text stringlengths 254 13.2M | id stringlengths 36 47 | dataset_source stringclasses 2 values | prediction float64 1.01 4.21 | dump stringclasses 106 values | url stringlengths 13 2.36k | date stringlengths 19 25 | file_path stringlengths 108 155 | offset int64 -1 1.48B | page_average_lid_score float64 0.85 1 ⌀ | full_doc_lid_score float64 0 1 ⌀ | language_score float64 0 1 | per_page_languages listlengths 1 14.5k | full_doc_lid stringclasses 14 values | top_langs stringclasses 1 value | is_truncated bool 2 classes | page_ends listlengths 1 14.5k | minhash_cluster_size int64 1 1.9M | duplicate_count int64 -1 319 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Placówka Wsparcia Dziennego Świetlica "Jutrzenka" w Staszowie zobowiązuje się zapewnić dostępność swojej strony internetowej zgodnie z ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Oświadczenie w sprawie dostępności ma zastosowanie do strony internetowej Placówki Wsparcia Dziennego Świetlica "Jutrzenka" w Staszowie.
Data publikacji strony internetowej: 2016-01-01. Data ostatniej istotnej aktualizacji: 2021-01-13.
Strona internetowa jest częściowo zgodna z ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych z powodu niezgodności lub wyłączeń wymienionych poniżej:
Na stronie nie zapewniono alternatywy dla treści nietekstowej,
Dla informacji brak właściwej relacji,
Elementy nawigacyjne polegają właściwościach zmysłowych,
Strona używa grafik aby przedstawić tekst,
Dostęp do treści (zawartości) strony pomniejszonej do szerokości 320 px nie jest możliwy bez potrzeby przesuwania poziomo,
W przypadku automatycznie aktualizowanej treści nie zostały wdrożone rozwiązania pozwalające na pauzę, zatrzymanie lub ukrywanie,
Na stronie nie istnieją mechanizmy pozwalające na pominięcie bloków,
Na stronie internetowej nie zawarto celu linków w kontekście,
Brak widocznego fokusu aktualnie zaznaczonych elementów.
Oświadczenie sporządzono dnia: 2021-04-20. Deklarację sporządzono na podstawie badania przeprowadzonego przez podmiot zewnętrzny: Centrum Bezpieczeństwa Informatycznego.
Deklarację poddano ostatnio przeglądowi i aktualizacji dnia: 2022-05-10.
Skróty klawiaturowe
Na stronie internetowej można używać standardowych skrótów klawiaturowych przeglądarki.
Informacje zwrotne i dane kontaktowe
W przypadku problemów z dostępnością strony internetowej prosimy o kontakt. Osobą kontaktową jest Justyna Górska – Sekuła, email@example.com. Kontaktować można się także dzwoniąc na numer telefonu 798 050 904. Tą samą drogą można składać wnioski o udostępnienie informacji niedostępnej oraz składać żądania zapewnienia dostępności.
Każdy ma prawo do wystąpienia z żądaniem zapewnienia dostępności cyfrowej strony internetowej, aplikacji mobilnej lub jakiegoś ich elementu. Można także zażądać udostępnienia informacji za pomocą alternatywnego sposobu dostępu, na przykład przez odczytanie niedostępnego cyfrowo dokumentu, opisanie zawartości filmu bez audiodeskrypcji itp. Żądanie powinno zawierać dane osoby zgłaszającej żądanie, wskazanie, o którą stronę internetową lub aplikację mobilną chodzi oraz sposób kontaktu. Jeżeli osoba żądająca zgłasza potrzebę otrzymania informacji za pomocą alternatywnego sposobu dostępu,, powinna także określić dogodny dla niej sposób przedstawienia tej informacji. Podmiot publiczny powinien zrealizować żądanie niezwłocznie, nie później niż w ciągu 7 dni od dnia wystąpienia z żądaniem. Jeżeli dotrzymanie tego terminu nie jest możliwe, podmiot publiczny niezwłocznie informuje o tym wnoszącego żądanie, kiedy realizacja żądania będzie możliwa, przy czym termin ten nie może być dłuższy niż 2 miesiące od dnia wystąpienia z żądaniem.
Jeżeli zapewnienie dostępności cyfrowej nie jest możliwe, podmiot publiczny może zaproponować alternatywny sposób dostępu do informacji. W przypadku, gdy podmiot publiczny odmówi realizacji żądania zapewnienia dostępności lub alternatywnego sposobu dostępu do informacji, wnoszący żądanie możne złożyć skargę w sprawie zapewniana dostępności cyfrowej strony internetowej, aplikacji mobilnej lub elementu strony internetowej, lub aplikacji mobilnej. Po wyczerpaniu wskazanej wyżej procedury można także złożyć wniosek do Rzecznika Praw Obywatelskich.
Link do strony internetowej Rzecznika Praw Obywatelskich.
Dostępność architektoniczna
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", Szkolna 14, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Przy wejściu są schody, brak podjazdu. 1.
Brak windy. Schody i korytarze spełniają normy szerokości. Schody nie posiadają spocznika. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia ul. Jana Pawła II 10, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Brak utrudnień przy wejściu. 1.
Brak windy, brak schodów. Pierwszy korytarz spełnia normy szerokości, wewnętrzny nie 2. spełnia norm szerokości.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Czajkowie Południowym, Czajków Południowy 133, 28 – 200 Staszów
W budynku znajdują się 4 wejścia. Brak schodów przy wejściu. 1.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. Świetlica mieści się na 2. parterze w budynku szkoły, schody są i spełniają normy, posiadają spocznik ale w dojściu do świetlicy nie są wykorzystywane.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
W budynku znajdują się toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie - Świetlica „Jutrzenka", filia w Dobrej, Dobra 52, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Są schody przy wejściu. Jest podjazd dla wózków. 1.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Grzybowie, Grzybów 52 B, 28 – 200 Staszów
W budynku znajdują się 2 wejścia. Są schody przy wejściu. Jest podjazd dla wózków. 1.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
W budynku znajdują się toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Krzywołęczy, Krzywołęcz 54 A, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Brak schodów przy wejściu. 1.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
W budynku znajdują się toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Kurozwękach, ul. Rynek 28, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Jest schodek przy wejściu. Brak podjazdu dla wózków. 1.
Brak windy. Schody i korytarze spełniają normy szerokości. Schody posiadają spocznik. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Łukawicy, Łukawica 26 A, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Są schody przy wejściu. Brak podjazdu dla wózków. 1.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Niemścicach, Niemścice 41 A, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Są schody przy wejściu. Brak podjazdu dla wózków. 1.
Brak windy. Schody i korytarze spełniają normy szerokości. Schody posiadają spocznik. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Sielcu, Sielec 37, 28 – 200 Staszów
W budynku znajduje się 1 wejście. Są schody przy wejściu. Brak podjazdu dla wózków. Strefa 1. kontroli w postaci ochrony budynku, wejść na kartę.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Wiązownicy Kolonii, Wiązownica Kolonia 90 A, 28 – 200 Staszów
W budynku znajdują się 2 wejścia. Są schody przy wejściu. Brak podjazdu dla wózków. 1.
Brak windy. Korytarze nie spełniają norm szerokości. Schody spełniają normy szerokości, 2.
posiadają spocznik.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Woli Osowej, Wola Osowa 22, 28 – 200 Staszów
W budynku znajdują się 2 wejścia. Schody przy wejściu głównym, brak podjazdu, podjazd 1. znajduje się przy wejściu tylnym.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
Brak toalet przystosowanych dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Placówka Wsparcia Dziennego w Staszowie – Świetlica „Jutrzenka", filia w Wólce Żabnej, Wólka Żabna 3, 28 – 200 Staszów
W budynku znajdują się 1 wejście. Brak schodów przy wejściu. 1.
Brak windy, brak schodów. Korytarze spełniają normy szerokości. 2.
Brak pochylni, platform, informacji głosowych, pętli indukcyjnych. 3.
Brak miejsc parkingowych wyznaczonych dla osób niepełnosprawnych. 4.
Prawo wstępu z psem asystującym nie zostało uregulowane. 5.
Brak możliwości skorzystania z tłumacza języka migowego na miejscu lub online. 6.
W budynku znajdują się toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych. 7.
Jest możliwość wyjścia do osoby niepełnosprawnej. 8.
Aplikacje mobilne
Brak aplikacji mobilnych. | <urn:uuid:f47e9966-cc22-4316-be47-24a6862dd377> | finepdfs | 1.532227 | CC-MAIN-2023-06 | http://jutrzenka.staszow.pl/pdf/914/content.html | 2023-01-27T07:00:19+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764494974.98/warc/CC-MAIN-20230127065356-20230127095356-00213.warc.gz | 24,370,186 | 0.999962 | 0.999966 | 0.999966 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3137,
6057,
9302,
12140,
12848
] | 1 | 0 |
Liczby rzeczywiste
I.Relacje.Działania.
1. W zbiorze liczb rzeczywistych określone są dwie relacje: równość (=), oraz mniejszość (<
).
Prawo trychotomii. Dla ka
Ŝ
dych dwóch liczb rzeczywistych x, y zachodzi dokładnie jedno z trojga:
Zamiast x < y piszemy teŜ y > x. Relacja równości liczb rzeczywistych jest
a) zwrotna: x = x
⇒
b) symetryczna: x = y y = x
Relację, która spełnia te trzy warunki, nazywamy relacją równowaŜnościową.
c) przechodnia: [(x = y) ∧ (y = z)] ⇒ x = z
Relacja mniejszości jest
b) antysymetryczna: x < y ⇒ ~ (y < x)
a) spójna: x ≠ y ⇒ [(x < y) ∨ (y < x)
]
c) przechodnia: [(x < y) ∧ (y < z)] ⇒ x < z
Relacja mniejszości porządkuje zbiór liczb rzeczywistych.
2. Działania arytmetyczne, są to następujące cztery działania:
dodawanie:
dzielna dzielnik iloraz
$$x + y = s składniki suma$$
odejmowanie: x−y = r
odjemna odjemnik róŜnica
mnoŜenie:
$$x ⋅ y = p czynniki iloczyn$$
dzielenie: x : y = q (y≠0)
a) Odejmowanie jest działaniem odwrotnym do dodawania:
x
b) Liczba 0 jest synonimem róŜnicy x − x.
Ŝ
Dla ka dego x: x
⋅0 = 0
x
d) Dzielenie jest działaniem odwrotnym do mnoŜenia:
c) Liczbę x < 0 nazywamy ujemną, zaś liczbę x > 0 nazywamy dodatnią. RóŜnicę 0 − x oznaczamy − i nazywamy liczbą przeciwną względem x.
f) Wynik kaŜdego działania arytmetycznego jest określony jednoznacznie. W związku z tym d z i e l e n i e p r z e z z e r o j e s t n i e w y k o n a l n e, poniewaŜ:
e) Liczbę 1 x , (x ≠ 0) nazywamy odwrotno ś ci ą liczby x. Iloczyn liczby x i jej odwrotno ś ci jest równy 1.
- jeŜeli x ≠ 0, to iloraz x : 0 nie istnieje, gdyŜ Ŝadna liczba q nie spełnia warunku q ⋅ 0 = x ≠ 0,
g) Liczbę 0 nazywamy elementem obojętnym (modułem) dodawania, poniewaŜ dla kaŜdego x:
- jeŜeli x = 0, to iloraz x : 0, czyli 0 : 0 nie istnieje, gdyŜ kaŜda liczba q spełnia warunek q ⋅ 0 = o, (brak jednoznaczności).
x + 0 = x
x
h) Liczbę 1 nazywamy elementem obojętnym (modułem) mnoŜenia, poniewaŜ dla kaŜdego x:
3. Działania arytmetyczne podlegają następującym prawom:
Prawo łączności dodawania
Prawo przemienności dodawania
x + y = y + x Prawo łączności mnoŜenia
(x
x
Prawo przemienności mnoŜenia
Prawo rozdzielności mnoŜenia względem dodawania
4. Kolejność działań arytmetycznych ustalona jest następującymi umowami:
b)Przy obliczaniu wartości wyraŜeń zawierających nawiasy wykonujemy najpierw działania w tych nawiasach, wewnątrz których nie ma juŜ innych.
a)Przy obliczaniu wartości wyraŜeń nie zawierających nawiasów wykonujemy najpierw mnoŜenia i dzielenia w kolejności ich występowania, a następnie dodawania i odejmowania w kolejności ich występowania.
5. Potęgowanie.
Def. Potęgę o podstawie a i wykładniku n oznaczamy symbolem a n i określamy następująco
Niech n oznacza liczbę naturalną.
a
a)Działania na potęgach.
1) a m ⋅ a n = a m+n
Tw. Dla kaŜdej liczby a i dla kaŜdych dwóch liczb naturalnych m, n, zachodzi:
m n m−n
3) ( ) a b a b n n n ⋅ = ⋅
2) a: a = a , dla a≠0 i m>n
Dowody tych twierdzeń opierają się na definicji potęgi; pozostawiamy je czytelnikowi.
5) (a n ) m = a n ⋅ m
6. Wzory skróconego mnoŜenia.
Wyprowadzenia tych wzorów polegają na wykonaniu odpowiedniego mnoŜenia; pozostawiamy je czytelnikowi.
kwadrat sumy: (a + b)
2
= a
2
+ 2ab + b
2
kwadrat róŜnicy: (a−−−−b)
2
= a
2
−−−−2ab + b
2
sześcian sumy: (a + b)
3
= a
3
+ 3a
2
b + 3ab
2
+ b
3
sześcian róŜnicy: (a−−−−b)
3
= a
3
−−−−3a
2
b + 3ab
2
−−−−b
3
róŜnica kwadratów: a
2
−−−−b
2
= (a−−−−b)(a + b)
róŜnica sześcianów: a
3
−−−−b
3
= (a−−−−b)(a
2
+ ab + b
2
)
suma sześcianów: a
3
+ b
3
= (a + b)(a
2
−−−−ab + b
2
)
Przykład.
Obliczyć wartość wyraŜenia x = (a + b + c) a b c 2bc a b c 2 2 2 − − + + −
.
Rozwiązanie: PoniewaŜ a 2 − b 2 − c 2 + 2bc = a 2 − (b 2 −2bc + c
2 2
2
wi
) = a −(b−c) = (a + b−c)(a
ę
c
−b + c)
= 16
7. Pierwiastkowanie.
Niech n oznacza liczbę naturalną.
Def. Pierwiastek stopnia n z liczby a oznaczamy symbolem a n i określamy następująco
Pierwiastkowanie jest działaniem odwrotnym do potęgowania. Warunek p ≥ 0 zapewnia jednoznaczność pierwiastka.
Z definicji pierwiastka wynika, Ŝe dla n ε N, a ≥ 0 mamy
UWAGA!
Pierwiastek nieparzystego stopnia z liczby ujemnej: JeŜeli n jest liczbą naturalną nieparzystą, zaś a jest liczbą ujemną, to przyjmujemy określenie:
a) Działania na pierwiastkach.
Ŝ
Tw.
Dla ka
dy ch
dwóch nieujemnych liczb a, b i dla ka
1) ab a b
n
n n
= ⋅
Ŝ,
, dla b≠0
Dowody tych twierdzeń opierają się na definicji pierwiastka; pozostawiamy je czytelnikowi.
8. Proporcje.
JeŜeli dla czterech wielkości a, b, c, d tworzących parami stosunki a b i c d zachodzi równo ść tych stosunków, czyli
Iloraz dwóch wielkości a b nazywamy stosunkiem .
Ze wzgl to mówimy, Ŝ e wielko ś ci te tworz ą proporcj ę.
Mno
ę
du na drug
ą
posta
ć
zapisu wyrazy a, d nazywamy skrajnymi
, a wyrazy b, c - rodkowymi.
Ŝą
c proporcj
ę
stronami przez bd otrzymujemy:
Iloczyn wyrazów skrajnych równa się iloczynowi wyrazów środkowych.
ś
JeŜeli z czterech wielkości tworzących trzy są znane, to moŜemy zawsze wyznaczyć czwartą proporcjonalną przekształcając odpowiednio proporcję.
- JeŜeli stosunek dwóch wielkości zmiennych jest stały: a b = const to mówimy, Ŝ e wielko ś ci te s ą.
wprost proporcjonalne dej liczby naturalnej n, zachodz
ą
wzory:
- JeŜeli iloczyn dwóch wielkości zmiennych jest stały: ab = const to wielkości te są odwrotnie proporcjonalne.
Przykład.
Rozwiązanie:
Trzech wspólników załoŜyło przedsiębiorstwo i wniosło do niego udziały m, n, p. Po upływie określonego czasu przedsiębiorstwo przyniosło dochód a, który powinien być podzielony proporcjonalnie do udziałów. Wyznaczyć udział kaŜdego wspólnika w czystym zysku.
Oznaczamy poszukiwane udziały w zyskach przez x, y, z. Wobec tego:
skąd:
Z ostatnich proporcji wyznaczamy x, y, z i otrzymane równania dodajemy stronami gdzie q jest parametrem pomocniczym.
PoniewaŜ x + y + z = a, to wyznaczona q ma postać:
q
Wstawiając wartość q w wyŜej wyprowadzone związki na x, y, z mamy:
9. Wartość bezwzględna.
Def. Wartość bezwzględną liczby x oznaczamy symbolem x i określamy następująco
x
Na przykład:
* a 0 ≥
a) Własności wartości bezwzględnej.
* a 0 a 0 = ⇔ =
* a b a b ⋅ = ⋅
* a b a b + ≤ +
b) Geometrycznie wartość bezwzględna róŜnicy dwóch liczb jest równa odległości między nimi.
c) Równania z wartością bezwzględną.
Przykład.
x + 1 = 3
RozwiąŜ:
d) Nierówności z wartością bezwzględną.
Odp.: Rozwiązaniem równania są liczby 2 lub 4.
Przykład.
RozwiąŜ nierówność:
Odp.: Rozwiązaniem nierówności jest zbiór liczb rzeczywistych.
→ Interpretacja geometryczna.
* Geometrycznie rozwiązaniem nierówności x p q − 〉 są punkty, których odległość od punktu p. jest większa od q.
* Geometrycznie rozwiązaniem nierówności x p q − 〈 są punkty, których odległość od punktu p. jest mniejsza od q.
Zadania.
Obliczyć wartość wyraŜenia
Zad.1
dla n = 1998.
Zad.2
Uprościć wyraŜenie d =
Rozw.: Korzystaj ą c z własno ś ci warto ś ci bezwzgl ę dnej 2 =
a a , mamy x 5 x 3 x 1 − + − + − .
Z def. wartości bezwzględnej:
Zad.3
Wykazać, Ŝe dla kaŜdej pary liczb rzeczywistych x, y prawdziwy jest związek:
Rozw.:
* x
a) WykaŜemy najpierw, Ŝe
Ŝ
=
Poniewa x x lub x -x = , wi
ę
Zatem - x c x = x lub x = - x oraz - x
≤ ≤
x ≤.
x x.
Jeśli x c, to - x -c ≤ ≥ co pociąga za sobą nierówności
c czyli - c x c. ≤ ≤
b) Je
ś
Ŝ
ZauwaŜmy, Ŝe li
− ≤ ≤
≤ ≤
≤ ≤
c x c to równie - c
-x c, czyli - c
x c.
Dodając te nierówności stronami otrzymujemy nierówności
które na mocy * dają nierówność
II.Liczby całkowite.
1. Niektóre właściwości zbioru liczb naturalnych (N) oraz zbioru liczb całkowitych (C).
a) W zbiorze liczb naturalnych istnieje liczba najmniejsza (0), nie istnieje liczba największa. W zbiorze liczb całkowitych nie ma ani liczby najmniejszej, ani największej. Natomiast w obu zbiorach moŜemy dokładnie wskazać liczbę występującą bezpośrednio po danej.
b) KaŜdą liczbę naturalną moŜna zapisać w dziesiątkowym systemie pozycyjnym za pomocą dziesięciu cyfr: {0,1,2,3,4,5,6,7,8,9}.
Podstawą tego systemu jest liczba 10, a schemat jest następujący:
c) Istnieją teŜ niedziesiątkowe systemy pozycyjne np. system dwójkowy. KaŜdą liczbę naturalną moŜna zapisać za pomocą cyfr {0,1}. Podstawą tego systemu jest liczba 2, a schemat jest następujący
Przykład:
2. Podzielność liczb całkowitych.
Mówimy, Ŝe liczba k jest podzielna przez liczbę l, gdy iloraz k l jest liczb ą całkowit ą .
Niech k i l będą liczbami całkowitymi, przy czym l ≠ 0.
*Liczby podzielne przez 2 nazywamy parzystymi, a nie podzielne - nieparzystymi. Liczbę parzystą moŜemy zapisać w postaci 2k, a liczbę nieparzystą w postaci 2k ± 1.
*Liczby naturalne n ≠ 1 nie mające innych podzielników niŜ 1 i n nazywamy liczbami pierwszymi;np:2, 3, 5, 7, 11...
*Liczby naturalne, które nie są pierwszymi nazywamy liczbami złoŜonymi.
Niektóre cech podzielności
| 2 | ostatnią cyfrą jest: 0, 2, 4, 6 lub 8 |
|---|---|
| 3 | suma cyfr podzielna przez 3 |
| 4 | liczba utworzona z dwóch ostatnich cyfr jest podzielna przez 4 |
| 5 | ostatnią cyfrą jest 0 lub 5 |
| 6 | liczba jest podzielna przez 2 i 3 |
| 9 | suma cyfr podzielna przez 9 |
| 10 | ostatnią cyfrą jest 0 |
3. Rozkład liczby naturalnej na czynniki pierwsze polega na przedstawieniu tej liczby w postaci iloczynu liczb pierwszych;
```
np.: 24 = 2 ⋅ 12 = 2 ⋅ 2 ⋅ 6 = 2 ⋅ 2 ⋅ 2 ⋅ 3 Do rozkładu liczby wykorzystujemy schemat; np.:
```
1890 = 2⋅3⋅3⋅3⋅5⋅7
4.Największy wspólny dzielnik (NWD) dwóch lub więcej liczb - jest największą liczbą, która jest dzielnikiem lub czynnikiem wszystkich liczb.
Kiedy dane liczby zostaną rozłoŜone na czynniki pierwsze, NWD jest ustalany z iloczynu wszystkich czynników wspólnych dla wszystkich wyraŜeń, przy czym kaŜdy czynnik rozpatrywany jest tylko raz z minimalnym wykładnikiem potęgi, który się w nim pojawia; np.:
a) Do wyznaczania NWD słuŜy teŜ algorytm Euklidesa. Polega on na tym, Ŝe wyznacza się resztę R1 z dzielenia a przez b, następnie resztę R2 z dzielenia b przez R1, następnie resztę R3 z dzielenia R1 przez R2 itd., aŜ do otrzymania reszty równej 0. Ostatnia reszta róŜna od 0 jest NWD liczb a, b.
```
a = 1890 , b = 224 1890 = 8 ⋅ 224 + 98 R1 224 = 2 ⋅ 98 + 28 R2 98 = 3 ⋅ 28 + 14 R3
```
Przykład
NWD(1890, 224) = 14,
5. Najmniejsza wspólna wielokrotność (NWW) dwóch lub więcej liczb - jest najmniejszą liczbą która jest wielokrotną wszystkich danych liczb.
Kiedy dane liczby zostaną rozłoŜone na czynniki pierwsze, NWW jest określona jako iloczyn wszystkich tych czynników, przy czym kaŜdy z nich występuje jednokrotnie, ale w maksymalnej potędze; np.:
Przykład
Wyznacz NWD i NWW liczb: 1650, 2410.
NWD(1650, 2410) = 2⋅5 = 10
NWW(1650, 2410) = 2⋅3⋅5⋅5⋅11⋅241 = 397650
Zadania.
Zapisz NWD(84, 147) w dwójkowym systemie pozycyjnym.
Zad.1
Rozw.:
NWD(84, 147) = 3 ⋅ 7 = 21
Zad.2
Rozw.:
Uzasadnij,
Ŝ
e ró
Ŝ
nica kwadratów dwóch kolejnych liczb parzystych jest liczb
ą
podzieln
Dwie kolejne liczby parzyste zapisujemy jako 2n i 2n+2. Z treści zad. Mamy:
III.Liczby wymierne.
Liczby wymierne stanowią nieskończony zbiór liczb postaci:
ą
przez 4.
a) Zbiór ten jest uporządkowany, tzn. Ŝe dla kaŜdych dwóch róŜnych liczb wymiernych a i b moŜna wskazać, która z tych liczb jest większa.
o następujących właściwościach:
b) Zbiór ten jest wszędzie gęsty, tzn. Ŝe między kaŜdymi dwiema liczbami wymiernymi a i b (a < b) istnieje co najmniej jedna liczba wymierna c (a < c < b), a więc istnieje równieŜ nieskończenie wiele liczb wymiernych.
1. Ułamki zwykłe.
- mianownikiem.
Ułamkiem zwykłym nazywamy iloraz p q (p, q ε N, q ≠ 0), gdzie p nazywamy licznikiem, a q -
* Jeśli p < q to ułamek nazywamy właściwym.
a) Rozszerzanie i skracanie ułamków.
* Jeśli p > q to ułamek nazywamy niewłaściwym.
Ułamek nie zmienia swej wartości, gdy jego licznik i mianownik mnoŜymy lub dzielimy przez tę samą liczbę a ≠ 0.
b)Działania na ułamkach.
rozszerzanie:
$$p q p a q a = ⋅ p a q a p q ⋅ =$$
skracanie:
dodawanie:
odejmowanie:
mno
Ŝ
enie:
dzielenie:
− Prawa znaków:
2. Ułamki dziesiętne.
Ułamkiem dziesiętnym nazywamy ułamek o mianowniku 10, 100, 1000... i zapisany w dziesiątkowym systemie pozycyjnym:
a) KaŜdy ułamek zwykły moŜe być przedstawiony w postaci ułamka dziesiętnego poprzez pełne dzielenie pomiędzy licznikiem i mianownikiem. MoŜliwe są dwa przypadki:
- Dzielenie kończy się po ograniczonej liczbie operacji, wtedy ułamek dziesiętny jest skończony:
- Dzielenie nigdy nie jest pełne, wtedy ułamek dziesiętny jest okresowy:
Grupa cyfr nieskończenie powtarzających się nazywana jest okresem ułamka i jest przedstawiana przez liczbę w nawiasie.
Okres moŜe być prosty, jeśli cyfra powtarzająca się zaczyna się zaraz po przecinku ułamka dziesiętnego, mieszany, jeŜeli powtarzalność nie zaczyna się zaraz po przecinku ułamka dziesiętnego.
b)Zamiana ułamków dziesiętnych na zwykłe.
∼ Ułamki dziesiętne skończone: ułamek równowaŜny ułamkowi dziesiętnemu ma w mianowniku liczbę naturalną uzyskaną z ułamka dziesiętnego po pominięciu przecinka; mianownikiem jest liczba 1 z tyloma zerami, ile jest cyfr po przecinku ułamka. Np.:
∼ Ułamki dziesiętne okresowe:
1°• Ułamek równowaŜny prostemu okresowemu ułamkowi dziesiętnemu ma licznik będący róŜnicą między liczbą powstałą po pominięciu przecinka ułamka a liczbą równa cyfrze poprzedzającej przecinek. Jego mianownik jest liczbą powstałą z tylu dziewiątek, ile jest cyfr w okresie.
* Ułamek równowaŜny mieszanemu ułamkowi okresowemu ma w liczniku róŜnicę między liczbą powstała przez pominiecie przecinka ułamka a liczbą utworzona przez wszystkie cyfry, które poprzedzają liczby napisane w nawiasie. Mianownikiem jest liczba powstała z tylu dziewiątek, ile jest cyfr w nawiasie, z tyloma zerami, ile jest cyfr po przecinku, które nie są w okresie.
2°(metoda rachunkowa)
Zamień na ułamek zwykły 0,127127....
Przykład.
3. Procenty.
Jeden procent (1%) pewnej liczby jest to setna część tej liczby. Np.
Z określenia procentu wynikają następujące dwie reguły:
oraz
a) Jeden promil (1%0 )pewnej liczby, jest to tysięczna część tej liczby. Np.
3 %
Uwaga!
1% = 10%
0
Przykład.
1) Znajdź liczbę, której 128% wynosi 512.
Odp. Szukaną liczbą jest 400.
2) Jakim procentem 14 jest 112 ?
Odp.: 112 to 800% liczby 14.
Zadania.
Zad.1
Rozw.: Dane ułamki dziesiętne zamieniamy na ułamki zwykłe.
Oblicz : 1,285714285714....- 0,3636....
9 4 99 28 71
Podstawiając mamy
7 11 77 77 77
− = − =
Zad.2
Rozw.:
Długość boku kwadratu zwiększono o 10%. O ile % swej początkowej wartości zwiększyło się pole kwadratu.
przed wydłu eniem:
a
a
2
długo
ść
boku kwadratu pole kwadratu
Ŝ
po wydłuŜeniu:
a 11
2
10
11 121
10
a =
100
a
a + =
10
a
2
Pole zwiększyło się o 21 100 swej warto ś ci pocz ą tkowej a 2
Odp.: Pole kwadratu zwiększyło się o 21%.
Zad.3
Rozwiązanie:
Kawałek metalu zwiększył objętość na skutek ogrzania o 1 2 % swej pocz ą tkowej obj ę to ś ci. Wyrazi ć w % ubytek cięŜaru właściwego.
Oznaczamy P. - cięŜar metalu, Vo - objętość przed ogrzaniem, do - cięŜar właściwy przed ogrzaniem, d - cięŜar właściwy po ogrzaniu. Mamy więc:
d
Procentowy ubytek cięŜaru właściwego:
IV.Liczby niewymierne.
Zbiór liczb wymiernych jest niewystarczający dla analizy matematycznej; pomimo, Ŝe jest wszędzie gęsty, zbiór ten nie wypełnia całej osi liczbowej. Aby kaŜdemu odcinkowi móc przyporządkować liczbę stanowiącą jego długość rozszerzono pojęcie liczby, wprowadzając l i c z b y n i e w y m. i e r n e. Taką jest na przykład liczba, której kwadrat równy jest 2. Liczbę tę oznaczamy 2 .
Tw. 2jest liczb
ą
niewymiern
ą.
Dowód:
my w postaci ułamka
Przyjmijmy nie wprost, Ŝe 2 jest liczbą wymierną. To oznacza, Ŝe moŜna ją przedstawić w postaci p q . Przyjmijmy ponadto, Ŝ e NWD(p.,q) = 1, tzn., Ŝ e 2 przedstawili ś nieskracalnego.
Wynika stąd, Ŝe liczba p. musi być parzysta, tzn. moŜna ją przedstawić w postaci p. = 2k (k ε C).
Wynika stąd, Ŝe q musi być parzyste.
Skoro p. i q są parzyste, to obie dzielą się przez 2 co jest sprzeczne z załoŜeniem, Ŝe NWD(p.,q) = 1. Otrzymaliśmy sprzeczność. Zatem 2 jest liczbą , niewymierną.
.
Liczby niewymierne moŜna podać z nadmiarem lub z niedomiarem.
ZauwaŜmy, Ŝe róŜnica kolejnych przybliŜeń z nadmiarem i niedomiarem jest coraz mniejsza i dąŜy do 0 i wyznacza rozwinięcie dziesiętne liczby 2 .
Jest to rozwinięcie dziesiętne nieskończone i nieokresowe.
1.PrzybliŜenia liczb. Błąd bezwzględny, błąd względny.
Def. Błąd przybliŜenia a liczby ao jest to liczba
Potrzeba przeprowadzania obliczeń skłania nas często do posługiwania się przybliŜeniami liczb. Niech a oznacza przybliŜenie liczby ao.
b = a - a
Def. Błąd bezwzględny przybliŜenia a liczby ao jest to liczba
Liczbę - b, przeciwną względem b nazywamy poprawką.
Def. Błąd względny (względem przybliŜenia a) jest to liczba
Przykład.
JeŜeli a < ao, to a jest przybliŜeniem z niedomiarem, jeŜeli natomiast a > ao, to a jest przybliŜeniem z nadmiarem liczby ao.
Zamieniając ułamek 13 9 na ułamek dziesi ę tny otrzymamy 1,444...... Mo Ŝ emy tu poprzesta ć na jednym
JeŜeli zastąpimy ułamek 13 9 jego przybli Ŝ eniem dziesi ę tnym 1,44, to napiszemy z przybli Ŝ e ń dziesi ę
tnych: 1,4; 1,44; 1,444; ....
W tym przypadku popełniamy błąd:
błąd bezwzględny
oraz błąd względny
2.Działania arytmetyczne na liczbach niewymiernych określone są za pomocą działań na przybliŜeniach wymiernych tych liczb
W wyniku działań na liczbach niewymiernych moŜemy otrzymać zarówno liczbę wymierną jak i niewymierną. W praktyce zamiast działań na przybliŜeniach pozostawia się wynik w postaci np. a + b = 2 3 31462 + = , ....
3. Liczby postaci a + b c
a, bεW ; cεW
+
∪{0}
Tw. Liczby postaci a + b 2 są niewymierne. Dowód.
Przyjmijmy nie wprost, Ŝe liczba a + b 2 jest równa w, która jest liczbą wymierną. ZauwaŜmy ponad to, Ŝe kiedy od liczby w odejmiemy liczbę a i podzielimy przez b otrzymamy liczb wymierną, poniewaŜ liczba wymierna podzielona przez liczbę wymierną da równieŜ liczbę wymierną. Z tego widać, Ŝe zachodzi sprzeczność, dlatego Ŝe, jak wcześniej udowodniono 2 jest liczbą niewymierną. Doszliśmy więc do wniosku, iŜ liczba a + b 2 jest liczbą niewymierną. c. n. d.
Tw. JeŜeli c jest ustaloną liczbą, to suma, róŜnica, iloczyn i iloraz liczb postaci a + b c jest liczbą postaci a + b c .
Niech dane będą dwie liczby postaci a + b c :
Dowód.
A = m + n c
B = p + q c
* dla sumy
Wtedy:
* dla róŜnicy
* dla iloczynu
* dla ilorazu
c. n. d.
a) Usuwanie niewymierności z mianownika. Przykład.
Zadania.
Usuń niewymierność z mianownika:
Zad.1
Zad.2
Udowodnić, Ŝe
Rozw.: PoniewaŜ
oraz
więc lewa strona równości równa jest
V.Zbiory ograniczone.Kresy.
Niech A będzie niepustym zbiorem liczb.
Def. Mówimy, Ŝe zbiór A jest ograniczony z dołu jeśli istnieje liczba m. nie większa od kaŜdej liczby zbioru A.
Liczbę m. nazywamy ograniczeniem dolnym zbioru A.
Np. Zbiór liczb naturalnych N = {0, 1, 2, ...} jest ograniczony z dołu liczbami np. -55, -1, 0.
Def. Kresem dolnym zbioru A nazywamy największą z liczb ograniczających zbiór A z dołu i oznaczamy inf A
Np. Kresem dolnym zbioru liczb naturalnych jest 0. inf N = 0
Def. Mówimy, Ŝe zbiór ą jest ograniczony z góry, jeŜeli istnieje liczba M. nie mniejsza od kaŜdej liczby zbioru A.
Liczbę M. nazywamy ograniczeniem górnym zbioru A.
Np. Zbiór liczb całkowitych ujemnych C-={...,-2,-1} jest ograniczony z góry liczbami np. 2, 34.
Def. Kresem górnym zbioru A nazywamy najmniejszą z liczb ograniczających zbiór A z góry i oznaczamy sup A.
Np. Kresem górnym zbioru liczb całkowitych ujemnych jest -1. sup C
-
= -1
Def. JeŜeli zbiór A jest ograniczony z góry i z dołu, to mówimy, Ŝe jest ograniczony.
Zadania.
Podaj przykład zbioru
Zad.1
a) ograniczonego z góry i nieograniczonego z dołu.
c) ograniczonego, którego kresy nie naleŜą do niego. Rozw.:
b) ograniczonego, którego kresy naleŜą do niego
a) W
-
, C
-
, A = {x; x≤4,7}
c) A = {x; 1 ≤ x ≤ 23}
Zad.2
Uzupełnij tabelkę:
| Kres dolny | Zbiór |
|---|---|
| | 1 A = x; x = n i n ∈N 2 |
| | 1 B= x; x = n i n∈N (−3) |
| | 1 C = x; x = − i n ∈N 4n |
| | D ={x; x = n+2 i n ∈N} |
| | E ={x; x > 1 i x∈R} |
| | F ={x; x < 2 i x ∈R} |
Rozw.:
| Kres dolny | Zbiór | Kres górny |
|---|---|---|
| 0 | A | 1 |
| 1 − 3 | B | 1 |
| - 1 | C | 0 |
| 2 | D | nie istnieje |
| nie istnieje | E | nie istnieje |
| - 2 | F | 2 |
Zad.3
b) {x: x
Które z podanych ni ej zbiorów maj a) C \ N,
Ŝ ą kres dolny lub górny
R i x > 1}
∈
{x: x
∪ R i x > 0}
∈
c) {x: x ∈ R i x ≥ 2}∩{x: x ∈ R i x < 10}.
Rozw.:
a) Kres dolny nie istnieje, kres górny - 1.
c) Kres dolny 2, kres górny 10.
b) Kres dolny 0, kres górny nie istnieje.
VI.Oś liczbowa.Przedziały.
1. Oś liczbowa jest to prosta z zaznaczonym punktem zerowym, jednostką i zwrotem.
A(a)
x
Punkt 0 dzieli prostą na dwie półproste, punktom jednej z nich przyporządkowujemy ich odległość od punktu 0, a punktom drugiej półprostej liczby przeciwne do ich odległości od punktu 0.
Liczbę a przypisaną w ten sposób punktowi A nazywamy współrzędną.
2. Liczby rzeczywiste na osi.
* Liczby naturalne.
Aby zaznaczyć na osi liczbowej wszystkie liczby naturalne naleŜy odkładać kolejno w prawą stronę jedną jednostkę.
0 1 2 3 4
x
* Liczby całkowite.
Aby zaznaczyć na osi liczbowej wszystkie liczby całkowite naleŜy odkładać kolejno w prawo, a następnie w lewo od punktu 0 odcinek jednostkowy.
* Liczby wymierne.
Aby zaznaczyć na osi liczby wymierne naleŜy skorzystać z twierdzenia Talesa.
x
* Liczby niewymierne.
Aby zaznaczyć na osi liczby niewymierne naleŜy skorzystać z twierdzenia Pitagorasa.
Uwaga.
KaŜdy punkt na osi liczbowej ma dokładnie jedną współrzędną rzeczywistą i odwrotnie.
3.Przedziały.
Przedział liczbowy jest algebraicznym odpowiednikiem odcinka, jest więc to zbiór liczb (punktów) leŜących na osi pomiędzy dwiema liczbami zwanymi końcami przedziału.
Def. Przedział otwarty (a, b) określamy następująco:
x
W przedziale tym nie ma liczby najmniejszej i nie ma liczby największej. Liczby a i b są kresami: dolnym i górnym zbioru (a, b).
Def. Przedział zamknięty (domknięty) <a, b> określamy następująco:
xε <a, b> ⇔a≤x≤b
Uwaga.
a
Nierówności < oraz > nazywamy mocnymi (ostrymi) w odróŜnieniu od nierówności słabych (nieostrych) ≤ oraz ≥; przypominamy, Ŝe
W przedziale zamkniętym <a, b> istnieje liczba najmniejsza a oraz liczba największa b.
Def. Przedziały lewostronnie domknięty <a, b) oraz prawostronnie domknięty (a, b> określamy następująco :
x
x
Def. Przedziały nieograniczone (nieskończone) określamy następująco:
x
x
x
Przykład.
x
1) Zaznacz na osi:
b) (-∞, 2>
a) (-4, 1>
c) (1, ∞)
a)
b)
x
c)
2) Zapisz za pomocą przedziałów:
a) R
c) {x; 1< x ≤ 3}
b) R-∪{0}
d) {2}
Rozwiązanie:
b) (-∞, 0>
a) (-∞, +∞)
c) (1, 3>
d) <2, 2>
Zadania.
Wyznacz A
Zad.1
A = (-
Rozw.:
, 2>, B = (-1, 5).
∞ ∩
B, A\B, A`∪
Ŝ
B`, B\A` je eli
x
b) A\B = (-∞, -1>
c) A`∪B`= (-∞,-1>
d) B\A`= (-1, 2>
Zad.2
∞)
x
x
Zapisać zbiory bez uŜycia symbolu wartości bezwzględnej. a) { } x: x ≤ 2
b)
{
}
x: x -1<4
Rozw.:
b)
{
} {
} {
}
{
}
x: x -1
x: - 4 < x -1 < 4
x: - 3 < x < 5
x: x (-3, 5)
< ⇔
⇔
⇔ ∈
4
Wniosek.
W ogólnym przypadku zbiór { } x: x - t k < , gdzie k > 0, moŜna zapisać jako przedział liczbowy: { } { } { } x: x - t k x: - k + t < x < k + t x: x (-k + t,k + t) < ⇔ ⇔ ∈
x
t - środek przedziału, k - odległość końców przedziału od jego środka
Zad.3
Podać interpretację geometryczną na osi liczbowej zbiorów:
b)
{
}
x: x x +1
0
2
+
≤ 2
Rozw.:
a) Rozwiązujemy nierówność
(2,
∪
VII.Grupa.Pierścień.Ciało.
1.Grupa.
[(x
Bierzemy pod uwagę zbiór dodatnich liczb wymiernych W+. Zbiór ten ma następujące właściwości: a) W zbiorze W+ określone jest mnoŜenie
b) MnoŜenie jest łączne
(x
x
c) W zbiorze W+ istnieje element jednostkowy (a mianowicie liczba 1) taki, Ŝe dla kaŜdego x ε W+
d) Dla kaŜdego x ε W+ istnieje w zbiorze W+ element odwrotny ( a mianowicie liczba 1 x ) taki, Ŝ e
x
Zbiór, w którym są spełnione powyŜsze warunki, nazywamy grupą ze względu na działanie (mnoŜenie).
Zbiór W+ stanowi grupę, z mnoŜeniem jako działaniem grupowym.
2. Pierścień.
a) W zbiorze C są określone dwa działania: dodawanie
Bierzemy pod uwagę zbiór liczb całkowitych C. Zbiór ten ma następujące właściwości:
[(x
[(x oraz mno Ŝ enie
b) Działania: dodawanie i mnoŜenie są przemienne i łączne, a ponadto mnoŜenie jest rozdzielne względem dodawania.
c) W zbiorze C określone jest działanie odwrotne do dodawania - odejmowanie
Zbiór, w którym spełnione są powyŜsze warunki, nazywamy pierścieniem. Zbiór C jest pierścieniem liczbowym.
[(x
3. Ciało.
RozwaŜmy zbiór R.
x
b) Rozwiązujemy nierówność
* -1
x
a) W zbiorze R określone są działania: dodawanie i mnoŜenie
[(x
[(x
b) Działania te są łączne, przemienne oraz mnoŜenie jest rozdzielne względem dodawania.
c) W zbiorze R istnieje element zerowy (moduł dodawania) a mianowicie taka liczba (0), Ŝe dla kaŜdego x ε R
oraz element jednostkowy (moduł mnoŜenia) a mianowicie taka liczba (1), Ŝe dla kaŜdego x ε R
x + 0 = x
x
ś
d)
W zbiorze R okre lone jest działanie odwrotne do dodawania - odejmowanie
oraz działanie odwrotne do mno
[(xεR) ∧(yεR)]⇒(x - y) εR
Ŝ
ą
ε
[(x R) ∧(y
Zbiór R jest ciałem liczbowym.
enia - dzielenie - z wyj tkiem dzielenia przez 0.
⇒
Zbiór, w którym spełnione są powyŜsze warunki, nazywamy ciałem.
VIII. Zadania do samodzielnego rozwiązywania.
Zad.1.
Obliczyć
a
dla a = 1,851, b = 3, c = 0,149.
Zad.2.
Jaka jest 69-ta cyfra za przecinkiem w rozwinięciu dziesiętnym liczby 12 99 ?
Zad.3.
Stopiono 1200 g srebra próby 0,750 i 800 g srebra próby 0,875. Jakiej próby jest otrzymany stop?
Zad.4.
Znaleźć kresy zbioru odległości punktu a od punktu b, JeŜeli punkt a naleŜy do koła o promieniu r = 4, natomiast b do koła o promieniu r = 6. Koła są styczne zewnętrznie.
Zad.5.
a) zbiór W jest ciałem,
Sprawdzić, Ŝe
b) zbiór N nie jest pierścieniem.
O d p. o w i e d z i :
εR/{0})] (x : y) R ε | <urn:uuid:4d9f79d2-aa77-446e-ab0c-576495129d7c> | finepdfs | 4.199219 | CC-MAIN-2021-43 | http://www.pg17.idl.pl/skrypty/Liczbyrzeczywiste.pdf | 2021-10-23T11:57:22+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585671.36/warc/CC-MAIN-20211023095849-20211023125849-00048.warc.gz | 130,762,689 | 0.999924 | 0.999981 | 0.999981 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
18,
2208,
3955,
5458,
6549,
7188,
8704,
10467,
11338,
12852,
14304,
14946,
16358,
17670,
18790,
19798,
20852,
22394,
23227,
23905,
25032,
26325
] | 1 | 0 |
Pruss, Witold
Społeczeństwo Królestwa Polskiego w XIX i początkach XX wieku. Cz. 1, Narodowości, wyznania, sekty, organizacje kościelne
Przegląd Historyczny 68/2, 259-288
1977
Artykuł umieszczony jest w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych, tworzonej przez Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego.
Artykuł został opracowany do udostępnienia w Internecie dzięki wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach dofinansowania działalności upowszechniającej naukę.
WITOLD PRUSS
Społeczeństwo Królestwa Polskiego w XIX i początkach XX wieku
(cz. I: Narodowości, wyznania, sekty, organizacje kościelne)
Opracowanie traktuje o liczebności mieszkańców Królestwa Polskiego w podziale na grupy wyznaniowo-narodowościowe, jest także próbą prześledzenia wzajemnych proporcji kolejnych populacji w wybranych przekrojach chronologicznych. Analiza składu wyznaniowego jest podstawą (nie zawsze wystarczającą) dla przedstawienia zróżnicowania narodowościowego mieszkańców.
Pośród wyznań chrześcijańskich wyróżnimy rzymskokatolików, prawosławnych oraz ewangelików obu konfesji: augsburskiej i reformowanej; uwzględniam także mniej liczne sekty. Osobne miejsce poświęcam wyznaniu mojżeszowemu. Obok głównych wyznań chrześcijańskich o ukształtowanej w ciągu stuleci doktrynie teologicznej i formach organizacyjnych miały swoich wyznawców w Królestwie sekty wywodzące się z luteranizmu lub kalwinizmu: menonici, baptysi i adwentyści. W końcu XIX w. wyłamał się z kościoła rzymsko-katolickiego ruch mariawicki. Z sekt prawosławnych w Królestwie rejestrowano tzw. starowierców — filiponów. Z judaizmu wywodzi się wyznanie karaimskie. Polscy karaimi to potomkowie ludności kipczacko-połowieckiej. We wschodnich guberniach Królestwa zamieszkiwali spolonizowani Tatarzy — mahometanie.
Statystyki ówczesne z różnym stopniem szczegółowości rejestrowały członków mniejszych grup religijnych. Niekiedy łącznie podawano dane o liczebności katolików i mariawitów, podobnie traktowano wyznania i sekty protestanckie. Dotyczy to także prawosławnych. Czasami wydzielano sekty lub włączano je do grupy „pozostałe” lub „inne”; tak postępowano w wypadku mahometan i karaimów.
Analiza składu narodowościowego uwzględnia Polaków, Niemców, Rosjan, Żydów, a także Litwinów i Czechów, wzmiankuje i inne narodowości.
Prawidłowość uzyskanych danych liczbowych zasada się nie tylko na właściwym operowaniu metodami statystycznymi, ale i na wiarygodności źródła. Jest nim spis ludności państwa rosyjskiego z 1897 r. ogłoszony pt. „Pierwają wsieobszczą pieriepis nasielenija Rossiijskoj Impierii”. Inne informacje dotyczące stanu ludności od początku wieku XIX do wybuchu I wojny światowej oparte są na tzw. księgach ludności¹.
Jakość spisu z 1897 r. nie jest w poszczególnych jego tomach (guberniach) taka sama; najstarszanniej spis przeprowadzony został w War-
¹ S. Szulc, Wartość materiałów statystycznych dotyczących stanu ludności b. Królestwa Polskiego, Warszawa 1920. s. 47.
szawie oraz w guberniach centralnych. Jego zaletą jest fakt, iż posługiwało się jednolitymi kwestionariuszami, co ułatwia opracowanie zestawień porównawczych. Interesujące są dane dotyczące wyznań oraz języka macierzystego mieszkańców Królestwa. Stwierdzić można za Szulcem, iż wyznanie, jak i język ojczysty (poza niektórymi regionami: lubelskie, chełmskie), ustalone było raczej ściśle i prawidłowo.
Skład narodowościowy ludności Królestwa Polskiego może być zbadany tylko na podstawie spisu z 1897 r. Wszystkie inne wiarygodniejsze notowania uwzględniają jedynie wyznanie. Otoż przyporządkowanie wyznania i narodowości jest słuszne w odniesieniu do dużych zbiorowości, przy badaniach mniejszych grup mogą zachodzić dość poważne odchylenia. Pomimo tych zastrzeżeń, analiza krytyczna spisu pozwala ocenić to źródło jako na ogół wystarczające i lepsze od innych. Ukażanie dynamiki zmian poszczególnych grup jest trudno wykonalne, fragmentarny materiał uniemożliwia zbudowanie dłuższych szeregów czasowych.
**Tabela 1**
Wzrost ludności Królestwa Polskiego w XIX i XX w.
| Lata | Liczba ludności w tys. | Indeks wzrostu w % |
|--------|------------------------|---------------------|
| | | jednopodstawowy | łańcuchowy |
| 1827 | 4 032 | 100,0 | — |
| 1830 | 3 762 | 93,3 | 93,3 |
| 1835 | 4 188 | 103,8 | 111,3 |
| 1840 | 4 488 | 111,3 | 107,2 |
| 1845 | 4 799 | 119,0 | 106,9 |
| 1850 | 4 811 | 119,3 | 100,2 |
| 1855 | 4 674 | 115,9 | 97,1 |
| 1860 | 4 840 | 120,0 | 103,5 |
| 1865 | 5 336 | 132,3 | 110,2 |
| 1870 | 6 026 | 149,4 | 112,9 |
| 1875 | 6 515 | 161,6 | 108,1 |
| 1880 | 7 105 | 176,2 | 109,0 |
| 1885 | 7 688 | 190,7 | 108,2 |
| 1890 | 8 257 | 204,8 | 107,4 |
| 1895/97| 9 402 | 233,2 | 113,8 |
| 1900 | 10 000 | 248,0 | 106,4 |
| 1905 | 11 312 | 280,5 | 113,1 |
| 1910 | 12 129 | 300,8 | 107,2 |
| 1913 | 13 055 | 323,8 | 107,6 |
*Źródło:* A. Krzyżanowski, K. Kumaniecki, *Statystyka Polski*, Kraków 1951, s. 5—6.
Ludność Królestwa Polskiego w ciągu niespełna stulecia powiększyła się ponad trzykrotnie, stały wzrost hamowały okresowo wydarzenia lat 1847/48 i 1855, ale już od drugiej połowy XIX w. tendencja była zwyżkowa. Wobec słabo rozwiniętych stosunków agrarnych, przyrost ludności znajdował ujście w szybko rozwijającym się przemysłe, łączyła się z tym masowa emigracja ze wsi do miast i okręgów przemysłowych.
W ciągu drugiej połowy XIX w. ludność miast powiększyła się o 304%. Tempo wzrostu demograficznego w Królestwie Polskim było szczególnie dynamiczne. W okresie 1830—1897 wynosił on około 250%, natomiast dla Niemiec około 204%, zaś dla Francji około 130%². Największe przyspieszenie przypadło na przełom XIX i XX w., co odpowiada fazie wielkokapitalistycznej w gospodarce centralnych ziem polskich.
Podziały wyznaniowe miały praktyczne znaczenie w ówczesnym życiu codziennym, przynależność do różnych wyznań zaznaczano w podstawowych dokumentach osobistych, dlatego też dane o wyznaniach należą do dokładniejszych³. Dla lat 1827 i 1848 wśród ludności katolickiej można jeszcze wyodrębnić unitów, w późniejszym okresie (1864—1875), po likwidacji unii, ta wielusetysięczna rzesza traktowana była jako ludność prawosławna, a w statystyce językowej zaliczana do Ukrainców, czasami Rosjan i Białorusinów. W 1848 r. rejestrowano w Królestwie Polskim około 235 tys. unitów, tj. 6% w stosunku do całej populacji rzymsko-katolickiej. W początkach XX w. pojawiła się około stutysięczna grupa mariawitów.
W 1897 r. liczba prawosławnych (tabl. 2) jest znacznie wyższa niż w 1913 r. W istocie spis 1897 r. uwzględniał wojsko, co dotyczyło i pozostałych konfesji, ale z uwagi na przewagę osób wyznania prawosławnego służących w armii, tylko w tej grupie zwyżka jest tak wyraźna⁴. Dokładne przedstawienie grupy prawosławnych w ujęciu narodowościowo-wyznaniowym nasuwa trudności na terenie gub. lubelskiej i siedleckiej. W wyniku ukazu tolerancyjnego z 1905 r. część ludności prawosławnej przeszła (tzn. wróciła) na katolicyzm. Wedle statystyk, w tym wypadku niewątpliwie zaniżonych, w tych dwóch guberniach do kościoła katolickiego zgłosiło akces około 90 tys. osób. Złożony problem unicki, który tu tylko sygnalizuję, posiada obszerną literaturę⁵.
Nierównomierny trend wzrostu pozostawał w zależności od grupy wyznaniowej. Największy charakteryzował ludność wyznania może- szowego, było to efektem nie tylko jej szczególnie wysokiego przyrostu
---
² Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana, seria I t. XXXIX, Warszawa 1905, s. 942.
³ E. Strzelecki, Ludność Warszawy na przełomie XIX i XX w. (w świetle liczb) [w:] Z dziejów księży i bibliotek w Warszawie, Warszawa 1961, s. 212; M. Nietyska, Spisy 1882 i 1897 jako źródło do badań nad ludnością Warszawy [w:] Warszawa popowstaniowa 1864—1918, „Studia warszawskie” t. II, z. 1, Warszawa 1968, s. 21 nn.; Ludność Warszawy na przełomie XIX i XX w., Warszawa 1971.
⁴ Wedle spisu 1897 r. siły zbrojne stacjonujące na obszarze Królestwa Polskiego liczyły około 239 tys. ludzi. W około 85% były to osoby wyznania prawosławnego, było ich zatem około 203 tys. Tak więc liczba prawosławnych bez wojska wynosiła około 414 tys.
⁵ J. Lewandowski, Likwidacja obrządku greckokatolickiego w Królestwie Polskim w latach 1864—1875, „Annales UMCS” t. XXI, Lublin 1966, s. 213; A. Koprukowski, W okresie kształtowania się kapitalizmu 1864—1918 [w:] Dzieje Lubelszczyzny t. I, red. T. Mencel, Warszawa 1974, s. 657; H. Wiercieniński, W sprawie wyodrębnienia Chetmischyny, Warszawa 1910; tenże, Jeszcze z powodu wyodrębnienia Chetmischyny, Kraków 1913; tenże, Ziemia chetmiska i podlaska, Warszawa 1918; H. Lisowski, Dzieje Kościoła Unickiego na Litwie i na Rusi XVIII—XIX w., Warszawa 1906; K. Groniowski, Kwestia agrarna w Królestwie Polskim 1871—1914, Warszawa 1966; M. Wierzchowski, Sprawa Chetmischyny w rosyjskiej dumie państwowej, PH 1966, z. 1, s. 97 nn.; F. Stopiak, Kościół na Lubelszczyźnie i Podlasiu na przełomie XIX i XX w., Warszawa 1976, s. 46 n.
| Wyznanie (w tym sekt) | 1827 | 1848 | 1870 | 1897 | 1913 |
|----------------------|------|------|------|------|------|
| Katolickie | | | | | |
| | liczba | % | liczba | % | liczba | % | liczba | % | liczba | % |
| Prawosławne | 3 470 | 86,0 | 3 967 | 82,8 | 4 597 | 76,3 | 7 032 | 74,8 | 9 842 | 75,4 |
| Ewangelickie | — | — | 8 | 0,2 | 285 | 4,7 | 617 | 6,6 | 484 | 3,7 |
| Możeszowe | 180 | 4,5 | 266 | 5,5 | 328 | 5,4 | 426 | 4,5 | 699 | 5,4 |
| Inne | 378 | 9,3 | 548 | 11,4 | 815 | 13,5 | 1 321 | 14,0 | 1 955 | 14,9 |
| **Razem** | 4 032 | 100,0| 4 790 | 100,0| 6 026 | 100,0| 9 402 | 100,0| 13 055| 100,0|
Wykorzystując informację o języku ojczystym w spisie z 1897 jako wyznacznik narodowości można ustalić, iż w tym roku Polacy stanowili 71,5%, Żydzi 13,5%, Niemcy 4,3% Rosjanie 2,8%, Ukraińcy 3,4% (zaliczono tu dawnych uniiów), Białorusini 0,3%, Litwini 3,2%. Biblioteka Narodowa, Warszawa 1830; *Wielka Encyklopedia Ilustrowana*, seria I, XXXIX, Warszawa 1905, s. 943; L. Wołński, *Materiały do statystyki Królestwa Polskiego – urodzole*, Biblioteka Warszawska, 1850 z. CXIII, s. 206; W. Zaleski, *Statystyka przynależności narodowej Królestwa Polskiego*, Warszawa 1876, s. 327.
*Pierwsza wstępna część pierwszego panięcia Państwa Rosyjskiego. Imperii 1897 g. Obraził swąd po Imperii rezultatów raznobokich danych Pierwszej wstępnej panięci narodzenia przynależności narodowej Królestwa Polskiego*. Rok 1915 oprac. E. Strasburger, Warszawa 1916, s. 28 nn.
naturalnego, ale potężnych fal imigracyjnych napływających z Rosji. Szczytowe były zwłaszcza lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte, kiedy to w miastach rosyjskich władze carskie prowokowały pogromy, po których następowały przymusowe wysiedlenia lub spontaniczne wędrówki Żydów z zachodnich guberni.
Tabela 3
Tempo wzrostu ludności wedle wyznań w Królestwie Polskim w XIX i XX w. (w procentach)
| Okres | Katolicy | Prawosławni | Ewangelicy | Mojżeszowi |
|-------------|----------|-------------|------------|------------|
| 1827—1848 | 114 | — | 147 | 145 |
| 1848—1870 | 116 | x | 123 | 149 |
| 1870—1897 | 153 | 144 | 129 | 162 |
| 1897—1913 | 140 | 117 | 164 | 148 |
Uwaga: 1. Za każdym razem podstawą = 100% jest rok otwierający dany przedział w szeregu chronologicznym, tzn. 1827, 1848, 1870 i 1897.
2. Ludność prawosławna bez wojska.
Źródło: jak tabela 2.
Wewnętrzne ruchy migracyjne ludności katolickiej, w swej masie zdecydowanie polskiej, osiągnęły największe nasilenie w końcu XIX i początkach XX w. W wypadku ludności ewangelickiej tendencja jest odmienna. Początek i połowa XIX stulecia to pierwsza większa fala osadnictwa niemieckiego (wieś i łódzki okręg przemysłowy), druga przypadła na schyłek XIX w. (głównie osadnictwo wiejskie). W tym drugim etapie ujawniły się skutki ruchów naturalnych, które w początkach okresu nie miały jeszcze decydującego znaczenia. Natomiast prawosławni była to głównie ludność napływowa; jej nagły i szybki wzrost po 1864 r. był spowodowany znaną polityką władz carskich wobec Polaków.
* * *
Represje postyczniovi ugodziły także w Kościół katolicki. Rząd carski postawił sobie za zadanie uzależnić hierarchię kościelną od pań-
---
6 L. Bazylow, Historia Rosji, Warszawa 1969, s. 332.
7 W przypadku wyznania katolickiego ludności polskiej ze względu na rozległość tematyki, ograniczam się do informacji podstawowych. Statystyczny obraz Kościoła katolickiego w Królestwie Polskim nie posiada pełnego opracowania. Do ważniejszych pozycji należą: B. Kumor, Organizacja terytorialna diecezji kieleckiej, „Nasza Przeszłość” t. XVII, 1965, s. 187 nn.; tenże, Diecezja Siedlecka czyli Podlaska w 150 rocznicę erykcji. Przyczynki i materiały do dziejów, Siedlce 1971; F. Stępniaik, op. cit.; M. Węglewicz, Zabiegi prawodawcze i dyplomatyczne nad utworzeniem arcybiskupstwa warszawskiego. Studium archiwalne, Warszawa 1918; M. Nassalski, Wspomnienia, rewitiae, więzienia, zestania. Stosunek władz rosyjskich do duchowieństwa katolickiego 1893–1914, Częstochowa 1935; H. Wyżawski, Arcybiskup Zygmunt Szczęsny Fejtinski 1822–1895, Warszawa 1975.
Szczególnie pomocne dla niniejszego tematu były artykuły: A. Stanowski, Diecezje i parafia w XIX i XX w. Rozwój organizacji Kościoła w Polsce, „Znak” r. XVII, nr 12–13, s. 1610 nn.; E. Jabłońska-Deptała, Zakony i zgromadzenia zakonne w Polsce w XIX i XX w., tamże, s. 1633 nn.
stwa i ograniczyć jej łączność z Rzymem. W 1867 r. poddano Kościół
rzymsko-katolicki pod zarząd Kolegium Katolickiego w Petersburgu.
Jego organizacja terytorialna ukształtowana w pierwszych dziesięcio-
leciach XIX w. przetrwała prawie bez zmian do wojny światowej.
Bulla Piusa VII z 1817 r. podniosła powstałą u schyłku XVIII w.
diecezję warszawską do godności metropolii, a następnie bulla papieska
z 1818 r. ustaliła, że należeć ma do niej osiem diecezji Królestwa Po-
lskiego: archidiecezja warszawska oraz diecezje: krakowska, kujawsko-
kaliska, płocka, lubelska, sandomierska, podlaska oraz augustowska
(sejneńska). Terytoria tych diecezji pokrywały się z niewielu odchyle-
niami z obszarami ówczesnych województw. W 1833 r. dokonano
podziału diecezji krakowskiej na dwie części, obejmujące terytorium
Rzeczypospolitej Krakowskiej oraz tereny położone w granicach Kró-
lestwa (diecezja krakowsko-kielecka nazywana potem kielecka). W
1867 r. zniesiono diecezję podlaską, a jej terytorium włączone do lu-
belskiej.
Zmiany powyższe uważa się za poważny krok naprzód w rozwoju
rzymskokatolickiej struktury terytorialnej na ziemiach dawnej Rzeczy-
pospolitej. Ogólny wzrost liczby diecezji z 19 (koniec XVIII w.) do 25
po 1815 r. dokonał się przede wszystkim w rezultacie podziału naj-
większych diecezji: wileńskiej i krakowskiej. Diecezje dzieliły się na
dekanaty; średnio na diecezję przypadało ich po 15 w połowie XIX w.,
a po 12 w początkach XX w. Na czele dekanatu stał dziekan, miano-
wany przez biskupa. W końcu lat sześćdziesiątych liczba dekanatów
spadła ze 130 do 84, jako że władze carskie nakazały dostosować sieć
dekanalną do powiatów, w nowym podziale administracyjnym kraju.
Po 1905 r. biskupi w sposób nieoficjalny dokonywali podziału dekana-
tów na vice-dekanaty. Do połowy XIX w. w Królestwie Polskim obser-
wuje się prawie całkowitą stabilizację liczby parafii: około 1820/30 r.
rejestrowano ich 1651, około 1850/60 r. 1662. Później zaczyna się szyb-
szy wzrost ilościowy, w 1910 r. istniały w Królestwie 1723 parafie.
Zmierzano do osiągnięcia względnej równowagi pomiędzy liczbą parafii
a wielkością zaludnienia i obszarem diecezji. Najlepiej rozwinięta była
sieć parafialna w diecezjach zachodnich, im bardziej na wschód, tym
sieć ta stawała się rzadsza. Liczba księży świeckich, a także zakonników
pracujących w duszpasterstwie ulegała zmianom. Pierwsza z tych
grup wzrosła z około 2650 osób w 1820/30 r. do około 2900 w 1910 r.,
tj. zaledwie o 10%, podczas gdy w tym samym czasie liczba parafian
podniosła się prawie trzykrotnie. Tak więc zarówno rozwój sieci para-
fialnej jak i wzrost liczby księży nie nadążał za dynamicznie przebie-
gającymi procesami demograficznymi. W ciągu XIX stulecia w Kró-
lestwie Polskim dwukrotnie przeprowadzono kasaty klasztorów. Pierw-
sza z nich w latach 1818–19 stawiła formalnie za cel obrócenie fun-
duszów klasztornych na uposażenie nowo tworzonych diecezji. Arcy-
biskup F. Malczewski został wówczas skłoniony przez rząd do podpi-
sania kasaty przeszło 40 klasztorów. Znacznie poważniejszy cios życiu
zakonnemu przyniósł ukaz kasacyjny z 1864 r. Zniesiono wszystkie
klaszitory liczące mniej niż 8 członków. Pozostałe klasztory, 10 żeńskich
i 22 męskie zostały skazane na naturalną likwidację, gdyż zabroniono
---
8 A. Stanowski, Diecezje i parafie, s. 1611 nn.
9 Tamże, dane statystyczne na podstawie tabel: nr 7, s. 1622, nr 10, s. 1627,
nr 11, s. 1629, nr 14, s. 1637, nr 17, s. 1642.
im przyjmowania nowicjuszy. Zanikowi życia zakonnego w ramach pozostawionych przez dawną Rzeczypospolitą przeciwwstawił się od drugiej połowy XIX w. ruch tworzenia nowych zgromadzeń. Były to w większości tajne kongregacje kobiece prowadzące prace szpitalniczo-pielegniarskie, wychowawcze i charytatywne.
Dla statystycznego ujęcia niektórych danych o kościele rzymskokatolickim może mieć wagę porównanie stanu sprzed 1864/65 r. oraz po 1905 r. Wedle danych z 1857 r. było w Królestwie Polskim 11 seminariorów duchownych; po 1864 r. władze rosyjskie zezwoliły na istnienie tylko jednego. W 1855 r. przypadało 1 ksiądz na około 910 wyznawców, zaś wedle zamieszczonej tabeli w początkach XX w. średnio na około 2900. Ludność katolicka wzrosła w omawianym okresie dwukrotnie, natomiast liczba księży parafialnych i zakonnych spadła z około 3970 do około 2770. Przed 1864 r. działały 142 klasztory męskie i 34 żeńskie. W początkach XX w. pozostało legalnie w Królestwie Polskim już tylko 5 klasztorów męskich i 8 żeńskich.
Unicka diecezja chełmska dzieliła się na 21 dekanatów i 270 parafii. Istniało 347 kościołów (jeden katedralny), seminarium kształciło duchownych tego obrządku, zakonnicę bazylianinie rozlokowani byli w 5 klasztorach. W 1855 r. praca duszpasterska zajmowało się około 270 duchownych. W tym mniej więcej stanie dotrwał kościół unicki do pierwszych kasat w 1865 r.
Wedle spisu w 1897 r. w Królestwie Polskim mieszkało 7032 tys. katolików, zaś około 6755 tys. jako swój język ojczysty podawało polski. Wyznanie katolickie utożsamiało się więc z narodowością polską. Wśród luteran było proporcjonalnie trzykrotnie mniej Polaków niż w zborach reformowanych. Niski wskaźnik zadeklarowanego języka polskiego odnajdujemy w środowisku wyznania mojżeszowego. Wskaźnik 5,2% prawosławnych obejmuje zaobwene tylko część dawnych uniów, i to tych, którzy otwarcie przyznawali się do polskości. Szacunkowo w obu wschodnich guberniach w końcu XIX w. było około 300 tys. ludności autochtonicznej, a więc tylko 10% z tej grupy deklarowało swoją polskość, co nawet przy założeniu pewnego postępu rusyfikacji wydaje się wielkością zanizioną. Około 30 tvs. Niemców wedle danych z 1897 r. wyznawało katolicyzm.
W grupie rzymskokatolickiej 4,3% to Litwini; byli oni pod względem etnograficznym najbardziej zważtą terytorialnie mniejszością narodowościową w Królestwie. W latach sześćdziesiątych XIX w. statystyka rejestrowała około 264 tys. Litwinów, w końcu wieku liczba ta wzrosła do około 304 tys. W guberni suwalskiej Litwini stanowili w końcu XIX w. 52% całej ludności. W niektórych powiatach udział był jeszcze wyższy: sejneński 71%, kalwaryjski 87%, zaś powiaty mariampolski i władysławowski były niemal rdzennie litewskie (97%). Litwini to ludność wiejska, w miastach skupiało się zaledwie 2% ogółu. W 1897 r. na obszarze całego imperium rosyjskiego zamieszkiwało około 1210 tys. osób tej narodowości tak więc 25% Litwinów przypadało na Królestwo Polskie. Gubernia suwalska przedstawiała najbardziej barwną mozaikę wyznaniowo-narodowościową. Mieszkał tam katolicy, protestanci, mojżeszowi, wśród prawosławnych filiponi, z większych grup narodowościowych Polacy, Litwini, Niemcy i Żydzi. Przetrawała też
---
10 E. Jabłońska-Deptuła, op. cit., s. 1653 nn.
11 Wielka Encyklopedia ... t. XL, s. 69 nn.
| Diecezje | parafie | % | kościoły | % | księży | % | parafianie | % | liczba parafian na 1 księżyca |
|---------------------------|---------|-----|----------|-----|---------|-----|------------|-----|-------------------------------|
| Warszawska (Archidiecezja)| 289 | 16,9| 341 | 17,4| 531 | 19,3| 1765 | 22,2| 3323 |
| Kujawsko-Kaliska (Włocławska) | 340 | 19,9| 424 | 21,6| 523 | 18,9| 1348 | 16,8| 2577 |
| Sandomierska | 212 | 12,4| 273 | 13,8| 286 | 10,3| 844 | 10,5| 2951 |
| Kielecka | 237 | 13,8| 264 | 13,4| 332 | 11,9| 1013 | 12,7| 3051 |
| Lubelska | 251 | 14,7| 251 | 12,7| 411 | 14,8| 1532 | 19,2| 3727 |
| Płocka | 236 | 13,8| 273 | 13,8| 340 | 12,3| 794 | 9,9 | 2335 |
| Sejneńska | 145 | 8,5 | 145 | 7,3 | 346 | 12,5| 701 | 8,7 | 2026 |
| **Razem** | 1710 | 100,0| 1971 | 100,0| 2769 | 100,0| 7997 | 100,0| 2888 |
Uwaga: W rubryce "kościoły" uwzględniono kościoły parafialne, filiałów i inne.
Źródło: *Wielka Encyklopedia Powszechna Ilustrowana seria I, t. XL*, Warszawa 1995, s. 71.
garstka ludności mahometańskiej, podtrzymująca tradycje tatarskiego pochodzenia.
Mariawityzm narodowościowo całkowicie polski powstał w Królestwie jako ruch pietystyczny w łonie Kościoła rzymskokatolickiego, pod duchowym przywództwem Marii Franciszki Feliksy Kozłowskiej (1862—1921). Stawiał on sobie za cel „moralne odrodzenie rzymskiego kato-
Tabela 5
Skład wyznaniowy Polaków w Królestwie Polskim w 1897 r.
| Wyznanie lub sekta | Liczba | % | Procent Polaków w stosunku do całej grupy wyznaniowej |
|------------------------------|----------|-------|------------------------------------------------------|
| Katolickie | 6 644 025| 98,3 | 94,5 |
| Prawosławne | 31 883 | 0,5 | 5,2 |
| Starowiercy | 24 | 0 | 0 |
| Ormiańsko-gregoriańskie | 22 | 0 | 0 |
| Ormiańsko-katolickie | 377 | 0 | 90,4 |
| Ewangelickie | | | |
| Ewangelicko-Augsburskie | 31 174 | 0,4 | 7,6 |
| Reformowane | 1 143 | 0 | 21,0 |
| Baptyści | 127 | 0 | 3,5 |
| Menonici | 30 | 0 | 0 |
| Anglikańskie | 25 | 0 | 12,8 |
| Inne chrześcijańskie | 77 | 0 | 7,8 |
| Możeszowe | 46 390 | 0,7 | 3,5 |
| Karaimskie | 36 | 0 | 17,5 |
| Mahometańskie | 143 | 0 | x |
| Pozostałe | 27 | 0 | x |
| Razem | 6 755 503| x | x |
Źródło: Pierwsza wsieobszczaja pieriepis t. I, s. 258; E. Czyński, Etnograficzno-statystyczny zarys. Liczebność i rozesiedlenie ludności polskiej, Warszawa 1909, s. 76.
licyzmu”, w szczególności duchowieństwa, oraz szerzenie kultu Marii (stąd nazwa Mariae vita). Mariawityzm wyrosł na tle niekorzystnych stosunków religijnych w okresie popowstaniowym. Zarządzenia władz carskich starały się utrudniać duchowieństwu katolickiemu pracę społeczną i narodową. Działalność duszpasterzy nie zawsze licząca z zasadami stanu kapłańskiego stawała się źródłem napięć pomiędzy plebanią a parafianami, zwłaszcza w małych miejscowościach. Napięcie
---
12 E. Kaczyńska, Społeczeństwo i gospodarka północno-wschodnich ziem Królestwa Polskiego w okresie rozkwitu kapitalizmu, Warszawa 1974, s. 41; Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XI. Warszawa 1890, s. 618; W. Załęski, Statystyka porównawcza Królestwa Polskiego. Ludność, stosunki ekonomiczne, Warszawa 1876, s. 31; Pierwsza wsieobszczaja pieriepis (suwalska gubernia) t. 60.
polityczne i ruchy społeczne sprzyjały pogłębianiu mistycznej religijności, co znajdowało m.in. wyraz w akcji założycielskiej różnych tajnych zgromadzeń zakonnych. W warunkach osłabionej kontroli ze strony hierarchii — istniał podatny grunt do pojawiania się prądów niezgodnych z nauką Kościoła. Założycielka mariawityzmu wywodziła się ze Zgromadzenia Serafitek w Zakroczymsku, następnie przebywała w Płocku w Zakonie Sióstr Ubogich św. Klary. W dn. 2 sierpnia 1893 r. wedle tradycji mariawitów F. Kozłowska miała pierwsze objawienie, w czasie którego ujrzała upadek moralny księży i straszliwość gniewu bożego, Matka Boska miała tę kartę odwrócić i pojednać ludzi z Bogiem. W następnym widzeniu Jezus miał nakazać założenie zgromadzenia księży, którzy nazywać się mają mariawitami, a ich zadaniem naczelnym będzie nieustająca adoracja Sakramentu i osobliwy kult Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. Prawie wszystkie późniejsze posunięcia Kozłowskiej poprzedzały podobno nawiedzenia i objawienia. Założycielka mariawityzmu, fizycznie upośledzona, o dużej inteligencji i pełna inicjatywy, a do tego posiadała sklonność do mistyki, przekonana o swym posłannictwie, była idealnym inspiratorem ruchu. Szybko też zdobywała zwolenników, wśród których największą rolę odegrał ks. Jan Kowalski.
Władze kościelne początkowo tolerowały działalność mariawitów. W 1903 r. kilkunastu księży z M. Kozłowską udało się do Rzymu, gdzie zostali przyjęci przez Piusa X, ale nie uzyskali potwierdzenia swych projektów. Po powrocie z Rzymu działalność mariawitów zaktywizowała się, a zmiany wprowadzane w kościołach, do których mieli dostęp, niezgodne z kultem rzymskokatolickim doprowadzały do zaburzeń. Kolejna audiencja w Watykanie nie przyniosła spodziewanych rezultatów. W 1904 r. Kongregacja Św. Oficjum postanowiła rozwiązać zgromadzenie mariawitów. Po nieudanych próbach zlegalizowania ruchu, mariawityzm zerwał z Kościołem, ogłaszając kolejne objawienie M. Kozłowskiej potępiające rzymski katolicyzm. Rozłam ten przyniósł dalsze lokalne zaburzenia, które nierzaz kończyły się rozlewem krwi po obu stronach. Mariawici skierowali wysiłek organizacyjny na wewnętrzne skonsolidowanie, a także prawną legalizację. Władze rosyjskie, początkowo podejrzliwe, okazały wkrótce ze względów politycznych zainteresowanie tym ruchem. W 1906 r. mariawityzm został oficjalnie uznany przez rząd, w kilka lat potem zatwierdzono statut parafialny oparty na wewnętrznym samorządzie.
Nawiązanie kontaktów ze starokatolicyzmem sfederowanym w tzw. Unii Utrechckiej i dopełnienie sakry biskupiej w 1909 r. w Utrechcie dla J. Kowalskiego umożliwiło temuż jako konsekrowanemu biskupowi udzielenie następnie sakry trzem innym duchownym mariawickim. W ten sposób mariawityzm uzyskał hierarchię episkopalną. Przekształcenie się tego ruchu w swego rodzaju wyznanie starokatolickie (od 1910 r. jako Starokatoliccy Kościół Mariawitów) odpowiadało wyznaniowej polityce władz carskich. Oslabiać bowiem miało największą siłę duchową i ostoję polskości, jaką był Kościół rzymskokatolicki. Naczelną władzą maria-
---
13 „Mariawita — Czciel Przenajświętszego Sakramentu”, pismo tygodniowe ilustrowane, red. i wyd. ks. J. Kowalski nr 1 z 3 stycznia 1906; „Mariawita — Pismo Starokatolickiego Kościoła Mariawitów” r. I, 1959, nr 1.
14 S. Grelowski, Wyznania protestanckie i sekty religijne w Polsce współczesnej, Lublin 1937, s. 435. T. Krawczak, Mariawityzm, drogi rozwoju w latach 1906—1976, Warszawa 1977 (maszynopis).
witów był synod, w okresie między synodami działała Kapituła Generalna z dożywotnim ministrem na czele. Organem stałym była wybrana Rada Kościoła. Terytorialnie mariawici zorganizowani byli w prowincje, którymi zarządzał minister prowincjonalny, te dzieliły się na okręgi z kustoszami na czele, najniższą jednostką była parafia, którą kierował proboszcz\(^{15}\). Charytatywna działalność mariawitów (tanie kuchnie, przytułki, ambulatoria, kursy dla analfabetów), zakładane przez nich warsztaty rzemieślnicze, fermy rolnicze, sklepy, a nawet domy pracy dla bezdomnych zyskiwały im dosyć licznych zwolenników. Gminy mariawickie dysponowały około 60 kościołami i około 150 kaplicami. Wydawali oni też własne tygodniki: „Mariawita” oraz „Wiadomości Mariawickie”. Działalność ta, wymagająca dużych funduszy, musiała być finansowana ze źródeł postronnych; twierdzono, iż wspomagały ją władze rosyjskie.
Liczebność mariawitów jest trudna do ustalenia, statystyki wyznaniowe zaczęły wyodrębniać tę grupę od 1907 r. Było ich wtedy 59 tys. W 1909 r. statystyka odnotowała 73 tys. W innych opracowaniach liczba mariawitów około 1909 r. waha się od 159 do 180 tys., zaś sami mariawici ustalali swoją liczebność na 200 tys., co jednak wydaje się wielkością zawyżoną. Należy przypuszczać, iż do 1914 r. związek mariawitów, dysponujący funduszami i oferującej sporo dogodności, zdobywał dalszych zwolenników\(^{16}\). Najwięcej mariawitów zamieszkiwało w guberni piotrkowskiej (53%) oraz warszawskiej (28%). Mariawici rekrutowali zwolenników raczej z ludności ubogiej, zarówno w miastach jak i wsiah.
Trudno jest na podstawie dostępnych materiałów sklasyfikować Niemców wyznań i sekt nieprotestanckich. Istniały grupy wywodzące się z sekt o nazwie Niemiecki Kościół Apostolsko-Katolicki, utworzonej w latach czterdziestych XIX w., a także Kościoła Starokatolickiego, który powstał w wyniku secesji części hierarchii rzymskokatolickiej po I Soborze watykańskim (1869—1870).
Schizma wschodnia wyłączyła Kościół prawosławny spod wpływów rzymskich i cywilizacji łacińskiej; próbę ponownego połączenia były nietrwałe albo miały wąski zasięg terytorialny i jak w wypadku uniatów polskich w drugiej połowie XIX w. uległy likwidacji. Sekty prawosławne powstały w większości wypadków z XVII-wiecznego „raskolu”, który był wynikiem protestu przeciwko zmianom liturgicznym wprowadzanym przez patriarchat moskiewski przy poparciu caratu. Raskolnicy prześladowani w Rosji uciekali za jej granice, m.in. osiedlali się na wschodnich terenach Rzeczypospolitej tworząc osady tzw. staroobrzędowców (starowierców). Najbardziej radykalny ich odlam to filiponi (od imienia mnicha Filipa Pustowiaty z I poł. XVIII w.). Do lat trzydziestych XIX w. mieszkali oni w lasach augustowskich i na Suwalszczyźnie, skąd znaczna ich część wyemigrowała na Mazury (okolice
---
\(^{15}\) *Wielka Encyklopedia* t. XLV, Warszawa 1910, s. 542; S. Grelewski, op. cit., s. 97.
\(^{16}\) *Trudy Warszawskiego Statisticzeskogo Komiteta*, wypusk XXXIX t. I Warszawa 1910, s. 64; *Wielka Encyklopedia* t. XLV, s. 542. W literaturze z kręgów pozakatolickich stanowczo odrzuca się opinię o pomocy władz rosyjskich w organizowaniu mariawityzmu. S. Włodarski, *Historia Kościoła Polsko-Katolickiego*, Warszawa 1984; S. Włodarski, W. Tarowski, *Kościoly chrześcijańskie*, Warszawa 1968, s. 257.
Mragowa), uzyskując na to zgodę władz pruskich\textsuperscript{17}. W 1840 r. w ówczesnej guberni augustowskiej mieszkało około 4 tys. staroobrędowców. W 1893 r. miało ich być około 5 tys., prawie wszyscy w guberni suwalskiej\textsuperscript{18}. Spis z 1897 r. liczbę staroobrędowców ustala na ponad 9 tys., ale zaliczono tu także wojsko, a więc osoby bawiące czasowo. Wydaje się, iż w końcu XIX w. na stałe zamieszkiwało (głównie gubernia suwalska) około 6 tys. tych sekciarzy. Ludność ta nie ulegała polonizacji, izolowała się w swoich wsiach zajmując się rolnictwem i ogrodnictwem.
* * *
Ustrój kościołów ewangelickich kształtował się w Polsce od końca XVIII w. Pełne prawa obywatelskie ewangelikom przyznała ustawa sejmowa z 1787 r. Podstawą prawną Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w interesującym nas okresie był ukaz z 1849 r. Jego konsystorz, organ kolegialny, składał się ze świeckich i duchownych i posiadał wszelkie prerogatywy przysługujące władzy kościelnej. W skład konsystorza wchodził świecki prezes, wice-prezesem był duchowny (pastor) z tytułem generalnego superintendenta, który musiał być podobnie jak i prezes zatwierdzony przez cara. Pozostałych mianował namiestnik, potem general-gubernator. Generalny superintendent był głową Kościoła i sprawował funkcje dożywotnio. Wszystkie sprawy dotyczące Kościoła leżały w gestii synodu. Każdy zbor (parafia) stanowiący podstawową jednostkę kościelną posiadał proboszcza. Sprawami zboru kierowało wybierane przez wiernych Kolegium Kościelne, w skład którego wchodził pastor, który mógł być jego prezesem. Istniał także sąd konsystorski. Przy parafiach działały na ogół kantorytary czyli szkoły religijne. Terytorialnie dzielił się kościół na superintendentury (diecezje) z superintendentem zwanym seniorem. W skład diecezji wchodziły parafie z filiami.
Na przełomie XIX i XX w. struktura organizacyjna wyznania ewangelicko-augsburskiego przedstawiała się następująco. W skład pięciu diecezji: warszawskiej (siedziba Warszawa), kaliskiej (Kalisz), piotrkowskiej (Tomaszów), płockiej (Gąbin) i augustowskiej (Suwałki) wchodziło 66 parafii i 33 filie obsługiwane przez 63 pastora\textsuperscript{19}. Wszystkie diecezje tworzyły Warszawski Ewangelicko-Augsburski Okręg Konsystorski. Analiza dat powstawania kolejnych zborów augsburskich na obszarze Królestwa pozwala na odtworzenie faz i kierunków osadnictwa niemieckiego. Z niecałych stu zborów istniejących przed 1914 r. tylko trzy datują się z połowy XVII w., trzynaście powstało w latach 1770—1795 (warszawskie i kaliskie), następny okres to lata 1800—1810, pierwszy etap kolonizacji niemieckiej. W czasach konstytucyjnego Królestwa władze sprzyjały kolonizacji, co znajduje odzwierciedlenie w liczbie nowych zborów. Do końca lat czterdziestych powstało ich 53, tj. 56%\textsuperscript{20}
\textsuperscript{17} S. Włodarski, W. Tarowski, op. cit., s. 101; E. Iwaniec, Osadnictwo staroobrędowców, w powiecie augustowskim [w:] Studia i materiały do dziejów Pojezierza Augustowskiego pod red. J. Antoniewicza, Białystok 1967, s. 401 nn.
\textsuperscript{18} Wielka Encyklopedia t. XXI, Warszawa 1898, s. 442.
\textsuperscript{19} W. Gastpar, Z dziejów Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce 1918—1949 [w:] Kościół i teologia. Praca zbiorowa dla uczczenia sześćdziesięciolecia urodzin ks. biskupa dr A. Wantuly, Warszawa 1985, s. 68.
wszystkich, jakie istniały przed I wojną światową. W całym następującym półwieczu otwarto już tylko 11 parafii i filii.
Od 1880 r. utrważył się zwyczaj odbywania co roku synodu ogólnego, w którym uczestniczyli wszyscy duchowni; synodowi przewodniczył superintendent generalny; do tego okresu praktykowane były tylko synody diecezjalne. Decyzje w sprawach kościelnych zapadały większością głosów, przy równych rozstrzegał głos prezesa Konsystorza. Uroczyste nabożeństwa synodalne odprawiane były w języku niemieckim, dopiero od początków XX w. w języku polskim. Na synodach z lat 1885–1890 podjęto inicjatywę przełożenia po raz pierwszy na język polski ksiąg wyznaniowych Konfesji Augsburskiej (autorstwa F. Melanchtona i M. Lutra), a także prac nad polską wersją śpiewnika kościelnego. Jest to świadectwem, iż wśród uczestników zboru wzrastało zapotrzebowanie na teksty wyznaniowe i liturgiczne w języku polskim, co może być traktowane jako symptom polonizacji. Szeroką akcję w tej dziedzinie podjęto w początkach XX w., gdy funkcję generalnego superintendenta objął Juliusz Bursche.
Przed I wojną światową we wszystkich parafiach ewangelicko-augsburskich znajdowało się 98 kościołów, 18 kaplic, 364 domy modlitwy i 270 szkół elementarnych. W większości budynki kościelne pochodziły z połowy stulecia, były obszerne, w modnym ówcześnie stylu neogotyckim. Do dzisiaj wiele z nich nadal służy ewangelikom. Zbory nie odgrywały większej roli w ówczesnym życiu publicznym, do ich podstawowych funkcji należała organizacja życia religijnego, a także działalność oświatowa i charytatywna.
Sprawami wyznania ewangelicko-reformowanego w Królestwie Polskim zarządzał Konsystorz. Prezesem była osoba świecka, zaś wiceprezesem superintendent (zwierzchnik kościelny). Przy Konsystorzu działał sąd. Zarząd zboru należał do Kolegium Kościelnego wybieranego przez parafian (tylko mężczyźni).
Ustrój Kościoła reformowanego posiadał charakter synodalno-prezbiterialny. Wielkie znaczenie odgrywał synod jako zgromadzenie przedstawicieli parafii, w gestii którego leżały wszystkie sprawy dotyczące Kościoła, synod wybierał Konsystorza. Pastor zboru w przeciwieństwie do Kościoła augsburskiego nie wchodził w skład Kolegium Kościelnego, a tylko zapraszany mógł uczestniczyć w obradach z głosem doradczym. W zborze warszawskim od jego założenia w 1776 r. istniał na tym tle swoisty konflikt pomiędzy pastorem a kolegium.
Terytorialnie Kościół ten tworzył jedną Superintendenturę obejmującą kilka parafii i filii. W przeciwienstwie do augsburskiego na
---
20 Statystyka zborów ewangelicko-augsburskich wedle superintendentur, [w:] S. Grelewski, op. cit., s. 237 nn.; E. Kneifel, Die Pastoren der Evangelisch-Augsburgischen Kirche in Polen. Ein biografisches Pfarrerbuch mit einem Anhang, Ansbach 1967.
21 Gedankenbuch zur 25 jährigen Jubelfeier der allgemeinen Prediger-Synoden des Warschauer evangelisch-augsburgischen Konsistorial Bezirks, Warszawa 1905.
22 Księga pamiątkowa Gimnazjum im. M. Reja utworzonego przez zbor Ewangelicko-Augsburski w Warszawie 1906–1926, Warszawa 1927, s. 17.
23 W. Gastparły, Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce podczas I i wojny światowej, [w:] Księga jubileuszowa z okazji 70-lecia urodzin ks. prof. dr J. Szewudy, Warszawa 1959, s. 21.
24 Z. Tranda, W. Pruss, Parafia ewangelicko-reformowana w Warszawie w latach 1776–1914, „Jednota. Miesięcznik Religijno-Spoleczny” nr specjalny 1976, 7–8, s. 14 nn.
terenie Polski genetycznie niemieckiego, wyznanie reformowane jest u swych źródeł polskie, choć w okresie nas interesującym zróżnicowane narodowościowo. Dwa zbory reformowane w Żychlinie k/Konina i Sielcach k/Stopnicy wywodziły się z okresu reformacji. Pozostałych siedem działało w: Warszawie (od 1776 r.), Zelowie (1803), Kucowie (1850), Lublinie (1870), Żyrardowie (1874), Łodzi (1903) i Staroowicznej (1904). Ton Kościołowi reformowanemu nadawał stołeczny zbor warszawski, którego Kolegium, a także większość parafian szukała ideowej łączności z polskim ruchem reformacyjnym. Zwierzchnikiem Kościoła był superintendent, który jednocześnie sprawował funkcje pierwszego pastora zboru warszawskiego.
Protestantyzm w Polsce przedrozbiorowej nosił cechy federacji. „Unia Kościołów protestanckich obojga wyznań w Księstwie Mazowieckim będących łącznie z Kościołami prowincji Małopolskiej” zawarta w Sielcach w 1777 r. jest tego przykładem. W okresie Królestwa Polskiego próbowało nawiązywać do tej koncepcji. W 1822 r. ówczesny Superintendent Kościoła reformowanego w Królestwie, Karol Diehl został seniorem tzw. Jednoty Małopolskiej w zaborze austriackim. Zarządał także zborami w Poznańskiem, skąd się wywodził. Z jego inicjatywy w 1828 r. powołano wspólną organizację Kościoła ewangelicko-augsburskiego i reformowanego w Królestwie Polskim, tworząc jeden Generalny Konsystorz z dwoma prezesami, którzy swe funkcje pełnili przemiennie. Władze zaborcze początkowo respektowały tę zmianę, ale ostatecznie w połowie XIX w. na swój sposób uregulowały sprawy kościelne. W 1849 r. rozwiązano Konsystorz Generalny. Posunięcie to ułatwiał i ten fakt, iż wspólnej administracji obu wyznań sprzeciwiał się luteranin ośrodek Uniwersytetu w Dorpacie, posiadający wpływ na warszawski zbor augsburski. Decyzje te utrwaliły podział kościołów ewangelickich. Siedzibą Konsystorzy dla obu wyznań była Warszawa.
Udział ewangelików w składzie wyznaniowym ludności Królestwa Polskiego wahał się od 4,5 do 5,4% — najwyższy osiągnęli w połowie XIX w. Luteranie zamieszkujący Królestwo Polskie byli Niemcami w różnym stopniu spolonizowanymi lub Polakami pochodzenia niemieckiego. Zagadnienie to trudne jest do jednoznacznego rozstrzygnięcia. W tym wypadku uwzględniać należy regionalizmy, inaczej też kwestia ta przedstawiała się w największych miastach, tj. Warszawie i Łodzi.
Zarówno baptyści jak i menonici rekrutowali się z emigrantów niemieckich lub zgermanizowanych potomków osadników holenderskich. Wśród luteranów język niemiecki jako ojczysty pozwala zaliczać prawie całą ludność do grupy niemieckiej, bo tylko 7,8% luteran deklarowało swoją przynależność do polskości.
Ewangelicy reformowani w Królestwie Polskim byli pochodzenia czeskiego, szwajcarskiego, niemieckiego, a także holenderskiego i francuskiego. Najliczniejsza grupa czeska to potomkowie Braci Morawskich,
---
25 S. Grelewski, op. cit., s. 200.
26 Ustanowienie Generalnego Konsystorza Ewangelickiego w Królestwie Polskim — wypis z protokołu Sekretariatu Stanu Królestwa Polskiego, Warszawa 1828.
27 Z. Tranda, W. Pruss, op. cit.
28 Skorowidz i streszczenie rozporządzenia władz, do których duchowni ewangelicko-augsburscy w Polsce (W Królestwie Polskim) urzędujący stosować się winni, Warszawa 1887; Przepisy i zarządzenia spraw Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Królestwie Polskim, Warszawa 1884.
Tabela 6
Ludność ewangelicka w Królestwie Polskim w XIX i XX w.
| Wyznanie — sekty | 1848 | 1897 | 1907 |
|------------------|------|------|------|
| | liczba | % | liczba | % | liczba | % |
| Ewangelicko-Augsburskie | 260 324 | 97,7 | 414 769 | 97,3 | 583 172 | 95,6 |
| Ewangelicko-Reformowane | 3 854 | 1,4 | 5 502 | 1,3 | - | - |
| Bracia Morawscy | 756 | 0,3 | - | - | - | - |
| Menonici | 1 532 | 0,6 | 758 | 0,2 | - | - |
| Baptyści | - | - | 3 993 | 0,9 | - | - |
| Inne | - | - | 1 180 | 0,3 | 26 723 | 4,4 |
| Razem | 266 466 | 100,0 | 426 202 | 100,0 | 609 895 | 100,0 |
Źródło: Dla 1848 i 1897 — jak tab. 2; *Nasienie 10 gubernii Carstwa Polskiego w 1907 roku*, „Trudy Warszawskiego Statystycznego Komitetu”, wypusk XXXIII, Warszawa 1907.
Wedle danych Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w 1907/08 r. w Królestwie Polskim mieszkało 7 991 reformowanych; powołane źródło dla 1907 r. umieszcza członków wszystkich wyznań i sekt poza luteranami w rubryce „inne”, określając łącznie ich liczbę na 26 723.
którzy w początkach XIX w. przeszli przez Śląsk do Polski, osiedlając się w miejscowościach okręgu łódzkiego.
Inną grupą wśród reformowanych byli rdzenni polscy potomkowie rodzin w znacznej części szlacheckich, które w okresie kontrreformacji pozostały wiernie zasadom kalwinizmu. W obu zborach, częściej w reformowanym, zdarzały się neofici i konwertyci. Proporcje językowe wa-
Tabela 7
Skład narodowościowy ewangelików w Królestwie Polskim w 1897 r.
(w procentach)
| Narodowość | Luteranie | Kalwini | Baptyści | Menonici |
|------------|-----------|---------|----------|----------|
| Niemcy | 88,7 | 27,0 | 90,5 | 94,4 |
| Polacy | 7,6 | 21,0 | 3,5 | 4,5 |
| Rosjanie | 0,4 | 0,7 | 0,2 | - |
| Żydzi | 0,1 | 0,3 | 0,3 | - |
| inni | 3,2 | 51,0 | 5,5 | 1,1 |
| Razem | 100,0 | 100,0 | 100,0 | 100,0 |
Uwaga: 48,5% ewangelików-reformowanych tj. około 2670 osób jako swój język ojczysty deklarowało język czeski.
Źródło: Pierwsza wieleobszczajna pierwepis, Obszczaj swod, s. 110 n.
runkowała geografia osadnictwa oraz charakter miejscowości. Wiejska kolonizacja niemiecka rozpościerała się po obu stronach Wisły od Nieszawy po Kazimierz Dolny. Na tym obszarze w każdej gminie wiejskiej stwierdza się różnej wielkości kolonie założone przez Niemców. Następny pas osad ciągnął się z zachodu na wschód, jego lewe skrzydło przekraczało Wieprz sięgając Bugu, prawe zaś obejmowało tereny od granicy pruskiej przez północne powiaty guberni kaliskiej i piotrkow-
29 J. Stahl, *Zarys historii Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Polsce*, „Jednota” 1973, nr 7—8, s. 14.
skiej ku Pilicy. Osadnictwo przebiegało planowo. Zdarzały się wypadki sprzedaży już zagospodarowanych obejść polskim chłopom i przenoszenie się do nowego korzystniejszego miejsca. „Osadnictwo niemieckie
Tabela 8
Skład narodowościowy ewangelików (luteran) w guberniach i miastach Królestwa Polskiego w 1897 r.
(w procentach)
| Gubernia/miasto | Niemcy | Polacy | Inni | Razem |
|-----------------|--------|--------|------|-------|
| Warszawska | 84,1 | 15,0 | 0,9 | 100,0 |
| m. Warszawa | 49,8 | 47,9 | 2,3 | 100,0 |
| Piotrkowska | 94,9 | 4,1 | 1,0 | 100,0 |
| m. Łódź | 92,8 | 4,9 | 2,3 | 100,0 |
| Kaliska | 92,5 | 7,4 | 0,1 | 100,0 |
| Kielecka | 85,4 | 7,7 | 6,9 | 100,0 |
| Lubelska | 96,7 | 2,5 | 0,8 | 100,0 |
| Łomżyńska | 70,8 | 27,3 | 1,9 | 100,0 |
| Płocka | 99,6 | 0,3 | 0,1 | 100,0 |
| Radomska | 95,2 | 3,9 | 0,9 | 100,0 |
| Siedlecka | 89,6 | 5,2 | 5,2 | 100,0 |
| Suwalska | 80,0 | 10,2 | 9,8 | 100,0 |
| Królestwo Polskie | 88,7 | 7,6 | 3,7 | 100,0 |
Źródło: Pierwaja wsieobszczaja pierieipis nasienieli Rossiijskaj Imperii 1897 goda t. 51—60, s. Pietierburg 1904.
kie stara się o zachowanie łączności — — Nadto taka systematyczna kolonizacja zabezpiecza element niemiecki od wynarodowienia — — Dzieci kolonistów niemieckich nie znają innego języka prócz niemieckiego. Rozrzucone gęsto własne ich szkoły tzw. kantoraty z wykładowym językiem niemieckim, pielęgnują nie tylko język ich ojczysty, ale i uczucia, dążności, idealia niemieckie. Starszych utrzymuje w łączności z ojczyzną niemiecka literatura i pisma periodyczne. Analfabetów prawie nie ma między nimi — — Starsze pokolenie, mężczyźni zwłaszcza, stykający się częściej z ludnością miejscową, nieżle mówi po polsku (z wyjątkiem nowszego kontyngensu kolonistów)” 31. Przytoczone opinie byłyby potwierdzeniem danych spisu z 1897 r. o języku ojczystym. Odwołajmy się raz jeszcze do współczesnej obserwacji: „Część inteligencji niemieckiej, przeważnie w miastach większych skoncentrowana, pozostająca w koniecznej styczności z ludnością miejscową, łącząc się z nią nierazdo związkami krwi — — Ta kategoria osadników niemieckich, a raczej jej potomstwo, daje nam niemało zasłużonych ludzi na wszelkich polach działalności obywatelskiej, a wielu z nich zajęło bardzo wybitne w rocznikach zasług obywatelskich miejsce i uwieczniło imiona swe we wdzięcznej pamięci społeczeństwa polskiego”. Interesująca wydaje się i inna jeszcze opinia: „Pomimo separatyzmu — — sąsiedzi ich utrzymują, że są oni pracowici, spokojni, do zatargów sąsiedzkich bynajmniej nie pochopni, sprawy karne bywają między nimi niesłychanie rzadko,
30 H. Wiercieński, Niemcy w Królestwie Polskim, „Biblioteka Warszawska” t. III, 1908, z. 2, s. 217.
31 Tamże, s. 217 nn.
z ludnością miejscową utrzymują stosunki zgodne, chociaż odnoszą się do niej z pewną nieufnością i złośliwym niekiedy krytyczysem" 32.
W okresie autonomicznego Królestwa władze traktowały imigrantów niemieckich nawet lepiej niż ludność miejscową, szanowały ich zwyczaje, pozwalały na zakładanie szkół, na organizowanie towarzystw. Gwarantowało to utrzymanie licznych więzi wewnętrznych, a więc i odmienność języka i wyznania 33. Przychylne prawodawstwo i opieka władz nad osadnikami przyczyniły się do wzrostu kolonizacji niemieckiej. Podstawowe przyczyny imigracji wynikały z określonych stosunków ekonomicznych w Królestwie jak i w państwach niemieckich 34. Również po 1864 r. z wyłączeniem panowania Aleksandra III i kilku lat poprzedzających wybuch wojny, stosunek władz carskich do kolonistów niemieckich na ziemiach polskich był przychylny i jeśli nie wraźnie protegujący, to z pewnością liberalny 35. W ówczesnej publicystyce panowała opinia, iż kolonizacja niemiecka w Królestwie miała przez cały czas jej trwania cele polityczne. Ostatnie badania widzą jednak w kolonizacji przede wszystkim „procesy żywiołowe” spowodowane przyczynami gospodarczo-społecznymi 36.
Przyjmując, choć z zastrzeżeniem, jako ilościowo wymierny dla określenia stopnia polonizacji, wskaźnik języka ojczystego, dostępiegamy zasadnicze różnice pomiędzy guberniami warszawską, kielecką, łomżyńską i suwalską, gdzie osadnictwo niemieckie we wsiach było rozproszone, a piotrkowską (30% wszystkich luterań w Królestwie), lubelską i płocką, w których osady kolonistów były zwarte i znacznie liczniejsze. W niektórych powiatach, np. łódzkim, osadnicy niemieccy stanowili 20—25% całej tamtejszej ludności, w pow. lipnowskim (gub. płockiej) 15—20%, zaś w pow. słupeckim, konińskim, nieszawskim, gostynińskim i łaskim 10—15% całej populacji 37. W samej tylko guberni lubelskiej w końcu XIX w. liczbę wiejskich osad niemieckich ustala się na ponad 5,5 tys., a w samym powiecie chełmskim — około 2,3 tys. 38. Osadnicy niemieccy tworzyli w ten sposób społeczności wyspowe; od ludności rządnej dzielił je spory dystans cywilizacyjny oraz odmienna więź wyznaniowa.
W prasie polskiej dawały się słyszeć głosy niechętne osadnictwu niemieckiemu 39. Pod względem gospodarczym było ono jednak zjawiskiem pożytecznym. Koloniści zwiększał obszar ziemi uprawnej, wpły-
---
32 Tamże, s. 213.
33 G. Missalowa, Studia nad powstaniem łódzkiego okręgu przemysłowego 1815—1870 t. II, Łódź 1987, s. 189.
34 W. Śladkowski, Kolonizacja niemiecka w południowo-wschodniej części Królestwa Polskiego w latach 1815—1915, Lublin 1969, s. 38.
35 Tamże, s. 116.
36 M. Żychowski, Osadnictwo rolnicze kolonistów niemieckich w Królestwie Polskim w latach trzydziestych—sześćdziesiątych XIX w., KH 1957, nr 3, s. 59; W. Śladkowski, op. cit, s. 143.
37 S. Górski, Niemcy w Królestwie Polskim, Warszawa 1908, s. 9.
38 Dzieje Lubelszczyzny, s. 649.
39 W artykule, I tu Niemcy na naszym zagonie, „Gazeta Świąteczna” (1904, nr 4) pisała: „Niejednemu serce się kraje, gdy czyta o znęcaniu się Niemców nad braćmi naszymi pod panowaniem pruskim, ale czy wielu zastanawia się nad tym, że takie mnóstwo Niemców tu wśród nas pod bokiem naszym siedzi i ziemia nasze orze i mowie swoją w domach krzewi. W pow. rawskim np. powstały liczne osady owych „kolonistów” i bardzo się im tu podoba, wykupili role ojców naszych i orzą ją swymi plugami i coraz wiecej tworzą wsi niemieckich. Winni są temu nasi bracia, którzy sprzedają obcym obieżyświątom pradziadowską ziemię”.
wali na ożywienie stosunków rynkowych, dosyć szybko zdobywali w Królestwie Polskim niezłe podstawy egzystencji, niejednokrotnie zapewniające im większe szanse niż w ojczyźnie — stwarzało to przesłanki dla trwałej adaptacji. Wypadki polityczne (powstania narodowe, I wojna światowa) wykazały, że zasadniczo na mniejszości niemieckiej Polacy nie mogą polegać.
Luteranie byli w zdecydowanej większości ludnością wiejską (72,4%), w miastach skupiało się 27,6% (tj. około 301 tys. z czego na Łódź przypadało ok. 20%). Niemców zamieszkałych na wsi było 75,0%, zaś w miastach 25,0%. Wśród luteran na wschach średnio około 5% deklarowało jako swój język ojczysty język polski, zaś w miastach około 14%. Duże różnice regionalne są szczególnie widoczne na przykładzie Warszawy i Łodzi. W obu miastach luteranie byli pochodzeniem niemieckiego, w Warszawie jednak zamieszkiwali oni już od końca XVIII w. i w interesującym nas okresie wielu uległo polonizacji; także proporcjonalnie stanowili w stosunku do całej tutejszej populacji odsetek niewielki (ok. 3%), podczas gdy w Łodzi około 20%. W mieście tym, które w pierwszych latach swego przemysłowego rozwoju miało charakter niemiecki, tamtejsza społeczność świadomie utrzymywała odrębność językowo-etniczną i przez długi czas przeciwstawiała się asymilacji. Opis miasta Łodzi z połowy XIX w. jest tego ilustracją. „Sam typ jego odmienny jest od innych miast naszych. Łódź na pierwsze wejrzenie nosi na sobie wydatne piętno, jakie na niej z jednej strony znakomita większość ludności niemieckiej, z drugiej oddziaływanie życia fabrycznego wyciska, można uwierzyć, że znajdujemy się wspośród fabrycznej osady niemieckiej, tak tu i towarzystwo, i kluby, i duch czysto niemiecki” 40. W istocie okręg łódzki był szczególnie zróżnicowany pod względem narodowościowym. Jednak tendencje szły w kierunku zmniejszenia odsetka ludności obcego pochodzenia. Przyczyną tego było osłabienie w połowie XIX w. imigracji niemieckiej do miast oraz liczniejszy napływ do nich chłopów polskich. W niektórych fabrykach już w latach siedemdziesiątych załogi miały wyłącznie polski charakter. Natomiast na stanowiskach kierowniczych od mistrów poczynając, wysoki odsetek stanowili Niemcy 41. W końcu XIX w. pod wpływem imigracji wiejskiej Łódź zaczęła nabierać polskiego charakteru. Pojawiły się także kadry inteligencji rodźmie. „Niemcy jakby przycichli, niektórzy poczęli się nawet polonizować” 42. Nadal jednak ludność niemiecka organizowała się w różnych towarzystwach jak śpiewacze, gimnastyczne itp., od lat sześćdziesiątych działał teatr, a także wychodziła prasa w języku niemieckim („Lodzer Zeitung”, „Neue Lodzer Zeitung”, „Unsere Kirche”) 43. Część Niemców łódzkich wyznawała katolicyzm; w guberni piotrowskiej około 15% Niemców nie należało do ewangelików. W końcu XIX w. w Królestwie rejestrowano około 30 tys. Niemców katolików, tj. około 7% ogółu ludności tej grupy narodowej.
Sytuacja w Warszawie przedstawiała się odmiennie. Szybkiej polonizacji uległ prawie całkowicie niemiecki w początku XIX w. zbór augsburski, nabożeństwa w kościele odbywały się przemiennie w języ-
---
40 O. Flatt, *Opis miasta Łodzi pod względem historycznym, statystycznym i przemysłowym*, Warszawa 1853, s. 116.
41 G. Missalowa, op. cit. t. I, s. 424.
42 S. Górski, op. cit., s. 23.
43 Tamże, s. 24 nn.
kach polskim i niemieckim 44. Zwiedzający w latach siedemdziesiątych XIX w. Warszawę dziennikarz z Niemiec w swoim reportażu poczynił następującą obserwację: „Często spotkać można ludzi noszących nazwiska niemieckie, którzy wszak jeszcze mówią i rozumieją po niemiecku, lecz myślą i czują po polsku — — Środowisko niemieckie w Warszawie nie jest związane tak mocno, jakby się wydawało, że swoją ojczyzną i kulturą, jak nasze kolonie emigrantów w innych krajach” 45. W wypadku społeczności niemieckiej w Warszawie mamy do czynienia z zapewne świadoma i naturalną assimilacją. Społecznie warstwą o najwyższym prestiżu w Warszawie byli Polacy, w Łodzi byli nia, przy najmniej do czasu, Niemcy, dlatego też procesy te przebiegały odmiennie. W parafii warszawskiej szczególnie wyraźnie daje się stwierdzić ciążenie ku polskości, w końcu XIX w. była to już grupa od kilku niekiedy pokoleń zasiedziała. Przykładem może być pastor L. Otto (zm. 1882 r.), którego pradziad otrzymał indygenat polski, a ojciec był oficerem w dobie konstytucyjnego Królestwa. Jak wspomina pamiętnikarz „wszystkie swe siły wkłada [L. Otto] w to, aby ewangelicyzm w Polsce przestał być religią egzotyczną, aby upadł przesąd, że Polakiem może być tylko katolik” 46.
Wedle superintendenta Burschego z początkiem XX w. „gmina warszawska reprezentowała około 20 tys. wyznawców, w tym szeroko licząc może co najwyżej 6 tys. Niemców — nabożeństwa odprawiano w obu językach, na polskich zawsze bywa pełno, gdy tymczasem na niemieckich niewiele, a gdy nie dopiszą koloniści podmiejscy, kościół stoi pustkami” 47. Wedle danych z 1908 r. do egzaminu konfirmacyjnego przy zborze warszawskim przystąpiło 190 osób młodzieży obojga płci, z tego 37% składało wymagany egzamin w języku niemieckim, zaś 63% w języku polskim. Zdecydowana większość konfirmandtów o nazwiskach obcych nosiła tradycyjne imiona, często spotykane wśród Polaków 48. O polonizacji Niemców w Warszawie świadczy charakter wydawanego przez tutejszy konsystor od 1863 r. czasopisma „Zwiastun Ewangelicki”. Stały rozwój tego interesującego i na wysokim poziomie redagowanego dwutygodnika świadczył o rosnącej potrzebie ewangelickiego organu prasowego w języku polskim. Czytamy tam, że Królestwo w początkach XX w. zamieszkuje około pół miliona osób pochodzenia niemieckiego, z których pewien procent jest częściowo lub całkowicie spolonizowany. Autor tego artykułu dzieli tę społeczność na pięć grup: 1) ex-Niemców, zacierających ślady swej niemieckości; 2) urodzonych na ziemiach polskich i tu wychowanych, którzy przyswoili sobie polską kulturę, ale zachowali świadomość narodową; 3) grupę znajdującą się w fazie przejściowej w kierunku polonizacji; 4) szczere przywiązanych do dawnej ojczyzny, ale lojalnych i pełnych obywatelskiego obowiązku wobec Polaków; 5) Niemców nieprzyjaźnie nastawionych do polskości; ta ostatnia grupa zdaniem autora nie była liczna 49.
44 J. Bystron, Warszawa, Warszawa 1947, s. 102.
45 F. Wernicza opis Warszawy z 1876 r. (tłumaczenie i opracowanie I. J. Kosiowiec [w:] Warszawa XIX w. 1793—1918, z. 2, „Studia Warszawskie” t. IX, s. 322.
46 J. Glass, Ks. Leopold Otto jako pastor polski, Warszawa 1919, s. 9.
47 Księga pamiątkowa Gimnazjum, s. 21; z innego źródła (Wykaz nabożeństw odbywać się mających w 1879 w Kościele Ewangelicko-Augsburskim, Warszawa 1878) wiadomo, iż zwyczaj ten był już wcześniej praktykowany.
48 „Zwiastun Ewangelicki” 1908, nr 5, s. 157.
49 Tamże 1908, nr 2, s. 51; „Gazeta Kujawska” 1908, nr 5.
Według opinii z początków XX w. „zarówno ogół Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, jak i zbór warszawski (ok. 35% reformowanych w Królestwie) składa się wyłącznie z ludności polskiej, a przynajmniej dokładnie językiem polskim władającej”\(^{50}\). Wedle spisu z 1897 r. 63% wszystkich warszawskich reformowanych jako swój język ojczysty podawało polski. Drugim dużym skupiskiem tych wyznawców były niektóre miejscowości guberni piotrkowskiej, większość tamtejszych reformowanych jako swój język ojczysty podawało czeski. Pozostali rozproszeni byli po innych guberniach i w około 30—50% uważali się za Polaków.
Prasa warszawska relacjonująca przebieg uroczystości położenia kamienia węgielnego (1866 r.) pod mający powstać nowy kościół przy ul. Leszno, a następnie jego poświęcenie i otwarcie (1880 r.), podkreślała ich bardzo polski charakter. W uroczystościach tych brał udział polscy duchowni reformowani z Wilna i Mitawy. Pomimo trudności natury politycznej warszawscy reformowani starali się utrzymywać kontakty z tamtejszymi polskimi zborami, były one jednak sporadyczne\(^{51}\).
Wydarzeniem dużej wagi w dziejach zboru były przygotowane przez tenże uroczystości jubileuszowe w 1905 r. z okazji czterechsetlecia urodzin M. Reja; upamiętnia to do dzisiaj tablica marmurowa w kościele. W pięć lat później zbor ufundował drugą tablicę dla uczczenia 350 rocznicy śmierci Jana Łaskiego, duchowego przywódcy polskiej reformacji. W 1908 r. odbył się kolejny synod Kościoła reformowanego, na którym przeprowadzono ordynację nowego superintendenta. Po raz pierwszy została ona dopełniona wedle agendy zborów koronnych i Wielkiego Ks. Litewskiego z 1637 r. przy udziale wszystkich duchownych oraz seniora generalnego Jednoty Litewskiej i seniora wileńskiego, pastorów Polaków W. Mieszkowskiego i M. Jastrzębskiego\(^{52}\). Fakty te świadczą, jak bardzo władze Kościoła reformowanego dbały o nadanie zborom rodzimego polskiego charakteru.
Najdawniejszą z sekt protestanckich byli menonici, zwani potocznie chrzcicencami. Pierwsi przybyli do Polski w końcu XVI w. z Holandii i Flandrii, osiedlali się w okolicach Gdańska i Torunia. Druga fala pochodzenia flamandzkiego napłynęła do Małopolski z Prus w końcu XVIII w., skąd w początkach XIX w. całe rodziny przesiedlały się do Królestwa Polskiego\(^{53}\). W Królestwie istniała jedna gmina menonicka w Kazaniu Niemieckim. Menonici nie posiadaли własnych duchownych, przy odprawianiu nabożeństw korzystali z kościołów luterańskich i usług tamtejszych księży, narodowościowo traktowani byli jako Niemcy (na ogół byli zgermanizowani), choć przetrwała w niektórych rodzinach znajomość dialektów, a tym samym niejakie poczucie odmienności pochodzenia\(^{54}\). W 1848 r. rejestrowano w Królestwie Polskim ok. 1500
---
\(^{50}\) Wiadomość o wyznaniu i zborze Ewangelicko-Reformowanym w Warszawie za ubiegłe 25-lecie, [w:] Księga jubileuszowa „Kuriera Porannego” wydana z powodu 25-lecia pisma, Warszawa 1903, s. 216.
\(^{51}\) W. Pruss, Zarys historii budowy Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Warszawie na Lesznie, „Jednota” t. XXXIV, 1976, nr 7—8, s. 9 nn.; P. Hulka-Laskowski, Wileński Kościół Ewangelicko-Reformowany (b. Jednota Wileńska) na tle reformacji i kultury polskiej, Warszawa 1936, s. 9.
\(^{52}\) Synody ewangelicko-reformowane odprawione w Warszawie i Wilnie w 1908-1909, Warszawa (b.d.).
\(^{53}\) Z. Ludkiewicz, Osady holenderskie na nizinie sartowicko-nonskiej, Toruń 1934, s. 5.
\(^{54}\) S. Grelewski, op. cit., s. 78.
menonitów. Mieszkali oni we wsiah okolic Przasnysz, Gostynina i Warszawy, a przez miejscowych nazywani byli olendrami\(^{55}\). Według spisu z 1897 r. liczba menonitów wynosiła 760 osób. Być może obniżenie to związane było z przejściem niektórych rodzin na luteranizm, bądź niedokładnością spisu i zaliczeniem części do Kościoła augsburskiego.
Druga sektą byli baptystyci. Ich zbory powstawały wyłącznie wśród wychodźstwa niemieckiego, z którego rekrutowali się nowi członkowie. W 1859 r. założona została w Adamowie pierwsza gmina baptystów. Posiadałi oni swoich duchownych, prowadzili szkółki niedzielne, zajmowali się także działalnością oświatową i charytatywną. W początkach XX w. byli zorganizowani w 14 niezależnych parafiach, których geografia pokrywała się z osadnictwem niemieckim (Warszawa, Łódź, Pabianice, Zduńska Wola, Zgierz, Żyrardów)\(^{56}\). Z dużą rezerwą odnosili się do baptystów luteranskie władze kościelne. W końcu XIX w. w Królestwie Polskim mieszkało około 4 tys. baptystów. Z Królestwa wpływy ich przedostały się do południowych guberni Rosji, gdzie liczne były kolonie niemieckich osadników.
Niewielka liczebnie i trudno uchwytna statystycznie była sekta adwentystów. Pierwszy ich zbor powstał w Warszawie w 1906 r.\(^{57}\); jego członkowie rekrutowali się spośród katolików, prawosławnych i protestantów.
Przejawy rozłamów, niekiedy o zabarwieniu sekciarskim, obserwować można także w łonie dwóch kościołów ewangelickich. Przed I wojną światową wśród ewangelików Niemców działała misja Wolnego Kościoła Ewangelicko-Luterskiego zarzucająca miejscowym pastorom zbytni liberalizm w przestrzeganiu nauki Lutra. Tworzone placówki (Łódź) Wolnego Kościoła miały na celu utrwalenie niemczyny wobec polonizującego się wyznania ewangelicko-augsburskiego\(^{58}\). Statystycznie nie można określić liczebności tego ruchu. W 1900 r. powstał w wyniku secesji na tle sporu o interpretację ustępów Pisma św. tzw. Kościół Wolno-Reformowany. Spór ów ograniczył się do parafii w Zelowie. Rozłamowcy liczyli kilkadziesiąt osób. Władze rosyjskie chętnie zaakceptowały nowy związek i pozwoliły mu na otwarcie własnego domu modlitwy\(^{59}\).
* * *
Największą liczebnie mniejszością wyznaniowo-narodowościową była ludność żydowska. W Królestwie Polskim w XIX w. i początkach XX w. wzrastała nieprzerwanie liczba Żydów. Było to wynikiem dużego przyrostu naturalnego, jak i znacznych ruchów migracyjnych z sąsiednich dzielnic oraz guberni zachodnich i centralnych Rosji. Stwierdzony kierunek migracji Żydów wewnątrz kraju oznaczał przesuwanie się ich z guberni północno-wschodnich ku zachodnim, a więc wyżej rozwiniętym gospodarczo\(^{60}\). Ta translokacja była w latach 1870—1900 dwa razy intensywniejsza niż migracja ogólna. Tym też należy tłumaczyć szybki wzrost skupisk żydowskich w miastach, zwłaszcza na lewym brzegu
---
\(^{55}\) L. Wolski, *Materiały do statystyki...*, s. 206.
\(^{56}\) S. Grelewski, op. cit., s. 630; K. Kupsch, *Geschichte der Baptisten in Polen*, Łódź 1932.
\(^{57}\) S. Grelewski, op. cit., s. 630.
\(^{58}\) Tamże, s. 687.
\(^{59}\) Tamże, s. 689.
\(^{60}\) B. Wasylutynski, *Ludność żydowska w Polsce w XIX i XX w.*, Warszawa 1930, s. 8; M. Nietyksza, op. cit., s. 124.
Wisły. W pierwszej połowie XIX w. w Królestwie Polskim w większych miastach osiedliło się wiele rodzin żydowskich przybyłych ze wschodnich państw niemieckich, głównie z Prus. W znacznym stopniu
Tabela 9
Ludność wyznania mojżeszowego w Królestwie Polskim w XIX i pocz. XX w. (w tys.)
| Lata | Liczba ludności | Procent w stosunku do całej ludności | Indeks wzrostu |
|------|-----------------|-----------------------------------|----------------|
| | | | 1827=100% | łańcuchowy |
| 1827 | 378 | 9,3 | 100 | × |
| 1834 | 410 | 10,1 | 108 | 108 |
| 1848 | 548 | 11,4 | 145 | 134 |
| 1856 | 572 | 12,2 | 151 | 104 |
| 1865 | 719 | 13,5 | 190 | 126 |
| 1870 | 815 | 13,5 | 216 | 113 |
| 1897 | 1321 | 14,0 | 349 | 162 |
| 1909 | 1748 | 14,6 | 462 | 132 |
| 1913 | 1955 | 14,9 | 517 | 112 |
Źródło: B. Wasiutyński, Ludność żydowska w Królestwie Polskim, Warszawa 1911, s. 5, tabl. 2 (dla lat 1848, 1870, 1897, 1913).
Była to ludność reprezentująca wyższe kręgi społeczności. Choć dane statystyczne zwłaszcza dla pierwszej połowy XIX w. nie mogą sobie rościć pretensji do ścisłości, ujawniają niewątpliwie dynamiczny wzrost tej populacji, dystansujący znacznie ludność chrześcijańską. Najbardziej atrakcyjne dla Żydów były duże centra handlowe i przemysłowe. Około 1890 r. w samej tylko Warszawie i Łodzi mieszkało około 17% ogółu ludności żydowskiej Królestwa, zaś wedle spisu z 1897 r. prawie 1/4. Wielostronna problematyka ludności żydowskiej w Polsce w XIX i XX w. była omawiana w wielu obszernych publikacjach. Poniżej ograniczamy się do spraw ściśle związanych z kwestią wyznaniowo-narodowościową i mogących stanowić wstęp do statystycznej analizy.
Żydzi osiedlający się w Polsce cieszyli się przed rozbiorami dość rozległą autonomią. Wszechwładny zarząd sprawowały kahały, które także pośredniczyły pomiędzy władzami a ludnością żydowską uiszczają-
---
61 I. Schiper, Dzieje handlu żydowskiego na ziemiach polskich, Warszawa 1937, s. 493.
62 B. Wasiutyński, Ludność żydowska w Królestwie Polskim, Warszawa 1911, s. 31.
63 Żydzi w Polsce Odrodzonej, działalność społeczna, gospodarcza, oświatowa i kulturalna, pod red. I. Schipera, A. Tartakowera, A. Hafftki t I—II, Warszawa 1932; M. Bałaban, Z zagadnień ustrojowych żydowstwa polskiego, Lwów 1932; tenże, Przegląd literatury dotyczącej żydowskich gmin wyznaniowych w Polsce, Warszawa 1931; F. Friedman, Dzieje Żydów w Łodzi od początków osadnictwa do 1863, Łódź 1935; S. Hirszborn, Historia Żydów w Polsce od Sejmu 4-letniego do Wielkiej Wojny, Warszawa 1921.
jąć podatki i rozdzielając ciężary finansowe na gminę. Podstawową zmianę w organizacji społeczności żydowskiej wprowadziło postanowienie namiestnika Królestwa Polskiego z 1821 r. Nowa organizacja żydowskich gmin wyznaniowych czyli tzw. „dozorów bóżniczych” ograniczała ich kompetencję do spraw religijnych i dobroczyńności. W 1825 r. powołano do życia Komitet starozakonny w celu opracowania projektu dalszych reform. Komitet ten przestał działać po 1831 r. W celu kształcenia kadry duchowieństwa otwarto w 1826 r. w Warszawie Szkołę Rabinów, zlikwidowaną po 1863 r. Ukaz z 1862 r., przynoszący równouprawnienie Żydów, zniósł wszelkie przepisy ograniczające ich działalność gospodarczą i publiczną. Jednak późniejsze rozporządzenia (1885, 1892, 1897, 1909) nadal dyskryminowały w różnych dziedzinach ludność mojżeszową. Dozór Bóżniczy przekształcony został w 1871 r. na Zarząd Warszawskiej Gminy Starozakonnych. Należało do niego zawiadywanie sprawami wyznania mojżeszowego. Instytucja ta miała charakter religijno-społeczny, a w zakres jej kompetencji wchodziły sprawy religijne, oświatowe i filantropijne. Ten stan rzeczy przetrwał do pierwszych lat niepodległego bytu Polski.
Podstawową organizacją wyznaniową była gmina starozakonna, brakowało jednak odpowiedniej ustawy w tej kwestii. Różne przepisy i doradzne wyjaśnienia często pozostawały ze sobą w kolizji. Kandydaci na funkcje rabinów wybierani byli według prawa zwyczajowego przez gminy na podstawie pisemnego świadectwa głównego rabina w każdym z miast gubernialnych. W 1868 r. gubernatorzy otrzymali prawo rozstrzygania o wyborze, mianowaniu i zwalnianiu rabinów, od 1887 r. zaś prawo wyboru własnego kandydata. Odebrano rabinom dawne ich przywileje wyklinania i nakładania kar pieniężnych na współwyznawców, choć nadal praktykowane były klątwy i wykluczenia z synagogi. Z punktu widzenia prawa państwowego, rabin był tylko nadzorcą i tłumaczem religii mojżeszowej lub reprezentantem religijnym gminy żydowskiej. Gmina posiadała osobowość prawną. Zarząd gminy miał prawo nakładania podatków, a także działalności społeczno-kulturalnej. Od początków XX w. za każdorazowym zezwoleniem władz państwowych w miastach gubernialnych odbywały się zjazdy rabinów. W 1909 r. odbył się w Warszawie pierwszy zjazd rabinów z Królestwa Polskiego.
Życie religijne organizowało się w synagogach, były to niezależne instytucje kościelne, których zarząd sprawowały komitety wybrane przez współwyznawców uczęszczających do synagogi. Każdy taki komitet składał się z prezesa, sekretarza i kilku członków. Synagoga była także miejscem, gdzie obradowano nad sprawami gminy, natomiast funkcje wyłącznie sakralne spełniały domy modlitwy. W latach osiemdziesiątych zaczęły powstawać stowarzyszenia o charakterze zawodowo-
---
64 I. Kirszrot, Prawa Żydów w Królestwie Polskim. Zarys historyczny, Warszawa 1917, s. 43.
65 Z dziejów gminy starozakonnych w Warszawie w XIX w., Warszawa 1907, s. 129 nn.
66 I. Kirszrot, op. cit., s. 111 n.
67 F. Fryze, I. Chodorowicz, Przewodnik po Warszawie i jej okolicy. Dział Kościenny, Warszawa 1873, s. 156.
68 I. Kirszrot, op. cit., s. 57; K. Sterling, Projekt reformy żydowstwa polskiego, Warszawa 1917, passim.
69 Tamże, s. 36.
-religijnym dla rzemieślników i robotników wyznania mojżeszowego, tzw. chewry, które w końcu stulecia przekształciły się w rodzaj kas zapomogowych. Chewry powiązane z gminami prowadziły szpitale, przytułki, szkoły zawodowe i wyznaniowe, organizując znaczną część społeczności mojżeszowej.
W Rosji sytuacja prawna żydowstwa była znacznie trudniejsza. Władze nie przyznały wyznaniu mojżeszowemu ani poszczególnym gminom wyznaniowym osobowości publiczno-prawnej. Żydowskie urzędu-nia i zakłady wyznaniowe, a nawet domy modlitwy figurowały jako własność stowarzyszeń prywatnych lub zapisywane były na nazwiska osób fizycznych. Było to jednym z powodów, że ludność żydowska przenosiła się z Rosji do Królestwa Polskiego.
Spora część mojżeszowych pozostawała poza oficjalną synagogą. Niechęć ubogich mas żydowskich do własnej oligarchii, a także opór przeciwko supremacji rabinów stanowiły społeczne podłoże rozwijającego się nadal w XIX wieku ruchu religijno-mistycznego zwanego chasydyzmem (hebr. hasid — nieskalany, bogobojny). Ruch ten narodził się na Podolu w XVIII w., a twórcą jego był Israel ben Eliezer zwany Baalszemtow (1700—1761 ?). Centralną osobistością w chasydyzmie był cadyk (hebr. sadig — sprawiedliwy), uznawany za osobowość doskonałą, wokół której koncentrowały się praktyki religijne. Chasydyzm szerzył się głównie wśród biedoty i łatwiej było mu rozwijać się w małych ośrodkach. W Królestwie Polskim ośrodkami chasydyzmu były m.in. Kozieniec, Przysucha, Kock, Góra Kalwaria oraz Aleksandrów, gdzie działały „dynastie cadyków”. Stopniowo bowiem przyjęła się zasada przekazywania tej godności w rodzie. Mieli także cadykowie swych entuzjastów w Warszawie i Łodzi. Chasydyzm cieszył się wielką popularnością w Lublinie, gdzie także rezydował cadyk. W Warszawie ponoć 2/3 Żydów stanowili zwolennicy chasydyzmu, stąd też wędrowali pielgrzymi do prowincjonalnych „rezydencji” cadyków, które wzajemnie ze sobą konkureowały. Chasydyzm ideologicznie bardzo zróżnicowany zwalczany był przez synagogę, ale bezskutecznie. Przeciwnicy chasydyzmu szukali niekiedy pomocy u władz zaborczych, na ogół z połowicznym rezultatem, co nawet przyczyniało się do umocnienia i tak wysokiego autorytetu cadyków wśród mas żydowskich.
Największy odsetek spolonizowanych Żydów przypadał na Warszawę, tutaj bowiem skoncentrowana była plutokracja i inteligencja żydowska. Jednak w swej masie, jak to wykazuje tabela, wyznanie mojżeszowe pokrywało się z narodowością żydowską. Wśród Żydów, którzy ulegali asymilacji byli też neofici, ale w stosunku do całej żydowskiej populacji stanowili oni bardzo drobny ułamek. Wedle spisu neofitów (był zwyczaj, iż Żydzi w Królestwie Polskim bez względu na miejsce zamieszkania przyjmowali na ogół chrzest w Warszawie) w okresie 1800—1903 chrześcijaństwo przyjęło około 1470 osób (nie licząc małych dzieci). 42% zbadanych neofitów przyjęło wyznanie rzymskokatolickie, 20% ewangelicko-augsburskie i 37% kalwińskie. Ten ostatni wskaźnik wydaje się szczególnie wysoki, zważywszy małą liczebność Kościoła Re-
---
70 M. Rigel, Ustawodawstwo Polski odrodzonej o gminach żydowskich, [w:] Żydzi w Polsce odrodzonej t. II, s. 245.
71 H. Nussbaum, Szkice historyczne z życia Żydów w Warszawie od pierwszych śladów pobytu ich w tem mieście do chwili obecnej, Warszawa 1881, s. 129.
72 I. Frenkel, Rozwój chasydyzmu wśród Żydów w Polsce porozbiorowej 1795—1918, [w:] Żydzi w Polsce odrodzonej... t. II, s. 504 nn.
Tabela 10
Skład narodowościowy mojżeszowych w Królestwie Polskim w 1897 r.
(w procentach)
| Gubernie | Żydzi | Polacy | Rosjanie | Niemcy | Inne | Razem |
|-------------------|-------|--------|----------|--------|------|-------|
| Warszawska | 89,9 | 8,4 | 1,3 | 0,3 | 0,1 | 100,0 |
| m. Warszawa | 84,3 | 13,2 | 2,1 | 0,4 | — | 100,0 |
| Piotrkowska | 95,9 | 2,5 | 0,8 | 0,6 | 0,2 | 100,0 |
| m. Łódź | 93,5 | 4,1 | 1,2 | 1,0 | 0,2 | 100,0 |
| Kaliska | 89,5 | 9,8 | 0,1 | 0,6 | — | 100,0 |
| Kielecka | 99,4 | 0,4 | 0 | 0,2 | — | 100,0 |
| Lubelska | 99,2 | 0,6 | 0,2 | — | — | 100,0 |
| Łomżyńska | 99,7 | 0,2 | 0 | 0,1 | — | 100,0 |
| Płocka | 99,9 | 0,1 | 0 | 0 | — | 100,0 |
| Radomska | 99,7 | 0,2 | 0 | 0,1 | — | 100,0 |
| Siedlecka | 98,7 | 1,1 | 0,1 | 0,1 | 0 | 100,0 |
| Suwalska | 99,4 | 0,1 | 0,1 | 0,3 | 0,1 | 100,0 |
| Królestwo Polskie | 95,8 | 3,5 | 0,5 | 0,2 | 0,0 | 100,0 |
Źródło: jak w tab. 8
formowanego. Na katolicyzm przechodziły Żydzi ze sfer najuboższych, często wybierając sobie bogatych rodziców chrzestnych. Żydów zamożnych, wykształconych pociągały wyznania protestanckie. W pierwszej połowie XIX w. wybierali oni luteranizm, byli to bowiem Żydzi niemieccy. Nie wszyscy jednak neofici-protestanci wytrwali przy tym wyznaniu. Zmieniano je często na katolickie z przyczyn raczej utylitarnych. Niekiedy te same rodziny rozpadły się na kilka wyznań.
Tabela 11
Liczba neofitów ochrzczenych w parafiach chrześcijańskich warszawskich w latach 1800—1903
(wedle wyznań)
| Lata | Katolicy | % | Luteranie | % | Kalwini | % |
|---------------|----------|---|-----------|---|---------|---|
| 1800—1815 | 30 | 4,8 | x | x | x | x |
| 1816—1850 | 370 | 59,7 | 105 | 34,4 | 160 | 29,1 |
| 1851—1885 | 70 | 11,3 | 95 | 31,2 | 120 | 21,8 |
| 1886—1903 | 150 | 24,2 | 105 | 34,4 | 270 | 49,1 |
| Razem | 620 | 100,0 | 305 | 100,0 | 550 | 100,0 |
Źródło: T. Jeske-Choński, Neofici Polacy (material historyczny), Warszawa 1907.
Asymilujący się Żydzi początkowo podlegali wpływom kultury niemieckiej (konkretnie środowiska berlińskiego), bowiem w pierwszej połowie XIX w. wielu wykształconych Żydów przybyło do Warszawy z Prus. Działały tu synagogi, gdzie kazania odbywały się w języku
73 T. Jeske-Choński, op. cit., s. 178 nn.
niemieckim. Od końca lat siedemdziesiątych po otwarciu wielkiej synagogi na Tłomackiem, wygłaszane tam były obok kazań w języku żydowskim, także polskie. Wyższe sfery gospodarcze i inteligencja żydowska starały się przyswoić sobie polskie formy życia. Wybitną rolę propagandową na rzecz asymilacji odgrywał „Izraelita”, a także inne czasopisma polskie redagowane przez tzw. asymilatorów. Początek prasy w języku żydowskim datuje się od lat sześćdziesiątych.
Wśród społeczności żydowskiej pod koniec XIX w. można wyróżnić kilka odrębów. Pierwszy i najliczniejszy trwał przy tradycyjnej obyczajowości, a nade wszystko religijności w jej najbardziej ortodoksyjnych formach, drugi — to grupa wychowana na ideologii żydowskich teoretyków, uświadomiona społecznie. Hołdowała ona zasadom świeckości w życiu Żydów i określała siebie w znaczeniu politycznym jako naród; należał do niej liczny już wtedy element robotniczy. Trudno statystycznie przedstawić wzajemne proporcje, ale można przyjąć, iż osoby zaliczone do powyższych grup czuły się Żydami i tym samym deklarowały język jidysz jako ojczysty. Ostatnia, nieliczną grupą, byli asymilatorzy, częściowo neofici lub jeśli nawet wyznaniowo mojżeszowi, to nie poczuwający się do żydowskiego pochodzenia. Trudno jest stwierdzić o ile ta kategoria znajduje realne odbicie w grupie mojżeszowych podających jako język ojczysty polski. Jest to jednak pewien wskaźnik ich polonizacji, choć jak wykazuje statystyka małej tylko cząstki. Poza niewielką grupą zasymilowaną Żydzi stanowili jednak zbiorowość odrębną, izolującą się i izolowaną.
Wzrost ludności Królestwa w drugiej połowie XIX w. przebiegał we współzależności pomiędzy przyrostem naturalnym (Polacy) a ruchami migracyjnymi do Królestwa (Żydzi, Niemcy) oraz korelował z uprzesmłowieniem i urbanizacją. Zmiany te były nierównomiernie. Polacy na wsi to ok. 90% całej populacji tam osiadłej, Żydzi zaś niecałe 3%, natomiast ich udział wśród ludności miejskiej wahał się od 30 do 55%. Niemcy w niektórych powiatach stanowili 15—20% ogółu, są to jednak przypadki rzadkie. W miastach było różnie — w Warszawie ok. 1,5%, ale w Łodzi ok. 20%.
Stwierdzony proces polonizacji mniejszości trudny jest do prześledzenia, nie wiemy jakie było jej zaawansowanie w okresie poprzedzającym spis z 1897 r., a także w latach następnych.
Ludność żydowska napływająca masowo z Rosji, a także i ta dawno już zasiedziała, wobec licznych ograniczeń, była skazana na handel, rzemiosło i drobny przemysł. Będąc aktywna i bardzo przedsiębiorcza na tym polu, znajdowała się w konflikcie z mieszczaństwem polskim. W niektórych powiatach stan właścicielskiej ziemi kurczył się kosztem osadników niemieckich. Rodziło to zadrażnienia, a gospodarka kolo-nistów niemieckich, na ogół wyżej postawiona niż Polaków, była powodem niechęci i zawiesi. Nierzadko zdarzały się konflikty w fabrykach (Łódź), gdzie polskiego robotnika nadzorował technik czy inżynier niemiecki, a chlebodawcą był Niemiec lub Żyd.
Przejawem wzmożonej rusyfikacji był wzrost liczby prawosławnych; znana polityka caratu realizowana przez napływową biurokrację i wo-
---
74 H. Nussbaum, op. cit., s. 11.
75 A. Haftka, Prasa żydowska w Polsce do 1918 r., [w:] Żydzi w Polsce odrodzonej, t. II, s. 149 nn.
76 A. Haftka, Zróżnicowanie społeczno-polityczne żydowstwa polskiego na przełomie XIX—XX w., [w:] Żydzi w Polsce odrodzonej... t. II, s. 253.
sko, wznosiła mur nienawiści większości Polaków wobec Rosjan. Wzajemna niechęć miała także tło wyznaniowe. Katolicy zwłaszcza na prowincji, a także pewne ich kręgi w miastach, z rezerwą a niekiedy i niechęcią odnosili się do „heretyków”. Ostre animozje i walka ekonomiczna będąca przyczyną antysemityzmu nadawała mu odcień wyraźnie wyznaniowy. Przejawiał się on w potępieniu judaizmu, opartego na Talmudzie i jego antychrześcijańskich i niegodnych praktyk. Uzasadniona nienawiść do policji, wojska i urzędników carskich, zaprawiona była pogardą dla nich jako schizmatyków.
Przeprowadzona w tym artykule analiza składu wyznaniowo-narodowościowego w ujęciu głównie statystycznym pozwala stwierdzić, że stan demograficzny poszczególnych populacji ze względu na ich liczebność i wzajemne proporcje musiał prowadzić do różnic w układzie stosunków społecznych w Królestwie Polskim. Jak wiadomo dzieliły to społeczeństwo granice pochodzeniowe i majątkowe, nie mniej istotne dla jego burzliwych losów były także przedstawione tu odrębności wyznaniowe i narodowościowe. Szczegółowe badania społecznej stratyfikacji w obrębie poszczególnych grup doprowadziłyby do ujawnienia wyróżnych, choć o różnej rozpiętości, dystansów ekonomicznych (np. wśród społeczności żydowskiej i niemieckiej 7). Pozwoli to na ustalenie tych płaszczyzn, na których pomimo różnic wyznaniowych a szczególnie narodowościowych dochodziło nie tylko do daleko posuniętej wzajemnej tolerancji, ale nawet i zgodnego działania w imię wspólnych celów.
Витольд Прусс
ВЕРОИСПОВЕДНЫЙ И НАЦИОНАЛЬНЫЙ СОСТАВ НАСЕЛЕНИЯ ЦАРСТВА ПОЛЬСКОГО В XIX И НАЧАЛЕ XX ВЕКОВ
Задача статьи — определить численность жителей Царства Польского в XIX и начале XX вв. с точки зрения их вероисповедной и национальной принадлежности. Основным источником послужила здесь русская перепись населения 1897 года.
Данные по вероисповеданию лишь косвенно освещают этническую проблему, поэтому нами используются сведения о родном языке, что позволяет с большей точностью определить национальность.
В Царстве Польском существовали вероисповедания: римско-католическое, почти полностью совпадающее с польской национальностью, и православное, к которому принадлежали русские (администрация и армия), а также — вплоть до ликвидации унион в 1875 году — прежнее греко-католическое сельское население в люблинской и седлецкой губерниях. В состав евангелического вероисповедания входили: аугсбургское и реформированное, первое по большей части немецкое, второе — по национальности польское или полонизированное. Приналежность к иудейскому вероисповеданию была равнозначащей еврейскому происхождению. Минимальными группами являлись армяне, караимы и магометане.
Из немногих существовавших в Царстве Польском сект приходится назвать онемеченных менонитов, немецких по национальности баптистов и адвенстистов. Особое место зани-
---
7 W. Pruss, Skład wyznaniowo-narodowościowy ludności Warszawy w XIX i początkach XX w., [w:] Społeczeństwo Warszawy, Warszawa 1977, s. 372–388.
мает подлинно польская группа мариавитов, возникшая в лоне римско-католической церкви к концу XIX века.
В 1827 году в Царстве проживало 4 032 тысячи населения — 86,0% католики, 4,5% евангелики, 9,3% иудейского вероисповедания и 0,2% других. В 1913/14 годы общее число жителей составило 13 055 тысяч — т.е. оно увеличилось до 325%, католики составляли 75,4%, евангелики 5,4%, православные 3,7%, иудейского вероисповедания 14,9%.
Наибольшую динамику роста показывало население иудейского вероисповедания — до около 520%, что явилось эффектом быстрого естественного прироста, а также и наплыва, начиная с конца XIX века, еврейской эмиграции из России. Значительные миграционные движения католиков (после реформы 1864 года) в соотношении деревня—город изменили региональные демографические отношения. Рост этого населения до около 285% был результатом естественного прироста. Количество евангеликов повысилось до около 385%, что стимулировалось до середины XIX века развитием промышленных немецких заселений (Лодзь и округ), а позже сельских заселений (югоzapадные губернии). Наряду с эмиграционными факторами роль естественного прироста также и здесь была большой (исключение представляла собой Варшава).
В административном плане римско-католическая церковь состояла из одной архиепархии и шести епархий, делившихся на деканаты, составленные из низших единиц — приходов, которых в середине XIX века было около 1670, а в начале XX в. около 1720. Развитие приходской сети не успевало, однако, за динамически протекающими демографическими процессами.
Евангелические церкви имели сходное консисторски-синодальное строение. С 1828 года существовала генеральная консистория для обоих вероисповеданий, отмененная в 1849 году. Евангелическая аугсбургская церковь делилась на пять епархий с суперинтендентами во главе, подчиненными генеральному суперинтенденту. Меньшими территориальными единицами являлись приходы и филиали (66 и 33 в начале XX века). Административной властью была светская консистория, в которой заседали также и духовные лица. Евангелическая реформированная церковь была организована лишь в девять приходов, религиозную деятельность которых координировал суперинтендент через приходских священников.
В 1897 году лютеран было около 400 тысяч, а кальвинистов около 6 тысяч. Среди лютеран около 8% заявляли себя поляками, среди кальвинистов поляки составляли около 21%, однако в этом отношении имелись значительные региональные отклонения (деревня—город, особенно же Варшава—Лодзь).
Существенным преобразованием организации иудейской народности явилась отмена в 1821 году средневековых кагалов и основание общин, компетенция которых ограничивалась вероисповедными вопросами. В 1862 году произошло уравнение в правах лиц иудейского вероисповедания, однако евреев ограничивали подзаконоположения. По основному вопросу об организационной единице, какую представляла собою община, не существовало надлежащего закона. Религиозная жизнь сосредотачивалась в синагоге, где проходили совещания и по другим, внутренним вопросам. Синагогами управляли комитеты, избираемые единоверцами. Раввин был надзирателем и толкователем вероисповедания. Значительная часть иудеев практически оставалась вне официальной синагоги. Оппозиция бедняков талмудистам и еврейской олигархии сбивала этот элемент в сторону религиозно-мистического движения, т.н. хасидизма, возглавлявшегося цадиками. По переписи 1897 года 3,6% иудейского вероисповедания указывали своим родным языком польский язык.
В этом же году было зарегистрировано 9 402 тысячи жителей — 71,8% поляков, 13,5% евреев, 4,3 немцев, 2,8% русских, 3,4% украинцев (сюда отнесли бывших унитов), 0,3% белорусов, 3,2% литовцев (сувальская губерния), 0,5% составляли другие народности: чехи, полонизировавшиеся татары, французы, итальянцы, греки, армяне).
Эти показатели иначе формировались в плане региональном, что особенно заметно на примере двух самых многочисленных народностей: в деревне поляки составляли около 90% населения, евреи же — неполных 3%, зато как часть городского населения евреи составляли от 30 до 55%. Немцев в Варшаве было около 1,5%, в Лодзи же — около 20%.
Witold Pruss
LA POPULATION DU ROYAUME DE POLOGNE PAR CONFESSIONS ET NATIONALITÉS D'APRÈS LE RECENSEMENT DE 1897
Les données confessionnelles de ce recensement éclairent les différenciations ethniques seulement d'une façon indirecte. Nous nous sommes donc servis des renseignements sur la langue maternelle, ce qui nous a permis de circonscrire la nationalité avec plus de précision.
On trouvait dans le Royaume les confessions suivantes: catholique-romaine correspondant presque entièrement à la nationalité polonaise; orthodoxe, comprenant les Russes (l'armée et l'administration) et, en outre, depuis la suppression de l'Union en 1875, la population autrefois gréco-catholique des régions de Lublin et de Siedlce, les protestants, divisés en luthériens et calvinistes, les premiers, pour la plupart allemands, les seconds en partie polonais ou entièrement polonisés. L'appartenance au mosaïsme impliquait une origine juive. Les arméniens, les caraïmes et les mahométans formaient de très petites collectivités. Quant aux différentes sectes nous mentionnons les ménonites germanisés, les baptistes et les adventistes de nationalité allemande. Les mariavites occupent une place à part, en tant que groupe ethniquement polonais, séparés de l'Eglise romaine-catholique vers la fin du XIX-e siècle.
En 1827, Le Royaume comptait 4.032.000 habitants dont 86% catholiques, 4,5% protestants, 9,3% israélites, 0,2% autres. En 1913/1914 le nombre total des habitants se montait à 13.055000, il avait donc augmenté de 325%; les catholiques en constituaient 75,4%, les protestants 5,4%, les orthodoxes 3,7%, les israélites 14,9%.
La population israélite témoignait du plus grand dynamisme de croissance, environ 520%, dû à une forte natalité, ainsi qu'à l'affluence d'immigrés juifs venant de Russie depuis la fin du XIX-e s. Une forte migration de catholiques (après la réforme paysanne de 1864) des campagnes dans les villes a transformé les relations démographiques régionales. La croissance continue de la natalité a élevé le taux de la population à environ 285%. Le nombre des protestants a augmenté d'environ 385%, augmentation stimulée, depuis la moitié du XIX-e s. grâce à l'afflux d'artisans allemands dans la région de Lodz ainsi que de colons paysans de la même nationalité dans les gouvernements du nord-ouest.
L'Eglise catholique romaine disposait d'un archidiocèse (celui de Varsovie) et de six diocèses, divisés en décannats, dont la paroisse constituait la plus petite unité; vers la moitié du XIX-e s. il y en avait 1870, au début du XX-e 1720 environ. L'agrandissement du réseau paroissial, ainsi que l'accroissement du contingent des prêtres n'arrivaient pas à suivre la croissance démographique.
Pour ce qui est des églises protestantes, un consistoire général pour les deux confessions a existé entre 1828 et 1849. L'Eglise luthérienne comprenait cinq diocèses dirigés par des superintendants, subordonnés à un superintendant général. Les paroisses (66 et 33 filiales) formaient des unités territoriales plus petites. Le pouvoir administratif était constitué par un consistoire laïque dans la composition duquel entraient quelques pasteurs. L'Eglise calviniste se composait de neuf paroisses seulement, dont les activités essentiellement religieuses étaient coordonnées par un superintendant, par l'intermédiaire des curés de paroisses.
En 1897 il y avait environ 400.000 luthériens et 8.000 calvinistes. 8% des luthériens et 21% des calvinistes se déclaraient polonais; cependant des variantes régionales se faisaient fortement sentir entre la campagne et la ville, en particulier entre Varsovie et Lodz.
La société israélite était organisée en communes dont les compétences se limitaient aux affaires confessionnelles. En 1862, les israélites ont obtenu l'égalité devant la loi, néanmoins des règlements ultérieurs ont limité leurs droits. La vie religieuse se concentrait dans les synagogues administrées par des comités élus par les coreligionnaires. Le rabin veillait à la pureté de l'enseignement religieux. Un grand nombre d'israélites (statistique difficile à établir) se trouvaient en dehors de la synagogue officielle. L'opposition des pauvres aux talmudistes et à l'oligarchie juive les faisait pencher vers le hassidisme, dirigé par les sadiqs. D'après le recensement de 1897 3,6% des israélites déclaraient le polonais comme leur langue maternelle.
Dans la même année on dénombrait 9.402.000 habitants dont 71,8% Polonais, 13,5% Juifs, 4,3% Allemands, 2,8% Russes, 3,4% Ukrainiens (y compris les anciens uniates), 0,3% Bielorussiens, 3,2% Lituaniens (gouvernement de Suwalki), 0,5% autres: Tchèques, Tartares polonisés, Français, Italiens, Grecs, Arméniens.
Ces indices différaient selon les régions, on le voit distinctement sur l'exemple des deux populations les plus nombreuses: les Polonais dans les campagnes s'élevaient à 90%, les Juifs n'y atteignaient guère que 3%, en revanche dans la population citadine leur taux variait entre 30 et 55%. A Varsovie les Allemands ne constituaient que 1,5% des habitants, tandis qu'à Lodz — 20% environ. | e06fd5a1-6c32-4b5d-b89b-c6da98305702 | finepdfs | 3.890625 | CC-MAIN-2024-26 | https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Przeglad_Historyczny/Przeglad_Historyczny-r1977-t68-n2/Przeglad_Historyczny-r1977-t68-n2-s259-288/Przeglad_Historyczny-r1977-t68-n2-s259-288.pdf | 2024-06-22T03:57:07+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-26/segments/1718198862249.29/warc/CC-MAIN-20240622014659-20240622044659-00817.warc.gz | 109,831,080 | 0.902025 | 0.999706 | 0.999706 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
680,
3163,
6441,
10024,
11668,
14664,
18119,
21424,
22903,
26405,
29879,
33217,
36575,
40004,
43362,
46111,
48980,
52481,
55798,
59276,
62766,
65984,
69135,
72344,
75777,
78447,
81831,
84828,
88952,
92577,
94034
] | 1 | 0 |
Uchwała nr LIII/481/24
Rady Miejskiej w Braniewie
z dnia 8 stycznia 2024 r.
w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich Spółka z o.o. z siedzibą w Braniewie na lata 2024 – 2028
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.) i art. 21 ust. 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tj. Dz. U. z 2022 poz.537 ze zm.)
uchwała się, co następuje:
§ 1.
Uchwała się wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych, będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich Spółka z o.o. z siedzibą w Braniewie na lata 2024 – 2028, w brzmieniu stanowiącym załącznik do niniejszej uchwały.
§ 2.
Traci moc uchwała nr XXII/213/2020 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 18 grudnia 2020 r. w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich Spółka z o.o. z siedzibą w Braniewie na lata 2021-2025.
§ 3.
Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta Braniewa.
§ 4.
Uchwała wchodzi życie z dniem podjęcia.
FRZEWÓDNICZYCA
RADY MIEJSKIEJ
Dariusz Prąckiewicz
Uzasadnienie do Uchwały nr LIII/481/24
Rady Miejskiej w Braniewie
z dnia 8 stycznia 2024 r.
w sprawie uchwalenia wieloletniego planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągów Miejskich Spółka z o.o. z siedzibą w Braniewie na lata 2024 – 2028
Spółka komunalna Wodociągi Miejskie Spółka z o.o. z siedzibą w Braniewie przedłożyła Burmistrzowi Miasta Braniewa wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w posiadaniu Wodociągi Miejskie Spółka z o.o. z siedzibą w Braniewie na lata 2024 – 2028. Stosownie do art. 21 ustawy z dnia 07.06.2001 r. o zbiorowym zaopatryciu w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 537 ze zm.) przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne opracowuje wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych będących w jego posiadaniu, zwany dalej "planem".
Plan określa w szczególności:
1) planowany zakres usług wodociągowo-kanalizacyjnych;
2) przedsięwzięcia rozwojowo-modernizacyjne w poszczególnych latach;
3) przedsięwzięcia racjonalizujące zużycie wody oraz wprowadzanie ścieków;
4) nakłady inwestycyjne w poszczególnych latach;
5) sposoby finansowania planowanych inwestycji;
6) planowany sposób realizacji krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych, jeżeli przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne świadczy usługi na obszarze aglomeracji wyznaczonej na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, ujętej w krajowym programie oczyszczania ścieków komunalnych.
Burmistrz dokonał jego sprawdzenia w zakresie zgodności z kierunkami rozwoju gminy określonymi w strategii rozwoju gminy lub strategii rozwoju ponadlokalnego, ustaleniami miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz ustaleniami zezwolenia wydanego przedsiębiorstwu wodociągowo-kanalizacyjnemu na
prowadzenie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków. Burmistrz przekazał plan do zaopiniowania Dyrektorowi Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, który przedstawił opinię w zakresie, o którym mowa w art. 21 pkt 1 ppkt 6, a także w zakresie wpływu planu na wysokość taryf. Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w dniu 28.12.2023 r. wydał pozytywną opinię w zakresie planowanego sposobu realizacji krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych (znak sprawy: GD.RZT.76.27.2023.KR.2).
Stosownie do art. 21 ust. 4 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzeniu ścieków plan spełniający warunki uchwała rada gminy.
Dotychczas obowiązywał wieloletni plan rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych na lata 2021-2025 przyjęty uchwałą nr XXII/213/2020 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 18 grudnia 2020 r. Z uwagi na zmienione plany modernizacji i rozwoju sieci wodociągowej i kanalizacyjnej przez spółkę wynikła potrzeba przyjęcia nowego planu. Istotne jest też to, że Spółka zamierza w terminie do dnia 31.01.2024 r. złożyć wniosek o pozyskanie środków na modernizację sieci wodociągowej – sieci magistralnej i rozdzielczej - w ramach uruchomionego programu Fundusze Europejskie na infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021 – 2027 – działanie FENX.02.05 Woda do spożycia.
„WODOCIĄGI MIEJSKIE-
SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚĆĄ”
W BRANIEWIE
WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI
URZĄDZEŃ WODOCIĄGOWYCH I KANALIZACYJNYCH
NA LATA 2024 – 2028
Opracował: Dyrektor Techniczny
Jerzy Witkowski
Zatwierdził: Prezes Zarządu
Bartłomiej Adam Fita
Braniewo, grudzień 2023 r.
| 1. | Wprowadzenie .................................................................................................................. 3 |
| 2. | Podstawa prawna i zakres opracowania ........................................................................... 3 |
| 3. | Cele Planu i kierunki planowanych działań .................................................................... 4 |
| 4. | Charakterystyka Gminy i Miasta Braniewo ..................................................................... 6 |
| 5. | Aglomeracja Braniewo ....................................................................................................... 7 |
| 6. | Realizowany obecnie i planowany zakres usług wodociągowo – kanalizacyjnych ........ 8 |
| 7. | Charakterystyka systemów wodociągowych i kanalizacyjnych ...................................... 10 |
| | Charakterystyka systemu zaopatrzenia w wodę ................................................................ 10 |
| | Sieć kanalizacji sanitarnej ................................................................................................. 11 |
| | Oczyszczalnia ścieków ....................................................................................................... 11 |
| | Kompostownia przymowa osadów ściekowych .................................................................. 13 |
| 8. | Przedsięwzięcia rozwojowo-modernizacyjne w poszczególnych latach ......................... 14 |
| | Zadania inwestycyjne w latach 2024-2028- tabela zbiorcza ............................................. 14 |
| | Realizacja zadań w roku 2024 ............................................................................................ 16 |
| | Realizacja zadań w roku 2025 ............................................................................................ 17 |
| | Realizacja zadań w roku 2026 ............................................................................................ 17 |
| | Realizacja zadań w roku 2027 ............................................................................................ 18 |
| | Realizacja zadań w roku 2028 ............................................................................................ 18 |
| 4. | Przedsięwzięcia racjonalizujące zużycie wody oraz odprowadzanie ścieków .................. 19 |
| | Zaopatrzenie w wodę .......................................................................................................... 19 |
| | Opis inwestycji: Budowa magistrali wodociągowej Rogity – Braniewo .......................... 19 |
| | Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków ............................................................................. 20 |
| | Opis inwestycji: Modernizacja oczyszczalni ścieków ...................................................... 21 |
| | Pozostałe inwestycje .......................................................................................................... 23 |
| 5. | Sposoby finansowania planowanych inwestycji ............................................................... 24 |
| 6. | Wpływ planowanych inwestycji na poziom cen opłat za wodę i ścieki ............................. 24 |
7. Planowany sposób realizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK) 25
8. Podsumowanie .......................................................................................................................... 25
Załącznik 1.
- WIELOLETNI PLAN ROZWOJU I MODERNIZACJI NA LATA 2024 -2028 – harmonogram rzeczowo-finansowy wg lat i źródeł finansowania
1. Wprowadzenie.
Plan modernizacji i rozwoju na lata 2024-2028 stanowi aktualizację obowiązującego planu na lata 2021-2025, uchwalonego w 2020 r. (uchwała RM w Braniewie nr XXII/213/2020 z dnia 18 grudnia 2020)
Spółka, świadcząc usługi zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków, wypełnia zadania własne Gminy Braniewo ze szczególnym uwzględnieniem:
- Ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o „Zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków”;
- Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków;
- zapisów Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych;
- uchwał Rady Gminy Braniewo w zakresie Miejscowych Planów Zagospodarowania Przestrzennego Terenu
- Ogólnych i branżowych przepisów prawa.
Specyfika działalności w zakresie usług wodociągowych i kanalizacyjnych wymaga ciągłego usprawniania – modernizowania obiektów i urządzeń w zakresie podnoszenia jakości świadczonych usług, ograniczenia awaryjności działania systemów oraz zapewnienia możliwości świadczenia usług w sytuacjach kryzysowych.
Modernizacja systemów wodociągowych i kanalizacyjnych jest procesem ciągłym, przy czym zaniechanie działań modernizacyjnych będzie powodować narastanie skali problemów, które będą musiały być rozwijanywane w przyszłości. Ponieważ w dużych i złożonych systemach zaopatrzenia w wodę i odbioru ścieków wprowadzanie zmian jest bardzo kosztowne i długotrwałe, konieczne jest rozpoczęcie procesu dostosowawczego jak najwcześniej.
2. Podstawa prawna i zakres opracowania
Obowiązek sporządzenia wieloletniego planu modernizacji i rozwoju urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych wynika z przepisu art. 21 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2023, poz. 537).
Zgodnie z ustawą, plan powinien określać:
- planowany zakres usług wodociągowo-kanalizacyjnych,
- przedsięwzięcia rozwojowo-modernizacyjne w poszczególnych latach,
- przedsięwzięcia racjonalizujące zużycie wody oraz odprowadzanie ścieków,
- nakłady inwestycyjne w poszczególnych latach,
- sposoby finansowania planowanych inwestycji.
- planowany sposób realizacji krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych, jeżeli przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne świadczy usługi na obszarze aglomeracji wyznaczonej na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, ujętej w krajowym programie oczyszczania ścieków komunalnych.
Opracowanie obejmuje zestawienie planowanych zadań rozwojowych i modernizacyjnych w zakresie urządzeń wodociągowych i kanalizacji sanitarnej. Zestawienia prezentują szacowane koszty inwestycyjne poszczególnych zadań, harmonogram ich realizacji oraz planowane źródła ich finansowania. W opracowaniu zawarto również oszacowanie wpływu realizacji planu na taryfy w poszczególnych latach.
Plan jest podstawą działalności inwestycyjnej Przedsiębiorstwa. Powinien więc być aktualizowany. Uwzględnia on zmiany wynikające z przepisów prawa, interwencji mieszkańców oraz możliwości finansowych Spółki. Plan jest zgodny z zezwoleniem na prowadzenie działalności zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków wydanym przez Burmistrza Miasta Braniewa.
Zakres opracowania obejmuje również krótką charakterystykę Gminy Braniewo, obszary działania „Wodociągi Miejskie- Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością” oraz systemów zaopatrzenia w wodę i odprowadzania ścieków.
3. Cele Planu i kierunki planowanych działań.
Nadrzędnymi celami realizacji „Planu rozwoju i modernizacji urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych miasta Braniewo na lata 2024-2028” są:
a. modernizacja i rozbudowa infrastruktury wodociągowej i kanalizacji sanitarnej,
b. bezpieczeństwo zaopatrzenia w wodę pitną i odprowadzania ścieków,
c. zapewnienie zgodnej z oczekiwaniami konsumentów jakości usług wodociągowo-kanalizacyjnych, spełniającej ustanowione przez prawo polskie oraz Unii Europejskiej (UE) parametry.
Tworząc plan ustalono następujące kierunki działań:
- Rozbudowa, przebudowa i modernizacja urządzeń wodociągowych i kanalizacji sanitarnej w ramach możliwości finansowych Spółki.
- Odtwarzanie środków trwałych mających bezpośredni wpływ na prawidłowe funkcjonowanie urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Działanie to związane jest z zapewnieniem możliwości zakupu przez Spółkę elektronarzędzi, niezbędnych samochodów dla brygad technicznych.
- Prawidłowa gospodarka wodomierzowa
- Działania umożliwiające świadczenie usług w sytuacjach kryzysowych – zapewnienie zasilania urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych w sytuacji braku zasilania energetycznego z publicznej sieci energetycznej, poprzez budowę 2 instalacji fotowoltaicznych.
Realizacja planowanych inwestycji umożliwi utrzymanie wymaganej wydajności, podniesienie sprawności i efektywności systemów zaopatrzenia w wodę oraz odbioru i oczyszczania ścieków na obszarze działania Spółki.
Budowa nowej magistrali wodociągowej poprawi jakość wody oraz ograniczy straty wody na rurociągu przesyłowym. Monitoring przepływu w oparciu o dwa punkty pomiarowe przy stacji SUW oraz przed włączeniem do zbiorników na PWP w Braniewie pozwoli zoptymalizować pobór wody z poszczególnych otworów głębinowych a tym samym zwiększyć okres ich eksploatacji.
Modernizacja oczyszczalni ścieków wpłynie na minimalizację uciążliwości dla mieszkańców naszego miasta. Nastąpi wzrost efektywności ekonomicznej i energetycznej zmodernizowanej oczyszczalni. Kogeneracja wyprodukowanego biogazu zmniejszy koszt eksploatacji oczyszczalni, zwiększy efektywność wykorzystania energii elektrycznej i ciepła.
4. Charakterystyka Gminy i Miasta Braniewo
Gmina Braniewo położona jest w północno-zachodniej części woj. warmińsko-mazurskiego, u ujścia dwóch rzek: Pasłęki i częściowo Baudy. Jest to gmina przygraniczna leżąca nad Zalewem Wiślanym. Głównym ośrodkiem administracyjnym jest miasto Braniewo. Dominującą sferą działalności gospodarczej jest rolnictwo i częściowo rybołówstwo. Korzystne położenie gminy sprzyja rozwojowi turystyki, szczególnie duża szansa jest dla agroturystyki. Na terenie gminy Braniewo znajduje się przejście graniczne w Gronowie łączące ją z Obwodem Kaliningradzkim. Jest to przejście drogowe.
Przez gminę przechodzi również kolejowe przejście graniczne Elbląg - Braniewo - Kaliningrad.
Miasto Braniewo Według danych GUS z 30 czerwca 2021 r., Braniewo liczyło 16 907 mieszkańców i było pod względem liczby ludności trzynastym miastem w województwie warmińsko-mazurskim, zajmuje obszar 12,36 km².
Przemysł w Braniewie składa się głównie z małych firm. Z zakładów produkcyjnych można wymienić miejscowy (wielokrotnie zmieniający właścicieli: EB, Browar Namysłów, Grupa Żywiec, w 2020 znów wystawiony na sprzedaż) browar, który obecnie jest własnością Van Pur S.A. oraz fabrykę mebli Okmed i Piekarnię Warmińska. Przez miasto przebiega normalnotorowa oraz szerokotorowa linia kolejowa (nr 217), co pozwoliło wybudować w Braniewie terminale przeładunkowe, takie jak Polfrost Terminal, Logistic Port Braniewo, Cargosped, Glob-Terminal. Na terenie miasta Braniewa znajduje się Jednostka Wojskowa 9.Braniewska Brygada Kawalerii Pancernej im. Króla Stefana Batorego przy ul. Sikorskiego 41 oraz 43 Batalion Lekkiej Piechoty w Braniewie (WOT) przy ul. Aleja Wojska Polskiego 7.
Spółka prowadzi działalność na terenie Miasta Braniewa, ilość obsługiwanych odbiorców: podmioty gospodarcze 597, indywidualne 1665, pozostali 9 - stan na 31.10.2023 r., ilość m³ woda 529 951 m³, ściek 584 724 m³ stan na 31.10.2023 r.
5. Aglomeracja Braniewo
Spółka „Wodociągi Miejskie- spółka z ograniczoną odpowiedzialnością” w Braniewie działa na terenie Aglomeracji Braniewo, ustanowionej Uchwałą Nr XXII/215/2020 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 18 grudnia 2020 r. w sprawie wyznaczenie obszaru i granic aglomeracji Braniewo (Dz. U. W. W-M., 2021 r., poz. 65). Aglomeracja Braniewo (ID aglomeracji: PLWM 012) została wyznaczona w oparciu o art. 87 ust 1 ustawy Prawo Wodne.
Aglomeracja Braniewo o równoważnej liczbie mieszkańców 39240 z oczyszczalnią ścieków w miejscowości Braniewo, obejmuje następujące miejscowości:
- Braniewo,
- Brzeszczyny,
- Bemowizna,
- Nowa Pasłękę,
- Rogity,
- Rudłowo,
- Stara Pasłękę,
- Szyleny,
- Szyleny - Osada,
- Zawierz,
- Utowo,
- Klejnówko,
- Glinka (częściowo),
- Młoteczno.
Stopień skanalizowania aglomeracji – 99,68 %.
RLM oczyszczalni nieskanalizowana – 125.
Stopień zwodociągowania aglomeracji – 100 %.
Aglomeracja jest wpisana w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych i w ostatniej VI aktualizacji **nie ma wpisanych zadań inwestycyjnych do realizacji**.
Aglomeracja posiada wymaganą przepisami oczyszczalnię ścieków (ID oczyszczalni ścieków PLWM 0120) i spełnia wymagania dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (spełnia łącznie wszystkie trzy warunki zgodności).
Spółka będzie wnioskować o wpisanie planowanych inwestycji w zakresie gospodarki ściekowej w kolejnej aktualizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych gdy tylko będzie taka możliwość.
6. Realizowany obecnie i planowany zakres usług wodociągowo-kanalizacyjnych.
„Wodociągi Miejskie- Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością” w Braniewie realizuje następujący zakres usług:
- zbiorowe zaopatryzenie w wodę pitną miasta Braniewa i częściowo gminy Braniewo,
- zbiorowe odprowadzanie i oczyszczanie ścieków z miasta Braniewa oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków z części terenu gminy Braniewo,
- skup osadów ściekowych z terenu powiatu Braniewskiego w celu zagospodarowania w procesie odzysku odpadów R3 [(Recykling lub odzysk substancji organicznych, które nie są stosowane jako rozpuszczalniki (w tym kompostowanie i inne biologiczne procesy przekształcania)] prowadzonym na Kompostowni Pryzmowej Osadów Ściekowych, podstawą jest posiadany Certyfikat nawozowy.
Szczegółowe zasady świadczenia usług zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków przez Wodociągi Miejskie Sp. z o.o. w Braniewie określa „Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków na terenie Gminy Miasta Braniewa” przyjęty Uchwałą nr XXXIV/327/2022 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 13 kwietnia 2022.
W zakresie jakości świadczonych usług „Wodociągi Miejskie- Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością” realizuje zadania określone:
- w zezwoleń wydanym na prowadzenie działalności w zakresie zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzenia ścieków,
• w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków, obowiązującym na terenie jego działania,
• w umowach z poszczególnymi odbiorcami usług wodociągowo-kanalizacyjnych oraz
• w przepisach prawnych dotyczących ochrony środowiska, w rozporządzeniach w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzenia ścieków do urządzeń kanalizacyjnych oraz ustalających wymagania dotyczące jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi w tym wymagań bakteriologicznych, fizykochemicznych i organoleptycznych.
Dla celów poprawy jakości usług spółka posiada system monitoringu procesów odbioru i oczyszczania ścieków, pozwalających na bezzwłoczne działanie umożliwiające szybką likwidację zakłóceń w procesie, a także na kontrolę parametrów jakościowych oczyszczonych ścieków.
Celem zapewnienia ciągłości oraz niezawodności dostaw wody i odbioru ścieków, spółka posiada całodobowe pogotowie awaryjne, w ramach którego po godzinach pracy spółki usuwane są awarie, oraz całodobowy telefon alarmowy, pod który można zgłaszać wszelkie awarie i problemy z funkcjonowaniem infrastruktury obsługiwanej przez spółkę.
W celu zapewnienia odpowiedniego poziomu świadczonych usług, Przedsiębiorstwo ma prawo przeprowadzania bieżącej kontroli ilości i jakości odprowadzonych ścieków, kontroli przestrzegania umownych ustaleń dotyczących technicznych warunków przyłączenia do urządzeń wodociągowych i/lub kanalizacyjnych oraz wywiązywania się Odbiorcy z obowiązków określonych w regulaminie.
W zakresie rozliczeń z odbiorcami obowiązuje podział na grupy taryfowe. Oplaty zawarte w taryfach w sposób przejrzysty pokazują łączne koszty ponoszone przez klienta.
Aktualnie obowiązująca taryfa za zbiorowe dostarczanie wody i zbiorowe odprowadzanie ścieków została zatwierdzona decyzją nr GD.RZT.188.8.131.522/D.DW i obowiązuje na okres 3 lat od dnia 03.05.2023.
Spółka prowadzi również działalność inwestycyjną, polegającą na budowie infrastruktury wodno-ściekowej, zarówno ze środków własnych, jak również środków z zewnętrznych instytucji finansujących (w tym również z funduszy europejskich)- zgodnie z zatwierdzonym Wieloletnim Planem Modernizacji i Rozwoju Urządzeń Wodociągowo-Kanalizacyjnych.
Spółka oferuje także dodatkowy zakres usług związanych z gospodarką wodno-ściekową. Są to między innymi:
• wykonawstwo sieci wodociągowo – kanalizacyjnych i przyłączy,
• eksploatacja urządzeń wodociągowo – kanalizacyjnych,
• czyszczenie i naprawy rurociągów,
• usługi świadczone przy pomocy sprzętu budowlanego i rolniczego,
• skup osadu,
• sprzedaż kompostu,
• monitoring wizyjny sieci kanalizacyjnych za pomocą kamery.
7. Charakterystyka systemów wodociągowych i kanalizacyjnych
Charakterystyka systemu zaopatrzenia w wodę
System zaopatrzenia w wodę oparty jest na jednym ujęciu wód podziemnych czwartorzędowych położonym w miejscowości Rogity. Ujęcie to składa się z pięciu studni czerpiących wodę z czwartorzędowego poziomu wodonośnego oraz Stacji Uzdatniania Wody (SUW). Studnie posiadają łączną wydajność zapewniającą odpowiednią ilość wody dla potrzeb mieszkańców miasta Braniewa i okolicznych miejscowości położonych w gminie Braniewo, obsługiwanych przez Spółkę w zakresie zaopatrzenia w wodę. Maksymalna wydajność ujęcia wynosi 360 m3/godzinę, średni pobór wody wynosi około 120 m3/godzinę co daje 2 800 m3/dobę. Ujęcie zaopatruje w wodę miasto Braniewo oraz część gminy Braniewo poprzez włączenia do rurociągów rozdzielczych przebiegających na granicach miasta. Ujęcie obsługiwane jest przez nowoczesną zautomatyzowaną SUW oddaną do użytku w 2015 r., o wydajności Qśr.g. = 200 m3/godzinę. Budowę SUW sfinansowano przy udziale środków pozyskanych w ramach POiŚ 2007-2013. Wokół poszczególnych studni wyznaczone są strefy ochrony bezpośredniej. Wszystkie strefy są monitorowane pod względem bezpieczeństwa. Ujęcie eksploatuje wodę na podstawie decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w Elblagu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie GD.ZUZ.2.421.284.2018.EW z dnia 21.02.2019 r. ważnej do 21.02.2039 r. zatwierdzającej zasoby na Qśr.d. = 2 900 m3/d. Z punktu widzenia zasobów wód podziemnych nie ma ograniczeń w zaopatrzeniu w wodę całej ludności miasta i gminy Braniewo. Woda po uzdatnieniu w SUW przetaczana jest do Przepompowni Wody Pitnej przy ul. Szkolnej w Braniewie (PWP), zmodernizowanej i zautomatyzowanej w 2021 r. Modernizację PWP sfinansowano m.in. korzystając z pożyczki WFOŚiGW w Olsztynie. Istniejące urządzenia PWP umożliwiają pokrycie obecnych potrzeb miasta w wodę oraz zaopatrzenie systemów wodociągowych gminy Braniewo. Ujęcie wody w Rogitach i Przepompownia Wody Pitnej w Braniewie wraz z siecią wodociągową z przyłączami tworzą jeden wspólny system wodociągowy. Sieć wodociągowa w mieście i gminie Braniewo składa się około 61,3 km wodociągowych przewodów magistralnych i rozdzielczych, a wraz
z przyłączami około 86,7 km rurociągów. Stopień zaopatrzenia w wodę terenu miasta Braniewa można uznać za dobry. Z wodociągu korzysta obecnie 100% mieszkańców miasta.
Pierścieniowy układ głównych przewodów obejmujący swym zasięgiem wewnętrzną część miasta zapewnia niezawodność dostaw wody dla tej części odbiorców. W perspektywie należy uwzględnić doprowadzenie do spiecia w układ pierścieniowy wszystkich rurociągów, uwzględniając możliwości techniczne oraz inne uwarunkowania. W związku z racjonalizacją zużycia wody prowadzone są działania zmierzające do wyeliminowania nieszczelności sieci w oparciu o stały monitoring zużycia chwilowego wody za pomocą systemu podziału miasta na strefy oraz likwidację niezinwentaryzowanych punktów poboru wody.
Sieć kanalizacji sanitarnej.
Sieć kanalizacji sanitarnej odprowadzająca ścieki do miejskiej oczyszczalni ścieków położonej przy ulicy Przemysłowej w Braniewie. Sieć kanalizacji sanitarnej obejmuje prawie całą część miasta łącznie około 34,2 km kolektorów sanitarnych i kanałów ulicznych, a wraz z przy kanalikami około 77,5 km. Spółka eksploatuje cztery przepompownie ścieków, znajdujące się przy ul. Sportowej, Świętokrzyskiej, Wspólnej i Sikorskiego, które tłoczą ścieki z osiedli domków jednorodzinnych położonych na obrzeżach miasta. Większość sieci kanalizacyjnych znajduje się w niezłym stanie technicznym, jednak istnieją kolektory, których stan wymaga natychmiastowej renowacji lub wymiany (np. sieci w ul. Mielczarskiego, ul. Wojska Polskiego i inne). Do miejskiej oczyszczalni ścieków w Braniewie przesyłane są rurociągami kanalizacji sanitarnej ścieki komunalne tj. mieszanina ścieków bytowo – gospodarczych i przemysłowych oraz częściowo wód opadowych.
Oczyszczalnia ścieków.
Do miejskiej oczyszczalni ścieków w Braniewie przesyłane są ścieki komunalne t.j. mieszanina ścieków bytowo – gospodarczych i przemysłowych oraz częściowo wód opadowych. Oczyszczalnia powstała w miejscu przedwojennej oczyszczalni ścieków i eksploatowana jest od 1996 r. Obiekt został zmodernizowany w 2015 roku. Oczyszczalnia ścieków jest zlokalizowana w północnej części miasta Braniewa, przy ul. Przemysłowej 26, na działce o powierzchni 1,14 ha bezpośrednio przylegającej do wału przeciwpowodziowego rzeki Pasłęki, a z pozostałych stron otoczonej ogródkami działkowymi. W celu ograniczenia zasięgu oddziaływania oczyszczalni ścieków na środowisko, wzdłuż granicy oczyszczalni wykonano pas izolacyjny w postaci nasadzeń roślinnością średnią i wysokopienną. Oczyszczalnia przyjmuje ścieki z miasta Braniewa i okolicznych miejscowości z gminy Braniewo i
obsługuje ok. 19 000 mieszkańców. Znaczącym zakładem przemysłowym dostarczającym ścieki do oczyszczalni jest Browar Braniewo.
Jest to mechaniczno - biologiczna oczyszczalnia ścieków z podwyższonym usuwaniem biogenów, o przepustowości Qśr.d. = 12000 m3/dobę. Zgodnie z pozwoleniem wodno - prawnym wydanym przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Elblągu Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie GD.ZUZ.2.421.394.2018.EW z dnia 15.01.2019 r. ważnym do 15.01.2029 r. oczyszczalnia może przyjąć Qśr.d. = 4500 m3/d, natomiast redukcja zanieczyszczeń dla poszczególnych wskaźników musi wynieść min. BZTS - 90 %, ChZT - 75 %, zawiesin ogólnych - 90 %, Pog - 80 % i Nog - 80 %. Na dzień dzisiejszy oczyszczalnia osiąga wymaganą redukcję powyższych wskaźników zanieczyszczeń gwarantując bardzo dobrą pracę w tym zakresie.
Na terenie oczyszczalni ścieków znajdują się obiekty technologiczne takie jak budynek krat i piaskowników, osadniki wstępne stanowiące część mechanicznego oczyszczania ścieków, reaktor biologiczny, na który składają się komory beztlenowe, niedotlenione i tlenowe, osadniki wtórne oraz budynek przeróbki osadów. Oczyszczalnia posiada trzy ciągi technologiczne, z których obecnie dwa są wykorzystywane ze względu na mniejszą ilość ścieków. Obiektami pomocniczymi są: stacja zlewna ścieków dowożonych, hala dmuchaw, stacja transformatorowa, rozdzielnie SN i NN, punkt pomiarowy oraz budynek administracyjny, w którym znajduje się dyspozytornia ze stanowiskiem komputerowego sterowania i monitorowania procesu oczyszczania ścieków.
Technologia oczyszczania ścieków obejmuje oczyszczanie mechaniczne oraz biologiczne z zastosowaniem osadu czynnego pracującego w systemie A2/O z przemiennymi warunkami beztlenowymi, niedotlenionymi i tlenowymi. W 2005 roku wprowadzona została możliwość zastosowania chemicznego stopienia oczyszczania ścieków, który ze względu na prawidłową pracę obiektu obecnie nie jest stosowany.
Proces technologiczny oczyszczania ścieków rozpoczyna się od części oczyszczania mechanicznego, przyjmującej ścieki surowe, gdzie następuje usuwanie odpadów stałych i piasku na kracie, w piaskownikach i osadnikach wstępnych, poprzez pompownię główną oczyszczanie biologiczne w reaktorach biologicznych i osadniki wtórne. W biologicznym stopniu oczyszczalni zachodzi proces rozkładu związków organicznych oraz proces usuwania azotu i fosforu. Do wspomagania procesów oczyszczania ścieków oraz stabilizacji osadów dozuje się okresowo szczepy bakteryjne o nazwie handlowej FREE FLOW. Szczepy bakteryjne namażane są w automatycznym urządzeniu BIO AMP i po rozmnożeniu dozowane są do ścieków surowych w kanale pomiędzy piaskownikami i pompownią.
Nieodzowną częścią oczyszczalni jest przeróbka osadów ściekowych powstałych w wyniku oczyszczania ścieków, w trakcie której są one odwadniane i po załadunku na środki transportu wywożone do
dalszego zagospodarowania i wykorzystania. Oczyszczone ścieki odprowadzane są do rzeki Pasłęki, która płynie w odległości ok. 50 m od zachodnich granic oczyszczalni.
W 2015 r. wykonano modernizację oczyszczalni ścieków. Zaadoptowano i zmodernizowano część obiektów technologicznych, doposażono budynek przeróbki osadów oraz budynek krat i piaskowników, wybudowano stację zlewną ścieków dowożonych oraz zakupiono agregat prądotwórczy. Modernizację oczyszczalni sfinansowano przy udziale środków pozyskanych w ramach POIŚ 2007-2013.
**Kompostownia pryzmowa osadów ściekowych**
W celu całkowitego rozwiązania problemu osadów ściekowych w 2009 r. Spółka wybudowała Kompostownię Pryzmową Osadów Ściekowych o projektowej zdolności przerobowej 4472,75 Mg odpadów, położoną w Braniewie przy ul. Stefczyka w sąsiedztwie Stacji Przetłudunkowej odpadów komunalnych (dawniej składowiska odpadów) i uzyskała w 2011 r. dopuszczenie wytwarzanego kompostu do obrotu handlowego zgodnie z wymogami Ustawy o Nawozach i Nawożeniu z dnia 10 lipca 2007 r., oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu na podstawie Certyfikatu Nawozowego, wydanego przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z chwilą uzyskania certyfikatu, przetwarzane na kompostowni osady przestały być odpadem, który podlega kontroli WIOŚ, a stały się towarem (produktem).
Proces kompostowania prowadzony jest metodą pryzm przerzucanych z wykorzystaniem samojednej przerzucarki kołowej. W procesie kompostowania wykorzystywane są materiały strukturalne w postaci m.in. słomy, siana i trzciny.
Wszystkie fazy procesu kompostowania odbywają się na płycie kompostowej, podzielonej na cztery obszary:
- zadaszona płyta kompostowa - powierzchnia 2880 m²
- plac dojrzewania kompostu - powierzchnia 1920 m²
- magazyn kompostu - powierzchnia 1020 m²
- magazyn materiału strukturalnego - powierzchnia 680 m².
Budowę i wyposażenie kompostowni sfinansowano przy udziale EKOFUNDUSZ-u oraz środków pozyskanych w ramach POIŚ 2007-2013.
8. Przedsięwzięcia rozwijowo-modernizacyjne w poszczególnych latach.
Celem planu jest osiągnięcie standardów wyznaczonych przez stosowne dyrektywy UE oraz spełnienie krajowych wymogów (polskie ustawy i rozporządzenia w zakresie gospodarki wodno-ściekowej, skonstruowane także pod kątem spełnienia wymogów UE).
Jego realizacja owocuje podniesieniem jakości usług świadczonych przez Spółkę, optymalizacją kosztów, stworzeniem lepszych warunków rozwoju miasta Braniewa oraz poprawą jakości środowiska miasta i okolic.
Od roku 2012 Spółka nakreśliła misję: „Przyjaźni dla środowiska” i wizję: „Podniesienie postrzegania firmy, jako przyjaznej środowisku, troszczącej się o potrzeby mieszkańców miasta Braniewa i powiatu braniewskiego, poprzez bardzo wysoki poziom świadczonych usług i produktów, co w konsekwencji wzmocni pozycję firmy na rynku” oraz wyznaczyła cele.
Zadania inwestycyjne w latach 2024-2028 - tabela zbiorcza
| L.p | Wyszczególnienie | źródła finansowania | lata | nakłady inwestycyjne 2024-2028 |
|-----|------------------------------------------------------|---------------------|------------|-------------------------------|
| 1 | | | | |
| A | Budowa i modernizacja infrastruktury wodociągowej | | 2024-2028 | 3 993 292 |
| A1 | Budowa magistrali wodociągowej Rogity-Braniewo | środki własne, kredyt, dotacje UE | 2024-2027 | 3 249 000 |
| A2 | Budowa studni nr 8 na ujęciu wody | środki własne, dotacje UE | 2027 | 250 000 |
| A3 | węzły (osiedle wojskowe) | środki własne | 2025-2026 | 40 000 |
| A4 | hydranty | środki własne | 2024-2028 | 70 000 |
| A5 | wodomierze | środki własne | 2024-2028 | 306 892 |
| A6 | nakładki | środki własne | 2024-2026 | 77 400 |
| B | Budowa i modernizacja infrastruktury kanalizacyjnej | | 2025-2028 | 1 700 000 |
| | | | | |
|---|---|---|---|---|
| B1 | modernizacja kanalizacji sanitarnej przesyłowej Braniewo ul. Mielczarskiego | środki własne | 2025-2026 | 100 000 |
| B2 | modernizacja kanalizacji sanitarnej Braniewo ul. Wojska Polskiego | środki własne | 2027-2028 | 200 000 |
| B3 | syfony pod rz. Pasłęką | środki własne, dotacje UE | 2027-2028 | 1 400 000 |
| C | Oczyszczalnia ścieków Braniewo | | 2024-2028 | 30 486 000 |
| C1 | modernizacja Pomp i mieszałek Flygt | środki własne | 2024-2028 | 180 000 |
| C2 | modernizacja dmuchaw | środki własne | 2024-2028 | 73 000 |
| C3 | modernizacja pompowni ścieków surowych | środki własne | 2024 | 15 000 |
| C4 | modernizacja stacji polielektytolitu | środki własne | 2028 | 30 000 |
| C5 | modernizacja odwadniania osadu | środki własne | 2024-2026, 2028 | 60 000 |
| C6 | modernizacja kraty mechanicznej | środki własne | 2028 | 40 000 |
| C7 | modernizacja zgarniaczy tańcuchowych | środki własne | 2027 | 40 000 |
| C8 | modernizacja - ruszt napowietrzający | środki własne | 2026 | 12 000 |
| C9 | modernizacja - system wentylacji - BOPO | środki własne | 2026 | 15 000 |
| C10 | modernizacja - system wentylacji - BKiP | środki własne | 2025 | 15 000 |
| C11 | modernizacja - rozdzielnice elektryczne - BKiP | środki własne | 2027 | 10 000 |
| C12 | modernizacja separatora piasku | środki własne | 2024 | 15 000 |
| C13 | modernizacja punktu skartek - kontenery | środki własne | 2026 | 8 000 |
| C14 | modernizacja systemu monitorowania oczyszczalni ścieków | środki własne | 2025 | 25 000 |
| C15 | zakup UPS | środki własne | 2024 | 5 000 |
| C16 | modernizacja mierników poziomu | środki własne | 2025, 2027 | 10 000 |
| C17 | zakup przepływomierza | środki własne | 2028 | 25 000 |
| C18 | modernizacja pomp osadu | środki własne | 2025, 2027 | 28 000 |
| C19 | Kompleksowa modernizacja oczyszczalni ścieków Braniewo-budowa instalacji do produkcji biogazu | środki własne, pozostałe zewn., dotacje, kredyt | 2024, 2026-2028 | 29 880 000 |
| D | Zakup elektronarzędzi | | 2024, 2026-2028 | 40 000 |
| D1 | mlot/agregat/pompa do ścieków | środki własne | 2024, 2026-2028 | 40 000 |
|----|-------------------------------|--------------|----------------|--------|
| E | Zakup środków transportu | | | |
| E1 | przegląd Iveco | środki własne| 2024-2028 | 30 000 |
| E2 | przegląd DAF | środki własne| 2024-2028 | 54 000 |
| E3 | przegląd JCB 4CX | środki własne| 2024-2028 | 35 000 |
| E4 | zakup samochodu typu "brygadówka" | środki własne/leasing | 2024-2025 | 90 000 |
| E5 | Zakup samochodu typu "plandekowiec" | środki własne/leasing | 2025-2026 | 90 000 |
| E6 | zakup samochodu typu "brygadówka" | środki własne/leasing | 2026-2027 | 90 000 |
| F | Pozostałe zakupy inwestycyjne | | | |
| F1 | remont pokrycia dachowego + świetliki dachowe | środki własne | 2025 | 80 000 |
| F2 | Budowa 2 instalacji fotowoltaicznych | środki własne/dotacje UE | 2024 | 500 000 |
**Zadania inwestycyjne - SUMA**
| | 2024-2028 | 37 188 292 |
|----------------|-----------|------------|
| Zadania wg źródeł finansowania | | |
| środki własne | | 2 319 292 |
| dotacje UE | | 19 984 000 |
| kredyt | | 3 960 000 |
| leasing | | 225 000 |
| inne środki zewnętrzne | | 10 700 000 |
| Razem wg źródeł finansowania | | 37 188 292 |
Szczegółowy zakres realizacji zadań w poszczególnych latach, ze specyfikacją źródeł finansowania, przedstawia załącznik nr 1 do niniejszego dokumentu.
**Realizacja zadań w roku 2024**
Na oczyszczalni ścieków planuje się dalszą modernizację układu pomp ściekowych Flyght, modernizację dmuchaw, modernizację pompowni ścieków surowych, modernizację instalacji odwadniania osadu,
modernizację separatora piasku. Zostanie opracowana wielowariantowa koncepcja modernizacji oczyszczalni ścieków w Braniewie, ul. Przemysłowa. Wybrany wariant będzie determinował prace projektowe modernizacji oczyszczalni ścieków. W celu kontynuowania strategii realizacji robót odpłatnych przez Spółkę, planuje się zakup w leasingu środków transportowych w postaci samochodu brygadowego i zakup elektronarzędzi. Przewiduje się kontynuację modernizacji sieci wodociągowej poprzez dostosowanie dokumentacji projektowej do wymagań aplikacyjnych oraz współpracę z Firmą zewnętrzną przygotowującej wniosek o dotację. Przewidziano środki na kontynuację wymiany wodomierzy oraz nakładek radiowych na wodomierze. W roku 2024 przewidziano realizację dwóch instalacji fotowoltaicznych o mocy do 50 kWp w oparciu o przygotowaną w roku 2023 dokumentację projektową.
Realizacja zadań w roku 2025
Spółka będzie prowadzić dalszą modernizację urządzeń na oczyszczalni ścieków (pompy i mieszadła Flyght, modernizację dmuchaw, modernizację instalacji odwadniania osadów, modernizację systemu wentylacji w budynku krat i piaskowników, modernizację systemu monitorowania oczyszczalni, modernizację mierników poziomu, modernizację pomp osadu).
Na sieci kanalizacji sanitarnej ul. Mielczarskiego przewidywana jest modernizacja rurociągów przesyłowych. Przewiduje się również w tym roku środki na modernizację sieci wodociągowej na osiedlu wojskowym w postaci dodatkowych węzłów pozwalających na zmniejszenie ilości odciętych budynków w czasie usuwania awarii wodociągowej. Po rozstrzygnięciu przetargowym rozpocznie się realizacja budowy odcinków magistrali wodociągowej przesyłowej łączącej Ujęcie Rogity z PWP w Braniewie. W celu zapewnienia mobilności brygadam wykonawczym zakładu wod-kan, planuje się zakup w formie leasingu samochodu tzw. „plandekowca”. Na terenie kompostowni osadów ściekowych zaplanowano remont pokrycia dachowego wiaty kompostowej wraz z wykonaniem świetlików dachowych. W dalszym ciągu prowadzić się będzie wymianę wodomierzy i nakładek radiowych.
Realizacja zadań w roku 2026
Spółka zamierza prowadzić dalszą modernizację urządzeń na oczyszczalni ścieków (pompy i mieszadła Flight, modernizację dmuchaw, modernizację instalacji odwadniania osadów, rusztów napowietrzających, systemu wentylacji w budynku przeróbki osadów, modernizację punktu załadunku skratek). Przewiduje się również w tym roku środki na modernizację sieci wodno-kanalizacyjnych. W
roku 2026 przewiduje się kontynuację budowy odcinków magistrali wodociągowej przesyłowej łączącej Ujęcie Rogity z PWP w Braniewie.
W planie na ten rok przewidziano kontynuację wymiany węzłów wodociągowych na osiedlu wojskowym. Na sieci kanalizacji sanitarnej ul. Mielczarskiego przewidywana jest modernizacja rurociągów przesyłowych. W celu zapewnienia mobilności brygadom wykonawczym zakładu wod-kan, planuje się zakup w formie leasingu samochodu tzw. „brygadówki”. W dalszym ciągu prowadzić się będzie wymianę wodomierzy oraz nakładek radiowych.
W roku 2026 rozpoczną się prace projektowe modernizacji oczyszczalni ścieków w Braniewie przy ul. Przemysłowej.
Realizacja zadań w roku 2027
Spółka zamierza prowadzić dalszą modernizację urządzeń na oczyszczalni ścieków (pompy i mieszadła Flyght, modernizację dmuchaw, zgarniaczy łańcuchowych, modernizację rozdzielnic na BKiP, modernizację mierników poziomu, modernizację pomp osadu). W zadaniach inwestycyjnych ujęto wykonanie otworu głębinowego nr 8 wraz z uruchomieniem. W roku 2027 przewiduje się zakończenie budowy odcinków magistrali wodociągowej przesyłowej łączącej Ujęcie Rogity z PWP w Braniewie. Przewiduje się również w tym roku środki na modernizację sieci kanalizacyjnej poprzez naprawę rękałem sieci kanalizacji sanitarnej na ul. Wojska Polskiego.
W planie na ten rok uwzględniono realizację dwóch przejść syfonowych pod rz. Pasłęką w oparciu o dwa opracowania projektowe. W roku 2027 zaplanowano rozpoczęcie realizacji inwestycji w postaci modernizacji oczyszczalni ścieków w Braniewie ul. Przemysłowa. W celu zapewnienia brygadom wykonawczym zakładu wod-kan, prawidłowej obsługi awarii planuje się zakup w formie leasingu samochodu tzw. „brygadówki”.
Realizacja zadań w roku 2028
Spółka zamierza prowadzić dalszą modernizację urządzeń na oczyszczalni ścieków (pomp i mieszadła Flyght, modernizację dmuchaw, modernizacja stacji polielektrolitu, modernizację instalacji odwdniania osadu, modernizację kraty mechanicznej, zakup przepływomierza). Przewiduje się również w tym roku środki na modernizację sieci kanalizacji sanitarnej. W planie na ten rok uwzględniono zakończenie realizację dwóch przejść syfonowych pod rzeką Pasłęką. Przewiduje się również w tym roku środki na modernizację sieci kanalizacyjnej poprzez naprawę rękałem sieci kanalizacji sanitarnej na ul. Wojska Polskiego. W roku 2028 zaplanowano zakończenie realizacji inwestycji w postaci modernizacji oczyszczalni ścieków w Braniewie ul. Przemysłowa 26.
Planuje się kontynuację wymiany starych wodomierzy oraz uzupełnienie stanu elektronarzędzi.
4. Przedsięwzięcia racjonalizujące zużycie wody oraz odprowadzanie ścieków.
**Zaopatrzenie w wodę.**
Spółka „Wodociągi Miejskie” w Braniewie będzie realizować wymogi ustawy poprzez kontynuację następujących działań prowadzących do zmniejszenia strat wody:
- optymalizacja zarządzania i eksploatacji sieciami wodociągowymi wraz z pracą Przepompowni Wody Pitnej i skorelowanie jej pracy i automatyki z systemem Stacji Uzdatniania Wody (np. optymalne sterowanie pracą studni, poprawa jakości sygnałów radiowych, płynna praca układu pompowego na PWP na ul. Szkolnej)
- stały monitoring szczelności całej sieci wodociągowej za pomocą korelatorów wycieków i geofonów pod kątem lokalizacji miejsc ewentualnych nieszczelności,
- stosowanie nowocześniejszych wodomierzy z nakładkami radiowymi,
- aktywność w zakresie wykrywania nielegalnego poboru wody,
- dokładny pomiar ciśnienia i ilości podawanej do sieci miejskiej wody za pomocą zainstalowanego urządzenia pomiarowego wraz z oprogramowaniem komputerowym rejestrującym przepływ i ciśnienie w 11 punktach podziału strefowego.
Najważniejsze zadania inwestycyjne w zakresie zaopatrzenia w wodę to:
- budowa sieci magistralnej łączącej Ujęcie w Rogitach z Przepompownią Wody Pitnej wraz z przewiertrem sterowanym pod rz. Lipówką,
- modernizacja istniejących sieci wodociągowych,
- kontynuowanie monitoringu systemu elektronicznego odczytu,
- rozpowszechnianie wśród mieszkańców systemu E-BOK,
- wymiana węzłów wodociągowych.
**Opis inwestycji: Budowa magistrali wodociągowej Rogity – Braniewo.**
Budowa nowej magistrali wodociągowej poprawi jakość wody oraz ograniczy straty wody na rurociągu przesyłowym. Monitoring przepływu w oparciu o dwa punkty pomiarowe przy stacji SUW oraz przed włączeniem do zbiorników na PWP w Braniewie pozwoli zoptymalizować pobór wody z poszczególnych otworów głębinowych a tym samym zwiększy okres ich eksploatacji.
Przedmiotowa inwestycja polega na budowie dwóch nitek magistrali wodociągowej łączącej istniejącą magistralę w miejscowości Rogity gmina Braniewo ze zbiornikami rezerwowymi na obiekcie Przepompowni Wody Pitnej (PWP) przy ul. Szkolnej 1 w Braniewie. Lokalizacja Braniewo - Rogity, gmina Braniewo, powiat braniewski, woj. warmińsko-mazurskie.
W ramach przedmiotowego zadania projektuje się dwie równolegle magistrale wodociągowe przesyłowe 2 x PE280.
Miejscowość Braniewo posiada sieć wodociągową przesyłową doprowadzającą wodę ze stacji uzdatniania wody do przepompowni wody pitnej zlokalizowanej na ulicy Szkolnej. Ze względu na zły stan techniczny istniejących rurociągów konieczna jest ich wymiana poprzez wybudowanie nowych kolektorów wodociągowych.
Celem przedsięwzięcia jest poprawa jakości wody wodociągowej a tym samym poprawa warunków bytowych mieszkańców oraz ograniczenie strat wody na rurociągu przesyłowym.
Projektowana, w ramach niniejszego zadania, magistrala wodociągowa jest częścią inwestycji polegającej na budowie nowych kolektorów doprowadzających wodę ze stacji uzdatniania zlokalizowanej w miejscowości Rogity do przepompowni wody pitnej zlokalizowanej w Braniewie przy ul. Szkolnej. Ze względu na etapowość inwestycji konieczne będzie przepięcie nowo wybudowanych rurociągów do rurociągów wybudowanych w ramach odrębnego zadania. Przepięcie rurociągu oraz włączenie nowoprojektowanej magistrali wodociągowej do przepompowni wody pitnej, będzie wykonane po realizacji całej magistrali wodociągowej.
Po wybudowaniu projektowanej magistrali istniejące rurociągi wodociągowe, zostaną wyłączone z eksploatacji. Wszystkie prace związane z realizacją ww. przedsięwzięcia, zostaną wykonane z zastosowaniem technologii minimalizującej negatywne oddziaływanie na środowisko i okolicznych mieszkańców. W celu monitoringu i ograniczenia strat wody zostaną zamontowane dwa punkty pomiarowe przy stacji SUW oraz dwa punkty pomiarowe przed włączeniem do zbiorników na PWP w Braniewie.
Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków.
Ponad dwudziestokilkuletnia eksploatacja urządzeń oczyszczalni w Braniewie skutkuje tym, że część z nich wymaga już wymiany bądź remontu kapitałnego. Pilną sprawą jest modernizacja układu pomp ściekowych Flygt, układu pomp osadu Seepex, pras, zgarniaczy, krat oraz renowacja spękanych ścian budowli. W kolejnych latach przewidziano nakłady na bieżące utrzymanie i niezbędne prace budowlano-konserwacyjne na obiekcie.
Najważniejsze zadania inwestycyjne w zakresie odprowadzania i oczyszczania ścieków to:
- renowacja bezwykopowa istniejących sieci sanitarnych w ulicach ul. Mielczarskiego i ul. Wojska Polskiego,
- utrzymanie w stałej gotowości technicznej oczyszczalni ścieków, poprzez bieżące nakłady na modernizację i wymianę zużytych elementów i urządzeń, docelowo modernizacja oczyszczalni ścieków w latach 2027 – 2028,
- wykonanie dwóch przejść syfonowych sieci kanalizacji sanitarnej pod rz. Pasłęka,
- modernizacja pomp osadu i dmuchaw napowietrzających ścieki i osady,
- modernizacja pomp i mieszadeł Flyght, BKiP, BPO,
- optymalizacja zarządzania i eksploatacji sieciami kanalizacyjnymi poprzez wykorzystanie samojezdnej kamery wizyjnej z obrotową głowicą oraz stosowanie w układzie kanalizacji szczepów bakterii Free – Flow w systemie BioAmp,
- stymulacja opomiarowania największych dostawców ścieków,
- kontrola ilości i jakości ścieków wprowadzonych do kanalizacji poprzez nasilenie badań zawartości BZT5, ChZT, zawiesiny, azotu ogólnego i fosforu,
- remont konstrukcji dachowej wraz z świetlikami dachowymi wiaty na kompostowni osadów ściekowych.
**Opis inwestycji: Modernizacja oczyszczalni ścieków.**
Modernizacja oczyszczalni ścieków jest niezbędna do utrzymania efektywności oczyszczania ścieków komunalnych, podniesienia standardu jakości i trwałości obiektów oczyszczalni, a także wzrostu efektywności ekonomicznej i energetycznej oczyszczalni, wpłynie na minimalizację uciążliwości dla mieszkańców naszego miasta. Kogeneracja wyprodukowanego biogazu zmniejszy koszt eksploatacji oczyszczalni, zwiększy efektywność wykorzystania energii elektrycznej i ciepła.
Planowany zakres inwestycji:
- punkt czyszczenia pojazdów asenizacyjnych,
- przebudowa budynku przeróbki osadów ściekowych:
- nowa konstrukcja budowlana obiektu, z nową instalacją wodociągową, kanalizacyjną, grzewczą, wentylacyjną, elektryczną i AKPiA,
- wymiana urządzeń do odwadniania osadów – zakup prasy ślimakowej,
- zakup pojazdów do transportu osadów do kompostowni osadów ściekowych,
c. przebudowa zbiorników osadu surowego w celu zwiększenia objętości magazynowej do min. 600 m³,
d. przebudowa budynku krat i piaskowników:
- nowa konstrukcja budowlana obiektu, z nową instalacją wodociągową, kanalizacyjną, grzewczą, wentylacyjną, elektryczną i AKPiA,
- zautomatyzowanie eksploatacji urządzeń mechanicznego oczyszczania ścieków,
- umiejscowienie rozdzielnic elektrycznych, szaf sterowniczych itp. w pomieszczeniu z posadzką na poziomie gruntu, oddzielonego od innych pomieszczeń technologicznych budynku,
- wykonanie punktu załadunku skratek i zawartości piaskowników i rozwiązanie transportu do kompostowni osadów ściekowych w Braniewie, ul. Stefczyka,
- renowacja komory pomp głównych ścieków, wymiana rurociągów technologicznych i pomp,
- renowacja komory recyrkulatu, wymiana pomp oraz rurociągów technologicznych,
e. osadniki wstępne i komory beztlenowe:
- renowacja elementów betonowych obiektów,
- wymiana rurociągów, wyposażenia i urządzeń technologicznych,
f. komory, tlenowe, niedotlenione i osadniki wtórne:
- renowacja elementów betonowych obiektów,
- wymiana rurociągów, w tym rurociągów powietrza na nierdzewne, wyposażenia i urządzeń technologicznych.
g. punkt pomiarowy:
- renowacja elementów betonowych obiektów,
- wymiana rurociągów, wyposażenia i urządzeń technologicznych.
h. hala dmuchaw, stacja transformatorowa, SN i NN:
- wymiana dachu, renowacja ścian i elewacji,
- przebudowa wentylacji z uwzględnieniem czerpania powietrza dla agregatu prądotwórczego i dmuchaw napowietrzających ścieki,
- wymiana dmuchaw napowietrzających ścieki na energooszczędne,
- przebudowa rozdzielni elektrycznych w celu dostosowania do planowanych potrzeb,
- wymiana baterii kondensatorów.
i. budynek administracyjny:
- wymiana dachu, renowacja ścian i elewacji, wykonanie izolacji przeciw wilgociowej fundamentów,
- wymiana instalacji,
• wymiana wyposażenia pomieszczeń socjalnych,
• wymiana kotłów grzewczych w kotłowni, magazyn opału,
j. zasilanie elektryczne:
• wymiana lub modernizacja rozdzielni elektrycznych na wszystkich obiektach,
• sprawdzenie i ewentualna wymiana przewodów elektrycznych na wszystkich obiektach,
• sprawdzenie i ewentualna wymiana kabli elektrycznych zasilających poszczególne obiekty oczyszczalni.
k. System AKPiA.
• nowe układy pomiarowe sterowania i kontroli procesów technologicznych prowadzonych na oczyszczalni ścieków,
• nowe wyposażenie centralnej dyspozytorni, 2 jednostki komputerowe z wyposażeniem,
• nowy program do sterowania i wizualizacji pracy oczyszczalni ścieków,
• nowe szafy sterownicze na każdym obiekcie oczyszczalni,
• nowe przewody do AKPiA pomiędzy obiektami oczyszczalni przeprowadzone w rurze płaszczowej,
l. budowa instalacji do wytwarzania biogazu z układem kogeneracji do produkcji energii elektrycznej i ciepła z biogazu.
Pozostałe inwestycje
Oprócz modernizacji, renowacji, budowy infrastruktury liniowej przewiduje się także zakupy inwestycyjne na potrzeby funkcjonowania Spółki a zwłaszcza zakupy inwestycyjne związane z wyposażeniem Działu Logistyki w niezbędne maszyny i środki transportowe w postaci pojazdów „brygadowych”. Sprzęt, jaki Spółka zamierza zakupić pozwoli na znaczne skrócenie czasu usuwania awarii, spowoduje zmniejszenie kosztów paliwa i robocizny a także zwiększy dostępność do usuwania awarii oraz spowoduje zmniejszenie uciążliwości dla mieszkańców.
Pozostałe zadania inwestycyjne:
• leasing samochodów brygadowych,
• zakup nowych systemów zarządzania i kontroli,
• zakupy związane z systemem informatycznym,
• remont pomieszczeń biurowo – socjalnych,
• zakup elektronarzędzi
5. Sposoby finansowania planowanych inwestycji.
Realizacja planu wieloletniego będzie finansowana ze środków własnych, możliwych dostępnych programów unijnych oraz leasingów i kredytów preferencyjnych, a także z innych źródeł finansowania zewnętrznego np. środków rządowych itp.
Spółka podejmie aktywne działania w celu znalezienia optymalnej formy finansowania, mając na względzie zabezpieczenie interesu konsumentów poprzez zminimalizowanie wpływu kosztów finansowych na taryfę za zbiorowe dostarczanie wody i zbiorowe odprowadzania ścieków, jak również poprzez utrzymanie płynności finansowej przedsiębiorstwa, co zapewni bezpieczeństwo ciągłości świadczenia usług dla odbiorców na poziomie wymaganym przepisami prawa.
6. Wpływ planowanych inwestycji na poziom cen opłat za wodę i ścieki.
Realizacja zadań inwestycyjnych zawartych w Wieloletnim Planie jest związana ze wzrostem ogólnej wartości kosztów działalności przedsiębiorstwa, szczególnie dotyczy to kosztów amortyzacji oraz
kosztów finansowania obcego, tj. odsetki od pożyczek i kredytów, zaciągniętych na sfinansowanie realizacji zadań.
Obecna sytuacja ekonomiczna w kraju ciągle się zmienia. Brak jest stabilnych prognoz makroekonomicznych cen dostarczanej energii, paliw płynnych, płacy minimalnej, węgla. Zmiany te powodują duże trudności związane z szacowaniem ogólnych kosztów działalności przedsiębiorstwa w perspektywie 5 lat. Dlatego też ciężko dokonać kalkulacji prognozowanych stawek taryf i opłat w tak długim przedziale czasowym.
7. Planowany sposób realizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych (KPOŚK)
„Wodociągi Miejskie– Spółka z Ograniczoną Odpowiedzialnością” w Braniewie działa na terenie Aglomeracji Braniewo, ustanowionej Uchwałą Nr XXII/215/2020 Rady Miejskiej w Braniewie z dnia 18 grudnia 2020 r. w sprawie wyznaczenie obszaru i granic aglomeracji Braniewo. Aglomeracja Braniewo (ID aglomeracji: PLWM 012) została wyznaczona w oparciu o art. 87 ust 1 ustawy Prawo Wodne. Aglomeracja znajduje się w Krajowym Programie Oczyszczania Ścieków Komunalnych i w ostatniej VI aktualizacji nie ma wpisanych zadań inwestycyjnych do realizacji.
Aglomeracja posiada wymaganą przepisami oczyszczalnię ścieków (ID oczyszczalni ścieków PLWM 0120) i spełnia wymagania dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (spełnia łącznie wszystkie trzy warunki zgodności).
Spółka będzie wnioskować o wpisanie planowanych inwestycji w zakresie gospodarki ściekowej do kolejnej aktualizacji Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych gdy tylko będzie taka możliwość. Inwestycje są niezbędne do utrzymania efektywności oczyszczania ścieków komunalnych, podniesienia standardu jakości i trwałości obiektów oczyszczalni, a także racjonalizacji kosztów eksploatacji i obniżenia energochłonności.
8. Podsumowanie.
Przedstawiony plan jest ambitny, ale realny przy zapewnieniu na realizację inwestycji planowanych środków własnych i możliwości pozyskania środków z zewnątrz oraz przy założeniu, że nie nastąpi drastyczne zmniejszenie zużycia wody oraz ilości odprowadzanych ścieków na obszarze obsługiwany przez Spółkę.
Realizacja planu inwestycyjnego w zakresie gospodarki wodnej spowoduje między innymi utrzymanie jakości wody zużywanej przez Odbiorców w tym jej smak, barwę i zapach, przedłuży żywotność otworów studziennych oraz skróci czas usuwania awarii.
Realizacja zamierzeń związanych z modernizacją kanalizacji sanitarnej i z modernizacją oczyszczalni ścieków spowoduje zmniejszenie uciążliwości dla mieszkańców naszego miasta oraz spowoduje wzrost efektywności ekonomicznej i energetycznej zmodernizowanej oczyszczalni.
| L.p | Wyszczególnienie | Źródła finansowania | Lata | Nakłady inwestycyjne 2024-2028 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 |
|-----|----------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------|------------|-------------------------------|------|------|------|------|------|
| | | | | | | | | | |
| A | Budowa i modernizacja infrastruktury wodociągowej | | 2024-2028 | 3 993 292 | 126 492 | 1 176 975 | 1 413 845 | 1 189 420 | 86 560 |
| A1 | Budowa magistrali wodociągowej Rogity-Braniewo | środki własne, kredyt, dotacje UE | 2024-2027 | 3 249 000 | 50 000 | 1 005 000 | 1 337 000 | 857 000 | 0 |
| A1a | magistrala Rogity - środki z kredytu | kredyt | 2025-2026 | 960 000 | 480 000 | 480 000 | | | |
| A1b | magistrala Rogity - Braniewo - dostosowanie projektów+ obsługa | środki własne | 2024 | 50 000 | 50 000 | | | | |
| A1c | magistrala Rogity - Braniewo - finansowanie unijne | dotacje UE | 2025-2027 | 2 239 000 | 525 000 | 857 000 | 857 000 | | |
| A2 | Budowa studni nr 8 na ujęciu wody | środki własne, dotacje UE | 2027 | 250 000 | 0 | 0 | 0 | 250 000 | 0 |
| A2a | budowa studni nr 8 - środki własne | środki własne | 2027 | 50 000 | 50 000 | | | | |
| A2b | budowa studni nr 8 - finansowanie unijne | dotacje UE | 2027 | 200 000 | 200 000 | | | | |
| A3 | węzły ( osiedle wojskowe ) | środki własne | 2025-2026 | 40 000 | 20 000 | 20 000 | | | |
| A4 | hydranty | środki własne | 2024-2028 | 70 000 | 10 000 | 10 000 | 10 000 | 20 000 | 20 000 |
| A5 | wodomierze | środki własne | 2024-2028 | 306 892 | 43 092 | 105 975 | 28 845 | 62 420 | 66 560 |
| A6 | naktłacki | środki własne | 2024-2026 | 77 400 | 23 400 | 36 000 | 18 000 | 0 | 0 |
| B | Budowa i modernizacja infrastruktury kanalizacyjnej | | 2025-2028 | 1 700 000 | 0 | 50 000 | 50 000 | 800 000 | 800 000 |
| B1 | modernizacja kanalizacji sanitarnej przesyłowej Braniewo ul. Mielczarskiego | środki własne | 2025-2026 | 100 000 | 50 000 | 50 000 | | | |
| B2 | modernizacja kanalizacji sanitarnej Braniewo ul. Wojska Polskiego | środki własne | 2027-2028 | 200 000 | | | | 100 000 | 100 000 |
| B3 | syfony pod rz. Pasłęką | środki własne, dotacje UE | 2027-2028 | 1 400 000 | | | | 700 000 | 700 000 |
| B3a | syfony pod rz. Pasłęką - środki własne | środki własne | 2027-2028 | 280 000 | | | | 140 000 | 140 000 |
| Lp | Wyszczególnienie | źródła finansowania | lata | nakłady inwestycyjne 2024-2028 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 |
|----|-----------------------------------------------------|---------------------|------------|-------------------------------|------|------|------|------|------|
| | | | | | | | | | |
| B3b| syfony pod rz. Pasłęka - środki unijne | dotacje UE | 2027-2028 | 1 120 000 | | | | 560 000 | 560 000 |
| C | Oczyszczalnia ścieków Braniewo | | 2024-2028 | 30 486 000 | 176 000 | 114 000 | 912 000 | 14 127 000 | 15 157 000 |
| C1 | modernizacja Pomp i mieszadel Flygt | środki własne | 2024-2028 | 180 000 | 30 000 | 30 000 | 45 000 | 45 000 | 30 000 |
| C2 | modernizacja dmuchaw | środki własne | 2024-2028 | 73 000 | 19 000 | 7 000 | 20 000 | 7 000 | 20 000 |
| C3 | modernizacja pompowni ścieków surowych | środki własne | 2024 | 15 000 | 15 000 | | | | |
| C4 | modernizacja stacji polielektrolitu | środki własne | 2028 | 30 000 | | | | | 30 000 |
| C5 | modernizacja odwadniania osadu | środki własne | 2024-2026, 2028 | 60 000 | 12 000 | 24 000 | 12 000 | | 12 000 |
| C6 | modernizacja kraty mechanicznej | środki własne | 2028 | 40 000 | | | | | 40 000 |
| C7 | modernizacja zgarniaczy łańcuchowych | środki własne | 2027 | 40 000 | | | | | 40 000 |
| C8 | modernizacja - ruszt napowietrzający | środki własne | 2026 | 12 000 | | | | 12 000 | |
| C9 | modernizacja - system wentylacji - BOPO | środki własne | 2026 | 15 000 | | | | 15 000 | |
| C10| modernizacja - system wentylacji - BKiP | środki własne | 2025 | 15 000 | | | | | |
| C11| modernizacja - rozdzielnicę elektryczne - BKiP | środki własne | 2027 | 10 000 | | | | | 10 000 |
| C12| modernizacja separatora piasku | środki własne | 2024 | 15 000 | 15 000 | | | | |
| C13| modernizacja punktu skartek - kontenery | środki własne | 2026 | 8 000 | | | | 8 000 | |
| C14| modernizacja systemu monitorowania oczyszczalni ścieków | środki własne | 2025 | 25 000 | | 25 000 | | | |
| C15| zakup UPS | środki własne | 2024 | 5 000 | 5 000 | | | | |
| C16| modernizacja mierników poziomu | środki własne | 2025, 2027 | 10 000 | | 5 000 | 5 000 | 5 000 | |
| C17| zakup przepływomierza | środki własne | 2028 | 25 000 | | | | | 25 000 |
| C18| modernizacja pomp osadu | środki własne | 2025, 2027 | 28 000 | | 8 000 | 20 000 | | |
| L.p | Wyszczególnienie | źródła finansowania | lata | nakłady inwestycyjne 2024-2028 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 |
|-----|----------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------|---------------|-------------------------------|------|------|------|------|------|
| C19 | Kompleksowa modernizacja oczyszczalni ścieków Braniewo - budowa instalacji do produkcji biogazu | środki własne, pozostałe zewn., dotacje, kredyt | 2024, 2026-2028 | 29 880 000 | 80 000 | 0 | 800 000 | 14 000 000 | 15 000 000 |
| C19a| koncepcja modernizacji oczyszczalni ścieków | środki własne | 2024 | | 80 000 | 80 000 | | | |
| C19b| projekt modernizacji oczyszczalni ścieków | środki własne | 2026 | | 100 000 | | 100 000 | | |
| C19c| projekt oczyszczalni ścieków - środki zewnętrzne | pozostałe środki zewnętrzne | 2026 | | 700 000 | | 700 000 | | |
| C19d| modernizacja oczyszczalni ścieków - środki unijne | dotacje UE | 2027-2028 | | 16 000 000 | | 8 000 000 | 8 000 000 | |
| C19e| modernizacja oczyszczalni ścieków - środki zewnętrzne | pozostałe środki zewnętrzne | 2027-2028 | | 10 000 000 | | 5 000 000 | 5 000 000 | |
| C19f| modernizacja oczyszczalni ścieków - kredyt | kredyt | 2027-2028 | | 3 000 000 | | 1 000 000 | 2 000 000 | |
| D | Zakup elektronarzędzi | | 2024, 2026-2028 | | 40 000 | 0 | 10 000 | 10 000 | 10 000 | 10 000 |
| D1 | młot/agregat/pompa do ścieków | środki własne | 2024, 2026-2028 | | 40 000 | | 10 000 | 10 000 | 10 000 | 10 000 |
| E | Zakup środków transportu | | 2024-2028 | | 389 000 | 36 000 | 113 000 | 123 000 | 96 000 | 21 000 |
| E1 | przegląd Iveco | środki własne | 2024-2028 | | 30 000 | 6 000 | 6 000 | 6 000 | 6 000 | 6 000 |
| E2 | przegląd DAF | środki własne | 2024-2028 | | 54 000 | 8 000 | 10 000 | 20 000 | 8 000 | 8 000 |
| E3 | przegląd JCB 4CX | środki własne | 2024-2028 | | 35 000 | 7 000 | 7 000 | 7 000 | 7 000 | 7 000 |
| E4 | zakup samochodu typu "brygadówka" | środki własne/leasing | 2024-2025 | | 90 000 | 15 000 | 75 000 | 0 | 0 | 0 |
| E4a | zakup samochodu typu "brygadówka"- środki własne | środki własne | 2024 | | 15 000 | 15 000 | | | | |
| E4b | zakup samochodu typu "brygadówka"- leasing | leasing | 2025 | | 75 000 | | 75 000 | | | |
| E5 | Zakup samochodu typu "plandekowiec" | środki własne/leasing | 2025-2026 | | 90 000 | 0 | 15 000 | 75 000 | 0 | 0 |
| E5a | Zakup samochodu typu "plandekowiec"- środki własne | środki własne | 2025 | | 15 000 | | 15 000 | | | |
| L.p | Wyszczególnienie | źródła finansowania | lata | nakłady inwestycyjne 2024-2028 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 |
|-----|------------------------------------------------------|---------------------|------------|-------------------------------|------|------|------|------|------|
| E5b | Zakup samochodu typu "plandekowiec" - leasing | leasing | 2026 | 75 000 | | | 75 000| | |
| E6 | zakup samochodu typu "brygadówka" | środki własne/leasing| 2026-2027 | 90 000 | 0 | 0 | 15 000| 75 000| 0 |
| E6a | zakup samochodu typu "brygadówka" - środki własne | środki własne | 2026 | 15 000 | | | 15 000| | |
| E6b | zakup samochodu typu "brygadówka" - leasing | leasing | 2027 | 75 000 | | | | 75 000| |
| F | Pozostałe zakupy inwestycyjne | | 2024-2025 | 580 000 | 500 000| 80 000| 0 | 0 | 0 |
| F1 | remont pokrycia dachowego + świetliki dachowe | środki własne | 2025 | 80 000 | | | 80 000| | |
| F2 | Budowa 2 instalacji fotowoltaicznych | środki własne/dotacje UE | 2024 | 500 000 | 500 000| 0 | 0 | 0 | 0 |
| F2a | fotowoltaika - środki unijne | dotacje UE | 2024 | 425 000 | 425 000| | | | |
| F2b | fotowoltaika - środki własne | środki własne | 2024 | 75 000 | 75 000| | | | |
| | Zadania inwestycyjne - SUMA | | 2024-2028 | 37 188 292 | 838 492| 1 543 975| 2 508 845| 16 222 420| 16 074 560|
| | Źródła finansowania | | | | | | | | |
| | środki własne | | | 2 319 292 | 413 492| 463 975| 396 845| 530 420| 514 560|
| | dotacje UE | | | 19 984 000 | 425 000| 525 000| 857 000| 9 617 000| 8 560 000|
| | kredyt | | | 3 960 000 | 0 | 480 000| 480 000| 1 000 000| 2 000 000|
| | leasing | | | 225 000 | 0 | 75 000| 75 000| 75 000| 0 |
| | inne środki zewnętrzne | | | 10 700 000 | 0 | 0 | 700 000| 5 000 000| 5 000 000|
| | Razem wg źródeł finansowania | | | 37 188 292 | 838 492| 1 543 975| 2 508 845| 16 222 420| 16 074 560|
**PRZEWODNICZĄCY RADY MIEJSKIEJ w Brzozowie**
Dariusz Frąckiewicz | c9461f59-b34c-4024-a265-01083279c271 | finepdfs | 1.262695 | CC-MAIN-2024-33 | https://www.wmbr.pl/strefa-klienta/dok-um?download=77:wieloletni-plan-rozwoju-i-modernizacji-urzadzen-wodociagowych-kanalizacyjnych-2024-2028 | 2024-08-10T03:46:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640789586.56/warc/CC-MAIN-20240810030800-20240810060800-00765.warc.gz | 811,337,990 | 0.999861 | 0.999959 | 0.999959 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"... | pol_Latn | {} | true | [
1303,
3190,
4640,
4942,
8152,
8527,
10295,
12458,
14103,
15795,
16951,
18917,
21319,
23780,
26379,
29237,
31320,
33699,
35768,
37618,
40079,
42573,
44563,
47019,
49085,
50954,
52709,
53699,
55829,
56342,
60677,
64489,
69007,
72321
] | 2 | 0 |
.........................................................................................
miejscowość, data)
(
............................................................................................................
............................................................................................................
............................................................................................................
............................................................................................................
(pieczęć przedsiębiorcy ubiegającego się o wpis)
............................................................................................................
............................................................................................................
Dane kontaktowe: (Numer telefonu, fax, adres e-mail)
Do Wójta Gminy Krzyżanowice 47-450 Krzyżanowice ul. Główna 5
WNIOSEK O WPIS DO REJESTRU DZIAŁALNOŚCI REGULOWANEJ W ZAKRESIE ODBIERANIA ODPADÓW KOMUNALNYCH
Na podstawie art. 9c ustawy z dnia 13 września 1996r o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1469 z późn. zmianami) proszę o wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości położonych na terenie Gminy Krzyżanowice.
1. Oznaczenie przedsiębiorcy:
........................................................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................................................................................
(w odniesieniu do osób fizycznych podać imię, nazwisko, adres zamieszkania; w odniesieniu do osób prawnych - określić osobę prawną i jej siedzibę )
2. Numer NIP:
….....................................................
3. Numer REGON:
(jeśli posiada)
….....................................................
4. Rodzaj odbieranych odpadów komunalnych:
(zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów. (Dz. U. z 2020 r., poz. 10 i na podstawie wydanej decyzji Starosty).
| L.p. | Kod odpadu |
|---|---|
| 1 | |
| 2 | |
| 3 | |
5. Imię i nazwisko, pełniona funkcja, data, podpis osoby uprawnionej do reprezentowania podmiotu
(w przypadku pełnomocnika należy dostarczyć oryginał pełnomocnictwa wraz z opłatą skarbowąą).
imię i nazwisko: ...................................................
pełniona funkcja: ...................................................
data: ...................................................
podpis: ...................................................
6. Załączniki:
- oświadczenie o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, znajdujących się na terenie Gminy Krzyżanowice,
- Klauzula informacyjna z art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 14 ust. 1 i 2 RODO,
- dowód uiszczenia opłaty skarbowej w wys. 50zł,
- pełnomocnictwo (jeśli dotyczy).
*Za dokonanie wpisu do rejestru działalności regulowanej pobiera się opłatę skarbową w wysokości 50,00 zł, zgodnie z ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 2111 z późn. zm.). Opłatę uiszcza się składając wniosek, na konto Urzędu Gminy w Krzyżanowicach:
Nr rachunku bankowego: 44 8474 0007 2001 0000 0013 0011
w tytule przelewu proszę wpisać:
opłata skarbowa RDR
7. Oświadczenie wnioskodawcy:
Oświadczam, iż zapoznałam/em się z Klauzulą informacyjnąą przekazaną zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 14 ust. 1 i 2 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych osobowych zwanego RODO, stanowiącą załącznik do niniejszego Wniosku.
...................................................................
/imienny podpis przedsiębiorcy lub osoby uprawnionej do jego reprezentowania, ze wskazaniem pełnionej funkcji/
KLAUZULA INFORMACYJNA Z ART. 13 i 14 RODO
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 14 ust. 1 i ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - RODO) (Dz. Urz. UE L 2016 Nr 119, s. 1) informujemy, że:
1. Administratorem Państwa danych osobowych jest Urząd Gminy Krzyżanowice, ul. Główna 5, 47-450 Krzyżanowice, adres e-mail: email@example.com.
2. Administrator wyznaczył Inspektora Ochrony Danych, z którym można się skontaktować pod adresem: ul. Główna 5, 47-450 Krzyżanowice lub za pomocą poczty elektronicznej: firstname.lastname@example.org.
3. Państwa dane osobowe przetwarzane będą w celu rozpatrzenia Państwa Wniosku o wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych oraz podjęcia innych czynności niezbędnych do dalszego procedowania wniosku, na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c) i e) RODO w zw. z art. 9c Ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
4. Administrator przetwarza dane osób, od których bezpośrednio ich nie pozyskał, w następujących zakresach: imię, nazwisko, pełniona funkcja, adres, adres e-mail, numer telefonu kontaktowego. Zakres danych osobowych, które są przetwarzane, zależy od indywidualnej sytuacji i potrzeby.
5. Dane osobowe osób, od których Administrator ich bezpośrednio nie pozyskał przetwarzane będą przez pracowników Urzędu Gminy Krzyżanowice w celu rozpatrzenia i realizacji Wniosku o wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych.
6. Odbiorcami Państwa danych osobowych będą wyłącznie podmioty uprawnione do uzyskania danych osobowych na podstawie przepisów prawa, podmioty wspierające nas w wypełnianiu naszych uprawnień i obowiązków oraz w świadczeniu usług, w tym zapewniające asystę i wsparcie techniczne dla systemów informatycznych, w których są przetwarzane Państwa dane.
7. Państwa dane osobowe będą przechowywane jedynie w okresie niezbędnym do spełnienia celu, dla którego zostały zebrane lub w okresie wskazanym przepisami prawa. Po spełnieniu celu, dla którego Państwa dane zostały zebrane, mogą one być przechowywane jedynie w celach archiwalnych.
8. Posiadają Państwo prawo do żądania od Administratora dostępu do swoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, a także możliwość wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania, jeżeli nie zabraniają tego przepisy prawa.
9. Mają Państwo prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego, którym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych z siedzibą w Warszawie, przy ul. Stawki 2, 00193 Warszawa.
10. Państwa dane osobowe nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym również w formie profilowania oraz nie będą przekazywane do krajów trzecich.
.........................................................................................
(miejscowość, data)
..........................................................................................................
..........................................................................................................
(Nazwa podmiotu lub imię i nazwisko przedsiębiorcy składającego oświadczenie)
..........................................................................................
..........................................................................................
(Adres siedziby)
.........................................................................................
.........................................................................................
(Adres do korespondencji)
.........................................................................................
.........................................................................................
(Tel./fax, e-mail)
OŚWIADCZENIE
o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, znajdujących się na terenie Gminy Krzyżanowice
"Oświadczam, że:
1) dane zawarte we wniosku o wpis do rejestru działalności regulowanej w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości są kompletne i zgodne z prawdą;
2) znane mi są i spełniam warunki wykonywania działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, określone w ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1469 z późn. zmianami) oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 9d ust. 2 tej ustawy.".
....................................................
/imienny podpis przedsiębiorcy lub osoby uprawnionej do jego reprezentowania, ze wskazaniem pełnionej funkcji/ | <urn:uuid:52b9afa4-37f3-4a2e-bc45-ba150fef001b> | finepdfs | 1.134766 | CC-MAIN-2024-33 | http://www.bip.krzyzanowice.pl/download/c929f2210333206f417e3862f431776d.html | 2024-08-04T21:11:56+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640412404.14/warc/CC-MAIN-20240804195325-20240804225325-00363.warc.gz | 31,181,740 | 0.99315 | 0.999792 | 0.999792 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2614,
4373,
7310,
9225
] | 1 | 1 |
DECYZJA NR 1/C/2019
O USTALENIU LOKALIZACJI INWESTYCJI CELU PUBLICZNEGO
Na podstawie z art. 50 ust. 1, art. 51 ust. 1 pkt 2, art. 54 i art. 58 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2018 poz. 1945 tj.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2018 poz. 2096 tj.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia 07.02.2019 r.: P 4 Sp. z o.o., ul. Taśmowa 7, 02-677 Warszawa, działającej przez pełnomocnika Pana Andrzeja Arendarskiego, ul. Radomska 2/11, 41-219 Sosnowiec, w sprawie wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego dla inwestycji pn.: Budowa obiektu infrastruktury technicznej Tj. stacji bazowej telefonii komórkowej P4 Sp. z o.o. o numerze DBR7005 A wraz z linią zasilającą, na terenie obejmującym działkę nr 613 w Gręboszowie.
USTALAM LOKALIZACJE INWESTYCJI CELU PUBLICZNEGO
dla P 4 Sp. z o.o., ul. Taśmowa 7, 02-677 Warszawa
dla inwestycji pn.: Budowa obiektu infrastruktury technicznej Tj. stacji bazowej telefonii komórkowej P4 Sp. z o.o. o numerze DBR7005 A wraz z linią zasilającą, na terenie obejmującym działkę nr 613 w miejscowości Gręboszów
w następujący sposób:
1. Rodzaj inwestycji: infrastruktura techniczna
W ramach przedsięwzięcia planuje się: budowę wieży stalowej kratowej o wysokości do 56m wraz z antenami sektorowymi i radioliniowymi, urządzeń sterowniczych typu APM posadowionych na gruncie wewnątrz wieży, urządzeń RRU zainstalowanych na wieży, drogę kablową, linię zasilającą.
2. Warunki i szczegółowe zasady zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy
wynikające z przepisów odrębnych
1) warunki i wymagania ochrony i kształtowania ładu przestrzennego:
Wysokość wieży max. 56m
2) warunki ochrony środowiska i zdrowia ludzi oraz dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej:
a) teren inwestycji nie leży na terenach objętych ochrona konserwatorską
b) Przedmiotowa inwestycja nie wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach
(W dniu 15.01.2019r. została wydana decyzja znak RS 6220.3.2018.2019, umarzająca postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla planowanego przedsięwzięcia pn.: Budowa obiektu infrastruktury technicznej Tj. stacji bazowej telefonii komórkowej P4 Sp. z o.o. o numerze DBR7005 A na nieruchomości położonej w Gręboszowie, działka ewidencyjna nr 613 obręb ewidencyjny Gręboszów", z uwagi na to iż planowane przedsięwzięcie nie jest zaliczane do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko ani do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko dla których zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. nie wymagane jest uzyskanie decyzji środowiskowej)
c) Inwestycja musi być realizowana w sposób zapewniający maksymalne ograniczenie oddziaływania na środowisko
d) Planowany obiekt wymaga zgłoszenia do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego i do właściwego organu nadzoru nad lotnictwem wojskowym i oznakowania, z uwagi na planowaną wysokość ponad 50m.
3) warunki obsługi w zakresie infrastruktury technicznej i komunikacji:
a) dostęp z drogi publicznej – istniejący
b) ewentualne kolizje z sieciami uzbrojenia technicznego należy rozwiązać na warunkach ustalonych przez dysponentów sieci.
4) wymagania dotyczące ochrony interesów osób trzecich:
projektowana inwestycja nie może pozabawić właścicieli sąsiednich działek dostępu do drogi publicznej, możliwości korzystania z wody, kanalizacji, energii elektrycznej i cieplnej oraz ze środków łączności, dostępu światła dziennego do pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi, nie może powodować uciążliwości powodowanych przez hałas, wibracje, zakłócenia elektryczne i promieniowanie, zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby.
5) wymagania dotyczące ochrony obiektów budowlanych na terenach górniczych:
nie dotyczy
6) inne warunki wynikające z przepisów odrębnych:
a) Projekt zagospodarowania terenu powinien być wykonany na aktualnej mapie zasadniczej lub jednostkowej przyjętej do państwowego do państwowego zasobu geodezyjno-kartograficznego.
b) Projekt zagospodarowania działki lub terenu oraz projekt architektoniczno-budowlany należy opracować zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (Dz.U. z 2018, poz. 1935.), z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 1422 z późn.zm.) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie oraz z Rozporządzeniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. (Dz. U. z 2012r., poz.463) w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadowienia obiektów budowlanych oraz z innymi stosownymi przepisami i normami. Projekt budowlany musi spełniać wymogi określone w ustawie z dnia 7 lipca 1994r. Prawo Budowlane (Dz.U.2018.1202 t.j.)
d) Do wniosku o wydanie pozwolenia na budowę należy dołączyć:
- decyzję o ustaleniu lokalizacji celu publicznego
- 4 (cztery) egzemplarze projektu budowlanego wraz z opiniami, uzgodnieniami, pozwoleniami i innymi dokumentami wymaganymi przepisami szczegółowymi
- oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane,
- decyzję o wyłączeniu z użytkowania rolnego.
3. Linie rozgraniczające teren inwestycji – jak na załączniku graficznym stanowiącym integralną część decyzji
**UZASADNIENIE**
Na podstawie art. 6 ust. 10) ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2018.2204 t.j.) wnioskowany zakres inwestycji uznano za inwestycję celu publicznego.
Wniosek o ustalenie lokalizacji inwestycji celu publicznego złożony przez inwestora zawiera niezbędne określenia wyszczególnione w art.52. ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Gmina Gręboszów w obszarze wskazanym we wniosku nie posiada miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, dlatego też niniejsza decyzja została przygotowana zgodnie z art. 52 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez osobę wpisaną na listę izby samorządu zawodowego architektów (MP-0481).
Ustalenie wymagań dla planowanej inwestycji poprzedzono przeprowadzeniem analizy warunków i zasad zagospodarowania terenu oraz jego zabudowy, wynikających z przepisów odrębnych oraz analizy stanu faktycznego i prawnego terenu. Stwierdzono zgodność inwestycji z przepisami szczegółowymi.
Działka nr 613 w Gręboszowie w ewidencji gruntów sklasyfikowana jest jako użytk B-0,13ha, Br-RIIa-0,46ha. Gmina Gręboszów nie posiada aktualnie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Działka nr 613 w Gręboszowie w planie miejscowym, który utracił moc na dzień 31 grudnia 2003r. była położona w terenie przeznaczonym pod zabudowę urządzeń rolnictwa, drobnego przemysłu, rzemiosła uciążliwego, oznaczonym symbolem D8 RU-PO,P,UR.
Działka nr 613 w Gręboszowie spełnia warunki przepisów wynikających z 61 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tj Dz.U. z 2018 r. poz. 1945 ze zm.), gdyż teren w którym położona jest objęty zgodą uzyskaną przy sporządzaniu miejscowego planu przestrzennego zagospodarowania gminy Gręboszów zatwierdzonym Uchwałą Gminnej Rady Narodowej w Gręboszowie Nr XX/55/81 z dnia 19 listopada 1981 r., wraz z późniejszymi zmianami wprowadzonymi Zarządzeniem Nr 12/84 Naczelnika Gminy Gręboszów z dnia 16 czerwca 1984 r. i uchwałą Nr 51/93 Rady Gminy Gręboszów z dnia 17 listopada 1993 r., który utracił moc na podstawie art. 67 ustawy, o której mowa w art. 88 ust. 1.
Na terenie inwestycji nie znajdują się grunty leśne, podlegające ochronie na podstawie przepisów w/w ustawy. Jak wynika z powyższego teren nie wymaga uzyskania zgody ministra na zmianę przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze i nieleśne.
Przedsięwzięcie nie jest zaliczone jest do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, w związku z czym nie wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.
Lokalizację inwestycji uzgodniono - w zakresie ochrony gruntów rolnych leśnych następująco: Starosta Powiatowy w Dąbrowie Tarnowskiej w ustawowym terminie nie zajął stanowiska, co zgodnie z art.53 ust.5 ustawy z dnia 27.03.2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 778), uzgodnienie uważa się za dokonane.
W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji decyzji.
Opieczętowany załącznik graficzny stanowi integralną część decyzji.
Decyzja niniejsza stanowi podstawę do wystąpienia z wnioskiem o uzyskanie decyzji udzielającej pozwolenia na budowę.
- Decyzja o ustaleniu lokalizacji celu publicznego nie rodzi praw do terenu oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich.
- DECYZJA NIE UPOWAŻNIA DO ROZPOCZĘCIA BUDOWY
Pouczenie
Od niniejszej decyzji służy stronom odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego za pośrednictwem Urzędu Gminy Gręboszów w terminie 14 dni od daty jej doręczenia.
Uiszczono opłatę skarbową w kwocie 107 zł na podstawie ustawy o opłacie skarbowej z dnia 16.11.2006 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 1044 t.j. z dnia 2018.05.30)
Otrzymują:
1. Wnioskodawca
2. Strony według rozdzielnika znajdującego się w aktach sprawy.
3. A/a
Z up. WÓJTA
inż. Eugeniusz Borek
Kierownik Referatu Infrastruktury Technicznej | d59a1233-69b8-4601-9c6d-65da0c716508 | finepdfs | 1.207031 | CC-MAIN-2022-21 | https://www.greboszow.pl/aktualnosci/obwieszczenie-wojta-gminy-greboszow-o-wydaniu-w-dniu-25-marca-2018-r-decyzji-nr-1c2019-o-ustaleniu-lokalizacji-inwestycji-celu-p.html?file=files/pliki/aktualnosci/2019/03marzec/Obwieszczenie/DCP.pdf&cid=2367 | 2022-05-18T13:38:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662522270.37/warc/CC-MAIN-20220518115411-20220518145411-00139.warc.gz | 929,990,671 | 0.999977 | 0.999977 | 0.999977 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
3092,
7762,
9480
] | 1 | 0 |
Adres strony internetowej, na której zamieszczona będzie specyfikacja istotnych warunków zamówienia (jeżeli dotyczy):
http://www.bip.lubsko.l
Ogłoszenie nr 11591 - 2017 z dnia 2017-01-20 r.
OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU - Dostawy
Lubsko: Zakup średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego dla OSP Stara Woda, Gmina Lubsko obowi
Zamieszczanie ogłoszenia:
zkowe
Zamówienie dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej nie
ą
Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego
Nazwa projektu lub programu
O zamówienie mogą ubiegać się wyłącznie zakłady pracy chronionej oraz wykonawcy, których działalność, lub działalność ich wyodrębnionych organizacyjnie jednostek, które będą realizowały zamówienie, obejmuje społeczną i zawodową integrację osób będących członkami grup społecznie marginalizowanych nie
Projekt współfinansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego - Lubuskie 2020
Należy podać minimalny procentowy wskaźnik zatrudnienia osób należących do jednej lub więcej kategorii, o których mowa w art. 22 ust. 2 ustawy Pzp, nie mniejszy niż 30%, osób zatrudnionych przez zakłady pracy chronionej lub wykonawców albo ich jednostki (w %) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY
nie
Post ę
powanie przeprowadza centralny zamawiaj
ą
cy
Postępowanie przeprowadza podmiot, któremu zamawiający powierzył/powierzyli przeprowadzenie postępowania nie
Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie przez zamawiających nie
Informacje na temat podmiotu któremu zamawiający powierzył/powierzyli prowadzenie postępowania:
Jeżeli tak, należy wymienić zamawiających, którzy wspólnie przeprowadzają postępowanie oraz podać adresy ich siedzib, krajowe numery identyfikacyjne oraz osoby do kontaktów wraz z danymi do kontaktów:
Postępowanie jest przeprowadzane wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej nie
Informacje dodatkowe:
W przypadku przeprowadzania postępowania wspólnie z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej – mające zastosowanie krajowe prawo zamówień publicznych:
I. 1) NAZWA I ADRES: Gmina Lubsko, krajowy numer identyfikacyjny 97077064600000, ul. Plac Wolności 1, 68300 Lubsko, woj. lubuskie, państwo Polska, tel. 684 576 108, e-mail email@example.com, faks 068 4576200, 4576222.
Adres strony internetowej (URL): www.lubsko.pl
I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Administracja samorządowa I.3) WSPÓLNE UDZIELANIE ZAMÓWIENIA (jeżeli dotyczy):
I.4) KOMUNIKACJA:
Podział obowiązków między zamawiającymi w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania, w tym w przypadku wspólnego przeprowadzania postępowania z zamawiającymi z innych państw członkowskich Unii Europejskiej (który z zamawiających jest odpowiedzialny za przeprowadzenie postępowania, czy i w jakim zakresie za przeprowadzenie postępowania odpowiadają pozostali zamawiający, czy zamówienie będzie udzielane przez każdego z zamawiających indywidualnie, czy zamówienie zostanie udzielone w imieniu i na rzecz pozostałych zamawiających):
Nieograniczony, pełny i bezpośredni dostęp do dokumentów z postępowania można uzyskać pod adresem (URL)
www.bip.lubsko.pl tak
Adres strony internetowej, na której zamieszczona będzie specyfikacja istotnych warunków zamówienia www.bip.lubsko.l
nie
Dostęp do dokumentów z postępowania jest ograniczony - więcej informacji można uzyskać pod adresem nie
Oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu należy przesyłać: Elektronicznie adres
nie
Dopuszczone jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób:
Wymagane jest przesłanie ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w inny sposób:
nie nie
Adres:
Komunikacja elektroniczna wymaga korzystania z narzędzi i urządzeń lub formatów plików, które nie są ogólnie dostępne nie
SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA
Nieograniczony, pełny, bezpośredni i bezpłatny dostęp do tych narzędzi można uzyskać pod adresem: (URL)
II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: Zakup średniego samochodu ratowniczo-ga ś niczego dla OSP Stara Woda, Gmina Lubsko
Numer referencyjny: RZ.2710.1.2017
Przed wszczęciem postępowania o udzielenie zamówienia przeprowadzono dialog techniczny nie
II.2) Rodzaj zamówienia: dostawy
ż
II.3) Informacja o mo liwo
ś
ci składania ofert cz
ęś
ciowych
Nie
Zamówienie podzielone jest na części:
II.4) Krótki opis przedmiotu zamówienia (wielkość, zakres, rodzaj i ilość dostaw, usług lub robót budowlanych lub określenie zapotrzebowania i wymagań ) a w przypadku partnerstwa innowacyjnego - określenie zapotrzebowania na innowacyjny produkt, usługę lub roboty budowlane: 3.1. Przedmiotem zamówienia 3.1.1 Przedmiotem zamówienia jest zakup i dostawa 1 szt. fabrycznie nowego, nieużywanego, kompletnego, wolnego od wad konstrukcyjnych, materiałowych, wykonawczych i prawnych średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego z wyposażeniem dla Gminy Lubsko. Rok produkcji podwozia zgodny z rokiem dostawy. 3.1.2 Samochód nie może pochodzić z ekspozycji w punktach sprzedaży samochodów i musi mieć kierownicę usytuowaną po lewej stronie pojazdu. 3.1.3 Przeznaczenie pojazdu Pojazd przeznaczony jest do wykonywania przez Gminę Lubsko zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej. 3.1.4 Warunki eksploatacji. Pojazd musi być przystosowany do: 1) jazdy po drogach twardych, gruntowych, torfowiskach, Przedmiot zamówienia „Zakup średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego dla OSP Stara Woda, Gmina Lubsko" dofinansowanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego – Lubuskie 2020, Osi Priorytetowej 4 – Środowisko i kultura, Działania 4.1 Przeciwdziałanie katastrofom naturalnym i ich skutkom. Wszelkie użyte, nazwy handlowe w opisie przedmiotu zamówienia prosimy traktować jako informacje uściślającą, wiążącą dla wykonawcy. Dopuszcza się użycie do realizacji dostaw zastosowanie produktów równoważnych, co do ich jakości i docelowego przeznaczenia, oraz spełnianych funkcji i walorów użytkowych. Zamawiający za produkty równoważne uzna takie, które spełnią min. parametry techniczne produktu wskazanego z nazwy handlowej.
II.5) Główny kod CPV:
34144210-3
II.6) Całkowita wartość zamówienia (jeżeli zamawiający podaje informacje o wartości
Wartość bez VAT:
zamówienia):
Waluta:
(w przypadku umów ramowych lub dynamicznego systemu zakupów – szacunkowa całkowita maksymalna wartość w całym okresie obowiązywania umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów)
II.7) Czy przewiduje się udzielenie zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7 lub w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: nie
II.8) Okres, w którym realizowane będzie zamówienie lub okres, na który została zawarta umowa ramowa lub okres, na który został ustanowiony dynamiczny system zakupów:
II.9) Informacje dodatkowe:
III.1) WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU
SEKCJA III: INFORMACJE O CHARAKTERZE PRAWNYM, EKONOMICZNYM, FINANSOWYM I TECHNICZNYM
III.1.1) Kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów
III.1.2) Sytuacja finansowa lub ekonomiczna
Określenie warunków: Zamawiający w tym zakresie nie stawia żadnych wymagań, wystarczającym jest złożenie wraz z ofertą oświadczenie zgodnie z założeniami w pkt 9.3. Informacje dodatkowe
Określenie warunków: Zamawiający w tym zakresie nie stawia żadnych wymagań, wystarczającym jest złożenie wraz z ofertą oświadczenie zgodnie z założeniami w pkt 9.3. Informacje dodatkowe
Określenie warunków: Warunek ten zostanie spełniony, gdy Wykonawca wykaże, że w okresie ostatnich 3 lat (a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie) przed upływem terminu składania ofert, wykonał min. 2 zadania, polegające na dostawie średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego o wartości brutto min. 700.000,00 PLN/ każde zadanie oraz udokumentuje, że wykazane zadania zostały wykonane należycie. Sprawdzenie ww. warunku udziału w postępowaniu odbywać się będzie na podstawie przedłożonych przez Wykonawcę dokumentów i oświadczeń - Załącznik nr 5 oraz załączeniem dowodów potwierdzających, że dostawy zostały wykonane należycie.
III.1.3) Zdolność techniczna lub zawodowa
Zamawiający wymaga od wykonawców wskazania w ofercie lub we wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu imion i nazwisk osób wykonujących czynności przy realizacji zamówienia wraz z informacją o kwalifikacjach zawodowych lub doświadczeniu tych osób: nie
III.2) PODSTAWY WYKLUCZENIA
Informacje dodatkowe:
III.2.1) Podstawy wykluczenia określone w art. 24 ust. 1 ustawy Pzp
Zamawiający przewiduje następujące fakultatywne podstawy wykluczenia: (podstawa wykluczenia określona w art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp)
III.2.2) Zamawiający przewiduje wykluczenie wykonawcy na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy Pzp tak
III.3) WYKAZ OŚWIADCZEŃ SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W CELU WSTĘPNEGO POTWIERDZENIA, ŻE NIE PODLEGA ON WYKLUCZENIU ORAZ SPEŁNIA WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ SPEŁNIA KRYTERIA SELEKCJI
tak
Oświadczenie o niepodleganiu wykluczeniu oraz spełnianiu warunków udziału w postępowaniu
Oświadczenie o spełnianiu kryteriów selekcji
III.4) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW , SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJACEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 3 USTAWY PZP:
nie
9.4.4.W celu wykazania braku podstaw do wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia, o których mowa w art. 24 ust. 1 oraz ust. 5 pkt. 1 ustawy, wykonawca złoży o ś wiadczenie o braku podstaw wykluczenia oraz przedło ż y na potwierdzenie nast ę puj ą ce dokumenty; a) art. 24 ust. 5 pkt. 1 ustawy Zamawiaj ą cy wykluczy z post ę powania o udzielenie zamówienia publicznego wykonawc ę , w stosunku do którego otwarto likwidacj ę , w zatwierdzonym przez s ą d układzie w post ę powaniu restrukturyzacyjnym jest przewidziane zaspokojenie wierzycieli przez likwidacj ę jego maj ą tku lub s ą d zarz ą dził likwidacj ę jego maj ą tku w trybie art. 332 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz.U.2016 poz. 1574) lub którego upadło ść ogłoszono, z wyj ą tkiem wykonawcy, który po ogłoszeniu upadło ś ci zawarł układ zatwierdzony prawomocnym postanowieniem s ą du, je ż eli układ nie przewiduje zaspokojenia wierzycieli przez likwidacj ę maj ą tku upadłego, chyba ż e s ą d zarz ą dził likwidacj ę jego maj ą tku w trybie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadło ś ciowe (t.j. Dz.U.2015 r. poz. 233); - wymagany dokument na potwierdzenie wst ę pnej kwalifikacji; odpis z wła ś ciwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalno ś ci gospodarczej, je ż eli odr ę bne przepisy wymagaj ą wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt.1 ustawy; 9.4.5 Je ż eli wykonawca ma siedzib ę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zamiast dokumentów, o których mowa powy ż ej w pkt. 9.4.4, składa odpowiednio, ż e: a) nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadło ś ci, b) Dokumenty, o których mowa powy ż ej w pkt. a) powinny by ć wystawione nie wcze ś niej ni ż 6 miesi ę cy przed upływem terminu składania ofert. c) Je ż eli w kraju, w którym wykonawca ma siedzib ę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dokument dotyczy, nie wydaje si ę dokumentów, o których mowa w pkt. a), zast ę puje si ę je dokumentem zawieraj ą cym odpowiednio o ś wiadczenie wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, lub o ś wiadczenie osoby, której dokument miał dotyczy ć , zło ż one przed notariuszem lub przed organem s ą dowym, administracyjnym albo organem samorz ą du zawodowego lub gospodarczego wła ś ciwym ze wzgl ę du na siedzib ę lub miejsce zamieszkania wykonawcy lub miejsce zamieszkania tej osoby. Przepis pkt. b) stosuje si ę odpowiednio.
III.5.1) W ZAKRESIE SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU: W celu potwierdzenia pełnienia warunków Wykonawca przedstawi: 1) odpisu z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne prze¬pisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy; 2) Wykaz dostaw w zakresie niezbędnym do wykazania spełniania warunku wiedzy i doświadczenia, wykonanych w okresie ostatnich trzech lat przed upływem terminu składania ofert,a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, z podaniem ich wartości,przedmiotu, dat wykonania i podmiotów, na rzecz których dostawy zostały wykonane - Załącznik nr 5 oraz załączeniem dowodów potwierdzających, że dostawy zostały wykonane należycie.
III.5) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJACEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 1 USTAWY PZP
III.5.2) W ZAKRESIE KRYTERIÓW SELEKCJI:
III.7) INNE DOKUMENTY NIE WYMIENIONE W pkt III.3) - III.6)
III.6) WYKAZ OŚWIADCZEŃ LUB DOKUMENTÓW SKŁADANYCH PRZEZ WYKONAWCĘ W POSTĘPOWANIU NA WEZWANIE ZAMAWIAJACEGO W CELU POTWIERDZENIA OKOLICZNOŚCI, O KTÓRYCH MOWA W ART. 25 UST. 1 PKT 2 USTAWY PZP
W celu potwierdzenia braku podstaw do wykluczenia wykonawcy z postępowania, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 23 ustawy, wykonawca w terminie 3 dni od dnia zamieszczenia na stronie internetowej, na której udostępniono SIWZ informacji o ofertach złożonych w post ę powaniu zgodnie z art. 86 ust. 5 ustawy, składa stosownie do tre ś ci art. 24 ust. 11 ustawy, o ś wiadczenie o przynale ż no ś ci lub braku przynale ż no ś ci do tej samej grupy kapitałowej oraz, w przypadku przynale ż no ś ci do tej samej grupy kapitałowej, dowody potwierdzaj ą ce, ż e powi ą zania z innym wykonawc ą nie prowadz ą do zakłócenia konkurencji w post ę powaniu.
IV.1) OPIS
SEKCJA IV: PROCEDURA
IV.1.1) Tryb udzielenia zamówienia: przetarg nieograniczony tak,
IV.1.2) Zamawiający żąda wniesienia wadium:
Informacja na temat wadium
Wykonawca jest zobowiązany wnieść wadium w wysokości 10 000,00 zł (słownie: dziesięć tysięcy złotych)
IV.1.3) Przewiduje się udzielenie zaliczek na poczet wykonania zamówienia: nie
IV.1.4) Wymaga się złożenia ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych: nie
nie
Dopuszcza się złożenie ofert w postaci katalogów elektronicznych lub dołączenia do ofert katalogów elektronicznych:
Informacje dodatkowe:
IV.1.5.) Wymaga się złożenia oferty wariantowej:
Dopuszcza się złożenie oferty wariantowej nie
nie nie
Złożenie oferty wariantowej dopuszcza się tylko z jednoczesnym złożeniem oferty zasadniczej:
IV.1.6) Przewidywana liczba wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do udziału w postępowaniu
Liczba wykonawców
(przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne)
Przewidywana minimalna liczba wykonawców
Kryteria selekcji wykonawców:
Maksymalna liczba wykonawców
IV.1.7) Informacje na temat umowy ramowej lub dynamicznego systemu zakupów: Umowa ramowa będzie zawarta:
Czy przewiduje się ograniczenie liczby uczestników umowy ramowej: nie
Informacje dodatkowe:
Zamówienie obejmuje ustanowienie dynamicznego systemu zakupów:
nie
Informacje dodatkowe:
W ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów dopuszcza się złożenie ofert w formie katalogów elektronicznych: nie
Przewiduje się pobranie ze złożonych katalogów elektronicznych informacji potrzebnych do sporządzenia ofert w ramach umowy ramowej/dynamicznego systemu zakupów: nie
IV.1.8) Aukcja elektroniczna
Należy wskazać elementy, których wartości będą przedmiotem aukcji elektronicznej: Przewiduje się ograniczenia co do przedstawionych wartości, wynikające z opisu przedmiotu zamówienia: nie
Przewidziane jest przeprowadzenie aukcji elektronicznej (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem) nie
Należy podać, które informacje zostaną udostępnione wykonawcom w trakcie aukcji elektronicznej oraz jaki będzie termin ich udostępnienia:
Jaki jest przewidziany sposób postępowania w toku aukcji elektronicznej i jakie będą warunki, na jakich wykonawcy będą mogli licytować (minimalne wysokości postąpień): Informacje dotyczące wykorzystywanego sprzętu elektronicznego, rozwiązań i specyfikacji technicznych w zakresie połączeń:
Informacje dotyczące przebiegu aukcji elektronicznej:
Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w aukcji elektronicznej:
Aukcja wieloetapowa
Informacje o liczbie etapów aukcji elektronicznej i czasie ich trwania:
etap nr czas trwania etapu
Czy wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: nie
Warunki zamknięcia aukcji elektronicznej:
IV.2) KRYTERIA OCENY OFERT
IV.2.2) Kryteria
IV.2.1) Kryteria oceny ofert:
Kryteria
Znaczenie
cena butto
60
okres udzielonej gwaranci 40
IV.2.3) Zastosowanie procedury, o której mowa w art. 24aa ust. 1 ustawy Pzp (przetarg nieograniczony)
IV.3) Negocjacje z ogłoszeniem, dialog konkurencyjny, partnerstwo innowacyjne IV.3.1) Informacje na temat negocjacji z ogłoszeniem tak
Minimalne wymagania, które muszą spełniać wszystkie oferty:
Przewidziane jest zastrzeżenie prawa do udzielenia zamówienia na podstawie ofert wstępnych bez przeprowadzenia negocjacji nie
Przewidziany jest podział negocjacji na etapy w celu ograniczenia liczby ofert: nie Należy podać informacje na temat etapów negocjacji (w tym liczbę etapów):
Informacje dodatkowe
IV.3.2) Informacje na temat dialogu konkurencyjnego
Opis potrzeb i wymagań zamawiającego lub informacja o sposobie uzyskania tego opisu:
Informacja o wysokości nagród dla wykonawców, którzy podczas dialogu konkurencyjnego przedstawili rozwiązania stanowiące podstawę do składania ofert, jeżeli zamawiający przewiduje nagrody:
Wstępny harmonogram postępowania:
Podział dialogu na etapy w celu ograniczenia liczby rozwiązań: nie Należy podać informacje na temat etapów dialogu:
Informacje dodatkowe:
IV.3.3) Informacje na temat partnerstwa innowacyjnego
Elementy opisu przedmiotu zamówienia definiujące minimalne wymagania, którym muszą odpowiadać wszystkie oferty:
Podział negocjacji na etapy w celu ograniczeniu liczby ofert podlegających negocjacjom poprzez zastosowanie kryteriów oceny ofert wskazanych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia:
Informacje dodatkowe:
nie
IV.4) Licytacja elektroniczna
Adres strony internetowej, na której jest dostępny opis przedmiotu zamówienia w licytacji elektronicznej:
Adres strony internetowej, na której będzie prowadzona licytacja elektroniczna:
Wymagania dotyczące rejestracji i identyfikacji wykonawców w licytacji elektronicznej, w tym wymagania techniczne urządzeń informatycznych:
Informacje o liczbie etapów licytacji elektronicznej i czasie ich trwania:
Sposób postępowania w toku licytacji elektronicznej, w tym określenie minimalnych wysokości postąpień:
Licytacja wieloetapowa etap nr czas trwania etapu
Wykonawcy, którzy nie złożyli nowych postąpień, zostaną zakwalifikowani do następnego etapu: nie
Termin i warunki zamknięcia licytacji elektronicznej:
Termin otwarcia licytacji elektronicznej:
Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego, albo ogólne warunki umowy, albo wzór umowy:
Wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy:
Informacje dodatkowe:
Przewiduje się istotne zmiany postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy: tak
IV.5) ZMIANA UMOWY
Należy wskazać zakres, charakter zmian oraz warunki wprowadzenia zmian:
IV.6) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE
1. Zmiany terminu przewidzianego na zakończenie dostawy w przypadku wstrzymania dostawy przez Zamawiającego. 2. Zmiana zaoferowanego sprzętu na sprzęt o parametrach tożsamych lub lepszych od przyjętych w ofercie w przypadku wycofania z rynku oferowanego sprzętu. Wymagane jest oświadczenie producenta.
IV.6.1) Sposób udostępniania informacji o charakterze poufnym (jeżeli dotyczy):
Środki służące ochronie informacji o charakterze poufnym
IV.6.2) Termin składania ofert lub wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu:
Skrócenie terminu składania wniosków, ze względu na pilną potrzebę udzielenia zamówienia (przetarg nieograniczony, przetarg ograniczony, negocjacje z ogłoszeniem): nie
Data: 31/01/2017, godzina: 10:00,
Wskazać powody:
Język lub języki, w jakich mogą być sporządzane oferty lub wnioski o dopuszczenie do udziału w postępowaniu
IV.6.3) Termin związania ofertą: okres w dniach: 30 (od ostatecznego terminu składania ofert)
> polski
IV.6.4) Przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, w przypadku nieprzyznania środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielonej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), które miały być przeznaczone na sfinansowanie całości lub części zamówienia: nie
IV.6.6) Informacje dodatkowe:
IV.6.5) Przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, jeżeli środki służące sfinansowaniu zamówień na badania naukowe lub prace rozwojowe, które zamawiający zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia, nie zostały mu przyznane nie | <urn:uuid:8e208078-bef1-4bf1-b771-00a27d7aefe2> | finepdfs | 1.152344 | CC-MAIN-2019-47 | http://bip.lubsko.pl/system/obj/10783_Ogloszenie_o_zamowieniu.pdf | 2019-11-17T01:58:47 | crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496668782.15/warc/CC-MAIN-20191117014405-20191117042405-00273.warc.gz | 23,436,829 | 0.999998 | 1.000002 | 1.000002 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2101,
4117,
6747,
11843,
13805,
15208,
17286,
19307,
21301
] | 1 | 0 |
Akceptuję
W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczone w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności
Portal Informacje Katalog firm Praca Szkolenia Wydarzenia Porównania międzylaboratoryjne Kontakt
Laboratoria .net Innowacje Nauka Technologie
Nowe technologie G
Felieton G
Tygodnik "Nature" G
Edukacja G
Artykuły G
Przemysł G
Strona główna › Informacje
Kongres alergologiczny po raz pierwszy w Polsce
Tegoroczny kongres EAACI odbędzie się w dniach 6-10 czerwca w Warszawie, w Pałacu Kultury i Nauki. "Chcemy w ten sposób podkreślić nie tylko to, że choroby alergiczne nie znają granic i występują we wszystkich krajach świata, ale też, że dotyczą wielu narządów organizmu i dlatego
Logowanie
Rejestracja pl
Naukowy styl życia
Nauka i biznes pacjenci z alergiami powinni być pod wszechstronną opieką medyczną - przekraczającą granice specjalności lekarskich" - wyjaśnił w czwartek hasło imprezy prof. Marek Kowalski z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przewodniczący Kongresu EAACI 2009.
Zaznaczył, że po raz pierwszy w historii kongres EAACI - według alergologów jest to jedno z największych wydarzeń w tej dziedzinie - odbędzie się nie tylko w Polsce, ale i w Europie Środkowo- Wschodniej. Według niego, najważniejszym kryterium, które zadecydowało o wyborze Warszawy, było "uznanie dla szybkiego rozwoju Polski po wstąpieniu do Unii Europejskiej oraz dla osiągnięć polskich alergologów".
Prof. Kowalski podkreślił, że alergie są uważane za jedną z głównych epidemii XXI wieku. "Szacuje się, że w Europie cierpi na nie co czwarta osoba i co trzecie dziecko" - przypomniał. Według alergologa, statystyki w Polsce, zwłaszcza w dużych miastach, są bardzo zbliżone do Europy Zachodniej - z najnowszych badań wynika, że w Łodzi czy Warszawie liczba dzieci z alergiami dochodzi nawet do 40 proc.
Alergie są schorzeniami przewlekłymi i w większości nieuleczalnym, ale obecnie 95 proc. cierpiących na nie pacjentów może prowadzić normalne życie. Jest to możliwe, dzięki rozwojowi wiedzy naukowej i medycznej, która pozwala skutecznie leczyć alergie. Warunkiem tego - zaznaczył prof. Kowalski - jest jednak wczesne rozpoznanie choroby.
Jak podkreślił na czwartkowej konferencji prezydent EAACI (European Academy of Allergy and Clinical Immunology) Ian Loetvall ze Szwecji, trzeba nieustannie szukać nowych sposobów leczenia i diagnozowania tych schorzeń. "Aby utrzymać tempo rozwoju nowych metod, naukowcy i lekarze różnych specjalności muszą dzielić się ze sobą doświadczeniami i wiedzą. Temu właśnie służą kongresy alergologiczne, m.in. te organizowane przez EAACI" - wyjaśnił.
Organizatorzy szacują, że na kongres może przyjechać nawet 5 tys. uczestników z kilkudziesięciu krajów świata - lekarzy różnych specjalności (alergologów, dermatologów, pulmonologów, laryngologów, pediatrów i innych) oraz pielęgniarki alergologiczne, które podczas kongresu będą mieć swój II Europejski Zjazd. Zaplanowano ponad 150 sesji naukowych i 400 wykładów, z których wiele zostanie wygłoszonych przez międzynarodowe sławy w dziedzinie alergologii.
Wśród najważniejszych tematów, które będą poruszane w czasie kongresu, prof. Kowalski wymienił m.in. wpływ genów i środowiska na alergie; nowe koncepcje na temat prewencji alergii i astmy; najnowocześniejsze metody ich leczenia, np. wykorzystanie w tym celu nanotechnologii.
Honorowy patronat nad imprezą objął prezydent Lech Kaczyński, a przewodniczącą Komitetu Honorowego została prezydent Warszawy, Hanna Gronkiewicz-Waltz.
PAP/Onet.pl http://laboratoria.net/aktualnosci/5314.html
GIS apeluje, aby się szczepić przeciw grypie
To najskuteczniejsza ochrona przed tą chorobą i jej powikłaniami.
W. Brytania chce uzyskać odporność stadną,
U nas na taką strategię jest za mało osób zaszczepionych przeciwko COVID-19.
Rektorzy o Covid-19 podczas Areopagu Uniwersytetów
Półtora roku pandemii koronawirusa zmieniło sposób funkcjonowania społeczeństwa.
Słońce i promienie kosmiczne silnie wpływają na klimat
Aktywność słoneczna wpływa na ilość promieni kosmicznych, które docierają do Ziemi.
Nowa odmiana wariantu Delta koronawirusa
Naukowcy w Wielkiej Brytanii przyglądają się zmutowanej odmianie wariantu Delta.
Przeszczep nerki z genetycznie zmodyfikowanej świni
Po raz pierwszy ludzki organizm jej nie odrzucił.
Mózg człowieka ma swój „odcisk palca"
Każdy ludzki mózg dzięki neuronalnym połączeniom ma unikalną budowę i aktywność.
21-10-2021
Ogólnopolska konferencja „Zdrowie w Twojej głowie" - już w weekend
Jakie są przyczyny kryzysu psychiatrii dziecięcej i ogólnego kryzysu psychiatrii w Polsce?
Informacje dnia: GIS apeluje, aby się szczepić przeciw grypie W. Brytania chce uzyskać odporność stadną, Rektorzy o Covid-19 podczas Areopagu Uniwersytetów Słońce i promienie kosmiczne silnie wpływają na klimat Nowa odmiana wariantu Delta koronawirusa Przeszczep nerki z genetycznie zmodyfikowanej świni GIS apeluje, aby się szczepić przeciw grypie W. Brytania chce uzyskać odporność stadną, Rektorzy o Covid-19 podczas Areopagu Uniwersytetów Słońce i promienie kosmiczne silnie wpływają na klimat Nowa odmiana wariantu Delta koronawirusa Przeszczep nerki z genetycznie zmodyfikowanej świni GIS apeluje, aby się szczepić przeciw grypie W. Brytania chce uzyskać odporność stadną, Rektorzy o Covid-19 podczas Areopagu Uniwersytetów Słońce i promienie kosmiczne silnie wpływają na klimat Nowa odmiana wariantu Delta koronawirusa Przeszczep nerki z genetycznie zmodyfikowanej świni
Partnerzy | <urn:uuid:2a9d4746-8cea-4a0c-a2d1-6e10b672ca6f> | finepdfs | 2.251953 | CC-MAIN-2021-43 | http://laboratoria.net/pdf/?get=L2FrdHVhbG5vc2NpL19pdGVtLDUzMTQscmlkLCxwcmludCwxLHBkZiwxLmh0bWw= | 2021-10-22T19:30:30+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585518.54/warc/CC-MAIN-20211022181017-20211022211017-00323.warc.gz | 38,051,020 | 0.999859 | 0.99986 | 0.99986 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1316,
3848,
4358,
4719,
5769
] | 1 | 0 |
LPO. 410.013.09.2018 P/18/093
WYSTĄPIENIE POKONTROLNE
I. Dane identyfikacyjne kontroli
Numer i tytuł kontroli P/18/093 – Finansowanie działalności ochotniczych straży pożarnych
Jednostka przeprowadzająca kontrolę
Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Poznaniu
Kontrolerzy
Maciej Kowalski, specjalista kontroli państwowej, upoważnienie do kontroli nr LPO/98/2018 z 25 maja 2018 r.
(dowód: akta kontroli str. 1-2)
Jednostka kontrolowana
Ochotnicza Straż Pożarna w Drawsku, ul. Powstańców Wielkopolskich 121, 64-733 Drawsko (dalej: OSP).
Kierownik jednostki kontrolowanej
Paweł Matuszczak, Prezes Zarządu OSP (dalej: Prezes OSP).
(dowód: akta kontroli str. 4)
II. Ocena kontrolowanej działalności 1
Ocena ogólna
Opis stanu faktycznego
Ochotnicza Straż Pożarna w Drawsku efektywnie wykorzystała otrzymane w latach 2014-2017 publiczne środki finansowe przeznaczone na doposażenie w sprzęt, co przyczyniło się do zapewnienia jej gotowości operacyjnej. Stan wyposażenia w latach 2014-2017 był zgodny z minimalnym standardem określonym przez Komendanta Głównego PSP i umożliwiał realizację przez OSP zadań zadeklarowanych w porozumieniu o włączeniu do krajowego systemu ratowniczogaśniczego (dalej: ksrg). Zapewniona została minimalna liczba ratowników spełniających, określone w ww. standardach, wymogi niezbędne do brania udziału w akcjach ratowniczych. Wykorzystywany w działaniach ratowniczych sprzęt był sprawny i posiadał aktualne przeglądy techniczne.
Wydatkowanie i rozliczenie otrzymanych środków odbyło się zgodnie z umowami zawartymi z Komendantem Głównym PSP i Gminą.
III. Opis ustalonego stanu faktycznego
Wykorzystanie środków publicznych przeznaczonych na działalność OSP.
1. OSP jest stowarzyszeniem wpisanym do krajowego rejestru sądowego pod nr 0000061414.
Do kontroli NIK nie przedłożono statutu OSP. Prezes OSP wyjaśnił, że dokument ten został zagubiony i nie jest w stanie ustalić, czy statut był uzgadniany z Komendą Powiatową PSP.
(dowód: akta kontroli str. 3-8, 350, 353)
1 Najwyższa Izba Kontroli stosuje 3-stopniową skalę ocen: pozytywna, pozytywna mimo stwierdzonych nieprawidłowości, negatywna. W przypadku, gdy sformułowanie oceny według proponowanej skali byłoby nadmiernie utrudnione, albo taka ocena nie dawałaby prawdziwego obrazu funkcjonowania kontrolowanej jednostki w zakresie objętym kontrolą, stosuje się ocenę opisową, bądź uzupełnia się ocenę o dodatkowe objaśnienie.
2. Na podstawie uchwały Prezydium Zarządu Głównego Związku OSP RP nr 95/18/2004 z dnia 16 grudnia 2004 r., Zarząd OSP w Drawsku Uchwałą nr 3/2006 z 3.12.2006 r. powołał Jednostkę Operacyjno – Techniczną (dalej JOT) kategorii III, składającą się z 15 członków OSP.
(dowód: akta kontroli str. 9-16)
3. Z dniem 4 września 2001 r. Komendant Główny PSP, decyzją nr XV/08/KSRG 2 , włączył OSP w Drawsku do ksrg na czas nieokreślony.
(dowód: akta kontroli str. 22-23)
4. W okresie objętym kontrolą OSP złożyła jedną ofertę na realizację zadania publicznego „Ratownictwo i ochrona ludności" pt. Przygotowanie jednostek ochotniczych straży pożarnych do działań ratowniczo – gaśniczych w okresie od dnia podpisania umowy, tj. 14.09.2016 r. do dnia 31 grudnia 2016 r.
Na podstawie tej oferty Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji reprezentowany przez Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej zawarł w dniu 14 września 2016 r. umowę nr 2778/1504058/2016 o wsparcie realizacji ww. zadania publicznego kwotą 1.690 zł.
W ramach tego zadania zakupiono 12 węży tłocznych i prądownicę. Łączna wartość zakupionych przedmiotów wyniosła 3.513 zł.
(dowód: akta kontroli str. 264-288)
5. W dniu 17 kwietnia 2000 r., pomiędzy Komendą Powiatową Państwowej Straży Pożarnej w Czarnkowie, Zarządem Gminy w Drawsku i Zarządem Jednostki OSP w Drawsku zawarto porozumienie dotyczące włączenia do ksrg Jednostki OSP w Drawsku. Gmina Drawsko (dalej: Gmina) zobowiązała się do: finansowania Jednostki OSP w Drawsku, utrzymania przewidzianych sił i środków w stanie zdolności do podjęcia działań ratowniczych (wyszkolenie członków OSP, sprawność pojazdów i urządzeń oraz stan strażnicy), zapewnienia badań lekarskich, ubezpieczenia i całodobowej łączności.
Ustalono m.in. niżej wymienione obowiązki OSP:
realizację następujących zadań ratowniczych: ratownictwa pożarowego, technicznego, chemiczno – ekologicznego oraz innego, wg potrzeb i możliwości sprzętowych i wyszkolenia,
OSP będzie dysponowana na ćwiczenia i manewry,
członkowie OSP będą uczestniczyć w kursach i szkoleniach,
członkowie OSP obowiązani są poddawać się badaniom lekarskim, wg zasad określonych w odrębnych przepisach,
stan wyszkolenia powinien zapewniać obsadę poszczególnych funkcji przez minimum dwie osoby, a wszyscy czynni członkowie OSP powinni posiadać podstawowy kurs strażaka,
OSP ma obowiązek na bieżąco informować właściwe stanowisko kierowania komendanta powiatowego lub punkt alarmowy o wyjazdach do zdarzeń oraz o stanie gotowości bojowej.
W aneksie z dnia 2 marca 2005 r. do ww. porozumienia wskazano następujące siły i środki przewidziane do wykorzystania w ksrg: średni samochód gaśniczy na podwoziu star 200 i polonez 1500. W aneksie tym wskazano wymaganą liczbę i poziom wyszkolenia ratowników: 10 szeregowych, 3 dowódców, 2 naczelników, 5 operatorów sprzętu i 4 ratowników medycznych.
2 z dnia 4 września 2001 r.
Ponadto, w aneksie określono sposób utrzymania stanu gotowości OSP do działań ratowniczych w szczególności w następującym zakresie:
OSP będzie kierować swoich członków na kursy i szkolenia,
osoby biorące udział w działaniach ratowniczych powinny posiadać aktualne badania lekarskie, ubezpieczenie oraz przeszkolenie bhp,
ratownicy powinni posiadać umundurowanie i uzbrojenie.
Nie ustalono formalnie czasookresu utrzymania stanu gotowości jednostki do działań ratowniczych. Prezes OSP wyjaśnił, że OSP utrzymuje całodobową gotowość operacyjną.
(dowód: akta kontroli str. 17-21)
6. Według raportów rocznych OSP, liczba członków OSP w poszczególnych latach okresu 2014-2017 wynosiła odpowiednio: 67, 44, 41 i 45 (stan na koniec roku), w tym członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych: 24, 25, 21 i 23.
Stan osobowy w latach 2014-2017 był zgodny z deklaracją zawartą w porozumieniu o włączeniu do ksrg. W ofercie realizacji zadania publicznego nie deklarowano stanu osobowego OSP.
OSP nie uczestniczyło w opracowaniu planu ratowniczego.
Do kontroli przedstawiono orzeczenia lekarskie wystawione w dniach 22 marca 2014 i 27 lutego 2016, potwierdzające zdolność członków OSP do udziału w akcjach ratowniczych, natomiast nie przedłożono orzeczeń za okres wcześniejszy.
Prezes OSP wyjaśnił, że zaświadczenia lekarskie obowiązujące do marca 2014 r. nie zostały okazane do kontroli, ponieważ zostały zniszczone z dniem utraty swojej ważności.
(dowód: akta kontroli str. 24-71, 276-282, 348, 349, 353)
Na podstawie dokumentacji wybranych czterech akcji ratowniczych przeprowadzonych przez jednostkę OSP w latach 2014-2017 stwierdzono, że OSP w czasie kontroli NIK nie dysponowała dokumentacją dotyczącą ważności badań okresowych pięciu członków OSP biorących udział w akcjach i dokumentacją dotyczącą wymaganego wyszkolenia jednej z tych osób.
Naczelnik OSP wyjaśnił, że wszystkie ww. osoby posiadały wyszkolenie i ważne badania lekarskie. Cztery z nich nie są już członkami OSP, w związku z czym ich dokumentacja została zniszczona. Zniszczone zostały również nieaktualne zaświadczenia lekarskie.
(dowód: akta kontroli str. 74-75, 356)
7. Wyszkolenie członków OSP biorących bezpośredni udział w działaniach ratowniczych, według stanu na 31 marca 2018 r., było zgodne ze standardami wyznaczonymi przez Komendanta Głównego PSP i porozumieniem o włączeniu do ksrg. Według stanu na 31 marca 2018 r. poziom wyszkolenia ratowników OSP był następujący:
szkolenie podstawowe posiadało 24 członków,
szkolenie kierowców-konserwatorów posiadało 5 członków,
szkolenie dowódców ukończyło 12, a naczelników – trzy osoby,
19 strażaków posiadało przeszkolenie z zakresu ratownictwa technicznego,
kurs zabezpieczenia lądowania lotniczego pogotowia ratowniczego 4 członków.
kurs kwalifikowanej pierwszej pomocy ukończyło 13 członków,
W okresie objętym kontrolą pięciu strażaków uczestniczyło w szkoleniach e-learningowych 3 .
(dowód: akta kontroli str. 359-362)
8. Wyposażenie OSP, według stanu na 31 marca 2018 r., było zgodne ze standardami wyznaczonymi przez Komendanta Głównego PSP 4 .
(dowód: akta kontroli str. 387-390)
9. Stan wyposażenia, wyszkolenia członków OSP umożliwiał realizację zadań zadeklarowanych w porozumieniu o włączeniu do ksrg.
Stan wyszkolenia oraz zadania przypisane jednostce umożliwiały pełne wykorzystanie sprzętu będącego na stanie jednostki OSP.
Oględziny sprzętu i wyposażenia sfinansowanego ze środków dotacji wykazały, że wszystkie składniki majątkowe wymienione w dowodach zakupu znajdowały się na stanie OSP.
(dowód: akta kontroli str. 73, 359-362, 387-390)
10. W OSP nie obowiązywały sformalizowane procedury w zakresie sposobu przekazywania komendzie powiatowej PSP lub komendzie wojewódzkiej PSP informacji dotyczących aktualnej gotowości operacyjnej jednostki OSP oraz informacji o jej czasowym obniżeniu, w tym o liczbie członków OSP mogących podejmować bezpośrednie działania ratownicze, sprawności technicznej samochodów pożarniczych i innego sprzętu.
Prezes OSP wyjaśnił, że informacje w ww. zakresie przekazywane są na bieżąco telefonicznie lub mailowo do Komendy Powiatowej PSP w Czarnkowie.
(dowód: akta kontroli str. 351)
11. Prezes OSP wyjaśnił, że w latach 2014-2017 OSP trzy razy informowała telefonicznie KP PSP w Czarnkowie o obniżonej gotowości operacyjnej z uwagi na konieczność serwisowania samochodów bojowych 5 .
(dowód: akta kontroli str. 351)
12. W okresie objętym kontrolą OSP uczestniczyła w następujących rodzajach działań ratowniczych:
w 2014 r. akcje ratownicze 92, w tym: pożary 38, likwidacja miejscowych zagrożeń 53, alarmy fałszywe 1,
w 2015 r. akcje ratownicze 134, w tym: pożary 72, likwidacja miejscowych zagrożeń 58, alarmy fałszywe 4,
w 2016 r. akcje ratownicze 70, w tym: pożary 33, likwidacja miejscowych zagrożeń 34, alarmy fałszywe 3,
w 2017 r. akcje ratownicze 96, w tym: pożary 25, likwidacja miejscowych zagrożeń 60, alarmy fałszywe 1.
(dowód: akta kontroli str. 24-71, 86)
13. W książce wyjazdów nie odnotowano żadnego przypadku nieuczestniczenia w akcji ratowniczej.
Prezes OSP wyjaśnił, że nie było przypadku aby dyspozycje wydane przez
3 w latach 2016 – 2017
4 OSP było wyposażone m.in. w: średni samochód ratowniczo-gaśniczy z wyposażeniem, samochód lekki ratownictwa technicznego, system selektywnego alarmowania wraz z powiadamianiem SMS, aparaty ochrony dróg oddechowych, sygnalizatory bezruchu, sprzęt oświetleniowy, drabiny, radiotelefony nasobne, pilarkę do drewna, pompę szlamową, wyposażenie medyczne, odzież specjalną i środki ochrony indywidualnej. 5 W dniu 24.10.2015 SLRT FORD wyjazd do serwisu w Pile, w godz. 7.00 – 12.00; w dniu 18.02.2017 SLRT FORD wyjazd do serwisu w Pile, w godz. 7.00 – 12.00; w dniu 28.01.2017 GBARt MAN wyjazd do serwisu w Wałczu, w godz. 7.00 – 13.00.
Stanowisko Kierowania Komendy Powiatowej PSP w Czarnkowie zostały anulowane. Nie wystąpiły przypadki, w których OSP nie uczestniczyła w akcji ratowniczej. Tylko w jednym przypadku do dyspozycji wyjechał jedynie samochód lekki, a z powodu braku dostatecznej obsady osobowej nie wyjechał samochód średni.
(dowód: akta kontroli str. 356)
14. W OSP w okresie objętym kontrolą zostały przeprowadzone cztery inspekcje gotowości operacyjnej OSP ksrg 6 . W wyniku tych inspekcji OSP uzyskiwała za każdym razem bardzo dobre oceny 7 .
(dowód: akta kontroli str. 87-110)
W OSP w kontrolowanym okresie zostały przeprowadzone cztery przeglądy techniczne pojazdów i sprzętu 8 . OSP uzyskała następujące oceny: 5,7; 5,8; 6 i 6 (na 6 możliwych). Podczas ostatniego przeglądu stwierdzono brak legalizacji butli tlenowej w torbie R1.
Oględziny przeprowadzone w toku kontroli NIK wykazały, że ww. butla została zalegalizowana.
(dowód: akta kontroli str. 111-126, 387-390)
15. Prezes OSP wyjaśnił, że problemy z jakimi zmaga się jednostka to głównie niezrozumienie ze strony pracodawców i brak możliwości uczestniczenia w akcjach ratunkowych. Ponadto, w Polsce, OSP nie jest wystarczająco dofinansowana i funduszy wystarcza tylko na sprzęt podstawowy, natomiast występują braki w sprzęcie specjalistycznym.
(dowód: akta kontroli str. 352)
16. W badanym okresie księgowość była prowadzona w formie książki skarbnika. Analiza dokumentów źródłowych (faktury, wyciągi bankowe) wykazała, że w ewidencji ujmowano środki publiczne w postaci dotacji przekazanych na rachunek OSP oraz środki pozostałe i zrealizowane z tego tytułu wydatki.
Analiza dokumentacji dotyczącej dotacji wykazała, że środki publiczne zostały wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem określonym we wnioskach i umowach w sprawie ich przyznania.
Wnioski OSP o przyznanie dotacji, wskazywały jedynie kategorie planowanych wydatków oraz ich kalkulację. Nie zawierały uzasadnienia planowanych zakupów. Środki finansowe z dotacji wykorzystano i rozliczono zgodnie z warunkami umów zawartych z Komendantem Głównym PSP i Gminą.
(dowód: akta kontroli str. 127-344)
W 2014 r. wydatki ze środków publicznych wyniosły 163.080 zł, z tego:
a) 8.100 zł z dotacji Komendanta Głównego PSP przeznaczono na zakup hełmów, latarek wraz z uchwytami do hełmów, pasa bojowego i butów specjalnych,
b) 154.980 zł, z dotacji Gminy (29.980 zł) i dotacji Samorządu Województwa Wielkopolskiego (124.000 zł) wydatkowano na zakup lekkiego samochodu ratowniczo-gaśniczego z agregatem wysokociśnieniowym i zbiornikiem wody typu kontener.
(dowód: akta kontroli str. 127-181)
W 2015 r. wydatki ze środków publicznych wyniosły 758.752 zł, z tego:
6 Protokoły zespołów inspekcyjnych Komendy Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w Czarnkowie z:17.03.2014, 14.12.2015, 2.06.2016 i 14.12.2017.
7 Trzy razy 50/50 punktów, a jeden raz 47/50 punktów.
8
Protokoły z: 21.10.2014 r., 7.10.2015 r., 12.10.2016 r. i 4.10.2017 r.
a) 749.952 zł na zakup średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego z napędem uterenowionym; z dotacji Gminy 410.000zł (wykorzystano 359.052 zł, zwrócono 50.948 zł), Komendanta Głównego PSP (ksrg) 150.000 zł, MSWiA (za pośrednictwem Oddziału Wojewódzkiego Zarządu OSP w Poznaniu) 150.000 zł i WFOŚiGW w Poznaniu (za pośrednictwem Oddziału Wojewódzkiego Zarządu OSP w Poznaniu) 90.900 zł.
b) 8.800 zł z dotacji Komendanta Głównego PSP (ksrg) przeznaczono na zakup poduszek wysokociśnieniowych z osprzętem, butle stalowe, rękawice strażackie, podpory teleskopowe.
(dowód: akta kontroli str. 182-251)
W 2016 r. wydatki ze środków publicznych wyniosły 16.880 zł, z tego:
a) 3.380 zł, pochodzące z dotacji Gminy (1.690 zł) i MSWiA (1.690 zł) przeznaczono na dofinansowanie zakupu 6 węży tłocznych W-52, 6 węży tłocznych W-75 i prądownicy turbo,
b) 13.500 zł, z dotacji Komendanta Głównego PSP (12.050 zł) i Gminy (1.460 zł) przeznaczono na zakup kamery termowizyjnej, koła ratunkowego, kamizelki asekuracyjnej, megafonu, kurtyny wodnej i latarek.
(dowód: akta kontroli str. 252-319)
W 2017 r. wydatki ze środków publicznych otrzymanych od Komendanta Głównego PSP w kwocie 1.900 zł, przeznaczono na zakup rękawic specjalnych i kominiarek niepalnych.
(dowód: akta kontroli str. 320-344)
Oględziny wyposażenia sfinansowanego ze środków dotacji wykazały, że wszystkie składniki majątkowe wymienione w dowodach zakupu znajdowały się na stanie OSP. Wbrew zapisom umów dotacji, na zakupionym sprzęcie nie zamieszczono jednak informacji, o współfinansowaniu zakupów ze środków otrzymanych od dotujących.
Prezes OSP wyjaśnił, że na zakupionym sprzęcie trudno umieścić stosowne informacje, ponieważ kontakt z wodą i trudne warunki w jakich jest on wykorzystywany powodują szybkie niszczenie się opisu i jego nieczytelność.
(dowód: akta kontroli str. 387-391)
17. W latach 2014-2017 OSP nie przeprowadzała samodzielnie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie ustawy PZP.
Zakupy samochodów były realizowane przez Oddział Wojewódzki Związku OSP RP w Poznaniu, a zakup kamery termowizyjnej przez Komendę Powiatową PSP w Czarnkowie.
Za przeprowadzenie postępowań w sprawie udzielenia zamówienia publicznego, zawarcie stosownych umów z wykonawcami i przeprowadzenie odbioru samochodów, Gmina zapłaciła Oddziałowi Wojewódzkiemu Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP Województwa Wielkopolskiego łącznie 9.840 zł 9 .
OSP nie posiadała dokumentacji dotyczącej wyboru wykonawców w zakresie zakupu towarów finansowanych środkami publicznymi z przyznanych w latach 20142017 dotacji, w sytuacji, gdy wartość zamówienia nie przekraczała progów obligujących do stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych 10 .
9 W związku z nabyciem lekkiego i średniego samochodu odpowiednio: 7.749 zł i 2.091 zł.
10 Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1579, ze zm.)
Ustalone nieprawidłowości
Uwagi dotyczące badanej działalności
Prezes OSP wyjaśnił, że stało się tak dlatego, ponieważ poszukiwanie wykonawcy odbywało się poprzez przeglądanie stron internetowych.
(dowód: akta kontroli str. 163-167, 201-204, 352, 356-357, 392)
18. Zakupione przez OSP środki trwałe zostały ujęte w ewidencji środków trwałych.
(dowód: akta kontroli str. 381-383)
W działalności kontrolowanej jednostki w przedstawionym wyżej zakresie nie stwierdzono nieprawidłowości.
1. NIK wskazuje, że porozumienie w sprawie włączenia do ksrg nie zostało zaktualizowane pomimo, że OSP nie dysponowała już wskazanymi w nim pojazdami (samochód star 200 i polonez 1500), bowiem zostały one wymienione na nowocześniejsze (man i ford).
Prezes OSP wyjaśnił, że ani Komenda Główna PSP, ani Komenda Powiatowa PSP nie wymagały aktualizacji porozumienia, a zmiany sprzętu i wyposażenia były na bieżąco zgłaszane do PSP drogą elektroniczną.
NIK zwraca jednak uwagę, że obowiązek pisemnego dokonywania zmian porozumienia wskazany został w § 6 tego dokumentu.
(dowód: akta kontroli str. 17-21, 356)
2. NIK wskazuje, że z przedłożonej do kontroli dokumentacji dotyczącej orzeczeń psychologicznych do kierowania pojazdem uprzywilejowanym wynika, że na orzeczeniach wydanych dla dwóch kierowców nie zaznaczono, czy istnieją/nie istnieją przeciwwskazania psychologiczne do kierowania pojazdem uprzywilejowanym. Osoby te uzyskały zezwolenia na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym.
Prezes OSP wyjaśnił, że błąd przy wypisywaniu orzeczeń popełnił lekarz, natomiast ww. członkowie OSP nie sprawdzili prawidłowości otrzymanych dokumentów.
(dowód: akta kontroli str. 346, 356)
3. NIK zwraca uwagę, że prowadzona przez OSP ewidencja inwentarzowa posiadanych składników majątkowych nie była pełna, gdyż książka inwentarzowa (gospodarza OSP) nie zawierała wpisów w Części IV – ewidencja wyposażenia osobistego. W części II – ewidencja przedmiotów nietrwałych dokonywano jedynie wpisów przedmiotów zakupionych przez OSP, natomiast nie ujmowano przedmiotów otrzymanych do użytkowania.
Prezes OSP wyjaśnił, że w ewidencji nie dokonywano wpisów wyposażenia osobistego i przedmiotów nietrwałych, ponieważ ich właścicielem jest Gmina. Inwentaryzację sprzętu OSP przeprowadzał Urząd Gminy raz na cztery lata.
(dowód: akta kontroli str. 363-386)
NIK zwraca jednak uwagę na to, że zgodnie z art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o rachunkowości 11 , inwentaryzacją rzeczowych aktywów obrotowych i środków trwałych obejmuje się zarówno składniki stanowiące własność jednostki, jak i powierzone jej do używania. W związku z tym, konieczne jest prowadzenie kompletnej ewidencji inwentarza, tak aby mogła ona stanowić skuteczne narzędzie bieżącej kontroli obrotów materiałowych w OSP.
11 Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2018 r. poz. 395 ze zm.).
Wnioski pokontrolne
Prawo zgłoszenia zastrzeżeń
Obowiązek poinformowania NIK o sposobie wykorzystania uwag i wykonania wniosków
IV. Wnioski
W związku z niestwierdzeniem nieprawidłowości, Najwyższa Izba Kontroli nie formułuje wniosków pokontrolnych.
V. Pozostałe informacje i pouczenia
Wystąpienie pokontrolne zostało sporządzone w dwóch egzemplarzach; jeden dla kierownika jednostki kontrolowanej, drugi do akt kontroli.
Zgodnie z art. 54 ustawy o NIK kierownikowi jednostki kontrolowanej przysługuje prawo zgłoszenia na piśmie umotywowanych zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego, w terminie 21 dni od dnia jego przekazania. Zastrzeżenia zgłasza się do dyrektora Delegatury NIK w Poznaniu.
Zgodnie z art. 62 ustawy o NIK proszę o poinformowanie Najwyższej Izby Kontroli, w terminie 21 dni od otrzymania wystąpienia pokontrolnego, o sposobie wykorzystania uwag oraz o podjętych działaniach lub przyczynach niepodjęcia tych działań.
W przypadku zgłoszenia zastrzeżeń do wystąpienia pokontrolnego, termin przedstawienia informacji liczy się od dnia otrzymania uchwały o oddaleniu zastrzeżeń w całości lub zmienionego wystąpienia.
Poznań, dnia września 2018 r.
Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Poznaniu
Kontroler
Dyrektor
................................................................................................................
Maciej Kowalski specjalista kontroli państwowej
z up. Tomasz Nowiński wicedyrektor | <urn:uuid:eefbcbc5-5f15-44b7-bca4-f05b68e56403> | finepdfs | 1.563477 | CC-MAIN-2022-05 | https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,lpo~p_18_093_201805151102501526382170~id8~01,typ,kj.pdf | 2022-01-28T23:22:30+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320306346.64/warc/CC-MAIN-20220128212503-20220129002503-00607.warc.gz | 953,527,144 | 0.999946 | 0.999957 | 0.999957 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
54,
2426,
5325,
8180,
11147,
14092,
16968,
19813,
21262
] | 1 | 0 |
Opis przyjętych wartości do wieloletniej prognozy finansowej Gminy Udanin na lata 2014 - 2030
1. Założenia wstępne
Wieloletnia prognoza finansowa Gminy Udanin przygotowana została na lata 2014 – 2030. Długość okresu objętego prognozą wynika z art. 227 ust. 2 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.) (dalej zwaną Ustawą). Z brzmienia przepisu wynika, że prognozę należy sporządzić na okres, na który zaciągnięto oraz planuje się zaciągnąć zobowiązania.
Odległy czas prognozowania zwiększa ryzyko niewłaściwego oszacowania wartości przyjętych w prognozie w odniesieniu do faktycznie uzyskanych. Zwracając uwagę na kroczący charakter prognozy, która corocznie będzie nowelizowana przyjęto następujące założenia:
- dla roku 2014 przyjęto wartości wynikające uchwały budżetowej;
- dla roku 2015 przyjęto wielkości pozwalające na realizację przyjętych przedsięwzięć;
- dla lat 2016 - 2030 przyjęto sposób prognozowania, poprzez indeksację o wskaźniki makroekonomiczne oraz korekty merytoryczne;
Podzielenie prognozy w powyższy sposób pozwala na realną ocenę możliwości inwestycyjno-kredytowych gminy. Niestabilność i nieprzewidywalność cykli gospodarczych nakazuje zachowanie szczególnej ostrożności dla prognoz długookresowych. Ponadto brak stabilnego odniesienia dla długofalowej polityki finansowej samorządu oraz znaczna zmienność budżetów gmin w ciągu ostatnich dziesięciu lat wymuszają określenie granicy rozwoju samorządu terytorialnego.
2. Prognoza dochodów
Prognozy dochodów dokonano przy następujących założeniach:
- w dochodach ogółem dokonano podziału na dochody majątkowe i bieżące.
W dochodach bieżących prognozowano ogólnie uwzględniając podział na kategorie: - podatki i opłaty lokalne (wyszczególniając podatki: od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych, oraz opłaty: skarbowa, targowa, za zezwolenie na sprzedaż alkoholu oraz pozostałe podatki i opłaty)
- udział w podatkach centralnych budżetu państwa (wyszczególniając: udział w podatku dochodowym od osób fizycznych – PIT oraz udział w podatku dochodowym od osób prawnych – CIT)
- subwencje z budżetu państwa (wyszczególniając subwencje: oświatową, wyrównawczą, równoważącą)
- dotacje (wyszczególniając dotacje: na zadania zlecone i na zadania własne)
- pozostałe dochody bieżące (wyszczególniając m.in.: , wpływy z usług, darowizny i inne)
W dochodach majątkowych prognozowano w podziale na kategorie:
- dochody z majątku (wyszczególniając sprzedaż mienia oraz przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności);
- dotacje na inwestycje (wyszczególniając dofinansowanie budżetu państwa,
budżetu Unii Europejskiej oraz pozostałe środki na inwestycje)
Wszystkie wymienione kategorie wybrane zostały na podstawie paragrafów klasyfikacji budżetowej.
W 2014 roku planowany jest spadek dochodów ogółem o 1.153.329,75 czyli o 6,1%. Spadek dochodów bieżących w stosunku do 2013 roku o 1.500.989,75 czyli o 8,8% wynika przede wszystkim z obniżenia stawki za kwintal żyta przyjętej jako podstawa do obliczenia podatku rolnego z kwoty 72 zł. zł. na 68 zł., oraz obniżenia kwoty subwencji ogólnej o 778.894,- zł. tj. o 14,18%. W roku 2015 planowany jest duży wzrost dochodów bieżących o 12,3% w stosunku do roku poprzedniego powodowany możliwością uzyskania dużych wpływów z podatku od nieruchomości (podatek od budowli – 23 elektrownie wiatrowe). Zostały wydane pozwolenia na budowę 42 elektrowni wiatrowych dla jednej z firm wiatrowych oraz dla 23 elektrowni dla drugiej z firm. Z uwagi na ostrożnościowy charakter prognozy dochody z tego tytułu zostały rozłożone proporcjonalnie do możliwości ukończenia budowy elektrowni wiatrowych, stąd tak duży wzrost dochodów bieżących w 2015 i następnie w 2016 roku. Kategorie dochodów bieżących w pozostałych latach prognozy tj. 2017-2030 ustalono za pomocą stałego wskaźnika wzrostu poszczególnych kategorii czyli o 0,5% .
Dochody o charakterze majątkowym prognozowano tylko do terminów, które umożliwiły racjonalne przewidzenie kształtowania się wpływów z tych kategorii. Po stronie dotacji na inwestycje uwzględniono spodziewane współfinansowanie inwestycji ze środków unijnych oraz budżetu państwa. Dla prognozy dochodów majątkowych szczególnie istotna była wiedza merytoryczna i doświadczenie Skarbnika Gminy. Na kolejne lata przyjęto wielkości sprzedaży majątku na podstawie danych uzyskanych z referatu geodezji i gospodarki mieniem gminnym.
Uzyskane w powyższy sposób wartości dochodów zsumowano w kategorie dochodów bieżących i majątkowych a następnie dochodów ogółem. Zestawienie ogólnych kwot przedstawiono w załączniku Nr 1.
3. Prognoza wydatków
Podobnie jak dochody, wydatki podzielono przy prognozowaniu na kategorie wydatków bieżących i wydatków majątkowych. Wydatki bieżące dodatkowo podzielone zostały na wynagrodzenia i składki od nich naliczane, uwzględniając nagrody jubileuszowe oraz odprawy emerytalne, wydatki związane z funkcjonowaniem organów j.s.t. ujętych w rozdziałach 75022 -75023, przedsięwzięcia, o których mowa w art. 226 ust. 4 ufp (wydatki bieżące), pozostałe wydatki bieżące.
Zgodnie z założeniami przyjętymi przy prognozie dochodów, dla wydatków bieżących w roku 2014 przyjęto projekt uchwały budżetowej. W latach 2015-2017 dokonano indeksacji o wskaźniki inflacji prognozowane przez Ministerstwo Finansów w dokumencie „Wytyczne dotyczące założeń makroekonomicznych na potrzeby wieloletnich prognoz finansowych jednostek samorządu terytorialnego. Aktualizacja – Maj 2013r." od roku 2018 do roku 2030, ze względu na odległy okres prognozy i zmienność systemu ekonomiczno – gospodarczego, przyjęto stały wskaźnik wzrostu wydatków bieżących na poziomie 1%. Wszystkie wskaźniki zostały przedstawione w takich parametrach aby zachowana została relacja dochody bieżące ≥ wydatki bieżące.
W ramach przedsięwzięć wykazanych w Załączniku nr 2 do uchwały w sprawie wieloletniej prognozy finansowej wykazano kwoty wynikające z zawartych już umów lub przewidziane uchwałami rady gminy.
Wydatki związane z obsługą zadłużenia zostały wyliczone zgodnie z harmonogramem spłaty zobowiązań już zaciągniętych oraz planowanych do zaciągnięcia w badanym okresie.
4. Inwestycje (wydatki majątkowe)
Wydatki majątkowe w okresie objętym prognozą zostały rozpisane w załączniku nr 2 do uchwały, gdzie ujęto przedsięwzięcia o charakterze inwestycyjnym. W roku 2014 przewiduje się wykonanie wydatków inwestycyjnych w kwocie 4.667.500,- zł. wykazanych w Załączniku Nr 2 jak i innych, których realizacja przypada na jeden rok budżetowy. Ponadto w latach 2015 - 2030 ujęto inwestycje, których okres realizacji nie przekroczy czasu jednego roku w związku z czym nie zostały zawarte w załączniku dotyczącym przedsięwzięć.
5. Wynik budżetu, wynik z działalności operacyjnej (bieżącej)
Wynik budżetu w prognozowanym okresie jest ściśle powiązany z przyjętymi założeniami do prognozy dochodów i wydatków. Należy podkreślić fakt, iż w badanym okresie historycznym wynik na podobnym poziomie jaki przyjęto w analizie występował kilkakrotnie.
Wynik z działalności operacyjnej (bieżącej) jest pozycją bardzo istotną na skutek zapisu w art. 242 Ustawy – organ stanowiący nie może uchwalić budżetu, w którym wydatki bieżące są wyższe od dochodów bieżących powiększonych o nadwyżkę z lat ubiegłych i wolne środki. Należy podkreślić, iż zgodnie z prognozą w całym badanym okresie nie ma zagrożenia naruszenia powyższego zapisu.
W 2014 roku planowany jest deficyt budżetu w kwocie 2.231.627,00 zł. natomiast wynik z działalności operacyjnej zamyka się nadwyżką w kwocie 488.025,00 zł.
6. Przychody
W prognozowanym okresie po stronie przychodów ujęto środki pochodzące z zaciągniętych oraz planowanych do zaciągnięcia pożyczek oraz z emisji papierów wartościowych. Zgodnie z prognozą w roku 2014 planowane są do zaciągnięcia 2 pożyczki na wyprzedzające finansowanie w łącznej kwocie 749.676,00 zł, emisja papierów wartościowych w kwocie 2.524.000,00 zł., pożyczka z WFOŚiGW w kwocie 136.430,00 zł, oraz wolne środki w kwocie 132.436,00 zł. Natomiast w następnych latach nie planuje się zaciągnięcia nowych zobowiązań ze względu na ich wysoki stan.
7. Rozchody
Po stronie rozchodów w prognozowanym okresie przyjęto tylko przepływy związane ze spłatą rat kapitałowych zaciągniętych oraz planowanych do zaciągnięcia w roku 2014 pożyczek i emisji papierów wartościowych. W roku 2014 na rozchody w kwocie 1.310.915,00 zł. składają się:
- spłaty pożyczek z WFOŚiGW – 408.800 zł.
- spłaty pożyczek na wyprzedzające finansowanie – 902.115,00 zł.
8. Finansowanie deficytu i przeznaczanie nadwyżki.
W związku z przepisem art. 89 ust. 1 ustawy o finansach publicznych przewiduje się, że w przypadku planowania w danym roku pożyczek do udzielenia muszą mieć one pokrycie w nadwyżce budżetowej danego roku, nadwyżce budżetowej z lat poprzednich lub wolnych środkach. Pozostała część nadwyżki budżetowej lub ww przychodów przeznacza się na spłatę wcześniej zaciągniętego długu. W przypadku wystąpienia w danym roku deficytu budżetowego zasada ta odnosi się do ww źródeł przychodów.
W 2014 roku planowany deficyt wyniesie 2.231.627,00 zł. Źródło pokrycia deficytu (2.231.627,00 zł.) powiększonego o kwotę rozchodów (1.310.915,00 zł.) stanowić będą przychody pochodzące z zaciągniętych pożyczek (886.106,00 zł.) ze sprzedaży innych papierów wartościowych (2.524.000,00 zł.) oraz wolnych środków (132.436,00 zł.)
9. Kwota długu, sposób jego sfinansowania i relacja z art. 243. Ustawy
Kwota wykazana jako dług na koniec każdego roku jest wynikiem działania: dług z poprzedniego roku + zaciągany dług – spłata długu. Długi te uwzględnione są jedynie przy obliczeniu obciążeń budżetu danego roku spłatami: (R+O)/D zgodnie z art. 243 ustawy.
Sposób finansowania długu – przyjmuje się, że dług (jego spłata) jest finansowana w pierwszej kolejności z nadwyżki budżetowej, wolnych środków, spłacanych pożyczek oraz nadwyżki z lat poprzednich z tym, że w przypadku planowania pożyczek do udzielenia wielkości te przeznacza się na finansowanie długu w wartości pomniejszonej o wielkość przewidywanych do udzielenia pożyczek. W następnej kolejności dług finansuje się dochodów lub nowo zaciąganym długiem.
Kwota długu na koniec 2014 roku wyniesie 8.422.530,- zł. Jest to wynik planowanej do realizacji w 2014 roku dużej ilości zadań inwestycyjnych na łączną kwotę 4.667.500- zł. na realizację których niezbędne jest zaciągnięcie dodatkowych zobowiązań. Pomimo dużego wzrostu zadłużenia wskaźniki określone w art. 243 ustawy zostają zachowane i pozostają na poziomie pozwalającym na dalszy rozwój Gminy Udanin. | <urn:uuid:0bd1acb7-da8a-45d8-90f1-b7f67c61411c> | finepdfs | 2.066406 | CC-MAIN-2022-05 | http://bip.ug-udanin.dolnyslask.pl/plik.php?id=5111 | 2022-01-27T06:13:55+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320305141.20/warc/CC-MAIN-20220127042833-20220127072833-00056.warc.gz | 8,486,429 | 0.99999 | 0.999992 | 0.999992 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2648,
5824,
8156,
10603
] | 3 | 0 |
ZWYCZAJNE WALNE ZGROMADZENIE CREEPY JAR S.A.
ZWOŁANE NA DZIEŃ 7 CZERWCA 2022 ROKU
PRZEWODNIK
Niniejszy dokument został przygotowany wyłącznie w celach informacyjnych.
Wszelkie informacje dotyczące Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Creepy Jar S.A. zwołanego na dzień 7 czerwca 2022 r. (dalej „ZWZ”) są udostępnione na stronie internetowej https://creepyjar.com/wza/
Pytania lub wątpliwości związane z uczestnictwem w ZWZ prosimy kierować na adres: email@example.com
ZWYCZAJNE WALNE ZGROMADZENIE AKCJONARIUSZY CREEPY JAR S.A.
Data: 7 czerwca 2022 r.
Godzina: 12:00 CEST
Dzień Rejestracji: 22 maja 2022 r.
Miejsce: Sala Konferencyjna budynku Brama Zachodnia przy Al. Jerozolimskich 92, 00-807 Warszawa
Creepy Jar zapewnia powszechnie dostępną transmisję obrad ZWZ w czasie rzeczywistym, która będzie dostępna na stronie internetowej https://creepyjar.com/wza/
Wszystkie informacje dot. ZWZ Creepy Jar S.A. zwołanego na dzień 7 czerwca 2022 r. są dostępne na stronie internetowej pod adresem: https://creepyjar.com/wza/
UDZIAŁ W ZWZ CREEPY JAR S.A.
KTO MOŻE UCZESTNICZYĆ W ZWZ
Wszyscy Akcjonariusze, którzy na szesnaście dni przed datą ZWZ ("Dzień Rejestracji"), tj. w dniu 22 maja 2022 r., posiadali na rachunku papierów wartościowych co najmniej jedną akcję Creepy Jar S.A. mają prawo do uczestnictwa w ZWZ.
JAK SIĘ ZAREJESTROWAĆ?
Należy zgłosić się do podmiotu prowadzącego rachunek maklerski, na którym zapisane są akcje Spółki należące do Akcjonariusza z żądaniem wystawienia imiennego zaświadczenia o prawie do uczestniczenia w ZWZ. Akcjonariusze mogą uzyskać zaświadczenie od dnia ogłoszenia o zwołaniu ZWZ (12 maja 2022 r.) do pierwszego dnia powszedniego po Dniu Rejestracji (23 maja 2022 r.).
JAK WYKONYWAĆ PRAWO GŁOSU?
Akcjonariusz będący osobą fizyczną może uczestniczyć w ZWZ oraz wykonywać prawo głosu osobiście lub przez pełnomocnika. Akcjonariusz niebędący osobą fizyczną może uczestniczyć w ZWZ oraz wykonywać prawo głosu przez osobę uprawnioną do składania oświadczeń woli w jego imieniu lub przez pełnomocnika.
Nie ma możliwości udziału w ZWZ przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej oraz wykonywania prawa głosu drogą korespondencyjną.
Akcjonariusze zostaną dopuszczeni do uczestnictwa w ZWZ po okazaniu dowodu tożsamości, a pełnomocnicy po okazaniu dowodu tożsamości i oryginału pełnomocnictwa udzielonego w formie pisemnej. Przedstawiciele osób prawnych lub jednostek nieposiadających osobowości prawnej powinni dodatkowo okazać aktualne odpisy z odpowiednich rejestrów, wymieniające osoby uprawnione do reprezentowania tych podmiotów.
Lista Akcjonariuszy uprawnionych do wzięcia udziału w ZWZ zostanie sporządzona przez Spółkę na podstawie wykazu udostępnionego przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A.
Szczegółowe informacje na temat wymaganej formy pełnomocnictwa i wymogów związanych z jego udzieleniem znajdują się na stronie https://creepyjar.com/wza/
Pełnomocnictwo udzielone w formie elektronicznej należy przesyłać na adres e-mail: firstname.lastname@example.org co najmniej na jeden dzień roboczy przed terminem ZWZ.
https://creepyjar.com/wza/ CREEPY JAR email@example.com
PORZĄDEK OBRAD ZWZ W DNIU 7 CZERWCA 2022 ROKU
1. Otwarcie obrad ZWZ;
2. Wybór Przewodniczącego ZWZ;
3. Sprawdzenie listy obecności, stwierdzenie prawidłowości zwołania ZWZ oraz jego zdolności do podejmowania uchwał;
4. Przyjęcie porządku obrad ZWZ;
5. Podjęcie uchwały w sprawie wyboru członków komisji skrutacyjnej (ewentualnie odstąpienia od powołania komisji skrutacyjnej);
6. Rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy zakończony w dniu 31 grudnia 2021 r.;
7. Podjęcie uchwały w sprawie przeznaczenia zysku netto za rok obrotowy zakończony w dniu 31 grudnia 2021 r.;
8. Podjęcie uchwały w sprawie skorygowanego wyniku finansowego za rok obrotowy zakończony w dniu 31 grudnia 2017 r.;
9. Podjęcie uchwały w sprawie skorygowanego wyniku finansowego za rok obrotowy 2018;
10. Podjęcie uchwały w sprawie skorygowanego wyniku finansowego za rok obrotowy 2019;
11. Rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok obrotowy zakończony w dniu 31 grudnia 2021 r.;
12. Podjęcie uchwał w sprawie udzielenia absolutorium Członkom Zarządu Spółki z wykonania obowiązków w roku obrotowym zakończonym w dniu 31 grudnia 2021 r.;
13. Podjęcie uchwał w sprawie udzielenia absolutorium Członkom Rady Nadzorczej Spółki z wykonania obowiązków w roku obrotowym zakończonym w dniu 31 grudnia 2021 r.;
14. Podjęcie uchwały w sprawie ustalenia liczby członków Rady Nadzorczej Spółki;
15. Podjęcie uchwał w sprawie powołania członków Rady Nadzorczej Spółki;
16. Podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej sprawozdania Rady Nadzorczej Spółki o wynagrodzeniach członków Zarządu i Rady Nadzorczej;
17. Podjęcie uchwały w sprawie przyjęcia Regulaminu Walnego Zgromadzenia Spółki;
18. Podjęcie uchwały w sprawie zmiany Regulaminu Programu Motywacyjnego Spółki;
19. Podjęcie uchwał w sprawie zmiany Statutu Spółki;
20. Podjęcie uchwały w sprawie przyjęcia tekstu jednolitego Statutu Spółki;
21. Wolne wnioski
22. Zamknięcie obrad ZWZ.
Wszelkie informacje dotyczące ZWZ Creepy Jar S.A. są dostępne na: https://creepyjar.com/wza/
ZGŁASZANIE PROJEKTÓW UCHWAŁ
PRAWO AKCJONARIUSZA DO ŻĄDANIA UMIESZCZENIA OKREŚLONYCH SPRAW W PORZĄDKU OBRAD ZWZ
Akcjonariuszowi lub Akcjonariuszom reprezentującym co najmniej jedną dwudziestą kapitału zakładowego, przysługuje prawo żądania umieszczenia określonych spraw w porządku obrad ZWZ.
Żądanie należy złożyć Zarządowi Spółki nie później niż 21 dni przed terminem ZWZ:
• w siedzibie Spółki (w godz. od 9:00 do 16:00) lub
• przesłać na adres siedziby Spółki lub
• przesłać przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej na adres firstname.lastname@example.org (w formacie pdf).
PRAWO AKCJONARIUSZA DO ZGŁASZANIA PROJEKTÓW UCHWAŁ DOTYCZĄCYCH SPRAW WPROWADZONYCH DO PORZĄDKU OBRAD ZWZ LUB SPRAW, KTÓRE MAJĄ ZOSTAĆ WPROWADZONE DO PORZĄDKU OBRAD ZWZ
Akcjonariuszowi lub Akcjonariuszom reprezentującym co najmniej jedną dwudziestą kapitału zakładowego, przysługuje prawo do zgłaszania projektów uchwał dotyczących spraw wprowadzonych do porządku obrad ZWZ lub spraw, które mają zostać wprowadzone do porządku obrad.
Projekty uchwał z uzasadnieniem powinny być złożone Zarządowi Spółki:
• w siedzibie Spółki (w godz. od 9:00 do 16:00) lub
• przesłać na adres siedziby Spółki lub
• przesłać przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej na adres email@example.com (w formacie pdf).
Zgodnie z DPSN 2021 projekty uchwał powinny zostać zgłoszone przez Akcjonariuszy najpóźniej na 3 dni przed ZWZ.
PRAWO AKCJONARIUSZA DO ZGŁASZANIA PROJEKTÓW UCHWAŁ DOTYCZĄCYCH SPRAW WPROWADZONYCH DO PORZĄDKU OBRAD PODCZAS ZWZ
Każdy z Akcjonariuszy uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu, może podczas Walnego Zgromadzenia zgłaszać projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad.
Sprawdź ogłoszenie o zwołaniu ZWZ dostępne na: https://creepyjar.com/wza/
DOKUMENTACJA PRZEDSTAWIANA ZWZ
DOKUMENTACJA PRZEDKŁADANA DO ROZPATRZENIA ZWZ CREEPY JAR S.A.
ZWOŁANEMU NA DZIEŃ 7 CZERWCA 2021 ROKU
Spółka w dniu 28 kwietnia 2022 r. opublikowała Raport Roczny, zawierający m.in.:
- Sprawozdanie finansowe Spółki za 2021 rok;
- Sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki w 2021 roku;
- Sprawozdanie niezależnego biegłego rewidenta z badania rocznego sprawozdania finansowego Spółki za rok 2021;
Dokumenty te opublikowane są na stronie https://creepyjar.com/raport-roczny-2021/, jak również dostępne w siedzibie Spółki w godz. 9:00-16:00.
UCHWAŁY I SPRAWOZDANIA RADY NADZORCZEJ PRZEDKŁADANE ZWZ:
- Sprawozdanie Rady Nadzorczej Spółki z działalności Rady Nadzorczej za okres od 01 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku oraz pisemnego sprawozdania z wyników ocen dokonanych przez Radę Nadzorczą w zakresie sprawozdania finansowego Spółki oraz sprawozdania Zarządu Spółki z działalności Spółki za okres od 01 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku;
- Sprawozdanie Rady Nadzorczej o wynagrodzeniach w Spółce za rok obrotowy zakończony 31 grudnia 2021 roku;
- Raport niezależnego biegłego rewidenta z wykonania usługi dającej racjonalną pewność w zakresie oceny sprawozdania o wynagrodzeniach Spółki;
- Uchwały Rady Nadzorczej Spółki w sprawie m.in. zaopiniowania sprawozdania finansowego i sprawozdania Zarządu Spółki z działalności Spółki za okres od 01 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku, zaopiniowania propozycji Zarządu dotyczącej przeznaczenia zysku netto za okres od 01 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku oraz rekomendacji dla ZWZ Spółki ws. powzięcia uchwały o udzieleniu absolutorium dla Zarządu Spółki;
Wszystkie dokumenty przedkładane ZWZ Creepy Jar S.A. są udostępnione na stronie internetowej https://creepyjar.com/wza/
CREEPY JAR
KONTAKT:
firstname.lastname@example.org | 98489298-98cc-4a37-9cd8-5c370b78c1e7 | finepdfs | 1.091797 | CC-MAIN-2024-18 | https://creepyjar.com/wp-content/uploads/2022/05/Creepy-Jar-S.A.-13.-Przewodnik-po-ZWZ-7.06.2022-1.pdf | 2024-04-14T14:35:51+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296816879.72/warc/CC-MAIN-20240414130604-20240414160604-00591.warc.gz | 172,877,723 | 0.999642 | 0.999973 | 0.999973 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | true | [
93,
467,
1023,
3132,
5210,
6983,
8778,
8817
] | 3 | 0 |
Zatrudnienie osób niepełnosprawnych
Bartłomiej Piotrowski
Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Warszawa, czerwiec 2010 Projekt graficzny: Frycz | Wicha Skład graficzny: Mirosław Piekutowski Wszystkie prawa zastrzeżone. Przedruk i reprodukcja w jakiejkolwiek postaci całości lub części biuletynu bez pisemnej zgody Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych są zabronione. ISSN 18 98 – 69 6 X
Zatrudnienie osób niepełnosprawnych
Bartłomiej Piotrowski
Wstęp
Podejmując problematykę zatrudnienia osób niepełnosprawnych (ON), trzeba zacząć od zdefiniowania, czym tak naprawdę jest niepełnosprawność. Światowy program działań na rzecz osób niepełnosprawnych oraz Standardowe zasady wyrównywania szans osób niepełnosprawnych ONZ określają niepełnospraw ność jako problemem społeczny (tzw. środowiskowa koncepcja utrudnień) 1 . W koncepcji tej ważną rolę odgrywa relacja między zdrowiem człowieka (z uwzględnieniem jego wieku, płci, wykształcenia) a społeczeństwem i środowi skiem, które go otaczają. Konsekwencją takiego ujęcia niepełnosprawności jest podejście określające, że to nie człowieka trzeba dostosowywać do otocze nia, lecz należy tak planować środowisko i społeczeństwo, aby wszyscy obywatele mieli równe szanse.
Wywodząca się z tego sposobu myślenia Konwencja o prawach osób niepełno sprawnych 2 , przyjęta w 2006 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, określa, że: do osób z niepełnosprawnościami zaliczają się osoby mające długotrwałe uszkodzenia fizyczne, umysłowe, intelektualne lub dotyczące zmysłów, które mogą, w oddziaływaniu z różnymi barierami, utrudniać tym oso bom pełne i skuteczne uczestnictwo w społeczeństwie.
W zakresie prawa polskiego kwestie te unormowane są w kilku oficjalnych do kumentach. Karta praw osób niepełnosprawnych (uchwała Sejmu RP z dnia 1 sierpnia 1997 r., M.P. z 1997 r., nr 50, poz. 475) określa, że osoby z niepeł nosprawnościami to: osoby, których sprawność fizyczna, psychiczna lub umysłowa trwale lub okresowo utrudnia, ogranicza lub uniemożliwia
1 http://www.unic.un.org.pl/niepelnosprawnosc/definicja.php
2 Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych,z dn. 13 grudnia 2006, A/RES/51/106, http://www.unic.un.org.pl/dokumenty/KonwencjaPrawOsobNiepelnosprawnych.txt
życie codzienne, naukę, pracę oraz pełnienie ról społecznych, zgodnie z normami prawnymi i zwyczajowymi.
Jak widać, kluczowym elementem wspólnym przytaczanych definicji jest kwestia utrudniania pełnego uczestnictwa w życiu społecznym. Z kolei Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1997 r., nr 123, poz. 776 z pózn. zm.) definiuje niepełnosprawność jako: trwałą lub okresową niezdolność do pełnienia ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w tym powodującą niezdolność do pracy.
Dla naszych rozważań najważniejsze w tej definicji jest zwrócenie uwagi na nie zdolność do pracy. Natomiast Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 1998 r., nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) definiuje pojęcie niezdolności do pracy jako: całkowicie lub częściowo utraconą zdolność do pracy zarobkowej z powodu narusze nia sprawności organizmu i bez rokowania na odzyskanie tej zdolności po przekwalifikowaniu; oraz pojęcie niezdolności do samodzielnej egzy stencji jako: naruszenie sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w za spokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. 3
Definicja ta jest stosowana jedynie do celów rentowych. Jest też jednym z przy kładów na istnienie zróżnicowania i braku spójności w polskim prawodawstwie i systemie orzecznictwa o niepełnosprawności. Warto jednak zwrócić w tym miej scu uwagę na część definicji mówiącą o niemożności pracy pomimo przekwalifi kowania. To bardzo istotny element wskazujący na rolę rehabilitacji zawodowej
3 http://www.mpips.gov.pl/index.php?gid=9&news_id=956
poprzez szkolenie w nabyciu przez osobę niepełnosprawną nowych umiejętności umożliwiających wykonywanie nowej pracy.
Zgodnie z wynikami spisu powszechnego z 2002 r. w Polsce żyje 5,5 mln osób niepełnosprawnych. Należy wziąć pod uwagę, że grupa ta jest niejednolita, a powyższa liczba obejmuje również osoby bez ustalonego stopnia niepełno sprawności czy zaliczenia do jednej z grup inwalidztwa na podstawie odrębnych przepisów. Badanie bowiem pozwalało respondentom na subiektywną odpo wiedź bez poparcia faktu dokumentem (co jest rozwiązaniem stosowanym w tego typu badaniach – chodzi o odnotowanie liczby osób, które odczuwają swoje ograniczenia, a niekoniecznie starają się o ich prawne potwierdzenie). Od 2008 r. rozpoczęto w Polsce wdrażanie Elektronicznego Systemu Monitorin gu Orzekania o Niepełnosprawności (EKSMOoN). Oznacza to, że dopiero za kilka lat będzie możliwe precyzyjne określenie liczby osób niepełnosprawnych wraz z podaniem pełniejszej informacji na ich temat.
W wyniku badań prowadzonych przez GUS dysponujemy dziś danymi na temat liczby osób niepełnosprawnych prawnie oraz struktury popu lacji tychże osób według orzeczonych stopni niepełnosprawności.
Według ostatnich wyników Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL), prowadzonego przez GUS, liczba osób niepełnosprawnych prawnie w wieku 15 lat i więcej w 2009 r. wynosiła około 3,5 mln (dokładnie 3506 tys.), co sta nowiło 11,1% ludności w wieku 15 lat i więcej. Liczba osób niepełnosprawnych prawnie w wieku produkcyjnym wynosiła około 2,1 mln (2068 tys.) i stanowiła 8,7% populacji w tym wieku.
W ciągu ostatnich lat nastąpiło zwiększenie udziału osób z orzeczonym umiar kowanym stopniem niepełnosprawności, jak też znacznym, oraz zmniejszenie udziału osób z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności.
W 2009 r. wśród osób w wieku 15 lat i więcej:
A A 38,4% posiadało orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne),
A A 27,2% posiadało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne),
A A 34,4% posiadało orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne).
Wśród osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym:
A A 40,2% posiadało orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne),
A A 18,7% posiadało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne),
A A 41,1% posiadało orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności (lub orzeczenie równoważne).
Niezależnie od opisanych problemów z dokładnym ustaleniem liczby niepełno sprawnych przywołane powyżej dane oznaczają, że w społeczeństwie funkcjonu je olbrzymia, stanowiąca około 16% ogółu, grupa osób (gospodarstwa do mowe z osobami niepełnosprawnymi stanowią około 20% ogółu gospodarstw domowych) o obniżonej sprawności w codziennym funkcjonowaniu, a zatem i wymagających szczególnego podejścia w szerokim zakresie wspomagania ak tywności ludzkiej, w tym zwłaszcza:
A A w edukacji,
A A na rynku pracy,
A A w życiu codziennym.
W Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapisane są podstawowe prawa czło wieka i polskiego obywatela – mają one charakter uniwersalny, tzn. przysługują na równi wszystkim ludziom, bez względu na ich indywidualne cechy psycho fizyczne. Aby jednak wszyscy mogli w takim samym stopniu korzystać z praw
5
W chwili obecnej Polska rozpoczęła przygotowania do ratyfikacji Kon wencji o prawach osób niepełnosprawnych*, przyjętej 13 grudnia 2006 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Konwencja została podpisana przez Polskę w 2007 r., co było wyrazem poparcia dla respektowania wszelkich praw człowieka w odniesieniu do osób niepełnosprawnych. Międzyna rodowe konwencje, którymi Polska jest związana, muszą być brane pod uwagę w procesie stanowienia prawa krajowego, co powinno korzystnie wpłynąć na sytuację osób niepełnosprawnych w Polsce. Decyzja o raty fikacji tej konwencji zostanie podjęta w momencie uzyskania pewności, że Polska będzie w stanie wywiązywać się z podjętych zobowiązań, co jest zgodne z obowiązującymi przepisami dotyczącymi zawierania umów międzynarodowych oraz z utrwaloną praktyką ratyfikacyjną. W chwili raty fikacji ustawodawstwo krajowe ma zapewniać realizację zobowiązań po dejmowanych na szczeblu międzynarodowym lub zmiany ustawodawstwa krajowego powinny być tak zaawansowane, by istniała pewność szybkie go doprowadzenia do jego pełnej zgodności z postanowieniami umowy międzynarodowej.
* Polska droga do Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych ONZ, Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego, Kraków 2008, http://firr.org.pl/uploads/file/nasze_publikacje/Czarna_ksiega_www.pdf
im przysługujących, osoby niepełnosprawne muszą mieć możliwość korzystania z pewnych szczególnych praw, przysługujących tylko tej grupie ludzi.
Trzeba mocno podkreślić, że te szczególne prawa nie są przywilejami (nie ła mią zasady równości wobec prawa), a służą jedynie temu, aby osoby niepełno sprawne, które w kontaktach ze środowiskiem doświadczają różnego rodzaju barier, mogły w pełni uczestniczyć w życiu i korzystać z praw przysługujących wszystkim ludziom 4 . Szczególne rozwiązania dotyczące wyrównywania szans
4 A. Gręziak, Prawa osób niepełnosprawnych w świetle doświadczeń Rzecznika Praw Obywatelskich, Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich w Warszawie, http://www.pson.org.pl/pl/perspektywy/doc%5Cgren.doc
w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych zawarte są w Ustawie z dnia 27 sierp nia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Pomimo wielu wysiłków i znaczących nakładów poniesionych w ciągu ostat nich lat na poprawę warunków życia, funkcjonowania społecznego oraz pracy osób niepełnosprawnych nadal znaczna część tych osób doświadcza różnych ograniczeń utrudniających im pełne funkcjonowanie w społeczeństwie. Dzia łania władz publicznych, a także wielu podmiotów prywatnych zmierzają do likwidacji barier i przeciwdziałania ich powstawaniu. Równolegle zapisy pol skiego prawa nakazują dostosowywanie przestrzeni publicznej do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Specyficzna sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy
W niniejszym opracowaniu będziemy się zajmować głównie kwestią zatrudnie nia osób niepełnosprawnych. Praca dla wszystkich ludzi jest ważnym składni kiem życia – szczególną rolę odgrywa jednak w życiu osób niepełnosprawnych. Jak pisze wybitny polski psycholog prof. R. Ossowski: Praca jest wartością, która umożliwia jednostce pełne uczestnictwo w życiu społecznym. Zapewnia jej mate rialne warunki egzystencji, określa rolę i status w ramach organizacji społecznej. Należy podkreślić, że praca oprócz funkcji ekonomicznej spełnia też wiele innych – jest warunkiem, okazją lub sposobem realizacji wielu potrzeb pozaekonomicz nych. Coraz częściej w przypadku choroby i niepełnosprawności dostrzega się znaczenie pracy jako elementu rehabilitacji społecznej 5 .
5 Cyt. za: D. Niklas, Osoby niepełnosprawne a rynek pracy, http://otopraca.pl/kandydat/informator/niepelnosprawni/117
Podejmując pracę, osoby niepełnosprawne mają większe szanse na wejście w relacje z otoczeniem. Zyskują możliwość zdobycia kompetencji społecznych, przełamania obaw przed kontaktem z innymi oraz uczenia się utrzymywania tego kontaktu. Osoby niepełnosprawne dzięki pracy nie pozostają ze swoimi problemami same w domu. Co bardzo istotne, budują też zdrową samoocenę, która daje im siłę do samodzielnego stawiania czoła trudnościom.
Osoby niepełnosprawne nie mają takich samych szans na zatrudnienie jak osoby sprawne. Może to wynikać zarówno z mniejszej wydajności, jak i niemożliwości pracy na wszystkich stanowiskach pracy (bez ich odpowiedniego dostosowania). Pracodawca zatrudniający osobę niepełnosprawną musi więc brać pod uwa gę konieczność poniesienia dodatkowych kosztów na adaptację miejsca pracy lub kosztów mniejszej produkcji. Dlatego też w większości państw UE (również w Polsce) powstały specjalne systemy kompensacji kosztów ze środków publicz nych dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne.
Z badań zleconych przez Unię Europejską wynika, że w grupie osób niepełno sprawnych w wieku produkcyjnym 58% jest biernych zawodowo (nieaktywni + bezrobotni) 6 .
Trudno w ciągu krótkiego czasu zmienić tę sytuację, gdyż samo zatrudnienie jest uwarunkowane długotrwającymi czynnikami, takimi jak zdobycie wykształcenia i umiejętności, pokonanie barier fizycznych i mentalnych. Takie zmiany dokonu ją się przez kilka pokoleń.
Pokażemy teraz, jak wygląda sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy w Polsce – zwłaszcza jak kształtuje się poziom aktywności zawodowej
6 A. Najmiec, Sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy w państwach Unii Europejskiej, CIOP, Warszawa 2007.
i zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Przedstawimy strukturę zatrudnienia, a także dane na temat bezrobocia osób niepełnosprawnych.
Wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności Polski wskazują na znaczną poprawę sytuacji osób niepełnosprawnych na rynku pracy w ciągu ostatnich czterech lat. W tym czasie nastąpił znaczący wzrost wskaźnika zatrudnienia i spadek stopy bezrobocia tych osób, zwłaszcza w wieku produkcyjnym 7 .
W 2009 r. aktywnych zawodowo było 15,7% osób niepełnosprawnych w wieku15 lat i więcej (Rys. 1), aw wieku produkcyjnym – 24,6%. Już w 2008 r. wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym – po raz pierwszy od 2002 r. – przekroczył 20% (wynosił 20,8%), zaś w porówna niu z rokiem ubiegłym wzrósł o 0,6 pkt proc. (podczas gdy osób sprawnych
7
obniżył się o 0,3 pkt proc.). Od 2006 r. udział pracujących osób niepełno sprawnych w wieku produkcyjnym wzrósł o 3,2 pkt proc.
Stopień niepełnosprawności z natury rzeczy różnicuje aktywność zawodową osób niepełnosprawnych: w 2009 r. pracowało 22,2% osób w wieku 15 lat i więcej z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności, 13,5% – z umiarkowanym i 3,8% – ze znacznym. Wskaźniki te są oczywiście dużo wyższe w przypadku osób w wieku produkcyjnym – wynosiły odpowiednio: 29,3%, 19,7% i 7,8%. W populacji osób w wieku 15 lat i więcej wskaźnik zatrudnienia osób ze znacz nym stopniem niepełnosprawności w 2009 r. wynosił – tak jak w roku ubiegłym – 3,8%, zaś z umiarkowanym i lekkim wzrósł w stosunku do roku poprzedniego o 0,3 pkt proc. Bardziej wyraźny wzrost wskaźnika zatrudnienia w stosunku do roku poprzedniego obserwowano wśród osób niepełnosprawnych w wieku pro dukcyjnym z orzeczonym umiarkowanym i lekkim stopniem niepełnosprawności – odpowiednio: o 1,1 i 0,8 pkt proc., natomiast w przypadku osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności nastąpił jego niewielki spadek – o 0,4 pkt proc.
Warto też pokazać, jak kształtuje się struktura pracujących osób niepełnospraw nych wg statusu zatrudnienia.
A A Większość pracujących osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej sta nowią pracownicy najemni – 67,3% w 2009 r. Jednak znaczący jest tak że odsetek osób pracujących na własny rachunek i pracodawców (łącznie 23,0%, w tym 2,7% to pracodawcy) oraz pomagających członków rodzin (9,7%), co wynika z tego, że spora część osób niepełnosprawnych pracuje w rolnictwie indywidualnym.
A A W przypadku osób w wieku produkcyjnym jeszcze większy udział stanowili pracownicy najemni (70,2%), a mniejszy – pracujący na własny rachunek i pracodawcy (łącznie 20,8%, w tym tylko 2,5% to pracodawcy) oraz poma gający członkowie rodzin (9,0%).
A A W ciągu ostatnich lat w strukturze zatrudnienia osób niepełnosprawnych na stąpił wzrost udziału pracowników najemnych. Równolegle ze wzrostem udziału pracowników najemnych obserwujemy spadek udziału pracujących na własny rachunek i pracodawców.
A A W zbiorowości osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym w 2009 r. odnotowano wzrost udziału pracowników najemnych w porównaniu z rokiem ubiegłym o 1,3 pkt proc., podczas gdy w latach 2008 i 2007 – odpowiednio: o 5,8 i 5,9 pkt proc., zaś w porównaniu z rokiem 2006 – o 13,0 pkt proc. Jednocześnie w 2009 r. w porównaniu z rokiem ubiegłym nastąpił nie wielki spadek udziału pracodawców i pracujących na własny rachunek – o 0,8 pkt proc., w latach 2008 i 2007 – odpowiednio: o 4,8 i 4,7 pkt proc., w porównaniu z 2006 r. – o 10,5 pkt proc.
Stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych dla osób w wieku 15 lat i więcej w 2009 r. wynosiła 12,1%, a dla osób w wieku produkcyjnym – 13,3%. Stopa bezrobocia osób sprawnych w wieku 15 lat i więcej wynosiła 8,0%, w wieku produkcyjnym – 8,2% (dane z BAEL). W stosunku do ubiegłego roku stopa bez robocia osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym pozostała na niemal niezmienionym poziomie – wzrosła zaledwie o 0,2 pkt proc., podczas gdy osób sprawnych – o 1,2 pkt proc. W końcu grudnia 2009 r. liczba osób niepełno sprawnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy jako bezrobotne bądź poszukujące pracy wynosiła 118 944, z czego 94 450 osób jako bezro botne i 24 494 jako poszukujące pracy (i niepozostające w zatrudnieniu). W po równaniu ze stanem z końca ubiegłego roku liczba osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy wzrosła o 23,2% (22,4 tys.), przy czym o 29,2% (21,4 tys.) – zarejestrowanych jako bezrobotne, a o 4,4% (1 tys.) – jako poszukujące pracy. Dla porównania liczba osób sprawnych za rejestrowanych w powiatowych urzędach pracy jako osoby bezrobotne bądź poszukujące pracy zwiększyła się w tym czasie o 28%, przy czym o 28,4% – za rejestrowanych jako bezrobotne, a o 3,5% – jako poszukujące pracy. Należy
jednak wskazać, że udział osób niepełnosprawnych wśród ogółu osób zareje strowanych w powiatowych urzędach pracy w grudniu 2009 r. w stosunku do grudnia ubiegłego roku nawet nieznacznie się obniżył (o 0,3 pkt proc.) – do 6,1%, przy czym wśród zarejestrowanych jako bezrobotne pozostawał na nie zmienionym poziomie 5%, zaś wśród zarejestrowanych jako poszukujące pracy wzrósł zaledwie o 0,2 pkt proc. (wynosił 53%). Należy też zwrócić uwagę, że osoby niepełnosprawne, które podjęły własną działalność gospodarczą, nie tra cą automatycznie statusu osoby poszukującej pracy (wyrejestrowywane są do piero w momencie, gdy same wyrażą taką wolę). Biorąc pod uwagę uśrednione dane za 2008 i 2009 r., dotyczące udziału osób niepełnosprawnych zareje strowanych w powiatowych urzędach pracy na koniec poszczególnych miesięcy, możemy stwierdzić wzrost o 0,2 pkt proc., w tym o 0,5 pkt proc. wśród zareje strowanych jako bezrobotne, i spadek – o 0,2 pkt proc. wśród zarejestrowanych jako poszukujące pracy.
W najtrudniejszej sytuacji znajdują się osoby niepełnosprawne mieszkające na wsi, niezwiązane z gospodarstwem rolnym (stopa bezrobocia tych mieszkań ców wsi wynosiła 20,5%), chociaż paradoksalnie to jednak właśnie rolnictwo daje zatrudnienie wielu osobom niepełnosprawnym, zwłaszcza starszym i sła bo wykształconym. W 2009 r. jedynie 34,7% niepełnosprawnych mieszkańców wsi w wieku 15 lat i więcej stanowiły osoby związane z gospodarstwem rolnym (w roku ubiegłym – 39,1%). Aktywność zawodowa tych osób jest znacznie wyż sza (28,6%), niż osób niepełnosprawnych niezwiązanych z gospodarstwem rol nym (8,4%). Jeszcze bardziej ta różnica jest widoczna w przypadku wskaźnika zatrudnienia (odpowiednio: 28,2% i 6,6%). W 2009 r. nastąpiło zwiększenie aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych związanych z gospodarstwem rolnym. W porównaniu z rokiem ubiegłym współczynnik aktywności zawodowej tych osób wzrósł o 1,6 pkt proc. (wskaźnik zatrudnienia – o 0,4 proc.).
W Polsce większość osób niepełnosprawnych jest bierna zawodowo. Tak zwa ny relatywny wskaźnik pracujących, czyli stosunek pracujących osób niepełno sprawnych do pracujących osób sprawnych, wynosił w Polsce 20,8 a w krajach UE – średnio 40,8 8 . Pokazuje to, że pomimo prowadzonej w Polsce od kilkuna stu lat debaty publicznej na temat zatrudniania osób niepełnosprawnych oraz przyjęcia szeregu uregulowań prawnych, finansowych i organizacyjnych, mają cych ułatwiać osobom niepełnosprawnym dostęp do rynku pracy, jest to dla tych osób trudniejsze niż dla pozostałych (sprawnych).
Różnice w poziomie zatrudnienia i aktywności zawodowej między osobami nie pełnosprawnymi i sprawnymi wynikają między innymi z innej struktury wieku i poziomu wykształcenia tych populacji. Populacja osób niepełnosprawnych jest z reguły starsza i mniej wykształcona w stosunku do ogółu ludności. Ponad 75% osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym znajduje się w przedziale wieku od 45 do 65 lat. Dla osób pełnosprawnych ten udział wynosi 32%, czyli mniej niż połowę udziału dla osób niepełnosprawnych w tej grupie wiekowej. Róż nice w charakterystyce wieku i wykształcenia między osobami niepełnospraw nymi i pełnosprawnymi mogą być częściowo wyjaśnione czynnikami, które nie są bezpośrednio związane z polityką wobec osób niepełnosprawnych. Osoba niepełnosprawna jest średnio starsza niż osoba sprawna, ponieważ niepełno sprawność pojawia się zwykle w późniejszym okresie życia.
Podstawowym źródłem problemów osób niepełnosprawnych na rynku pracy w Polsce wydają się być bariery edukacyjne i niski poziom wykształcenia 9 . Nie pełnosprawni, w porównaniu do ludzi sprawnych, nadal mają gorszy dostęp do edukacji, szczególnie edukacji wyższej, i w efekcie słabszy dostęp do rynku
8 A. Najmiec, op. cit.
9 J. Kalita, Sytuacja osób niepełnosprawnych na rynku pracy oraz rola organizacji pozarządowych świadczących usługi dla tej grupy beneficjentów, FISE 2007.
9
pracy. Prawie 50% osób niepełnosprawnych posiada najwyżej wykształcenie podstawowe, a liczba niepełnosprawnych kończących studia wyższe nie prze kracza kilku procent. Osoby niepełnosprawne są więc słabiej wykształcone, ale nie zawsze wynika to z uwarunkowań zdrowotnych. Może to być skutek ułom nego systemu szkolnictwa, w którym brak procedur umożliwiających specjalne formy nauczania w szkolnictwie powszechnym (np. w klasach integracyjnych). Szacunkowo około 4% uczących się dzieci i młodzieży wymaga specjalnego nauczania. Niedostosowanie na poziomie szkolnictwa ma swoje konsekwencje na poziomie zatrudnienia.
Należy jednak zauważyć, że w ciągu ostatnich lat następował stopniowy wzrost udziału osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej z co najmniej średnim poziomem wykształcenia (grupa ta nie obejmuje osób z wykształceniem zasad niczym zawodowym) – do 32,1% w 2009 r. Udział osób niepełnosprawnych posiadających wyższe wykształcenie w 2009 r. wynosił jedynie 5,9% (Rys. 2).
Wśród osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym z wyższym poziomem wykształcenia w 2009 r. pracowało aż 52,4% (o 6,5 pkt proc. więcej niż w roku ubiegłym). Wśród osób z wykształceniem co najmniej średnim aktywnych
zawodowo było 33% (o 2,1 pkt proc. więcej niż rok temu), zasadniczym zawo dowym – 24,2%, gimnazjalnym i niższym – 15,3%. Pracujące osoby niepełno sprawne w wieku produkcyjnym ilustruje rysunek 3.
Prawo oświatowe wskazuje na możliwość kształcenia niepełnosprawnych dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego we wszystkich rodzajach przedszkoli i szkół – tj. ogólnodostępnych („masowych"; w formie tzw. edukacji włączającej), integracyjnych/z oddziałami integracyjny mi, specjalnych/z oddziałami specjalnymi. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydawane jest przez zespoły orzekające, które działają w publicz nych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specja listycznych. Orzeczenie to wskazuje na potrzebę stosowania specjalnej organi zacji procesu nauczania i metod pracy, ale nie determinuje kształcenia danego ucznia we wskazanym typie placówki – ostateczny wybór przedszkola lub szkoły należy do rodziców bądź prawnych opiekunów ucznia. Często wiąże się to z po trzebą wsparcia i doradztwa w zakresie wyboru optymalnej formy kształcenia, wyboru przedszkola, szkoły dla dziecka ze specjalnymi potrzebami edukacyjny mi (oczekiwania, możliwości i mocne strony, potencjał dziecka/ucznia z jednej, a możliwości przedszkola/szkoły, oferta placówek edukacyjnych z drugiej strony).
Na poziomie szkół podstawowych, gimnazjów i szkół średnich placówki oświa towe w niedostatecznym stopniu odpowiadają na specyficzne potrzeby eduka cyjne młodzieży niepełnosprawnej. Mimo możliwości technicznych i finansowych związanych z ułatwieniami w kształceniu osób niepełnosprawnych istnieje pro blem z wykorzystaniem tych możliwości w praktyce. Zbyt często bez zastanowie nia się nad konsekwencjami orzeka się o konieczności nauczania indywidualne go, które oznacza odsunięcie niepełnosprawnego od rówieśników i powoduje luki w jego wiedzy. Skutkuje to potem trudnościami w dostaniu się na studia i w terminowym ich ukończeniu.
Natomiast w uzupełniającej edukacji zawodowej brakuje powszechnego sys temu doskonalącego w ramach indywidualnej ścieżki rozwoju, podnoszącego wiedzę oraz umiejętności osób niepełnosprawnych. Edukacja zawodowa po winna dotyczyć nie tylko wiedzy ogólnej, lecz także umiejętności komunikacji społecznej, umiejętności informatycznych i znajomości języków obcych.
Z powodu braków w wykształceniu nie zwiększa się zatrudnienie osób niepełno sprawnych w Polsce, choć bariery edukacyjne to nie jedyna przyczyna, dla któ rej wciąż niewielka liczba pracodawców w Polsce oferuje zatrudnienie osobom niepełnosprawnym.
Z badań 10 wynika, że zakłady pracy dzielą się na dwie grupy:
A A firmy zatrudniające niepełnosprawnych (mniejszość),
A A firmy unikające ich zatrudniania (większość).
Ten podział ma tendencję do samopowielania się. Niepełnosprawni szukają pracy w firmach już zatrudniających niepełnosprawnych, natomiast nie zgłaszają
10 J. Bartkowski, B. Gąciarz, E. Giermanowska, A. Kudlik, P. Sobiesiak, Pracodawcy o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jak jest? Co można zmienić?, ISP, Warszawa 2009.
się do firm, które rzadko zatrudniają niepełnosprawnych. Z drugiej strony za trudnienie niepełnosprawnych planują ci pracodawcy, którzy mają już takie do świadczenia. W zakładach pracy niezatrudniających osób niepełnosprawnych właściciele i kierownicy działów personalnych są przekonani o braku korzyści wynikających z przyjęcia takich pracowników i o kłopotach z tym związanych. Ze względu na to przekonanie nie uczestniczą w obiegu informacji i w szkoleniach. Konsekwencją nieuczestniczenia w obiegu informacyjnym i braku kontaktów z niepełnosprawnymi jest mniejsza szansa na ich zatrudnianie, ponieważ w tych zakładach pracy nie poszukuje się informacji na ten temat. Te zakłady pracy nie korzystają również ze szkoleń i istniejącego systemu zachęt finansowych oraz wsparcia w różnej postaci. W wyniku tego istniejący podział utrwala się, a sytu acja osób niepełnosprawnych na rynku pracy nie zmienia się na lepsze.
Zatrudnianie niepełnosprawnych napotyka też na przeszkodę w postaci stereoty pów wynikających często z niewiedzy i braku odpowiednich informacji.
Są to stereotypy dotyczące tego, kim jest osoba niepełnosprawna, jakim jest pra cownikiem i jakie są konsekwencje jej zatrudnienia. Powodują one, że wielu pra codawców, nie mając nigdy bliższych kontaktów z osobami niepełnosprawnymi, z góry wyklucza możliwość ich zatrudnienia. Istotnym czynnikiem wpływającym na zatrudnienie osób niepełnosprawnych w firmach i instytucjach z otwartego rynku pracy jest rodzaj niepełnosprawności. Panuje opinia, że osoby niewidome, upośledzone umysłowo, chore psychicznie, głuche i poruszające się na wózku inwalidzkim właściwie nie kwalifikują się na pracownika zakładu pracy.
Niska aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej znajduje odzwierciedlenie w strukturze tej populacji według źródeł utrzymania. Podobnie jak w latach poprzednich, głównymi źródłami utrzymania w 2009 r. były najczęściej: renta z tytułu niezdolności do pracy (41,6%, podczas gdy rok temu – 45,2%), emerytura (34,8%, podczas gdy w roku ubiegłym – 32,6%).
11
W głównej mierze z zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia przedemerytalnego i innych świadczeń społecznych utrzymywało się 9,6%. Odsetek osób niepeł nosprawnych w wieku 15 lat i więcej utrzymujących się głównie z pracy wyno sił 9,5% (w tym z pracy najemnej – 7,7%). W porównaniu z rokiem ubiegłym wzrósł o 0,8 pkt proc. Na inne niezarobkowe źródło utrzymania wskazało 1,1% osób niepełnosprawnych w tym wieku. Na utrzymaniu innych osób pozostawało zaś 3,4%.
Dla 60,3% osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym renta z tytułu nie zdolności do pracy była głównym źródłem utrzymania (podczas gdy rok temu – dla 63,6%). Emerytura była takim źródłem dla 7,2% (rok temu – dla 6,6%), zasiłek dla bezrobotnych, świadczenie przedemerytalne i inne świadczenia spo łeczne – dla 11,1%. Głównie z pracy utrzymywało się 15,5% osób niepełno sprawnych w wieku produkcyjnym, w tym 12,7% z pracy najemnej (pozostali pracowali we własnym gospodarstwie rolnym bądź na własny rachunek poza rolnictwem indywidualnym). Odsetek osób niepełnosprawnych w wieku pro dukcyjnym, dla których główne źródło utrzymania stanowiła praca, zwiększył się w porównaniu z rokiem poprzednim o 1,2 pkt proc. Na inne niezarobkowe źródło utrzymania wskazało 1,2%, zaś 4,6% osób niepełnosprawnych w wieku produkcyjnym pozostawało na utrzymaniu innych osób.
Przyczyny bierności zawodowej osób niepełnosprawnych (wg BAEL)
Większość osób niepełnosprawnych, w tym w wieku produkcyjnym, niestety wciąż pozostaje poza rynkiem pracy. W 2009 r. biernych zawodowo było 84,3% osób niepełnosprawnych w wieku 15 lat i więcej oraz 75,4% osób w wieku produkcyjnym (wobec udziałów dla osób sprawnych – odpowiednio: 40,2% i 24,7%).
Dlatego wciąż podejmowane są działania ustawowe wspierające aktywizację zawodową tych osób. Spośród osób niepełnosprawnych biernych zawodowo w wieku produkcyjnym 87,2% nie poszukiwało pracy z powodu choroby i nie sprawności, 6,9% – w związku z emeryturą, 2,1% – ze względu na obowiązki rodzinne i prowadzenie domu, 1,9% – z uwagi na kontynuowanie nauki i uzu pełnianie kwalifikacji, 1,1% – z powodu zniechęcenia bezskutecznym poszuki waniem pracy.
Proces integracji zawodowej osób niepełnosprawnych (elementy niezbędne do wprowadzenia osoby niepełnosprawnej na rynek pracy wraz ze wskazaniem instytucji, które prowadzą takie działania)
Najpełniejsze warunki rozwoju osoby niepełnosprawnej stwarza jej aktywne uczestnictwo we własnej rehabilitacji, rozumianej jako proces złożony z powią zanych ze sobą i wzajemnie od siebie zależnych ogniw. Wiktor Dega, wybitny lekarz i twórca polskiej szkoły rehabilitacji, ujmuje to następująco: Jeśli rehabili tacja lecznicza nie będzie ściśle powiązana z rehabilitacją socjalną i zawodową, wynik rehabilitacji nie będzie pełny 11 .
Koncepcja Degi przypisuje prawidłowo prowadzonej rehabilitacji następujące cechy:
1. powszechność – obejmuje wszystkie dyscypliny medyczne i jest dostępna wszystkim, którzy jej potrzebują;
2. kompleksowość – jest zespolona, bo uwzględnia wszystkie aspekty rehabilita cji, tj. leczniczy, psychologiczny, społeczny i zawodowy;
11 W. Dega, Koncepcja rehabilitacji, „Problemy Rehabilitacji Społecznej i Zawodowej" 1995, nr 1, s. 16.
3. wczesność zapoczątkowania – rozpoczyna się możliwie wcześnie, już w okre sie leczenia;
4. ciągłość – powiązanie rehabilitacji medycznej ze społeczną i zawodową 12 .
Realizacja tak rozumianej rehabilitacji stawia niełatwe zadania osobom, które włączają się profesjonalnie w ten proces. Wymaga bowiem od nich szczegól nych kwalifikacji osobistych, w tym właściwych postaw wobec niepełnosprawno ści i osób nią dotkniętych.
Rehabilitacja zawodowa stawia sobie za cel przygotowanie osoby niepełno sprawnej do pracy zgodnie z jej możliwościami psychofizycznymi i kwalifikacja mi zawodowymi, a jeśli to nie jest możliwe – reorientację zawodową. Koncepcja tego etapu opiera się na dwóch ważnych założeniach. Zgodnie z nimi każda osoba, pomimo istniejącej niepełnosprawności, zachowuje jeszcze określone sprawności, które mogą być odpowiednio wykorzystane w życiu codziennym i w pracy zawodowej, a żadna praca nie wymaga od osoby, która ją podejmuje, zaangażowania wszystkich sprawności fizycznych, psychicznych, intelektualnych i społecznych.
W procesie rehabilitacji zawodowej można wyróżnić następujące działania:
A A orzecznictwo lekarskie o zdolności do wykonywania pracy;
A A poradnictwo zawodowe, które pomaga młodocianej osobie niepełnospraw nej w wyborze właściwego kierunku szkolenia zawodowego lub zatrudnienia, natomiast dorosłej – w podjęciu decyzji o preorientacji zawodowej;
A A szkolenie zawodowe obejmujące młodzież, która uczy się zawodu po raz pierwszy, oraz osoby, które w związku z niepełnosprawnością muszą zmienić pracę i nauczyć się nowego zawodu;
A A zatrudnienie osób niepełnosprawnych na otwartym lub zamkniętym rynku pracy: w spółdzielniach inwalidów i spółdzielniach socjalnych, zakładach pracy chronionej, z uwzględnieniem dostosowania stanowisk i warunków pracy do możliwości psychofizycznych pracowników;
z z aktywizację i zatrudnienie w zakładach aktywności zawodowej, które tworzą ogniwo pośrednie pomiędzy instytucjami skierowanymi wyłącznie na rehabilitację osób niepełnosprawnych a rynkiem pracy;
z z rehabilitację społeczną i zawodową na warsztatach terapii zajęciowej jako formę aktywizowania osób niepełnosprawnych, której celem jest przygo towanie uczestnika warsztatów do ewentualnego podjęcia pracy;
z z rehabilitację w ramach turnusów rehabilitacyjnych.
Osoby niepełnosprawne nierzadko wymagają stosowania kilku z wymienionych instrumentów rynku pracy (często naraz lub sekwencyjnie):
A A szkoleń,
A A specjalistycznego poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej,
A A pomocy w aktywnym poszukiwaniu pracy,
A A pośrednictwa pracy,
a także różnych sposobów wspierania integracji społecznej czy treningów w za kresie kompetencji zawodowych.
Coraz częściej aktywizacją zawodową osób niepełnosprawnych zajmują się or ganizacje pozarządowe, które rozszerzają swoją ofertę o doradztwo zawodo we, pośrednictwo pracy, specjalistyczne szkolenia, wspieranie w miejscu pracy i ukierunkowują swe działania na zindywidualizowaną pomoc dla osób z róż nymi rodzajami niepełnosprawności. Organizacje pozarządowe oferują tutaj swoje unikatowe kompetencje – w porównaniu z urzędami pracy – dostosowane do wyzwań związanych z różnymi rodzajami niepełnosprawności.
13
Zadania te mogą być dofinansowywane przez PFRON, który zleca (w drodze konkursów) realizację zadań o zasięgu:
A A ponadregionalnym
A A lokalnym i regionalnym – w przypadku zadań o charakterze ciągłym, doty czących prowadzenia rehabilitacji osób niepełnosprawnych w specjalistycz nych placówkach kierowanych przez wnioskodawcę.
Z kolei zadania o zasięgu wojewódzkim mogą być zlecane przez marszałków województw, zaś te o zasięgu powiatowym – przez starostów.
Zadania realizowane przez samorządy są realizowane ze środków PFRON, prze kazywanych algorytmem 13 .
Zakończeniem całego procesu rehabilitacji zawodowej jest zatrudnienie osoby niepełnosprawnej na stanowisku pracy odpowiednim dla niej ze względu na jej możliwości psychofizyczne i zdobyte kwalifikacje zawodowe. Z reguły potrzebne jest także zapewnienie opieki podczas zatrudnienia, zwłaszcza w okresie po czątkowym, wymagającym od osoby niepełnosprawnej dużego wysiłku adapta cyjnego. Tym samym miernikiem skuteczności procesu rehabilitacji jest podję cie pracy przez osobę niepełnosprawną, co obecnie nie jest łatwo osiągnąć ze względu na złożoną sytuację na rynku pracy.
Zgodnie z założonym w Polsce modelem rehabilitacji zawodowej i zatrudnie nia osoba niepełnosprawna po okresie adaptacji do aktywności zawodowej na chronionym rynku pracy powinna podejmować zatrudnienie na otwartym rynku pracy. W praktyce tylko około 20% osób niepełnosprawnych korzystają cych z dofinansowań podejmuje pracę na otwartym rynku pracy, choć powinien
13 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym (Dz. U. z 2003 r., nr 88, poz. 808, z późn. zm.).
być on docelowym miejscem zatrudnienia dla większości z nich. Droga do za trudnienia na otwartym rynku jest więc w przypadku osób niepełnosprawnych długa i nieefektywna, rzadko prowadzi do osiągnięcia planowanego i pożąda nego rezultatu.
Zgodnie z obowiązującym systemem prawnym (Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) osoby niepełno sprawne w podstawowym zakresie korzystają z takich samych form wsparcia na drodze do zatrudnienia jak wszyscy pozostali obywatele. Podstawową instytu cją świadczącą usługi społeczne dla osób bezrobotnych i poszukujących pracy (zarówno niepełnosprawnych, jak i pozostałych) są urzędy pracy.
W 2009 r. pracodawcy zgłosili do urzędów pracy 23 tys. ofert pracy dla osób niepełnosprawnych. Wśród tej liczby 25% ofert (5801) stanowiły oferty pracy subsydiowanej. W stosunku do roku ubiegłego liczba ofert pracy dla osób nie pełnosprawnych zmniejszyła się o 12,4% (wynosiła 26 256) przy spadku ogól nej liczby ofert w tym samym czasie o 21%. Liczba ofert pracy subsydiowanej dla osób niepełnosprawnych obniżyła się o 31,9% (w 2008 r. wynosiła 8516). Pomimo że liczba ofert pracy zgłaszanych przez pracodawców do powiatowych urzędów pracy w 2009 r. była niższa niż rok temu (w tym także dla osób niepeł nosprawnych), udział ofert dla osób niepełnosprawnych pozostaje na niezmie nionym poziomie.
Udział osób niepełnosprawnych w szkoleniach organizowanych przez powiatowe urzędy pracy oraz w poradnictwie zawodowym
A A W szkoleniach organizowanych przez urzędy pracy, finansowanych ze środ ków Funduszu Pracy, w 2009 r. uczestniczyło 5630 osób niepełnosprawnych zarejestrowanych jako bezrobotne i 1442 jako poszukujące pracy.
A A W stosunku do ubiegłego roku liczba bezrobotnych osób niepełnosprawnych uczestniczących w tych szkoleniach zwiększyła się o 50 osób, choć ich udział
obniżył się z 8,2% w 2008 do 6,6% w 2009 r. ze względu na wzrost liczby zarejestrowanych bezrobotnych. Liczba osób niepełnosprawnych poszuku jących pracy uczestniczących w szkoleniach zmniejszyła się w stosunku do ubiegłego roku o 856 osób.
A A Z indywidualnego poradnictwa zawodowego w 2009 r. skorzystało 26 026 osób niepełnosprawnych, z porady grupowej – 3785, z badań testowych – 1104, zaś z informacji zawodowej w formie grupowej – 8084.
A A W szkoleniu w zakresie aktywnego poszukiwania pracy w 2009 r. wzięło udział 1638 osób niepełnosprawnych, w tym 1293 osób długotrwale bezro botnych (powyżej 12 miesięcy) i 1018 osób w wieku 45 lat i więcej. W zaję ciach aktywizacyjnych realizowanych w ramach pomocy w aktywnym poszu kiwaniu pracy w 2009 r. wzięło udział 5725 osób niepełnosprawnych, w tym 4058 długotrwale bezrobotnych, 1025 osób w wieku 35–44 lata i 3476 osób w wieku 45 lat i więcej. Większość tych osób posiadała wykształcenie zasadnicze zawodowe albo gimnazjalne i niższe.
Kiedy wsparcie opisane powyżej jest niewystarczające, włączany jest spec jalny system wsparcia finansowego zatrudnienia osób niepełnosprawnych w ramach środków gromadzonych w specjalnie w tym celu powołanym Państwowym Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Udział PFRON w zatrudnieniu osób niepełnosprawnych i sytuacja w ostatnich miesiącach
System finansowania zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Polsce opiera się w swojej podstawowej części na rozwiązaniach przewidzianych w Ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych oraz aktach wykonawczych wydanych na podstawie tejże ustawy. System musi też uwzględniać warunki dopuszczalności pomocy publicznej określone w rozporządzeniach Unii Europejskiej.
Finansowanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych opiera się na dwóch źródłach:
A A wsparciu finansowym,
A A ulgach i zwolnieniach finansowych.
Podstawowym narzędziem realizacji wsparcia zatrudnienia osób niepełnospraw nych jest Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Jest on państwowym funduszem celowym (w rozumieniu przepisów ustawy o finansach publicznych) wspierającym działania na rzecz rehabilitacji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych. Posiada osobowość prawną. Utworzony został w 1991 r. na podstawie Ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o za trudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 1991 r., nr 46, poz. 201 z późn. zm.). Obecnie Fundusz działa na podstawie Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnia niu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2008 r., nr 14, poz. 92), która z dniem 1 stycznia 1998 r. zastąpiła powołaną wyżej ustawę z dnia 9 maja 1991 r.
Przychody Funduszu pochodzą przede wszystkim z wpłat pracodawców zatrud niających co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nieosiągających 6% wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych.
Przychodami PFRON mogą też być: dotacje z budżetu państwa, inne dota cje i subwencje, spadki, zapisy, darowizny, dywidendy, dobrowolne wpłaty pracodawców.
Środki PFRON przeznacza się na finansowanie zadań przewidzianych wyżej wy mienioną ustawą o rehabilitacji, zwłaszcza na:
A A współfinansowanie kosztów utworzenia i działalności warsztatów terapii zajęciowej,
15
A A współfinansowanie kosztów wynikających ze zwiększenia liczby uczestników warsztatów terapii zajęciowej,
A A współfinansowanie kosztów utworzenia i działania zakładów aktywności zawodowej,
A A przystosowanie tworzonych lub istniejących stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych,
A A adaptację pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych,
A A adaptację lub nabycie urządzeń ułatwiających osobom niepełnosprawnym funkcjonowanie w zakładzie pracy,
A A jednorazową pomoc finansową dla osób niepełnosprawnych na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na wniesienie wkładu do spółdziel ni socjalnej,
A A dofinansowanie do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników,
A A dofinansowanie uczestnictwa osób niepełnosprawnych w turnusach rehabilitacyjnych,
A A dofinansowanie zaopatrzenia osób niepełnosprawnych w sprzęt rehabilita cyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze,
A A dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, w komunikowa niu się i technicznych, w związku z indywidualnymi potrzebami osób niepełnosprawnych,
a także na:
A A realizację działań wyrównujących różnice między regionami, zwłaszcza w jed nostkach samorządu terytorialnego, na terenie których stopa bezrobocia jest wyższa niż 110% średniej stopy bezrobocia w kraju lub nie utworzono warsz tatów terapii zajęciowej albo zakładu aktywności zawodowej,
A A realizację programów wspieranych ze środków pomocowych Unii Europej skiej na rzecz osób niepełnosprawnych przewidzianych do wdrożenia w da nym roku,
A A zadania z zakresu rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnospraw nych realizowane przez fundacje i organizacje pozarządowe,
A A dofinansowanie zadań wynikających z programów rządowych, w tym ukie runkowanych na rozwój zasobów ludzkich oraz przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu osób niepełnosprawnych, a także na pomoc rodzinom, których członkami są osoby niepełnosprawne,
A A programy zatwierdzone przez Radę Nadzorczą, służące rehabilitacji spo łecznej i zawodowej, zwłaszcza adresowane do osób niepełnosprawnych, w tym dzieci niepełnosprawnych, oraz do rodzin, których członkami są osoby niepełnosprawne,
A A finansowanie w części lub całości badań, ekspertyz i analiz dotyczących re habilitacji zawodowej i społecznej.
Środki Funduszu przekazywane są:
1. samorządom wojewódzkim i powiatowym na realizację określonych zadań lub rodzajów zadań – na podstawie algorytmu określonego w drodze rozpo rządzenia przez Radę Ministrów,
2. podmiotom realizującym zadania zlecone przez Fundusz lub inne zadania wynikające z ustawy – na podstawie zawartych z nimi umów.
Wysokość przychodów i wydatków PFRON (z wyszczególnieniem środków na za dania wynikające z ustawy o rehabilitacji) corocznie określana jest ustawą bu dżetową uchwalaną na dany rok przez parlament.
Krytyka tradycyjnych zakładów pracy chronionej, które określano mianem „za mkniętych gett", spowodowała, że coraz częściej zaczęto wprowadzać mechani zmy promujące zatrudnianie osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy.
Dane dotyczące liczby pracowników niepełnosprawnych, zarejestrowanych (dofinansowywanych) w PFRON
Choć zdecydowana większość niepełnosprawnych pracowników najemnych na dal pracuje w zakładach pracy chronionej, z roku na rok systematycznie wzrasta udział osób niepełnosprawnych zatrudnionych na otwartym rynku pracy. W Sys temie Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODiR), prowadzonym przez Pań stwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, w grudniu 2009 r. za rejestrowanych było 57,8 tys. pracujących na otwartym rynku i 188,7 tys. osób niepełnosprawnych pracujących w zakładach pracy chronionej.
W roku ubiegłym nastąpił znaczny wzrost zainteresowania pracodawców zatrud nianiem pracowników niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. Wzrost licz by zatrudnionych osób niepełnosprawnych, zarejestrowanych w SODiR PFRON dotyczył zarówno otwartego, jak i chronionego rynku pracy, przy czym dynamika tego wzrostu była znacznie wyższa na otwartym rynku pracy.
W okresie od grudnia 2008 do grudnia 2009 roku odnotowano wzrost licz by zatrudnionych osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w SODiR PFRON o 15,2% na chronionym rynku pracy (o 24,9 tys. osób, co odpowiada 23,1 tys. etatów) i aż o 47,3% na otwartym rynku pracy (o 18,6 tys., co odpowiada 17,0 tys. etatów). Na koniec grudnia 2009 r. liczba pracowników niepełno sprawnych zarejestrowanych w tym systemie wzrosła do 246,5 tys. (co odpowia da 231,5 tys. etatów). Tym samym w stosunku do grudnia 2008 r. nastąpił wzrost ich liczby o 43,5 tys., tj. o 21,4% (co odpowiada 40,1 tys. etatów).
Wzrost ten można z pewnością przypisać dużemu wsparciu pracodaw ców zatrudniających osoby niepełnosprawne i ochronnej funkcji narzędzi prawnych w tym zakresie.
Wzrost liczby zatrudnionych osób niepełnosprawnych zarejestrowanych w SODiR PFRON odnotowano we wszystkich grupach pracowników niepełnosprawnych, niezależnie od stopnia ich niepełnosprawności i występowania u nich schorzeń szczególnych (osoby z chorobą psychiczną, upośledzeniem umysłowym lub epi lepsją i osoby niewidome).
Na koniec grudnia 2009 r. liczba pracujących osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnymi – w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy – wy nosiła 30 881 (w zakładach pracy chronionej zatrudnionych było 25 867 osób, a na otwartym rynku – 5014), podczas gdy na koniec ubiegłego roku – 27 308 osób (w zakładach pracy chronionej – 24 426, a na otwartym rynku – 2882). W skali roku (tj. w okresie od grudnia 2008 do grudnia 2009 r.) zatrudnienie osób niepełnosprawnych ze schorzeniami szczególnymi zwiększyło się o 13,1% (w zakładach pracy chronionej – o 5,9%, a na otwartym rynku pracy – o 74%).
Największy wzrost zatrudnienia odnotowano na otwartym rynku pracy w grupach osób niepełnosprawnych wyróżnianych ze względu na stopień niepełnospraw ności: z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (o 69,3%), znacznym (o 55,9%) i lekkim (o 31,6%). Jeszcze większą dynamikę wzrostu obserwowano wśród tych samych grup osób zatrudnionych na otwartym rynku pracy, ale po siadających jednocześnie schorzenia szczególne. Wśród pracowników otwarte go rynku ze schorzeniami szczególnymi o lekkim stopniu niepełnosprawności nastąpił wzrost zatrudnienia niemal o 100% (dokładnie o 96,4%), o umiarko wanym – o 80,3%, o znacznym – o 45,1%.
W grupie osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w skali roku obserwowano wzrost zatrudnienia o 32,9%, zaś w zakładach pracy chronionej – o 25,1%.
17
Jedyną grupą, w której zaobserwowano niewielki spadek zatrudnienia – o 3%, stanowiły osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności i schorzeniami spe cjalnymi, zatrudnione w zakładach pracy chronionej. W przypadku pozostałych grup osób niepełnosprawnych zatrudnionych na chronionym rynku pracy obser wowano wzrost zatrudnienia.
O tak znacznym wzroście liczby pracowników niepełnosprawnych, których wynagrodzenia subsydiowane były ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, w tym pracowników zatrud nionych na otwartym rynku pracy, zadecydował z pewnością poziom wsparcia, jaki uzyskiwali pracodawcy tych osób – na mocy obowiązującej od 2009 r. nowelizacji Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Liczba osób niepełnosprawnych prowadzących działalność gospodarczą, za rejestrowanych w ewidencji ubiegających się o otrzymanie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne, w 2009 r. wynosiła średniomiesięcznie 24 830.
Zdaniem ekspertów do polepszenia się sytuacji osób niepełnosprawnych na ryn ku pracy przyczyniły się zmiany w przepisach. W ubiegłym roku uproszczono procedury ubiegania się o pomoc. Przedsiębiorcy widzą, jak wiele korzyści może przynieść im zatrudnienie osób z grupą inwalidzką.
Pracodawcy mogą otrzymać nie tylko comiesięczne dofinansowanie płacy nie pełnosprawnego pracownika (nawet do 75% jej wysokości), lecz także wsparcie w wyposażeniu jego stanowiska pracy oraz zatrudnieniu osoby, która będzie pomagać niepełnosprawnym w miejscu pracy.
Na fakt, iż zatrudnienie osób niepełnosprawnych w Polsce rośnie dzięki uprosz czeniu systemu obsługi dofinansowań, zwracają uwagę sami pracodawcy osób niepełnosprawnych 14 . Piszą oni 15 , że wzrost zatrudnienia niepełnosprawnych o 37 tys. osób w 2009 r. w firmach korzystających z dofinansowań do wynagro dzeń pracowników pokazuje, że System Obsługi Dofinansowań i Refundacji jest skutecznym narzędziem przyczyniającym się do zmniejszania bezrobocia osób niepełnosprawnych, aktywizowania ich i rehabilitowania zarówno w sensie za wodowym, jak i społecznym. System dofinansowań – w opinii cytowanych pra codawców – sprawia, że liczba pracodawców zainteresowanych zatrudnianiem niepełnosprawnych rośnie. Obecnie osiągnęła stan 12 669 firm, w tym 10 580 firm rynku otwartego oraz 2 084 firmy chronionego rynku pracy. Dane PFRON potwierdza również BAEL, który ukazuje wzrost zatrudnienia w ciągu roku także w grupie osób, które dotąd pozbawione były jakichkolwiek źródeł dochodu.
Paradoksalnie, do zwiększenia zatrudnienia osób niepełnosprawnych mógł się też przyczynić „kryzys". W świetle problemów, z jakimi w 2009 r. musieli się zmierzyć pracodawcy, dofinansowanie osób niepełnosprawnych stało się konku rencyjny źródłem pozyskiwania środków, sami zaś pracownicy niepełnosprawni – elementem optymalizacji (obniżki dzięki dofinansowaniu z PFRON) kosztów na rynku opartym na konkurencji.
Wnioski końcowe
Osoby niepełnosprawne stanowią grupę społeczno-ekonomiczną o najniższym wskaźniku zatrudnienia w Polsce. Chociaż niższy poziom zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest zjawiskiem obserwowanym na całym świecie, różnica w poziomie zatrudnienia tej grupy w Polsce wydaje się szczególnie duża. Niepeł nosprawność w znaczącym stopniu zmniejsza też prawdopodobieństwo zatrud
14 Raport o stanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych w Polsce, POPON, Warszawa 2010. 15 Tamże.
nienia osób aktywnych zawodowo. Osoby niepełnosprawne mają (przy innych cechach takich samych) o 20–40% mniejsze szanse na znalezienie pracy.
Zatrudnianie osób niepełnosprawnych (zmiana istniejącej sytuacji) jest, jak po kazują wyniki licznych badań, problemem niezwykle złożonym. Nawet zaofe rowanie niepracującym osobom niepełnosprawnym możliwości zatrudnienia (oferty pracy) nie musi skutkować ich zatrudnieniem, bowiem aż 96,3% respon dentów badań prowadzonych w ramach „Diagnozy społecznej 2009" wskazało, że nie jest gotowych do podjęcia pracy w tym lub następnym tygodniu 16 . Pod sumowując, można powiedzieć, że największą barierą w aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych jest całkowita bierność znacznej części tej grupy osób, do której przełamania nie wystarczą ani same szkolenia, ani nawet znalezienie odpowiedniej pracy. Wydaje się bowiem, że poza kwestiami związanymi ze zdro wiem główną barierą są uwarunkowania mentalne.
Kolejnym problemem na drodze do zatrudnienia osób niepełnosprawnych są też istniejące zasady dotyczące łączenia pracy i otrzymywania świadczeń rentowych. Prowadzą one do pułapki świadczeń, zmniejszając motywację do uzyskiwania większych dochodów, a w niektórych przypadkach uniemożliwiają nawet wejście na rynek pracy.
17
Z badań
wynikają także następujące wnioski:
A A osoby niepełnosprawne muszą stawić czoła postawom pracodawców;
A A stosunkowo niewiele firm zatrudnia osoby niepełnosprawne, jednak te z nich, które zatrudniają takie osoby, mają z reguły dobre doświadczenia
16 J. Czapiński, Diagnoza społeczna 2009,VizjaPress & IT,Warszawa 2009.
17 A. Chłoń-Domińczak, D. Poznańska, Promocja zatrudnienia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy, Międzynarodowa Organizacja Pracy, Budapeszt 2007.
(co podważa powszechne negatywne uprzedzenia wobec zatrudniania osób niepełnosprawnych);
A A wielu pracodawców nie zna swoich praw i obowiązków związanych z zatrud nianiem osób niepełnosprawnych, a ci, którzy je znają, uważają w większości, że przepisy są zbyt skomplikowane i zbyt często ulegają zmianom.
Dlatego też największa rola w zwiększaniu poziomu zatrudnienia osób niepełnosprawnych winna przypaść działaniom informacyjnym (zarówno wśród pracodawców, jak i samych osób niepełnosprawnych) i z zakresu rehabilitacji zawodowej (poradnictwo, szkolenia itp.).
Pozytywnym zjawiskiem potwierdzającym potencjał tak prowadzonej aktywnej polityki zatrudnienia jest powszechna opinia na temat pracy osób niepełno sprawnych. Trzy czwarte Polaków (76%) ankietowanych przez CBOS jest zdania, że osoby niepełnosprawne powinny pracować i to przede wszystkim w zwykłych zakładach pracy, razem z ludźmi zdrowymi, po odpowiednim przystosowaniu stanowiska pracy 18 .
18 Postawy wobec osób niepełnosprawnych, CBOS, Warszawa 2007.
BIULETYNY to seria wydawnicza Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych, poświęcona problematyce rynku pracy w Polsce. Wydania biuletynów w wersji elektronicznej można znaleźć na portalu www.bezrobocie.org.pl.
Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych 00-031 Warszawa, ul. Szpitalna 6 lok. 2/5 T: +48 22 537 02 00-02, F: +48 22 537 02 03 http: www.fise.org.pl; www.bezrobocie.org.pl
Biuletyn powstał w ramach działań programu „Praca w Polsce"
Program Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności
Program realizuje: Fundacja Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych | <urn:uuid:580098e2-908b-40ac-a7d7-407e65910561> | finepdfs | 2.841797 | CC-MAIN-2018-47 | http://atlas.ekonomiaspoleczna.pl/files/ekonomiaspoleczna.pl/public/Biblioteka/2010.1.pdf | 2018-11-20T23:24:37Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039746847.97/warc/CC-MAIN-20181120231755-20181121013755-00443.warc.gz | 34,676,684 | 0.999644 | 0.999995 | 0.999995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
58,
399,
459,
4009,
7343,
11019,
13520,
17428,
21350,
23920,
27731,
30924,
34135,
37751,
41105,
44147,
47593,
51049,
53837,
54396
] | 1 | 1 |
Opis stanowisk i zakresy obowiązków pracowników Biura LGD
W celu zapewnienia sprawnego funkcjonowania w ramach Biura LGD Stowarzyszenia planuje się zatrudnienie następujących osób:
- Kierownika biura
- specjalistę do spraw administracyjnych i promocji
- Koordynatora projektu
- Księgowego
- Inne osoby do zadań zleconych, w tym lokalny doradca
| STANOWISKO SŁUŻBOWE: KIEROWNIK BIURA LGD |
|------------------------------------------|
| **OBOWIĄZKI:** |
| 1. Kierowanie pracą Biura LGD; |
| 2. Realizacja zadań zleconych przez Zarząd Stowarzyszenia oraz Dyrektora w tym: |
| a. organizowanie posiedzeń zarządu LGD; |
| b. przygotowywanie odpowiednich projektów uchwał, stanowisk, materiałów, pism i dokumentów na polecenie Zarządu Stowarzyszenia lub Dyrektora; |
| c. wykonywanie innych czynności związanych z reprezentowaniem LGD niezastrzeżonych dla Zarządu Stowarzyszenia lub Dyrektora; |
| 3. Współpraca z zewnętrznymi usługodawcami i ekspertami odnośnie realizacji zadań LGD; |
| 4. Doradztwo dla wnioskodawców o zasadach i trybie naboru wniosków oraz przeprowadzanie szkoleń dla potencjalnych Wnioskodawców LSR |
| 5. Koordynacja procesu składania i oceny wniosków w ramach konkursów dla wnioskodawców innych niż LGD w ramach PROW I RPO WK-P; |
| 6. Nadzór nad przygotowywaniem wniosków o dofinansowanie i rozliczanie w ramach realizowanych projektów; |
| 7. Odpowiedzialność za bezpieczeństwo danych i dokumentów przechowywanych w biurze LGD lub archiwum; |
| 8. Przygotowywanie sprawozdań okresowych, rocznych i końcowych; |
| 9. Bieżący monitoring umów realizowanych przez beneficjentów LGD finansowanych w ramach LSR; |
| 10. Nadzór nad prawidłową wstępną weryfikacją wniosków o dofinansowanie |
| 11. Na prośbę Przewodniczącego/ Wiceprzewodniczącego Rady uczestniczwo z głosem doradczym w pracach Rady dotyczących wyboru operacji do uzyskania wsparcia. |
| ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI: |
| 1. Znajomość i przestrzeganie przepisów prawa z zakresu prowadzonych spraw oraz znajomość i przestrzeganie aktualnych instrukcji i regulaminów wewnętrznych; |
| 2. Znajomość i przestrzeganie aktualnych procedur odnoszących się do stanowiska pracy; |
| 3. Prawidłowe, rzetelne i terminowe załatwianie spraw oraz właściwe przygotowywanie, ewidencja i przechowywanie dokumentów oraz wykonywanie poleceń Prezesa i członków Zarządu; |
| 4. Znajomość i przestrzeganie statutu LGD. |
| BEZPOŚREDNI PRZEŁOŻONY: | Kierownik Biura LGD. |
|-------------------------|---------------------|
| ZASTĘPSTWO: | Koordynator projektu. |
**STANOWISKO SŁUŻBOWE: KOORDYNATOR PROJEKTU.**
**OBOWIĄZKI:**
1. Realizacja zadań wyznaczonych przez Kierownika Biura Stowarzyszenia;
2. Współpraca ze specjalistą ds. administracyjnych i promocji w zakresie funkcjonowania mobilnych punktów informacyjno-doradczych dla zapewnienia dostępu do informacji o funduszach europejskich, w szczególności w ramach których instytucją pośredniczącą jest LGD;
3. Prowadzenie spotkań informacyjnych i szkoleniowych dla potencjalnych wnioskodawców;
4. Udzielanie doradztwa potencjalnym beneficjentom;
5. Inne zadania promujące LGD;
6. Przyjmowanie wniosków w ramach danego naboru w siedzibie biura LGD i ich wstępna weryfikacja;
7. Przygotowywanie projektów pism i informacji LGD dotyczących naborów wniosków;
8. Przygotowywanie naborów wniosków o przyznanie pomocy w ramach LSR;
9. Informowanie wnioskodawców o zasadach i trybie naboru wniosków oraz przeprowadzanie szkoleń dla potencjalnych Wnioskodawców LSR;
10. Przygotowanie i rozliczanie wniosków w ramach projektów współpracy;
11. Ewaluacja projektów realizowanych przez beneficjentów w ramach Wdrażania Lokalnej Strategii Rozwoju, stały kontakt z beneficjentami;
12. Przygotowanie wniosków o przyznanie pomocy w ramach innych programów;
13. Obsługa techniczna i merytoryczna posiedzeń Rady, w szczególności: przygotowanie zawiadomień o posiedzeniu Rady wraz z informacją dotyczącą możliwości zapoznania się z materiałami i dokumentami związanymi z porządkiem posiedzenia, przygotowywanie dokumentacji na posiedzenie Rady, sporządzanie protokołu z posiedzeń, przygotowywanie pism z wynikami posiedzeń Rady, obsługa procesu protestów i autokontroli.
**ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI:**
1. Znajomość i przestrzeganie przepisów prawa z zakresu prowadzonych spraw oraz znajomość i przestrzeganie aktualnych instrukcji i regulaminów wewnętrznych;
2. Znajomość i przestrzeganie aktualnych procedur odnoszących się do stanowiska pracy;
3. Prawidłowe, rzetelne i terminowe załatwianie spraw oraz właściwe przygotowywanie, ewidencja i przechowywanie dokumentów oraz wykonywanie poleceń Prezesa Zarządu;
4. Znajomość i przestrzeganie statutu LGD.
**ZAKRES UPOWAŻNIEŃ:**
1. Kontakty z potencjalnymi beneficjentami w ramach wykonywanych czynności;
2. Współpraca z instytucjami (m.in. Agencją Płatniczą, Urzędem Wojewódzkim, Urzędem Marszałkowskim, samorządami terytorialnymi, członkami LGD) w ramach wykonywanych czynności;
| BEZPOŚREDNI PRZEŁOŻONY: | Kierownik biura stowarzyszenia |
|-------------------------|--------------------------------|
| ZASTĘPSTWO: | Kierownik biura Stowarzyszenia |
**STANOWISKO SŁUŻBOWE: KSIĘGOWY**
| OBOWIĄZKI: | 1. Prowadzenie dokumentacji księgowej Stowarzyszenia min. Prowadzenie rozliczeń finansowych, ZUS, US, PIT, VAT itp.;
2. Realizacja zadań zleconych przez Zarząd Stowarzyszenia w tym:
a. wykonywanie innych czynności związanych z pełnieniem obowiązków księgowego oraz poleceń zarządu;
3. współpraca z zewnętrznymi usługodawcami i ekspertami odnośnie realizacji zadań LGD pod katem finansowym;
4. Nadzór nad przygotowywaniem wniosków o dofinansowanie i rozliczanie w ramach realizowanych projektów;
5. Odpowiedzialność za bezpieczeństwo danych i dokumentów przechowywanych w biurze LGD lub archiwum;
6. Przygotowywanie sprawozdań finansowych okresowych, rocznych i końcowych;
7. Bieżący monitoring finansów Stowarzyszenia. |
| ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI: | 1. Znajomość i przestrzeganie przepisów prawa z zakresu ustawy o rachunkowości i pokrewnych;
2. Znajomość i przestrzeganie aktualnych procedur odnoszących się do stanowiska pracy;
3. Prawidłowe, rzetelne i terminowe załatwianie spraw oraz właściwe przygotowywanie; ewidencja i przechowywanie dokumentów oraz wykonywanie poleceń Prezesa i członków Zarządu;
4. Znajomość i przestrzeganie statutu LGD;
5. Prowadzenie kasy LGD. |
| ZAKRES UPOWAŻNIEN: | 1. Kontakty z potencjalnymi beneficjentami w ramach wykonywanych czynności;
2. Współpraca z instytucjami (m.in. Bankiem, Agencją Placniczą, Urzędem Wojewódzkim, Urzędem Marszałkowskim, samorządami terytorialnymi, członkami LGD) w ramach wykonywanych czynności; |
| BEZPOŚREDNI PRZEŁOŻONY: | Prezes Zarządu LGD |
| ZASTĘPSTWO: | Skarbnik |
| STANOWISKO SŁUŻBOWE: LOKALNY DORADCA |
|-------------------------------------|
| **OBOWIĄZKI:** |
| 1. organizacja spotkań informacyjnych/ informowanie/ doradztwo o działaniach LGD, Strategii, w tym dotyczące ogłaszanych konkursów; |
| 2. znajdowanie mieszkańców powiatu aleksandrowskiego zainteresowanych działaniami prowadzonymi przez LGD, zwłaszcza związanymi z ogłaszanymi konkursami, ze szczególnym uwzględnieniem osób stanowiących grupę docelową dla EFS; |
| 3. wspieranie działań mieszkańców ułatwiające opracowanie operacji w ramach składanych wniosków o wsparcie; |
| 4. prowadzenie działań z NGO jako element wspierający wdrażanie Strategii; |
| 5. kreowanie działań animacyjnych na terenie powiatu aleksandrowskiego i działań zmierzających do efektywnego wdrażania LSR; |
| 6. koordynacja działań animacyjnych. |
| **ZAKRES ODPOWIEDZIALNOŚCI:** |
| 1. znajomość i przestrzeganie przepisów prawnych |
| 2. przestrzeganie obowiązujących procedur odnoszących się do stanowiska pracy |
| **ZAKRES UPOWAŻNIENI:** |
| 1. kontakty z potencjalnymi beneficjentami w ramach wykonywanych czynności |
| 2. współpraca z LGD oraz innymi instytucjami w tym z Urzędem Marszałkowskim |
| **BEZPOŚREDNI PRZEŁOŻONY:** |
| Kierownik Biura |
| **ZASTĘPSTWO:** |
| NIE PRZEWIDUJE SIĘ |
**Procedura naboru pracowników:**
1. W przypadku powstałego wakatu na stanowisku pracy w Biurze, Zarząd Stowarzyszenia ogłasza nabór pracownika. Zarząd na swym posiedzeniu opracowuje i zatwierdza kryteria wyboru oraz określa zakres zadań, kwalifikacji pracownika.
2. Po ustaleniu przez Zarząd harmonogramu konkursu, na stronie internetowej LGD zamieszcza się ogłoszenie o naborze na dane stanowisko.
3. Po 7 dniach od ogłoszenia następuje zamknięcie konkursu, a następnie dokonanie wyboru pracownika.
4. Informacje o wynikach naboru zamieszczają się na stronie internetowej Stowarzyszenia, podając: ilość zgłoszonych aplikacji, ilość kandydatów spełniających wymogi formalne oraz końcowy wynik z podaniem imienia i nazwiska kandydata, który został wybrany i miejsce zamieszkania.
Wymagania niezbędne na stanowisko:
1) kierownika Biura - pełen etat:
a) wykształcenie wyższe,
b) udokumentowanie doświadczenia w przygotowywaniu projektów finansowanych ze środków europejskich,
c) bardzo dobra znajomość obszaru LGD,
d) znajomość przynajmniej 1 języka obcego z obszaru UE,
e) znajomość przepisów i procedur funkcjonowania organizacji społecznych,
f) doświadczenie co najmniej 3 miesięczne w zakresie funkcjonowania administracji publicznej,
g) kreatywność i umiejętność bycia liderem
2) koordynatora projektu - pełen etat:
a) wykształcenie wyższe,
b) wiedza z zakresu funduszy unijnych,
c) bardzo dobra znajomość obszaru LGD,
d) znajomość co najmniej jednego języka obcego z obszaru UE,
e) znajomość zasad funkcjonowania administracji publicznej,
f) bardzo dobra organizacja czasu pracy,
g) umiejętności organizatorskie.
3) specjalista ds. administracyjnych i promocji - pełen etat
a) wykształcenie co najmniej średnie,
b) bardzo dobra znajomość obszaru LGD,
c) znajomość podstaw co najmniej jednego języka obcego z obszaru UE,
d) znajomość zagadnień związanych z zamówieniami publicznymi,
e) bardzo dobra organizacja czasu pracy,
f) umiejętności organizatorskie,
4) Księgowy- pół etatu
a) wykształcenie co najmniej średni,
b) min. 5 – letnia praktyka w księgowości,
c) co najmniej 2 – letnie doświadczenie w rozliczaniu projektów finansowanych ze środków UE,
d) znajomość przepisów ustawy prawo o stowarzyszeniach oraz przepisów finansowo – księgowych,
e) znajomość zasad prowadzenia dokumentacji kadrowej i płacowej,
f) bardzo dobra organizacja czasu pracy.
5) Lokalny doradca - umowa cywilno-prawna
a) wykształcenie co najmniej średnie,
b) dobra znajomość obszaru działania LGD,
c) wiedza z zakresu funduszy unijnych,
d) umiejętności organizatorskie,
e) dobra organizacja czasu pracy.
PREZES
mgr Andrzej Olszewski | <urn:uuid:9b216983-9fc5-481c-aad9-52e9e7b9ca21> | finepdfs | 1.868164 | CC-MAIN-2022-05 | http://www.ziemiakujawska.pl/images/dokumenty/2019/umowa_ramowa_update/zal-13-opis_stanowisk_i_zakresy_obowiazkow.pdf | 2022-01-19T03:42:00+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320301263.50/warc/CC-MAIN-20220119033421-20220119063421-00661.warc.gz | 115,695,304 | 0.999965 | 0.999989 | 0.999989 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2433,
4989,
6766,
8938,
10597,
10876
] | 1 | 0 |
UCHWAŁA NR 95/499/16
ZARZĄDU POWIATU KOŚCIAŃSKIEGO
z dnia 13 grudnia 2016 r.
w sprawie zmian budżetu powiatu kościańskiego na rok 2016 oraz częściowego rozdysponowania rezerw
Na podstawie art. 222 ust. 4 oraz art. 257 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 1870) oraz § 11 pkt 2 Uchwały Nr XIII/118/15 Rady Powiatu Kościańskiego z dnia 29.12.2015 r. w sprawie uchwały budżetowej powiatu kościańskiego na rok 2016, uchwała się co następuje:
§ 1. 1. Dokonuje się zmiany planu dotacji celowej jak w Załączniku Nr 1 do niniejszej uchwały.
2. Dokonuje się częściowego rozdysponowania rezerw budżetu powiatu kościańskiego, jak w Załączniku Nr 2 do niniejszej uchwały.
3. Wprowadza się zmiany planowanych wydatków budżetu powiatu kościańskiego z tytułu przeniesień pomiędzy paragrafami klasyfikacji budżetowej, jak w Załączniku Nr 2 do niniejszej uchwały.
§ 2. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Przewodniczący Zarządu
Bernard Turski
| Dział | Rozdział | Nazwa | Plan | Zmiana | Plan po zmianach |
|-------|----------|----------------------------------------------------------------------|----------|---------|------------------|
| 852 | Pomoc społeczna | | 6 847 134,00 | 4 518,00 | 6 851 652,00 |
| 85204 | Rodziny zastępcze | Dołaczce celowe otrzymane z budżetu państwa na zadania bieżące z zakresu administracji rządowej zlecone powiatom, związane z realizacją dodatku wychowawczego oraz dodatku do zryczałlowanej kwoty stanowiących pomoc państwa w wychowywaniu dzieci | 1 088 116,00 | 4 518,00 | 1 092 634,00 |
| 2160 | | | 473 938,00 | 4 518,00 | 478 456,00 |
**RAZEM DOCHODY**
| | | | 72 246 409,55 | 4 518,00 | 72 250 927,55 |
## Budżet na rok 2016
### Zmiany planowanych wydatków w budżecie powiatu kościańskiego na rok 2016
| Dział | Rozdział | Nazwa | Plan | Zmiana | Plan po zmianach |
|-------|----------|------------------------------------------------------------------------|----------|----------|------------------|
| 600 | Transport i łączność | 12 448 905,00 | | | |
| | 600014 | Drogi publiczne powiatowe | 10 648 905,00 | 0,00 | 10 648 905,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 287 362,00 | 17 100,00 | 304 462,00 |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych | 1 370,00 | -100,00 | 1 270,00 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 980 794,00 | -5 724,00 | 955 070,00 |
| | 4410 | Podróże służbowe krajowe | 17 500,00 | -1 400,00 | 16 100,00 |
| | 4430 | Różne opłaty i składki | 40 130,00 | -7 000,00 | 33 130,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 15 865,00 | -186,00 | 15 679,00 |
| | 4590 | Kary i odszkodowania wypłacane na rzecz osób fizycznych | 29 367,00 | -290,00 | 29 077,00 |
| | 4610 | Koszty postępowania sądowego i prokuratorskiego | 13 280,00 | -2 400,00 | 10 880,00 |
| 710 | Działalność usługowa | 1 335 900,00 | 0,00 | 1 335 900,00 |
| | 71015 | Nadzór budowlany | 450 000,00 | 0,00 | 450 000,00 |
| | 4260 | Zakup energii | 2 500,00 | -600,00 | 1 900,00 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 21 660,00 | 2 240,00 | 23 900,00 |
| | 4360 | Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | 1 700,00 | -138,00 | 1 562,00 |
| | 4400 | Opłaty za administrowanie i czynsze za budynki, lokale i pomieszczenia garażowe | 6 500,00 | -310,00 | 6 190,00 |
| | 4410 | Podróże służbowe krajowe | 9 000,00 | -922,00 | 8 078,00 |
| | 4550 | Szkolenia członków korpusu służby cywilnej | 1 000,00 | -270,00 | 730,00 |
| 750 | Administracja publiczna | 9 063 408,00 | 6 334,00 | 9 069 742,00 |
| | 75020 | Starostwa powiatowe | 8 225 179,00 | 6 334,00 | 8 231 513,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 103 128,00 | 6 334,00 | 109 462,00 |
| | 75075 | Promocja jednostek samorządu terytorialnego | 232 476,00 | 0,00 | 232 476,00 |
| | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | 17 400,00 | -10 000,00 | 7 400,00 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 145 076,00 | 15 000,00 | 160 076,00 |
| | 4380 | Zakup usług obejmujących tłumaczenia | 5 000,00 | -5 000,00 | 0,00 |
| 754 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 4 137 348,00 | 0,00 | 4 137 348,00 |
| | 75411 | Komendy powiatowe Państwowej Straży Pożarnej | 4 068 642,00 | 0,00 | 4 068 642,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 188 945,00 | 1 171,00 | 190 116,00 |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych | 18 000,00 | -391,00 | 17 609,00 |
| | 4410 | Podróże służbowe krajowe | 12 000,00 | -533,00 | 11 467,00 |
| | 4430 | Różne opłaty i składki | 3 484,00 | -247,00 | 3 237,00 |
| 758 | Różne rozliczenia | 794 866,00 | -28 327,00 | 766 539,00 |
| | 75818 | Rezerwy ogólne i celowe | 794 866,00 | -28 327,00 | 766 539,00 |
| | 4810 | Rezerwy | 676 531,00 | -12 627,00 | 663 904,00 |
| | REZERWA OGÓLNA | 211 318,00 | -11 334,00 | 199 984,00 |
| | REZERWA CELOWA NA ZADANIA OŚWIATOWE | 312 107,00 | -1 293,00 | 310 814,00 |
| | 6800 | Rezerwy na inwestycje i zakupy inwestycyjne | 118 335,00 | -15 700,00 | 102 635,00 |
| | REZERWA CELOWA NA ZADANIA INWESTYCYJNE | 118 335,00 | -15 700,00 | 102 635,00 |
| 801 | Oświata i wychowanie | 25 850 178,55 | 21 213,00 | 25 871 391,55 |
Uchwalony
Strona 1
| Dział | Rozdział | Nazwa | Plan | Zmiana | Plan po zmianach |
|-------|----------|----------------------------------------------------------------------|----------|---------|------------------|
| 80102 | Szkoły podstawowe specjalne | 3 677 625,82 | | | |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 24 229,32| 769,00 | 24 998,32 |
| | 4260 | Zakup energii | 42 000,00| 4 652,00| 46 652,00 |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych | 1 760,00 | -703,00 | 1 057,00 |
| | 4360 | Oplaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | 1 659,00 | 120,00 | 1 779,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 164 801,00| 1 205,00| 166 006,00 |
| | 4700 | Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | 2 340,00 | -186,00 | 2 154,00 |
| 80111 | Gimnazja specjalne | 1 500 621,73 | | -3 657,00 | 1 496 964,73 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 9 344,84 | 367,00 | 9 711,84 |
| | 4260 | Zakup energii | 22 000,00| 2 140,00| 24 140,00 |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych | 920,00 | -367,00 | 553,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 65 074,00| -5 797,00| 59 277,00 |
| 80130 | Szkoły zawodowe | 17 177 674,00 | | 20 907,00 | 17 198 581,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 308 719,00| 9 300,00| 318 019,00 |
| | 4270 | Zakup usług remontowych | 89 386,00| 3 467,00| 92 853,00 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 237 031,00| 1 900,00| 238 931,00 |
| | 4360 | Oplaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | 28 202,00| -5 800,00| 22 602,00 |
| | 4410 | Podróże służbowe krajowe | 19 280,00| -3 700,00| 15 580,00 |
| | 4430 | Różne opłaty i składki | 12 154,00| -400,00 | 11 754,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 400 608,00| 240,00| 400 848,00 |
| | 8050 | Wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych | 4 841 104,00| 15 700,00| 4 856 804,00 |
| 80134 | Szkoły zawodowe specjalne | 1 507 022,00 | | -3 438,00 | 1 503 584,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 12 600,00| 504,00 | 13 104,00 |
| | 4260 | Zakup energii | 30 000,00| 1 955,00| 31 955,00 |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych | 1 260,00 | -504,00 | 756,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 56 367,00| -5 393,00| 50 974,00 |
| 80148 | Stołówki szkolne i przedszkolne | 526 967,00 | | 866,00 | 527 833,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 29 645,00| 53,00 | 29 698,00 |
| | 4220 | Zakup środków żywności | 225 000,00| 5 000,00| 230 000,00 |
| | 4260 | Zakup energii | 20 800,00| 560,00 | 21 360,00 |
| | 4270 | Zakup usług remontowych | 10 803,00| -3 467,00| 7 336,00 |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych | 430,00 | -53,00 | 377,00 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 10 351,00| -1 500,00| 8 851,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 6 199,00 | 273,00 | 6 472,00 |
| 80195 | Pozostała działalność | 198 412,00 | | 678,00 | 199 090,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 132 361,00| 678,00| 133 039,00 |
| 851 | Ochrona zdrowia | 2 873 447,00 | | 0,00 | 2 873 447,00 |
| 85111 | Szpitale ogólne | 1 845 000,00 | | 160,00 | 1 845 160,00 |
| | 4520 | Oplaty na rzecz budżetów jednostek samorządu terytorialnego | 0,00 | 160,00 | 160,00 |
| 85149 | Programy polityki zdrowotnej | 46 081,00 | | -160,00 | 45 921,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 3 848,00 | -160,00 | 3 688,00 |
| 852 | Pomoc społeczna | 10 981 918,00 | | 4 518,00 | 10 986 436,00 |
| 85202 | Domy pomocy społecznej | 6 316 234,00 | | 0,00 | 6 316 234,00 |
| | 4270 | Zakup usług remontowych | 53 743,00| 1 459,00| 55 202,00 |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 120 097,00| -1 459,00| 118 638,00 |
| 85203 | Ośrodki wsparcia | 569 101,00 | | 0,00 | 569 101,00 |
| Dział | Rozdział | Nazwa | Plan | Zmiana | Plan po zmianach |
|-------|----------|----------------------------------------------------------------------|--------|---------|------------------|
| | | **3020** Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń | 970,00 | -400,00 | 570,00 |
| | | **4210** Zakup materiałów i wyposażenia | 43 452,00 | 2 530,00 | 45 982,00 |
| | | **4260** Zakup energii | 11 000,00 | -1 900,00 | 9 100,00 |
| | | **4300** Zakup usług pozostałych | 14 750,00 | 1 000,00 | 15 750,00 |
| | | **4360** Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | 2 850,00 | -750,00 | 2 100,00 |
| | | **4410** Podróże służbowe krajowe | 600,00 | -100,00 | 500,00 |
| | | **4430** Różne opłaty i składki | 3 300,00 | -200,00 | 3 100,00 |
| | | **4480** Podatek od nieruchomości | 1 650,00 | -80,00 | 1 570,00 |
| | | **4700** Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | 1 500,00 | -100,00 | 1 400,00 |
| | | **85204** Rodziny zastępcze | 2 623 610,00 | 4 518,00 | 2 628 128,00 |
| | | **3110** Świadczenia społeczne | 2 061 921,00 | 4 518,00 | 2 066 439,00 |
| | | **853** Pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 2 675 996,00 | 0,00 | 2 675 996,00 |
| | | **85321** Zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności | 334 947,00 | 0,00 | 334 947,00 |
| | | **3020** Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń | 550,00 | 480,00 | 1 030,00 |
| | | **4110** Składki na ubezpieczenia społeczne | 29 225,00 | 888,00 | 30 113,00 |
| | | **4260** Zakup energii | 7 000,00 | -900,00 | 6 100,00 |
| | | **4270** Zakup usług remontowych | 1 800,00 | -1 431,00 | 369,00 |
| | | **4280** Zakup usług zdrowotnych | 480,00 | -120,00 | 360,00 |
| | | **4300** Zakup usług pozostałych | 28 548,00 | 1 832,00 | 30 380,00 |
| | | **4360** Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | 5 004,00 | -581,00 | 4 423,00 |
| | | **4410** Podróże służbowe krajowe | 2 000,00 | -77,00 | 1 923,00 |
| | | **4430** Różne opłaty i składki | 269,00 | -4,00 | 265,00 |
| | | **4440** Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 4 558,00 | 33,00 | 4 591,00 |
| | | **4520** Opłaty na rzecz budżetów jednostek samorządu terytorialnego | 408,00 | -120,00 | 288,00 |
| | | **85333** Powiatowe urzędy pracy | 1 890 639,00 | 0,00 | 1 890 639,00 |
| | | **4210** Zakup materiałów i wyposażenia | 40 484,00 | 294,00 | 40 778,00 |
| | | **4280** Zakup usług zdrowotnych | 2 512,00 | -181,00 | 2 331,00 |
| | | **4700** Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | 795,00 | -113,00 | 682,00 |
| | | **854** Edukacyjna opieka wychowawcza | 2 927 531,00 | 780,00 | 2 928 311,00 |
| | | **85401** Świetlice szkolne | 273 870,00 | 2 674,00 | 276 544,00 |
| | | **4440** Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 9 443,00 | 2 674,00 | 12 117,00 |
| | | **85404** Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka | 77 210,00 | -2 674,00 | 74 536,00 |
| | | **4170** Wynagrodzenia bezposobowe | 65 500,00 | -2 674,00 | 62 826,00 |
| | | **85406** Poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne | 1 085 905,00 | 0,00 | 1 085 905,00 |
| | | **4210** Zakup materiałów i wyposażenia | 14 930,00 | 3 660,00 | 18 590,00 |
| | | **4260** Zakup energii | 16 500,00 | -3 000,00 | 13 500,00 |
| | | **4280** Zakup usług zdrowotnych | 500,00 | -150,00 | 350,00 |
| | | **4300** Zakup usług pozostałych | 14 360,00 | 1 000,00 | 15 360,00 |
| | | **4360** Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | 4 800,00 | -1 400,00 | 3 400,00 |
| | | **4480** Podatek od nieruchomości | 1 200,00 | -34,00 | 1 166,00 |
| | | **4520** Opłaty na rzecz budżetów jednostek samorządu terytorialnego | 1 300,00 | -76,00 | 1 224,00 |
| | | **85410** Internaty i bursy szkolne | 1 360 309,00 | 780,00 | 1 361 089,00 |
| | | **4440** Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 23 583,00 | 780,00 | 24 363,00 |
| | | **921** Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 218 962,00 | 0,00 | 218 962,00 |
| Dział | Rozdział | Nazwa | Plan | Zmiana | Plan po zmianach |
|-------|----------|------------------------------|--------|---------|------------------|
| 92105 | | Pozostałe zadania w zakresie kultury | 69 540,00 | 0,00 | 69 540,00 |
| 4190 | | Nagrody konkursowe | 25 400,00 | 2 000,00 | 27 400,00 |
| 4300 | | Zakup usług pozostałych | 10 000,00 | -2 000,00 | 8 000,00 |
**RAZEM WYDATKI**
| | | | 76 327 379,55 | 4 518,00 | 76 331 897,55 |
Uchwalony
Strona 4 | <urn:uuid:6e376221-678a-4f13-96f6-6893e2fee6b9> | finepdfs | 1.15918 | CC-MAIN-2019-39 | http://bip3.wokiss.pl/koscianp/zasoby/files/starostwo_powiatowe/biuro_rady/joanna_napierala/2016_rok/uchwala_499.pdf | 2019-09-16T01:04:07Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514572439.21/warc/CC-MAIN-20190915235555-20190916021555-00355.warc.gz | 28,103,176 | 0.999484 | 0.999988 | 0.999988 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1013,
2000,
7675,
14678,
20818,
21424
] | 1 | 0 |
M&A Index Poland
I kwartał 2017
Przygotowane przez firmy Navigator Capital oraz FORDATA
M&A Index Poland, 1Q 2017
by Navigator Capital & FORDATA | Kwiecień 2017
Łączna liczba transakcji*
Wprowadzenie
53 (1Q 2017)
Wartość największej transakcji**
4 300 mln PLN
(Przejęcie Żabki przez CVC Capital Partners)
* na podstawie ogólnodostępnych danych
** wśród transakcji z ujawnioną ceną
O raporcie:
Raport M&A Index Poland to pozycja, która na stałe wpisała się w kalendarz branżowych podsumowań w Polsce. Raporty przygotowywane są co kwartał przez firmę doradczą Navigator Capital oraz firmę FORDATA, lidera w zakresie rozwiązań IT wspierających fuzje i przejęcia.
Opracowania te mają na celu pokazanie dynamiki polskiego rynku fuzji i przejęć, z naciskiem na opis najciekawszych naszym zdaniem transakcji. Obserwujemy także częstotliwość wykorzystania narzędzia Virtual Data Room w transakcjach M&A w Polsce.
Pierwszy kwartał 2017 r. okazał się nieco lepszy niż pierwszy kwartał poprzedniego roku na rynku fuzji i przejęć w Polsce. Liczba transakcji wyniosła 53 wobec 46 transakcji w pierwszym kwartale 2016 r. Po raz kolejny byliśmy również świadkami transakcji o wartości przekraczającej miliard złotych. Poniżej przedstawiamy opis najciekawszych transakcji zrealizowanych w pierwszym kwartale 2017 r.
Wybrane transakcje
(16 stycznia) Notowana na GPW Fabryka Farb i Lakierów Śnieżka zawarła umowę sprzedaży biznesu farb proszkowych Grupie Teknos. Wartości transakcji nie ujawniono, choć wskazano, iż wartość aktywów przeznaczonych do produkcji i sprzedaży farb proszkowych pod marką Proximal nie przekraczała 1% wartości aktywów Sprzedającego (339 mln PLN). Transakcja ma na celu zwiększenie możliwości Kupującego w zakresie badań i rozwoju oraz produkcji, skrócić łańcuch dostaw produktów, a także wzmocnić jego pozycję na rynku w Polsce.
(20 stycznia) Fundusz private equity Resource Partners objął 70% udziałów w spółce Torf Corporation Fabryka Leków. Wartości transakcji nie ujawniono, aczkolwiek wartość producenta kosmetyków pod marką Tołpa szacuje się na około 200 mln PLN. Pozostałe 30% udziałów pozostanie w rękach dotychczasowego prezesa – Wojciecha Piaseckiego oraz Ryszarda Gumińskiego – dyrektora generalnego, którzy dalej będą sprawować swoje funkcje. Nowy właściciel zamierza skupić się na rozwoju produkcji marek własnych na rzecz zachodnioeuropejskich producentów kosmetyków.
| PRZEJMOWANY | KUPUJĄCY | SPRZEDAJĄCY | WARTOŚĆ [PLN] |
|---|---|---|---|
| Polimex-Mostostal | Enea, Energa, PGE, PGNiG Technologie | (emisja akcji) | 300 mln |
(31 stycznia) UOKiK wydał zgodę na przejęcie Polimex-Mostostal przez Energę, Eneę, PGE oraz PGNiG Technologie. 20 stycznia spółki te objęły po 37,5 mln akcji w ramach podwyższenia kapitału (subskrypcja prywatna z wyłączeniem prawa poboru dla obecnych akcjonariuszy) płacąc po 2 PLN za akcję. W wyniku tej transakcji Kupujący zwiększyli swoje zaangażowanie w akcjonariacie Polimeksu o 59 p.p. i wynosi ono obecnie 65,9%.
M&A Index Poland, 1Q 2017
by Navigator Capital & FORDATA | Kwiecień 2017
Ujęcie sektorowe
Transakcje z udziałem polskich podmiotów pogrupowane według aktywności przedsiębiorstw z danych sektorów (wg liczby transakcji)
| PRZEJMOWANY | KUPUJĄCY | SPRZEDAJĄCY |
|---|---|---|
| Departament Usług Elektronicznych Kolporter (ZCP) | Centrum Rozliczeń Elektronicznych Polskie ePłatności | Kolporter |
PODMIOT PRZEJMOWANY (%)
STRONA KUPUJĄCA (%)
STRONA SPRZEDAJĄCA (%)
(2 lutego) Polskie ePłatności zawarły warunkową przedwstępną umowę przejęcia kontroli nad Departamentem Usług Elektronicznych, należącym do Grupy Kolporter. Departament oferuje wielofunkcyjne terminale umożliwiające m.in. przyjmowanie płatności kartami płatniczymi, sprzedaż doładowań elektronicznych i płatność rachunków. Dzięki tej transakcji Polskie ePłatności rozszerzą swoją sieć o ok. 30 tys. terminali. Jest to pierwsza z transakcji zapowiadanych przez Kupującego, który po przejęciu przez fundusz Innova Capital na początku ubiegłego roku planuje konsolidację branży płatności elektronicznych w Polsce.
| PRZEJMOWANY | KUPUJĄCY | SPRZEDAJĄCY | WARTOŚĆ [PLN] |
|---|---|---|---|
| Multicycle | Kross | n/a | Nie ujawniono |
(20 lutego) Największy polski producent rowerów – firma Kross, dokonała przejęcia aktywów holenderskiej spółki Multicycle, specjalizującej się w produkcji miejskich rowerów premium oraz wysokiej klasy rowerów elektrycznych. Pod koniec ubiegłego roku spółka z Holandii została postawiona w stan upadłości wstrzymując bieżącą działalność. Spółka z Przasnysza produkuje rocznie ok. 300 tys. rowerów, eksportując produkty do 40 krajów. W związku z przeprowadzoną transakcją Kupujący oczekuje zmaterializowania się efektów synergii w sprzedaży i dystrybucji rowerów oraz akcesoriów produkowanych pod własną marką.
(21 lutego) Żabka Polska, właściciel największej w Polsce sieci sklepów typu convenience prowadzonej pod marką Żabka oraz działającej w segmencie proximity sieci Freshmarket została sprzedana funduszowi CVC Capital Partners, dla którego była to druga po PKP Energetyka inwestycja w Polsce. Wartość transakcji wyniosła 1,0 mld EUR, z czego 625,9 mln EUR w postaci finansowania dłużnego zapewniły Bank Pekao, UniCredit oraz ING. Była to największa transakcja w historii polskiego rynku handlu detalicznego oraz jednocześnie największa transakcja wyjścia z inwestycji przez fundusz private equity w Polsce. Fundusz Mid Europa Partners w 2011 r. na przejęcie Żabki od Penty wydał 400 mln EUR.
(24 lutego) Grupa Maspex, posiadająca dotychczas 44% udziałów w spółce Sequoia, złożyła wniosek do UOKiKu w sprawie przejęcia brakujących udziałów producenta produktów farmaceutycznych. Dla Grupy z Wadowic będzie to już 19. akwizycja, w tym 9. na polskim rynku. Kupujący dostrzega możliwość zrealizowania synergii w obszarze sprzedaży oraz marketingu. Sequoia działa w obszarze suplementów diety, żywności przeznaczenia medycznego oraz leków OTC kierując swoją ofertę do kobiet w ciąży, niemowląt i dzieci.
t:
M&A Index Poland, 1Q 2017
by Navigator Capital & FORDATA | Kwiecień 2017
Navigator Capital
Navigator Capital wraz z Domem Maklerskim Navigator jest czołowym niezależnym doradcą finansowym dla przedsiębiorstw specjalizującym się w transakcjach M&A oraz publicznych i prywatnych emisjach akcji i obligacji.
Przez 10 lat swojego istnienia zrealizowaliśmy ponad 60 transakcji różnego typu, a kilkunastoletnie doświadczenie rynkowe Partnerów Navigator obejmuje transakcje o łącznej wartości ponad 6,2 mld PLN.
Współpraca z międzynarodową siecią firm doradczych zrzeszonych pod szyldem Pandion Partners pozwala skutecznie obsługiwać transakcje międzynarodowe.
| PRZEJMOWANY | KUPUJĄCY | SPRZEDAJĄCY | WARTOŚĆ [PLN] |
|---|---|---|---|
| iAlbatros Poland | Sodexo Mobility and Expense Limited | iAlbatros Group | 193 mln |
FORDATA
FORDATA jest pionierem na polskim rynku kapitałowym, który w oparciu o technologię Virtual Data Room usprawnia zarządzanie dokumentami i komunikacją podczas złożonych procesów transakcyjnych.
Wspieramy największe transakcje M&A, IPO, inwestycje Private Equity, restrukturyzacje, prywatyzacje oraz projekty związane z pozyskiwaniem finansowania w Polsce oraz w innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej.
Systemy FORDATA podniosły bezpieczeństwo i efektywność kilkuset transakcji różnego typu, o łącznej wartości ponad 34 mld PLN.
Z usług FORDATA korzystają liderzy branż w Polsce i za granicą: fundusz Private Equity Enterprise Investors, Enea SA, Home.pl, Grupa LOTOS, PZU SA, Grant Thornton, NFI Empik, ZELMER, Bank DNB, BOŚ Bank, Polimex Mostostal, Budimex, DM PKO Banku Polskiego, Deloitte Advisory, EY, KPMG Advisory, JSW, HAITONG oraz wiele innych.
Firmy Partnerskie
Autoryzowany Doradca
Kontakt
Jan Kospin Dyrektor e:
firstname.lastname@example.org
Navigator Capital S.A.
ul. Twarda 18, 00-105 Warszawa t:
+48 22 630 83 33f: +48 22 630 83 30
e:
email@example.com navigatorcapital.pl
Alicja Kukla-Kowalska Key Account Manager
e:
firstname.lastname@example.org t:
+48 533 354 054
FORDATA sp. z o.o.
ul. Taczaka 24, 61-819 Poznań
t: +48 61 660 15 10 e: email@example.com
(10 marca) W wyniku spełnienia warunków zawieszających, wiodący gracz na europejskim rynku business travel, iAlbatros Group sprzedał swoją spółkę pośrednio zależną, iAlbatros Poland, brytyjskiej spółce Sodexo Mobility and Expense Limited. Poprzez tę transakcję oraz przejęcie spółki Xpenditure (elektroniczny system zarządzania wydatkami) Sedexo planuje stworzyć kompleksową oraz przyjazną dla użytkowników ofertę zarządzania podróżami i wydatkami służbowymi w firmach.
| PRZEJMOWANY | KUPUJĄCY | SPRZEDAJĄCY |
|---|---|---|
| Konsalnet | China Security & Fire | Value4Capital |
(17 marca) China Security & Fire podpisał przedwstępną umowę zakupu drugiego największego gracza na rynku ochroniarskim w Polsce. Wartość transakcji wyniosła 110 mln EUR. W wyniku transakcji notowany na giełdzie w Szanghaju inwestor uzyska dostęp do unijnego rynku ochrony, ponadto planuje również zakup aktywów w Australii i Tajlandii za jeszcze wyższą kwotę. Kupujący dysponuje zaawansowanymi systemami zabezpieczeń technicznych i planuje zwiększać udział w rynku zarówno przez organiczny wzrost jak i kolejne akwizycje. Podczas transakcji został wykorzystany system Virtual Data Room firmy FORDATA.
(20 marca) Dariusz Mioduski porozumiał się w sprawie wykupu swoich dotychczasowych wspólników – zasiadającego na stanowisku prezesa Bogusława Leśnodorskiego (20%) oraz członka zarządu Macieja Wandzla (20%) zostając tym samym jedynym udziałowcem warszawskiego klubu. Sprzedający ustąpili ze swoich stanowisk w zarządzie, ponadto Mioduski i Leśnodorski zamienili się swoimi rolami – pierwszy z nich objął stanowisko prezesa zarządu, natomiast drugi – przewodniczącego rady nadzorczej. Według nieoficjalnych źródeł wartość transakcji wyniosła ok. 38 mln PLN.
+48 22 202 68 80
fordata.pl
Alicja Kukla-Kowalska Key Account Manager
FORDATA
M&A Index Poland, 1Q 2017
by Navigator Capital & FORDATA | Kwiecień 2017
Komentarze ekspertów
Zgodnie z naszym przewidywaniem rynek M&A w Polsce w 1 kwartale 2017 roku rozwijał się nadal stabilnie odnotowaliśmy w sumie 53 transakcje (5% spadek w stosunku do 4Q 2016 i 15% wzrost w porównaniu do 1Q 2016). Wartości transakcji także były podobne jak w końcówce roku – dominowały deale małe i średnie, ale tych o wartości powyżej 100 mln EUR było zdecydowanie więcej niż w 3 pierwszych kwartałach 2016 r.
Wzrasta ilość dużych transakcji
Warto zauważyć, że powoli wzrasta ilość transakcji z wartością powyżej 100 mln EUR. Zaobserwowaliśmy to już w końcówce roku, kiedy to odnotowano aż 6 takich procesów. Pierwszy kwartał może poszczycić się pięcioma, w tym 2 transakcjami liczonymi w miliardach złotych. Największą, długo oczekiwaną przez rynek była sprzedaż sieci marketów Żabka i Freshmarket przez fundusz Mid Europa Partners do funduszy kontrolowanych przez CVC Capital Partners. Wartość transakcji szacuje się na ok. 4,3 mld złotych. Jak podał MEP w komunikacie jest to największa transakcja wyjścia z inwestycji funduszu private equity w Polsce.
Fundusze PE/VC zaczynają wyjścia z inwestycji
Nie tylko MEP sprzedawał w tym kwartale. O ile w 2016 roku fundusze skupione były na inwestycjach, o tyle pierwszy kwartał pokazuje, że nieśmiało zaczyna się czas dezinwestycji. Swoje portfele odchudziły także Enterprise Investors (Markety Dino, itWorks), Value4Capital (Konsalnet), ale także fundusze VC Experior Venture Fund i SpeedUp Group, które sprzedały do PKO BP start-up Zencard, oferujący platformę do tworzenia przez sprzedawców programów rabatowo-lojalnościowych.
Azja w natarciu
Zgodnie z naszymi przewidywaniami wzrasta ilość azjatyckich inwestycji w Polsce. Po przejęciu Novago w 2016 roku, azjatyckich inwestorów pozyskał także Superdrób oraz Konsalnet. We wszystkich trzech transakcjach, na etapie Due Diligence dokonywanego przez inwestorów, zbywcy wykorzystali system Virtual Data Room oferowany przez FORDATA. Inwestorem drobiarskiej grupy z Karczewa jest tajlandzki gigant zajmujący się hodowlą trzody chlewnej i drobiu oraz ich przetwórstwem, Charoen Pokphand Foods (CPF), który objął 33% akcji nowej emisji za 49,5 mln EUR. W Konsalnet 110 mln EUR zainwestowała chińska firma China Security&Fire, znana z produkcji sprzętu dla usług bezpieczeństwa. Widzimy dalsze zainteresowanie branżą spożywczą, przemysłem, jak i energetyką ze strony azjatyckich inwestorów. Spodziewamy się dalszych akwizycji na naszym rynku do końca 2017 roku.
Branża Virtual Data Room kusi inwestorów
Zgodnie z raportem Forbes branża Virtual Data Room jest aktualnie jednym z „hot industries to watch". Eksperci przewidują, że rynek będzie rósł przez najbliższe 5 lat, a w roku 2017 osiągnie wartość 1 biliona USD. Dobry trend dla branży potwierdzają także informacje z rynku polskiego – z ogólnodostępnych danych wynika, że w 1 kwartale 2017 r. 25% transakcji zostało zorganizowanych z użyciem systemu Virtual Data Room, w tym te prestiżowe transgraniczne. Świadczy to o coraz większej profesjonalizacji branży, świadomości oferujących w zakresie bezpieczeństwa informacji oraz dbałości o odpowiednie standardy realizacji transakcji. Zgodnie z naszymi obserwacjami coraz większa liczba polskich klientów zgłasza się po Virtual Data Room oferowany przez FORDATA, mając świadomość nie tylko bezpieczeństwa informacji, ale również bezpieczeństwa przetwarzanych danych osobowych (zgodność z wymogami GIODO i RODO), przyspieszenia czasu trwania transakcji w porównaniu do tradycyjnego papierowego due diligence oraz świadomość istnienia polskiej marki oferującej rozwiązanie VDR na światowym poziomie.
Dyrektor Grupa Navigator Capital
M&A Index Poland, 1Q 2017
by Navigator Capital & FORDATA | Kwiecień 2017
W I kw. 2017 r. na rynku krajowym przeprowadzono 53 transakcje M&A, czyli o 3 mniej niż w IV kw. 2016 r., ale za to o 7 więcej aniżeli w I kw. 2016 r. Po raz kolejny byliśmy świadkami transakcji przekraczającej wartość 1 mld EUR.
Największą transakcją w I kw. 2017 r. była sprzedaż, należącej do funduszu Mid Europa Partners, największej w Polsce sieci sklepów typu convenience „Żabka" oraz działającej w segmencie proximity sieci „Freshmarket". Nabywcą został jeden z wiodących funduszy PE na świecie - CVC Capital Partners, dla którego była to druga, po PKP Energetyka inwestycja w Polsce. Wartość transakcji wyniosła ok. 4,3 mld PLN. Transakcja ta była największą historycznie dezinwestycją funduszu PE w Polsce.
Jedną z ciekawszych transakcji na polskim rynku M&A w I kw. 2017 r. było przejęcie holenderskiej firmy Multicycle, znajdującej się w stanie upadłości od listopada ubiegłego roku, sprzedającej miejskie rowery premium oraz wysokiej klasy rowery elektryczne przez największego polskiego producenta rowerów - spółkę Kross. Przejęcie ponad 40-letniej holenderskiej marki umożliwi spółce rozwój na jednym z najatrakcyjniejszych rynków rowerowych na świecie oraz da jej możliwość wykorzystania efektów synergii w sprzedaży i dystrybucji rowerów oraz akcesoriów.
W I kw. 2017 r. po stronie podmiotów przejmowanych najwięcej było spółek z branży Media/IT/Telecom – 21%. Jeśli chodzi o stronę kupującą, to także najbardziej aktywne były spółki z sektora Media/IT/Telecom - 15%, jak również inwestorzy prywatni oraz fundusze PE, których udział wynosił po ok. 11%. Wśród sprzedających najwięcej było inwestorów prywatnych, którzy stanowili około połowę.
Od 1 stycznia br. wartość indeksu WIG na GPW wzrosła o 14%, co potwierdza pozytywne nastroje na polskiej giełdzie panujące od końca 2016 r. Wartość indeksu WIG w marcu przekroczyła chwilowo nawet 60.000 punktów. Spośród spółek z indeksu WIG20 w ostatnim kwartale najwięcej wzrósł kurs Lotosu oraz Alior Banku. Optymizmem może napawać również wzrost udziału inwestorów indywidualnych w obrotach na rynku głównym GPW (pomimo relatywnie niskiej bazy).
Na rynku walutowym w ostatnim kwartale zaobserwowaliśmy aprecjację złotego, który odrobił nieco wobec głównych walut. | <urn:uuid:080e58ad-6fb8-4083-96a4-1177f54e3824> | finepdfs | 1.830078 | CC-MAIN-2022-33 | http://testwww.navigatorcapital.pl/wp-content/uploads/2021/05/Raport_MA_Index_Poland_1Q_2017.pdf | 2022-08-14T00:10:48+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571989.67/warc/CC-MAIN-20220813232744-20220814022744-00458.warc.gz | 46,554,593 | 0.999829 | 0.999927 | 0.999927 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
88,
2991,
5999,
9893,
13643,
15982
] | 3 | 0 |
Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie
00-013 Warszawa, ul. Jasna 2/4
WYDZIAŁ II
Dnia 30 sierpnia 2018 r.
Sygn. akt II SAB/Wa 502/18
Stowarzyszenie
Sieć Obywatelska - Watchdog Polska
ul. Ursynowska 22/2
02-605 Warszawa
Sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przesyła w załączeniu – stronie Skarżącej – następujące pisma:
1. zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego;
2. doręczenie odpisu odpowiedzi na skargę;
Juliusz Strzelecki
Wszelkie uwagi co do zawartości przesyłki należy zgłaszać w terminie 7 dni od otrzymania na adres mailowy (firstname.lastname@example.org) lub faxem (22 826-98-89) pod rygorem nieuwzględnienia wniosku.
WSA/ZWPO – zbiorcza wysyłka pism z pouczeniem ogólnym
Dnia 30 sierpnia 2018 r.
Sygn. akt II SAB/Wa 502/18
W odpowiedzi należy podać sygnaturę akt sądu
Stowarzyszenie
Sieć Obywatelska - Watchdog Polska
ul. Ursynowska 22/2
02-605 Warszawa
DORĘCZENIE ODPISU ODPOWIEDZI NA SKARGĘ
W wykonaniu zarządzenia z dnia 20 sierpnia 2018 r. sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego doręcza – stronie Skarżącej – odpis odpowiedzi na skargę z dnia 9 sierpnia 2018 r.
POUCZENIE
1) Strona i jej przedstawiciel ma obowiązek zawiadomić Sąd o każdej zmianie swego miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pisma wysłane pod dotychczasowym adresem pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. (art. 70 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).
MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI
Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie
Wydział II
ul. Jasna 2/4
00 – 013 Warszawa
skarżący: Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska
adres do doręczeń: ul. Ursynowska 22/2, 02 – 605 Warszawa
organ: Minister Sprawiedliwości
Al. Ujazdowskie 11, 00 – 950 Warszawa
Biuro Komunikacji i Promocji w Ministerstwie Sprawiedliwości, adres jw.
ODPOWIEDŹ NA SKARGĘ
z dnia 23 lipca 2018 r.
na beczynność Ministra Sprawiedliwości
w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej
z 30 października 2017 r.,
otrzymaną przez organ w dniu 26 lipca 2018 r.
Działając w imieniu Ministra Sprawiedliwości, z powołaniem się na załączone pełnomocnictwo, na podstawie art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - dalej w skrócie: "P.p.s.a."] w zw. z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji
publicznej (j. t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764), przedstawiam skargę wraz z odpowiedzią na skargę oraz aktami sprawy i wnioszę o oddalenie skargi w całości.
**UZASADNIENIE**
I.
Skarga Stowarzyszenia Sieć Obywatelska Watchdog Polska z dnia 23 lipca 2018 r. wpłynęła do organu w dniu 26 lipca 2018 r. i dotyczy sposobu rozpoznania przez Ministra Sprawiedliwości wniosku Stowarzyszenia z dnia 30 października 2017 r.
Wniosek z 30 października 2017 r. dotyczy udostępnienia cyt. „kod źródłowy programu Systemu Losowego Przydziału Spraw, za sprawą którego od 1 stycznia 2017 r. sędziowie będą przydzielani do spraw, a o którym mowa https://ms.gov.pl/pl/informacje/news,9881,losowy-przydzial-spraw-sedziom-garancja.html” (zaskarżony pkt 1 wniosku).
II.
Wniosek został skierowany do organu za pośrednictwem poczty elektronicznej w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j. t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764 ze zm.; w dalszej treści: u.d.i.p.). Przedmiotem pkt 1 wniosku jest żądanie podania przez organ kodu źródłowego Systemu Losowego Przydziału Spraw.
Zarzuty skargi obejmują naruszenie:
1. art. 10 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, w zakresie w jakim stanowi o wolności pozyskiwania informacji i jej rozpowszechniania, a przez co stanowi gwarancję realizacji prawa do informacji publicznej;
2. art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez brak udostępnienia wnioskowanej informacji.
Skarżące Stowarzyszenie oświadczyło, że cyt. „mechanizmy losowania sędziów do spraw wymagają przejrzystości i oceny opinii publicznej. Wiedza o działaniu tego mechanizmu
jest niezbędna dla debaty publicznej (...) przedmiotowe informacje mają związek z funkcjonowaniem sądów – a zatem bezwzględnie podlegają pod prawo do informacji”. Stowarzyszenie sformułowało też zarzuty pod adresem sądów administracyjnych cyt. „poszukiwanie przez sądy administracyjne komfortu działania władz publicznych doprowadziło do wypaczenia zasad jawności (...) Rolą sądów administracyjnych nie jest ochrona administracji, a ochrona praw człowieka do informacji, a w demokracji to musi mieć zawsze pierwszeństwo przed dobrym samopoczuciem polityków i administracji”.
III.
Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że System Losowego Przydziału Spraw (w dalszej treści: SLPS) jest aplikacją sieciową, tj. narzędziem informatycznym, dostępnym z komputerów zalogowanych do wewnętrznych sieci informatycznych w sądach powszechnych. Zadaniem aplikacji jest realizacja losowego przydziału spraw do referatów poszczególnych sędziów w sądach powszechnych.
Wprowadzenie do użytku w/w narzędzia znalazło swoje odzwierciedlenie w Regulaminie urzędowania sądów powszechnych. Stosownie do zmienionego §43 ust. 1 Regulaminu cyt. „Sprawy są przydzielane referentom (sędziom i asesorom sądowym) losowo, zgodnie z ustalonym podziałem czynności, przez narzędzie informatyczne działające w oparciu o generator liczb losowych, oddzielnie dla każdego repertorium, wykazu lub innego urządzenia ewidencyjnego, chyba że przepisy niniejszego rozporządzenia przewidują inne zasady przydziału”.
Biorąc powyższe pod uwagę, organ przystąpił do rozpoznania wniosku skarżącego Stowarzyszenia. Organ ocenił zgłoszone żądanie przez pryzmat definicji informacji publicznej, wyrażonej w art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (j. t. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764 ze zm.). W wyniku przeprowadzonej analizy ustalono, że żądanie określone we wniosku wykracza poza zakres przedmiotowej ustawy. Żądana informacja nie mieści się bowiem w żadnym ze zbiorów, wymienionych w art. 6 ust. 1 u.d.i.p., brak jest również podstaw, aby uznać, że należy ona do innych informacji o sprawach publicznych.
„Kod źródłowy” jest pojęciem z zakresu informatyki i programowania. W pewnym uproszczeniu można stwierdzić, że na kod źródłowy składa się zapis sekwencji symboli, opisujących program komputerowy. Zapisu dokonuje się przy użyciu tzw. języka programowania. Dostęp do kodu źródłowego daje programiście możliwość poznania dokładnej budowy wszystkich elementów systemu informatycznego i np. ich powielania bądź modyfikacji. Z punktu widzenia zachowania bezpieczeństwa i integralności programów komputerowych, ich twórcy dokładają starań w celu zachowania poufności kodów źródłowych.
Mając na uwadze cel wytworzenia kodu źródłowego, jak również jego przeznaczenie, organ uznał za uprawnione zakwalifikowanie tego rodzaju informacji do kategorii informacji technicznych, wykorzystywanych w celu obsługi narzędzia informatycznego, jakim jest program komputerowy w postaci Systemu Losowego Przydziału Spraw. Zdaniem organu, zapewnienie bezpieczeństwa tego Systemu wymaga objęcia ochroną również jego kodu źródłowego.
Rozpatrując wniosek Stowarzyszenia, organ wziął także pod uwagę ugruntowany pogląd sądów administracyjnych, zgodnie z którym kod źródłowy nie stanowi informacji publicznej. W wyroku z 27 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że „kod źródłowy to ciąg instrukcji i deklaracji, zapisany w zrozumiałym dla człowieka języku programowania opisujący operacje, jakie powinien wykonać komputer przy pomocy skończonej liczby ścisłe zdefiniowanych rozkazów (…) Skoro zatem kod źródłowy jest tylko technicznym elementem przetwarzania danych, a głównym zastosowaniem kodu źródłowego jest wyrażanie programów komputerowych w zrozumiałej postaci należy stwierdzić, że kod źródłowy stanowi jedynie narzędzie wykorzystywane w programach komputerowych, nie zawierając jakiegokolwiek komunikatu o sprawach publicznych. Zestawienie istoty kodu źródłowego z istotą przykładowych informacji o sprawach publicznych wymienionych w (…) art. 6 ustawy o dostępie do informacji publicznej wskazuje na odmienność kodu źródłowego, uzasadniającą pogląd, że kod źródłowy nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej” (sygn. akt I OSK 2014/13).
Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku: z 12 września 2013 r. sygn. akt I OSK 719/13, z 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 7/14 oraz z 10 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 2254/13.
W konsekwencji na wniosek została udzielona – w ustawowym terminie – odpowiedź z 13 listopada 2017 r. nr BM-II-082-961/17, w której wnioskodawca został poinformowany, że zainicjowany przez niego tryb dostępu do wnioskowanych informacji, tj. ustawa o dostępie do informacji publicznej, nie ma zastosowania do kodu źródłowego programu komputerowego.
Wobec przedstawionej argumentacji, zdaniem organu, za bezzasadny uznać należy podniesiony w skardze zarzut naruszenia przez organ normy generalnej, zawartej w art. 10 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Podkreślenia wymaga, że autor skargi nie wyjaśniał na czym dokładnie miało polegać w/w naruszenie oraz dlaczego jego zdaniem wnioskowana informacja posiada walor informacji publicznej. W ocenie organu, za wysoce niewystarczające uznać należy ograniczenie skargi de facto do stwierdzenia, że żądana informacja „ma związek” z funkcjonowaniem sądów. Warto również zauważyć, że przywołane w skardzie poglądy judykatury (w tym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka) zostały sformułowane na kanwie innych stanów faktycznych, aniżeli ten, który ma miejsce w niniejszej sprawie. W skardzie nie wskazano miejsc publikacji orzeczeń Sądu Okręgowego w Warszawie i Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa w Warszawie.
Na zakończenie podkreślenia wymaga, że opis działania Systemu Losowego Przydziału Spraw, sporządzony przystępnym językiem i dostępny dla każdej zainteresowanej osoby bez ograniczeń (on-line), znajduje się w domenie publicznej, w uzasadnieniu do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 grudnia 2017 r. zmieniającego rozporządzenie – Regulamin urzędzowania sądów powszechnych (skan w załączeniu, str. 36 i n.). Dokument został opublikowany w serwisie Rządowego Centrum Legislacji, pod adresem: https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12306010/katalog/12476578.
Dostępny tam opis Systemu pozwala zorientować się w kwestii zasad funkcjonowania Systemu oraz poszczególnych etapów i wariantów losowego przydziału spraw.
W tej sytuacji, wnioszę o oddalenie skargi, jako bezzasadnej.
Monika Szwed
Radca Prawny
**W załączeniu:**
1. skarga wraz z odpisem odpowiedzi na skargę,
2. pełnomocnictwo,
3. akta sprawy,
4. skan rozporządzenia z uzasadnieniem.
DORĘCZENIE ODPISU ZARZĄDZENIA O WEZWANIU DO UISZCZENIA WPISU
W wykonaniu zarządzenia z dnia 30 sierpnia 2018 r., sprawie decyzji numer z dnia , sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego doręcza - stronie Skarżącej - odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu.
Juliusz Strzelecki
Kasy Sądu są czynne dla interesantów:
- w siedzibie przy ul. Jasnej 2/4 w godzinach od 9⁰⁰ do 15³⁰, a w ostatnim dniu roboczym miesiąca od 9⁰⁰ do 12³⁰;
- w siedzibie przy ul. Jana Pankiewicza 4 w godzinach od 9⁰⁰ do 14⁰⁰, a w ostatnim dniu roboczym miesiąca od 9⁰⁰ do 11³⁰ (kasa przyjmuje opłaty sądowe w maksymalnej wysokości do 1000 zł);
- w siedzibie Wydziału VIII Zamiejscowego w Radomiu przy ul. Juliusza Słowackiego 7 w godzinach od 8³⁰ do 15⁰⁰. W ostatnim dniu roboczym miesiąca kasa jest nieczynna.
Dnia 30 sierpnia 2018 r.
Sygn. akt II SAB/Wa 502/18
W odpowiedzi należy podać sygnaturę aktu sądu
Zarządzenie
o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego
Na podstawie art. 220 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) wzywam Stowarzyszenie Sieć Obywatelska - Watchdog Polska do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na bezzczytność Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 30 października 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej w kwocie 100 złotych (słownie: sto złotych), stosownie do § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów, z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.).
Wymienioną kwotę należy uściść w kasach Sądu lub wpłacić na rachunek bankowy Sądu (konto 96101010100078102231000000) w banku lub urzędzie pocztowym - w terminie 7 dni - od daty doręczenia odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi.
Kasy Sądu są czynne dla interesantów:
- w siedzibie przy ul. Jasnej 2/4 w godzinach od 9.00 do 15.30, a w ostatnim dniu roboczym miesiąca od 9.00 do 12.30;
- w siedzibie przy ul. Jana Pankiewicza 4 w godzinach od 9.00 do 14.00, a w ostatnim dniu roboczym miesiąca od 9.00 do 11.30 (kasa przyjmuje opłaty sądowe w maksymalnej wysokości do 1000 zł);
- w siedzibie Wydziału VIII Zamiejscowego w Radomiu przy ul. Juliusza Słowackiego 7 w godzinach od 8.30 do 15.00, a w ostatnim dniu roboczym miesiąca kasa jest nieczynna.
Z-ca Przewodniczący Wydziału II
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie
I-/Sędzia Sławomir Antoniuk
WSA/zarz. 1a – zarządzenie o wpisie od: skargi, skargi kas., zażalenia, skargi o wznowienie postępowania
Juliusz Strzelecki
Kierownik Sekretariatu
z upoważnienia
Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie
ul. Jasna 2/4
00-013 Warszawa
Wydział II
IISAB/Na 502/18
OPLATA POBRANA
TAXE PERÇUE - POLOGNE
Umowa z Poczta Polska S.A.
ID nr 377880/W
POLECONA
STOWARZYSZENIE
SIEĆ OBYWATELSKA – WATCHDOG POLSKA
UL. URSYNOWSKA 22/2
02-605 WARSZAWA
(00)459007734373287087 | <urn:uuid:f0ee03a2-5043-4ed5-9416-dd1dcce945d2> | finepdfs | 1.119141 | CC-MAIN-2023-23 | https://siecobywatelska.pl/wp-content/uploads/2021/09/II-SAB_Wa-502_18-MS-algorytm-losowania-sedziow-wpis-odp.-na-skarge.pdf | 2023-06-04T07:34:20+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224649518.12/warc/CC-MAIN-20230604061300-20230604091300-00023.warc.gz | 584,273,360 | 0.998575 | 0.999928 | 0.999928 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
727,
1605,
2540,
4162,
6273,
8468,
10569,
10957,
11789,
13697,
13999
] | 1 | 0 |
SYLABUS ZAJĘĆ Informacje ogólne
Nazwa ZAJĘĆ: UKŁAD STOMATOGNATYCZNY Z ELEMENTAMI ORTODONCJI
Rodzaj ZAJĘĆ
Obowiązkowy
Wydział PUM
Wydział Nauk o Zdrowiu
Kierunek studiów
Logopedia kliniczna z terapią zajęciową
Specjalność
-
Poziom studiów
Forma studiów
stacjonarne
Rok studiów /semestr studiów
Rok 2/semestr IV
Liczba przypisanych punktów ECTS
2
Formy prowadzenia zajęć (liczba godzin)
wykłady (10h), ćwiczenia (10h)
Sposoby weryfikacji i oceny efektów uczenia się *
☒zaliczenie na ocenę:
☐ opisowe
☒ testowe
☐ praktyczne
☐ ustne
☐ zaliczenie bez oceny
☐ egzamin końcowy:
☐ opisowy
☐ testowy
☐ praktyczny
☐ ustny
Kierownik jednostki
prof. dr hab. n. med. Katarzyna Grocholewicz
Adiunkt dydaktyczny lub osoba odpowiedzialna za przedmiot
prof. dr hab. n. med. Joanna Janiszewska-Olszowska firstname.lastname@example.org
Nazwa i dane kontaktowe jednostki
Zakład Stomatologii Zintegrowanej, al. Powstańców Wlkp. 72, 70-111 Szczecin, sekretariat: 91 466 1690 email@example.com
Strona internetowa jednostki
https://www.pum.edu.pl/studia_iii_stopnia/ informacje_z_jednostek/wmis/ zaklad_stomatologii_zintegrowanej/
Język prowadzenia zajęć
polski
*
zaznaczyć odpowiednio, zmieniając ☐ na
☒
Informacje szczegółowe
| Cele zajęć | |
|---|---|
| Wymagania wstępne w zakresie | Wiedzy |
| | Umiejętności |
| | Kompetencji społecznych |
| lp. efektu uczenia się | Student, który zaliczył ZAJĘCIA wie/umie/potrafi: | SYMBOL (odniesienie do) efektów uczenia się dla kierunku |
|---|---|---|
| W01 | Posiada wiedzę z zakresu biologii rozwoju, anatomii, fizjologii, neurologii istotną dla zrozumienia biologicznych podstaw zachowania człowieka i funkcji komunikacyjnych | W03 |
| W02 | Ma wiedzę o ogólnej budowie organizmu człowieka pod kątem czynnościowym i wzajemnym powiązaniu pomiędzy narządami i układami | W05 |
| W03 | Definiuje podstawowe terminy z dziedziny nauk medycznych | W06 |
| W04 | Zna wzajemne relacje między logopedią a medycyną | W07 |
| W05 | Ma podstawową wiedzę o miejscu logopedii w systemie nauk zajmujących się człowiekiem, jej specyfice przedmiotowej i metodologicznej; ma wiedzę o powiązaniach logopedii z psychologią, pedagogiką, medycyną i językoznawstwem | W09 |
| W06 | Definiuje, podaje przyczyny, opisuje objawy, podaje wyniki badań dodatkowych oraz zasady leczenia | W11 |
| | podstawowych jednostek chorobowych | |
|---|---|---|
| W07 | Definiuje, podaje przyczyny, opisuje objawy, podaje wyniki badań dodatkowych oraz zasady leczenia podstawowych jednostek chorobowych | W13 |
| W08 | Zna metody oceny stanu zdrowia oraz objawy i przyczyny wybranych zaburzeń i zmian chorobowych w zakresie niezbędnym dla logopedii | W29 |
| U01 | Potrafi porozumiewać się z wykorzystaniem różnych kanałów i technik komunikacyjnych ze specjalistami w zakresie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla logopedii | U04 |
| U02 | Rozumie, analizuje, interpretuje, wyjaśnia i wykorzystuje w praktyce logopedycznej zjawiska z obszaru psychologii, medycyny, lingwistyki i socjologii | U15 |
| U03 | Ma umiejętności językowe w zakresie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych, właściwych dla studiowanego kierunku studiów | U36 |
| K01 | Rozpoznaje własne ograniczenia i potrzeby edukacyjne oraz planuje własną aktywność edukacyjną | K05 |
| K02 | Rozumie znaczenie ciągłego doskonalenia zawodowego i rozwoju osobistego | K07 |
| lp. efektu uczenia się | Efekty uczenia się | Forma zajęć | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | Wykład | Seminarium | Ćwiczenia | Ćwiczenia kliniczne | Symulacje | E-learning | Inne formy |
| W03 | Posiada wiedzę z zakresu biologii rozwoju, anatomii, fizjologii, neurologii istotną dla zrozumienia biologicznych podstaw zachowania | X | | | | | | |
| W05 | ł i k i f k ji k ik j h Ma wiedzę o ogólnej budowie organizmu człowieka pod kątem czynnościowym i wzajemnym powiązaniu pomiędzy narządami i układami | X | | | | | | |
| W07 | Zna wzajemne relacje między logopedią a medycyną | X | X |
|---|---|---|---|
| W09 | Ma podstawową wiedzę o miejscu logopedii w systemie nauk zajmujących się człowiekiem, jej specyfice przedmiotowej i metodologicznej; ma | X | X |
| W11 | Definiuje, podaje przyczyny, opisuje objawy, podaje wyniki badań dodatkowych oraz zasady leczenia podstawowych jednostek chorobowych | X | X |
| W13 | Definiuje podstawowe terminy z dziedziny nauk medycznych, podaje przyczyny, opisuje objawy, podaje wyniki badań dodatkowych oraz zasady leczenia podstawowych jednostek chorobowych | X | X |
| W29 | Zna metody oceny stanu zdrowia oraz objawy i przyczyny wybranych zaburzeń i zmian chorobowych w zakresie niezbędnym dla | X | X |
| TK02 | Analiza modeli diagnostycznych łuków zębowych pod kątem normy zgryzowej. Rozpoznawanie zębów mlecznych i stałych | 2 |
|---|---|---|
| TK03 | Ocena postaci zgryzu. Rozpoznawanie wad zgryzu u dzieci – zajęcia w szkole | 2 |
| TK04 | Aparaty ortodontyczne profilaktyczne i lecznicze, wizyta w ortodontycznej pracowni technicznej – aparaty indywidualne. Aparaty ortodontyczne standardowe – płytki przedsionkowe, trainery. Wyjście do pracowni technicznej. | 2 |
| TK05 | Diagnostyka rentgenowska w stomatologii. Wizyta w pracowni radiologicznej. Końcowe zaliczenie testowe. | 2 |
Zalecana literatura:
Literatura podstawowa
1. Zarys stomatologii dla studentów Wydziału Lekarskiego. Red.: Weyna E. Szczecin: Wydawnictwo Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, 2012.
*Przykładowe sposoby weryfikacji efektów uczenia się:
EP – egzamin pisemny
EU – egzamin ustny
ET – egzamin testowy
EPR – egzamin praktyczny
K – kolokwium
R – referat
S – sprawdzenie umiejętności praktycznych
RZĆ – raport z ćwiczeń z dyskusją wyników
O – ocena aktywności i postawy studenta
SL – sprawozdanie laboratoryjne
SP – studium przypadku PS – ocena umiejętności pracy samodzielnej W – kartkówka przed rozpoczęciem zajęć PM – prezentacja multimedialna i inne | <urn:uuid:6c24a221-c8a8-4075-a3c9-c4dfa4fd2f68> | finepdfs | 3.490234 | CC-MAIN-2024-26 | https://www.pum.edu.pl/images/uploads/studia/jednostki/wmis/WMiS_ZSZ/Sylabus_23-24_PL_Uk%C5%82ad_stomatognatyczny.pdf | 2024-06-14T15:20:12+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-26/segments/1718198861567.95/warc/CC-MAIN-20240614141929-20240614171929-00123.warc.gz | 864,248,148 | 0.999754 | 0.999704 | 0.999704 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1234,
2349,
3961,
4688,
5791,
5935
] | 1 | 0 |
Informacja
o wynikach kontroli gospodarowania środkami publicznymi przez instytucje kultury,
dla których organizatorem jest
Miasto Stołeczne Warszawa
Warszawa grudzień 2005 r.
Misją Najwyższej Izby Kontroli jest dbałość o gospodarność i skuteczność w służbie publicznej dla Rzeczypospolitej Polskiej
Wizją Najwyższej Izby Kontroli jest cieszący się powszechnym autorytetem najwyższy organ kontroli państwowej, którego raporty będą oczekiwanym i poszukiwanym źródłem informacji dla organów władzy i społeczeństwa
Dyrektor Delegatury Najwyższej Izby Kontroli w Warszawie:
Mieczysław Kosmalski
Zatwierdzam:
Jacek Jezierski
Wiceprezes
Najwyższej Izby Kontroli
Warszawa, grudnia 2005 r.
Najwyższa Izba Kontroli
ul. Filtrowa 57
00-950 Warszawa
tel./fax: 0-prefiks-22-825 44 81
www.nik.gov.pl
1. Wprowadzenie ........................................................................................................... 4
2. Podsumowanie wyników kontroli ........................................................................... 5
2.1. Ogólna ocena kontrolowanej działalności ....................................................... 5
2.2. Synteza wyników kontroli .................................................................................. 5
2.3. Uwagi końcowe i wnioski .................................................................................. 9
3. Ważniejsze wyniki kontroli ..................................................................................... 12
3.1. Charakterystyka stanu prawnego ...................................................................... 12
3.2. System kontroli wewnętrznej ............................................................................ 19
3.4. System rachunkowości ...................................................................................... 20
3.5. Planowanie dotacji ............................................................................................. 21
3.6. Wydatki .............................................................................................................. 23
3.6.1. Rozliczenie dotacji ..................................................................................... 23
3.6.2. Zamówienia publiczne ............................................................................... 30
3.7. Prace zlecone - umowy zlecenia i o dzieło ..................................................... 36
3.8. Wywiązywanie się jednostek kultury z zobowiązań publiczno - prawnych ........ 36
3.9. Działalność merytoryczna jednostek kultury .................................................... 38
3.10 Kontrola w jednostkach kultury prowadzona przez m.st. Warszawa ............... 40
3.11. Inne ustalenia kontroli ..................................................................................... 42
4. Informacje dodatkowe o przeprowadzonej kontroli ............................................. 44
4.1. Przygotowanie kontroli ...................................................................................... 44
4.2. Postępowanie kontrolne i działania podjęte po zakończeniu kontroli ............. 44
5. Załączniki .................................................................................................................. 46
1. Wprowadzenie
Temat kontroli: „Gospodarowanie środkami publicznymi przez instytucje kultury, dla których organizatorem jest Miasto Stołeczne Warszawa.”
Numer kontroli: P/05/153
Rodzaj kontroli: kontrola planowa.
Przyczyna podjęcia kontroli: Kontrolę dotyczącą wykorzystania środków z budżetu Miasta Stołecznego Warszawy przez instytucje kultury: teatry, biblioteki, domy, kluby i ośrodki kultury podjęto z inicjatywy własnej w oparciu o informacje prasowe i anonimowe skargi na działalność jednostek kultury, wskazujące ewentualne obszary nieprawidłowości. Przyczyną podjęcia kontroli był również fakt, iż NIK nie przeprowadzał kontroli o podobnej tematyce w jednostkach kultury, dla których organizatorem są jednostki samorządu terytorialnego.
Cel kontroli: Celem kontroli NIK była ocena sposobu wykorzystania i efektywności gospodarowania przez instytucje kultury środkami otrzymanymi z budżetu Miasta Stołecznego Warszawy w formie dotacji na realizację zadań statutowych.
Instytucje kultury objęte kontrolą zostały wybrane w sposób celowy, z uwzględnieniem liczby instytucji, dla których organizatorem jest Miasto Stołeczne Warszawa i kwoty dotacji przekazywanych do tych instytucji. Ze względu na pracochłonności i czasochłonność kontroli ustalono jako graniczne daty badania 1 stycznia 2003 – 31 marca 2005 r.
W szczególności zbadane i ocenione (z punktu widzenia kryteriów: legalności, gospodarności i rzetelności) zostały:
- prawidłowość wykorzystania środków finansowych,
- przestrzeganie przepisów ustaw: o finansach publicznych\(^1\), o rachunkowości\(^2\) i o zamówieniach publicznych\(^3\),
---
\(^1\) Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych – Dz. U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 ze zm.
\(^2\) Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości - Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.
- wywiązywanie się przez instytucje kultury z obowiązków podatkowych, obowiązków wobec ZUS i wobec PFRON.
Okres i podmioty objęte badaniami kontrolnymi: Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2003 r. do 31 marca 2005 r. Kontrolę przeprowadzono w Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy i w 20 instytucjach kultury, których wykaz stanowi załącznik nr 1 do Informacji.
2. Podsumowanie wyników kontroli
2.1. Ogólna ocena kontrolowanej działalności
Najwyższa Izba Kontroli ocenia pozytywnie z nieprawidłowościami gospodarowanie przez instytucje kultury środkami publicznymi. Powyższą ocenę uzasadniają wyniki kontroli przeprowadzonej w Urzędzie m. st. Warszawy oraz w 20 instytucjach kultury.
Pozytywnie ocenione zostało wypełnianie zadania organizatora instytucji kultury przez Urząd m. st. Warszawy, pomimo stwierdzonych nieprawidłowości w zakresie organizacji i sprawowania nadzoru nad ich gospodarką finansową oraz wypełniania zadań kontrolnych wobec tych jednostek.
Natomiast na 20 skontrolowanych instytucji kultury 18 ocionionych zostało pozytywnie (w tym 10 z nieprawidłowościami oraz 5 z uchybieniami), a 2 instytucje kultury zostały ocenione negatywnie.
2.2. Synteza wyników kontroli
1. Wydatki m. st. Warszawy w dziale kultura i ochrona dziedzictwa narodowego w 2003 r. wyniosły 165.313 tys. zł, w 2004 r. były wyższe o 50,7% od wydatków 2003 r. i wyniosły 249.091,7 tys. zł, a w I kwartale 2005 r. wyniosły 56.866 tys. zł, co stanowiło odpowiednio 3,2%, 3,9% i 3,6% ogółu zrealizowanych wydatków budżetu m. st. Warszawy. Główną pozycję wydatków
---
3 Ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.) i obowiązująca od dnia 2 marca 2004 r. ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych
stanowiły dotacje podmiotowe dla jednostek kultury: 144.887,3 tys. zł w 2003 r. i 181.001,3 tys. zł w 2004 r.
W okresie objętym kontrolą nastąpił wzrost liczby jednostek kultury, dla których organizatorem jest m. st. Warszawa z 62 do 67, jednakże znaczny wzrost zrealizowanych wydatków na kulturę w 2004 r. w stosunku do 2003 r. był głównie związany z utworzeniem Muzeum Powstania Warszawskiego i uroczystościami towarzyszącymi 60 rocznicy Powstania Warszawskiego.
Skontrolowanym przez NIK 20 instytucjom kultury przekazano dotacje podmiotowe: w 2003 r. w kwocie 42.091,9 tys. zł, która stanowiła 29% ogółu dotacji podmiotowych w tym roku; w 2004 r. w kwocie 59.283,8 tys. zł (32,7%), a w 2005 r. planowano 66.923,7 tys. zł (29,8 % planu); (str. 23).
2. Nie stwierdzono wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem lub w sposób niegospodarny, natomiast stwierdzono wydatkowanie środków na cele niezwiązane z działalnością jednostki (jeden przypadek) (str. 43) oraz nieterminowy zwrot niewykorzystanych dotacji w kwocie 4,7 tys. zł (str. 28).
3. W ośmiu na dwadzieścia skontrolowanych jednostek miały miejsce naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych. W przypadku Północnego Centrum Sztuki Teatr „Komedia” udzielono zamówień z naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych na kwotę stanowiącą 62,7% przebadanych przypadków, a negatywna ocena z punktu widzenia legalności, była podstawą negatywnej oceny gospodarowania środkami publicznymi przez ten teatr (str. 31).
Niekompletną dokumentację opisującą przyjętą politykę rachunkowości stwierdzono w ośmiu instytucjach kultury, a w trzech nieprowadzenie wymaganych ustawą o rachunkowości wszystkich elementów ksiąg rachunkowych, co oznacza nierzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych. Nieprzestrzeganie przepisów o rachunkowości było podstawą negatywnej oceny Ośrodka Kultury Ochota (str. 20).
W pięciu kontrolowanych jednostkach stwierdzono nierzetelne wykazywanie stanu zobowiązań (Rb-Z) i należności (Rb-N) w sprawozdaniach przekazywanych do organizatora na łączną kwotę 68 tys. zł (str. 26), natomiast w trzech jednostkach nie wprowadzono zmian w planie finansowym pomimo zmiany kwot dotacji przekazywanych przez organizatora (str. 23).
Oprócz stwierdzonego w dwóch jednostkach braku procedur kontroli finansowej, o której mowa w art. 35a ustawy o finansach publicznych (str. 20), jedną z przyczyn zaistniałych nieprawidłowości był, w ocenie NIK, brak należytego nadzoru i kontroli ze strony jednostek organizacyjnych Urzędu m.st. Warszawy.
W opinii NIK, powodem nienależytego nadzoru było nieskoordynowanie jednostek organizacyjnych sprawujących nadzór finansowy i merytoryczny nad instytucjami kultury (str. 22), zaś spadku liczby kontroli z 29 w latach 2001-2002 do trzech w okresie objętym kontrolą nie tłumaczy ani zaangażowanie w kontrolę innych obszarów działalności Miasta, ani posiadana opinia prawna, zgodnie z którą jednostki kultury nie są jednostkami podległymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych i w związku z tym Biuro Kontroli Wewnętrznej i Audytu nie posiada kompetencji do ich kontrolowania (str. 40).
4. Oprócz dotacji podmiotowych m. st. Warszawa przekazywało także dotacje na inwestycje w miejskich instytucjach kultury – w 2003 r. wydatki na inwestycje wyniosły 319,5 tys. zł, a w 2004 r. 6.523,5 tys. zł (m.in.: wydatki na inwestycje w muzeach w 2004 r. wyniosły 3.115,2 tys. zł, a w teatrach 1.670,3 tys. zł).
Dotacje na inwestycje w skontrolowanych instytucjach kultury wyniosły 18,3 tys. zł w 2003 r. i 678,7 tys. zł w 2004 r. (str. 35).
Uwagi NIK dotyczą zawarcia umów z 10 teatrami i przekazania środków na inwestycje (zakup samochodów) dopiero w grudniu 2004 r., co było przyczyną niewykorzystania środków przez jeden teatr (w kwocie 78 tys. zł) oraz naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych przez drugi (str. 30).
5. W trzech skontrolowanych instytucjach kultury nie uregulowano kwestii opłacania podatku od nieruchomości, których posiadaczem były te instytucje. W kilku jednostkach wystąpiły także nieprawidłowości polegające na nieterminowym opłacaniu podatku od towarów i usług, zaliczek na podatek dochodowy i składek ZUS i PFRON (str. 36).
6. W Urzędzie m.st. Warszawy nie opracowano dokumentu opisującego politykę kulturalną m. st. Warszawy. Dopiero w 2005 r. (ponad dwa lata od zmiany ustroju m. st. Warszawy) powstał w Biurze Kultury „Projekt założeń polityki kulturalnej Warszawy”, który do dnia zakończenia kontroli nie został uchwalony przez Radę Miasta.
Miasto Stołeczne Warszawa nie posiadało zasad określających tryb i kryteria udzielania dotacji dla instytucji kultury oraz metod oceny ich wykorzystania, co zdaniem NIK, nie sprzyja przejrzystości finansów publicznych (str. 22).
7. Ponadto stwierdzono, iż w rejestrach instytucji kultury prowadzonych przez Biuro Kultury oraz Biuro Teatru i Muzyki Urzędu m. st. Warszawy nie odnotowywano zakresu upoważnień pełnomocników instytucji kultury, co było niezgodne z § 2 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 17 lutego 1992 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru instytucji kultury\(^4\) (str. 19).
W obowiązujących statutach instytucji kultury brak jest właściwej aktualizacji postanowień zapisów dotyczących m.in.: nazwy organizatora, które powinny zostać wprowadzone w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy\(^5\) (str. 18).
Ocena pozytywna z nieprawidłowościami dotyczyła instytucji kultury, w których stwierdzono nieprzestrzeganie przepisów: ustawy Prawo zamówień publicznych, ustawy o rachunkowości oraz nierzetelne sporządzanie sprawozdań budżetowych. Ocena pozytywna z uchybieniami dotyczyła jednostek, w których stwierdzono jedynie uchybienia formalno-organizacyjne.
---
\(^4\) Dz. U. Nr 20, poz. 80.
\(^5\) Dz. U. Nr 41, poz. 361 ze zm.
2.2.1. Finansowe rezultaty kontroli
W kontroli P/05/153 stwierdzono:
a) nieprawidłowości w wymiarze finansowym w kwocie 2.707.346,67 zł,
w tym:
- uszczuplenia środków publicznych w kwocie 7.725,01 zł,
- kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa – 1.361.301,77 zł,
- inne nieprawidłowości w wymiarze finansowym – 1.276.970,56 zł,
- kwoty odpowiadające nierzetelnym danym w ewidencji finansowo-
księgowej lub sprawozdawczości – 68.043,09 zł.
b) korzyści finansowe w kwocie 3.151,44 zł, w tym:
- pożytki finansowe w postaci należnych środków publicznych lub
innych składników aktywów – 3.151,44 zł.
Na uszczuplenia środków publicznych w kwocie 7.725,01 zł składają się kwoty
nieuzasadnionych wydatków jednostek, np. na podatek od towarów i usług z tytułu
opłacania podatku od nieruchomości.
Na kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa – 1.361.301,77 zł składają się
kwoty równe wydatkom na zamówienia publiczne, w których stwierdzono
nieprzestrzeganie przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych.
Inne nieprawidłowości finansowe (1.276.970,56 zł) to m.in. kwoty
niewłaściwie naliczonych podatków i opłat.
68.043,09 zł to kwota odpowiadająca nierzetelnym danym w sprawozdawczości (tj.
kwota nie wykazana lub błędnie wykazana w sprawozdaniach budżetowych).
Korzyści finansowe w kwocie 3.151,44 zł wynikają z dokonanego zwrotu kwoty
2.513,54 zł przez Dyrektora Domu Kultury „Centrum Łowicka” i zwrotu
niewykorzystanych dotacji do Urzędu m. st. Warszawy w kwocie 637,90 zł.
2.3. Uwagi końcowe i wnioski
W celu wyeliminowania stwierdzonych uchybień i nieprawidłowości
Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła Prezydentowi Miasta Stołecznego Warszawy
wnioski dotyczące:
1. Podjęcia działań zmierzających do nadania instytucjom kultury statutów zgodnych z ustawą o ustroju miasta stołecznego Warszawy.
2. Dokonania zmian w Regulaminie Organizacyjnym Biura Kultury uwzględniających m.in. powstanie Biura Teatru.
3. Wpisywania do Rejestru Instytucji Kultury zakresu upoważnień pełnomocników instytucji kultury.
4. Opracowania założeń udzielania i rozliczania dotacji dla instytucji kultury.
5. Ujednolicenia procedur zatwierdzania sprawozdań finansowych jednostek kultury.
6. Informowania wszystkich jednostek kultury o zmianach kwot dotacji w ciągu roku budżetowego
7. Rozważenia możliwości przekazywania dotacji i nadzorowania wykorzystania dotacji dla Stołecznej Estrady przez jedną jednostkę organizacyjną Urzędu Miasta.
8. Zobowiązania Muzeum Powstania Warszawskiego do składania rocznych sprawozdań finansowych w celu zatwierdzenia.
9. Podjęcia działań zmierzających do wyeliminowania przypadków przekazywania dotacji na inwestycje dla instytucji kultury pod koniec roku budżetowego.
10. Przeprowadzania, na podstawie art. 127 ust. 2 i 3 ustawy o finansach publicznych, kontroli co najmniej 5% wydatków w instytucjach kultury.
11. Podjęcia działań zmierzających do kompleksowego rozwiązania problemu opłacania podatku od nieruchomości przez miejskie instytucje kultury.
Do kierowników skontrolowanych instytucji kultury skierowano wystąpienia pokontrolne, w których wnoszono m.in. o:
- nadanie regulaminu organizacyjnego,
- ustalenie w formie pisemnej stosownie do art. 35a ust. 3 ustawy o finansach publicznych, procedur dotyczących kontroli finansowej związanej z gromadzeniem i rozdysponowaniem środków publicznych oraz gospodarowaniem mieniem,
- dostosowanie dokumentacji określającej przyjęte zasady rachunkowości do art. 10 ustawy o rachunkowości,
- dokonywanie zmian w planie finansowym w przypadku zmian kwot dotacji zarządu m. st. Warszawy,
- dokonywanie wydatków w oparciu o przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych,
- podjęcie działań zmierzających do uregulowania kwestii opłacania podatku od nieruchomości,
- terminowe sporządzanie i przekazywanie sprawozdań finansowych.
3. Ważniejsze wyniki kontroli
3.1. Charakterystyka stanu prawnego
Samorządowe instytucje kultury
Zadania w zakresie kultury należą zgodnie z przepisami ustaw ustrojowych do jednostek samorządu terytorialnego wszystkich szczebli. Stanowi o tym art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym\(^6\) oraz art. 4 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym\(^7\).
Jednostki samorządu terytorialnego mogą otrzymywać dotacje z budżetu państwa na finansowanie zadań, programów i projektów realizowanych przez samorządowe instytucje kultury.
Przedstawione powyżej przepisy dotyczące zadań jednostek samorządu terytorialnego w zakresie kultury znalazły odzwierciedlenie m.in. w ustawie z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej\(^8\), zwanej dalej „ustawą o działalności kulturalnej”, ustawie z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach\(^9\), ustawie z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach\(^10\) oraz w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami\(^11\).
Według art. 3 ust. 2 ustawy o działalności kulturalnej instytucji kultury\(^12\) działalność statutowa nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu odrębnych przepisów.
---
\(^6\) Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.
\(^7\) Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.
\(^8\) Dz.U. z 2001 r. Nr 13, poz. 123 ze zm.
\(^9\) Dz.U. z 1997 r. Nr 5, poz. 24 ze zm.
\(^10\) Dz.U. Nr 85, poz. 539 ze zm.
\(^11\) Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.
\(^12\) Działalnością gospodarczą w myśl tego przepisu nie będzie zatem m.in. statutowa działalność muzeów państwowych czy samorządowych, polegająca na udostępnianiu muzealnych zbiorów zwiedzającym, w związku z czym są pobierane określone opłaty za wstęp do muzeum.
Prowadzenie działalności kulturalnej jest zadaniem własnym jednostek samorządu terytorialnego o charakterze obowiązkowym (art. 9 ust. 2 ustawy o działalności kulturalnej).
Jednostki samorządu terytorialnego są organizatorami w rozumieniu art. 10 ust. 1 ustawy o działalności kulturalnej. Organizator wydaje akt o utworzeniu instytucji kultury (art. 11), zapewnia jej środki niezbędne do rozpoczęcia i prowadzenia działalności kulturalnej oraz do utrzymania obiektu, w którym działalność jest prowadzona (art. 12), nadaje statut, który obok aktu o utworzeniu stanowi podstawę działania instytucji kultury (art. 13 ust. 1). Organizację wewnętrzną instytucji kultury określa regulamin organizacyjny nadawany przez dyrektora tej instytucji, po zasięgnięciu opinii organizatora oraz opinii działających w niej organizacji związkowych i stowarzyszeń twórców (art. 13 ust. 3). Organizator prowadzi rejestr instytucji kultury (art. 14 ust. 1)\(^{13}\). Wpisanie do odpowiedniego rejestru prowadzonego przez jej organizatora, warunkuje uzyskanie przez instytucję kultury statusu osoby prawnej.
**BIBLIOTEKI**
Zasady działania bibliotek regulują przepisy ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach.
Biblioteka może stanowić samodzielna jednostkę organizacyjną albo wchodzić w skład innej jednostki (art. 10).
Usługi biblioteczne są bezpłatne, z wyjątkiem usług wymienionych w art. 14 ust. 2.
Omawiana ustawa nie zawiera przepisów określających zasady gospodarki finansowej bibliotek. W art. 2 stanowi jednak, że w zakresie w niej nieuregulowanym do bibliotek stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o działalności kulturalnej.
\(^{13}\) W szczególności z § 2 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z 17 lutego 1992 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru instytucji kultury wynika, że w razie ustanowienia pełnomocników, w
Zasady gospodarki finansowej instytucji kultury
Zasady gospodarki finansowej instytucji kultury zostały określone w Rozdziale 3 ustawy o działalności kulturalnej.
Podstawą gospodarki finansowej instytucji kultury jest plan działalności instytucji, zatwierdzony przez dyrektora z zachowaniem wysokości dotacji organizatora (art. 27 ust. 3). Instytucja kultury pokrywa koszty bieżącej działalności i zobowiązań z uzyskiwanych przychodów, do których zaliczane są wpływy z prowadzonej działalności, w tym ze sprzedaży składników majątku ruchomego, z wyjątkiem zabytków oraz wpływy z najmu i dzierżawy składników majątkowych, dotacje z budżetu, środki otrzymane od osób fizycznych i prawnych oraz innych źródeł. Ponadto instytucja kultury może otrzymywać dotacje, których wysokość ustala organizator (art. 28).
Instytucja kultury tworzy zakładowy fundusz świadczeń socjalnych na zasadach określonych w odrębnych przepisach\(^{14}\).
Odrębność organizacyjno-finansowa takich instytucji kultury, jak biblioteki czy muzea, w stosunku do drugiej grupy teatrów, oper czy filharmonii, funkcjonuje obecnie tylko w obszarze zasad wynagradzania pracowników instytucji kultury (por. rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki: z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników niektórych instytucji kultury\(^{15}\) i z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących w szczególności działalność w zakresie upowszechniania kultury\(^{16}\).
**Instytucje kultury jako jednostki sektora finansów publicznych**
Państwowe i samorządowe instytucje kultury zaliczane są w myśl art. 5 pkt 7 ustawy o finansach publicznych do sektora finansów publicznych. Na mocy tego
---
\(^{14}\) Dz. U. Nr 35, poz. 151 ze zm.
\(^{15}\) Dz. U. Nr 45, poz. 446 ze zm.
przepisu instytucje kultury są obowiązane do stosowania przepisów ustawy obowiązujących w całym sektorze finansów publicznych.
Prezydent miasta sprawujący nadzór nad instytucją kultury jako jej organizator, kontroluje przestrzeganie przez tę instytucję realizacji procedur, o których mowa w art. 35a ust. 2 pkt 1 ustawy. Kontrola obejmuje w każdym roku co najmniej 5% wydatków nadzorowanej instytucji (art. 127 ust. 3 ustawy o finansach publicznych).
**Rachunkowość instytucji kultury**
Zasady prowadzenia rachunkowości instytucji kultury określone są przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Jednostki obowiązane są stosować określone ustawą zasady rachunkowości.
Jednostka powinna posiadać dokumentację opisującą w języku polskim przyjęte przez nią zasady (politykę) rachunkowości, którą ustala w formie pisemnej i aktualizuje kierownik jednostki (art. 10).
**Zamówienia publiczne**
Instytucje kultury były z mocy art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych zobowiązane do stosowania przepisów tej ustawy.
Od dnia 2 marca 2004 r. obowiązuje ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych, która na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 1 ma zastosowanie do udzielania zamówień publicznych przez jednostki sektora finansów publicznych, a zatem także przez instytucje kultury. Ustawę stosuje się, gdy wartość zamówienia przekracza równowartość w złotych kwoty 6.000 euro (art. 4 pkt 8).
W postępowaniach o udzielenie zamówienia, których przedmiotem są usługi w zakresie kultury, zamawiający może nie stosować przepisów ustawy dotyczących wstępnych ogłoszeń informacyjnych, terminów, wadium, zakazu ustalania kryteriów oceny ofert na podstawie właściwości wykonawcy oraz innych niż dotyczące wartości zamówienia przesłanek wyboru trybu negocjacji.
z ogłoszeniem, negocjacji bez ogłoszenia, zapytania o cenę, przesłanek wyboru trybu zamówienia z wolnej ręki oraz obowiązku zatwierdzenia w tych przypadkach trybu przez Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych (art. 5 ust. 1 pkt 11).
**Zobowiązania publiczno - prawne**
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych\(^{17}\) wolne od podatku są dochody podatników, których celem statutowym jest działalność kulturalna – w części przeznaczonej na ten cel. Zwolnienie dotyczące podatników przeznaczających dochody na cele statutowe lub inne cele określone w tym przepisie, ma zastosowanie, jeżeli dochód jest przeznaczony i – bez względu na termin – wydatkowany na cele określone w tym przepisie, w tym także na nabycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych służących bezpośrednio realizacji tych celów oraz na opłacenie podatków niestanowiących kosztu uzyskania przychodów (art. 17 ust. 1b). Instytucja kultury powinna złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w formie pisemnej oświadczenie, że nie dokonuje wydatków na cele inne niż określone w art. 17 ust. 1b (art. 25 ust. 5 pkt 2), aby być zwolnioną z obowiązku składania miesięcznych deklaracji o wysokości osiągniętego dochodu (art. 25 ust. 1 i 2). Jeżeli jednak instytucja kultury uprzednio zadeklarowała, że przeznaczy dochód na cele statutowe i dochód ten wydatkowała na inne cele – podatek od tego dochodu, bez wezwania, wpłaca do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano wydatku; przepis ten stosuje się również do dochodów za lata poprzedzające rok podatkowy, zadeklarowanych i niewydatkowanych w tych latach na cele określone w art. 17 ust. 1b.
Na podstawie art. 31 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych\(^{18}\) instytucje kultury są obowiązane jako płatnicy obliczać i pobierać w ciągu roku zaliczki na podatek dochodowy od osób, które uzyskują od nich przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej lub
---
\(^{17}\) Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.
\(^{18}\) Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.
zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacane przez instytucje kultury.
Instytucje kultury nie były w ustawie z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym\(^{19}\) zwolnione podmiotowo z podatku od towarów i usług (VAT), ale na mocy art. 7 ust. 1 pkt 2 świadczenie usług wymienionych w poz. 23 załącznika 2 do tej ustawy, tj. usług związanych z kulturą, rekreacją i sportem - z wyłączeniem: usług związanych z taśmami wideo oraz z wszelkimi filmami reklamowymi i promocyjnymi, działalności agencji informacyjnych, usług wydawania książek i prasy, było zwolnione z podatku VAT.
Nowe regulacje wprowadziła od 1 maja 2004 r. ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług\(^{20}\). Ta ustawa także nie zwalnia podmiotowo instytucji kultury z VAT, jednakże zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 1 zwalnia się z tego podatku zamieszczone pod pozycją 11 załącznika nr 4 do powyższej ustawy usługi związane z kulturą.
Instytucje kultury opłacają na zasadach ogólnych podatki od nieruchomości i od środków transportowych, należne gminom. Z art. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych\(^{21}\) wynika, iż podatnikami podatku od nieruchomości są instytucje kultury będące: właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych, użytkownikami wieczystymi gruntów, posiadaczami nieruchomości lub ich części albo obiektów budowlanych lub ich części, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem, Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa lub z innego tytułu prawnego, z wyjątkiem posiadania przez osoby fizyczne lokali mieszkalnych niestanowiących odrębnych nieruchomości. Jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.
---
\(^{19}\) Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.
\(^{20}\) Dz. U. Nr 54, poz. 535.
\(^{21}\) Dz. U. Nr 16, poz. 100 ze zm.
3.2. Uwarunkowania organizacyjne
W Warszawie działają instytucje kultury, dla których organizatorami są: minister właściwy w sprawach kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, Województwo Mazowieckie i Miasto Stołeczne Warszawa.
Miasto Stołeczne Warszawa jako organizator zobowiązane jest do nadania statutu instytucji kultury, który obok aktu o utworzeniu stanowi podstawę jej działania.
Aktualnych statutów nie posiada 17 teatrów miejskich i 6 klubów kultury (w tym skontrolowane cztery z pięciu teatrów i Klub Kultury „Zastów” w Dzielnicy Wawer), mimo że Rada Miasta Stołecznego Warszawa nadawała sukcesywnie nowe statuty instytucjom kultury. W obowiązujących statutach tych jednostek brak jest właściwej aktualizacji postanowień dotyczących m.in.: nazwy organizatora, które powinny zostać wprowadzone w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy.
W trakcie kontroli zwrócono także uwagę na brak regulaminu organizacyjnego w Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia” oraz na nieaktualne regulaminy organizacyjne w Teatrze Dramatycznym, Klubie Kultury „Aleksandrów”, Ośrodku Kultury „Arsus” i w Bibliotece Publicznej im. Stanisława Staszica w Dzielnicy Bielany.
Dyrektor Naczelny i Artystyczny Północnego Centrum Sztuki Teatr „Komedia” zobowiązał się w trakcie trwania kontroli do opracowania regulaminu organizacyjnego.
W trzech skontrolowanych jednostkach tj. w Stołecznej Estradzie, Teatrze Dramatycznym i Bibliotece Publicznej im. Juliana Ursyna Niemcewicza w Dzielnicy Ursynów został wprowadzony regulamin organizacyjny niezaopiniowany przez organizatora, co było niezgodne z art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej.
---
21 Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 84 ze zm.
Nieprawidłowości dotyczące spraw regulaminowych wystąpiły także w Urzędzie m. st. Warszawy - pomimo utworzenia w 2004 r. Biura Teatrów (następnie Biura Teatru i Muzyki) nie dokonano zmian w Wewnętrzny Regulaminie Działalności Biura Kultury z dnia 24 kwietnia 2003 r., w którym znajdują się postanowienia niezgodne ze stanem faktycznym, np. zapis o funkcjonowaniu Wydziału teatrów miejskich.
Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej organizator prowadzi rejestr instytucji kultury.
Rejestr instytucji kultury prowadzony jest w m. st. Warszawa w następujących jednostkach organizacyjnych:
- Biurze Kultury dla 4 jednostek kultury, nad którymi sprawuje bezpośredni nadzór i dla Muzeum Powstania Warszawskiego,
- Biurze Teatru i Muzyki dla 18 Teatrów, nad którymi Biuro to sprawuje bezpośredni nadzór,
- 18 dzielnicach m. st. Warszawy dla domów kultury, klubów i bibliotek.
Stwierdzono, iż w rejestrach instytucji kultury prowadzonych przez Biuro Kultury oraz Biuro Teatru i Muzyki nie odnotowywano zakresu upoważnień pełnomocników instytucji kultury, co jest niezgodne z § 2 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 17 lutego 1992 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru instytucji kultury.
### 3.3. System kontroli wewnętrznej
Podstawowe wymogi stawiane systemowi kontroli wewnętrznej\(^{22}\), którego częścią jest system kontroli finansowej oraz audyt wewnętrzny, zostały określone w ustawie o finansach publicznych\(^{23}\). Celem systemu kontroli finansowej jest
---
\(^{22}\) System kontroli wewnętrznej to ogół działań podejmowanych przez kierownictwo jednostki, zapewniających osiąganie celów jednostki, przestrzeganie zasad wewnętrznych i zewnętrznych, zapobieganie i wykrywanie błędów oraz terminowe sporządzanie sprawozdań i informacji.
\(^{23}\) Zgodnie z art. 28a ustawy o finansach publicznych kierownik jednostki sektora finansów publicznych, zwany dalej „kierownikiem jednostki”, jest odpowiedzialny za całość gospodarki finansowej, w tym za wykonywanie określonych ustawą obowiązków w zakresie kontroli finansowej.
między innymi zapewnienie legalnego działania jednostki, oszczędnego, wydajnego i skutecznego osiągnięcia celów oraz zapobieganie i wykrywanie nieprawidłowości w jej funkcjonowaniu. Kierownik jednostki powinien prowadzić ciągłą ocenę funkcjonującego w jednostce systemu oraz jego poszczególnych elementów, a zidentyfikowane problemy powinny być na bieżąco rozwiązywane.
Za wprowadzenie i funkcjonowanie kontroli wewnętrznej w jednostce odpowiadają kierownik jednostki oraz osoby zarządzające jednostką.
W większości kontrolowanych jednostek funkcjonował system kontroli polegający m.in. na określeniu procedur dotyczących kontroli i dekretacji dokumentów, jednak w części jednostek nie ustalono na piśmie procedur kontroli finansowej, o których mowa w art. 35a ustawy o finansach publicznych.
Sytuacja taka miała miejsce m.in. w Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia” i Ośrodku Kultury „Arsus”.
### 3.4. System rachunkowości
W trakcie kontroli stwierdzono nieprawidłowości i uchybienia dotyczące stosowania ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.
W Ośrodku Kultury Ochoty stwierdzono m.in.: niezamknięcie ksiąg rachunkowych za 2004 r., nieaktualny plan kont, posiadanie dokumentacji opisującej przyjęte przez Ośrodek zasady rachunkowości niezgodnej z art. 10 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości.
W Bibliotece Publicznej Dzielnicy Białołęka stwierdzono, iż niedostępne są kompletne, spełniające wymogi art. 13 ustawy o rachunkowości, księgi rachunkowe za lata 2003 i 2004. W dokumentacji księgowej znajdowały się jedynie wydruki dziennika księgi głównej, z których wynika, że rejestrowano dowody księgowe w sposób chronologiczny z przypisaniem do kont. Niedostępne były natomiast księgi pomocnicze, wykazy składników aktywów i pasywów, zestawienia obrotów i sald kont księgi głównej oraz kont księgi
pomocniczej, tj. elementy wymienione w art. 13 ust. 1 pkt 3-5 ustawy o rachunkowości.
W Klubie Kultury „Radość” niewłaściwie dokonywano zapisów księgowych w księgach rachunkowych, a w dowodach księgowych brak było wskazania miesiąca ujęcia dowodu w księgach rachunkowych. Analiza 10 dowodów księgowych i 10 zapisów księgowych wykazała w 3 przypadkach, że zapisy księgowe dokonane na łączną kwotę 11,8 tys. zł nie zawierały daty operacji gospodarczej oraz nie zawierały pełnych danych identyfikacyjnych tych dowodów, co było niezgodne z art. 23 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o rachunkowości. W odniesieniu do pozostałych 7 dowodów na ogólną kwotę 11,5 tys. zł, księgowanych na podstawie raportów kasowych, w opisie tych raportów do ujęcia w księgach brak było wskazania miesiąca księgowania, co było niezgodne z art. 21 ust. 1 pkt 6 ustawy o rachunkowości.
Ponadto niedostosowanie dokumentacji opisującej przyjęte w jednostkach zasady rachunkowości do art. 10 ustawy o rachunkowości, tj. brak w niej określenia m.in. roku obrotowego i wchodzących w jego skład okresów sprawozdawczych, metod wyceny aktywów i pasywów itd. stwierdzono w siedmiu skontrolowanych jednostkach a mianowicie w: Teatrze Kwadrat, Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia”, Teatrze Rampa na Targówku, Klubie Kultury Falenica, Klubie Kultury Anin, Ośrodku Kultury „Arsus” i Bibliotece Publicznej Dzielnicy Bielany.
3.5. Planowanie dotacji
W proces planowania oraz w nadzór finansowy i merytoryczny nad instytucjami kultury zaangażowanych jest szereg jednostek organizacyjnych Urzędu m. st. Warszawy: Biuro Kultury, Biuro Teatru i Muzyki, Biuro Prezydenta (Muzeum Powstania Warszawskiego) oraz wydziały kultury dla dzielnic (nadzór nad domami kultury, klubami i bibliotekami). Nadzór Biura Budżetu i Biura Polityki Finansowej nad instytucjami kultury ogranicza się do
udziału w tworzeniu planu wydatków na kulturę i przekazywania dotacji instytucjom kultury.
Najwyższa Izba Kontroli stwierdziła brak dokumentu opisującego politykę kulturalną m. st. Warszawy. Dopiero w 2005 r. (ponad dwa lata od zmiany ustroju m. st. Warszawy) powstał w Biurze Kultury „Projekt założeń polityki kulturalnej Warszawy”, który do dnia zakończenia kontroli nie został uchwalony przez Radę Miasta.
Miasto Stołeczne Warszawa nie posiada zasad określających tryb i kryteria udzielania dotacji dla instytucji kultury oraz metod oceny ich wykorzystania. Biuro Kultury nie opracowało „planów założeń udzielania dotacji” dla nadzorowanych jednostek, pomimo takiego obowiązku określonego w Wewnętrznym Regulaminie Biura. Także Biuro Teatru i Muzyki nie ustaliło założeń udzielania dotacji dla nadzorowanych jednostek. W ocenie NIK założenia takie powinny zawierać zasady udzielania dotacji, mierniki oceny prawidłowości ich wykorzystania oraz zasady ich rozliczania, z uwzględnieniem specyfiki poszczególnych instytucji kultury. Np. w wyjaśnieniach składanych w trakcie kontroli przez dyrektorów teatrów twierdzili oni, że nie znają powodów, dla których jeden otrzymuje ostatecznie dotację wyższą od wynikającej z projektu planu, a drugi niższą.
Wobec braku jednolitych kryteriów, działania jednostek organizacyjnych sprawujących nadzór są nieskoordynowane, np. dla Stołecznej Estrady dotacje były przekazywane za pośrednictwem dwóch jednostek Urzędu m.st. Warszawy, tj. Biura Teatru i Muzyki i Biura Kultury. Biuro Teatru i Muzyki w 2004 r. nie informowało na piśmie Stołecznej Estrady o zmianach kwot dotacji, a tym samym nie zapewniło zgodności planów rzeczowo-finansowych Stołecznej Estrady z uchwałą budżetową (po zmianach) m. st. Warszawy. Plan Stołecznej Estrady na 2004 r. został „uaktualniony” dopiero w grudniu 2004 r. Ponadto sprawozdanie finansowe Stołecznej Estrady jest składane i zatwierdzane przez Biuro Kultury, pomimo otrzymywania dotacji za pośrednictwem dwóch biur.
W trakcie kontroli stwierdzono w Teatrze Nowym, Stołecznej Estradzie i Ośrodku Kultury Ochoty nie wprowadzenie zmian w planie finansowym tych jednostek pomimo zwiększenia kwoty dotacji od organizatora. Np. pomimo zwiększenia kwoty dotacji przez Urząd Miasta Stołecznego Warszawy w 2003 roku z 1.409,9 tys. zł do 5.014,4 tys. zł Estrada nie dokonała zwiększenia planu finansowego na 2003 rok.
Dyrektor Stołecznej Estrady, wyjaśnił m. in.: „Zmian wysokości dotacji było w sumie 8, a informacja o nich była przekazywana ustnie z Biura Kultury. Pisemne potwierdzenia zmian wysokości dotacji przychodziły nieregularnie i z dużym opóźnieniem, z tego też powodu nie dokonywano aktualizacji planu zwiększeń dotacji, natomiast na bieżąco analizowano wydatki z dotacji, bacząc, aby ich wysokość nie przekraczała przyznanych kwot.”
### 3.6. Wydatki
#### 3.6.1. Rozliczenie dotacji oraz dotacji na zadania inwestycyjne
Wysokość dotacji podmiotowych oraz dotacji na inwestycje przyznawanych i przekazywanych nadzorowanym instytucjom kultury (dział 921) prezentuje poniższe zestawienie:
| Klasyfikacja | 2003 | 2004 | 2005 |
|--------------|------|------|------|
| | plan określony w uchwale budżetowej | plan po zmianach | wykonanie | plan określony w uchwale budżetowej | plan po zmianach | wykonanie | plan określony w uchwale budżetowej | plan po zmianach stan na 31 marca |
| Ogółem | § | 141.051,1 | 149.149,2 | 145.206,8 | 165.969,1 | 189.797,3 | 187.524,8 | 228.949,4 | 231.656,1 |
| 92103 zadania w zakresie kinematografii | 2480 | - | - | - | - | - | - | - | 1 779,8 |
| 92106 teatry dramatyczne i lalkowe | 2480 | 48 176,4 | 49 446,4 | 49 418,4 | 55 486,4 | 59 123,3 | 59 110,5 | 67 397,0 | 68 324,0 |
| 92107 teatry muzyczne, opery, operetki | 2480 | 9 564,7 | 9 914,7 | 9 914,7 | 9 914,7 | 10 822,7 | 10 822,7 | 11 260,0 | 11 260,0 |
| 92109** domy i ośrodki kultury, świetlice i kluby | 2480 | 26 145,5 | 27 246,6 | 26 086,1 | 28 132,2 | 30 216,9 | 30 216,9 | 38 021,5 | 38 021,5 |
| 92114 pozostałe instytucje kultury | 2480 | 1 409,9 | 5 014,4 | 4 711,8 | 4 940,0 | 14 348,6 | 14 161,6 | 19 650,0 | 19 650,0 |
| 92116* biblioteki | 2330 | 306,9 | 306,9 | 306,9 | 306,9 | 306,9 | 306,9 | 500,0 | 500,0 |
| 2480 | 49.177,3 | 49.433,8 | 48.003,4 | 51.692,8 | 53.908,2 | 53.908,2 | 66.752,7 | 66.752,7 |
| 6220 | - | - | - | 832,6 | 1.162,6 | 1.004,5 | 809,1 | 809,1 |
W 2004 roku nastąpił wzrost przekazanych dotacji dla nadzorowanych przez Miasto Stołeczne Warszawa jednostek kultury o 29%, w tym największy wzrost zanotowano w rozdziale 92118 – Muzea.
Plan i wykonanie wydatków z dotacji podmiotowych i celowych z budżetu m. st. Warszawy dla skontrolowanych dwudziestu jednostek kultury prezentuje poniższa tabela:
| Nazwa Jednostki | Rodzaj dotacji | Plan | Wykonanie | 4:3 % | Plan | Wykonanie | 7:6 % | Plan | Wykonanie | 10:9 % |
|-----------------|---------------|------|-----------|-------|------|-----------|-------|------|-----------|--------|
| Ośrodek kultury Ochota | Dotacje ogółem: | 2 786,0 | 2 892,2 | 103,8 | 3 070,0 | 3 402,7 | 110,8 | 3 513,4 | 905,2 | 25,8 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 2 786,0 | 2 786,0 | 100,0 | 3 070,0 | 3 402,7 | 110,8 | 3 513,4 | 878,3 | 25,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | 106,2 | | | | | | 26,9 |
| Klub Kultury "Falenica" | Dotacje ogółem: | 238,6 | 238,6 | 100,0 | 274,0 | 274,0 | 100,0 | 325,0 | 81,3 | 25,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 238,6 | 238,6 | 100,0 | 274,0 | 274,0 | 100,0 | 325,0 | 81,3 | 25,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| Klub Kultury "Aleksandrów" | Dotacje ogółem: | 283,6 | 283,6 | 100,0 | 318,5 | 318,5 | 100,0 | 304,0 | 81,3 | 25,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 283,6 | 283,6 | 100,0 | 318,5 | 318,5 | 100,0 | 304,0 | 81,3 | 25,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| "Stołeczna Estrada" | Dotacje ogółem: | 2 000,0 | 4 742,0 | 237,1 | 14 349,0 | 14 162,0 | 98,7 | 19 944,0 | 1 004,0 | 5,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 2 000,0 | 4 712,0 | 235,6 | 14 349,0 | 14 162,0 | 98,7 | 19 944,0 | 1 004,0 | 5,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| | * z budżetu państwa | | | 30,0 | | | | | | |
| Dom kultury "Arsus" | Dotacje ogółem: | 2 214,0 | 1 925,6 | 87,0 | 2 129,0 | 2 129,0 | 100,0 | 2 098,1 | 522,0 | 24,9 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 2 214,0 | 1 925,6 | 87,0 | 2 129,0 | 2 129,0 | 100,0 | 2 098,1 | 522,0 | 24,9 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| Teatr Komedia | Dotacje ogółem: | 1 750,5 | 1 750,5 | 100,0 | 1 802,3 | 1 880,3 | 104,3 | 2 200,0 | 570,0 | 25,9 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 1 750,5 | 1 750,5 | 100,0 | 1 802,3 | 1 802,3 | 100,0 | 2 200,0 | 570,0 | 25,9 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | 78,0 |
| Biblioteka Publiczna Dzielnica Bielany | Dotacje ogółem: | 5 000,0 | 5 000,0 | 100,0 | 5 173,0 | 5 173,0 | 100,0 | 5 397,0 | 1 349,4 | 25,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 5 000,0 | 5 000,0 | 100,0 | 5 173,0 | 5 173,0 | 100,0 | 5 397,0 | 1 349,4 | 25,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | | |
| Nazwa Jednostki | Rodzaj dotacji | Plan 1 | Wykonanie 2 | 4:3 % 3 | Plan 4 | Wykonanie 5 | 7:6 % 6 | Plan 7 | Wykonanie 8 | 10:9 % 9 |
|----------------------------------------|---------------------------------|--------|-------------|---------|--------|-------------|---------|--------|-------------|---------|
| 1 | | | | | | | | | | |
| 8 Dzielnicowy Dom Kultury "Łowicka" | Dotacje ogółem: | 1 610,0| 1 610,0 | 100,0 | 1 800,0| 1 800,0 | 100,0 | 2 611,3| 417,3 | 16,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 1 610,0| 1 610,0 | 100,0 | 1 800,0| 1 800,0 | 100,0 | 2 611,3| 417,3 | 16,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 9 Klub Kultury "Anin" | Dotacje ogółem: | 344,6 | 340,8 | 98,9 | 390,1 | 390,0 | 100,0 | 492,4 | 294,4 | 59,8 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 344,6 | 340,8 | 98,9 | 390,1 | 390,0 | 100,0 | 394,5 | 196,5 | 49,8 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 10 Biblioteka Publiczna Dzielnic Praga Południe | Dotacje ogółem: | 4 520,0| 4 520,0 | 100,0 | 5 742,0| 5 742,0 | 100,0 | 6 560,9| 1 643,5 | 25,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 4 520,0| 4 520,0 | 100,0 | 5 692,0| 5 692,0 | 100,0 | 6 560,9| 1 643,5 | 25,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 11 Teatr Rampa | Dotacje ogółem: | 2 425,4| 2 425,4 | 100,0 | 3 113,3| 3 113,3 | 100,0 | 4 092,0| 810,0 | 19,8 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 2 425,4| 2 425,4 | 100,0 | 3 063,3| 3 063,3 | 100,0 | 3 592,0| 810,0 | 22,6 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 12 Klub Kultury "Zastów" | Dotacje ogółem: | 279,3 | 284,5 | 101,9 | 347,5 | 315,6 | 90,8 | 421,4 | 154,7 | 36,7 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 279,3 | 284,5 | 101,9 | 347,5 | 315,6 | 90,8 | 421,4 | 154,7 | 36,7 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 13 Białolecki Ośrodek Kultury | Dotacje ogółem: | 1 000,0| 1 000,0 | 100,0 | 1 036,6| 1 036,6 | 100,0 | 1 078,1| 364,8 | 33,8 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 1 000,0| 1 000,0 | 100,0 | 1 036,6| 1 036,6 | 100,0 | 1 078,1| 364,8 | 33,8 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 14 Biblioteka Publiczna Dzielnic Praga Białoleka | Dotacje ogółem: | 1 033,6| 1 033,6 | 100,0 | 1 401,4| 1 401,4 | 100,0 | 1 631,2| 381,5 | 23,4 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 1 033,6| 1 033,6 | 100,0 | 1 351,4| 1 351,4 | 100,0 | 1 502,2| 381,5 | 25,4 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 15 Teatr Dramatyczny | Dotacje ogółem: | 6 748,3| 6 747,9 | 100,0 | 9 390,6| 9 390,6 | 100,0 | 8 382,0| 2 025,0 | 24,2 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 6 730,0| 6 729,6 | 100,0 | 8 914,9| 8 914,9 | 100,0 | 8 082,0| 2 025,0 | 25,1 |
| | * celowa z budżetu miasta | 18,3 | 18,3 | 100,0 | 475,7 | 475,7 | 100,0 | 300,0 | | |
| 16 Teatr Nowy | Dotacje ogółem: | 3 383,0| 3 383,0 | 100,0 | 3 380,0| 5 152,2 | 152,4 | 4 050,0| 1 000,0 | 24,7 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 3 383,0| 3 383,0 | 100,0 | 3 380,0| 5 152,2 | 152,4 | 4 050,0| 1 000,0 | 24,7 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 17 Teatr Kwadrat | Dotacje ogółem: | 1 420,0| 1 420,0 | 100,0 | 1 511,0| 1 510,8 | 100,0 | 1 600,0| 380,0 | 23,8 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 1 420,0| 1 420,0 | 100,0 | 1 511,0| 1 510,8 | 100,0 | 1 600,0| 380,0 | 23,8 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 18 Ursynowska Biblioteka Publiczna im. J.U. Niemcewicza | Dotacje ogółem: | 1 950,0| 1 950,0 | 100,0 | 2 037,5| 2 037,5 | 100,0 | 2 448,8| 612,0 | 25,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 1 950,0| 1 950,0 | 100,0 | 2 037,5| 2 037,5 | 100,0 | 2 448,8| 612,0 | 25,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 19 Klub Kultury "Radość" | Dotacje ogółem: | 290,6 | 290,6 | 100,0 | 310,1 | 310,1 | 100,0 | 324,0 | 81,0 | 25,0 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 286,0 | 286,0 | 100,0 | 307,1 | 307,1 | 100,0 | 324,0 | 81,0 | 25,0 |
| Nazwa Jednostki | Rodzaj dotacji | Plan | Wykonanie | 4:3 % | Plan | Wykonanie | 7:6 % | Plan | Wykonanie | 10:9 % |
|-----------------|---------------|------|-----------|-------|------|-----------|-------|------|-----------|--------|
| | | | | | | | | | | |
| 1 | * celowa z budżetu miasta | 4,6 | 4,6 | 100,0 | 3,0 | 3,0 | 100,0 | | | |
| 20 Klub Kultury | Dotacje ogółem: | 412,7 | 412,7 | 100,0 | 450,9 | 450,9 | 100,0 | 477,0 | 171,2 | 35,9 |
| "Marysin" | * podmiotowa z budżetu miasta | 412,7 | 412,7 | 100,0 | 450,9 | 450,9 | 100,0 | 477,0 | 171,2 | 35,9 |
| | * celowa z budżetu miasta | | | | | | | | | |
| 21 OGOŁEM INSTYTUCJE KULTURY | Dotacje ogółem: | 39 690,2 | 42 251,0 | 106,5 | 58 026,8 | 59 990,5 | 103,4 | 67 950,6 | 12 848,6 | 18,9 |
| | * podmiotowa z budżetu miasta | 39 667,3 | 42 091,9 | 106,1 | 57 398,1 | 59 283,8 | 103,3 | 66 923,7 | 12 723,8 | 19,0 |
| | * celowa z budżetu miasta | 22,9 | 129,1 | 563,8 | 628,7 | 706,7 | 112,4 | 1 026,9 | 124,8 | 12,2 |
| | * z budżetu państwa | 30,0 | | | | | | | | |
Z 20 skontrolowanych jednostek w okresie objętym kontrolą największe kwoty dotacji otrzymywały: Stołeczna Estrada i Teatr Dramatyczny (w 2004 roku dotacja dla tych dwóch jednostek stanowiła 39,3% dotacji dla wszystkich skontrolowanych instytucji).
Rozliczanie się kontrolowanych jednostek z organizatorem z wykorzystania dotacji podmiotowych polegało na składaniu rocznych sprawozdań finansowych (bilans, rachunek wyników i informacja dodatkowa), przekazywaniu kwartalnych sprawozdań Rb-Z – kwartalne sprawozdanie o stanie zobowiązań wg tytułów dłużnych i Rb-N – kwartalne sprawozdanie o stanie należności oraz na przedstawianiu sprawozdań opisowych z prowadzonej działalności.
W pięciu skontrolowanych jednostkach stwierdzono nierzetelne sporządzanie tych sprawozdań na łączną kwotę 68 tys. zł (nie wykazanie istniejących zobowiązań bądź należności), z tego największe kwoty dotyczyły Ośrodka Kultury Ochoty 38,7 tys. zł, Teatru Rampa na Targówku 21,6 tys. zł i Teatru Kwadrat 6,7 tys. zł.
Główna księgowa Teatru Rampa na Targówku wyjaśniła: „Nie wykazałam w kwartalnym sprawozdaniu o stanie należności Rb-N, należności z tytułu dostaw i usług, których termin płatności został przekroczony, ponieważ mylnie interpretowałam rozporządzenie. Od chwili obecnej sprawozdanie będzie sporządzane zgodnie z przepisami.”
W jednej jednostce tj. w Białoleckim Ośrodku Kultury stwierdzono nieterminowe przekazywanie do organizatora ww. sprawozdań.
Urząd Miasta Stołecznego Warszawy prezentuje brak jednolitego podejścia do obowiązku zatwierdzania rocznych sprawozdań finansowych (m.in. bilansu i rachunku zysków i strat) jednostek kultury, wynikającego z art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości. Sprawozdania finansowe czterech jednostek kultury nadzorowanych przez Biuro Kultury zatwierdzała Dyrektor tego biura, sprawozdania z dzielnicowych domów kultury, bibliotek i klubów były „przyjmowane” przez Biuro Kultury, natomiast w Biurze Teatru i Muzyki nie dokonywano zatwierdzania sprawozdań nadzorowanych teatrów.
W wyjaśnieniach złożonych na tę okoliczność Zastępca Dyrektora Biura Teatru i Muzyki Urzędu m. st. Warszawy wyjaśnił: „Biuro Teatru i Muzyki nie dokonuje zatwierdzania bilansów teatrów, dla których m. st. Warszawa pełni funkcje organizatora w świetle przepisów ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Zgodnie z przepisem ujętym w art. 3 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez organ zatwierdzający rozumie się „organ, który zgodnie z obowiązującymi jednostkę przepisami prawa, statutem, umową lub na mocy prawa własności jest uprawniony do zatwierdzania sprawozdania finansowego jednostki.” W przypadku teatrów, dla których m. st. Warszawa pełni funkcję organizatora nie zachodzi żadna z okoliczności zawartych w ww. definicji. Dlatego też Urząd m. st. Warszawy nie ma podstaw prawnych do zatwierdzania bilansów tych instytucji.”
Art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości stanowi m.in.: „Roczne sprawozdanie finansowe jednostki podlega zatwierdzeniu przez organ zatwierdzający, nie później niż 6 miesięcy od dnia bilansowego.”
Sprawozdanie finansowe Muzeum Powstania Warszawskiego zostało zatwierdzone przez Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy w dniu 30 czerwca 2005 r., natomiast w prowadzonym przez Biuro Kultury rejestrze instytucji kultury zamieszczono wzmiankę o złożeniu tego sprawozdania dopiero w dniu 19 lipca 2005 r. W Statucie Muzeum Powstania brak jest zapisu zobowiązującego do składania sprawozdania w terminie trzech miesięcy od dnia bilansowego (obowiązek taki wynika z art. 52 ustawy o rachunkowości).
Kontrolując Klub Kultury „Anin” stwierdzono nieterminowy zwrot niewykorzystanych dotacji w łącznej kwocie 4,1 tys. zł natomiast w Urzędzie m. st. Warszawy stwierdzono, że w dniu 29 czerwca 2005 r. (tj. 121 dni po terminie) do Biura Budżetu m. st. Warszawy została zwrócona niewykorzystana dotacja przez Dom Kultury „Praga” w łącznej kwocie (wraz z odsetkami) 0,6 tys. zł.
Podstawowe dane finansowe dla dwudziestu skontrolowanych instytucji kultury prezentuje poniższa tabela:
| Wyszczególnienie | 2003 | 2004 | 2005 - I kw. |
|------------------|------------|------------|--------------|
| | Plan | Wykonanie | 3:2 % | Plan | Wykonanie | 6:5 % | Plan | Wykonanie | 9:8 % |
| I. Przychody ogółem, w tym: | | | | | | | | | |
| * dotacja podmiotowa z budżetu miasta | 59 150,9 | 63 483,5 | 107,3 | 77 742,1 | 78 205,6 | 100,6 | 85 080,8 | 16 906,9 | 19,9 |
| * dotacja celowa z budżetu miasta | 39 667,3 | 42 091,9 | 106,1 | 57 398,1 | 59 283,8 | 103,4 | 66 923,7 | 12 723,8 | 19,0 |
| II. Przychody z działalności kulturalnej | 22,9 | 129,1 | 563,8 | 628,7 | 706,7 | 112,4 | 1 026,9 | 26,9 | 19,0 |
| III. Koszty ogółem: | 19 803,1 | 21 877,5 | 110,5 | 19 642,7 | 19 964,5 | 101,6 | 8 698,7 | 2 644,9 | 30,4 |
| IV. Wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę | 58 556,7 | 62 019,5 | 105,9 | 76 002,1 | 75 752,8 | 99,7 | 80 013,8 | 15 190,6 | 19,0 |
| V. Wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło, zlecenie, honoraria | 22 127,7 | 21 903,9 | 99,0 | 24 440,7 | 24 603,5 | 100,7 | 24 938,3 | 6 018,6 | 24,1 |
| VI. Należności | 9 321,5 | 9 532,9 | 102,3 | 11 004,9 | 10 517,7 | 95,6 | 11 225,2 | 2 018,0 | 18,0 |
| VII. Zobowiązania ogółem | 1 066,7 | - | - | 1 377,8 | - | - | 1 106,3 | - | - |
| VIII. Aktywa netto (pomniejszone o zobowiązania) | 5 017,1 | - | - | 5 641,3 | - | - | 3 222,4 | - | - |
| IX. Aktywa trwałe | 16 705,0 | - | - | 17 827,2 | - | - | 18 175,2 | - | - |
| X. Fundusz instytucji kultury | 9 822,2 | - | - | 10 111,5 | - | - | 10 205,4 | - | - |
Wśród 20 kontrolowanych instytucji kultury w 2003 r. 12 jednostek wypracowało dodatni wynik finansowy netto (zysk) w kwocie od 0,3 tys. zł (Białołęcki Ośrodek Kultury) do 443 tys. zł Stołeczna Estrada i 513,3 tys. zł Teatr Nowy.
W 2004 r. dodatni wynik finansowy netto posiadało 15 jednostek, w tym m.in.:
- Stołeczna Estrada w kwocie 1.613 tys. zł (3,6-krotny wzrost w porównaniu do 2003 r.),
– Teatr Nowy w kwocie 741,5 tys. zł (wzrost o 44,4%),
– Dom Kultury Centrum Łowicka w kwocie 285,5 tys. zł (wzrost o 10,5%).
Stołeczna Estrada jest instytucją kultury o specyficznym zakresie działania. Podstawowym jej zadaniem jest realizowanie imprez okolicznościowych, programów estradowych, muzycznych, różnych form teatralnych oraz widowiskowych na scenach własnych, wynajmowanych i w objeździe na zamówienia różnych przedsiębiorstw, instytucji i organizacji oraz instytucji i placówek upowszechniania kultury.
Dotacja podmiotowa otrzymana przez Stołeczną Estradę z m. st. Warszawy w okresie objętym kontrolą wynosiła odpowiednio: 4.712 tys. zł w 2003 r., 14.162 tys. zł w 2004 r. i 1.004 tys. zł w I kw. 2005 r.
Stołeczna Estrada przeznaczała część z otrzymanej dotacji podmiotowej na tzw. koszty organizacyjne, tj. de facto środki te stanowiły zarobek Stołecznej Estrady. Wysokość tych kwot była każdorazowa ustalana indywidualnie przez Stołecną Estradę i nie wynikała z żadnych uzgodnień z Urzędem m. st. Warszawy czy decyzji Miasta Stołecznego Warszawy. Dotacja przekazana za pośrednictwem Biura Kultury w 2003 r. wyniosła 4.711,6 tys. zł, zaś koszty organizacyjne zostały ustalone przez Estradę na poziomie 6,85%, czyli 323,1 tys. zł, co w efekcie stanowiło 72,7% wyniku finansowego (zysku). W roku 2004 dotacje dla Estrady przekazało zarówno Biuro Kultury (7.361,7 tys. zł), jak i Biuro Teatru (6.800 tys. zł). Koszty organizacyjne w pierwszym przypadku stanowiły 7,38% (543,7 tys. zł), natomiast w drugim 8,67% (589,9 tys. zł), zaś sumaryczny zarobek Stołecznej Estrady w kwocie 1.133,6 tys. zł stanowił 70,3% rocznego zysku.
Ponadto Biuro Teatru i Muzyki w 2004 r. nie informowało na piśmie Stołecznej Estrady o zmianach kwot dotacji, a tym samym nie zapewniło zgodności planów rzeczowo-finansowych Stołecznej Estrady z uchwałą budżetową (po zmianach) m.st. Warszawy. Plan Stołecznej Estrady na 2004 r. został „uaktualniony” dopiero w grudniu 2004 r.
Najwyższa Izba Kontroli negatywnie ocenia nieskoordynowanie działań Urzędu m. st. Warszawy w zakresie przekazywania dotacji i w efekcie dopuszczenie do naliczania różnych kwot kosztów organizacyjnych przez dotowany podmiot.
3.6.2. Zamówienia publiczne
Naruszenie przepisów ustawy o zamówieniach publicznych i ustawy Prawo zamówień publicznych stwierdzono w ośmiu na dwadzieścia skontrolowanych jednostek kultury, a mianowicie w: Teatrze Dramatycznym, Teatrze Kwadrat, Teatrze Nowym, Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia”, Stołecznej Estradzie, Białoleckim Ośrodku Kultury, Domu Kultury Centrum „Łowicka” oraz Ośrodka Kultury „Arsus”.
W Teatrze Dramatycznym poddano analizie wszystkie zamówienia publiczne udzielone przez Teatr w okresie 2004-I kwartał 2005 na kwotę 568,2 tys. zł netto i stwierdzono m. in.:
- W postępowaniu w trybie zapytania o cenę na zakup samochodu dostawczego typu furgon na kwotę 63,9 tys. zł netto – wpłynęły dwie oferty, z których jedna została odrzucona, zatem postępowanie zgodnie z art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych powinno być unieważnione.
- W postępowaniu w trybie zapytania o cenę na prace porządkowe w Teatrze w okresie od 1 września 2004 r. do 31 sierpnia 2006 r. Teatr bezpośrednio przed otwarciem ofert nie podał kwoty, jaką zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, co było niezgodne z art. 86 ust. 3 ustawy Prawo zamówień publicznych. Ponadto we wniosku o wszechcęcie postępowania i wybór trybu zamówienia z dnia 15.06.2004 r. nie ustalono wartości zamówienia, natomiast wpisano do Protokołu postępowania o udzielenia zamówienia kwotę 13,4 tys. zł miesięcznie – równą kwocie oferty, która wygrała postępowanie. Tym samym wartość zamówienia nie została ustalona z należytą starannością, zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy Prawo zamówień publicznych.
- W dokumentacji z postępowania w trybie zapytania o cenę na wykonanie usług poligraficznych w okresie od stycznia 2005 r. do stycznia 2006 r. (umowa o dzieło na kwotę 125,7 tys. zł brutto) znajdowało się jedynie zawiadomienie wykonawcy, którego oferta została wybrana. Nie było natomiast dokumentów potwierdzających powiadomienie pozostałych wykonawców, którzy ubiegał się o udzielenie tego zamówienia, co było niezgodne z art. 92 ustawy Prawo zamówień publicznych.
W Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia” poddano analizie zamówienia publiczne na kwotę 654,4 tys. zł netto, stwierdzając nieprawidłowości w sześciu zamówieniach na kwotę 410,5 tys. zł i tak:
1) Zakupu sprzętu oświetleniowego o wartości zamówienia 32.050 zł netto dokonano w dniu 11 lutego 2003 r. w trybie negocjacji z zachowaniem konkurencji, podając w uzasadnieniu wyboru trybu „iż nie można było przewidzieć wcześniej daty premiery sztuki”, podczas gdy data ta (14.02.2003 r.) została określona przez dyrektora Teatru już 4 listopada 2002 r. w umowie o dzieło, dotyczącej wyreżyserowania tej samej sztuki. Przy udzieleniu zamówienia naruszono także postanowienie art. 19 ust. 1 pkt 8 oraz ust. 3 ustawy o zamówieniach publicznych i nie wykluczono z postępowania o zamówienie dostawców, którzy nie złożyli wymaganego odpisu aktu o założeniu firmy. Osoby występujące w imieniu zamawiającego nie złożyły wymaganych zgodnie z art. 20 ust. 2 ustawy o zamówieniach publicznych pisemnych oświadczeń. Ponadto nie poinformowano oferentów o rozstrzygnięciu postępowania, naruszając art. 50 ust. 1 ww. ustawy.
2) Remontu dachu, odebranego protokołem końcowym robót w dniu 30.08.2003 r. Wykonawcę zamówienia o wartości 40.232 zł netto wybrano w trybie przetargu nieograniczonego z naruszeniem następujących przepisów ustawy o zamówieniach publicznych:
- dokumentacja przetargowa nie zawierała kosztorysu inwestorskiego, który był wymagany zgodnie z art. 35 ust. 2 i 2a ustawy o zamówieniach publicznych,
- zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 8 cyt. ustawy nie wykluczono z postępowania o zamówienie oferentów, którzy nie dostarczyli wymaganych specyfikacją aktualnych zaświadczeń z urzędów skarbowych i ZUS. Przedsiębiorstwa DEKAR – INWESTBUD i FREM-BUD-LUBLIN nie dostarczyły oświadczeń o akceptacji warunków zamówienia,
- nie odrzucono zgodnie z art. 27a ust. 1 pkt 1 ustawy o zamówieniach publicznych oferty DEKAR – INWESTBUD, która zawierała dwa warianty i dwie ceny wykonania robót, co stanowiło naruszenie art. 37 ust. 3 ww. ustawy,
- w „Formularzu notatki z podstawowych czynności” wykazano wartości wykonania robót niezgodne z kwotami przedstawionymi w ofertach, bowiem OSO System Sp. z o.o. zaoferował wykonanie robót za kwotę 34.250 zł + VAT, natomiast w ww. formularzu ujęto „całkowity koszt ryczałtowy” w wysokości 41.785 zł, a Przedsiębiorstwo FREM-BUD-LUBLIN podało w ofercie wartość netto wykonania robót na kwotę 31.077,31 zł, naliczając 7% podatku VAT w wysokości 2.175,41 zł oraz wartość brutto 33.252,72 zł, natomiast w ww. formularzu ujęto całkowity koszt brutto w wysokości 40.567 zł,
- nie powiadomiono przedsiębiorstwa FREM-BUD-LUBLIN o odrzuceniu jego oferty, co stanowiło naruszenie art. 27a ust. 2 ustawy o zamówieniach publicznych oraz wybrano wykonawcę podlegającego wykluczeniu z postępowania (art. 19 ust. 1 pkt 8 ustawy o zamówieniach publicznych) oraz jego ofertę, która zgodnie z art. 27a ust. 1 pkt 1 ustawy o zamówieniach publicznych podlegała odrzuceniu,
- ponadto wybrana oferta zawierała w stosunku do specyfikacji istotnych warunków zamówienia (przedstawionej oferentom przed upływem terminu do składania ofert) rozszerzony zakres robót, co było sprzeczne z art. 36 ust. 3 ustawy o zamówieniach publicznych.
3) Zakupu samochodu ciężarowo – osobowego o wartości zamówienia 108.000 zł netto, z czego 78.000 zł sfinansowano dotacją celową z Urzędu
Miasta Stołecznego Warszawy dokonanego 20 grudnia 2004 r. w trybie zapytania o cenę na podstawie art. 70 ustawy Prawo zamówień publicznych, mimo iż przedmiot zamówienia nie posiadał ustalonych standardów jakościowych. Ponadto nie unieważniono postępowania na podstawie art. 93 ust. 1 pkt 2, pomimo że tylko jedna oferta nie podlegała odrzuceniu.
4) Zakupu systemu informatycznego do obsługi, rezerwacji i sprzedaży biletów wraz z pakietem usług serwisowych o wartości zamówienia 135.000 zł netto dokonano w dniu 11 maja 2004 r. Zakupu systemu dokonano na podstawie art. 70 ustawy o zamówieniach publicznych w trybie zapytania o cenę.
Postępowanie o zamówienie zostało przeprowadzone po faktycznym rozpoczęciu użytkowania systemu, o czym świadczą raporty kasowe ze sprzedaży biletów. Przedmiot zamówienia nie posiadał ustalonych standardów jakościowych.
Ponadto w toku prowadzonego postępowania, stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych nie odrzucono ofert dostawców, którzy nie przedstawili wymaganych projektów umów, o których była mowa w zaproszeniu oraz warunkach dostawy, a Dyrektor nie złożył jako uczestnik postępowania o zamówienie wymaganego art. 17 ust. 2 pisemnego oświadczenia.
5) Zakupu sprzętu akustycznego o wartości zamówienia 69.998 zł netto dokonano w dniu 20 stycznia 2005 r. Dostawcę wybrano w trybie zapytania o cenę z naruszeniem następujących przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych:
– art. 71 ust. 1 poprzez zaproszenie 5 wykonawców do składania ofert, z których dwóch nie zapewniało konkurencji oraz wyboru najkorzystniejszej oferty, ponieważ udziałowcy jednego z tych podmiotów byli jednocześnie właścicielami 50% udziałów w drugim podmiocie, a ich oferty były jedynymi, które zostały rozpatrzone w postępowaniu o zamówienie,
– art. 93 ust. 1 pkt 2 – nieunieważniono postępowania, pomimo otrzymania tylko jednej oferty niepodlegającej odrzuceniu.
6) Zakupu serwisu stron WWW, dokonanego na podstawie umowy z dnia 30.07.2004 r. bez zastosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych. Wartość zamówienia wyniosła 25.199 zł netto, która to kwota na dzień zamówienia przekroczyła wyrażoną w złotych równowartość kwoty 6.000 euro. Obligowało to zamawiającego do zastosowania ustawy Prawo zamówień publicznych.
W pozostałych jednostkach stwierdzono:
– Niestosowanie ustawy Prawo zamówień publicznych pomimo, iż kwota zamówienia była większa niż 6.000 euro (Teatr Kwadrat, Teatr Nowy).
– Udzielenie zamówienia o wartości 452 tys. zł w trybie z wolnej ręki na realizację imprez związanych z Rokiem Mikołaja Reja bez uprzedniej zgody Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, wymaganej zgodnie z art. 67 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych dla zamówień przekraczających wyrażoną w złotych równowartość kwoty 60.000 euro. (Dom Kultury Centrum „Łowicka”). Dyrektor Domu Kultury Centrum „Łowicka”, wyjaśniła: „Zawierając umowę na zamówienie z wolnej ręki o wartości przekraczającej 60 tys. euro naruszyłam przepis ustawy Prawo zamówień publicznych, co z żalem stwierdzam. Wyjaśniam, że po raz pierwszy podpisywałam umowę na tak dużą sumę. Większość umów – w szczególności wszystkie na tak duże kwoty dotychczas zawierane były przez gminę lub miasto na naszą rzecz. Z dotychczas odbytych szkoleń wyniosłam przekonanie, że przepisy o obowiązku uzyskania zgody Prezesa UZP nie dotyczą naszej instytucji.”
– Zawarcie umowy na zakup samochodu Iveco Daily 35s13 za kwotę 68.320 zł brutto 4 dni po terminie składania ofert i po terminie wyboru dostawcy, podczas gdy art. 94 ust. 1. ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. prawo zamówień publicznych stanowi: „zamawiający zawiera umowę w sprawie zamówienia publicznego w terminie nie krótszym niż 7 dni od dnia przekazania
zawiadomienia o wyborze oferty, nie później jednak niż przed upływem terminu związania ofertą” (Stołeczna Estrada).
Dwadzieścia skontrolowanych instytucji kultury otrzymało dotacje na inwestycje w 2004 r. z Miasta Stołecznego Warszawy w kwocie 678,7 tys. zł (w 2003 r. była to kwota 18,3 tys. zł), w tym:
- Północne Centrum Sztuki Teatr „Komedia” – 78 tys. zł,
- Teatr Rampa na Targówku – 50 tys. zł,
- Teatr Dramatyczny – 475,7 tys. zł,
- Ośrodek Kultury Ochoty – 25,1 tys. zł,
- Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Białołęka – 49,9 tys. zł.
Miasto St. Warszawa w drodze umów zawartych w dniu 7 grudnia 2004 r. przekazało 10 teatrom dotację na zakup samochodów osobowych i dostawczych. Z planowanej kwoty 700 tys. zł do końca roku teatry wydatkowały 620,6 tys. zł mając problemy z zastosowaniem procedur określonych w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych, a w jednym przypadku dotacji nie wykorzystano unieważniając postępowanie.
Tak późne postawienie dotacji do dyspozycji teatrów Zastępca Dyrektora Biura Inwestycji Urzędu m.st. Warszawy wyjaśniła unieważnieniem przetargu na zakup samochodów dla warszawskich teatrów samorządowych przeprowadzonego przez Biuro Administracyjno-Gospodarcze Urzędu m. st. Warszawy. Chcąc wykorzystać środki z budżetu m.st. Warszawy, Biuro Teatru i Muzyki Urzędu m.st. Warszawy zaproponowało rozdysponowanie tych środków w formie dotacji dla poszczególnych teatrów, dla których zakup samochodów był wcześniej planowany. Pomimo bardzo krótkiego okresu czasu, jaki teatry miały na realizację powyższych zakupów, tylko jednemu z teatrów nie udało się zakupić samochodu.
3.7. Prace zlecone – umowy zlecenia i o dzieło
W większości skontrolowanych jednostek nie wystąpiły nieprawidłowości dotyczące umów zlecenia i umów o dzieło, jedynie w Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia” stwierdzono, iż dzieło obejmujące opracowanie projektów oraz wykonanie kostiumów do sztuki pt. „Węże” o wartości 45.140 zł brutto nie spełniało warunków zawartej umowy o dzieło, ponieważ nosiło cechy przedmiotów ogólnie dostępnych na rynku, a zgodnie z zawartą umową o dzieło: kostiumy powinny być oryginalnym wytworem twórcy. W trakcie przeprowadzonych podczas kontroli oględzin ustalono, iż na kostiumach do ww. sztuki znajdowały się oznaczenia produktów znanych marek odzieżowych – było to niezgodne z umową, w której zapisano, iż kostiumy powinny być oryginalnym wytworem twórcy.
3.8. Wywiązywanie się jednostek kultury z zobowiązań publiczno-prawnych
W Stołecznej Estradzie, Białoleckim Ośrodku Kultury i Klubie Kultury „Zastów” stwierdzono nieskładanie deklaracji bądź nieopłacanie podatku od nieruchomości, których posiadaczami są te jednostki. Stołeczna Estrada nie składała deklaracji podatkowych od wynajmowanej nieruchomości przy ul. Pasymskiej 7 w Warszawie i opłacała ten podatek na podstawie faktury VAT, pomimo iż Stołeczna Estrada jest posiadaczem tej nieruchomości i spełnia postanowienia art. 3 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych. W przypadku nieruchomości przy ul. Marszałkowskiej 77/79, którą Estrada, podobnie jak nieruchomość przy ul. Pasymskiej, wynajmuje, składa deklaracje na podatek od nieruchomości. W okresie 2003-I kwartał 2005 roku Stołeczna Estrada zapłaciła podatek od nieruchomości na ul. Pasymskiej w kwocie 26.657,65 zł (w tym podatek od towarów i usług 4.807,02 zł). W ocenie NIK wydatkowanie kwoty 4.807,02 zł było nieuzasadnione, ponieważ przy płatności podatku od nieruchomości nie jest naliczany podatek od towarów i usług. Białolecki Ośrodek Kultury rozpoczął
składanie deklaracji na podatek od nieruchomości w 2004 roku, pomimo użytkowania części budynku ratusza od 1998 roku (na podstawie umowy użyczenia zawartej z Gminą Warszawa – Białołęka), natomiast Klub Kultury „Zastów” nie składał i nie opłacał w okresie objętym kontrolą podatku za użytkowane pomieszczenia.
W zakresie wywiązywania się kontrolowanych jednostek z zobowiązań z tytułu podatków dochodowych, podatku od towarów i usług oraz składek na ZUS, PFRON i odpisów na ZFŚŚ stwierdzono:
– w Północnym Centrum Sztuki Teatr „Komedia” zapłacono trzy faktury na kwotę 64,5 tys. zł za usługi remontowe z 22% stawką podatku od towarów i usług, podczas gdy zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym obrót wynikający z wykonanych usług podlegał opodatkowaniu stawką 7%;
– w Stołecznej Estradzie nie wykazano w rejestrze zakupów VAT za grudzień 2004 r. trzech faktur na kwotę brutto 336,72 zł, dotyczących imprezy „Misja – Święty Mikołaj”, pomimo iż było uzasadnienie do umieszczenia ich w tym rejestrze (ponieważ zakupów dokonano w związku z imprezą, na którą sprzedawano bilety opodatkowane podatkiem od towarów i usług) i odliczenia zapłaconego podatku od towarów i usług, wyszczególnionego na tych fakturach;
– w Teatrze Kwadrat nieterminowe opłacanie podatku od towarów i usług i podatku od środków transportu (zapłacono łącznie 277,2 zł odsetek). Stwierdzono także, iż Teatr w okresie 1 maja 2004 r. – 31 marca 2005 r. opodatkował 7% stawką podatku od towarów i usług sprzedaż przedstawień granych na zlecenie podmiotów prowadzących działalność impresaryjną, pomimo, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług zwalnia się z podatku zamieszczone pod pozycją załącznika nr 4 do ustawy, usługi związane z kulturą, z wyłączeniem wstępu na spektakle. Ogółem z tego tytułu Teatr naliczył podatek od towarów i usług w kwocie 18,7 tys. zł, pomimo zwolnienia przedmiotowego usług związanych z kulturą;
– Teatr Nowy nieterminowo regulował zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, podatek od nieruchomości i składki ZUS (ogółem w 2003 r. z tytułu odsetek od nieterminowych płatności Teatr zapłacił kwotę 50,1 tys. zł a w 2004 roku 0,2 tys. zł);
– w Bibliotece Publicznej im. Stanisława Staszica w Dzielnicy Bielany stwierdzono nieterminowe dokonywanie wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji i na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych.
### 3.9. Działalność merytoryczna jednostek kultury
Wg stanu na 31.03.2005 roku w rejestrze prowadzonym przez m.st. Warszawa znajdowało się 67 instytucji kultury, w tym:
– 18 teatrów (wg stanu na 31.12.2003 r. i 31.12.2004 r. było 17 teatrów),
– 3 Muzea (wg stanu na 31.12.2004 r. były dwa muzea),
– 27 domów lub ośrodków kultury (wzrost w porównaniu do stanu na 31.12.2003 r. o dwie jednostki),
– 18 bibliotek (wg stanu na dzień 31.12.2003 r. było 17 bibliotek),
– Stołeczna Estrada.
Wybrane dane dotyczące działalności artystycznej Warszawskich Miejskich Teatrów Samorządowych w 2003 i 2004 roku prezentuje poniższa tabela:
| Rok | Liczba spektakli własnych | Liczba spektakli współprodukowanych | Liczba spektakli gościńczych | Liczba spektakli w siedzibie | Liczba widzów | Liczba widzów na spektaklach w siedzibie | Liczba spektakli poza siedzibą w kraju | Liczba spektakli za granicą | Frekwencja w % |
|-----|--------------------------|------------------------------------|-------------------------------|-----------------------------|---------------|------------------------------------------|----------------------------------------|--------------------------|----------------|
| 2003| 3 487 | 336 | 324 | 4 147 | 783 496 | 855 830 | 211 | 0 | 84 |
| 2004| 3 783 | 86 | 287 | 3 865 | 824 586 | 864 578 | 193 | 112 | 84 |
Liczbę spektakli własnych skontrolowanych pięciu teatrów oraz frekwencję w latach 2003-2004 przedstawia poniższa tabela:
| Nazwa teatru | Liczba spektakli własnych | Frekwencja w % |
|-----------------------|---------------------------|----------------|
| | 2003 | 2004 | 2003 | 2004 |
| Teatr Dramatyczny | 189 | 154 | 80 | 59 |
| Teatr Kwadrat | 274 | 272 | 113 | 107 |
| Teatr Nowy | 81 | 86 | 70 | 68 |
| Teatr Rampa na Targówku | 158 | 138 | 94 | 92 |
| Północne Centrum Sztuki Teatr Komedia | 210 | 200 | 83 | 73 |
| Razem/srednio | 912 | 850 | 88 | 80 |
Warszawa zajmowała na koniec 2004 r. 34 pozycję wśród powiatów Województwa Mazowieckiego wg wskaźnika księgozbiorów w woluminach na 100 mieszkańców (wskaźnik dla Warszawy wynosił 246, a dla zajmującego 1 miejsce powiatu makowskiego - 612,67). Warszawa zajęła w 2004 r. 3 miejsce wg wskaźnika zakupu nowości wydawniczych w woluminach na 100 mieszkańców (wskaźnik 11,38). Pierwsze miejsce według tego wskaźnika należy do powiatu siedleckiego – 11,64.
Według stanu na koniec 2004 r. działało 18 bibliotek miejskich (mających 43 oddziały i 166 filii), w których wypożyczono w 2004 roku 6.588,4 tys. książek. W 2004 roku dokonano zakupu 192,7 tys. sztuk woluminów, a liczba czytelników wyniosła 347,5 tys. osób (wzrost w porównaniu do 2003 roku o 16,2 tys. osób).
Liczę czytelników w skontrolowanych czterech bibliotekach w latach 2003-2004 prezentują dane przedstawione w poniższej tabeli:
| Nazwa Biblioteki | Liczba czytelników w 2003 r. | Liczba czytelników w 2004 r. | % |
|-------------------------------------------------------|-----------------------------|-----------------------------|---|
| 1 | | | |
| Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Praga Południe | 32 790 | 36 123 | 110,2 |
| Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Białołęka | 8 639 | 8 651 | 100,1 |
| Biblioteka Publiczna im. Stanisława Staszica w Dzielnicy Bielany | 32 709 | 34 307 | 104,9 |
| Biblioteka Publiczna im. Juliana Ursyna Niemcewicza w Dzielnicy Ursynów | 13 230 | 12 538 | 94,8 |
| Razem | 87 368 | 91 619 | 104,9 |
Według stanu na koniec 2004 r. 27 domów, klubów i ośrodków kultury na terenie m. st. Warszawy posiadało (zgodnie z raportem „Działalność programowa domów, ośrodków i klubów kultury, dla których organizatorem jest Urząd Miasta Warszawy”, sporządzonym przez Biuro Kultury) 25 filii, 51 obiektów, 3 sale kinowe, 3 muszle koncertowe, 567 pracowników w tym 300 merytorycznych. Liczba stałych uczestników zajęć w domach i klubach kultury wynosiła w 2004 r. ok. 15.430 osób, z tego w 10 skontrolowanych domach i klubach kultury 8.811 osób.
Frekwencja w muzeach (Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, Muzeum Karykatury i od lipca 2004 r. Muzeum Powstania Warszawskiego) wyniosła
w 2004 r. ok. 261,5 tys. osób, co oznacza wzrost w porównaniu do 2003 r. o 84,3% (ze 141,9 tys. osób).
Działalność Stołecznej Estrady w latach 2003-2004 prezentuje poniższe zestawienie:
| Wyszczególnienie | Rok 2003 | Rok 2004 |
|-----------------------------------|----------|----------|
| **Działalność w kraju** | | |
| Przestawienia (koncerty) | 126 | 162 |
| Widzowie (słuchacze) | 261.600 | 272.680 |
| Przedstawienia artystów i zespołów zagranicznych | | 21 |
| Widzowie | | 5.300 |
| **Działalność za granicą** | | |
| Przestawienia | 11 | 11 |
| Zatrudnienie w etatach na koniec roku | 18 | 18 |
Do największych imprez plenerowych w 2004 r., zorganizowanych przez Stołeczną Estradę, można zaliczyć:
– Koncerty z okazji obchodów 60-tej rocznicy Powstania Warszawskiego – łącznie ok. 19.900 uczestników;
– Sylwester 2004 na Pl. Defilad – ok. 20.000 uczestników;
– Al Di Meola „Music for Peace” w Łazienkach Królewskich – ok. 8.000 uczestników;
– Wianki 2004 na Podzamczu – ok. 25.000 widzów;
– Obchody urodzin Papieża Jana Pawła II (na Pl. Piłsudskiego) – ok. 1.100 widzów.
### 3.10. Kontrola w jednostkach kultury prowadzona przez m. st. Warszawa
W latach 2003-2005 (I kwartał) Biuro Kontroli Wewnętrznej i Audytu Urzędu m. st. Warszawy przeprowadziło kontrole w: Ośrodku Kultury OKO, Domu Kultury Włochy (2 razy), Domu Kultury Wilanów, Domu Kultury Śródmieście, Ośrodku Kultury Wola i w Bibliotece Publicznej na Targówku.
W wyniku przeprowadzonych w 2003 i 2004 roku kontroli, Prezydent m.st. Warszawy przekazał jedno zawiadomienie o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych przez byłą Dyrektorkę Domu Kultury „Wilanów”.
W latach 2001-2002 przeprowadzono odpowiednio 18 i 11 kontroli w jednostkach kultury, dla których organizatorem jest m. st. Warszawa.
Zastępca Dyrektora Biura Kontroli Wewnętrznej i Audytu, wyjaśnił: „(...)przyczyną przeprowadzania przez BKWiA mniejszej liczby kontroli w jednostkach kultury jest posiadana przez Urząd m. st. Warszawy opinia prawna. W ww. opinii prawnej sporządzonej na zlecenie Urzędu m.st. Warszawy stwierdzono, że „Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej kształtuje status, funkcjonowanie oraz finansowanie jednostek kultury w sposób określony w ustawie, odnośnie gospodarki finansowej w art. 27-32. Unormowania wymienionej ustawy mają charakter przepisów szczegółowych w stosunku do innych ustaw, w tym do ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych. „Regulacje zawarte w ustawie o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej nie zawierają żadnego odesłania do innych ustaw. Wynika z tego, że unormowania te mają charakter kompletny i wyczerpujący.” – wyrok NSA w Szczecinie z dnia 04.04.2001 sygn. akt S.A./Sz 2268/00 (LEX 49253).
W świetle powyższego jednostki kultury, dla których Miasto st. Warszawa jest organizatorem nie są jednostkami podległymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych. Jednostka kultury jest jednostką samodzielną o statusie organizacyjno-prawnym określonym ustawą o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej – nie jest zatem jednostką organizacyjną Urzędu m.st. Warszawy mimo, iż Miasto jest jej organizatorem.
W związku z powyższym a także z uwagi na literalne brzmienie § 23 oraz § 2 pkt 7 Tymczasowego Regulaminu Organizacyjnego m. st. Warszawy, Biuro Kontroli Wewnętrznej i Audytu Urzędu m. st. Warszawy nie posiada kompetencji do kontrolowania instytucji kultury.”
NIK nie podziela ww. opinii, ponieważ, zgodnie z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych, instytucje kultury zalicza się do sektora finansów publicznych i w związku z tym podlegają one kontroli na podstawie art. 127 powołanej ustawy. W ocenie NIK Urząd nie wykorzystuje wszystkich możliwości kontrolowania jednostek kultury.
3.11. Inne ustalenia kontroli
Zatrudnianie pracowników bez wymaganych kwalifikacji stwierdzono w trzech instytucjach kultury: w Bibliotece Publicznej w Dzielnicy „Praga - Południe” dwie osoby zostały zatrudnione na stanowisku młodszego bibliotekarza, pomimo tego, że nie posiadały przeszkolenia specjalistycznego wymaganego załącznikiem nr 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9 marca 1999 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych uprawniających do zajmowania określonych stanowisk w bibliotekach oraz trybu stwierdzania tych kwalifikacji\(^{24}\); w Klubie Kultury Falenica stwierdzono, że instruktorzy sekcji plastyki, muzyki i sekcji komputerowej nie posiadali przygotowania pedagogicznego, wymaganego załącznikiem nr 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 9 marca 1999 r. w sprawie wymagań kwalifikacyjnych i trybu stwierdzania kwalifikacji uprawniających do zajmowania określonych stanowisk w niektórych instytucjach kultury, dla których organizatorem jest administracja rządowa lub jednostki samorządu terytorialnego; w Domu Kultury „Arsus” zatrudniono instruktora z wykształceniem średnim, podczas gdy z ww. rozporządzenia wynika, iż stanowisko to powinna zajmować osoba posiadająca wykształcenie wyższe specjalistyczne, wyższe zawodowe lub ukończone studium animatorów kultury i staż pracy 2 lata.
Niewłaściwe zaszeregowanie pracowników stwierdzono w dwóch jednostkach, a mianowicie w Klubie Kultury „Anin” i w Klubie Kultury „Falenica”. Na przykład w Klubie Kultury „Falenica” główny instruktor eurokoordynator uzyskała kategorię zaszeregowania XIV, a instruktor muzyki
\(^{24}\) Dz. U. Nr 41, poz. 419.
i sekcji komputerowej uzyskał kategorię XIII, co było niezgodne z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących w szczególności działalność w zakresie upowszechniania kultury, gdyż stanowisko głównego instruktora powinno być zaszeregowane w kategoriach od XVIII do XXI, a instruktora może być zaszeregowane maksymalnie do grupy XII.
Dom Kultury Centrum „Łowicka” zakupił w 2004 roku leksykon „Who is who w Polsce” za kwotę 2.513,54 zł z zamieszczonym biogramem Dyrektora Centrum „Łowicka”. Do czasu zakończenia kontroli w maju 2005 r. sprzedający nie przesłał zakupionego leksykonu a Centrum nie monitorowało w tej sprawie sprzedającego. Zdaniem NIK dokonanie tego zakupu nie miało uzasadnienia gospodarczego. Z odpowiedzi na wystąpienie pokontrolne wynika, iż Dyrektor Centrum zwróciła ww. kwotę do kasy Centrum.
Zatrudnienie w Urzędzie Miasta Stołecznego Warszawy w komórkach organizacyjnych zajmujących się kulturą, tj. w Biurze Kultury, Biurze Teatru i Muzyki i w Wydziałach Kultury dla Dzielnic wyniosło na koniec I kwartału 2005 roku ogółem 88 osób (86,75 w przeliczeniu na etaty).
Zatrudnienie na koniec 2003 roku w skontrolowanych dwudziestu jednostkach kultury wynosiło 575,2 etatów, na koniec 2004 roku 647,1 etatów, co oznacza wzrost w porównaniu do poprzedniego roku o 12,5%, a na koniec I kwartału 2005 roku 645 etatów, co oznacza spadek w porównaniu do stanu na koniec 2004 roku o 0,3%.
4. Informacje dodatkowe o przeprowadzonej kontroli
4.1. Przygotowanie kontroli
W ramach przygotowania do kontroli Delegatura w Warszawie dokonała analizy sprawozdań Urzędu m. st. Warszawy z zakresu kultury, sprawozdań GUS oraz analizy prasy i źródeł internetowych oraz poprzednich kontroli NIK w celu ustalenia obszarów nieprawidłowości i oceny ryzyka kontroli.
W trakcie kontroli została przeprowadzona narada z pracownikami wykonującymi czynności kontrolne, mająca na celu wyjaśnienie wszelkich wątpliwości pojawiających się w toku kontroli.
4.2. Postępowanie kontrolne i działania podjęte po zakończeniu kontroli
Kierownicy kontrolowanych jednostek nie składali zastrzeżeń co do ustaleń zawartych w protokołach kontroli.
Po zakończeniu kontroli NIK sformułowała 21 wystąpień pokontrolnych do kierowników instytucji kultury.
Najwyższa Izba Kontroli otrzymała odpowiedzi na wszystkie wystąpienia, z których wynika, że sformułowane wnioski zostały zrealizowane lub są w trakcie realizacji. Między innymi Prezydent m.st. Warszawy, w odpowiedzi z dnia 24 października 2005 r. poinformował o:
– opracowaniu aktualnych statutów instytucji kultury w treści dostosowanej do zapisów ustawy o ustroju m.st. Warszawy;
– przygotowaniu projektu Regulaminu Organizacyjnego Biura Kultury uwzględniającego zmiany dotyczące m.in. powstania Biura Teatru;
– rozpoczęciu działań mających na celu opracowanie projektu dokumentu zawierającego tryb i kryteria udzielania oraz rozliczania dotacji dla instytucji kultury;
– ujednoliceniu procedur zatwierdzania sprawozdań finansowych jednostek kultury;
– podejmowaniu przez Biuro Kontroli Wewnętrznej i Audytu kontroli 5% zsumowanych wydatków jednostek organizacyjnych objętych budżetem;
– podjęciu działań w zakresie rozwiązania problemu opłat przez miejskie instytucje z tytułu podatku od nieruchomości.
Realizując wyniki kontroli Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Warszawie skierowała 2 zawiadomienia o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych za naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych dotyczące pracowników dwóch jednostek (Teatr „Dramatyczny”, Teatr „Komedia”) oraz zawiadomienie o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych za wykazanie w sprawozdaniu finansowym danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej w Ośrodku Kultury Ochoty.
Ponadto skierowane zostało 1 zawiadomienie o przestępstwie dot. nierzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych w Ośrodku Kultury „Ochota”. W przygotowaniu są zawiadomienia o naruszeniu dyscypliny finansów publicznych za:
– naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych (3 zawiadomienia),
– wykazanie w sprawozdaniu budżetowym danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej (3 zawiadomienia),
– nieterminowe rozliczanie i nieterminowe dokonanie zwrotu dotacji (1 zawiadomienie),
– niewykonanie zobowiązań, których skutkiem jest zapłata odsetek, kar i opłat (1 zawiadomienie).
## 5. Załączniki
**Załącznik nr 1 – Wykaz skontrolowanych jednostek i lista osób zajmujących kierownicze stanowiska, odpowiedzialnych za kontrolowaną działalność**
| Lp. | Nazwa instytucji | Imię i nazwisko kierownika/ pełniona funkcja | Okres pełnienia funkcji |
|-----|------------------|---------------------------------------------|-------------------------|
| 1. | Urząd Miasta Stołecznego Warszawy | Lech Kaczyński – Prezydent m. st. Warszawy | 18.11.2002 – do chwili obecnej |
| 2. | Teatr Dramatyczny | Anna Sapiego - Dyrektor | 1.10.1991 – do chwili obecnej |
| 3. | Teatr Nowy | Adam Hanuszkiewicz – Dyrektor Naczelny i Artystyczny | 15.05.1989 – do chwili obecnej |
| 4. | Teatr Kwadrat | Edmund Karwański – Dyrektor Naczelny i Artystyczny | 1.09.1986 – do chwili obecnej |
| 5. | Teatr Rampa na Targówku | Witold Olejarz – Dyrektor Naczelny | 2.02.1999 – do chwili obecnej |
| 6. | Północne Centrum Sztuki Teatr Komedia | Zenon Dądajewski – Dyrektor Naczelny i Artystyczny | 1.01.2003 - do chwili obecnej |
| 7. | Stołeczna Estrada | Andrzej Matusiak - Dyrektor | 16.01.1991 – do chwili obecnej |
| 8. | Biblioteka Publiczna Dzielnicy Białołęka | Krystyna Zaleska – Dyrektor | 1.03.1999 – 31.12.2004 |
| | | Elżbieta Majchrzak - Dyrektor | 1.10.2004 – do chwili obecnej |
| 9. | Ursynowska Biblioteka Publiczna im. Juliana Ursyna Niemcewicza | Anna Wolska – Dyrektor | 1.06.2004 – do chwili obecnej |
| 10. | Biblioteka Publiczna im. Stanisława Staszica w Dzielnicy Bielany | Teresa Churska-Czarnecka | do 31.03.2004 r. |
| | | Anna Czechowicz – Zastępca Dyrektora | 1.01.2001 – do chwili obecnej |
| 11. | Biblioteka Publiczna Dzielnicy Praga-Południe | Izabella Czerwińska - Dyrektor | 18.04.1994 – do chwili obecnej |
| 12. | Ośrodek Kultury Ochoty | Krzysztof Stachowski – Dyrektor | 3.06.2002 – 1.07.2004 |
| | | Monika Bończa Tomaszewska – Dyrektor | 15.10.2004 – do chwili obecnej |
| 13. | Białolecki Ośrodek Kultury | Tomasz Służewski – Dyrektor | 1.07.1997 – do chwili obecnej |
| 14. | Dom Kultury „Arsus” | Bogusław Łopuszański - Dyrektor | 1.07.1995 – do chwili obecnej |
| 15. | Dom Kultury Centrum „Łowicka” | Katarzyna Hagmajer - Dyrektor | 1.03.1995 - do chwili obecnej |
| 16. | Klub Kultury „Marysin” | Ewa Jabłońska – p.o. Kierownika | 1.11.1998 r. – do chwili obecnej |
| 17. | Klub Kultury „Anin” | Maria Wierzbicka – Dziedzic - Kierownik | 1.07.1996 – do chwili obecnej |
| 18. | Klub Kultury „Falenica” | Tomasz Pastwa – Kierownik | 16.10.1998- 17.03.2004 |
| | | Irena Rogowska – p.o. Kierownika | 17.02.2004-30.09.2004 |
| | | Aleksandra Jankowska - Kierownik | 15.10.2004-do chwili obecnej |
| 19. | Klub Kultury „Radość” | Dorota Szot - Kierownik | 17.06.1983 – do chwili obecnej |
| 20. | Klub Kultury „Zastów” | Lilianna Owies - Kierownik | 26.06.1996 – do chwili obecnej |
| 21. | Klub Kultury "Aleksandrów" | Renata Komorniczak - Kierownik | 2.05.1997 – do chwili obecnej |
Załącznik nr 2 - Wykaz ważniejszych aktów prawnych
1. Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej – Dz.U. z 2001 r. Nr 13, poz. 123 ze zm.
2. Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach – Dz.U. Nr 85, poz. 539 ze zm.
3. Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy – Dz.U. Nr 41, poz. 361 ze zm.
4. Ustawa za dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.
5. Ustawa za dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym – Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 ze zm.
6. Ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych – Dz.U. z 2003 r. Nr 15, poz. 148 ze zm.
7. Ustawa z dnia 10 czerwca 1994 r. o zamówieniach publicznych – Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 664 ze zm.
8. Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych – Dz.U. Nr 19, poz. 177 ze zm.
9. Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości – Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.
10. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.
11. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.
12. Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym – Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.
13. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług – Dz.U. Nr 54, poz. 535.
14. Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 23 kwietnia 1999 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących w szczególności działalność w zakresie upowszechniania kultury – Dz.U. Nr 45, poz. 446 ze zm.
15. Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników niektórych instytucji kultury – Dz.U. Nr 35, poz. 151 ze zm.
16. Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 17 lutego 1992 r. w sprawie sposobu prowadzenia rejestru instytucji kultury – Dz.U. Nr 20, poz. 80.
| | |
|---|---|
| 1. | Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy |
| 2. | Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego |
| 3. | Minister Finansów | | <urn:uuid:b9fc325d-35b1-4605-9e85-dfcf498bb36c> | finepdfs | 1.699219 | CC-MAIN-2021-17 | https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,px_2005160.pdf,typ,k.pdf | 2021-04-22T11:37:24+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618039603582.93/warc/CC-MAIN-20210422100106-20210422130106-00243.warc.gz | 1,004,103,393 | 0.998949 | 0.999934 | 0.999934 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
176,
795,
3298,
5126,
6892,
8752,
10728,
12720,
14408,
15876,
16547,
18332,
20176,
21999,
23816,
25947,
28019,
29817,
31931,
33765,
35601,
37595,
39990,
42667,
49346,
52117,
54310,
57351,
59320,
61143,
63113,
64992,
66780,
68713,
70342,
72304,
... | 1 | 0 |
Przedmiot zamówienia: „Sukcesywna dostawa art. sypkich, przetworów owocowych i warzywnych, tłuszczy i produktów strączkowych "
Lp.
(1)
1
2
3
4
5
6
| Nazwa i opis przedmiotu zamówienia | Opis oferowanego przedmiotu zamówienia (opisać lub zgodne) | Jedno stka | Ilość | Cena jednost kowa netto | Stawka podatk u VAT (%) | Cena jednost kowa brutto | Wartość netto (zł) | Wartość podatku VAT (zł) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| (2) | (3) | (4) | (5) | (6) | (7) | (8) | (9) | (10) |
| | | | | | | (6*7)+6 | 5*6 | 7*9 |
| baton kinder maxi 126g Batoniki z mlecznej czekolady z nadzieniem mlecznym. | | op. | 120 | | 23% | | | |
| bomboniera toffifee 125g Czekoladki Orzech laskowy w karmelu kremie orzechowym i czekoladzie | | op. | 120 | | 23% | | | |
| ciastka - paluszki solone 300g Składniki: mąka pszenna, sól 3.9%,olej roślinny rzepakowy, ekstrakt słodowy jęczmienny, węglany sodu (E 500), wodorotlenek sodu (E 524), L-cysteina (E 920) | | op. | 20 | | 23% | | | |
| ciastka delicje 150g Biszkopty z galaretką (52%) oblewane czekoladą | | op. | 120 | | 23% | | | |
| ciastka hit 220g kruche herbatniki połączone aksamitnym czekoladowym kremem | | op. | 120 | | 23% | | | |
| ciastka pierniki truskawkowe 150g Pierniczki o tradycyjnym smaku i korzennym zapachu oblane aksamitną czekoladą, a ich środek wypełnia pyszne truskawkowe nadzienie | | op. | 120 | | 23% | | | |
7
ciastka pomarańczowe 147g op.
120
23%
biszkopty z galaretką, oblane oryginalną,
| cukier waniliowy 32g Przyrządzany jest z cukru buraczanego łączonego z laskami wanilii lub z ekstraktem wanilii. | op. | 200 | 23% |
|---|---|---|---|
| cukierki żelki złote misie 100g syrop glukozowy, cukier, woda, żelatyna wieprzowa, regulator kwasowości: kwas jabłkowy, koncentraty roślinne: marchew, pomarańczowa marchew, spirulina, wiśnia, czarna porzeczka, krokosz barwierski, substancja glazurująca: wosk carnauba, oleje roślinne (kokosowy, rzepakowy), naturalne aromaty | op. | 120 | 23% |
| cukierki żelki akuku 90g syrop glukozowy, cukier, sok owocowy 20% (z zagęszczonego soku owocowego), woda, żelatyna wieprzowa, regulator kwasowości: kwas jabłkowy, koncentraty roślinne: marchew, pomarańczowa marchew, spirulina, wiśnia, czarna porzeczka, krokosz barwierski, substancja glazurująca: wosk carnauba, oleje roślinne (kokosowy, rzepakowy), naturalne aromaty | op. | 120 | 23% |
| cynamon 20g otrzymywany z wysuszonej kory cynamonowca, utarty na proszek | op. | 30 | 23% |
| czekolada bubly milk 90g wyrób cukierniczy sporządzany z miazgi kakaowej, tłuszczu kakaowego (masło kakaowe) lub innego tłuszczu roślinnego, środka słodzącego i innych dodatków, a w przypadku czekolady mlecznej także z mleka | op. | 120 | 23% |
8
9
10
11
12
czekolada milka 300g op.
200
23%
wyrób cukierniczy sporządzany z miazgi
| czekolada mleczna 100g wyrób cukierniczy sporządzany z miazgi kakaowej, tłuszczu kakaowego (masło kakaowe) lub innego tłuszczu roślinnego, środka słodzącego i innych dodatków, a w przypadku czekolady mlecznej także z mleka | op. | 200 | 23% |
|---|---|---|---|
| groszek ptysiowy PICCOLO 100g składa się z masy jajowej pasteryzowanej, wody i mąki pszennej. Dodatkowymi składnikami są tłuszcz palmowy oraz sól. | op. | 120 | 23% |
| herbata granulowana 100g po zaparzeniu esencjonalny napar, wyraźnie wyczuwalny smak herbaty, torebki opakowane oryginalnie, po zaparzeniu kolor ciemnobrązowy, bez obcych zapachów | op. | 300 | 23% |
| herbata owocowa (saga) 45g- saszetka po zaparzeniu esencjonalny napar, wyraźnie wyczuwalny smak herbaty, torebki opakowane oryginalnie, po zaparzeniu kolor w zależności od rodzaju owoców, bez obcych zapachów | op. | 80 | 23% |
| herbata saga czarna 100g saszetka po zaparzeniu esencjonalny napar, wyraźnie wyczuwalny smak herbaty, torebki opakowane oryginalnie, po zaparzeniu kolor ciemnobrązowy, bez obcych zapachów | op. | 30 | 23% |
14
15
16
17
18
kakao naturalne 100g op.
100
23%
ciemne, naturalne, zawartość tłuszczu
| kawa naturalna mielona Jacobs cronat gold 200g Wyprodukowana w stu procentach z kawy naturalnej, smak oraz intensywny aromat, bez obcych zapachów | op. | 10 | 23% |
|---|---|---|---|
| kawa naturalna rozpuszczalna Jacobs cronat gold 200g Wyprodukowana w stu procentach z kawy naturalnej, smak oraz intensywny aromat, bez obcych zapachów | op. | 15 | 23% |
| musztarda francuska 700g większość ziaren gorczycy pozostaje w całości, użyty do produkcji jest ocet winny, często dodatkiem jest także wino, musztarda jest na ogół łagodna w smaku; Nie zawiera konserwantów, sztucznych barwników ani wzmacniaczy smaku. Bez glutenu. | op. | 15 | 23% |
| musztarda stołowa 1000g łagodna musztarda delikatesowa o kremowej konsystencji i delikatnym, harmonijnym smaku, jasna, jednolita barwa. Nie zawiera konserwantów, sztucznych barwników ani wzmacniaczy smaku. Bez glutenu. | op. | 20 | 23% |
| ocet winny biały 6% ,220g produkt naturalny, który powstaL z wina gronowego w procesie fermentacji. | op. | 50 | 23% |
| papryka w proszku 16g Wysuszone owoce papryki. W zależności od tego jaki rodzaj papryki został zmielony mamy łagodny, słodki lub pikantny smak. Charakteryzuje się słodkim, niekiedy ostrym zapachem. | op. | 350 | 23% |
20
21
22
23
24
25
pieprz czarny mielony 20g op.
100
23%
Pieprz czarny to suszone, niedojrzałe
| przyprawa curry 25g to mieszanka przypraw, Wspólnym elementem wielu sproszkowanych mieszanek przyprawowych jest kurkuma, która nadaje curry charakterystyczny żółty kolor. Inne popularne przyprawy wchodzące w skład mieszanki curry to: kolendra, imbir, czosnek, chilli, pieprz, cynamon, goździki, gałka muszkatołowa, kardamon i kminek. | op. | 50 | 23% |
|---|---|---|---|
| przyprawa kurkuma 15g mielona w postaci jasno-żółtego proszku. Bukiet: ziemisty i lekko cierpki, Smak: aromatyczny i ciepły smak z nutką goryczy. | op. | 30 | 23% |
| sól jodowana 1000g oczyszczona - sól kuchenna warzona | kg | 120 | 23% |
| woda mineralna 500g niskozmineralizowana – ogólna zawartość soli mineralnych nie jest większa od 500 mg/l. | op. | 400 | 23% |
| ziele angielskie-ziarno 15g (ok 4 - 7 mm średnicy), są chropowate na zewnątrz i mają barwę ciemno brązową. Bukiet: ostry i aromatyczny, jak połączenie gałki muszkatołowej, goździków, imbiru i cynamonu. Smak: ciepły i słodko ostry | op. | 30 | 23% |
| zioła – oregano 10g ma aromatyczny, ciepły i lekko gorzki smak | op. | 50 | 23% |
27
28
29
30
31
32
zioła – bazylia 10g op.
50
23%
ma orzeźwiający, goździkowy
| zioła - lubczyk liść 10g Liście, które przypominają liście selera, mają ostry, drożdżowo - piżmowy smak z nutą cytryny i selera. | op. | 250 | 23% |
|---|---|---|---|
| zioła – rozmaryn 10g ma charakterystyczny silny smak, lekko sosnowy, trochę słodszy od mięty, z lekką nutą imbiru. | op. | 50 | 23% |
| zioła – tymianek 10g charakteryzuje się ostrym, ciepłym, pikantnym i przyjemnym aromatem, ma delikatny posmak goździków. | op. | 50 | 23% |
| ananas konserwowy plastry 580 g plastry w lekkim syropie, Składniki: ananasy, woda, cukier, regulator kwasowości - kwas cytrynowy | op. | 40 | 8% |
| budynie różne smaki 45g bez cukru, różne smaki na ½ l mleka Składniki skrobia (ziemniaczana, kukurydziana) aromat, barwniki (kurkumina, karoteny) kakao w proszku o obniżonej zawartości tłuszczu 17%, czekolada 0,1% (cukier, miazga kakaowa, kakao w proszku o obniżonej zawartości tłuszczu) | op. | 150 | 8% |
| burak konserwowy 900g Buraki ćwikłowe marynowane, tarte. Produkt pasteryzowany. Składniki buraki ćwikłowe (94%), ocet spirytusowy, cukier, sól, woda | op. | 100 | 8% |
| chrzan tarty(bez octu) 180g produkt otrzymany ze świeżych, pozbawionych skórki tartych korzeni chrzanu, kwasku cytrynowego z | op. | 50 | 8% |
34
35
36
37
38
39
40
42
43
44
45
46
dodatkiem soli i cukru.
struktura – przetarta masa z zawartością
| cukier biały kryształ 1000g papierowa torebka | kg | 600 | 8% |
|---|---|---|---|
| cukier puder papierowa torebka bardzo drobno zmielony cukier kryształ. | kg | 15 | 8% |
| fasola czerwona konserwowa 400g ziarna czerwone, całe, nie zepsute, zalewa typowa, bez obcych zapachów, Składniki fasola czerwona (60%), woda, sól | op. | 50 | 8% |
| groszek konserwowy 400g kolor zielony, soczysty, ziarna całe, nie zepsute, bez obcych zapachów, Składniki groszek zielony ziarno, woda, cukier, sól | op. | 50 | 8% |
| ketchup pikantny/ łagodny970g Składniki pomidory (161 g pomidorów zużyto na 100 g produktu), cukier, przeciery z selera (7,3%) i cebuli (6,7%), skrobia modyfikowana kukurydziana, sól, ocet spirytusowy, regulator kwasowości - kwas cytrynowy, przyprawy | op. | 150 | 8% |
| koncentrat buraczany 200g intensywny smak i aromat, bez glutaminianu Składniki zagęszczony sok z buraków ćwikłowych (59,2%), woda, cukier, syrop glukozowo-fruktozowy, sól, regulator kwasowości - kwas cytrynowy, warzywa | op. | 150 | 8% |
48
49
50
51
i ekstrakty warzywne (zawierają seler), przyprawy i ekstrakty przypraw, aromaty
| koncentrat pomidorowy 30% ekstraktu, 930g charakterystyczny smak pomidorów, słono-kwaśny zapachem, kolor ciemnoczerwony | op. | 90 | 8% |
|---|---|---|---|
| kukurydza konserwowa 400g ziarna młodej kukurydzy luzem w zalewie konserwującej, ziarna całe nieuszkodzone, zalewa barwy żółtawej i żółta, opalizująca lub mętna z osadem tkanki roślinnej na dnie opakowania, konsystencja miękka – wyrównana, smak i zapach – charakterystyczny dla kukurydzy bez obcych smaków i zapachów, | op. | 90 | 8% |
| majonez Pomorski 620g składa się głównie z oleju rzepakowego, wody, żółtka jaja (3,9%) i musztardy (czyli wody, octu spirytusowego, gorczycy, cukru, soli), skrobi modyfikowanej, gumy guar i gumy ksantanowej. | op. | 20 | 8% |
| mąka ziemniaczana 1000g papierowa torebka produkt zawierający około 84% skrobi, uzyskiwany z bulw pędowych ziemniaków, postać sypkiego, matowego proszku o barwie czysto białej, bez śladów obcych zapachów i posmaków. | kg | 30 | 8% |
| ogórki konserwowe 870g skład: ogórek 60 %, ocet 10 %, cukier 5 %, sól 2 %, woda 22 %, przyprawy 1 %, przypraw aromatyczno – smakowych, zalanych zalewą octową z dodatkiem soli i cukru, utrwalony przez pasteryzację w opakowaniu hermetycznie zamkniętym, struktura – dość luźno ułożone całe ogórki, jędrne, chrupkie, powierzchnia ogórków wolna od uszkodzeń | op. | 150 | 8% |
53
54
55
56
mechanicznych i plam chorobowych, zapach – charakterystyczny dla ogórków
| papryka konserwowa 870g papryka jędrna lekko miękka, nierozpadająca się, smak i zapach charakterystyczny dla papryki, kwaśnosłodki, złagodzony dodatkiem oleju, zawartość soli kuchennej nie więcej niż 1,0 %, | op. | 100 | 8% |
|---|---|---|---|
| pestki dyni suszone 500g pestek dyni – nie powinny być zjełczałe i stęchłe. | op. | 15 | 8% |
| pieczarki konserwowe 780g Skład: Pieczarki, woda, ocet spirytusowy, cukier, sól, marchew, mieszanka przypraw (w tym gorczyca), wyrazisty kwaśno-korzenny smak , tradycyjna, delikatnie octowa zalewa, grzyby całe, sortowane do określonych wymiarów, o zamkniętych kapeluszach i krótko obciętych trzonach. | op. | 40 | 8% |
| płatki migdałów blanszowane 70g jadalne nasionami migdałowca zwyczajnego, nie powinny być zjełczałe i stęchłe. | op. | 10 | 8% |
| pomidory konserwowe Pelati 2550g Produkt pasteryzowany, pomidory całe bez skórki (60%), sok pomidorowy, sól, regulator kwasowości: kwas cytrynowy | op. | 60 | 8% |
przecier ogórkowy 900g op.
50
8%
skład: Ogórki kwaszone (ogórki, woda,
| przyprawa – majeranek suszony otarty 100g jasno zielony z szarawym odcieniem, ma ziołowy zapach i delikatny słodki aromat tymianku i bazylii, bez obcych zapachów | op. | 25 | 8% |
|---|---|---|---|
| rodzynki 500g suszone owoce winogron, duże, o jasnożółtym kolorze nie powinny być zjełczałe i stęchłe, bez obcych zapachów | op. | 10 | 8% |
| seler konserwowy sałatkowy 300g Składniki seler, woda, cukier, ocet spirytusowy, sól, regulator kwasowości: kwas cytrynowy, przeciwutleniacz: pirosiarczyn sodu | op. | 100 | 8% |
| szczaw konserwowy 900g skład: szczaw, sól. wyraźne fragmenty liści szczawiu, smak kwaśny, charakterystyczny dla przecieru szczawiowego | op. | 30 | 8% |
| śliwki suszone bez pestek 100g śliwki suszone 99,9%, być zjełczałe i stęchłe, bez obcych zapachów | op. | 40 | 8% |
| wiórki kokosowe 200g jadalna biała warstwa orzecha kokosowego, Składniki: wiórki kokosowe, substancja konserwująca - dwutlenek siarki .bez obcych zapachów | op. | 10 | 8% |
58
59
60
61
62
63
10
zaprawa cytrynowa 200 ml op.
80
8%
Składniki:
| zaprawa cytrynowa 500 ml Składniki: woda, sok cytrynowy min 10% (odtworzony z soku zagęszczonego), cukier, regulator kwasowości - kwas cytrynowy, naturalny aromat cytrynowy, przeciwutleniacz: kwas askorbinowy, substancja konserwująca: sorbinian potasu | op. | 40 | 8% |
|---|---|---|---|
| zaprawa cytrynowa 1000 ml Składniki: woda, sok cytrynowy min 10% (odtworzony z soku zagęszczonego), cukier, regulator kwasowości - kwas cytrynowy, naturalny aromat cytrynowy, przeciwutleniacz: kwas askorbinowy, substancja konserwująca: sorbinian potasu | op. | 30 | 8% |
| Żelatyna wieprzowa bez przypraw 50 g (gelatin, ATC: B 05 AA 06) – prześwitujące, bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych. Składa się z glicyny, proliny i hydroksyproliny. | op. | 30 | 8% |
| żurek staropolski w butelce 500g skład: woda, mąka żytnia z otrębami, sól, czosnek, przyprawy | op. | 80 | 8% |
65
66
67
68
11
69 bułka tarta 1000g
–torba papierowa kg
120
5%
produkt powstały w wyniku starcia
| fasola biała "Jaś" 1000g 100% suchych nasion bez konserwantów, roślina strączkowa z rodziny bobowatych, | kg | 40 | 5% |
|---|---|---|---|
| groch łuskany 1000g 100% groch łuskany połówki bez konserwantów, roślina strączkowa z rodziny bobowatych, | kg | 30 | 5% |
| grzanki tradycyjne pszenne 700g – mamut Składniki: mąka pszenna, tłuszcz roślinny palmowy, serwatka w proszku (z mleka), olej roślinny palmowy, sól, drożdże, jaja w proszku, emulgator: lecytyny (z soi) | op. | 70 | 5% |
| kasza jęczmienna wiejska –kartonik 400g barwa kasz jęczmiennych powinna być jasnoszara z odcieniem od zielonkawego do żółtawego, o swoistym zapachu i smaku – dopuszcza się zawartość ziaren z odcieniem brązowym w ilości nie większej niż 10%. Kasza jęczmienna łamana (kasza jęczmienna wiejska) – jest to kasza otrzymana z oczyszczonego, obłuszczonego, pokrajanego ziarna, niepolerowana; | op. | 150 | 5% |
| kasza jęczmienna pęczak -kartonik 400g całe ziarno, pozbawione łuski; | op. | 40 | 5% |
| kasza manna 1000g ,torebka papierowa drobnoziarnista kasza otrzymywana z ziaren pszenicy, barwa biała z odcieniem żółtawym | kg | 10 | 5% |
70
71
72
73
74
75
12
makaron kokardki Lublin 1000g kg
25
5%
100% semoliny poch. z przemiału
| makaron pióra Lublin 1000g 100% semoliny poch. z przemiału pszenicy inticum durum, bez dodatków i ulepszaczy, | kg | 25 | 5% |
|---|---|---|---|
| makaron świderki Lublin 1000g 100% semoliny poch. z przemiału pszenicy inticum durum, bez dodatków i ulepszaczy, | kg | 40 | 5% |
| makaron wstążka Lublin 1000g 100% semoliny poch. z przemiału pszenicy inticum durum, bez dodatków i ulepszaczy, | kg | 25 | 5% |
| makaron zacierka 250g Składniki: semolina-mąka makaronowa z pszenicy durum, pasteryzowana masa jajowa 10%,woda. | kg | 40 | 5% |
| mąka pszenna wrocławska typ 500 /1000g jasny, kremowy kolor, bez obcych zapachów | kg | 350 | 5% |
| miód naturalny wielokwiatowy opakowanie – słoik 1l w stanie płynnym kolor żółty. Po skrystalizowaniu kolor jasnobrązowy. Łagodny, o woskowym zapachu. Może też posiadać różne barwy i smak, uzależnione od rodzaju oblatywanego kwiatu. | op. | 150 | 5% |
| olej rzepakowy opakowanie -butelka 1l Składniki 100% rafinowany olej rzepakowy z pierwszego tłoczenia, filtrowany na zimno | op. | 350 | 5% |
77
78
79
80
81
82
83
13
oliwa z oliwek extra virgin opakowanie op.
10
5%
0,5l
| orzechy włoskie łuskane 200g 100 % orzechów, bez konserwantów dorodne połówki z jednolitą barwą skórki. | op. | 10 | 5% |
|---|---|---|---|
| . płatki kukurydziane corn flakies 1000g produkt otrzymany z ziaren kukurydzy, struktura i konsystencja sypka, płatki niepokruszone, bez grudek, barwa złotożółta z różnymi odcieniami, smak i zapach charakterystyczny dla płatków kukurydzianych lekko słodki | kg | 50 | 5% |
| przyprawa kminek(nasiona) 25g Nasiona są brązowe, paskowane w podłużnym kształcie. Ma słodkawy, ciepły zapach o smaku lekko piekącym podobnym do anyżu i kopru włoskiego | op. | 20 | 5% |
| ryż biały (kartonik) 400g ziarno ryżu całkowicie obłuskane Ziarno ma wydłużony kształt i biały kolor, cechuje się łagodnym smakiem | op. | 120 | 5% |
| ryż brązowy (kartonik) 400g ziarno ryżu częściowo obłuskane Ziarno ma wydłużony kształt i brązowy kolor. | op. | 60 | 5% |
| słonecznik łuskany – pestki 500g 100 % słonecznika, bez konserwantów pestki z jednolitą barwą skórki. | op. | 30 | 5% |
85
86
87
88
89
90
14
92
Uwaga: 1) Wszystkie pola w formularzu asortymentowo-cenowym muszą być wypełnione.
| sok jabłkowy opakowanie 1 l nie zawierają sztucznych barwników ani cukru. 100% owocowe, z zagęszczonego soku jabłkowego | op. | 30 | 5% | | |
|---|---|---|---|---|---|
| sok pomarańczowy opakowanie 1 l nie zawierają sztucznych barwników ani cukru. 100% owocowe ,z zagęszczonego soku pomarańczowego | op. | 30 | 5% | | |
| WARTOŚĆ OGÓŁEM | | | | Wartość netto zamówienia ogółem: ……………. | Wartość podatku VAT zamówieni a ogółem: …………. |
2) Wyliczenia należy dokonać z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku z zachowaniem zasad zaokrągleń matematycznych
Wymagania:
- opakowania powinny być wykonane z materiałów opakowaniowych przeznaczonych do kontaktu z żywnością, zamknięte. Powinno zabezpieczać produkt przed uszkodzeniem i zanieczyszczeniem. –o pakowanie powinno być oznakowane i zawierać informacje dotyczące: nazwy i adresu producenta, nazwa dystrybutora, nazwa towaru, jego klasa jakości, data produkcji, termin przydatności do spożycia.
- opakowania nie mogą być uszkodzone ani zgniecione, wszelkie uszkodzenia spowodują nie przyjęcie towaru przez zamawiającego - widoczne terminy przydatności do spożycia
Wartość netto zamówienia ogółem……………………………………………….……………………………………………………………………….
Słownie wartość netto zamówienia ogółem………………………………………………………………………...............................................................
Wartość podatku VAT zamówienia ogółem……………………………………………………………………………………………………………..
Słownie: wartość podatku VAT zamówienia ogółem …………………………………………………………………………........................................
Wartość brutto zamówienia ogółem……………………………………………………………………………………………………………………..
Słownie wartość brutto zamówienia ogółem :…………………………………………………………............................................................................
......................................................................................... ...........................................................................................................................
(miejscowość i data) ( pieczęć i podpis osób wykazanych w dokumencie uprawniającym do występowania w obrocie prawnym lub posiadających pełnomocnictwo)
15 | <urn:uuid:70da0791-7cd2-49b2-8b4a-cc9b165df0ef> | finepdfs | 1.078125 | CC-MAIN-2021-43 | https://bip.powiattorunski.pl/plik,39879,zalaczni-nr-2-art-sypkie-i-przetwory-po-1-zmianie-pdf.pdf | 2021-10-25T21:12:12+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323587767.18/warc/CC-MAIN-20211025185311-20211025215311-00291.warc.gz | 228,240,710 | 0.997573 | 0.999807 | 0.999807 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1425,
2762,
3930,
5256,
6440,
7753,
8862,
10293,
11344,
12420,
13508,
14750,
15897,
16989,
19539
] | 1 | 0 |
Negacjonizm AIDS w tygodniku „The Spectator"
Autor tekstu: Ben Goldacre
Tłumaczenie: Krzysztof Achinger
Wiele dziwnych rzeczy można przemycić pod twierdzeniem, że „po prostu rozpoczynasz debatę". Może pamiętacie film dokumentalny negacjonisty AIDS-u pod tytułem House Of Numbers sprzed 3 tygodni (http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2009/sep/26/be n-goldacre-badscience-aids). Od tamtej pory wzbudza wielkie zainteresowanie. Pokazano go na londyńskim festiwalu filmowym Raindance , stwierdzając, że są z tego dumni, a jeden z głównych organizatorów festiwalu (http://gimpyblog.wordpress.com/2009/10/04/film-festival-en dorse-aids-denialism/) pojawił się na Youtube mówiąc, że przeanalizowali każde 15 sekund filmu i nie znaleźli żadnych nieścisłości.
Całkiem nieźle, jak na film, który sugeruje, że to nie HIV powoduje AIDS, ale leki antyretrowirusowe lub bieda, lub też narkomania, a HIV prawdopodobnie nie istnieje, narzędzia używane do diagnostyki nie działają, zaś AIDS jest po prostu fałszywą diagnozą, wymyśloną po to, by sprzedawać leki antyretrowirusowe na wiele rozmaitych chorób, natomiast samo leczenie nie odnosi żadnych rezultatów (http://www.bmj.com/cgi/content/full/324/7340/7 57).
Teraz jednak film doczekał się jeszcze nośniejszej platformy. Oto Fraser Nelson (http://www.spectator.co.uk/coffeehouse/5461313/question ing-the-aids-consensus.thtml), redaktor „The Spectator" promujący Spectator event next Wednesday (http://www.spectator.co.uk/ shop/events/5402473/spectato r-debate-a-world-without-aids.thtml), na którym odbędzie się pokaz filmu:
"Czy mamy prawo dyskutować o sile związku między HIV i AIDS? Jest to jeden z tych budzących silne emocje tematów z dość mocnym i krzykliwym lobby mówiącym, że otwarta dyskusja jest żałosna i równoznaczna z negowaniem AIDS. Za każdym razem, gdy jakakolwiek debata wkracza na ten poziom, staję się bardzo podejrzliwy."
Oczywiście ludzie będą mieli pewne obawy. Mimo międzynarodowego oburzenia, między 2000 a 2005 rokiem RPA wprowadziła prawo oparte na wierze, że HIV nie powoduje AIDS i odmówiła dostarczania właściwych terapii antyretrowirusowych. W dwóch (http://afraf.oxfordjournals.org/cgi/content/abstract/107/42 7/157) odrębnych badaniach (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18931626) oszacowano, że w tym czasie w RPA zmarło niepotrzebnie około 350 000 ludzi.
Powinniśmy także pamiętać, że „uczenie kontrowersji" jest ulubioną taktyką amerykańskich kreacjonistów i ludzi działających przeciwko szczepionkom (z którymi Fraser Nelson także, o dziwo, flirtował (http://www.spectator.co.uk/coffeehouse/5269468/the-flu- jab-choice-the-department-ofhe alth-might-not-tell-you-about.thtml)). Grupy te dobrze wiedzą, że w naszych współczesnych mediach, gdzie „prawda leży po środku, między dwoma ekstremami", wprowadzenie wątpliwości równa się zwycięstwu.
Ale debata także jest dobra. Więc jaką to „debatę" będzie gościł „The Spectator"? Zareklamowali panel „wiodących medycznych autorytetów". Są w nim cztery osoby. Jednym z nich jest lord Norman Fowler. Nie jest on „wiodącym medycznym autorytetem".
Charles Geshekter (http://www.virusmyth.com/aids/index/cgeshekter.htm) jest profesorem historii Afryki z Uniwersytetu w Chicago, zatem również nie jest „wiodącym medycznym autorytetem". Twierdzi on, że nie ma epidemii AIDS w Afryce, a tylko zwykła bieda, wiara w epidemię zaś jest wynikiem rasizmu i „zachodnich stereotypów seksualnych". W rzeczywistości nazywa to „Plagą, której nie ma" (http://www.virusmyth.com/aids/index/cgeshekter.htm" target=) i w 2000 roku był członkiem osławionego Panelu Doradczego ds. AIDS w Afryce Południowej prezydenta Thabo Mbeki.
Beverly Griffin jest emerytowaną profesor (http://www1.imperial.ac.uk/medicine/people/b.griffin/) w Imperial College zajmującą się wirusologią, ale nie HIV. Cytuje ją (http://www.virusmyth.com/aids/index/bgriffin.htm) strona internetowa „virusmyth" , gdy w latach 1990. mówiła, że HIV może nie być powodem AIDS. Jej poglądy mogły się teraz zmienić, mam nadzieję, że się zmieniły, wysłałem jej email i z nadzieją czekam na odpowiedź.
Wreszcie, dr Joe Sonnabend, emerytowany lekarz amerykański, który był bardzo zaangażowany w leczenie ludzi z AIDS, ale także uznawany przez wielu w społeczności Racjonalista.pl Strona 1 z 3 negacjonistów AIDS za sympatyka, twierdzi, że związek między HIV i AIDS nie jest dowiedziony. Ostatnio zdystansował się od tego poglądu.
Jestem pewien, że są to erudyci z dużymi osiągnięciami, ale nie jest jasne, że „The Spectator" zwołał „wiodące autorytety medyczne" w konkretnej kwestii czy HIV powoduje AIDS. Można także powiedzieć, że z wyjątkiem Normana Fowlera, wszyscy uczestnicy panelu „The Spectator" w którymś momencie podważali zgodę głównego nurtu specjalistów co do AIDS. Nie mówię, że to niedopuszczalne ani nie przesądzam o ich obecnym stanowisku. Mówię po prostu: oto ludzie, których „The Spectator" wybrał do swojego panelu „wiodących autorytetów medycznych" i mogą oni nie odzwierciedlać przytłaczającego konsensusu — który nie jest brzydkim słowem — że HIV powoduje AIDS i że leki antyretrowirusowe są niedoskonałym, ale w sumie zbawiennym sposobem leczenia (http://www.bmj.com/cgi/content/full/324/7340/7 57).
I jest jeszcze ten film, który poprzedza debatę. Nie mamy miejsca w tym krótkim artykule na przeanalizowanie jego błędów, jednak możecie znaleźć wiele z nich, udokumentowanych na wspaniałej stronie aidstruth.org (http://aidstruth.org). Zapytałbym jednak Frasera o jedną scenę z filmu, która przedstawia bardzo prosty argument. Christine Maggiore pojawia się w filmie wielokrotnie, mówiąc z emocjami i wyjaśniając swoją decyzję nie zażywania leków przeciwko AIDS, dzięki czemu żyje.
Fraser, Christine Maggiore nie żyje. Film wspomina o tym małymi literami na samym końcu i nic poza tym. Zmarła na zapalenie płuc w wieku 52 lat. Jej córka zmarła na nieleczony AIDS w wieku lat 3. Z powodu swoich przekonań o AIDS Christine Maggiore nie zażywała leków podczas ciąży, które, jak dowiedziono, redukują ryzyko przekazania HIV jej nienarodzonemu dziecku. W swoim krótkim życiu jej córka, Eliza Jane, nie została poddana badaniu na obecność HIV. Zanim zmarła na AIDS.
Nie mogę zrozumieć, jak film może przemilczeć tą sprawę — powinno się to przewijać się na ekranie dużymi, wytłuszczonymi literami, kiedy Maggiore mówi do nas z taką pasją — jak film, który w taki sposób przedstawia fakty, może być pomocny w rozpoczęciu kompetentnej debaty. To nie jest „kontrowersyjne", jest to bezsensowne wprowadzanie w błąd. „Rozpoczęcie debaty" jest w porządku. Z tym filmem i z takimi uczestnikami panelu „The Spectator" z pewnością ustanowił bardzo dziwne wydarzenie.
Tekst oryginału (http://www.badscience.net/2009/10/aids-denialism-at-t he-spectator/) Bad Science, 24 października 2009r.
Ben Goldacre
Ur. 1974. Brytyjski lekarz i dziennikarz, autor kolumny "Bad Science" w "The Guardian" (jest również autorem bloga o takiej samej nazwie). W publicznej służbie zdrowia pracuje jako junior doctor, jest także zarejestrowany jako psychiatra. Autor książki "Bad Science" (2008). Laureat wielu nagród za dziennikarstwo naukowe.
Strona www autora
Pokaż inne teksty autora
(Publikacja: 09-11-2009)
Oryginał.. (http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,6927)
Contents Copyright © 2000-2009 Mariusz Agnosiewicz Programming Copyright © 2001-2009 Michał Przech
Autorem portalu Racjonalista.pl jest Michał Przech, zwany niżej Autorem. Właścicielami portalu są Mariusz Agnosiewicz oraz Autor.
Żadna część niniejszych opracowań nie może być wykorzystywana w celach komercyjnych, bez uprzedniej pisemnej zgody Właściciela, który zastrzega sobie niniejszym wszelkie prawa, przewidziane w przepisach szczególnych, oraz zgodnie z prawem cywilnym i handlowym, w szczególności z tytułu praw autorskich, wynalazczych, znaków towarowych do tego portalu i jakiejkolwiek jego części.
Wszystkie strony tego portalu, wliczając w to strukturę katalogów, skrypty oraz inne programy komputerowe, zostały wytworzone i są administrowane przez Autora. Stanowią one wyłączną własność Właściciela. Właściciel zastrzega sobie prawo do okresowych modyfikacji zawartości tego portalu oraz opisu niniejszych Praw Autorskich bez uprzedniego powiadomienia. Jeżeli nie akceptujesz tej polityki możesz nie odwiedzać tego portalu i nie korzystać z jego zasobów.
Informacje zawarte na tym portalu przeznaczone są do użytku prywatnego osób odwiedzających te strony. Można je pobierać, drukować i przeglądać jedynie w celach informacyjnych, bez czerpania z tego tytułu korzyści finansowych lub pobierania wynagrodzenia w dowolnej formie. Modyfikacja zawartości stron oraz skryptów jest zabroniona. Niniejszym udziela się zgody na swobodne kopiowanie dokumentów portalu Racjonalista.pl tak w formie elektronicznej, jak i drukowanej, w celach innych niż handlowe, z zachowaniem tej informacji.
Plik PDF, który czytasz, może być rozpowszechniany jedynie w formie oryginalnej, w jakiej występuje na portalu. Plik ten nie może być traktowany jako oficjalna lub oryginalna wersja tekstu, jaki zawiera.
Treść tego zapisu stosuje się do wersji zarówno polsko jak i angielskojęzycznych portalu pod domenami Racjonalista.pl, TheRationalist.eu.org oraz Neutrum.eu.org.
Wszelkie pytania prosimy kierować do email@example.com | <urn:uuid:778de805-e011-4ccd-bc6f-9cc3fb4258b4> | finepdfs | 1.567383 | CC-MAIN-2020-40 | http://www.racjonalista.pl/pdf.php/s,6927 | 2020-09-19T02:47:08+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400189928.2/warc/CC-MAIN-20200919013135-20200919043135-00600.warc.gz | 233,693,622 | 0.999627 | 0.999693 | 0.999693 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4536,
7650,
9450
] | 1 | 1 |
VIAMODA Szkoła Wyższa w Warszawie
UCZELNIANY SYSTEM ZAPEWNIANIA JAKOŚCI KSZTAŁCENIA
Warszawa, 2014
Spis treści
1. Wstęp
2. Proces zapewniania jakości kształcenia a programy kształcenia i plany studiów
3. Zapewnianie jakości kształcenia a organizacja procesu dydaktycznego i warunki jego realizacji
4. Rola nauczycieli akademickich w procesie zapewniania jakości kształcenia
5. Rola studentów i absolwentów w procesie zapewniania jakości kształcenia
6. Rola administracji Uczelni w procesie zapewniania jakości kształcenia
7. Podmioty bezpośrednio zaangażowane w proces zapewniania jakości kształcenia w VIAMODA Szkole Wyższej w Warszawie
8. Wnioski końcowe
1. Wstęp
Działania na rzecz zapewniania wysokiej jakości kształcenia stanowią przedmiot stałej troski ze strony władz Uczelni oraz wszystkich zatrudnionych w niej pracowników. Niniejszy dokument charakteryzuje politykę i podstawowe założenia dotyczące wewnętrznego systemu zapewniania jakości kształcenia. Obejmuje on zespół zasad, struktur i procedur, mających na celu zapewnienie odpowiedniej jakości procesu kształcenia oraz jego permanentnej ewaluacji, odwołującej się do zobiektywizowanych kryteriów.
Wewnętrzny system zapewniania jakości kształcenia ma, wg zapisów ustawowych, odnosić się do wszystkich etapów i aspektów procesu dydaktycznego, ze szczególną dbałością o formy weryfikowania efektów kształcenia w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych osiąganych przez studentów.
System zapewniania jakości kształcenia działa poprzez odpowiednie struktury i procedury.
System zapewniania jakości kształcenia służy:
- realizacji zakładanych efektów procesu dydaktycznego prowadzonego w Uczelni;
- ciągłemu doskonaleniu procesu kształcenia, ze szczególnym uwzględnieniem permanentnej analizy osiągania zakładanych efektów kształcenia i działań na rzecz doskonalenia programów kształcenia, zwłaszcza pod kątem ich systematycznego dostosowywania do zmian zachodzących we właściwych dla kierunku studiów obszarach wiedzy, niezbędnych umiejętności zawodowych, kompetencji pożądanych na rynku pracy i w otoczeniu społecznym, orientacji na potrzeby branży, brania pod uwagę dobrych wzorców z polskich i międzynarodowych doświadczeń edukacyjnych;
- wspieraniu wszelkich inicjatyw, które mogą przyczynić się do unowocześniania i doskonalenia procesu kształcenia;
- stosowaniu jasnych i motywujących kryteriów oceny pracowników uczestniczących w procesie dydaktycznym;
- budowaniu korzystnych relacji z otoczeniem społeczno-gospodarczym, w tym z rynkiem pracy, oraz włączania przedstawicieli branżowego rynku i przemysłu w proces dydaktyczny i życie akademickie w Uczelni;
- stymulowaniu rozwoju kadry dydaktycznej i administracyjnej;
- kształtowaniu właściwych postaw wszystkich członków społeczności akademickiej oraz pozytywnych relacji pomiędzy studentami, wykładowcami i innymi pracownikami Uczelni;
- optymalnemu wykorzystaniu potencjału nauczycieli akademickich i studentów Uczelni, w tym wspieraniu studentów w działaniach na rzecz otoczenia społecznogospodarczego, realizacji staży i praktyk (w tym międzynarodowych), udziału w kołach zainteresowań, konkursach, wydarzeniach społecznych, kulturowych i branżowych;
- doskonaleniu warunków organizacyjnych i materialnych.
W Uczelni przyjmuje się jako priorytetowe działanie na rzecz jakości kształcenia, mającej na celu możliwie pełne i ciągłe zaspokajanie potrzeb identyfikowanych na konkurencyjnym rynku pracy w obszarze właściwym dla kierunku studiów.
Jednym z elementów misji Uczelni jest wprowadzanie systemu kultury jakości, jako zbiorowej odpowiedzialności za kształcenie (uczenie się w trakcie studiów i przez całe życie) oraz kształtowanie odpowiednich wzorców zachowań i działań związanych z dbałością
o jakość procesu dydaktycznego oraz późniejsze postawy absolwentów Uczelni w społeczeństwie i na rynku pracy. System zapewniania jakości kształcenia jest zorientowany na studenta, tzn. ma na celu uzyskanie odpowiednich, założonych wcześniej dla kierunku efektów kształcenia z obszaru wiedzy (zbioru uzasadnionych sądów, faktów, teorii i zasad postępowania), umiejętności (zdolności do stosowania wiedzy w celu wykonywania zadań i rozwiązywania problemów) i kompetencji (zdolności stosowania posiadanej wiedzy i umiejętności). Równocześnie jednak bierze pod uwagę zmiany zachodzące w obszarze oczekiwań rynku pracy, działalności zawodowej absolwentów Uczelni, praktyki gospodarczej na rynku, potrzeb otoczenia społeczno-gospodarczego, zmian i trendów obserwowanych w branży. Uwzględnia też dobre praktyki krajowe i międzynarodowe w obszarze edukacji właściwej dla danego zakresu kształcenia.
2. Proces zapewniania jakości kształcenia a programy kształcenia i plany studiów
Kierunki studiów prowadzone w VIAMODA Szkole Wyższej realizują programy kształcenia zgodne z wymogami Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego. Programy kształcenia są adekwatne do odpowiednich opisów efektów kształcenia dla obszaru lub obszarów kształcenia, z którego lub których został wyodrębniony kierunek studiów.
W Uczelni dokonywana jest ewaluacja efektów kształcenia w obszarze wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych osiąganych przez studentów w toku studiów. Efekty kształcenia podlegają także ocenie ze względu na ich dostosowanie do kwalifikacji absolwentów pożądanych na rynku pracy, zwiększa to bowiem atrakcyjność oferty edukacyjnej Uczelni. Jednocześnie dużą wagę przywiązuje się do aktualizacji szczegółowego programu kształcenia wpisanego w ramowy program studiów i przedmiotów oraz realizującego założone efekty kształcenia. Osiąga się to poprzez zalecanie nauczycielom akademickim systematycznego dostosowywania szczegółowych treści, studiów przypadków, przykładów opartych o aktualny stan wiedzy i postęp dokonujący się w obszarze trendów i technologii właściwych dla kierunków studiów. Ze względu na charakter studiów i branży, której dedykowane jest kształcenie zaleca się coroczne dostosowywanie szczegółowych treści prowadzonych zajęć, szczególnie dotyczących bezpośrednio projektowania, do zmian zachodzących sezonowo na szeroko rozumianym rynku wzornictwa, mody i trendów. Uczelnia stara się też poszerzać bazę dydaktyczną stosownie do zmian zachodzących w branży.
W Uczelni przyjęte zostały ujednolicone wzory dokumentacji związanej z opisem kierunku studiów zgodne z wymogami Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego. Na dokumenty te składają się ujednolicone w skali Uczelni opisy efektów kształcenia, matryce efektów kształcenia, plany studiów oraz sylabusy przedmiotowe. Zgodnie z zaleceniami KRK w Uczelni stosowany jest system punktowy ECTS (The European Credit Transfer System). Zapewnia się zgodność efektów kształcenia i liczby punktów dla studiów stacjonarnych i niestacjonarnych tego samego kierunku oraz realizuje się wymagane punkty ECTS na odpowiednim poziomie kształcenia. System punktowy ułatwia proces wymiany krajowej i międzynarodowej studentów. W odniesieniu do KRK punktacja jest także głównym kryterium ukazującym nakład pracy studenta w celu realizacji założonych w danym module/przedmiocie efektów kształcenia.
W razie potrzeby Uczelnia dokonuje analizy punktacji ECTS i dostosowuje ją do wymaganego realizacją efektów kształcenia nakładu pracy studenta. Pracownikom
i studentom wyjaśniana jest idea systemu punktowego w programach studiów opartych o efekty kształcenia.
Komplementarnym elementem dla kierunku studiów jest zdefiniowana sylwetka absolwenta z precyzyjnym określeniem jego kwalifikacji (wiedzy, kompetencji i umiejętności) uzyskiwanych w toku kształcenia. Świadomość, kogo zamierza się wykształcić, jest nieodzowna dla optymalnego doboru środków, procedur i treści kształcenia.
W ramach kierunku studiów prowadzone są specjalności, dzięki którym Uczelnia rozszerza swoją ofertę edukacyjną, jak i w optymalnym stopniu stara się ukierunkowywać swoich absolwentów w bardziej szczegółowe obszary przyszłej aktywności zawodowej, dając im jednocześnie szansę wyboru ścieżki edukacyjnej. Indywidualny wybór specjalności przez studenta może być ograniczony liczbą osób zainteresowanych poszczególnymi specjalnościami. O pierwszeństwie przydziału studenta do danej specjalności decyduje średnia ocen. Nowe specjalności proponowane są na podstawie rzetelnej analizy potrzeb obserwowanych rynku pracy.
Władze Uczelni przykładają szczególnie dużą wagę do formy zajęć realizowanych w toku kształcenia. Większość zajęć prowadzonych w Uczelni ma charakter ćwiczeniowy, projektowy i laboratoryjny. Wynika to z przyjętego w Uczelni praktycznego profilu kształcenia i stąd pierwszoplanowe znaczenie mają zajęcia o charakterze praktycznym. Takie założenie pozwala także na lepszą integrację Uczelni z otoczeniem społeczno-gospodarczym i branżowym rynkiem pracy. W Uczelni, poza programem zajęć, organizowane są spotkania ze specjalistami z branży oraz warsztaty, szkolenia i wykłady prowadzone dla studentów przez praktyków z kraju i z zagranicy z zakresu objętego kierunkiem studiów.
Uczelnia nawiązuje i dąży do utrzymania stałych kontaktów z firmami obecnymi na rynku, w celu wzbogacenia oferty kształcenia praktycznego studentów, umożliwiania im odbywania praktyk i staży zawodowych (krajowych i zagranicznych) oraz wspomaga absolwentów w znalezieniu miejsca na rynku pracy, a zainteresowanych zachęca do kontynuacji kształcenia. Uczelnia bierze udział w merytorycznych imprezach branżowych wzbogacających nauczycieli akademickich oraz studentów o doświadczenia praktyczne.
W miarę możliwości, wychodząc naprzeciw indywidualnym zainteresowaniom studentów, Władze Uczelni organizują różnego rodzaju koła zainteresowań, kursy i szkolenia, umożliwiające zdobywanie dodatkowych kwalifikacji i kompetencji zawodowych. W stałej ofercie Uczelni są studia podyplomowe dopasowane do potrzeb rynku pracy.
Informacje dotyczące koncepcji kształcenia, realizowanego programu kształcenia i przewidywanych ścieżek kariery absolwentów, są dostępne dla wszystkich zainteresowanych za pośrednictwem strony internetowej Uczelni.
Przekazywanie stosownej wiedzy, umiejętności i kształtowanie kompetencji oraz weryfikacja stopnia ich nabycia stanowi nieodłączny element procesu dydaktycznego. Ramowe zasady oceniania studentów określa regulamin studiów. Ponadto każdy z prowadzących zajęcia pracowników, uwzględniając wytyczne zawarte w tym dokumencie, szczegółowo określa wymagania związane z zaliczeniem danego przedmiotu. Dokładne kryteria zaliczania przedmiotów zawarte są także w sylabusach przedmiotowych. Nauczyciel akademicki prowadzący zajęcia jest zobowiązany także do podania do wiadomości studentów na początku semestru zakresu tematycznego przedmiotu i efektów kształcenia, które na danym przedmiocie mają zostać osiągnięte; programu zajęć i obowiązującej literatury; formy usprawiedliwiania krótkiej nieobecności studenta na zajęciach; ewentualnej możliwości odrobienia zajęć; warunków uzyskania zaliczenia i/lub zdania egzaminu; sposobu informowania o wynikach uzyskanych przez studenta z zaliczenia i/lub egzaminu.
Wszelkie zmiany w programach i planach kształcenia są konsultowane z kadrą dydaktyczną odpowiedzialną za realizację zajęć oraz ze społecznością studencką.
Proces doskonalenia jakości kształcenia w obszarze ewaluacji programów kształcenia i planów studiów odnosi się w szczególności do:
- bieżącego doskonalenia procesu dydaktycznego oraz form weryfikacji osiągania efektów kształcenia;
- wspierania nauczycieli akademickich w poprawnym konstruowaniu treści przedmiotowych/modułowych i efektów kształcenia oraz narzędzi służących ich weryfikacji;
- nawiązania bliższej współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym Uczelni;
- monitorowania sytuacji na branżowym rynku oraz utrzymywania kontaktów z absolwentami, celem bieżącego dostosowywania oferty edukacyjnej do potrzeb otoczenia społeczno-gospodarczego.
3. Zapewnianie jakości kształcenia a organizacja procesu dydaktycznego i warunki jego realizacji
Uczelnia kładzie nacisk na poszerzanie oferty edukacyjnej dla swoich studentów poprzez wzmacnianie współpracy międzynarodowej np. udział w programach ERASMUS oraz prowadzenie wykładów, warsztatów i seminariów przez gości zagranicznych Za niezwykle istotne uznaje się rozszerzanie wymiany studentów z zagranicznymi uczelniami. Aby ten cel zrealizować, Uczelnia nawiązała i rozszerza współpracę z partnerami dydaktycznymi i firmami zagranicznymi, stwarzając studentom możliwość wyjazdów na staże i praktyki oraz odbywanie części studiów za granicą.
Integralną częścią procesu dydaktycznego są studenckie praktyki zawodowe objęte szczególną troską ze strony władz Uczelni. Potwierdzeniem prawidłowego przebiegu praktyk zawodowych są składane przez studentów sprawozdania z praktyk, podpisywane przez opiekunów praktyk. Zadaniem opiekunów praktyk ze strony instytucji, w której student odbywa praktykę, jest systematyczne monitorowanie przebiegu praktyki zawodowej. Szczegółowe wytyczne dotyczące praktyk zawarte są w regulaminie praktyk oraz programie praktyk zawartym w sylabusie. W celu zapewnienia studentom wsparcie przy znajdowaniu odpowiedniego miejsca odbywania praktyk Uczelnia utrzymuje stałe i żywa kontakty z przedstawicielami branżowego rynku pracy.
W celu właściwej realizacji procesu dydaktycznego Uczelnia posiada i rozwija zaplecze dydaktyczne zapewniając studentom dostęp do dobrze wyposażonych laboratoriów komputerowych, pracowni projektowych, laboratoriów specjalistycznych, sal ćwiczeniowych i wykładowych. Okresowo przeprowadzana jest analiza sytuacji w zakresie wyposażenia i wykorzystania pomieszczeń dydaktycznych, a zwłaszcza pracowni specjalistycznych i laboratoriów. W Uczelni na bieżąco prowadzony jest monitoring sprawności wszystkich środków dydaktycznych wykorzystywanych w procesie kształcenia (maszyny i urządzenia będące na wyposażeniu specjalistycznych laboratoriów, komputery, rzutniki multimedialne, sprzęt odtwarzający, ekrany i tablice). Studenci mają dostęp do specjalistycznych laboratoriów (pracownie komputerowe, laboratoria technologiczne) poza godzinami planowych zajęć pod nadzorem opiekuna laboratorium. W laboratoriach technologicznych znajdują się instrukcje obsługi maszyn i urządzeń, a także instrukcje z zakresu BHP. Przed rozpoczęciem toku studiów wszyscy studenci odbywają szkolenie BHP.
Uczelnia stara się poszerzać dostęp dla studentów i pracowników do zasobów bibliotecznych innych instytucji poprzez zawieranie stosownych umów i korzystanie z ich baz elektronicznych.
W zakresie nauczania języków obcych, władze Uczelni umożliwiają studentom uczestnictwo w zajęciach na odpowiednim poziomie zaawansowania, aby po ich ukończeniu osiągnęli oni poziom biegłości B2 Europejskiego Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy oraz uzyskali podstawową orientację w specjalistycznej terminologii obcojęzycznej, niezbędnej do wykonywania zawodu. Dbałość o wysoką jakość zajęć językowych łączy się z przestrzeganiem zasady ograniczenia liczebności grup, w których odbywają się lektoraty z języka obcego.
Proces doskonalenia jakości kształcenia w obszarze organizacji procesu dydaktycznego odnosi się w szczególności do:
- zapewnienia dostępu dla wszystkich studentów do maszyn, urządzeń i stanowisk komputerowych wspierających proces dydaktyczny;
- zapewnienia materiałów niezbędnych do realizacji procesu dydaktycznego, w szczególności w obszarze zajęć projektowych i realizacyjnych;
- usprawniania form i warunków zaliczania poszczególnych przedmiotów wraz z zapewnieniem dostępu do tych informacji wszystkim zainteresowanym studentom najpóźniej w momencie rozpoczynania zajęć;
- stosowania, w coraz szerszym zakresie, nowoczesnych i efektywnych metod kształcenia z wykorzystaniem współczesnych środków dydaktycznych;
- określenia precyzyjnych wymogów stawianych pracom dyplomowym wraz z ujednoliceniem ich cech formalnych;
- opracowania i doskonalenia wymagań merytorycznych stawianych pracom dyplomowym;
- wykorzystywania w większym zakresie nowoczesnych narzędzi informatycznych wspierających administrowanie procesem dydaktycznym.
4. Rola nauczycieli akademickich w procesie zapewniania jakości kształcenia
Do zapewnienia wysokiej jakości kształcenia nieodzowne jest zaangażowanie w proces edukacyjny stale doskonalącej się kadry dydaktycznej, legitymującej się odpowiednim dorobkiem naukowym, dydaktycznym i/lub praktycznymi, zawodowymi osiągnięciami w danej branży.
W procesie zapewniania jakości kształcenia szczególne miejsce zajmuje program oceny zajęć i prowadzących je wykładowców, realizowany poprzez zebranie opinii studentów o zajęciach dydaktycznych (ankiety studenckie) oraz okresowe oceny pracy nauczycieli akademickich Uczelni.
Uczelnia prowadzi (zgodnie z art. 132. Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym) okresową ocenę nauczycieli akademickich. Ocena nauczyciela akademickiego dotyczy w szczególności należytego wykonywania obowiązków, o których mowa w art. 111. Ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.
Nauczyciele akademiccy pracujący w Uczelni zobowiązani są w szczególności:
1) kształcić i wychowywać studentów;
2) rozwijać się zawodowo i podnosić swoje kwalifikacje;
3) uczestniczyć w pracach organizacyjnych Uczelni;
4) godnie reprezentować Uczelnię na zewnątrz.
Podkreślić trzeba, że udział w seminariach, konferencjach, spotkaniach branżowych i /lub dodatkowa aktywność na branżowych rynku, to podstawowe obowiązki kadry wykładowców Uczelni. Obok powyższych, fundamentalnym obowiązkiem każdego nauczyciela akademickiego jest aktualizacja szczegółowych treści przedmiotowych, z uwzględnieniem ramowego przedmiotu i efektów kształcenia zawartych w sylabusach.
Oceny dokonuje się w arkuszu okresowej oceny nauczycieli akademickich na podstawie informacji przekazanych przez ocenianego nauczyciela w arkuszu samooceny, ewentualnych wyników hospitacji zajęć opisanych w arkuszu hospitacji oraz oceny uzyskanej z kart opinii studenta o zajęciach dydaktycznych prowadzonych przez danego nauczyciela akademickiego. Ocen, o których mowa powyżej dokonuje się na arkuszu oceny nauczyciela akademickiego, arkuszu samooceny nauczyciela oraz karty opinii studenta o zajęciach dydaktycznych wg wzorów obowiązujących w Uczelni. Po przeprowadzonej ocenie, nauczyciel jest zapoznawany z oceną oraz jej uzasadnieniem. Od oceny nauczycielowi akademickiemu przysługuje prawo złożenia odwołania do Rektora w terminie 14 dni od daty zapoznania się z nią. Odwołanie powinno być rozpatrzone w terminie miesiąca od daty jego złożenia. Pisemna ocena nauczyciela akademickiego dołączana jest do jego akt osobowych, a ocena negatywna może być podstawą do rozwiązania z nim stosunku pracy.
Oceny nauczycieli akademickich niebędących pracownikami etatowymi Uczelni dokonuje się na pisemny wniosek studentów lub w wyniku negatywnej oceny wyrażonej przez studentów w kartach opinii po przeprowadzeniu ich analizy.
W ocenie dotyczącej wykonywania przez nauczycieli akademickich obowiązków dydaktycznych, zgodnie z treścią ustawy (art. 132, ust. 3) uczestniczą studenci poprzez wypełnianie kart opinii o zajęciach dydaktycznych. W oparciu o ujednolicone w obrębie całej Uczelni narzędzie diagnostyczne, mają oni możliwość wyrażenia swojej opinii o poszczególnych zajęciach dydaktycznych oraz nauczycielu akademickim realizującym dany przedmiot. Ocena zajęć dydaktycznych ma formę anonimowych ankiet i odbywa się raz lub dwa razy do roku, po zakończeniu semestru zimowego i semestru letniego. Za przeprowadzenie oceny ankietowej wśród studentów odpowiada Biuro Obsługi Studenta. Wypełnione przez studentów ankiety poddawane są analizie, a płynące z niej wnioski służą doskonaleniu procesu kształcenia w Uczelni oraz mają wpływ na kształtowanie polityki kadrowej służącej dobru studentów i zapewnieniu wysokich standardów kształcenia.
Karta opinii o zajęciach dydaktycznych składa się z pytań odnoszących się do poziomu merytorycznego, dydaktycznego oraz organizacyjnego zajęć. Ponadto uwzględniono w niej możliwość swobodnej wypowiedzi studentów o osobie prowadzącej zajęcia oraz o programie przedmiotu. Ankieta uwzględnia m.in. takie kryteria, jak: przygotowanie prowadzącego do zajęć dydaktycznych, pobudzanie studentów do wielostronnej aktywności w toku zajęć, jasność i komunikatywność języka używanego w toku zajęć dydaktycznych przez wykładowcę, poziom gotowości wykładowcy do udzielania wyjaśnień i przykładów, poziom wymagań stawianych studentom w toku zajęć dydaktycznych i podczas zaliczeń oraz egzaminów, stosowanie w toku zajęć materiałów dydaktycznych i ich jakość, punktualność i systematyczność odbywania zajęć oraz stosunek prowadzącego zajęcia do studentów.
Arkusz samooceny nauczyciela pomaga w zobiektywizowanej ocenie pracownika etatowego Uczelni i jest uzupełnieniem do oceny sformułowanej przez studentów i przełożonych. Nauczyciel etatowy informuje w nim o działaniach na rzecz Uczelni i prowadzonym procesie kształcenia oraz o pozostałych osiągnięciach, które nie zostały odnotowane w innych formach oceny.
W czasie hospitacji oceniana jest konstrukcja prowadzonych zajęć, przygotowanie prowadzącego, sposób określania celu dydaktycznego, realizacja celu i jego zgodność z programem, komunikatywność prowadzącego, umiejętność nawiązania kontaktu ze
studentami i ich zaangażowania (aktywizacji), wykorzystanie stosownych do rodzaju zajęć pomocy, środków i narzędzi dydaktycznych, wykazanie związku tematu prowadzonych zajęć z jego zastosowaniem w praktyce. Stosuje się ujednolicone kryteria oceny poprzez wykorzystanie arkusza hospitacji zajęć dydaktycznych. Hospitacje prowadzi się w miarę potrzeb, zwłaszcza wtedy, kiedy ocena pracy danego nauczyciela jest niezadowalająca i/lub studenci sygnalizują potrzebę oceny procesu dydaktycznego prowadzonego przez danego nauczyciela. Hospitację zajęć dydaktycznych prowadzi nauczyciel akademicki wyznaczony przez Prorektora ds. dydaktycznych. Osoba przeprowadzająca hospitację powinna wypełnić arkusz hospitacji zgodnie z przyjętymi wymogami, tak by wyniki hospitacji były porównywalne, osiągały zamierzony cel i służyły zobiektywizowanej ocenie pracy dydaktycznej prowadzonej w czasie hospitowanych zajęć. Arkusz powinien zawierać ewentualne uwagi i wytyczne dla ocenianego prowadzącego. Wyniki hospitacji są przedstawione Rektorowi, a wszystkie uwagi zawarte w arkuszu omówione są z osobą ocenianą.
Jednym z celów polityki kadrowej jest zapewnianie takiego składu osobowego, by pracownicy identyfikowali się ze środowiskiem, reprezentowali dziedziny nauki i sztuki związane z prowadzonymi kierunkami i obszarami kształcenia, byli otwarci na nowe problemy badawcze, byli zaangażowani w praktykę funkcjonowania branży, adekwatnej do kierunku studiów oraz wykazywali się wysokimi kompetencjami w zakresie przekazywania wiedzy.
Uczelnia zwraca uwagę na to, aby zatrudniane osoby miały, poza kwalifikacjami formalnymi, odpowiedni stosunek do pracy dydaktycznej, reprezentowały postawy uznawane w społeczeństwie i w danej społeczności akademickiej za właściwe, miały wyrazistą osobowość, umiejętność nawiązywania dobrego kontaktu ze studentami i innymi pracownikami Uczelni oraz sprawność w organizacji pracy zespołowej. Celem Uczelni jest budowanie własnej, profesjonalnie przygotowanej kadry dydaktycznej.
Uczelnia stwarza nauczycielom akademickim warunki do prowadzenia prac twórczych oraz ich prezentacji. Celom tym służy organizacja i umożliwienie pracownikom udziału w zebraniach, seminariach oraz krajowych i zagranicznych konferencjach naukowych i branżowych, wystawach, targach, pokazach. Uczelnia, w miarę możliwości, będzie pomagała pracownikom uczestniczyć w kursach i szkoleniach mających wpływ na ich kwalifikacje oraz prowadzony przez nich proces dydaktyczny.
Systematyczny rozwój kadry dydaktycznej jest jednym z priorytetów uczelnianej polityki jakości kształcenia. Ze względu na praktyczny profil kształcenia prowadzonego w Uczelni, szczególną wagę przywiązuje się do pozyskiwania z rynku pracy specjalistów praktyków zawodowo związanych z branżą i posiadających wciąż aktualizowane profesjonalne doświadczenie.
5. Rola studentów i absolwentów w procesie zapewniania jakości kształcenia
Studenci są podmiotem działań wszystkich pracowników Uczelni. W istniejących dokumentach zostały szczegółowo określone ich prawa i obowiązki. Studenci posiadają odpowiednią reprezentację w organach kolegialnych. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, w organach tych mają swoje przedstawicielstwo w liczbie zapewniającej 20% ich składu, tak więc wpływają oni na podejmowanie najważniejszych dla Uczelni decyzji, w tym także tych, które dotyczą efektów kształcenia oraz związane są z zapewnieniem odpowiedniej jakości kształcenia.
Studenci pełnią znaczącą rolę w procesie zapewniania jakości kształcenia, poprzez uczestnictwo w procesie oceny zajęć dydaktycznych oraz podtrzymywania bieżących relacji z absolwentami, np. poprzez zapraszanie ich do udziału w wydarzeniach i spotkaniach organizowanych w Uczelni.
Ważnym elementem w zapewnianiu jakości kształcenia w Uczelni jest procedura gratyfikowania osiągnięć studenckich. Uczelnia dba o właściwe funkcjonowanie systemu stypendiów Rektora dla najlepszych studentów i przyznaje je zgodnie z zasadami ujętymi w stosownym regulaminie oraz wprowadza dodatkowe nagrody dla osób osiągających najlepsze wyniki w nauce i wyróżniających się na innych polach (w szczególności w obszarze realizacji wyróżniających się projektów dyplomowych).
Uczelnia zapewnia studentom stały kontakt elektroniczny ze wszystkimi pracownikami Uczelni, w szczególności z nauczycielami oraz poprzez określenie czasu i miejsca ich dyżurów, a także organizowanie spotkań z opiekunami poszczególnych roczników, czy pracownikami administracji (np. koordynatorem uczelnianego programu ERASMUS).
Szczególną opieką otaczane są przez Władze Uczelni studenckie koła zainteresowań, których rozwój i aktywność świadczy o budowaniu wspólnoty akademickiej.
Uczelnia stawia sobie za cel ciągłą rozbudowę bazy ofert pracy oraz praktyk i staży zawodowych, która jest udostępniana studentom i absolwentom poprzez odpowiednią zakładkę na stronie internetowej Uczelni. Oferty te są systematycznie zbierane, publikowane i uaktualniane. Działanie to ma pomóc studentom i absolwentom Uczelni w łatwiejszym wejściu na trudny i konkurencyjny rynek pracy.
W Uczelni planowane jest prowadzenie badania losów absolwentów. Do badania zapraszani będą na zasadzie dobrowolności wszyscy absolwenci.
Za ważne należy uznać podjęcie zorganizowanych działań zmierzających do stworzenia stałego systemu monitorowania przebiegu karier zawodowych absolwentów.
6. Rola administracji i pracowników obsługi Uczelni w procesie zapewniania jakości kształcenia
Sprawne działanie pracowników administracji i obsługi Uczelni ma istotny wpływ na proces kształcenia. Dlatego też, szczególną troską władz Uczelni jest właściwy dobór pracowników niebędących nauczycielami akademickimi. Za dobór pracowników oraz prawidłową organizację ich pracy, właściwe ich funkcjonowanie w procesie dydaktycznym Uczelni odpowiedzialny jest Kanclerz. Rekrutując pracowników na odpowiednie stanowiska w pionach administracji i obsługi oraz oceniając ich pracę, brana jest pod uwagę ich wiedza, umiejętności, kompetencje, ale także uprzejmość, komunikatywność, sprawność i rzetelność działania, stosunek do innych członków społeczności akademickiej.
W przypadku pisemnych zastrzeżeń zgłaszanych przez studentów lub nauczycieli akademickich w stosunku do danego pracownika, przeprowadzona będzie w Uczelni ocena pracy osoby, której dotyczą te zastrzeżenia. Ocena ta obejmuje anonimowe badania ankietowe przeprowadzone w możliwie dużej grupie studentów i innych pracowników Uczelni oraz samocenę pracownika.
Treść ankiet oraz zakres samooceny będą dostosowane do obszaru stawianych mu zarzutów. Ankiety poddawane będą szczegółowej analizie, a ostatecznym dysponentem wyników analizy jest Kanclerz, który zobowiązany jest do wyjaśnienia zaistniałego problemu i podjęcia ew. środków naprawczych.
Negatywna ocena pracownika może być podstawą do rozwiązania z nim stosunku pracy.
7. Podmioty bezpośrednio zaangażowane w proces zapewniania jakości kształcenia
Podmiotami zaangażowanymi w proces zapewniania jakości kształcenia są wszyscy pracownicy Uczelni oraz cała społeczność studencka. Za funkcjonowanie i monitorowanie systemu procedur zapewniania jakości kształcenia odpowiedzialny jest Prorektor ds. dydaktycznych.
Prorektor zobowiązany jest do systematycznego informowania Rektora o realizacji polityki jakości kształcenia oraz podejmowania stosownych działań na rzecz ciągłego podnoszenia jakości kształcenia w Uczelni, o których informowany jest Senat i obszarowo właściwe podmioty.
8. Wnioski końcowe
System zapewniania jakości kształcenia podlega procesowi ciągłego doskonalenia przy uwzględnianiu zmian jakie następują wewnątrz Uczelni oraz w jej otoczeniu. System ten uwzględnia zmiany w powszechnie obowiązujących regulacjach prawnych, w szczególności w nowelizowanej ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym oraz w rozporządzeniach wykonawczych. System zapewniania jakości kształcenia musi być dostosowywany do zmieniających się potrzeb studentów, wykładowców oraz rynku pracy.
Za słuszne uznać należy nagradzanie osób aktywnie działających na rzecz poprawy jakości kształcenia lub też wyróżniających się w zakresie osiągnięć dydaktycznych.
Uczelnia prowadzi także ciągłe prace związane z doskonaleniem programów studiów głównie w zakresie dostosowania szczegółowych treści przedmiotów umożliwiających zdobycie studentom aktualnej wiedzy i opanowanie przez nich umiejętności poszukiwanych na rynku pracy, a także kształtowanie u nich kompetencji społecznych niezbędnych do właściwego funkcjonowania na rynku pracy, ewentualnie podejmowania dalszej edukacji, przy czym zachowany jest ramowy program i tok kształcenia oraz uzyskiwane są przez studentów wszystkie efekty kształcenia przewidziane dla danego kierunku studiów.
Za szczególnie wskazane uznaje się dążenie do nawiązywania i rozwijania współpracy z innymi uczelniami i organizacjami, mające na celu usprawnianie systemu zarządzania jakością kształcenia.
Permanentnym celem Uczelni jest doskonalenie systemu zapewniania jakości kształcenia umocowanego w ramach polskich, ale mającego odniesienie do międzynarodowych standardów kształcenia. Głównym celem jest prowadzenie procesu dydaktycznego na poziomie, który zapewni absolwentom Uczelni zatrudnienie na zmieniającym się rynku pracy oraz wykształci w nich postawy dążenia do kształcenia się i podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych przez całe życie. | <urn:uuid:176e58d7-7881-4ff9-8651-ec881f005aeb> | finepdfs | 2.345703 | CC-MAIN-2020-40 | https://www.viamoda.edu.pl/userfiles/Dokumenty%20pdf/Uczelniany%20System%20Jako%C5%9Bci%20Kszta%C5%82cenia.pdf | 2020-09-25T13:53:46+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400226381.66/warc/CC-MAIN-20200925115553-20200925145553-00493.warc.gz | 1,094,293,568 | 0.999928 | 0.999986 | 0.999986 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
100,
660,
3748,
7275,
11180,
14461,
17175,
21160,
24591,
27918,
30504
] | 1 | 0 |
UMOWA NR WIR.272.2……...2021 – WZÓR
W dniu ..…………... .2021 r. w Łomży pomiędzy Miastem Łomża, z siedzibą Pl. Stary Rynek 14, 18-400 Łomża, NIP: 7182144919, zwanym w treści umowy Zamawiającym reprezentowanym przez:
....................................................................................................................................
przy kontrasygnacie Skarbnika Miasta Łomża,
a
………………………………………………………………………………………………………………
z siedzibą ………………………………………, NIP ……………………., REGON
…………………….
w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie art. 275 pkt 1 ustawy Pzp (tryb podstawowy bez negocjacji), zgodnie z ustawą z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1129 z późn. zm.) na wykonanie zadania inwestycyjnego: „Remont drogi krajowej nr 61 - ul. Wojska Polskiego – III etap", została zawarta umowa o następującej treści:
§ 1
1. Zamawiający zleca, a Wykonawca przyjmuje do wykonania przedmiot Umowy.
2. Szczegółowy zakres rzeczowy i ilościowy robót oraz ich wymogi jakościowe określa:
1) dokumentacja projektowa oraz specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót, z uwzględnieniem informacji zawartych w Specyfikacji Warunków Zamówienia, zwanej dalej SWZ,
2) oferta Wykonawcy.
3. Wykonawca oświadcza, że na etapie przygotowywania oferty wyjaśnił z Zamawiającym wszelkie wątpliwości dotyczące zarówno zakresu robót będących przedmiotem niniejszej Umowy jak i dokumentacji projektowej opisującej te roboty i nie wnosi w tym zakresie żadnych zastrzeżeń.
§ 2
1. Wykonawca niniejszą umową zobowiązuje się wobec Zamawiającego do:
1) wykonania i przekazania Zamawiającemu przedmiotu umowy, wykonanego zgodnie z SWZ, dokumentacją projektową i Specyfikacją Techniczną Wykonania i Odbioru Robót, zwaną dalej STWiOR, oraz zasadami wiedzy technicznej i obowiązującymi w Rzeczypospolitej Polskiej przepisami prawa powszechnie obowiązującego, w terminie określonym umową,
2) usunięcia wszystkich wad występujących w przedmiocie umowy, w okresie umownej odpowiedzialności za wady oraz w okresie rękojmi za wady fizyczne,
3) stosowania materiałów i wyrobów budowlanych dopuszczonych do obrotu i powszechnego stosowania w budownictwie i na każde żądanie Zamawiającego okazania, w stosunku do użytych wyrobów, certyfikatów zgodności z Polską Normą lub innych dokumentów zgodności,
2. Wykonawca jest zobowiązany do następujących czynności określonych szczegółowo w postanowieniach umowy:
1) prowadzenia dokumentacji budowy oraz do wykonania dokumentacji powykonawczej budowy,
2) wskazania kierownika budowy i kierowników robót, posiadających niezbędne uprawnienia budowlane, zgodnie z przepisami prawa budowlanego,
3) przekazywania inspektorowi nadzoru inwestorskiego informacji dotyczących realizacji Umowy oraz umożliwienia mu przeprowadzenia kontroli ich wykonywania,
4) wykonywania robót budowlanych oraz innych czynności objętych przedmiotem Umowy zgodnie z właściwymi przepisami prawa, w tym z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązującymi przy wykonywaniu robót budowlanych, oraz z zasadami wiedzy technicznej,
5) stosowania materiałów, technik wykonawczych, sprzętu, metod diagnozowania i kontroli spełniających wymagania techniczne postawione w dokumentacji projektowej i STWiOR,
6) umożliwienia wstępu na teren budowy osobom upoważnionym przez Zamawiającego,
7) zgłaszania gotowości do odbioru robót i brania udziału w wyznaczonych terminach w odbiorach robót,
8) terminowego usuwania wad, ujawnionych w czasie wykonywania robót lub ujawnionych w czasie odbiorów, oraz w czasie obowiązywania gwarancji i rękojmi,
9) utrzymywania porządku na terenie budowy,
10) stosowania się do poleceń Inspektora nadzoru inwestorskiego potwierdzonych wpisem do dziennika budowy, zgodnych z przepisami prawa i postanowieniami Umowy,
11) dostarczania materiałów i urządzeń zgodnych z postanowieniami Umowy,
12) zapłaty wynagrodzenia należnego Podwykonawcom, jeżeli Wykonawca dopuszcza Podwykonawców do udziału w realizacji Umowy.
§ 3
1. Wykonawca ponosi odpowiedzialność wobec osób trzecich za szkody i inne zdarzenia powstałe w związku z wykonywaniem robót budowlanych będących przedmiotem Umowy, chyba że odpowiedzialnym za powstałe szkody jest Zamawiający lub osoba trzecia, za którą Zamawiający ponosi odpowiedzialność.
2. Wykonawca jest zobowiązany do niezwłocznego udzielenia odpowiedzi na zgłoszone szkody.
3. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za jakość wykonywanych robót budowlanych oraz za jakość zastosowanych do robót materiałów.
§ 4
1. Obowiązki Wykonawcy związane z realizacją Umowy:
1) w zakresie procedury bezpieczeństwa:
a) Wykonawca podczas wykonywania robót jest zobowiązany zapewnić przestrzeganie przepisów oraz zasad w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz ochrony przeciwpożarowej przez osoby przebywające na terenie budowy,
b) do obowiązków Wykonawcy należy w szczególności wykonanie i utrzymanie na własny koszt wszelkich zabezpieczeń i urządzeń niezbędnych w powyższym celu,
c) Wykonawca, jeżeli jest to niezbędne, zobowiązany jest opracować plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zgodnie z wymaganiami prawa budowlanego i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz. U. Nr 120, poz. 1126) nie później niż 3 dni robocze przed datą rozpoczęcia robót.
d) Wykonawca na własny koszt przed rozpoczęciem robót zawrze ubezpieczenie wszystkich ryzyk budowy i montażu obejmujące w szczególności fizyczne zniszczenie lub uszkodzenie przedmiotu prowadzonych prac, wszelkie szkody w wyposażeniu i zapleczu budowy oraz w miejscach składowania mienia poza terenem budowy jak również w czasie transportu tego mienia do kwoty minimum 200 000,00 zł. Ochroną ubezpieczeniową będzie także objęte mienie otaczające przedmiot prac należące do Zamawiającego,
e) Wykonawca na własny koszt zawrze umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności i posiadanego mienia do kwoty minimum 200 000,00 zł. Zamawiający dopuszcza umowę ubezpieczenia ogólną OC, pod warunkiem, że przedmiot, forma i technologia prowadzonych robót kontraktowych jest objęta ochroną ubezpieczeniową i wynika to z ubezpieczonej działalności wskazanej w umowie ubezpieczenia.
2) w zakresie utrzymania terenu budowy do obowiązków Wykonawcy należy w szczególności:
a) zapewnienie bezpieczeństwa osób przebywających na terenie budowy oraz utrzymanie terenu budowy w odpowiednim stanie i porządku zapobiegającym ewentualnemu zagrożeniu bezpieczeństwa tych osób, w miarę możliwości zapewnienie mieszkańcom ulicy dostępu, dojazdu do ich nieruchomości w trakcie budowy oraz minimalizowanie utrudnień dla jednostek prowadzących działalność gospodarczą w tym regionie.
b) podjęcie niezbędnych środków służących zapobieganiu wstępowi na teren budowy przez osoby nieuprawnione,
c) zapewnienie służbom Zamawiającego oraz instytucjom kontrolującym, dostępu do terenu budowy i do każdego miejsca, gdzie roboty w związku z Umową będą realizowane,
d) doprowadzenie niezbędnych urządzeń infrastruktury technicznej na teren budowy,
e) ponoszenie kosztów związanych z korzystaniem z urządzeń infrastruktury technicznej do celów związanych z wykonywaniem robót budowlanych, próbami i odbiorami,
f) Wykonawca zobowiązany jest utrzymać ład i porządek na budowie. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za szkody powstałe w trakcie prowadzenia prac od momentu przejęcia placu budowy do czasu odbioru końcowego.
g) Wykonawca na każde żądanie Zamawiającego umożliwi bezwarunkowe wprowadzenie na plac budowy podmiotu trzeciego wskazanego przez Zamawiającego celem wykonania robót nie ujętych w przedmiocie umowy, których konieczność wykonania nastąpiła po dacie przekazania placu budowy.
3) w zakresie obsługi geodezyjnej:
a) Wykonawca jest zobowiązany zapewnić obsługę geodezyjną zgodnie z obowiązującymi przepisami,
b) Wykonawca jest odpowiedzialny za prawidłowe wpisy do dziennika budowy dotyczące rejestrowania czynności geodezyjnych,
c) Wykonawca jest odpowiedzialny za ochronę punktów pomiarowych i wysokościowych, a w przypadku ich uszkodzenia do ich odnowienia,
4) w zakresie zabezpieczenia dróg i obiektów inżynierskich:
a) Wykonawca jest zobowiązany zastosować niezbędne możliwe środki celem ochrony dróg i obiektów inżynierskich prowadzących na teren budowy przed uszkodzeniami, które mogą spowodować roboty, transport lub sprzęt Wykonawcy, jego dostawców lub Podwykonawców, w szczególności powinien dostosować się do obowiązujących ograniczeń obciążeń osi pojazdów podczas transportu materiałów i sprzętu na teren budowy i z terenu budowy,
b) Wykonawca jest zobowiązany ponosić koszty nałożonych na niego kar związanych z naruszeniem przez Wykonawcę przepisów dotyczących dopuszczalnych obciążeń osi pojazdów lub koszty naprawy uszkodzonych z jego winy dróg kołowych lub obiektów inżynierskich,
c) Wykonawca jest zobowiązany, o ile zachodzi taka potrzeba, zapewnić niezbędne do prowadzenia budowy drogi tymczasowe i usunąć je przed przekazaniem Zamawiającemu przedmiotu umowy,
d) Wykonawca w trakcie prowadzenia prac zobowiązany jest utrzymać czystość wyjazdu z placu budowy oraz usuwać ewentualne zanieczyszczenie i zniszczenia dróg dojazdowych. Wykonawca jest zobowiązany zabezpieczyć Zamawiającego przed wszelkimi roszczeniami osób trzecich, jakie mogą powstawać wskutek lub w związku z zakłóceniami powstającymi z tytułu realizacji inwestycji. W przypadku uchylania się Wykonawcy od utrzymywania czystości na drogach dojazdowych i placu budowy Zamawiający ma prawo zlecić wykonanie tych czynności innej jednostce na koszt Wykonawcy,
e) Wykonawca w przypadku uzasadnionych roszczeń osób trzecich, dokona wszelkich niezbędnych napraw własności tych osób (terenu, dojazdów, nieruchomości, rzeczy, nasadzeń, ogrodzeń) z tytułu szkód, które powstaną w wyniku robót związanych z realizacją przedmiotu zamówienia. Wykonawca z tego tytułu nie będzie rościł praw do dodatkowego wynagrodzenia,
5) w zakresie ochrony środowiska:
a) Wykonawca w czasie wykonywania robót budowlanych oraz usuwania ewentualnych wad jest zobowiązany podjąć, zgodnie z obowiązującymi przepisami, niezbędne działania w celu ochrony środowiska i przyrody na terenie budowy i wokół terenu budowy,
b) Wykonawca jest zobowiązany usuwać odpady z terenu budowy z zachowaniem przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 797 z późn. zm. – „ustawa o odpadach"),
6) w zakresie wykopalisk archeologicznych:
a) jeżeli w trakcie prowadzonych robót ziemnych zostanie wydobyty przedmiot o znaczeniu historycznym bądź też przedstawiający znaczną wartość o takim fakcie należy powiadomić Inspektora nadzoru inwestorskiego, właściwe organy oraz Zamawiającego,
b) jeśli zastosowanie się Wykonawcy do poleceń Inspektora nadzoru inwestorskiego spowoduje konieczność poniesienia dodatkowych kosztów lub opóźnienie w realizacji robót, Wykonawcy przysługuje zwrot uzasadnionych kosztów po uzyskaniu ich zatwierdzeniu przez Zamawiającego i uprawnienie do przedłużenia terminu wykonania robót,
7) w zakresie zawiadamiania o szczególnych zdarzeniach:
a) jeżeli w trakcie wykonywania robót Wykonawca natrafi na przeszkody fizyczne, nie przewidziane dokumentacją projektową, jest on zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie Inspektora nadzoru inwestorskiego,
b) Wykonawca ma obowiązek na bieżąco informować Inspektora nadzoru inwestorskiego o dostrzeganych lub przewidywanych problemach związanych z realizacją umowy, które mogą mieć wpływ w szczególności na termin zakończenia robót,
8) w zakresie naprawy uszkodzeń:
a) Wykonawca jest zobowiązany chronić przed uszkodzeniem lub kradzieżą wykonane przez siebie roboty i materiały przeznaczone do wykonania robót, do dnia odbioru końcowego robót, z wyłączeniem wykonanych robót przyjętych przez Zamawiającego do użytkowania,
b) uszkodzenia w robotach lub materiałach powstałe w tym okresie, Wykonawca jest zobowiązany naprawić na własny koszt w sposób zapewniający zgodność robót i materiałów z wymaganiami STWiOR, odpowiednimi normami, aprobatami i obowiązującymi przepisami prawa,
9) w zakresie usuwania nieprawidłowości i wad stwierdzonych w czasie robót:
a) w przypadku stwierdzenia przez Inspektora nadzoru inwestorskiego wykonywania robót budowlanych niezgodnie z umową lub ujawnienia, powstałych z przyczyn obciążających Wykonawcę, wad w robotach budowlanych stanowiących przedmiot Umowy, Inspektor nadzoru inwestorskiego jest uprawniony do żądania usunięcia przez Wykonawcę stwierdzonych nieprawidłowości lub wad w określonym, odpowiednim technicznie terminie uzgodnionym z Zamawiającym. Koszt usunięcia nieprawidłowości lub wad ponosi Wykonawca,
b) jeżeli dla ustalenia wystąpienia wad i ich przyczyn niezbędne jest dokonanie prób, badań, odkryć lub ekspertyz, Inspektor nadzoru inwestorskiego może polecić Wykonawcy dokonanie tych czynności na koszt Wykonawcy,
c) jeżeli próby, badania, odkrycia, ekspertyzy nie potwierdzą wadliwości robót, Zamawiający zwraca Wykonawcy koszty ich przeprowadzenia. W przypadku, gdy to Zamawiający zleci próby, badania, odkrycia, ekspertyzy a te potwierdzą wadliwość robót, Wykonawca zwróci koszt ich wykonania oraz usunie stwierdzone nieprawidłowości.
d) jeżeli Wykonawca nie usunie wady w terminie wyznaczonym jak wyżej, Zamawiający może zlecić usunięcie wady przez osoby trzecie na koszt i ryzyko Wykonawcy (wykonanie zastępcze) i potrącić poniesione w związku z tym wydatki z wynagrodzenia Wykonawcy.
§ 5
1. Wykonawca oświadcza, że dysponuje wiedzą i doświadczeniem, potencjałem technicznym, osobami zdolnymi do wykonania zamówienia, zdolnościami finansowymi oraz ekonomicznymi, w zakresie niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy. Wykonawca oświadcza, że w celu realizacji umowy zapewni odpowiednie zasoby techniczne oraz personel posiadający zdolności, doświadczenie, wiedzę oraz wymagane uprawnienia, w zakresie niezbędnym do wykonania przedmiotu umowy, zgodnie ze złożoną ofertą.
2. W zakresie zatrudnienia na umowę o pracę Wykonawca oświadcza, że:
2.1. przy realizacji przedmiotu umowy stosownie do art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1129 z późn. zm.),
wszystkie osoby wykonujące bezpośrednio czynności związane z wykonywaniem robót, czyli tzw. pracownicy fizyczni będą zatrudnieni na umowę o pracę.
2.2. W trakcie realizacji zamówienia Zamawiający uprawniony jest do wykonywania czynności kontrolnych wobec Wykonawcy odnośnie spełniania przez Wykonawcę lub Podwykonawcę wymogu określonego w pkt. 2.1, w szczególności do:
a) żądania oświadczeń i dokumentów w zakresie potwierdzenia spełniania tego wymogu i dokonywania ich oceny,
b) żądania wyjaśnień w przypadku wątpliwości w zakresie potwierdzenia spełniania tego wymogu,
c) przeprowadzania kontroli na miejscu prowadzonych robót.
2.3. Wykonawca zobowiązany jest do przedłożenia w ciągu 10 dni od rozpoczęcia prac i na każde wezwanie Zamawiającego, w wyznaczonym w tym wezwaniu terminie, dowodów w celu potwierdzenia spełnienia wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób skierowanych do wykonywania bezpośrednio czynności związanych z wykonywaniem robót:
a) oświadczenia Wykonawcy lub Podwykonawcy o zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności jako pracownicy fizyczni. Oświadczenie to musi zawierać w szczególności: dokładne określenie podmiotu składającego oświadczenie, datę złożenia oświadczenia, wskazanie, że wszystkie osoby wykonujące bezpośrednio czynności związane z wykonywaniem robót, czyli tzw. pracownicy fizyczni będą zatrudnieni na umowę o pracę wraz ze wskazaniem liczby tych osób, imion i nazwisk tych osób rodzaju umowy o pracę i wymiaru etatu oraz podpis osoby uprawnionej do złożenia oświadczenia w imieniu Wykonawcy lub Podwykonawcy.
2.4. W przypadku nie wywiązania się Wykonawcy z obowiązku zatrudniania osób wykonujących prace fizyczne na umowę o pracę - wykonywania czynności przez osobę nie zatrudnioną na podstawie umowy o pracę Wykonawca będzie zobowiązany do zapłacenia kary umownej Zamawiającemu, w wysokości 500,00 zł za każdy przypadek.
2.5. W przypadku nie przedstawienia dokumentów, o których mowa w pkt 2.3 w terminie określonym w ww. punkcie Wykonawca każdorazowo płacić będzie karę umowną w wysokości 500,00 zł.
2.6. W uzasadnionych przypadkach, nie z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy, możliwe jest zastąpienie w/w osoby lub osób innymi osobami lub osobą pod warunkiem, że spełnione zostaną wszystkie powyższe wymagania.
2.7. W przypadku uzasadnionych wątpliwości co do przestrzegania prawa pracy przez Wykonawcę lub Podwykonawcę (podejrzenia zastąpienia umowy o pracę z osobami wykonującymi pracę na warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeks Pracy, umową cywilnoprawną) Zamawiający może zwrócić się do przeprowadzenia kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy.
3. Wykonawca oświadcza, że podmiot trzeci, na zasoby którego powoływał się składając ofertę celem wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, udostępni mu je w zakresie w jakim były deklarowane do wykonania przedmiotu Umowy, na użytek postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. W przypadku zaprzestania udostępnienia w/w zasobów przez podmiot trzeci z jakichkolwiek przyczyn, Wykonawca będzie zobowiązany do zastąpienia tego podmiotu innym podmiotem, wobec którego nie zachodzą przesłanki wykluczenia, posiadającym zasoby co najmniej takie jak te, które stanowiły podstawę wykazania spełniania przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego przy udziale podmiotu trzeciego, po uprzednim uzyskaniu zgody Zamawiającego.
4. Wykonawca oświadcza, że przewidział w swojej cenie ryczałtowej wszystkie elementy i rodzaje robót, czynności, materiały i urządzenia, zarówno co do ich ilości jak i ich rodzaju, niezbędne do realizacji przedmiotu umowy, które były możliwe na podstawie dokumentacji technicznej oraz wiedzy i doświadczenia.
§ 6
1. Wykonawca może powierzyć wykonanie części zamówienia Podwykonawcy/Podwykonawcom. Wynagrodzenie Podwykonawców z przedłożonych Zamawiającemu umów nie może przewyższać wynagrodzenia Wykonawcy ustalonego niniejszą Umową.
2. Wykonawca, Podwykonawca lub dalszy Podwykonawca zamierzający zawrzeć Umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane lub dokonać jej zmiany, jest obowiązany, w trakcie realizacji niniejszego zamówienia, do przedłożenia Zamawiającemu do zaakceptowania projekt tej Umowy, przy czym Podwykonawca lub dalszy Podwykonawca jest obowiązany dołączyć zgodę Wykonawcy na zawarcie Umowy o podwykonawstwo o treści zgodnej z projektem Umowy.
3. Termin zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy przewidziany w Umowie o podwykonawstwo nie może być dłuższy niż 30 dni od dnia doręczenia Wykonawcy, Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy faktury lub rachunku, potwierdzających wykonanie zleconej Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy dostawy, usługi lub roboty budowlanej.
4. Zamawiający w terminie 14 dni od daty doręczenia projektu Umowy o podwykonawstwo zgłasza zastrzeżenia do przedłożonego projektu Umowy.
5. Niezgłoszenie przez Zamawiającego, w terminie wskazanym w ust. 4, w formie pisemnej zastrzeżeń do przedłożonego projektu Umowy uważa się za akceptację projektu Umowy.
6. Wykonawca, Podwykonawca lub dalszy Podwykonawca zamówienia na roboty budowlane zobowiązany jest przedłożyć Zamawiającemu poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię zawartej umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia.
7. Zamawiający w terminie 14 dni od daty doręczenia umowy o podwykonawstwo zgłasza pisemny sprzeciw do umowy o podwykonawstwo w szczególności gdy jej postanowienia są sprzeczne z umową pomiędzy Zamawiającym a Wykonawcą lub SWZ.
8. Niezgłoszenie w formie pisemnej sprzeciwu do przedłożonej umowy o podwykonawstwo w terminie wskazanym w ust. 7 uważa się za akceptację umowy przez Zamawiającego.
9. Wykonawca, Podwykonawca lub dalszy Podwykonawca zamówienia na roboty budowlane zobowiązany jest przedłożyć Zamawiającemu poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię zawartej Umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są dostawy lub usługi, w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia. Obowiązek ten nie dotyczy umów o wartości mniejszej niż 50 000,00 zł.
10. W przypadku gdy termin zapłaty wynagrodzenia określony w Umowie, o której mowa w ust. 8 jest dłuższy niż 30 dni, Zamawiający poinformuje o tym Wykonawcę i wezwie go do doprowadzenia do zmiany tej Umowy pod rygorem wystąpienia o zapłatę kary umownej.
11. Postanowienia powyższe stosuje się odpowiednio do umów o podwykonawstwo.
12. Konieczność wielokrotnego dokonywania bezpośredniej zapłaty Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy, o której mowa w § 14 ust.8, lub konieczność dokonania
bezpośrednich zapłat na sumę większą niż 5% wartości umowy w sprawie zamówienia publicznego może stanowić podstawę do odstąpienia od umowy w sprawie zamówienia publicznego przez Zamawiającego.
13. Wykonawca ponosi wobec Zamawiającego i osób trzecich pełną odpowiedzialność za roboty, które wykonywać będzie przy pomocy Podwykonawców.
14. W sprawach nieuregulowanych w zakresie Podwykonawców zastosowanie mają przepisy art. 462-465 ustawy Prawo zamówień publicznych. Przepisy powyższych ustępów nie naruszają praw i obowiązków Zamawiającego, Wykonawcy, Podwykonawcy i dalszego Podwykonawcy wynikających z przepisów art. 647 1 ustawy Kodeks cywilny.
§ 7
1. Wykonawca zobowiązuje się rozpocząć realizację przedmiotu Umowy w ciągu 7 dni od protokolarnego przejęcia placu budowy.
2. Wykonawca oświadcza, że wykona przedmiot umowy w terminie 3 miesięcy od dnia podpisania umowy.
3. Ww. termin jest tożsamy z datą wystawienia oświadczenia kierownika budowy o zakończeniu robót potwierdzonego przez Inspektora nadzoru inwestorskiego.
§ 8
Zamawiający przekaże protokolarnie Wykonawcy dokumentację projektową niezbędną do wykonania przedmiotu umowy oraz plac budowy w ciągu 10 dni roboczych od podpisania umowy.
§ 9
1. Zamawiający przewiduje, zgodnie z art. 455 ustawy Prawo zamówień publicznych, możliwość dokonania istotnych zmian w umowie, polegających na:
1) przedłużeniu terminu zakończenia robót określonego w § 7 o okres trwania przyczyny z powodu której niemożliwe będzie dotrzymanie terminu ich zakończenia, a w szczególności z powodu:
a) wystąpienia okoliczności za które odpowiedzialność ponosi Zamawiający, w tym przede wszystkim, gdy będą następstwem nieterminowego przekazania terenu budowy (lub udostępnienia terenu prac), konieczności zmian dokumentacji projektowej w zakresie w jakim ww. okoliczności miały lub będą mogły mieć wpływ na dotrzymanie terminu zakończenia robót,
b) wystąpienia niekorzystnych warunków atmosferycznych uniemożliwiających prawidłowe wykonanie robót budowlanych, w szczególności z powodu technologii realizacji prac określonej: Umową, normami lub innymi przepisami, wymagającej konkretnych warunków atmosferycznych, jeżeli konieczność wykonania prac w tym okresie nie jest następstwem okoliczności, za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność,
c) natrafienia na przeszkody fizyczne w trakcie wykonywania robót, nie przewidziane w dokumentacji,
d) warunków geologicznych lub gruntowo-wodnych ujawnionych na placu budowy uniemożliwiających prowadzenie prac zgodnie z dokumentacją projektową,
e) konieczności przeprowadzenia ratowniczych badań archeologicznych,
f) ujawnienia na terenie prac niewybuchów lub niewypałów,
g) wystąpienia konieczności wykonania robót zamiennych lub innych robót niezbędnych do wykonania przedmiotu Umowy ze względu na zasady wiedzy technicznej, oraz udzielenia zamówień dodatkowych, które wstrzymują lub opóźniają realizację przedmiotu Umowy, wystąpienia niebezpieczeństwa kolizji z planowanymi lub równolegle prowadzonymi przez inne podmioty inwestycjami w zakresie niezbędnym do uniknięcia lub usunięcia tych kolizji,
h) opóźnienia w dokonaniu określonych czynności lub ich zaniechanie przez właściwe organy administracji państwowej, które nie są następstwem okoliczności, za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność,
i) wystąpienia opóźnienia w wydawaniu decyzji, zezwoleń, uzgodnień, itp., do wydania których właściwe organy są zobowiązane na mocy przepisów prawa, jeżeli opóźnienie przekroczy okres, przewidziany w przepisach prawa, w którym ww. decyzje powinny zostać wydane oraz nie są następstwem okoliczności, za które Wykonawca ponosi odpowiedzialność,
j) brak możliwości wykonywania robót w związku z niedopuszczeniem do ich wykonywania przez uprawniony organ lub nakazania ich wstrzymania przez uprawniony organ, z przyczyn niezależnych od Wykonawcy,
k) wystąpienia siły wyższej uniemożliwiającej wykonanie przedmiotu umowy,
l) w przypadku zaistnienia konieczności dokonania zmian technologii wykonywania robót, np. ze względu na:
odmienne od przyjętych w dokumentacji projektowej warunki geologiczne (kategorie gruntu, kurzawka itp.) skutkujące niemożliwością zrealizowania przedmiotu umowy przy dotychczasowych założeniach technologicznych;
odmienne od uwidocznionych w dokumentacji warunki terenowe, w szczególności istnienie podziemnych urządzeń, instalacji lub obiektów infrastrukturalnych;
m) w przypadku stwierdzenia obiektywnej niemożności prowadzenia prac przez Wykonawcę spowodowanej pracami podmiotu trzeciego, o którym mowa w § 4 pkt 2 lit. g,
2) zmianie sposobu rozliczania umowy lub dokonywania płatności na rzecz Wykonawcy na skutek zmian wytycznych dotyczących realizacji projektu,
3) Wykonawca jest uprawniony do żądania zmiany Umowy w zakresie materiałów, parametrów technicznych, technologii wykonania robót budowlanych, sposobu i zakresu wykonania przedmiotu Umowy w następujących sytuacjach:
a) konieczności zrealizowania jakiejkolwiek części robót, objętej przedmiotem Umowy, przy zastosowaniu odmiennych rozwiązań technicznych lub technologicznych, niż wskazane w dokumentacji projektowej, a wynikających ze stwierdzonych wad tej dokumentacji lub zmiany stanu prawnego w oparciu, o który je przygotowano, gdyby zastosowanie przewidzianych rozwiązań groziło niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przedmiotu Umowy,
b) konieczności realizacji robót wynikających z wprowadzenia w dokumentacji projektowej zmian uznanych za istotne odstępstwo od projektu budowlanego, wynikających z art. 36a ust. 1 ustawy Prawo budowlane,
c) wystąpienia warunków geologicznych, geotechnicznych lub hydrologicznych odbiegających w sposób istotny od przyjętych w dokumentacji projektowej, rozpoznania terenu w zakresie znalezisk archeologicznych, występowania niewybuchów lub niewypałów, które mogą skutkować w świetle dotychczasowych założeń niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem przedmiotu Umowy,
d) wystąpienia warunków terenu budowy odbiegających w sposób istotny od przyjętych w dokumentacji projektowej, w szczególności napotkania nie zinwentaryzowanych lub błędnie zinwentaryzowanych sieci, instalacji lub innych obiektów budowlanych,
e) konieczności zrealizowania przedmiotu Umowy przy zastosowaniu innych rozwiązań technicznych lub materiałowych ze względu na zmiany obowiązującego prawa,
f) wystąpienia niebezpieczeństwa kolizji z planowanymi lub równolegle prowadzonymi przez inne podmioty inwestycjami w zakresie niezbędnym do uniknięcia lub usunięcia tych kolizji,
g) wystąpienia siły wyższej uniemożliwiającej wykonanie przedmiotu Umowy zgodnie z jej postanowieniami,
4) zmianie wynagrodzenia o wartość robót dodatkowych, których wykonanie będzie niezbędne w celu prawidłowego wykonania zamówienia,
5) zmianie wynagrodzenia w związku ze zmniejszeniem zakresu przedmiotu zamówienia (w przypadkach innych niż określone w § 9 ust. 1 pkt 3), gdzie konieczność zmniejszenia zakresu zamówienia wynikła na etapie realizacji zamówienia.
2. Wykonawca jest uprawniony do żądania zmiany wynagrodzenia należnego z tytułu realizacji Umowy odpowiednio w przypadkach określonych w § 9 ust. 1 ust. 1 pkt 3, 4 i 5.
3. Zamawiający jest uprawniony do żądania zmiany sposobu rozliczania Umowy lub dokonywania płatności na rzecz Wykonawcy w związku ze zmianami zawartej przez Zamawiającego umowy o dofinansowanie projektu lub zmianami wytycznych dotyczących realizacji projektu.
4. Jeżeli Wykonawca uważa się za uprawnionego do przedłużenia terminu zakończenia robót na podstawie § 9 ust. 1 pkt 1 Umowy, zmiany Umowy w zakresie materiałów, parametrów technicznych, technologii wykonania robót budowlanych, sposobu i zakresu wykonania przedmiotu Umowy na podstawie § 9 ust. 1 pkt 3 lub zmiany wynagrodzenia na podstawie § 9 ust 3. lub zmiany Umowy na innej podstawie wskazanej w niniejszej Umowie, zobowiązany jest do przekazania Inspektorowi nadzoru inwestorskiego wniosku dotyczącego zmiany Umowy wraz z opisem zdarzenia lub okoliczności stanowiących podstawę do żądania takiej zmiany.
5. Wniosek, o którym mowa w § 9 ust.4 powinien zostać przekazany niezwłocznie, jednakże nie później niż w terminie 7 dni roboczych od dnia, w którym Wykonawca dowiedział się, lub powinien dowiedzieć się o danym zdarzeniu lub okolicznościach.
6. Wykonawca zobowiązany jest do dostarczenia wraz z wnioskiem, o którym mowa w § 9 ust 4., wszelkich innych dokumentów wymaganych Umową, w tym propozycji rozliczenia przygotowanej w oparciu o zasady określone w § 9 A ust. 1, i informacji uzasadniających żądanie zmiany Umowy, stosowanie do zdarzenia lub okoliczności stanowiących podstawę żądania zmiany.
7. Wykonawca zobowiązany jest do prowadzenia (sporządzenia) bieżącej dokumentacji koniecznej dla uzasadnienia żądania zmiany i przechowywania jej na terenie budowy lub w innym miejscu wskazanym przez Inspektora nadzoru inwestorskiego.
8. Po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w § 9 ust.4 Inspektor nadzoru inwestorskiego jest uprawniony, bez dokonywania oceny jego zasadności, do kontroli dokumentacji, o której mowa w § 9 ust. 7 i wydania Wykonawcy polecenia prowadzenia dalszej dokumentacji bieżącej uzasadniającej żądanie zmiany.
9. Wykonawca jest zobowiązany do okazania do wglądu Inspektorowi nadzoru inwestorskiego dokumentacji, o której mowa w § 9 ust. 7 i przedłożenia na żądanie Inspektora nadzoru inwestorskiego jej kopii.
10. W terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wniosku, o którym mowa w § 9 ust. 4 wraz z propozycją wyceny robót i informacji uzasadniających żądanie zmiany Umowy, Inspektor
nadzoru inwestorskiego zobowiązany jest do pisemnego ustosunkowania się do zgłoszonego żądania zmiany Umowy i odpowiednio propozycji wyceny robót i przekazania go Zamawiającemu wraz z uzasadnieniem, zarówno w przypadku odmowy, jak i akceptacji żądania zmiany.
11. W terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania żądania zmiany, zaopiniowanego przez Inspektora nadzoru inwestorskiego, Zamawiający powiadomi Wykonawcę o akceptacji żądania zmiany Umowy i terminie podpisania aneksu do Umowy lub odpowiednio o braku akceptacji zmiany.
12. Wszelkie zmiany Umowy są dokonywane przez umocowanych przedstawicieli Zamawiającego i Wykonawcy w formie pisemnej w drodze aneksu do Umowy, pod rygorem nieważności.
13. W razie wątpliwości, przyjmuje się, że nie stanowią zmiany Umowy następujące zmiany:
a) danych związanych z obsługą administracyjno-organizacyjną Umowy,
b) danych teleadresowych,
c) danych rejestrowych,
d) będące następstwem sukcesji uniwersalnej po jednej ze stron Umowy.
14. Strona występująca o zmianę postanowień zawartej Umowy zobowiązana jest do przedłożenia uzasadnionego, pisemnego wniosku wraz z udokumentowaniem zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w ust. 1 niniejszego paragrafu.
15. Strony ustalają, że w przypadku zmiany podmiotu trzeciego, nowy podmiot musi wykazać, że spełnia warunki udziału w postępowaniu w zakresie nie mniejszym niż dotychczasowy podmiot.
16. Strony ustalają, że wszystkie powyższe postanowienia stanowią katalog zmian, na które Zamawiający może wyrazić zgodę, nie stanowiąc jego zobowiązania.
17. Zamawiający ma prawo do żądania zmiany wynagrodzenia w przypadku, o którym mowa w § 9 ust. 1 pkt 3, pkt 4 i pkt 5.
18. Zmiany wynagrodzenia, o której mowa w ust. 17 nastąpi na podstawie propozycji rozliczenia przygotowanej w oparciu o przedłożony kosztorys ofertowy i w oparciu o zasady określone w § 9 A ust 1, uzupełnione o informacje uzasadniające żądanie zmiany Umowy, stosowanie do zdarzenia lub okoliczności stanowiących podstawę żądania zmiany.
19. Zmiany umowy nie powodują zmiany wynagrodzenia określonego w § 12 ust. 1 z wyjątkiem zmiany Umowy dokonanej na podstawie ust 1 pkt 2, pkt 6 i pkt 7, ust 2 i ust. 17 niniejszego paragrafu.
§ 9A
1. Wynagrodzenie Wykonawcy za wykonanie robót budowlanych, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 5 i 6 zostanie ustalone z zastosowaniem następujących zasad:
a) jeżeli roboty wynikające z § 9 ust. 1 pkt 3 i 4 Umowy, nie odpowiadają opisowi pozycji w kosztorysie uproszczonym, ale jest możliwe ustalenie nowej ceny na podstawie ceny jednostkowej z kosztorysu uproszczonego poprzez interpolację, Wykonawca jest zobowiązany do wyliczenia ceny taką metodą i przedłożenia wyliczenia Inspektorowi nadzoru inwestorskiego,
b) jeżeli nie można wycenić robót, wynikających z § 9 ust. 1 pkt 5 i 6 z zastosowaniem metody, o której mowa w § 9A ust. 1 pkt a, Wykonawca powinien przedłożyć do akceptacji Inspektora nadzoru inwestorskiego kalkulację ceny jednostkowej tych robót
z uwzględnieniem cen czynników produkcji nie wyższych od średnich cen publikowanych w wydawnictwach branżowych (np. SEKOCENBUD, Orgbud, Intercenbud, itp.) dla województwa, w którym roboty są wykonywane, aktualnych w kwartale poprzedzającym miesiąc, w którym kalkulacja jest sporządzana.
2. Wykonawca dokona wyliczeń, o których mowa w ust 1 oraz przedstawi Zamawiającemu za pośrednictwem Inspektora nadzoru inwestorskiego do zatwierdzenia wysokość wynagrodzenia za roboty, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 5 i 6 Umowy przed rozpoczęciem tych robót.
3. Jeżeli kalkulacja przedłożona przez Wykonawcę do zatwierdzenia Zamawiającemu będzie wykonana niezgodnie z zasadami określonymi w ust.1, Zamawiający wprowadzi korektę kalkulacji, stosując zasady określone w ust.1.
§ 10
1. Zamawiający w okresie realizacji umowy jest uprawniony do zwoływania narad koordynacyjnych z udziałem przedstawicieli Wykonawcy, Inspektorów nadzoru inwestorskiego oraz innych zaproszonych osób. Narady odbywać się będą w siedzibie Zamawiającego lub na terenie budowy.
2. Celem narad koordynacyjnych jest omawianie lub wyjaśnianie bieżących spraw dotyczących wykonania i zaawansowania robót, w szczególności dotyczących postępu prac albo nieprawidłowości w wykonywaniu robót lub zagrożenia terminowego wykonania Umowy.
3. Narady będą prowadzone i protokołowane przez wyznaczonego przedstawiciela Zamawiającego, a kopie protokołu będą dostarczane wszystkim osobom zaproszonym na naradę.
4. Udział w naradach przedstawicieli Wykonawcy oraz Inspektorów nadzoru inwestorskiego jest obowiązkowy.
5. Zamawiający oświadcza, że funkcję Inspektorów nadzoru inwestorskiego pełnić będą osoby wyznaczone przez Zamawiającego.
6. Inspektor nadzoru inwestorskiego jest upoważniony do bieżącej koordynacji robót realizowanych na podstawie Umowy, kontroli jakości robót, do odbiorów robót wykonanych zgodnie z dokumentacją projektową i STWiOR, pełni funkcje Inspektora nadzoru inwestorskiego w rozumieniu Prawa budowlanego.
§ 11
1. Wykonawca ustanowi Kierownika budowy, który jest uprawniony do działania w związku z realizacją Umowy w granicach określonych prawem.
2. Wykonawca ma prawo do zmiany osoby pełniącej obowiązki Kierownika budowy na inną osobę w trybie przewidzianym Prawem budowlanym. Zmiana kierownika budowy oraz Inspektorów nadzoru nie jest istotną zmianą Umowy i nie wymaga jej aneksowania. Zmiana Kierownika budowy lub robót wymaga pisemnej zgody Zamawiającego.
§ 12
1. Strony ustalają, że obowiązującą formą wynagrodzenia za wykonane roboty będzie wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie, zgodnej ze złożoną ofertą, tj.
……………… zł netto (słownie złotych: ……………………………………………….),
plus należny podatek VAT w kwocie …………………… zł. razem brutto: ………………….. zł ( słownie złotych: ……………………………………… i …………../100).
2. Wynagrodzenie ryczałtowe obejmuje wszystkie koszty związane z realizacją zamówienia wynikające wprost z dokumentacji w części opisowej i rysunkowej.
3. Wykonawca określając wynagrodzenie ryczałtowe oświadcza, że zapoznał się z dokumentacją projektową i STWiOR i wykorzystał wszelkie środki mające na celu ustalenie wynagrodzenia obejmującego całość niezbędnych prac związanych z wykonaniem przedmiotu Umowy.
4. Wykonawcy nie przysługuje dopłata do uzgodnionego wynagrodzenia z tytułu realizacji robót określonych Umową.
§ 13
1. Odbioru robót zanikających i ulegających zakryciu dokonuje Inspektor nadzoru inwestorskiego w ciągu 2 dni roboczych od daty dokonania przez Wykonawcę wpisu do dziennika budowy i telefonicznego powiadomienia właściwego Inspektora nadzoru.
2. Odbioru częściowego i zakończonych robót dokonuje przedstawiciel Zamawiającego – w terminie 7 dni od daty zgłoszenia do odbioru.
3. Strony postanawiają, że przedmiotem odbioru końcowego będzie przedmiot umowy.
4. Odbioru końcowego robót dokonuje przedstawiciel Zamawiającego z udziałem Użytkownika i gestorów sieci.
5. Wykonawca zgłosi Zamawiającemu gotowość przedmiotu umowy do odbioru końcowego po uprzednim potwierdzeniu przez Kierownika budowy i Inspektora nadzoru inwestorskiego (tj. wpisem do dziennika budowy, oświadczeniem Kierownika budowy, itp.) zakończenia robót. Zamawiający wyznaczy termin i rozpocznie odbiór przedmiotu umowy w ciągu 7 dni od daty zawiadomienia go o osiągnięciu gotowości do odbioru i przedłożeniu przez Wykonawcę dokumentów odbiorowych (atestów, certyfikatów, inwentaryzacji powykonawczej w wersji roboczej, badań i przeprowadzonych prób oraz projektu gwarancji) zawiadamiając o tym Wykonawcę. Kompletność dokumentacji odbiorowej potwierdzi Inspektor nadzoru inwestorskiego. Odbiór należy zakończyć najpóźniej siódmego dnia od daty rozpoczęcia.
6. Strony postanawiają, że z czynności odbioru będzie spisany protokół zawierający wszelkie ustalenia dokonane w toku odbioru, jak też terminy wyznaczone na usunięcie stwierdzonych przy odbiorze wad.
7. Okres odpowiedzialności Wykonawcy wobec Zamawiającego z tytułu rękojmi za wady fizyczne oraz gwarancji jakości rozpoczyna się od daty odbioru końcowego.
8. Zamawiający wyznaczy ostateczny odbiór przed upływem terminu gwarancji i rękojmi celem protokolarnego stwierdzenia usunięcia lub braku wad.
9. Po protokolarnym stwierdzeniu usunięcia lub braku wad w okresie gwarancji i rękojmi rozpoczyna swój bieg termin na zwrot zabezpieczenia należytego wykonania Umowy, o którym mowa w § 17.
§ 14
1. Zapłata wynagrodzenia za wykonane i potwierdzone przez Inspektora nadzoru inwestorskiego roboty realizowana będzie w okresach miesięcznych – na podstawie
harmonogramu rzeczowo-finansowego robót oraz na podstawie protokołu odbioru części poszczególnych robót, stwierdzającego ilość i zakres rzeczowy wykonanych robót w danym miesiącu.
2. Podstawę wystawienia faktury VAT stanowił będzie "Protokół odbioru robót w toku" podpisany przez przedstawicieli umawiających się stron.
3. Uruchomienie płatności dla Wykonawcy nastąpi w terminie do 30 dni od daty złożenia faktury VAT wraz z dowodami zapłaty wymagalnego wynagrodzenia Podwykonawcom i dalszym Podwykonawcom, biorącym udział w realizacji odebranych robót budowanych. W przypadku nieprzedstawienia przez Wykonawcę wszystkich dowodów zapłaty, o których mowa powyżej, wstrzymuje się wypłatę należnego wynagrodzenia za odebrane roboty budowlane - w części równej sumie kwot wynikających z nieprzedstawionych dowodów zapłaty.
4. Należność za wykonane roboty płatna będzie przelewem na potwierdzony przez bank rachunek Wykonawcy:
1) Dla czynnych podatników VAT:
Zapłata wynagrodzenia nastąpi w terminie 30 dni od dnia doręczenia Zamawiającemu prawidłowo wystawionej faktury VAT na rachunek bankowy nr ………………..…………………..……………………. z otwartym rachunkiem VAT, należącym i będącym własnością Wykonawcy i wskazanym na fakturze.
2) Dla pozostałych Wykonawców:
Zapłata wynagrodzenia nastąpi w terminie 30 dni od dnia doręczenia Zamawiającemu prawidłowo wystawionej faktury/rachunku na rachunek bankowy nr ………………..…………………..……………… należącym i będącym własnością Wykonawcy i wskazanym na faktury/rachunku.
5. W przypadku dokonywania zapłaty przez Miasto Łomża na rachunek strony będącej podatnikiem VAT – Wykonawca oświadcza, że wskazany na fakturze rachunek bankowy jest jego rachunkiem rozliczeniowym, służącym wyłącznie do celów rozliczeń z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej oraz że rachunek ten znajduje się w elektronicznym wykazie podmiotów prowadzonym przez szefa Krajowej Administracji Skarbowej (biała lista podatników VAT), o którym mowa w art. 96b ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku do towarów i usług (Dz. U. z 2020 r. poz. 106 z późn. zm.).
6. Fakturę Wykonawca wystawi w następujący sposób:
7. Ostateczne rozliczenie nastąpi w oparciu o końcową fakturę VAT - wystawioną w ciągu 10 dni po odbiorze robót na podstawie protokołu końcowego odbioru robót.
8. Faktura końcowa płatna będzie przez Zamawiającego po otrzymaniu oświadczeń od wszystkich zgłoszonych Podwykonawców, że otrzymali całość należnego wynagrodzenia wynikającego z umowy podwykonawczej, z podaniem kwot i tytułów uregulowanych należności. Płatność należności z końcowej faktury zostanie dokonana w terminie do 30 dni od jej złożenia.
9. Zamawiający dokona bezpośredniej zapłaty wymagalnego wynagrodzenia przysługującego Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy, który zawarł zaakceptowaną przez
Nabywca faktury: Miasto Łomża
Pl. Stary Rynek 14
18-400 Łomża
NIP: 7182144919
Odbiorca faktury: Urząd Miejski w Łomży, Pl. Stary Rynek 14, 18-400 Łomża.
Zamawiającego umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, lub który zawarł przedłożoną Zamawiającemu umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są dostawy lub usługi, w przypadku uchylenia się od obowiązku zapłaty odpowiednio przez Wykonawcę, Podwykonawcę lub dalszego Podwykonawcę zamówienia na roboty budowlane.
10. Wynagrodzenie, o którym mowa wyżej dotyczy wyłącznie należności powstałych po zaakceptowaniu przez Zamawiającego umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane lub po przedłożeniu Zamawiającemu poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są dostawy lub usługi.
11. Bezpośrednia zapłata obejmuje wyłącznie należne wynagrodzenie bez odsetek należnych Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy.
12. Przed dokonaniem bezpośredniej zapłaty Zamawiający wzywa Wykonawcę do zgłoszenia pisemnych uwag dotyczących zasadności bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania.
13. W przypadku zgłoszenia uwag, w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpowiedzi na wezwanie, Zamawiający może:
1) nie dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy, jeżeli Wykonawca wykaże niezasadność takiej zapłaty, albo
2) złożyć do depozytu sądowego kwotę potrzebną na pokrycie wynagrodzenia Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy w przypadku istnienia zasadniczej wątpliwości Zamawiającego co do wysokości należnej zapłaty lub podmiotu, któremu płatność się należy,
3) dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy, jeżeli Podwykonawca lub dalszy Podwykonawca wykaże zasadność takiej zapłaty.
14. W przypadku dokonania bezpośredniej zapłaty Podwykonawcy lub dalszemu Podwykonawcy, Zamawiający potrąca kwotę wypłaconego wynagrodzenia z wynagrodzenia należnego Wykonawcy.
15. Za datę dokonania płatności faktury strony będą uważały datę obciążenia rachunku Zamawiającego.
16. Zamawiający upoważnia Wykonawcę do wystawiania (na: Miasto Łomża) i przesyłania faktur VAT bez drugostronnego potwierdzenia.
.
17. Wykonawca oświadcza, że jest płatnikiem podatku VAT, NIP ………………….. Zamawiający oświadcza, że jest płatnikiem podatku VAT, NIP 7182144919.
18. Zamawiający nie wyraża zgody na dokonanie cesji wierzytelności na rzecz innego podmiotu lub osoby.
§ 15
1. Wykonawca ponosi odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady przedmiotu Umowy przez okres 60 m-cy i udziela gwarancji jakości na okres ………. miesięcy liczony od daty odbioru końcowego robót,
2. W okresie gwarancji i rękojmi Wykonawca przejmuje na siebie wszelkie obowiązki wynikające z konserwacji zabudowanych urządzeń, od których wykonania uzależnia
udzielenie w świetle umowy gwarancji jakości zobowiązując się do usuwania wszelkich wad stwierdzonych podczas przeglądów gwarancyjnych w terminach ustalonych w protokołach przeglądów gwarancyjnych, a także do usuwania wad zgłoszonych pomiędzy przeglądami gwarancyjnymi w terminie ustalonym w protokole zgłoszenia wady. Koszty wszelkich przeglądów i napraw serwisowych, okresowych i innych zamontowanych urządzeń jak też koszty okresowych przeglądów obiektu wynikających z art. 62 ustawy Prawo budowlane ponosi Wykonawca do końca okresu objętego gwarancją. Wykonawca zapewnia utrzymanie na warunkach gwarancji producenta, gwarancję na zamontowane urządzenia nawet w przypadku kiedy producent określił ten okres na krótszy niż okres gwarancji wynikający z niniejszej umowy.
3. Dokument gwarancyjny obustronnie uzgodniony zostanie podpisany w dacie odbioru końcowego. Dokument gwarancyjny nie może przewidywać żadnych dodatkowych zobowiązań pieniężnych dla Zamawiającego jak np. okresowe płatne przeglądy, umowy serwisowe oraz inne zastrzeżenia, od których zależny miałby być okres udzielanej gwarancji. Gwarancja ma obejmować również źródła światła w tym koszt robót konserwacyjnych i wymian.
4. W przypadku, gdy Wykonawca nie przystępuje do usuwania wad lub usunie wady w sposób nienależyty, Zamawiający, poza uprawnieniami przysługującymi mu na podstawie Kodeksu cywilnego, może powierzyć usunięcie wad podmiotowi trzeciemu na koszt i ryzyko Wykonawcy (wykonanie zastępcze), po uprzednim wezwaniu Wykonawcy i wyznaczeniu dodatkowego terminu nie krótszego niż 7 dni roboczych.
5. Usunięcie wad następuje na koszt i ryzyko Wykonawcy.
6. W każdym roku obowiązywania gwarancji/rękojmi oraz przed jej upływem, w terminie ustalonym przez Zamawiającego, będą wykonywane przeglądy gwarancyjne na okoliczność czego sporządzony zostanie protokół przeglądu gwarancyjnego,
7. Po protokolarnym stwierdzeniu usunięcia lub braku wad w okresie rękojmi rozpoczyna swój bieg termin na zwrot zabezpieczenia należytego wykonania umowy, o którym mowa w § 17 pkt 2.2).
8. Udzielone rękojmia i gwarancja nie naruszają prawa Zamawiającego do dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody w pełnej wysokości na zasadach określonych w Kodeksu cywilnego.
§ 16
1. Wykonawca udziela Zamawiającemu gwarancji jakości na roboty objęte niniejszą umową na ………. miesięcy – sporządzając jako załącznik do faktury, dokument zgodny z wzorem stanowiącym załącznik nr 4 do Umowy – Karta gwarancyjna.
Okres rękojmi za wady oraz gwarancji biegną równolegle, tj. okres rękojmi jest taki sam jak okres gwarancji.
Bieg terminu gwarancji i rękojmi rozpoczyna się w dniu następnym, licząc od daty odbioru końcowego, gdy wad nie stwierdzono lub od daty usunięcia wad stwierdzonych przy odbiorze końcowym przedmiotu umowy.
2. O wykryciu wady lub usterek w okresie gwarancji i rękojmi Zamawiający zgłosi je na piśmie lub w formie elektronicznej Wykonawcy niezwłocznie po ich ujawnieniu. Wykonawca będzie przyjmował zgłoszenia w swojej siedzibie pod adresem: ………………………………………., adres e-mail ………………………………. .
3. Czas reakcji Wykonawcy na zgłoszenie wady (przystąpienie do niezwłocznego usunięcia wady) – 2 dni robocze od dnia zgłoszenia wady (powiadomienia telefonicznego i/lub pocztą elektroniczną).
4. Czas naprawy nie dłuższy niż 14 dni, a w przypadku nie możliwości zrealizowania naprawy w tym terminie Wykonawca obowiązany jest do dostarczenia urządzenia zastępczego o tych samych lub lepszych parametrach bądź do wymiany uszkodzonego sprzętu na fabrycznie nowy. Jeżeli czas zwrotu naprawianego sprzętu bądź jego wymiany wypadnie w sobotę, niedzielę lub dzień ustawowo wolny od pracy, koniec terminu będzie przypadał w pierwszy dzień roboczy w godzinach pracy Zamawiającego.
5. Wykonawca w terminie nie dłuższym niż 14 dni zapewnia wymianę sprzętu na nowy, wolny od wad tego samego typu i o tych samych lub lepszych parametrach technicznych, w przypadku jego trzykrotnej awarii w okresie gwarancji. W takim przypadku termin gwarancji biegnie od nowa dla wymienianego sprzętu.
6. Zamawiający może dochodzić roszczeń z tytułu gwarancji także po terminie określonym w ust. 1 jeżeli reklamował wadę przed upływem tego terminu.
7. Wykonawca nie może odmówić usunięcia wad bez względu na wysokość związanych z tym kosztów.
8. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu leżącego po stronie Wykonawcy nie usunie on wady (usterki) w wyznaczonym terminie, Zamawiający ma prawo usunąć wady na koszt Wykonawcy. W tym wypadku Wykonawca zobowiązany jest pokryć związane z tym koszty w ciągu 14 dni od daty otrzymania dowodu zapłaty.
9. Przy odbiorze przedmiotu umowy Wykonawca zobowiązany jest dołączyć dokumenty gwarancyjne, instrukcje obsługi i eksploatacji niezbędne do prawidłowego i zgodnego z prawem eksploatowania i funkcjonowania przedmiotu umowy.
10. Zamawiający zobowiązuje się dotrzymywać warunków eksploatacji (użytkowania) określonych w zapisach kart gwarancyjnych dostarczonych przez Wykonawcę.
11. Realizacja gwarancji następuje w miejscu montażu (ustawienia) urządzenia (mebla), a w przypadku konieczności ich transportu będzie to odbywać się na koszt Wykonawcy.
12. Niezależnie od uprawnień Zamawiającego wynikających z udzielonej gwarancji ma on prawo realizować uprawnienia wynikające z rękojmi na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
§ 17
1. Tytułem zabezpieczenia należytego wykonania umowy Wykonawca wniósł na rzecz Zamawiającego zabezpieczenie w wysokości ………………………… zł, tj. 5% ceny całkowitej podanej w ofercie, w formie ……………………………….
2. Zwrot (zwolnienie) zabezpieczenia należytego wykonania umowy zostanie dokonany w sposób następujący:
1) 70% kwoty - w terminie 30 dni od dnia wykonania zamówienia i uznania przez Zamawiającego za należycie wykonane,
2) 30% kwoty - nie później niż w 15 dniu po upływie okresu rękojmi za wady.
§ 18
1. Zamawiającemu przysługuje prawo odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od zaistnienia n/w przypadków:
1) Wykonawca nie rozpoczął robót w terminie wskazanym w umowie lub nie przystąpił do odbioru terenu budowy w terminach określonych w umowie,
2) Wykonawca jest w zwłoce z wykonaniem przedmiotu umowy tak dalece, że niemożliwe będzie terminowe zakończenie robót. Jako próg opóźnienia dający możliwość odstąpienia od umowy ustala się na 40% aktualnego na dany dzień harmonogramu rzeczowo finansowego,
3) Wykonawca skierował do kierowania budową i robotami osoby nie posiadające wymaganych prawem uprawnień lub dokonał zmiany tych osób bez uzyskania pisemnej zgody Zamawiającego,
4) wystąpią okoliczności wskazane w § 6 ust. 12 umowy.
5) pomimo uprzednich dwukrotnych monitów ze strony Zamawiającego, Wykonawca w sposób rażący zaniedbuje zobowiązania umowne, realizując roboty przewidziane niniejszą umową w sposób niezgodny z dokumentacją projektową, Specyfikacjami Technicznymi Wykonania i Odbioru Robót, wskazaniami Zamawiającego, zaleceniami Inspektora nadzoru inwestorskiego wpisanymi do dziennika budowy lub niniejszą umową. W takim wypadku Wykonawca może żądać jedynie wynagrodzenia należnego mu z tytułu wykonania części umowy, zgodnie z wymienionymi dokumentami lub wskazaniami Zamawiającego.
6) w wyniku wszczętego postępowania egzekucyjnego nastąpi zajęcie majątku Wykonawcy lub jego znacznej części,
7) nastąpiło ogłoszenie upadłości, likwidacji lub zawieszenia działalności firmy Wykonawcy,
8) nastąpiło wydanie nakazu zajęcia majątku Wykonawcy.
2. Zamawiający może odstąpić od umowy:
1) w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o zaistnieniu istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić podstawowemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu;
2) jeżeli zachodzi co najmniej jedna z następujących okoliczności:
a) dokonano zmiany umowy z naruszeniem art. 454 i art. 455 ustawy Pzp,
b) wykonawca w chwili zawarcia umowy podlegał wykluczeniu na podstawie art. 108,
c) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, w ramach procedury przewidzianej w art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, że Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom, które ciążą na niej na mocy Traktatów, dyrektywy 2014/24/UE, dyrektywy 2014/25/UE i dyrektywy 2009/81/WE, z uwagi na to, że zamawiający udzielił zamówienia z naruszeniem prawa Unii Europejskiej.
§ 19
Wykonawca będzie uprawniony do odstąpienia od Umowy w terminie 14 dni od dnia pozyskania wiedzy o powstaniu okoliczności uzasadniającej odstąpienie, w przypadku, gdy zwłoka Zamawiającego w przekazaniu dokumentacji projektowej lub terenu budowy, przekracza 14 dni.
Odstąpienie od umowy w okolicznościach o których mowa w § 18 i § 19 wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności. W przypadku odstąpienia od umowy na podstawie § 18
ust. 1 Zamawiający zachowuje zabezpieczenie należytego wykonania umowy wniesione przez Wykonawcę w całości.
§ 21
1. W przypadku odstąpienia od Umowy przez Wykonawcę lub Zamawiającego, Wykonawca ma obowiązek:
1) natychmiast wstrzymać wykonywanie robót, poza mającymi na celu ochronę życia i własności, i zabezpieczyć przerwane roboty w zakresie obustronnie uzgodnionym oraz zabezpieczyć teren budowy i opuścić go najpóźniej w terminie wskazanym przez Zamawiającego,
2) przekazać znajdujące się w jego posiadaniu dokumenty należące do Zamawiającego, w tym dokumentację projektową najpóźniej w terminie wskazanym przez Zamawiającego.
2. W terminie 7 dni od dnia odstąpienia od Umowy, Wykonawca przy udziale Zamawiającego, sporządzi szczegółowy protokół odbioru robót przerwanych i robót zabezpieczających według stanu na dzień odstąpienia, który stanowi podstawę do wystawienia przez Wykonawcę faktury lub rachunku.
3. Wykonawca zobowiązany jest do dokonania i dostarczenia Zamawiającemu inwentaryzacji robót według stanu na dzień odstąpienia.
4. Wykonawca sporządzi wykaz tych materiałów, konstrukcji lub urządzeń, które nie mogą być wykorzystane przez niego do realizacji innych robót nieobjętych Umową, jeżeli odstąpienie nastąpiło z przyczyn niezależnych od Wykonawcy w celu zwrotu kosztów ich nabycia.
5. Szczegółowy protokół odbioru robót przerwanych i robót zabezpieczających w toku, inwentaryzacja robót i wykaz tych materiałów, konstrukcji lub urządzeń, stanowią podstawę do wystawienia przez Wykonawcę odpowiedniej faktury VAT lub rachunku.
6. Zamawiający zapłaci Wykonawcy wynagrodzenie za roboty wykonane do dnia odstąpienia, które ustalone zostanie według cen/czynników cenotwórczych wynikających z kosztorysu ofertowego stanowiącego załącznik do niniejszej umowy, pomniejszone o roszczenia Zamawiającego z tytułu kar umownych oraz ewentualne roszczenia o obniżenie ceny na podstawie rękojmi i gwarancji lub inne roszczenia odszkodowawcze.
7. Koszty dodatkowe poniesione na zabezpieczenie robót i terenu budowy oraz wszelkie inne uzasadnione koszty związane z odstąpieniem od Umowy ponosi Strona, która jest winna odstąpienia od Umowy.
§ 22
1. Wykonawca zapłaci Zamawiającemu kary umowne:
1) za zwłokę Wykonawcy w wykonaniu przedmiotu umowy w wysokości 0,2 % łącznego wynagrodzenia netto, o którym mowa w § 12 ust. 1, za każdy rozpoczęty dzień zwłoki, licząc od terminu wskazanego w § 7 ust. 2, do dnia podpisania protokołu odbioru końcowego,
2) za zwłokę Wykonawcy w usunięciu wad stwierdzonych przy odbiorze lub w okresie rękojmi bądź gwarancji jakości – w wysokości 0,2 % wynagrodzenia netto wskazanego w § 12 ust. 1, za każdy rozpoczęty dzień zwłoki liczony od upływu obustronnie uzgodnionego terminu usunięcia wad,
3) gdy Wykonawca przekroczy:
- czas reakcji Wykonawcy o którym mowa w §16 ust. 3 umowy,
- czas naprawy gwarancyjnej, wymiany na fabrycznie nowy sprzęt lub dostarczenie sprzętu zamiennego na czas naprawy o którym mowa w §16 ust. 4 umowy,
- termin wymiany gwarancyjnej określonej w §16 ust. 5 umowy,
w wysokości 500 zł od każdej sztuki uszkodzonego sprzętu podlegającego naprawie/wymianie, za każdy dzień opóźnienia.
4) za brak zapłaty wynagrodzenia należnego Podwykonawcom lub dalszym Podwykonawcom – 10.000 zł za każde dokonanie przez Zamawiającego bezpośredniej płatności na rzecz Podwykonawców lub dalszych Podwykonawców,
5) za nieterminową zapłatę wynagrodzenia należnego Podwykonawcom lub dalszym Podwykonawcom 1.000 zł za każdy dzień zwłoki od dnia upływu terminu zapłaty do dnia zapłaty,
6) za nieprzedłożenie do zaakceptowania projektu Umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane lub projektu jej zmiany, w wysokości 10.000 zł za każdy nieprzedłożony do zaakceptowania projekt Umowy lub jej zmiany,
7) za nieprzedłożenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii Umowy o podwykonawstwo lub jej zmiany w wysokości 10.000 zł za każdą nieprzedłożoną kopię Umowy lub jej zmiany,
8) za nieprzedłożenie polisy ubezpieczeniowej wymaganej przez Zamawiającego zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 1) ppkt d) umowy, w wysokości 50.000 zł,
9) za brak dokonania wymaganej przez Zamawiającego zmiany Umowy o podwykonawstwo w zakresie dostaw lub usług w zakresie terminu zapłaty we wskazanym przez Zamawiającego terminie, w wysokości 10.000 zł,
10) z tytułu odstąpienia od Umowy z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy w wysokości 10 % wynagrodzenia netto wskazanego w § 12 ust. 1 ; Zamawiający zachowuje w tym przypadku prawo do roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji do prac dotychczas wykonanych i odebranych,
11) za zawinione przez Wykonawcę niedochowanie w określonym miesiącu zakresów rzeczowych lub finansowych wynikłych z ustalonego harmonogramu rzeczowofinansowego w wysokości 1% wynagrodzenia netto o którym w § 12 ust. 1.
12) za nierozpoczęcie robót budowlanych w terminie wskazanym w §7 ust. 1 – za każdy dzień zwłoki w wysokości 0,2% netto wynagrodzenia,
13) 0,2% za każdy dzień zwłoki w dostarczeniu dokumentu potwierdzającego udzielenie gwarancji w wysokości wcześniej zaakceptowanej przez Zamawiającego, licząc od dnia podpisania protokołu odbioru końcowego,
14) za spowodowanie przerwy w realizacji robót z przyczyn zależnych od Wykonawcy, dłuższej niż 10 dni – w wysokości 0,05 % wynagrodzenia, liczonej za każdy dzień przerwy od jedenastego dnia przerwy do dnia wznowienia robót.
2. Zamawiający zastrzega sobie prawo dochodzenia odszkodowania uzupełniającego w przypadku, gdy szkoda z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przekroczy kwotę kar umownych.
3. Wykonawca oświadcza, że wyraża zgodę na potrącenie kar umownych z kwoty wynagrodzenia należnego Wykonawcy.
4. Zamawiający ma prawo do łącznego naliczenia kar umownych.
5. Łączna maksymalna wysokość kar umownych, których mogą dochodzić strony nie może przekroczyć 40% wynagrodzenia umownego brutto, o którym mowa w § 12 ust. 1 niniejszej umowy.
6. Niezależnie od naliczenia kar umownych Zamawiający zastrzega sobie prawo dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego.
§ 23
Zamawiający zapłaci Wykonawcy kary umowne:
1) za zwłokę w przekazaniu dokumentacji lub placu budowy w stosunku do terminu określonego w § 8 – w wysokości 0,2 % wynagrodzenia netto wskazanego w § 12 ust. 1 za każdy dzień zwłoki,
2) z tytułu odstąpienia od Umowy z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego w wysokości 10 % wynagrodzenia netto wskazanego w § 12 ust. 1; Kara nie przysługuje, jeżeli odstąpienie od Umowy nastąpi z przyczyn, o których mowa w art. 145 ustawy Prawo zamówień publicznych.
§ 24
1. Termin zapłaty kary umownej wynosi 14 dni od dnia skutecznego doręczenia Stronie wezwania do zapłaty. W razie opóźnienia z zapłatą kary umownej Strona uprawniona do otrzymania kary umownej może żądać odsetek ustawowych za każdy dzień opóźnienia.
2. Zapłata kary przez Wykonawcę lub potrącenie przez Zamawiającego kwoty kary z płatności należnej Wykonawcy nie zwalnia Wykonawcy z obowiązku ukończenia robót lub jakichkolwiek innych obowiązków i zobowiązań wynikających z Umowy.
§ 25
Wszelkie zmiany lub uzupełnienie niniejszej Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.
§ 26
Porozumiewanie się stron w sprawach związanych z wykonywaniem robót oraz dotyczących interpretowania umowy odbywać się będzie pisemnie w szczególności poprzez zapisy w dzienniku budowy, protokoły z narad oraz w drodze korespondencji doręczanej adresatom za pokwitowaniem.
§ 27
1. We wszystkich sprawach nieuregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, przepisy regulujące proces inwestycyjny oraz ustawa Prawo zamówień publicznych.
2. Każda ze stron umowy, w przypadku sporu wynikającego z zamówienia, może złożyć wniosek o przeprowadzenie mediacji lub inne polubowne rozwiązanie sporu do Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, wybranego mediatora albo osoby prowadzącej inne polubowne rozwiązanie sporu.
3. W przypadku zaistnienia pomiędzy stronami sporu, wynikającego z umowy lub pozostającego w związku z umową, strony rozważą możliwość jego rozwiązania w drodze mediacji. Mediacja prowadzona będzie przez Mediatorów Stałych Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z Regulaminem tego Sądu.
4. W przypadku zaistnienia pomiędzy stronami sporu, wynikającego z umowy lub pozostającego w związku z umową, strony rozważą możliwość jego rozwiązania w drodze koncyliacji. Koncyliacja będzie prowadzona przez Koncyliatorów Stałych Sądu Polubownego przy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z Regulaminem tego Sądu.
5. Do rozstrzygania sporów sądowych wynikłych na tle realizacji niniejszej umowy jest właściwy sąd dla siedziby Zamawiającego.
§ 28
W przypadku wątpliwości interpretacyjnych co do rodzaju i zakresu robót określonych w umowie oraz zakresu praw i obowiązków Zamawiającego i Wykonawcy, będzie obowiązywać następująca kolejność ważności dokumentów:
1) umowa,
2) Specyfikacja Warunków Zamówienia,
3) dokumentacja projektowa,
4) oferta Wykonawcy
§ 29
Spory jakie mogą wyniknąć przy realizacji niniejszej Umowy Strony zobowiązują się rozstrzygać polubownie, a jeżeli okaże się to niemożliwe rozstrzygać będzie właściwy rzeczowo sąd w Łomży.
§ 30
Umowę sporządzono w 3 jednobrzmiących egzemplarzach z przeznaczeniem 2 egz. dla Zamawiającego i 1 egz. dla Wykonawcy.
Załączniki do umowy:
1. Specyfikacja Warunków Zamówienia – zał. Nr 1,
2. Dokumentacja projektowa - zał. Nr 2,
3. Oferta Wykonawcy wraz z kosztorysem ofertowym – zał. Nr 3
4. Wzór karty gwarancyjnej – zał. Nr 4.
ZAMAWIAJĄCY: WYKONAWCA: | <urn:uuid:de927477-56a7-4aea-bf11-d75a516cc5af> | finepdfs | 1.137695 | CC-MAIN-2022-33 | https://platformazakupowa.pl/file/get_new/ea9ac7b7ea377bdf3398c0bad2d69d82.pdf | 2022-08-14T00:05:55+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571989.67/warc/CC-MAIN-20220813232744-20220814022744-00412.warc.gz | 426,633,273 | 0.999992 | 0.999996 | 0.999996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2361,
5027,
8069,
11116,
14260,
17705,
20857,
23513,
26988,
30336,
33297,
35947,
38777,
41719,
44439,
47494,
50479,
53218,
55982,
58857,
61121,
62838
] | 2 | 0 |
Miesięcznik szkolny
Hermes
nr 14
luty marzec
2017
WZS
WIELOZAWODOWY ZESPÓŁ SZKÓŁ
w Zatorze
zdrowa dieta
sport
witalność
kondycja
owoce
siła
energia
wytrzymałość
wydolność
sprawność
dobre samopoczucie
form
tężyzna
uśmiech
warzywa
wytrzymałość
Zdrowie
zdrowe odżywianie
Drogi Czytelniku,
cudowny zapach wiosny zachęcił nas do podjęcia kolejnego tematu... Tym razem zastanawiamy się jak zdrowo żyć, czy warto wszystko poświęcić dla idealnej figury i jak się odchudzać, by nie zwariować!
Ponadto zwracamy uwagę na przerażającego wirusa typu D – czyli DEPRESJĘ... Mówimy o niej, abyś Ty wiedział nie tylko jak ją nazwać, ale przede wszystkim umiał ją ROZPOZNAĆ i skutecznie z nią WALCZYĆ.
Pamiętaj, że W ZDROWYM CIELE – ZDROWY DUCH!
REDAKCJA
Teksty: Agnieszka Janczy, Dominika Dzidek, Łucja Bednarz, Dorota Wądrzyk, Karol Sanak, pani Izabela ŁysekJ, pani Marta Chmielowska, pan Rafał Kluska, pan Krzysztof Dudek
Grafika: Cyprian Wojtas
Opiekun: Sylwia Przejcowska
W DZIEŃ WAGAROWICZA w Wielozawodowym Zespole Szkół zorganizowano nietypowe zawody. Uczniowie rywalizowali ze sobą w dwóch kategoriach: łamigłówki matematyczne oraz umiejętności sportowe.
Wiosenne Potyczki Sportowo-Matematyczne skierowane były do gimnazjalistów. W zawodach uczestniczyły czteroosobowe drużyny z Ryczowa, Zatora, Podolsza oraz Graboszyc. Organizatorzy przygotowali 5 konkurencji matematycznych i 5 sportowych. Uczniowie na przemian rozwiązywali zadania z matematyki, a następnie startowali w konkurencjach sportowych. Pomimo zaciętej rywalizacji zawody przebiegały w milej atmosferze, o którą dbali uczniowie WZS, pełniący role sędziów i opiekunów.
Po zakończeniu ostatniej konkurencji, w którą zaangażowano nauczycieli, mistrzostwo uzyskała szkoła z Ryczowa, zdobywając najcenniejsze trofeum i tytuł najlepszej drużyny. Na podium uplasowały się również szkoły z Graboszyc (II miejsce) i Podolsza (III miejsce). Czwarte miejsce przypadło gimnazjalistom z Zatora.
W kalendarzu imprez Wielozawodowego Zespołu Szkół w Zatorze Targi Edukacyjne w Brzeźnicy stały się obowiązkową pozycją. 22 marca 2017 r. w hali sportowej Zespołu Szkolno-Przedszkolnego swoją ofertę edukacyjną prezentowało 16 szkół ponadgimnazjalnych powiatu wadowickiego, oświęcimskiego i krakowskiego. Oficjalnego otwarcia dokonali: dyrektor szkoły Anna Lang oraz wójt gminy Brzeźnica Bogusław Antos, który przybył wraz z przewodniczącą Rady Gminy Brzeźnica Jadwigą Kozioł, a także sekretarzem gminy Barbarą Klęczar.
Nasi uczniowie z dużym zaangażowaniem prezentowali ofertę szkoły. Nikola Putek czarowała grzebieniem i nożyczkami na stanowisku fryzjerskim, a Adrian Antos i Bartosz Śliwa wręczali nagrody dla spostrzegawczych gimnazjalistów. Ponadto każdy z uczestników mógł skosztować ciasteczek upieczonych przez naszych mistrzów kuchni.
Dodatkową atrakcją okazał się zaawansowany technologicznie dron, symulator, na którym można było próbować swoich sił w prowadzeniu bezzałogowego statku, jak również samochód dumnie prezentujący barwy WZS-u.
24-25 kwietnia 2017 r.
DNI OTWARTE
WIELOZAWODOWEGO ZESPOŁU SZKÓŁ
W ZATORZE
Depresja to w ostatnich czasach modne słowo. Dotyczy zarówno osób młodych jak i starszych. Czym charakteryzuje się depresja w okresie dorastania i jakie ma podłożę?
Badacze problematyki upatrują podłoża tego schorzenia w gwałtownych przemianach rozwojowych stanowiących istotę dorastania. Przemiany charakterystyczne dla tego okresu zachodzą nie tylko w sferze biologicznej, obejmują również sferę emocji i uczuć. W tym okresie dokonuje się separacja emocjonalna od rodziców, ustalanie się stosunku emocjonalnego do samego siebie, buduje się tożsamość, następuje podejmowanie nowych ról społecznych. Nasilenie tych zmian sprawia, że w jednostce dochodzi do powstania kryzysu, ponieważ dotychczasowe sposoby radzenia sobie zawodzą.
W konsekwencji młodzi ludzie doświadczają pojawianie się uczuć smutku i radości bez wyraźnej przyczyny, które z łatwością przechodzą od skrajnej euforii do rozpaczy. Charakterystycznym przejawem okresu dorastania jest również niestabilny obraz samego siebie. Często wiąże się z niską samooceną oraz zmiennym stosunkiem uczuciowym do samego siebie.
Powstanie depresji młodzieńczej może prowadzić do następujących objawów:
1. **Zaburzenia nastroju** – obniżony nastroj, smutek, niestabilność emocjonalna.
2. **Podwyższony poziom lęku** – np. przed przyszłością.
3. **Zaburzenia sfery poznawczej**:
- trudności w obszarze nauki szkolnej (trudności w uczeniu się, niepowodzenia szkolne, trudności w skupieniu uwagi, brak wytrwałości w nauce),
- poczucie niskiej wartości,
- przekonanie o nieskuteczności własnych działań i nieuchronnym niepowodzeniu,
- uczucie nudy i niemożność znalezienia przyjemności.
4. **Zaburzenia aktywności.**
5. **Zaburzenia zachowania:**
- trudności w realizacji czynności, które oczekuje się od osoby dorastającej, np. chodzenie do szkoły, wywiązywanie się z obowiązków domowych,
- zachowania łamiące normy i zakazy społeczne, np. eksperymentowanie ze środkami psychoaktywnymi, podejmowanie aktywności seksualnej,
- zachowania autodestrukcyjne, np. samookaleczenia, zachowania samobójcze.
6. **Dolegliwości somatyczne** – zgłaszanie objawów nie mających potwierdzenia w badaniu lekarskim.
---
**Leczenie depresji młodzieńczej**
Nie należy lekceważyć objawów depresji, ale sprawdzić możliwości pomocy osobie dorastającej u specjalisty psychologa lub psychiatry. Podstawową metodą leczenia depresji młodzieńczej jest psychoterapia indywidualna lub grupowa. Głównym zadaniem psychoterapeuty w kontakcie indywidualnym jest udzielenie pomocy w zakresie:
- odsłonięcia przyczyn rozbieżności pomiędzy ja idealnym, a ja rzeczywistym,
- urealnienie stosunku do samego siebie,
- zaakceptowanie siebie,
- wzmocnienie realnych możliwości,
- zamiana nieadekwatnych celów na realne.
Przy niepowodzeniach w terapii należy rozważyć skorzystanie z pomocy lekarza psychiatry dzieci i młodzieży w celu rozważenia konieczności rozpoczęcia leczenia farmakologicznego.
Opracowała Marzena Srokosz-Mokwa
na podstawie artykułu R. Malińskiego Depresja młodzieńcza
Zjadł mnie stres,
a apetytu miał co niemiara...
Każdy na co dzień ma do czynienia ze stresem. Towarzyszy nam przed egzaminami, ważnymi wystąpieniami, a często jest wynikiem nadmiernej ilości obowiązków i spraw, z którymi nie umiemy sobie poradzić. Nowe miejsca, nieznane osoby, trudne sytuacje życiowe to tylko nieliczne jego przyczyny. Jedno jest pewne, że nie sposób przed nim uciec, ale czy musi być zły? Aby się tego dowiedzieć, należy zrozumieć jego sens i poznać techniki zapobiegające negatywnym skutkom.
**STRES** jest definiowany w psychologii jako dynamiczna relacja adaptacyjna pomiędzy możliwościami jednostki, a wymogami sytuacji (stresorem, bodźcem awersyjnym), charakteryzująca się brakiem równowagi psychicznej i fizycznej.
**CIEKAWOSTKA!**
Pojęcie to wprowadził Hans Selye, który badaniu tego zjawiska poświęcił aż 50 lat (!) pracy naukowej. Z tego też powodu nosił przydomek dr Stress.
Selye wyróżnił również dwa rodzaje stresu:
😊 **Eustres (stres dobry)** – jego działanie mimo chwilowego dyskomfortu prowadzi do rozwoju osobowości. Bodziec taki wybija nas ze strefy komfortu i stymuluje do działania.
😢 **Dystres (stres zły)** – kiedy stres jest tak ciężki lub trwa tak długo, że wywołuje dezorganizację działania.
Najczęściej odczuwane dolegliwości związane ze stresem to: bóle głowy, tiki nerwowe, przyspieszony oddech, drżenie kończyn, podwyższone tętno, kołatania serca, nadmierne pocenie się, suchość w ustach i gardle, trudności z pamięcią i koncentracją.
**Jak sobie z nim radzić i w jaki sposób go unikać?**
Istnieje na szczęście wiele sposobów radzenia sobie ze stresem. Należą do nich techniki relaksacyjne i wizualizacje. Pomaga też uprawianie sportu, zdrowa dieta, śmiech, odpowiednia ilość snu, kontakt i rozmowy z bliskimi. Ponadto warto pamiętać o tym, by zachować zdrowy dystans do wydarzeń. Zamartwianie się nie rozwiąże trudności. Wystarczy je tylko zaakceptować takimi, jakie są i konstruktywnie starać się rozwiązać.
*Dorota Wądrzyk*
Co zrobić, aby dieta była skuteczna? Niektórym z nas wydaje się, że najlepszym sposobem na pozbycie się zbędnych kilogramów będzie tzw. „GŁODÓWKA” – NIC BARDZIEJ MYŁNEGO! Jedynym sprawdzonym przepisem na idealną sylwetkę jest porzucenie niezdrowych nawyków żywieniowych i regularna aktywność fizyczna.
Należy także podkreślić, iż OSIĄGNIĘCIE WAGI MARZEŃ NIE POWINNO BYĆ OBSESJĄ. Oczekiwany efekt nie zawsze jest możliwy w przeciwieństwie do wagi optymalnej, innej dla każdego z nas.
Otyłość w dzisiejszych czasach stanowi istotny problem zdrowotny. Dosięga wielu ludzi, dzieci, młodzieży oraz osób starszych, z którym w żaden sposób nie potrafią sobie poradzić. Z tego też względu ważne jest racjonalne i długofalowe działanie, chroniące przed efektem jo-jo i utratą zdrowia. Zatem skorzystanie z pomocy profesjonalnego dietetyka pozwala uniknąć wielu pułapek, które mogą zagrażać naszemu zdrowiu. On dostosuje dietę idealnie do wieku, wagi, wzrostu i sposobu życia. Pozwoli także zaplanować czas niezbędny do uzyskania możliwych efektów.
Bezdzuskusyjny jest fakt, że współczesne tempo życia, przetworzona żywność, niezdrowe tłuszcze mają wpływ na to jak wyglądamy i jak się czujemy. Pamiętajmy jednak, że nadmiernej masy ciała nie należy rozpatrywać tylko w kontekście estetycznym. OTYŁOŚĆ MOŻE BYĆ WYNIKIEM WIELU CZYNNIKÓW, NIE TYLKO ZŁEGO ŻYWIEŃIA. Ważne jest to, aby dla samego siebie zadbać o równowagę fizyczną i psychiczną, bo w istocie piękno naszego ciała dopełnia wartościowa dusza. Niech każdy wygląda jak chce, jednocześnie mając świadomość tego, że nadwaga wynikająca z zaniedbania prowadzi do nadciśnienia, miażdżycy, nieprawidłowego funkcjonowania tarczycy, wątroby.
NIE DOPROWADŹ SIĘ DO STANU, KTÓRY BĘDZIE ZAGRAZAŁ TWOJEMU ŻYCIU! Stawiaj na kreatywne posiłki, aktywność fizyczną, a będziesz mógł cieszyć się swoim ciałem!
Dominika Dzidek
Pierwszą z podstawowych zasad zdrowego żywienia jest regularne jedzenie posiłków (co 3 - 4 godziny). Pamiętajmy o tym, aby były one zbilansowane i zawierały zarówno owoce, warzywa, cukry proste jak i mięso.
**Podstawowe grupy spożywcze:**
- **Produkty zbożowe i ziemniaki** - główne źródło węglowodanów w postaci skrobi, dostarczają również witaminy z grupy B oraz składniki mineralne, takie jak magnez, potas, fosfor, żelazo. Błonnik zawarty w tych produktach daje uczucie sytości.
- **Warzywa i owoce** - najlepsze źródło witamin, składników mineralnych! Chętnie po nie sięgajmy, ponieważ są smaczne i zdrowe.
- **Mleko i produkty mleczne** - zawierają pełnowartościowe białko oraz łatwo przyswajalny wapń, który jest niezbędny dla kości.
- **Mięso, wędliny, drób, ryby, jaja** - stanowią cenne źródło pełnowartościowego białka, niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (ryby), witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A,D) oraz B12. Ponadto dostarczają łatwo przyswajalne żelazo.
- **Tłuszcze** - źródło nasyconych jak i nienasyconych kwasów tłuszczowych.
- **Cukry** - źródło węglowodanów i tłuszczów. Miód pszczeli jest cennym produktem spożywczym, gdyż zawiera łatwo przyswajalne węglowodany (glukoza, fruktoza) oraz substancje bakteriostatyczne.
**JEDZMY, ABY ŻYĆ,**
**A NIE ŻYJMY, ŻEBY JEŚĆ!**
**ŻYJMY SMACZNIE**
**I ZDROWO!**
Trzyskładnikowe ciasteczka owsiane
Składniki (ok.10 dużych ciastek):
- 2 duże banany
- 2 szklanki płatków owsianych
- 50 g gorzkiej czekolady min. 70% kakao
Wykonanie:
Płatki owsiane umieścić w blenderze i miksować przez chwilę, prawie do konsystencji mąki (nie muszą być drobne jak mąka). Banana rozgnieść, a następnie dodać zmielone płatki. Składniki wymieszać. Masa powinna być gęsta i wilgotna. Czekoladę pokroić na małe kawałki, wsypać do miski z ciastem i wymieszać. Łyżką nabierać mas i formować okrągłe ciasteczka. Piec przez 10-12 minut w 180°C.
ZNAKOMITA kasza jaglana z kurczakiem – danie jednogarnkowe
Składniki:
- 80 g suchej kaszy jaglanej
- filet z kurczaka 200 g
- pół czerwonej papryki 100 g
- 2 duże ogórki kiszone
- 1 cebula 100 g
- 2 ząbki czosnku
- łyżeczka oliwy 5 g
- sól, pieprz, papryka w proszku, curry
Przygotowanie:
Kurczaka pokrój na małe kawałki, oprósz solą, pieprzem, curry i papryką w proszku. Kaszą jaglaną przelej wrzątkiem. W garnku z nieprzywierającym dnem podsmaż na łyżeczce oliwy pokrojoną w kostkę cebulę i dodaj przeciśnięte przez praskę ząbki czosnku. Następnie podsmaż, ciągle mieszając. Dodaj kurczaka, pokrojoną w paseczki paprykę oraz kaszę jaglaną. Dolej szklankę wody i dusz pod przykryciem około 15 minut (aż kasza będzie miękka). Na sam koniec dodaj pokrojonego w kostkę ogórka i wskazane przyprawy.
Łucja Bednarz
Według Swami Shivananda: *Jeden gram praktyki jest lepszy niż tona teorii*. Do tego samego wniosku doszli uczniowie WZS, którzy 25.02.2017r. wrócili w pełni zadowoleni z czterotygodniowych staży zagranicznych, gdzie pod opieką dwóch opiekunów zdali najważniejsze życiowe egzamin w ramach projektu pt. „Praktyka w Niemczech – możliwością poszerzenia naszych perspektyw zawodowych”, który został dofinansowany w wysokości 66 742 EUR z funduszy Unii Europejskiej w ramach Programu Erasmus+, Akcji 1: Mobilność edukacyjna. Organizacją przyjmującą była niemiecka firma Vitalis GmbH, która zakwaterowała naszych uczniów w swojej placówce w Schkeuditz na terenie Saksonii, a następnie zatroszczyła się o program stażu dla 10 informatyków, 10 techników obsługi turystycznej, 4 techników żywienia i usług gastronomicznych i 4 techników mechaników. Uczestnicy odbyli swoje staże w hotelach na terenie Lipska, w stołówkach w firmach DHL i Vitalis, w salach seminaryjnych w Lipsku, jak i w warsztatach firmy Vitalis i Nussbaum.
Każdemu z uczniów udało się uzyskać liczne certyfikaty w języku polskim i niemieckim, które z pewnością posłużą im w niedalekiej przyszłości, podczas poszukiwania pracy. Uroczyste wręczenie odbędzie się w czasie obchodów „Dnia Erasmusa” - spotkania podsumowującego projekt.
Warto jeszcze raz przypomnieć, iż każdy uczestnik w czasie czterotygodniowego pobytu miał szansę zdobyć nową wiedzę i zawodowe umiejętności oraz sprawdzić siebie i własne możliwości poza granicami państwa. Samodzielność, samodyscyplina, otwartość na nowe działania, tolerancja wobec innych kultur, umiejętności językowe, praca w grupie, a nawet orientacja na terenie obcego kraju to wyzwania, z których uczniowie wyśmienicie zdali egzamin. Ponadto w trakcie pobytu wszyscy skorzystali w pełni dofinansowanego programu kulturowego, dzięki któremu zwiedzili trzy miasta: Lipsk, Berlin i Drezno.
Jedno jest pewne, że cel, którym było podniesienie praktycznych umiejętności oraz kompetencji zawodowych i językowych 28 uczniów Wielozawodowego Zespołu Szkół w Zatorze, w przyszłości zwiększający szansę na znalezienie pracy odpowiadającej ich oczekiwaniom, został w pełni zrealizowany. Ponadto zagraniczny pobyt i odbycie staży w niemieckich firmach umożliwiło uczestnikom poznanie międzynarodowego środowiska, ukazało potrzebę nauki języków obcych, a także pozwoliło nabyć kompetencje międzykulturowe, wyrażające się poprzez otwartość i tolerancję wobec odmienności kultur. Poza tym realizacja projektu podniesie jakość kształcenia zawodowego w Wielozawodowym Zespole Szkół, zwiększy potencjał w zakresie realizacji mobilności zagranicznych a pracowników szkoły wzbogaci w wiedzę i umiejętności niezbędne w procesie tworzenia i realizacji projektów unijnych.
*Izabela Łysek*
*Publikacja sfinansowana z funduszy Komisji Europejskiej w ramach Programu Erasmus+.*
*Publikacja została zrealizowana przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej. Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko jej autorów i Komisja Europejska oraz Narodowa Agencja Programu Erasmus+ nie ponoszą odpowiedzialności za jej zawartość merytoryczną.*
*PUBLIKACJA BEZPŁATNA*
Ostatnio w naszej szkole nastąpiła moda na Niemcy i język niemiecki - wyjazd grupy uczniów na czterotygodniowe staże do naszych sąsiadów oraz targi turystyczne do Berlina. Z tej okazji warto zapamiętać parę podstawowych zwrotów, które wzmocnią naszą komunikację werbalną i odciążyą mimikę twarzy, a nawet gestykulację 😊
Rozmówki polsko-niemieckie:
Hallo! Wie geht's?
<Halu, wi gejt>
Cześć, jak leci?
Ich bin Polin/Pole.
<iś byn pulin/pule>
Jestem Polka/Polakiem.
Berlin ist eine schöne Stadt.
<Berlin yst ajne szyne sztat>
Berlin to piękne miasto
Darf ich es probieren?
<darf iś es probirn>
Czy mogę spróbować? (dot. jedzenia)
Was kostet das?
<was kostet das>
Ile to kosztuje?
Wie spät ist es?
<wi szpejt yst es>
Która godzina?
Ich verstehe nicht.
<iś feaszteje niś>
Nie rozumiem.
Entschuldigung, ist es hier frei?
<entszuldigun, yst hija fraj>
Przepraszam, czy tu jest wolne?
Sprechen Sie Deutsch/Englisch?
<Szpreśn zi dojcz/englisz>
Czy mówi Pani/Pan po niemiecku/angielsku?
Ich habe mich verlaufen.
<iś hab myś fealaufn>
Zgubiłam się.
Wie komme ich zum Bahnhof?
<wi kome iś cum banhuf>
Jak dojdę do dworca?
Model: A8
Version: D4 (2010-)
Jahr: 2016
Kilometerstand: 1 km
Hubraum von: 3 000 cm³
Kraftstoff: Diesel
Leistung: 272 PS (koni mech)
Typ: Limousine / Limousine
Anzahl der Sitzplätze: 5
Anzahl der Türen: 4
Farbe: Schwarz metallic
Erster Besitzer: Ja
Zustand: Neu
Automatikgetriebe
Ledersitze (schwarz),
Klimaanlage, Navigationssystem,
Servolenkung, Sitzheizung, Tempomat,
Felgen, Bordcomputer, Nebelschelnwerfen,
Fensterheber elektrisch, Beheizbare Außenspiegel, getöntes Glas,
Schiebedach, Haken, einstellbare Federung, LED-Leuchten, Radio-Fabrik
Elektrisch verstellbare Sitze
SD-SlotZentralverriegelung
Wegfahrsperrre, Bluetooth
Dämmerungssensor
Panoramadach, Elektrisch verstellbare Sitze
What Do People Do?
St Patrick’s Day is a global celebration of Irish culture on or around March 17. It particularly remembers St Patrick, one of Ireland’s patron saints, who ministered Christianity in Ireland during the fifth century.
St Patrick’s Day is celebrated in many parts of the world, especially by Irish communities and organizations. Many people wear an item of green clothing on the day. Parties featuring Irish food and drinks that are dyed in green food color are part of this celebration. It is a time when children can indulge in sweets and adults can enjoy a “pint” of beer at a local pub.
Symbols
The most common St Patrick’s Day symbol is the shamrock. The shamrock is the leaf of the clover plant and a symbol of the Holy Trinity. Many people choose to wear the color green and the flag of the Republic of Ireland is often seen in St Patrick’s Day parades around the world. Irish brands of drinks are popular at St Patrick’s Day events.
Religious symbols include snakes and serpents, as well as the Celtic cross. Some say that Saint Patrick added the Sun, a powerful Irish symbol, onto the Christian cross to create what is now called a Celtic cross. Other Irish-related symbols seen on St Patrick’s Day include the harp, which was used in Ireland for centuries, as well as a mythological creature known as the leprechaun and a pot of gold that the leprechaun keeps hidden.
Bezsenność w Tokio
Marcin Bruczkowski
„Tokio jest jednym z największych miast na świecie, a w rankingu aglomeracji jest zdecydowanym królem. Aby zrozumieć wielkość tej japońskiej aglomeracji, musielibyśmy ustawić 20 miast o wielkości Warszawy, jedna przy drugiej.”
Marcin Bruczkowski jest pisarzem, który tuż po studiach zaczął podróżować w poszukiwaniu wrażeń. Zakochał się w Japonii ze wzajemnością, więc postanowił napisać o niej książkę. Moje wyobrażenia dotyczące jej treści nie były zbyt wygórowane. Byłam przekonana o tym, iż autor będzie opisywał swoją przygodę z Japonią w tradycyjny sposób. Jednak to, co „czekało” w środku, pozytywnie mnie zaskoczyło.
Autor zaprezentował funkcjonowanie miasta od podszewki. Przeiał na papier to, czego nauczyli go inni. Radzi m.in. jak znaleźć pracę, mieszkanie, gdzie kupić dobre piwo, jak zdobyć darmowy telewizor, a nawet w jaki sposób przetrwać w tym ogromnym i obcym nam kraju. Ponadto w cudowny sposób ukazuje wewnętrzny kontrast miasta oparty na ścieraniu się ze sobą nowoczesnej technologii z obyczajowym tradycjonalizmem.
Myślisz pewnie, że w przeciągu 20 lat nie wybierzesz się do kraju kwitnącej wiśni i stwierdzisz, że ta wiedza całkowicie jest bezużyteczna. Nic bardziej mylnego!! Jak mówił Platon: „Wiedza jest drugim słońcem dla ludzi” – dlatego znajdź czas, wygodne miejsce, zaparz aromatyczną herbatę i weź do ręki „Bezsenność w Tokio”, a świat będzie w zasięgu Twojej ręki!
DOROTA WĄDRZYK
Widzę dziś jakoś specyficznie inaczej
jakbym patrzył takim alkookularem
bo obrazy wyświetlane są tu jakoś wyjątkowo
rozmazane chyba z hologramem się spotkałem
niestychane bo nawet jak kropla rozmywają
się tutaj przyjaźnie a uczucia od drugiej osoby
dopiero są udawane i jak pogodzić się
z tym światem bo choć kocham życie
coraz częściej spotykam się z hologramem
A osoby co tu były to tylko obrazy wyświetlane
bo to co fałszywe jest tu wyjątkowo rozmazane
i możesz to dostrzec obserwując zachowanie
bo kiedyś by nawet d... wylizali a dziś nie ma
nawet siema gdy chodnikiem się mijamy
takie było ich poświęcenie jak skończyły...
Od października do 25 stycznia toczył się turniej tenisa stołowego. W zawodach wzięli udział uczniowie i nauczyciele. Zawody rozgrywane były systemem brazylijskim w lewą i prawą stronę, do dwóch wygranych setów, do 11 punktów z zachowaniem 2 punktów przewagi.
Po prawie 4 miesiącach gry do finałów zakwalifikowali się: Mariusz Szydłowski, Tomasz Golba, Kacper Szczygieł, Tomasz Bałazy, Karol Sanak i Rafał Kluska. Najważniejsze mecze turnieju rozegrano w kamerałnym gronie na sali korekcyjnej w budynku hali sportowej.
Pierwsze zmagania wyłoniły finalistów rozgrywek i uczestników meczu o III miejsce. W spotkaniu o złoty medal zagrali: Tomasz Bałazy - Rafał Kluska, a w małym finale zmierzyli się Karol Sanak - Tomasz Golba.
W meczu o III miejsce gracze walczyli do ostatniej „pileczki”. Po bardzo wyrównanym meczu zwyciężył Tomasz Golba.
Finał obejrzała pani dyrektor, która miała zobaczyć zwycięstwo nauczyciela nad uczniem. Tomasz Bałazy nie dał jednak żadnych szans p. Rafałowi Klusce. Po gladkich dwóch setach nauczyciel pogratulował uczniowi zasłużonego zwycięstwa w rozgrywkach.
Najlepsi zawodnicy zawodów:
I miejsce Tomasz Bałazy
II miejsce Rafał Kluska
III miejsce Tomasz Golba
IV miejsce Karol Sanak
V miejsce Kacper Szczygieł
Dziękujemy wszystkim 24 zawodnikom za uczestnictwo w turnieju. Zapraszamy do brania udziału w kolejnych imprezach organizowanych przez nauczycieli i liczymy na jeszcze większe zainteresowanie tego rodzaju wydarzeniami.
Dnia 23 stycznia 2017 r. rozegrano finały szkolnego turnieju piłki nożnej. Był to już trzeci szkolny turniej, który odbywa się cyklicznie co roku w okresie zimowym. W tym roku padł rekord uczestników - w szkolnych rozgrywkach udział wzięło 10 drużyn.
Grupa A:
III TI/TM (Ł.K.) - II K/OBS, wynik: 0:2
II K/ OBS - I TOT/TI/TŻ/TM (P.Cz.), wynik: 1:0
III TI/TM - I TOT/TI/TM/TŻ (P.Cz.), wynik: 0:1
Grupa B:
I TI/TM/TŻ/TOT (B.S.) - III OBS/ MZ/ MPS, wynik: 0:0
III TOT/ NAUCZYCIELE - III OBS/ MZ/ MPS, wynik: 0:0
III TOT/ NAUCZYCIELE - I TI/TM/TŻ/TOT (B.S.), wynik: 4:0
Grupa C:
II Ti/TM - I OBS/ MPS, wynik: 1:3
I OBS/ MPS - III Ti/ TM (M.M.), wynik: 1:1
I OBS/ MPS - II MZ/ MPS, wynik: 0:2
II Ti/TM - III Ti/ TM (M.M), wynik: 0:1 (w.o.)
III Ti/ TM (M.M) - II MZ/ MPS, wynik: 0:2
II MZ/ MPS - II Ti/TM, wynik: 1:0 (w.o.)
W finale spotkały się zdecydowanie najlepsze drużyny turnieju, klasy: II monter/mechanik i II kucharz/operator. W wyrównanym meczu po strzale Kuby Kałuży na prowadzenie wyszli "kucharze i operatorzy". Kiedy wydawało się, że puchar trafi do drużyny Dominika Włodarskiego, w ostatniej akcji meczu Michał Rospond doprowadził do wyrównania. Po kilku seriiach rzutów karnych miano najlepszej drużyny w szkole zdobyła II klasa Zasadniczej Szkoły Zawodowej - mechanik/monter.
I MIEJSCE - Krzysztof Kubiela, Marcin Kurek, Jarosław Brandys, Michał Rospond, Paweł Mamoń.
II MIEJSCE - Dominik Włodarski, Konrad Łoboda, Łukasz Miłowski, Dominik Tyrybon, Piotr Kwadrans, Kuba Kałuża.
Na wielkie wyróżnienie zasługuje Karolina Gleń - jedyna dziewczyna rywalizująca (i znakomicie dającą sobie radę!) w turnieju.
W każdą możliwą podróż zabieram ze sobą psa. Dzisiaj nie wyobrażam sobie, żeby obok mnie nie człapał mój czworonożny przyjaciel. Czasami łapię się na tym, że jakiekolwiek wyjście rozważam tylko wtedy, jeżeli możemy brać w nim udział razem. Nie jest to jednak takie proste, jakby się wydawało. Wbrew pozorom każdy miłośnik czworonogów musi ostatecznie zmierzyć się z wieloma utrudnieniami... Nie każdy zabierze do auta psa, nie każdy będzie zadowolony z futra fruwającego po mieszkaniu, nie każdy wyobraża sobie przerwę na ławce w parku zamiast w restauracji.
Kultura zabierania psa ze sobą w podróż, czy na spotkania w towarzystwie, wciąż raczkuje. Wejście z psem do sklepu najczęściej jest niemożliwe. Zdarza się jednak, że ktoś rozczułony psim widokiem ("Jaki śliczny", też kiedyś miałem owczarka., "Można pogłaskać?") zgadza się na drobne przysługi.
Centra dużych miast, hałaśliwe dworce, zatłoczone pociągi - nic nam nie jest straszne. Z drugiej jednak strony nie można zaprzeczyć, iż zwiedzanie wielu obiektów jest utrudnione, a nawet niemożliwe (wyjątek – siedziba Polskiego Radia w Warszawie). Z tego też względu skupiamy się na tym, co można zobaczyć na świeżym powietrzu. W stałym repertuarze mamy wycieczki górskie, w czasie których uczniowie i nauczyciele WZS-u zdążyli nawiązać nić porozumienia z Kanto.
Bezcenną wartością posiadania psa jest to, że nie muszę daleko szukać kompana towarzyszącego mi w moim wędrowaniu. Dzięki niemu mam kogoś, kto organizuje mi życie, motywuje do wyjścia, a przede wszystkim poznawania nieznanych okolic. Jestem szczęśliwa, że moje dawne wątpliwości związane z brakiem odwagi do podjęcia nowych działań teraz są tylko wspomnieniem.
Gdy obok mnie drepta Kanto, towarzysz – ochroniarz, nie ma miejsca na jakąkolwiek samotność!
Agnieszka Janczy
WZS NA SZCZYCIE
SKRZYCZNE | <urn:uuid:5387e043-9856-4d3a-b75b-b10c4e9ae508> | finepdfs | 2.455078 | CC-MAIN-2018-09 | http://wzs.zator.pl/images/1/Hermes/Hermes14.pdf | 2018-02-25T09:15:18Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-09/segments/1518891816351.97/warc/CC-MAIN-20180225090753-20180225110753-00295.warc.gz | 604,602,001 | 0.894479 | 0.999798 | 0.999798 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"deu_Latn",
"eng_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | true | [
273,
972,
1953,
3081,
4730,
6109,
8094,
9955,
11297,
12669,
15805,
16928,
17665,
19065,
20523,
21153,
22617,
24238,
26031,
26059
] | 1 | 0 |
YourHealth
Zespół Qubit
Problem
Kto z Państwa był kiedykolwiek niezadowolony z wizyty u lekarza?
Kto z Państwa nosi ze sobą na każdą wizytę kompletną dokumentację medyczną?
YourHealth/EasyMed – główne funkcjonalności
Główne funkcjonalności aplikacji:
1. Aplikacja pozwala na zarządzanie dokumentacją medyczną
2. Pacjent udostępnia wybraną dokumentację dla lekarza u którego się leczy
3. Pacjent wypełania 1 raz po zalogowaniu wywiad medyczny i może go udostępaniać lekarzom
4. Aplikacja pozwala zarządzać dokumentacją, np.: udostępnić szerszą dokumentację (np.: alergia)
5. Pacjent widzi listę lekarzy, którym udostępnił dokumentację medyczną
6. Lekarz widzi listę pacjentów, którzy udostępnili mu dokumentację
7. Dwuetapowa weryfikacja przed udostępnieniem danych
8. Dwie niezależne DB – dla ochrony danych osobowych
YourHealth/EasyMed – główne funkcjonalności
Główne funkcjonalności aplikacji:
* Opieka farmaceutyczna
Dzięki stosowaniu e-recepty aplikacja podsumowuje:
Jakie lekarstwa powinien brać pacjent,
Na podstawie składu leków aplikacja weryfikuje:
Czy pacjent nie jest uczulony na jakikolwiek składnik leku,
Czy leki wzajemnie się nie wykluczają,
Czy dawka dzienna jakiegoś składniku leków nie jest przekroczona.
Aplikacja przypomina pacjentowi o kończącym się opakowaniu leku,
Opcjonalnie aplikacja przypomina o zażywaniu leków.
YourHealth/EasyMed - use case
Zaimplementowane:
Business Use-Case:
* Przyznanie dostępu do dokumentacji medycznej pacjenta
* dla wybranego lekarza.
Product Use Case:
* Rejestracja użytkownika,
* Logowanie użytkownika,
* 2 profile – pacjent i lekarz,
* Skanowanie QR kodu,
Użyte technologie
Kotlin
Vue.js
REST API
Rynek/Grupa docelowa
Galaktyka Zdrowia
Enel-Med
Luxmed
Medicover
Medycyna Praktyczna
My Pacjenci
Konkurencja
Wyniki testów – Integraton 2018
1. ArchiDoc
2. Comarch
3. Diagnostyka
4. EuroSoft
5. Nexus Polska
6. Riget Software
http://tukan.online/integraton-2018-wyniki/
Model biznesowy
Dla pacjentów aplikacja jest darmowa,
Dla lekarzy (jednostek medycznych) aplikacja jest płatna na zasadach abonamentu per urządzenie (mobilne/komputer):
Wersje abonametu:
30 dni – darmowa wersja (pełna funkcjonalność),
6 miesięcy (XYZ EUR),
12 miesięcy (XYZ EUR),
24 miesiące (XYZ EUR),
36 miesięcy (XYZ EUR).
Abonament skalowalny w zależności od liczby lekarzy.
Kanały sprzedaży
Aplikacja mobilna:
Google Play (Android Market) Współpraca z lekarzami
Wielokanałowa sprzedaż:
Spersonalizowany kanał sprzedaży dla klientów korporacyjnych
Online:
Społeczność używająca aplikację
Reklama w mediach społecznościowych
Zespół projektowy
Zespół projektowy:
Krystian Kędroń - programista urządzeń mobilnych, 4 lata doświadczenia,
Przemysław Peterman – Programista Front-end, 3 lata doświadczenia,
Grzegorz Kowalski – Programista Back-end, 8 lat doświadczenia,
Łukasz Żytniak – Programista i kierownik projektów, 9 lat doświadczenia.
Doświadczenie
Doświadczenie
* 3 miejsce w Hackathonie Sii - Let's Code 2017 w Krakowie,
* 1 miejsce w Hackathonie Sii - Let's Code 2018 w Krakowie,
* 2 miejsce w Hackathonie HackYeah! 2018 w Warszawie, kategoria PKP Intercity,
* 2 miejsce w Hackathonie Akademicki Półmaraton Innowacji
* w Krakowie, 15.06.2019,
* Jako zespół mamy szerokie doświadczenie, w zakresie produkcji i wdrażania opogramowania (np.: S2Innovation
* Sp. z o. o. ).
Plany na rozwój
III kwartał 2019 – znalezienie finansowania,
IV kwartał 2019 – działający prototyp,
I kwartał 2020 – testy u klienta,
II kwartał 2020 – wdrożenia produkcyjne.
Potrzeby
Możliwości finansowania ze środków UE,
Partner do rozwoju aplikacji,
Partner do testów aplikacji.
ToDo - HL7 CDA
Wdrożenie HL7 FHIR oraz XDS.b
Dlaczego HL7 FHIR?
Polski standard szablonów m.in: e-Recepty HL7 FHIR (Fast Healthcare Interoperability Resources) wykorzystuje najlepsze elementy wcześniejszych standardów HL7, tj. HL7 ver. 2 i HL7 ver. 3, HL7 CDA oraz najnowsze standardy webowe. Dzięki wsparciu różnych paradygmatów tworzenia systemów informatycznych oraz różnych podejść do modeli ich architektury praktyczna implementacja standardu FHIR nie jest zbyt skomplikowana. Komunikacja zdefiniowana w standardzie HL7 FHIR może odbywać się na kilka sposobów. Istnieje możliwość wymiany zasobów w postaci komunikatów lub dokumentów. W czasie wymiany można wykorzystywać RESTful API.
ToDo - XDS.b
Logika działania profilu IHE XDW
Dlaczego XDS.b? Profile IHE XDS rekomendowane przez Komisję Europejską i CSIOZ Wykorzystanie profili integracyjnych IHE przy zamówieniach publicznych w obszarze ochrony zdrowia rekomendowane jest przez Komisję Europejską. Profil Cross Enterprise Document Sharing (XDS) został opracowany w celu zapewnienia efektywnej i bezpiecznej wymiany elektronicznej dokumentacji medycznej (EDM) wewnątrz instytucji medycznych oraz pomiędzy nimi.
ToDo - RODO
Ogólne rozporządzenie o ochronie danych, inaczej rozporządzenie o ochronie danych osobowych, RODO
Dwie bazy danych:
Baza podstawowych danych osobowych,
Baza medycznych danych osobowych powiązana przez id użytkownika.
Konsultacje z radcą prawnym Marcinem Morasem:
https://morasolas.pl/nasz-zespol
Security
Architektura aplikacji – Bazy danych u zewnętrznych dostawców
Oracle Cloud, Amazon Web Services (AWS) or Azure
Narzędzia:
Selenium,
Selendroid: Selenium for Android,
The Open Web Application Security Project (OWASP - https://www.owasp.org)
Narzędzie ZAP do wykrywania podatności aplikacji - automat
Dependency check - do wykrywania podatności i dziur w sofcie third-party,
BURP
https://portswigger.net/burp
Nessus - skaner poziomu infrastruktury i middleware
https://www.tenable.com/products/nessus/nessus-professional -
Modsecurity - moduł to monitorowania ruchu aplikacji (web application firewall)
https://www.modsecurity.org/
Statyczna analiza kodu - reguły do FindBug'a dot. Bezpieczeństwa:
Tukan
Czym jest Tukan?
Tukan to platforma weryfikacji zgodności systemów IT stosowanych w ochronie zdrowia z profilami IHE i standardami HL7,
Na platformie zostały udostępnione usługi weryfikacyjne, z których mogą korzystać producenci i odbiorcy oprogramowania,
Projekt jest realizowany w ramach działań statutowych Polskiego Stowarzyszenia HL7, siłami członków stowarzyszenia,
Podstawowy zestaw usług weryfikacyjnych udostępniony na platformie jest dostępny bezpłatnie dla wszystkich zarejestrowanych użytkowników/zespołów,
Platforma jest otwarta dla projektów mających na celu zwiększanie interoperacyjności ochrony zdrowia.
Wyniki testów – Integraton 2018
W ramach pilota udostępnione zostały następujące usługi:
Walidacja zgodności uploadowanych przez użytkownika testowych dokumentów medycznych z następującymi specyfikacjami:
standardem HL7 CDA,
Polską Implementacją Krajową HL7 CDA w wersji 1.2,
szablonami e-recepty, e-skierowanie, e-zwolnienie (wg tzw. PIK HL7 CDA 1.2.1).
Weryfikacja poprawności realizacji podstawowych interakcji profilu IHE XDS.b
http://tukan.online/integraton-2018-wyniki/
Q&A
Jak zarobić na początku projektu?
Dofinansowanie z UE:
Bony na innowacje
Poddziałanie 1.2.1. Projekty badawczo - rozwojowe przedsiębiorstw
Działanie 2.1 E-administracja i otwarte zasoby, Poddziałanie 2.1.1 Elektroniczna administracja.
Współpraca z inwestorem,
Finansowanie własne.
Q&A
Jak przyciągnąć firmy do używania aplikacji?
Wyższa jakość usług (np.: szybsza diagnoza),
Obniżenie kosztów,
brak kosztów:
Utrzymania i rozwoju aplikacji,
przechowywania danych.
Wspólny interfejs.
Q&A
Dlaczego nowy użytkownik ma zacząć używać aplikacji YourHealth/EasyMed?
Dostęp do całej możliwej historii dokumentacji medycznej,
Możliwość udostępniania i odbierania dostępu dla dokumentacji dla lekarzy,
Opieka farmaceutyczna,
Możliwość oceniania lekarzy.
Q&A
Gdzie będziemy przechowywać dane?
Na początku projektu:
Wynajem przestrzeni dyskowej (hosting) - serwer wirtualny
Docelowo:
Azure, AWS, Oracle Cloud, Oktawave Cloud Storage
Q&A
Dlaczego lekarze mają zacząć korzystać z naszej aplikacji?
Front-end aplikacji mobilnej i webowej powstał po konsultacji z lekarzami,
Aplikacja przekazuje informację dla lekarzy, że badanie już zostało wykonane,
Aplikacja przekazuje dla lekarza że zalecane lekarstwo konfliktuje z innym lekiem,
Aplikacja przekazuje podsumowanie dla lekarza z danego okresu rozliczeniowego ilu pacjentów miało wizytę/konsultacje.
Dziekujemy za uwagę
Zespół Qubit | <urn:uuid:9101f0bd-dd49-4e48-bf9c-c54d5a750878> | finepdfs | 1.749023 | CC-MAIN-2021-49 | https://thinkbig.upc.pl/wp-content/uploads/2019/06/Qubit-Team.pdf | 2021-12-03T07:48:03+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362605.52/warc/CC-MAIN-20211203060849-20211203090849-00303.warc.gz | 612,050,245 | 0.987197 | 0.999744 | 0.999744 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"... | pol_Latn | {} | false | [
24,
177,
825,
1359,
1636,
1684,
1789,
1965,
2355,
2613,
2932,
3373,
3554,
3666,
4360,
4844,
5160,
5882,
6517,
7002,
7296,
7506,
7774,
7958,
8382,
8417
] | 1 | 0 |
OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE
radnego gminy
...Pleśń..., dnia 29.04.2014.
(miejscowość)
Uwaga:
1. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest do zgodnego z prawdą, staranego i zupełnego wypełnienia każdej z rubryk.
2. Jeżeli poszczególne rubryki nie znajdują w konkretnym przypadku zastosowania, należy wpisać "nie dotyczy".
3. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest określić przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową.
4. Oświadczenie o stanie majątkowym dotyczy majątku w kraju i za granicą.
5. Oświadczenie o stanie majątkowym obejmuje również wierzytelności pieniężne.
6. W części A oświadczenia zawarte są informacje jawne, w części B zaś informacje niejawne dotyczące adresu zamieszkania składającego oświadczenie oraz miejsca położenia nieruchomości.
CZEŚĆ A
Ja, niżej podpisany(a), ...Radny...Ryszard...Borkowski...
imię i nazwisko
oraz nazwisko rodowe)
urodzony(a) ...28 marca 1952...... w ...Pleśń...
......Zespół...Szkoły...Przedszkolnej...Rolniczych
......Górskim...Kraśnickiego...Ustawicznego...J. Mdvskie
......T. Nauczyciel...
(miejsce zatrudnienia, stanowisko lub funkcja)
po zapoznaniu się z przepisami ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 oraz z 2002 r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 214, poz. 1806), zgodnie z art. 24h tej ustawy oświadczam, że posiadam wchodzące w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej lub stanowiące mój majątek odrębny:
I.
Zasoby pieniężne:
- środki pieniężne zgromadzone w walucie polskiej: ...............
..................nie dotycay..................
..................nie dotycay..................
- środki pieniężne zgromadzone w walucie obcej: ...............
..................nie dotycay..................
- papiery wartościowe: ...............
..................nie dotycay..................
..................na kwotę: ...................
II.
1. Dom o powierzchni: ...140.....m², o wartości: ...140.000 PLN
tytuł prawny: ...małżeńska...wspólnoty majątkowej
2. Mieszkanie o powierzchni: .....m², o wartości: ...............
tytuł prawny: ..................nie dotycay..................
3. Gospodarstwo rolne:
rodzaj gospodarstwa: ...pie...dohwy powierzchnia: .......
o wartości: .................................................. nie dotyczy
rodzaj zabudowy: .................................................. nie dotyczy
tytuł prawny: ..................................................
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym przychód i
dochód w wysokości: ..................................................
4. Inne nieruchomości:
powierzchnia: .................................................. 435 m²
dużą na tyle, znaduje się zamieszkiwany
o wartości: .................................................. przez mnie dom / 43.50 PLN
tytuł prawny: .................................................. małżeńska wspólna mój
III.
1. Posiadam udziały w spółkach handlowych z udziałem gminnych
osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą
takie osoby - należy podać liczbę i emitenta udziałów:
.................................................. nie dotyczy
udziały te stanowią pakiet większy niż 10% udziałów w
spółce: .................................................. nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w
wysokości: .................................................. nie dotyczy
2. Posiadam udziały w innych spółkach handlowych - należy
podać liczbę i emitenta udziałów:
.................................................. nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w
wysokości: .................................................. nie dotyczy
IV.
1. Posiadam akcje w spółkach handlowych z udziałem gminnych
osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą
takie osoby - należy podać liczbę i emitenta akcji:
.................................................. nie dotyczy
akcje te stanowią pakiet większy niż 10% akcji w spółce: ...
.................................................. nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w
wysokości: .................................................. nie dotyczy
2. Posiadam akcje w innych spółkach handlowych - należy podać
liczbę i emitenta akcji:
.................................................. nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w
wysokości: .................................................. nie dotyczy
V.
Nabyłem(am) (nabył mój małżonek, z wyłączeniem mienia
przynależnego do jego majątku odrębnego) od Skarbu Państwa,
innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu
terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej
następujące mienie, które podlegało zbyciu w drodze przetargu -
należy podać opis mienia i datę nabycia, od kogo: ...............
VI.
1. Prowadzę działalność gospodarczą (należy podać formę prawną i przedmiot działalności):
- osobistość .................................................. nie dotyczy
- wspólnie z innymi osobami ............................... nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości: .................................................. nie dotyczy
2. Zarządzam działalnością gospodarczą lub jestem przedstawicielem pełnomocnikiem takiej działalności (należy podać formę prawną i przedmiot działalności):
- osobistość .................................................. nie dotyczy
- wspólnie z innymi osobami ............................... nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: .................................................. nie dotyczy
VII.
W spółkach handlowych (nazwa, siedziba spółki): ......................... nie dotyczy
- jestem członkiem zarządu (od kiedy): ................................. nie dotyczy
- jestem członkiem rady nadzorczej (od kiedy): ......................... nie dotyczy
- jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy): ...................... nie dotyczy
Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: .................................................. nie dotyczy
VIII.
Inne dochody osiągane z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu:
- dicta radnego za 2013. - 19556,56 PLN oraz z kosztów wynagrodzenia wystawiane przez "delpay" ponad limit roczny wynoszący 61.025,00 PLN ........................................ 323,83 zł
- inne 2800 zł 27.02.92 PLN ........................................... mówię brak
IX.
Składniki mienia ruchomego o wartości powyżej 10.000 złotych (w przypadku pojazdów mechanicznych należy podać markę, model i rok produkcji):
- samochód osobowy marki NISSAN
- Passat Vario
- marki nieokreślonej
X.
Zobowiązania pieniężne o wartości powyżej 10.000 złotych, w tym zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz warunki, na jakich zostały
udzielone (wobec kogo, w związku z jakim zdarzeniem, w jakiej wysokości):
- Kredyt konstrukcyjny - 40.000 PLN
- Getiu DPD Bank - Kredytna małżeńska dyspozycja małżonka
- Kredyt odnawialny ROR 80.000 PLN PKO BP małżeńska dyspozycja małżonka
- Kredyt na zakup samochodu 36.797,45 PLN RCI Bank Polska SA małżeńska w spółce majątkowej
CZĘŚĆ B
Powyższe oświadczenie składam świadomym(a), iż na podstawie art. 233 § 1 Kodeksu karnego za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy grozi kara pozbawienia wolności.
Płock, 29.04.2014
(miejscowość, data) (podpis) | <urn:uuid:71e1d70d-56b4-4b5d-8489-9db7078e0347> | finepdfs | 1.086914 | CC-MAIN-2021-49 | https://bip.pleszew.pl/pleszewm/zasoby/files/oswiadczenia/2014/rada/aborkowski.pdf | 2021-12-03T00:32:41+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362571.17/warc/CC-MAIN-20211203000401-20211203030401-00190.warc.gz | 226,605,166 | 0.999915 | 0.999942 | 0.999942 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2344,
4919,
7008,
7564
] | 3 | 0 |
ZAPROSZENIE DO UDZIAŁU W KONKURSIE OFERT
Nauczycielska Spółdzielnia Budowlano – Mieszkaniowa „Przedwiośnie” zaprasza do udziału w konkursie ofert na remont opaski oraz wymianę uchwytów (rynajz) rynny garażu przy ul. Staffa 15.
Wymagane dokumenty:
- wypełniony druk oferty;
- szczegółowy kosztorys ofertowy wg załączonego przedmiaru robót;
- aktualny status prawny firmy (wypis z właściwego rejestru, zaświadczenie o wpisie do CEIDG), NIP, REGON;
- zaświadczenie Urzędu Skarbowego o nie zaleganiu z opłacaniem podatków, nie starsze niż 3 miesiące kalendarzowe od daty złożenia oferty;
- zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o nie zaleganiu z opłatami składek nie starsze niż 3 miesiące kalendarzowe od daty złożenia oferty;
Oferty należy składać w sekretariacie Spółdzielni, w zaklejonych kopertach do dnia 31.05.2022 r. do godz. 10.00
Kryteria oceny i wyboru ofert:
a/ cena brutto 80 %
b/ okres gwarancji 10 %
c/ ocena członków Komisji Przetargowej 10 %
W załączeniu:
1. druk oferty,
2. przedmiar robót.
Prezes Zarządu
mgr inż. Grzegorz Woźniak
| Lp. | Podstawa | Opis i wyliczenia | j.m. | Poszcz. | Razem |
|-----|------------------|-----------------------------------------------------------------------------------|-------|---------|-------|
| 1 | KNR 2-31 d.1 | **Roboty rozbiórkowe i przygotowawcze** | | | |
| | 0805-01 analogia | Ręczne rozebranie nawierzchni opaski z płyt chodnikowych | m² | | |
| | | | 22.00*0.50 | | |
| | | | m² | | |
| | | | | 11.00 | |
| 2 | KNR 2-31 d.1 | Rozebrańe obrzeży betonowych na podsypce piaskowej | m | | |
| | 0813-01 | | | | |
| | | | 22.00 | | |
| | | | m | | |
| | | | | 22.00 | |
| 3 | TZKNBK II - | Wyrównywanie terenu z grubsza w gruncie kat. III | m² | | |
| | 45 | | | | |
| | | | 22.00*0.80 | | |
| | | | m² | | |
| | | | | 17.60 | |
| 4 | KNR 2-31 d.1 | Ręczne wykonanie koryta w gruncie kat. I-II głębokości 10 cm | m² | | |
| | 0101-05 | | | | |
| | 0101-06 analogia | | | | |
| | | | 17.60 | | |
| | | | m² | | |
| | | | | 17.60 | |
| 5 | KNR 4-04 d.1 | Wywiezienie materiału z rozbiórki /asfaltu, gruzu i ziemi/ przy ręcznym załadowaniu i wyladowaniu samochodem skrzyniowym na odległość 30 km | m³ | | |
| | 1101-02 | | | | |
| | 1101-05 | | 17.60*0.10 | | |
| | | | m³ | | |
| | | | | 1.76 | |
| 6 | KNR 2-31 d.2 | **Roboty wykończeniowe** | | | |
| | 0103-02 | Ręczne profilowanie i zagęszczenie podłoża pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. III-IV | m² | | |
| | | | | | |
| | | | 17.60 | | |
| | | | m² | | |
| | | | | 17.60 | |
| 7 | KNR 2-31 d.2 | Podsypka cementowo-piaskowa z zagęszczeniem ręcznym - 3 cm grubości warstwy po zagęszczeniu | m² | | |
| | 0105-05 | | | | |
| | | | 17.60 | | |
| | | | m² | | |
| | | | | 17.60 | |
| 8 | KNR 2-31 d.2 | Rowki pod obrzeża chodnikowe w gruncie kat.III-IV | m | | |
| | 0401-02 analogia | | | | |
| | | | 22.00 | | |
| | | | m | | |
| | | | | 22.00 | |
| 9 | KNR 2-31 d.2 | Obrzeża betonowe o wymiarach 30x8 cm na podsypce piaskowej z wypełnieniem spoin zaprawą cementową | m | | |
| | 0407-04 | | | | |
| | | | 22.00 | | |
| | | | m | | |
| | | | | 22.00 | |
| 10 | KNR 2-31 d.2 | Nawierzchnia opaski z kostki brukowej betonowej o grubości 6 cm na podsypce cementowo-piaskowej | m² | | |
| | 0511-02 | | | | |
| | | | 22.00*0.50 | | |
| | | | m² | | |
| | | | | 11.00 | |
| 11 | KNR-W 4-01 d.3 | **Wymiana uchwytów (rynajz) rynny** | | | |
| | 0545-03 analogia | Demontaż rynny z blachy nadającej się do użytku | m | | |
| | | | 22.00 | | |
| | | | m | | |
| | | | | 22.00 | |
| 12 | KNR-W 4-01 d.3 | Demontaż starych uchwytów rynny | szt. | | |
| | 0528-05 analogia | | | | |
| | | | 24.00 | | |
| | | | szt. | | |
| | | | | 24.00 | |
| 13 | KNR 2-02 d.3 | Ponowny montaż rynny (rynna z demontażu) | m | | |
| | 0508-03 | | | | |
| | | | 22.00 | | |
| | | | m | | |
| | | | | 22.00 | | | <urn:uuid:1ff906a5-1720-47a9-a1da-85cfa78d3c6b> | finepdfs | 1.03418 | CC-MAIN-2024-18 | https://przedwiosnie.com.pl/files/remont_opaski_staffa_15.pdf | 2024-04-14T00:35:59+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296816863.40/warc/CC-MAIN-20240414002233-20240414032233-00747.warc.gz | 445,295,052 | 0.999967 | 0.999967 | 0.999967 | [
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1060,
10584
] | 1 | 0 |
SAKRAMENT CHRZTU ŚWIĘTEGO
I. CHRZEST DZIECKA
Zasadniczo Chrzest święty powinien odbyć się w czasie nabożeństwa niedzielnego lub świątecznego przed zmówieniem apostolskiego wyznania wiary (jedynie w wyjątkowych i uzasadnionych okolicznościach chrzest może odbyć się po za nabożeństwem zborowym).
W czasie liturgicznego powitania zboru, ksiądz wita także dziecko, które ma być ochrzczone, rodziców i rodziców chrzestnych.
Rodzice i chrzestni dziecka zajmują miejsca najbliżej ołtarza lub chrzcielnicy.
Dopiero po odczytaniu Lekcji lub Ewangelii, w czasie śpiewu zboru: „Alleluja…" lub „Chwała Tobie..", rodzice i chrzestni wraz z dzieckiem podchodzą do stopni ołtarza (w tym czasie wszyscy uczestnicy liturgii zajmują swoje miejsca w ławce).
I. Przed ołtarzem
LITURGIA SŁOWA
Ksiądz (do zgromadzonych przy ołtarzu):
Pokój Pański niech zawsze będzie z wami!
Drodzy Rodzice i drodzy rodzice chrzestni!
Przychodzicie przed ten ołtarz, aby swoje dziecię (dzieci) w chrzcie świętym ofiarować Bogu. Wysłuchajcie, więc w Ewangelii świętego Łukasza jest napisane o Jezusie Chrystusie Dobrym Przyjacielu dzieci:
„I przynosili do niego dzieci, aby się ich dotknął, ale uczniowie gromili ich. Gdy Jezus to spostrzegł, oburzył się i rzekł do nich: Pozwólcie dziatkom przychodzić do mnie i nie zabraniajcie im, albowiem takich jest Królestwo Boże.
Zaprawdę powiadam wam, ktokolwiek by nie przyjął Królestwa Bożego jak dziecię, nie wejdzie do niego. I brał je w ramiona, i błogosławił, kładąc na nie ręce. (Mk 10,13-16)
[ Ksiądz może zakończyć czytanie Ewangelii słowami: „Chwała Tobie Panie!" Zbór: Chwała Tobie …]
Ksiądz w nawiązaniu do tego tekstu, albo do wybranego krótkiego tekstu wygłasza krótkie przemówienie.
Ksiądz (kreśli palcem prawej ręki na czole dziecka krzyż jednocześnie mówiąc):
Przyjmij znak krzyża świętego, † bo w krzyżu Chrystusa jest zbawienie twoje.
Ksiądz:
Módlmy się.
O, Panie, prosimy Cię: wysłuchaj łaskawie naszej modlitwy i ochraniaj nieustannie to dziecię (te dzieci) mocą krzyża Jezusa Chrystusa, którego
znakiem je pobłogosławiliśmy. A ponieważ to dziecię (te dzieci) wybrałeś sobie na własność, dlatego uwolnij je od wszelkich więzów zła, spraw, aby na nowo się narodziło (narodziły) i zawsze kroczyło (kroczyły) drogą zbawienia aż do Twego Królestwa niebiańskiego. Przez Jezusa Chrystusa, naszego Pana. Zbór: Amen.
Ksiądz:
Chrzest jest Bożym darem i oferowaną nam Bożą łaską. Ażeby wasze dziecię (dzieci mogły) mogło to poznać i aby Chrzest mógł temu dziecięciu (tym dzieciom) posłużyć ku zbawieniu, musi być wychowywane (muszą być wychowywane) w Słowie Bożym, bo ze słuchania Słowa Bożego rodzi się wiara potrzebna nam do zbawienia. Wyznajcie, więc swoją wiarę w Trójjedynego Boga, która ma być także wiarą waszego dziecka (waszych dzieci) i tak jak to czynili ojcowie naszej wiary, wspólnie słowami apostolskiego wyznania wiary wyznawajmy:
WYZNANIE WIARY
Wierzę w Boga, Ojca Wszechmogącego, Stworzyciela nieba i ziemi. I w Jezusa Chrystusa, Syna Jego jedynego, Pana naszego, który się począł z Ducha Świętego, narodził się z Marii Panny, umęczon pod Poncjuszem Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion, zstąpił do piekieł, trzeciego dnia zmartwychwstał, wstąpił na niebiosa; siedzi po prawicy Boga, Ojca Wszechmogącego, skąd przyjdzie sądzić żywych i umarłych. Wierzę w Ducha Świętego, święty Kościół powszechny, społeczność świętych, grzechów odpuszczenie, ciała zmartwychwstanie i żywot wieczny. Amen.
Ksiądz (do rodziców i chrzestnych):
Taka jest nasza wiara, wiara całego Kościoła świętego. W tej wierze ochrzczeni są wszyscy chrześcijanie. Wyznawanie jej jest naszą chlubą w Chrystusie Jezusie, Panu naszym.
Święta wiara ta zobowiązuje wszystkich jej wyznawców do wyrzeczenia się szatana, wszystkich jego spraw i czynów, oraz do życia i postępowania zgodnie z tym wyznaniem.
Pytam się, więc was rodzice i chrzestni tego dziecka (tych dzieci):
Czy chcecie, aby to dziecko (te dzieci) w tej wierze świętego Kościoła ochrzczone zostało (zostały) w imię Trójjedynego Boga: Ojca i Syna i Ducha Świętego?
Jeśli tak to odpowiedzcie: Chcemy!
Rodzice:
Chcemy!
Ksiądz (do rodziców i chrzestnych):
Czy przyrzekacie to dziecko (te dzieci) z Bożą pomocą wychować w tej wierze chrześcijańskiej? – Jeśli tak to odpowiedzcie: Przyrzekamy z pomocą Bożą!
Rodzice:
Przyrzekamy z pomocą Bożą!
Ksiądz (zwracając się do chrzestnych, pyta się ich):
Pytam się także was, chrzestnych tego dziecka (tych dzieci):
Czy jesteście gotowi pomagać rodzicom tego dziecka (tych dzieci) w wypełnianiu ich obowiązków?
Jeśli tak to odpowiedzcie: Jesteśmy gotowi!
Chrzestni odpowiadają wspólnie:
Jesteśmy gotowi (albo: Tak.).
II. Przy chrzcielnicy
Ksiądz zaprasza rodziców i chrzestnych z dzieckiem (z dziećmi) oraz pozostałych członków rodziny, aby podeszli razem z nim do chrzcielnicy:
SŁOWA USTANOWIENIA
Ksiądz (czyniąc znak krzyża nad wodą wypowiada Słowa Ustanowienia Sakramentu Chrztu Świętego):
Tak rzekł Pan nasz Jezus Chrystus do Swoich apostołów:
Dana mi jest wszelka moc na niebie i na ziemi. Idźcie tedy i czyńcie uczniami wszystkie narody, chrzcząc je w imię † Ojca i Syna, i Ducha Świętego,
Ucząc je przestrzegać wszystkiego, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami po wszystkie dni aż do skończenia świata. (Mt 28,16b-20)
Kto uwierzy i ochrzczony zostanie, będzie zbawiony, ale kto nie uwierzy, będzie potępiony. . (Mk 16,16)
MODLITWA PAŃSKA
Ksiądz:
Prośmy teraz wspólnie naszego Ojca niebiańskiego, aby nasze dziecko (dzieci) otrzymało (otrzymały) tej przyobiecanej zbawiennej łaski Bożej:
Wszyscy wspólnie zmawiają Modlitwę Pańską:
Ojcze nasz, któryś jest w niebie, święć się imię Twoje, przyjdź Królestwo Twoje, bądź wola Twoja jako w niebie, tak i na ziemi. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj, I odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy naszym winowajcom, I nie wódź nas na pokuszenie, ale nas zbaw ode złego.
Albowiem Twoje jest Królestwo i moc, i chwała na wieki wieków.
Amen.
CHRZEST
Ksiądz: (zapytuje przed każdym chrztem rodziców dziecka):
Jakie imię daliście temu dziecku?
Ojciec lub matka dziecka podają imię lub imiona dziecka.
(Chrzestna lub chrzestny trzymają dziecko nad chrzcielnicą zdejmując z głowy dziecka czapeczkę i podkładają pod głowę dziecka przygotowany ręcznik)
Ksiądz ( ze specjalnej muszli, z dzbanuszka lub ręką, polewa trzykrotnie wodą głowę dziecka w widoczny dla rodziców i chrzestnych sposób i jednocześnie wypowiada słowa):
N. (wymienia imię dziecka),
Chrzczę ciebie w imię † Ojca i † Syna i Ducha † Świętego.
(Każde dziecko osobno w ten sam sposób jest chrzczone. Ksiądz kładzie rękę na głowę dziecka i mówi do każdego dziecka osobno):
Wszechmogący Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, który odrodził cię poprzez wodę i Ducha Świętego, i uwolnił cię od kary za grzech pierworodny, niechaj wzmacnia Swoją łaską do życia wiecznego. Pokój † niech będzie z tobą.
Wszyscy: Amen.
lub:
Bóg Ojciec, który cię stworzył niechaj cię strzeże i na rękach Swoich piastuje; Jezus Chrystus, który cię zbawił, niech ci Dobrym Pasterzem będzie; Duch Święty, który cię do społeczności Swojej przyjął, niech cię prowadzi ścieżkami prawymi do życia wiecznego. Pokój † niech będzie z tobą.
Wszyscy: Amen.
Ksiądz i zbór
(mówi lub śpiewa)
:
Chwała Ojcu i Synowi, i Duchowi Świętemu.
Jak była na początku teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.
Ksiądz (wzywa do modlitwy):
Módlmy się.
Wszechmogący, miłosierny Boże i Ojcze, z całego serca dziękujemy Ci i uwielbiamy Cię za to, że zachowujesz i pomnażasz Swój Kościół. Dziękujemy z wdzięcznych serc, że i to dziecko (te dzieci) uczyniłeś dzisiaj przez Chrzest Święty członkami Kościoła, a więc Ciała Twojego umiłowanego Syna Jezusa Chrystusa. Prosimy Cię pokornie: zachowaj to dziecko (te dzieci) w otrzymanej dzisiaj zbawiennej łasce. Zachowaj także nas i wszystkich ochrzczonych, w prawdziwej wierze i w społeczności Swego Kościoła, do życia wiecznego. Prosimy Cię o to, w Duchu Świętym, przez tegoż Syna Twojego, naszego Zbawcy i Pana, Jezusa Chrystusa.
Wszyscy: Amen
Teraz matka dziecka przejmuję dziecko z rąk chrzestnej lub chrzestnego. Jeżeli jest taki zwyczaj, ksiądz od palącej się przy chrzcielnicy świecy paschalnej (wielkanocnej), zapala świecę i podaje ją ojcu dziecka mówiąc:
Przyjmijcie zapaloną świecę, która jest symbolem Chrystusa światłości świata. Podtrzymywanie tego światła, Kościół powierza wam rodzice i i chrzestni, aby dzieci wasze `oświecone światłem Chrystusa, postępowały jako dzieci światłości, a trwają w wierze, mogły wyjść na spotkanie przychodzącego Pana razem ze wszystkimi zbawionymi.
III. Przed ołtarzem
Wszyscy udają się ponownie przed ołtarz.
DZIĘKCZYNIENIE
Ksiądz (zwraca się do matek trzymających na rękach swoje dzieci):
Pan strzec będzie wyjścia i wejścia twego, teraz i na wieki. (Ps 121,7.8) Droga matko! (Drogie matki!)
Bóg cudownie zachował was pośród niebezpieczeństw i darował zdrowe dzieci, które dzisiaj Panu ofiarowałyście w Sakramencie Chrztu Świętego. Dlatego za ten wielki dar macierzyństwa podziękujmy Panu i uwielbiajmy Go słowami tej, która przez wybranie stała się Matką naszego Pana i Zbawiciela i która jak wy, na rękach trzymała Swego Syna:
„Wielbi dusza moja Pana, i rozradował się duch mój w Bogu Zbawicielu moim, bo wejrzał na uniżoność służebnicy Swojej. (...) Wielkie rzeczy uczynił mi Wszechmocny i święte jest imię Jego." (Łk 1,46.47.48a.49)
Dlatego tak jak Matka Syna Bożego i my dziękujemy Ci Panie, za wielkie rzeczy, których dokonałeś dla tych matek, dla ojców, dla rodzin i dla tych dzieci. Miej ich w Swojej łaskawej opiece i prowadź po Swoich dobrych drogach aż do zbawienia. Amen.
BŁOGOSŁAWIEŃSTWO
Ksiądz (kładzie ręce na głowy matek i mówi):
Błogosławieństwo Pana niech będzie z wami! Błogosławimy wam w imię Pana (Ps 129,8):
Niech was błogosławi Bóg wszechmogący: Ojciec i Syn, † i Duch Święty. Wszyscy: Amen.
* * * | <urn:uuid:32811619-20a4-4a45-bb8b-8dcd3947ca6d> | finepdfs | 1.068359 | CC-MAIN-2021-04 | https://www.luteranie.pl/wp-content/uploads/2019/04/Chrzestdziecka.pdf | 2021-01-25T08:25:42+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703565376.63/warc/CC-MAIN-20210125061144-20210125091144-00796.warc.gz | 861,984,427 | 0.999891 | 0.999904 | 0.999904 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2039,
3448,
4991,
6527,
8588,
9876
] | 1 | 0 |
Gmina Kampinos
ul. Niepokalanowska 3
05-085 Kampinos
tel. (022) 725-00-40
fax. (022) 725-04-44
Kampinos, dnia, 27.11.2019r.
Nr sprawy: FZ.271.114.2019.PN
SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA
DLA
PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO
prowadzonego zgodnie z postanowieniami ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r.
Prawo zamówień publicznych (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 z późn. zm.)
„Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos”
Specyfikacja niniejsza zawiera 67 stron
Integralną część niniejszej SIWZ stanowią:
Formularz ofertowy
Oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia i spełnienia warunków udziału w postępowaniu
Oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej
Wykaz wykonanych usług
Wykaz urządzeń technicznych
Oświadczenie o dysponowaniu pojemnikami
Wzór umowy
Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia
Charakterystyka Gminy Kampinos
Formularz cenowy
Załącznik nr 1
Załącznik nr 2
Załącznik nr 3
Załącznik nr 4
Załącznik nr 5
Załącznik nr 6
Załącznik nr 7
Załącznik nr 8
Załącznik nr 8a
Załącznik nr 9
Zatwierdził:
..........................................
(Podpis Kierownika Zamawiającego)
Zamawiający oczekuje, że Wykonawcy zapoznają się dokładnie z treścią niniejszej SIWZ. Wykonawca ponosi ryzyko niedostarczenia wszystkich wymaganych informacji i dokumentów, oraz przedłożenia oferty nieodpowiedającej wymaganiom określonym przez Zamawiającego.
Spis treści:
1. Nazwa oraz adres Zamawiającego ................................................................. 3
2. Definicje ........................................................................................................... 3
3. Tryb udzielenia zamówienia ............................................................................ 3
4. Opis przedmiotu zamówienia ........................................................................ 3
5. Termin wykonania zamówienia ..................................................................... 4
6. Klauzula dot. wymagań, o których mową art. 29 ust. 3a ustawy pzp .............. 4
7. Warunki udziału w postępowaniu ................................................................. 5
8. Podstawy wykluczenia, o których mowa w art. 24 ust. 5 ustawy PZP .......... 7
9. Wykaz oświadczeń lub dokumentów, potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw wykluczenia .................................................................................................................. 7
10. Wykonawca wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia .................... 10
11. Informacje o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z Wykonawcami oraz przekazywania oświadczeń i dokumentów, a także wskazanie osób uprawnionych do porozumiewania się z Wykonawcami .......................................................... 11
12. Wymagania dotyczące wadium ..................................................................... 12
13. Termin związania ofertą .............................................................................. 12
14. Opis sposobu przygotowywania ofert .......................................................... 13
15. Miejsce i termin składania i otwarcia ofert .................................................. 15
16. Opis sposobu obliczania ceny ..................................................................... 15
17. Opis kryteriów, którymi zamawiający będzie się kierował przy wyborze oferty, wraz z podaniem wag tych kryteriów i sposobu oceny ofert .................................................................................................................. 16
18. Informacje o formalnościach, jakie powinny być dopełnione po wyborze oferty w celu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego .................................................................................................................. 17
19. Wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy ......... 17
20. Podwykonawstwo ......................................................................................... 19
21. Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego, ogólne warunki umowy albo wzór umowy, jeżeli Zamawiający wymaga od Wykonawcy, aby zawarł z nim umowę w sprawie zamówienia publicznego na takich warunkach .................. 19
22. Pouczenie o środkach ochrony prawnej ....................................................... 19
23. Klauzula informacyjna z art. 13 RODO ......................................................... 19
Załącznik nr 1 – Formularz ofertowy ................................................................. 20
Załącznik nr 2 – Oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia i spełnienia warunków udziału w postępowaniu .......................................................... 24
Załącznik nr 3 – Oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej .......................................................... 26
Załącznik nr 4 – Wykaz wykonanych usług ....................................................... 27
Załącznik nr 5 – Wykaz urządzeń technicznych ............................................... 28
Załącznik nr 6 – Oświadczenie o dysponowaniu pojemnikami ......................... 30
Załącznik nr 7 – Wzór umów .......................................................................... 31
Załącznik nr 8 – Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia .......................... 52
Załącznik nr 8a – Charakterystyka Gminy Kampinos .................................... 61
Załącznik nr 9 – Formularz cenowy ................................................................. 63
1. **Nazwa oraz adres Zamawiającego.**
Gmina Kampinos
ul. Niepokalanowska 3, 05-085 Kampinos
tel. (22) 725-00-40,
fax. (22) 725-04-44
e-mail: firstname.lastname@example.org
Godziny pracy: poniedziałek 7:30 – 18:00, wtorek – czwartek 7:30 – 15:30, piątek 7:30 – 14:30.
Adres strony internetowej: www.bip.kampinos.pl
2. **Definicje.**
Ilekroć w niniejszej Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia jest mowa o:
1. **Wykonawcy** – należy przez to rozumieć osobę fizyczną, osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, która ubiega się o udzielenie zamówienia publicznego, złożyła ofertę lub zawarła umowę w sprawie zamówienia publicznego.
2. **Zamawiającym** – należy przez to rozumieć Gminę Kampinos z siedzibą w Kampinosie (05-085) przy ul. Niepokalanowskiej 3
3. **SIWZ** – należy przez to rozumieć Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia.
4. **Ustawie, p.z.p., ustawa PZP** – należy przez to rozumieć Ustawę z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 z późn. zm.).
3. **Tryb udzielenia zamówienia.**
1. Niniejsze postępowanie prowadzone jest w trybie przetargu nieograniczonego na podstawie art. 39 i następnych ustawy PZP dotyczących przetargu nieograniczonego.
2. W zakresie nieuregulowanym niniejszą Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia, zastosowanie mają przepisy ustawy PZP.
3. Wartość zamówienia nie przekracza równowartość kwoty określonej w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 ustawy PZP.
4. **Opis przedmiotu zamówienia.**
1. Przedmiotem zamówienia jest odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych pochodzących z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos, na których zamieszkują mieszkańcy, a także z punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych (zwany dalej PSZOK) zlokalizowanym w miejscowości Kampinos A koło oczyszczalni ścieków oraz z punktu zbiórki przeterminowanych leków (z jednej apteki) i punktów zbiórki zużytych baterii (5 szt.), w sposób:
1) zapewniający osiągnięcie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenie masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania zgodnie z zapisami ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2010) oraz aktualnie obowiązującymi aktami wykonawczymi do tej ustawy, w tym w szczególności:
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2167)
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie poziomów ograniczania składowania masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2412)
2) zgodny z zapisami obowiązującego Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami, przyjętego uchwałą Sejmiku Województwa Mazowieckiego nr 3/19 z dnia 22 stycznia 2019 r. w sprawie uchwalenia Planu gospodarki odpadami dla województwa mazowieckiego 2024 zwanym dalej PGO oraz zgodny z obowiązującym w czasie trwania umowy Regulaminem utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Kampinos.
Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia zawiera załącznik nr 8 i 8a do SIWZ
2. Wspólny Słownik Zamówień CPV:
- 90500000-2 Usługi związane z odpadami
- 90511000-2 Usługi wywozu odpadów
- 90512000-9 Usługi transportu odpadów
- 90513100-7 Usługi wywozu odpadów pochodzących z gospodarstw domowych
- 90533000-2 Usługi gospodarki odpadami
3. Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert częściowych;
4. Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert wariantowych;
5. Wykonawca, z którym zostanie podpisana umowa zobowiązuje się do podpisania dodatkowej umowy na powierzenie przetwarzania danych osobowych według wzoru stanowiący załącznik nr 3 do umowy.
6. Zamawiający przewiduje możliwość udzielenia zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 pzp.
Zamawiający w okresie 3 lat od udzielenia zamówienia podstawowego przewiduje udzielenie zamówień, których przedmiot będzie polegał na powtórzeniu usług podobnych do tych, jakie stanowią przedmiot niniejszego zamówienia, a ich wartość łącznie nie przekroczy 50% wartości zamówienia podstawowego i została w niej uwzględniona. W szczególności Zamawiający przewiduje udzielenie tych zamówień w przypadkach, kiedy Zamawiający nie dokona wyboru Wykonawcy w nowym postępowaniu na wywóz odpadów – do czasu wyboru nowego wykonawcy lub innych przypadkach losowych, kiedy udzielenie tych zamówień stanie się niezbędne w celu właściwej realizacji wywozu odpadów z terenu gminy.
Na okoliczność wystąpienia przedmiotowych zamówień zostanie zawarta umowa w trybie zamówienia z wolnej ręki poprzedzona stosownymi negocjacjami z Wykonawcą.
5. **Termin wykonania zamówienia.**
Zamawiający wymaga realizacji zamówienia od dnia 01.01.2020r. do 30.06.2020r.
6. **Klauzula dot. wymagań, o których mowa w art. 29 ust. 3 a ustawy pzp:**
1. Zgodnie z art. 29 ust. 3a ustawy Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1843 z późn. zm.), wszelkie czynności polegające na wykonywaniu pracy w sposób określony w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 z późn. zm.) w ramach realizacji przedmiotu zamówienia będą wykonywane przez pracowników Wykonawcy lub Podwykonawcy zatrudnionych na umowę o pracę z uwzględnieniem minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie art. 2 ust. 3-5 ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2177 z późn. zm.). Zamawiający wymaga zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę osób wykonujących czynności w zakresie: prac związanych z odbiorem odpadów (załogi samochodów). Zamawiający nie określa liczby pracowników wykonujących czynności wskazane powyżej pozostawiając to w gestii Wykonawcy, który, biorąc pod uwagę rodzaj i zakres przedmiotu zamówienia, zobowiązany jest sam określić liczbę tych pracowników.
2. Szczegóły dotyczące ww. wymogu, w tym sposobu dokumentowania oraz kontroli zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, zostały opisane w § 4 ust. 7 projektu umowy, stanowiącego Załącznik Nr 7 do SIWZ.
7. **Warunki udziału w postępowaniu.**
1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy nie podlegają wykluczeniu w trybie określonym w art. 24 ust. 1 pkt. 13 – 23 ustawy pzp oraz spełniają warunki udziału w postępowaniu dotyczące:
1) **kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów.**
Wykonawca spełni warunek jeżeli wykaże, że posiada:
a) wpis do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez Wójta Gminy Kampinos, o którym mowa w art.9b ust 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. 2019, poz. 2010) w zakresie odpadów objętych przedmiotem zamówienia;
b) wpis do rejestru podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami wynikający z przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 701)
2) **sytuacji ekonomicznej lub finansowej.**
Wykonawca spełni warunek, jeżeli wykaże że:
a) posiada ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanego z przedmiotem zamówienia na kwotę minimum 500.000,00 zł (słownie: pięćset tysięcy złotych )
3) **zdolności technicznej lub zawodowej.**
Wykonawca spełni warunek, jeżeli wykaże, że:
a) w okresie ostatnich 3 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie wykonał lub wykonuje odbiór i przekazywanie do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, tj. dwie usługi ( w ramach dwóch odrębnych umów) polegające na odbieraniu odpadów komunalnych w ilości nie mniejszej niż 1000 Mg w ciągu jednego roku każda. Powyższe Wykonawca winien udokumentować załączając dowody potwierdzające, że te usługi zostały wykonane z należytą starannością wraz z podaniem ich wartości, przedmiotu, dat wykonania i podmiotów, na rzecz których usługi zostały wykonane lub są wykonywane.
b) dysponuje lub będzie dysponował:
- **co najmniej 2 pojazdami** przystosowanymi do odbierania odpadów komunalnych zmieszanych – śmieciarkami,
- **co najmniej 2 pojazdami** przystosowanymi do odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych,
- **co najmniej 1 pojazdem** – do odbierania odpadów bez funkcji kompaktującej.
Wszystkie pojazdy muszą spełniać warunki określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 11 stycznia 2013 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości (Dz. U. 2013 r. poz. 122).
Wielkość i rodzaj samochodów odbierających odpady należy dostosować do parametrów dróg i ulic tj. ich szerokości oraz gęstości zabudowy.
Przed rozpoczęciem realizacji usługi pojazdy będą wyposażone w system GPS oraz kamery (z przodu i z tyłu) monitorujące trasy odbioru odpadów.
Zapis z kamer powinien być dostępny dla Zamawiającego do 7 dni roboczych po terminie odbioru.
Wyżej wymieniona ilość sprzętu jest ilością minimalną, faktyczną ilość sprzętu, jaką Wykonawca będzie musiał zastosować będzie wynikała z rzeczywistych potrzeb tak aby odpady komunalne z terenu Gminy Kampinos były na bieżąco odbierane i zagospodarowane.
c) dysponuje lub będzie dysponował pojemnikami do gromadzenia odpadów komunalnych tj. co najmniej w ilościach wskazanych w opisie przedmiotu zamówienia załącznik nr 8 i 8a
2. Zamawiający może, na każdym etapie postępowania, uznać, że Wykonawca nie posiada wymaganych zdolności, jeżeli zaangażowanie zasobów technicznych lub zawodowych wykonawcy w inne przedsięwzięcia gospodarcze Wykonawcy może mieć negatywny wpływ na realizację zamówienia.
3. W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia warunki (o których mowa w pkt. 7.1. ) niniejszej SIWZ zostaną spełnione wyłącznie, jeżeli:
a. w zakresie kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów określonej w pkt. 7.1.1)a spełnienie tego warunków przypadku, wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie wykaże jeden z tych wykonawców samodzielnie.
b. w zakresie kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów określonej w pkt. 7.1.1) b spełnienie tego warunku w przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie wykażą te podmioty łącznie
c. w zakresie zdolności ekonomicznej lub finansowej określonej w pkt. 7.1.2) a spełnienie tego warunku w przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienia wykażą te podmioty łącznie
d. w zakresie zdolności technicznej lub zawodowej określonej w pkt. 7.1.3) a spełnienie tego warunku w przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienia wykażą te podmioty łącznie
e. w zakresie zdolności technicznej lub zawodowej określonej w pkt.7.1.3) b-c spełnienie tego warunku w przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienia wykażą te podmioty łącznie
4. Wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków, o których mowa w pkt. 7.1.2) oraz 7.1.3) niniejszej SIWZ w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do konkretnego zamówienia, lub jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej lub ekonomicznej innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nim stosunków prawnych.
Uwaga. Zamawiający dopuszcza udostępnianie zasobów i ich sumowanie na zasadach określonych w pkt. 7.3 niniejszej SIWZ.
5. Zamawiający jednocześnie informuje, iż „stosowna sytuacja”, o której mowa w pkt. 7.4 niniejszej SIWZ wystąpi wyłącznie w przypadku, kiedy:
1) Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów udowodzi Zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania im do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia.
2) Zamawiający oceni, czy udostępniane Wykonawcy przez inne podmioty zdolności techniczne lub zawodowe lub ich sytuacja finansowa lub ekonomiczna, pozwalają na wykazanie przez Wykonawcę spełniania warunków udziału w postępowaniu oraz zbada, czy nie zachodzą wobec tego podmiotu podstawy wykluczenia, o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt 13–23 i ust. 5. Ustawy p.z.p.
3) W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, Wykonawcy mogą polegać na zdolnościach innych podmiotów, jeśli podmioty te zrealizują usługi, do realizacji, których te zdolności są wymagane.
6. Ocena spełniania przedstawionych powyżej warunków zostanie dokonana wg formuły:
spelnia / nie spelnia
na podstawie załączonych do oferty wymaganych dokumentów.
8. **Podstawy wykluczenia, o których mowa w art. 24 ust. 5 ustawy PZP.**
Dodatkowo Zamawiający przewiduje wykluczenie Wykonawcy:
1. w stosunku do którego otwarto likwidację, w zatwierdzonym przez sąd układzie w postępowaniu restrukturyzacyjnym jest przewidziane zaspokojenie wierzycieli przez likwidację jego majątku lub sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 332 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 243) lub którego upadłość ogłoszono, z wyjątkiem Wykonawcy, który po ogłoszeniu upadłości zawarł układ zatwierdzony prawomocnym postanowieniem sądu, jeżeli układ nie przewiduje zaspokojenia wierzycieli przez likwidację majątku upadłego, chyba że sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 498);
2. który, z przyczyn leżących po jego stronie, nie wykonał albo nienależycie wykonał w istotnym stopniu wcześniejszą umowę w sprawie zamówienia publicznego lub umowę koncesji, zawartą z zamawiającym, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1–4 ustawy PZP, co doprowadziło do rozwiązania umowy lub zasądzenia odszkodowania;
3. który naruszył obowiązki dotyczące płatności podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, co zamawiający jest w stanie wykazać za pomocą stosownych środków dowodowych, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 24 ust. 1 pkt 15, chyba że wykonawca dokonał płatności należnych podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne wraz z odsetkami lub grzywnami lub zawarł wiążące porozumienie w sprawie spłaty tych należności.
9. **Wykaz oświadczeń lub dokumentów, potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw wykluczenia.**
1. Do oferty każdy Wykonawca musi dołączyć aktualne na dzień składania ofert oświadczenie w zakresie wskazanym w załączniku nr 2 do SIWZ. Informacje zawarte w oświadczeniu będą stanowić wstępne potwierdzenie, że Wykonawca nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu.
2. W przypadku wspólnego ubiegania się o zamówienie przez Wykonawców oświadczenie, o którym mowa w pkt. 9.1 niniejszej SIWZ składa każdy z Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie. Oświadczenie te ma potwierdzać spełnianie warunków udziału w postępowaniu, brak podstaw wykluczenia w zakresie, w którym każdy z Wykonawców wykazuje spełnianie warunków udziału w postępowaniu, brak podstaw wykluczenia.
3. Wykonawca, który zamierza powierzyć wykonanie części zamówienia podwykonawcom, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia z udziału w postępowaniu, zamieszczca informacje o podwykonawcach w oświadczeniu, o którym mowa w pkt. 9.1. niniejszej SIWZ.
4. Wykonawca, który powołuje się na zasoby innych podmiotów, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia oraz spełnienia - w zakresie, w jakim powołuje się na ich zasoby warunków udziału w postępowaniu, zamieszczca informacje o tych podmiotach w oświadczeniu, o którym mowa w pkt. 9.1. niniejszej SIWZ.
5. Zamawiający przed udzieleniem zamówienia, weźmie wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, do złożenia w wyznaczonym, nie krótszym niż 5 dni, terminie aktualnych na
dzień złożenia oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust.1. zgodnie z poniższymi warunkami.
1) Wykonawca na wezwanie Zamawiającego w celu potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt. 1 ustawy dotyczących kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej składa:
a) wpis do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez Wójtą Gminy Kampinos, o którym mowa w art.9b ust 4 ustawy z dnia 13 września 1996 r o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2019, poz. 2010) w zakresie odpadów objętych przedmiotem zamówienia;
b) zawiadomienie o nadaniu numeru rejestrowego w rejestrze podmiotów wprowadzających produkty, produkty w opakowaniach i gospodarujących odpadami, o których mowa w art. 49 ustawy z dnia 14 grudnia 2012r. o odpadach ( Dz.U. 2019 r., poz. 701 z późn. zm.) prowadzonego przez Marszałka Województwa Mazowieckiego.
Zamawiający zweryfikuje w Bazie Danych o Odpadach (BDO) czy zakres wpisu obejmuje transport odpadów komunalnych objętych zamówieniem.
2) Wykonawca na wezwanie Zamawiającego w celu potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt. 1 ustawy dotyczących sytuacji ekonomicznej lub finansowej składa:
a) dokument potwierdzający, że Wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia na sumę gwarancyjną określoną przez Zamawiającego;
Jeżeli z uzasadnionej przyczyny Wykonawca nie może złożyć wymaganych przez Zamawiającego dokumentów dotyczących sytuacji finansowej lub ekonomicznej, o których mowa powyżej, może złożyć inny dokument, który w wystarczający sposób potwierdza spełnianie opisanego warunku udziału w postępowaniu.
3) Wykonawca na wezwanie Zamawiającego w celu potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt. 2 ustawy dotyczących sytuacji technicznej lub zawodowej składa:
a) Załącznik nr 4 – WYKAZ USŁUG– Wykaz usług wykonanych w okresie ostatnich 3 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie wykonał lub wykonuje odbiór i przekazywanie do odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, tj. dwie usługi polegające na odbieraniu odpadów komunalnych w ilości nie mniejszej niż 1000 Mg w ciągu jednego roku każda. Powyższe Wykonawca winien udokumentować załączając dowody potwierdzające, że te usługi zostały wykonane z należytą starannością.
Dowodami, o których mowa powyżej są referencje lub inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego usługi były wykonywane, a w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych są wykonywane. Jeżeli z uzasadnionych przyczyno obiektywnym charakterze Wykonawca nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów – oświadczenie Wykonawcy.
W przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych nadal wykonywanych referencje bądź inne dokumenty potwierdzające ich należyte wykonywanie, powinny być wydane nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert;
W razie konieczności, szczególnie gdy wykaz lub dowody budzą wątpliwości Zamawiającego lub gdy z poświadczenia albo z innego dokumentu wynika, że zamówienie nie zostało wykonane należycie, Zamawiający może zwrócić się bezpośrednio do właściwego podmiotu, na rzecz, którego usługi miały być wykonane, o przedłożenie dodatkowych informacji lub dokumentów bezpośrednio Zamawiającemu.
b) Załącznik nr 5 – POTENCJAŁ TECHNICZNY Wykaz narzędzi, wyposażenia zakładu i urządzeń technicznych dostępnych Wykonawcy w celu realizacji zamówienia wraz z informacją o podstawie do dysponowania tymi zasobami
c) **Załącznik nr 6** - Oświadczenie o dysponowaniu (lub że Wykonawca będzie dysponował) pojemnikami do gromadzenia odpadów
d) W przypadku, gdy Wykonawca w celu potwierdzenia spełnienia warunku w zakresie określonym w pkt. 7.1.3) a-c, polegał będzie na zdolności technicznej lub zawodowej innego podmiotu na zasadach określonych w art. 22a ustawy PZP, zobowiązanie tego podmiotu do oddania niezbędnego zasobu na potrzeby realizacji niniejszego zamówienia, które zawierać będzie w szczególności:
- zakres dostępnych wykonawcy zasobów innego podmiotu;
- sposób wykorzystania zasobów innego podmiotu, przez wykonawcę, przy wykonywaniu zamówienia publicznego;
- zakres i okres udziału innego podmiotu przy wykonywaniu zamówienia publicznego;
- czy podmiot, na zdolnościach, których wykonawca polega w odniesieniu do warunków udziału w postępowaniu dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, zrealizuje usługi, której wskazane zdolności dotyczą.
Zobowiązanie innego podmiotu należy złożyć w oryginale.
4) **Wykonawca na wezwanie Zamawiającego w celu potwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt. 3 ustawy (brak podstaw wykluczenia)** składa:
a) aktualny odpis z właściwego rejestru lub centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia w oparciu o art. 24 ustawy, wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert;
b) informację z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13,14 i 21 ustawy pzp oraz odnośnie skazania za wykroczenie na karę aresztu, w zakresie określonym przez Zamawiającego na podstawie art. 24 ust.5 pkt 5 i 6 ustawy pzp, wystawionej nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert albo wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu.
c) zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego potwierdzającego, że wykonawca nie zalega z opłacaniem podatków lub zaświadczenia, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu – wystawionego nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert;
d) zaświadczenie właściwego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzającego, że Wykonawca nie zalega w opłaceniem składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, lub potwierdzenia, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu – wystawionego nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert;
e) oświadczenia wykonawcy o niezaleganiu z opłacaniem podatków i opłat lokalnych, o których mowa w ustawie z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 716).
Uwaga! Wykonawcy nie składają wraz z ofertą powyższych dokumentów tj. określonych w pkt. 9.5 SIWZ.
6. Wykonawca w terminie 3 dni od dnia zamieszczenia na stronie internetowej informacji, o której mowa w art. 86 ust. 4 ustawy PZP, przekaże Zamawiającemu oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 23 ustawy PZP. Wraz ze złożeniem oświadczenia, wykonawca może przedstawić dowody, że powiązania z innym wykonawcą nie prowadzą do zakłócenia konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia – wzór oświadczenia załącznik nr 3
7. W zakresie nie uregulowanym SIWZ, zastosowanie mają przepisy rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać
Zamawiający od Wykonawcy, oraz form, w jakich te dokumenty mogą być składane (Dz. U. z 2016 r., poz. 1126).
8. Jeżeli Wykonawca nie złoży oświadczenia, o którym mowa w pkt. 9.1 niniejszej SIWZ, oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy PZP, lub innych dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania, oświadczenia lub dokumenty są niekompletne, zawierają błędy lub budzą wskazane przez Zamawiającego wątpliwości, Zamawiający wezwie do ich złożenia, uzupełnienia, poprawienia w terminie przez siebie wskazanym – nie krótszym niż 5 dni, chyba że mimo ich złożenia oferta wykonawcy podlegalały odrzuceniu albo konieczne byłoby unieważnienie postępowania.
9. Jeżeli Wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, zamiast dokumentów o których mowa w ust. 5:
1) pkt 1) – składa informację z odpowiedniego rejestru albo, w przypadku braku takiego rejestru, inny równoważny dokument wydany przez właściwy organ sądowy lub administracyjny kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dotyczy informacja albo dokument, w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13, 14 i 21 (*dokument wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert*)
2) pkt 2) i pkt 4) – składa dokument lub dokumenty wystawione w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, potwierdzające odpowiednio, że:
a) nie zalega z opłacaniem podatków, opłat, składek na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne albo że zawarł porozumienie z właściwym organem w sprawie spłat tych należności wraz z ewentualnymi odsetkami lub grzywnami, w szczególności uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu, (*dokument wystawiony nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert*)
b) nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości. (*dokument wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania ofert*)
10. Jeżeli w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dokument dotyczy, nie wydaje się dokumentów, o których mowa w ust. 9, zastępuje się je dokumentem zawierającym odpowiednio oświadczenie wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, lub oświadczeniem osoby, której dokument miał dotyczyć, złożone przed notariuszem lub przed organem sądowym, administracyjnym albo organem samorządu zawodowego lub gospodarczego właściwym ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania wykonawcy lub miejsce zamieszkania tej osoby.
11. W przypadku wątpliwości co do treści dokumentu złożonego przez wykonawcę, zamawiający może zwrócić się do właściwych organów kraju, w którym miejsce zamieszkania ma osoba, której dokument dotyczy, o udzielenie niezbędnych informacji dotyczących tego dokumentu.
12. Dokumenty sporządzone w języku obcym są składane wraz z tłumaczeniem na język polski.
**10. Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia.**
1. Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie niniejszego zamówienia muszą spełniać warunki udziału w postępowaniu zgodnie z zasadami określonymi w pkt. 7.3 SIWZ oraz złożyć dokumenty potwierdzające spełnianie tych warunków zgodnie z zapisami pkt. 9 SIWZ.
2. Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie niniejszego zamówienia ustanawiają Pełnomocnika do reprezentowania ich w niniejszym postępowaniu albo reprezentowania ich w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego.
3. Wszelka korespondencja prowadzona będzie wyłącznie z Pełnomocnikiem.
4. Jeżeli oferta Wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie zostanie wybrana Zamawiający może zażądać przed zawarciem umowy w sprawie zamówienia publicznego umowy regulującej współpracę tych Wykonawców.
11. **Informacje o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z Wykonawcami oraz przekazywania oświadczeń i dokumentów, a także wskazanie osób uprawnionych do porozumiewania się z Wykonawcami.**
1. Wszelkie zawiadomienia, oświadczenia, wnioski oraz informacje Zamawiający oraz Wykonawcy mogą przekazywać pisemnie, faksem lub drogą elektroniczną, za wyjątkiem oferty, umowy oraz oświadczeń i dokumentów wymienionych w pkt. 9 niniejszej SIWZ (również w przypadku ich złożenia w wyniku wezwania, o którym mowa w art. 26 ust. 3 ustawy PZP), dla których Prawodawca przewidział wyłącznie formę pisemną.
2. W korespondencji kierowanej do Zamawiającego Wykonawca winien posługiwać się numerem sprawy określonym na stronie tytułowej SIWZ.
3. Zawiadomienia, oświadczenia, wnioski oraz informacje przekazywane przez Wykonawcę pisemnie winny być składane na adres: Gmina Kampinos, ul. Niepokalanowska 3, 05-085 Kampinos.
4. Zawiadomienia, oświadczenia, wnioski oraz informacje przekazywane przez Wykonawcę drogą elektroniczną lub faksem winny być kierowane na adres: email@example.com, a faksem na nr (22) 725 04 44.
5. Wszelkie zawiadomienia, oświadczenia, wnioski oraz informacje przekazane za pomocą faksu lub w formie elektronicznej wymagają na żądanie każdej ze stron, niezwłocznego potwierdzenia faktu ich otrzymania.
6. W przypadku braku potwierdzenia otrzymania wiadomości przez Wykonawcę domniemywa się, iż pismo wysłane przez Zamawiającego na ostatni znany adres mailowy lub numer faksu podany przez Wykonawcę zostało mu doręczone w sposób umożliwiający zapoznanie się Wykonawcy z tym pismem.
7. Wykonawca może zwrócić się do Zamawiającego o wyjaśnienie treści SIWZ.
8. Jeżeli wniosek o wyjaśnienie treści SIWZ wpłynie do Zamawiającego nie później niż do końca dnia, w którym upływa połowa terminu składania ofert, Zamawiający udzieli wyjaśnień niezwłocznie, jednak nie później niż na 2 dni przed upływem terminu składania ofert. Jeżeli wniosek o wyjaśnienie treści SIWZ wpłynie po upływie terminu, o którym mowa powyżej, lub dotyczy udzielonych wyjaśnień, Zamawiający może udzielić wyjaśnień albo pozostawić wniosek bez rozpoznania. Zamawiający zamieści wyjaśnienia na stronie internetowej, na której udostępniono SIWZ.
9. Przedłużenie terminu składania ofert nie wpływa na bieg terminu składania wniosku, o którym mowa w pkt. 9.8 niniejszej SIWZ.
10. W przypadku rozbieżności pomiędzy treścią niniejszej SIWZ, a treścią udzielonych odpowiedzi, jako obowiązującą należy przyjąć treść pisma zawierającego późniejsze oświadczenie Zamawiającego.
11. Zamawiający nie przewiduje zwołania zebrania Wykonawców.
12. Osobą uprawnioną przez Zamawiającego do porozumiewania się z Wykonawcami jest:
1) w kwestiach technicznych: Wanda Zalewska – tel. (022) 725-00-40 w. 214 e-mail: firstname.lastname@example.org
2) w kwestiach formalnych: Elżbieta Korolewska – tel. (022) 725-00-40 w. 226, e-mail: email@example.com
13. Jednocześnie Zamawiający informuje, że przepisy ustawy PZP nie pozwalają na jakikolwiek inny kontakt - zarówno z Zamawiającym jak i osobami uprawnionymi do porozumiewania się z Wykonawcami - niż wskazany w niniejszym rozdziale SIWZ. Oznacza to, że Zamawiający nie będzie reagował na inne formy kontaktowania się z nim, w szczególności na kontakt telefoniczny lub/i osobisty w swojej siedzibie.
12. **Wymagania dotyczące wadium.**
1. Wykonawca zobowiązany jest wnieść wadium w wysokości **6000,00 PLN** (słownie: sześć tysięcy złotych) przed upływem terminu składania ofert.
2. Wadium może być wniesione w:
1) pieniądzu;
2) poręczeniach bankowych, lub poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym, że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym;
3) gwarancjach bankowych;
4) gwarancjach ubezpieczeniowych;
5) poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 310 z późn. zm.).
3. Wadium w formie pieniądza należy wnieść przelewem na konto w Banku WBS o/Kampinos nr rachunku **91 8015 0004 1000 7315 2010 0003**, z dopiskiem na przelewie: „Wadium w postępowaniu FZ.271.114.2019.PN pn. „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos”
4. Skuteczne wniesienie wadium w pieniądzu następuje z chwilą uznania środków pieniężnych na rachunku bankowym Zamawiającego, o którym mowa w pkt. 12.3 niniejszej SIWZ, przed upływem terminu składania ofert (t.j. przed upływem dnia i godziny wyznaczonej jako ostateczny termin składania ofert).
5. Zamawiający zaleca, aby w przypadku wniesienia wadium w formie:
1) pieniężnej – dokument potwierdzający dokonanie przelewu wadium został załączony do oferty;
2) innej niż pieniądz – oryginał dokumentu należy dołączyć do oferty.
6. Z treści gwarancji/poręczenia winno wynikać bezwarunkowe, na każde pisemne żądanie zgłoszone przez Zamawiającego w terminie związania ofertą, zobowiązanie Gwaranta do wypłaty Zamawiającemu pełnej kwoty wadium w okolicznościach określonych w art. 46 ust. 4a i 5 ustawy PZP.
7. W przypadku wnoszenia wadium w formie gwarancji przez Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, z treści gwarancji musi wynikać, że odnosi się ona zarówno do zleceniodawcy gwarancji, jak i pozostałych członków konsorcjum.
8. Oferta wykonawcy, który nie wnieśnie wadium lub wniesie w sposób nieprawidłowy zostanie odrzucona.
9. Okoliczności i zasady zwrotu wadium, jego przepadku oraz zasady jego zaliczenia na poczet zabezpieczenia należytego wykonania umowy określa ustawa PZP.
13. **Termin związania oferta.**
1. Wykonawca będzie związany ofertą przez okres **30 dni**. Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert. (art. 85 ust. 5 ustawy PZP).
2. Wykonawca może przedłużyć termin związania ofertą, na czas niezbędny do zawarcia umowy, samodzielnie lub na wniosek Zamawiającego z tym, że Zamawiający może tylko raz, co najmniej na 3 dni przed upływem terminu związania ofertą, zwrócić się do Wykonawców o wyrażenie zgody na przedłużenie tego terminu o oznaczony okres nie dłuższy jednak niż 60 dni.
3. Odmowa wyrażenia zgody na przedłużenie terminu związania ofertą nie powoduje utraty wadium.
4. Przedłużenie terminu związania ofertą jest dopuszczalne tylko z jednoczesnym przedłużeniem okresu ważności wadium albo, jeżeli nie jest to możliwe, z wniesieniem nowego wadium na
przedłużony okres związania ofertą. Jeżeli przedłużenie terminu związania ofertą dokonywane jest po wyborze oferty najkorzystniejszej, obowiązek wniesienia nowego wadium lub jego przedłużenia dotyczy jedynie Wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza.
14. **Opis sposobu przygotowywania ofert.**
1. Oferta musi zawierać następujące oświadczenia i dokumenty:
1) wypełniony formularz ofertowy sporządzony z wykorzystaniem wzoru stanowiącego Załącznik nr 1 do SIWZ, zawierający w szczególności: łączną cenę ofertową brutto, oświadczenie o okresie związania ofertą oraz o akceptacji wszystkich postanowień SIWZ i wzoru umowy bez zastrzeżeń;
2) wypełniony formularz cenowy (według załącznika nr 9)
3) oświadczenia wymienione w pkt. 9.1-4 niniejszej SIWZ
4) dowód wniesienia wadium.
2. Oferta musi być napisana w języku polskim, na maszynie do pisania, komputerze lub inną trwałą i czytelną techniką oraz podpisana przez osobę(y) upoważnioną do reprezentowania Wykonawcy na zewnątrz i zaciągania zobowiązań w wysokości odpowiadającej cenie oferty.
3. W przypadku podpisania oferty oraz poświadczenia za zgodność z oryginałem kopii dokumentów przez osobę niewymienioną w dokumencie rejestracyjnym (ewidencyjnym) Wykonawcy, należy do oferty dołączyć stosowne pełnomocnictwo w oryginale lub kopii poświadczonej notarialnie.
4. Dokumenty sporządzone w języku obcym są składane wraz z tłumaczeniem na język polski.
5. Wykonawca ma prawo złożyć tylko jedną ofertę, zawierającą jedną, jednoznacznie opisaną propozycję. Złożenie większej liczby ofert spowoduje odrzucenie wszystkich ofert złożonych przez danego Wykonawcę.
6. Treść złożonej oferty musi odpowiadać treści SIWZ.
7. Wykonawca poniesie wszelkie koszty związane z przygotowaniem i złożeniem oferty.
8. Zaleca się, aby każda zapisana strona oferty była ponumerowana kolejnymi numerami, a cała oferta wraz z załącznikami była w trwały sposób ze sobą połączona (np. zbindowana, zszyta uniemożliwiając jej samostaną dekompilację), oraz zawierała spis treści.
9. Poprawki lub zmiany (również przy użyciu korektora) w ofercie, powinny być parafowane własnoręcznie przez osobę podpisującą ofertę.
10. Ofertę należy złożyć w zamkniętej nieprzeźroczystej kopercie lub innym opakowaniu, w siedzibie Zamawiającego i oznakować w następujący sposób:
```
ZAMAWIAJĄCY:
Gmina Kampinos
reprezentowana przez:
Wójt Gminy Kampinos
ul. Niepokalanowska 3,
05 - 085 Kampinos,
PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA:
„Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos”.
Nie otwierać przed dn. 05.12.2019
Przed godz. 12:15
```
Na kopercie (paczce) oprócz opisu jw. należy umieścić nazwę i dokładny adres Wykonawcy wraz z numerem telefonu i faksu.
11. Zamawiający informuje, iż zgodnie z art. 8 w zw. z art. 96 ust. 3 ustawy PZP oferty składane w postępowaniu o zamówienie publiczne są jawne i podlegają udostępnieniu od chwili ich otwarcia, z wyjątkiem informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1010 z późn. zm.), jeśli Wykonawca w terminie składania ofert zastrzegł, że nie mogą one być udostępniane i jednocześnie wykazał, iż zastrzeżone informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa.
12. Zamawiający zaleca, aby informacje zastrzeżone, jako tajemnica przedsiębiorstwa były przez Wykonawcę złożone w oddzielnej wewnętrznej kopercie z oznakowaniem „tajemnica przedsiębiorstwa”, lub spięte (zszyte) oddzielnie od pozostałych, jawnych elementów oferty. Brak jednoznacznego wskazania, które informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa oznaczać będzie, że wszelkie oświadczenia i zaświadczenia składane w trakcie niniejszego postępowania są jawne bez zastrzeżeń.
13. Zastrzeżenie informacji, które nie stanowią tajemnicy przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji będzie traktowane, jako bezskuteczne i skutkować będzie zgodnie z uchwałą SN z 20 października 2005 (sygn. III CZP 74/05) ich odtajnieniem.
14. Zamawiający informuje, że w przypadku kiedy wykonawca otrzyma od niego wezwanie w trybie art. 90 ustawy PZP, a złożone przez niego wyjaśnienia i/lub dowody stanowić będą tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji Wykonawcy będzie przysługiwało prawo zastrzeżenia ich jako tajemnica przedsiębiorstwa. Przedmiotowe zastrzeżenie Zamawiający uzna za skuteczne wyłącznie w sytuacji kiedy Wykonawca oprócz samego zastrzeżenia, jednocześnie wykaże, iż dane informacje stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa.
15. Wykonawca może wprowadzić zmiany, poprawki, modyfikacje i uzupełnienia do złożonej oferty pod warunkiem, że Zamawiający otrzyma pisemne zawiadomienie o wprowadzeniu zmian przed terminem składania ofert. Powiadomienie o wprowadzeniu zmian musi być złożone wg takich samych zasad, jak składana oferta opisana w pkt 14.10 oraz dodatkowo opatrzona napisem „ZMIANA”. Koperty oznaczone „ZMIANA” zostaną otwarte przy otwieraniu oferty Wykonawcy, który wprowadził zmiany i po stwierdzeniu poprawności procedury dokonywania zmian, zostaną dołączone do oferty.
16. Wykonawca ma prawo przed upływem terminu składania ofert wycofać się z postępowania poprzez złożenie pisemnego powiadomienia, według tych samych zasad jak składana oferta opisana w pkt 14.10 oraz dodatkowo opatrzona napisem „WYCOFANIE”. Koperty oznakowane w ten sposób będą otwierane w pierwszej kolejności po potwierdzeniu poprawności postępowania Wykonawcy oraz zgodności ze złożonymi ofertami. Koperty ofert wycofywanych nie będą otwierane.
17. Do przeliczenia na PLN wartości wskazanej w dokumentach złożonych na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu, wyrażonej w walutach innych niż PLN, Zamawiający przyjmie średni kurs publikowany przez Narodowy Bank Polski z dnia wszczęcia postępowania.
18. Oferta, której treść nie będzie odpowiadać treści SIWZ, z zastrzeżeniem art. 87 ust. 2 pkt 3 ustawy PZP zostanie odrzucona (art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy PZP). Wszelkie niejasności i obiekcje dotyczące treści zapisów w SIWZ należy, zatem wyjaśnić z Zamawiającym przed terminem składania ofert w trybie przewidzianym w pkt. 10 niniejszej SIWZ. Przepisy ustawy PZP nie przewidują negocjacji warunków udzielenia zamówienia, w tym zapisów projektu umowy, po terminie otwarcia ofert.
15. Miejsce i termin składania i otwarcia ofert.
1. Ofertę należy złożyć w siedzibie Zamawiającego przy ul. Niepokalanowskiej 3 w Kampinosie, Sekretariat – pok. 4 do dnia **05.12.2019r.** do godziny **12:00** i zaadresować zgodnie z opisem przedstawionym w pkt. 14 SIWZ.
2. Decydujące znaczenie dla oceny zachowania terminu składania ofert ma data i godzina wpływu oferty do Zamawiającego, a nie data jej wysłania przesyłką pocztową czy kurierską.
3. Oferta złożona po terminie wskazanym w pkt.15.1 niniejszej SIWZ zostanie zwrócona wykonawcy zgodnie z zasadami określonymi w art. 84 ust. 2 ustawy PZP.
4. Oferty w kopertach naruszonych będą traktowane, jako odtajnione i zwrócone Wykonawcom bez rozpatrywania.
5. Otwarcie ofert nastąpi w siedzibie Zamawiającego w Kampinosie, ul. Niepokalanowska 3 – w sali konferencyjnej (pok. 1) w dniu **05.12.2019r., o godzinie 12:15**.
6. Otwarcie ofert jest jawne.
7. Podczas otwarcia ofert Zamawiający odczyta informacje, o których mowa w art. 86 ust. 4 ustawy PZP.
8. Niezwłocznie po otwarciu ofert Zamawiający zamieści na stronie www.bip.kampinos.pl informacje dotyczące:
1) kwoty, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia;
2) firm oraz adresów wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie;
3) ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności zawartych w ofertach.
16. Opis sposobu obliczania cen.
1. Wykonawca określa cenę realizacji zamówienia poprzez wskazanie w Formularzu ofertowym sporządzonym wg wzoru stanowiącego **Załącznik nr 1** do SIWZ łącznej ceny ofertowej brutto za realizację przedmiotu zamówienia.
2. Łączna cena ofertowa brutto musi uwzględniać wszystkie koszty związane z realizacją przedmiotu zamówienia zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia oraz wzorem umowy określonym w niniejszej SIWZ.
3. Cenę ofertową brutto należy obliczyć według wzoru
\[ \text{Cena ofertowa brutto} = \text{cena ofertowa netto} + \text{VAT} \]
Zamawiający przyjmuje, że w ofercie prawidłowo podana jest cena ofertowa netto oraz stawka podatku VAT.
W przypadku błędnego obliczenia ceny ofertowej brutto lub błędnego obliczenia wartości podatku VAT Zamawiający poprawi oczywistą omyłkę rachunkową według zapisu powyżej.
4. Cenę ofertową brutto Wykonawcy winni wyliczyć na podstawie formularza cenowego stanowiącego załącznik nr 9.
5. Zamawiający przewiduje możliwość zmian ceny ofertowej brutto w sytuacjach wymienionych w § 7 ust. 2 umowy.
6. Ceny muszą być podane i wyliczone w zaokrągleniu do dwóch miejsc po przecinku (zasada zaokrąglenia – poniżej 5 należy końcówkę pominać, powyżej i równe 5 należy zaokrąglić w górę).
7. Cena oferty winna być wyrażona w złotych polskich (PLN).
8. Jeżeli w postępowaniu złożona będzie oferta, której wybór prowadziłby do powstania u Zamawiającego obowiązku podatkowego zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług, Zamawiający w celu oceny takiej oferty doliczy do przedstawionej w niej ceny podatek od towarów i usług, który miałby obowiązek rozliczyć zgodnie z tymi przepisami. W takim przypadku Wykonawca, składając ofertę, jest zobowiązany poinformować zamawiającego, że wybór jego oferty będzie prowadzić do powstania u zamawiającego obowiązku podatkowego,
wskazując nazwę (rodzaj) towaru / usługi, których dostawa / świadczenie będzie prowadzić do jego powstania, oraz wskazując ich wartość bez kwoty podatku.
17. **Opis kryteriów, którymi zamawiający będzie się kierował przy wyborze oferty, wraz z podaniem wag tych kryteriów i sposobu oceny ofert.**
1. Za ofertę najkorzystniejszą zostanie uznana oferta zawierająca najkorzystniejszy bilans punktów w kryteriach:
C – Najniższa cena
T – Termin płatności
waga kryterium 60 %
waga kryterium 40 %
Punkty będą przyznawane wg następujących zasad: 1% = 1 punkt
2. Całkowita liczba punktów, jaką otrzyma dana oferta, zostanie obliczona wg poniższego wzoru:
\[ L = C + T \]
gdzie:
\( L \) - całkowita liczba punktów
\( C \) – ilość punktów, uzyskana w kryterium „Najniższa cena”
\( T \) – ilość punktów, uzyskana w kryterium „Termin płatności”
3. Określenie ilości punktów dla kryterium C - Cena odbędzie się na podstawie poniższego wzoru.
\[ \text{Kryterium C} = \frac{\text{Najniższa cena ofertowa brutto}}{\text{Cena ofertowa brutto oferty ocenianej}} \times 60 \text{ pkt} \]
Za kryterium „Cena” Wykonawca może otrzymać maksymalnie 60 pkt.
4. Punkty dla kryterium T - Termin płatności - przyznane będą w następujący sposób:
Wykonawca może zadeklarować tylko poniższe terminy płatności:
oferowany termin płatności wynoszący 14 dni - 0 pkt
oferowany termin płatności wynoszący 21 dni - 20 pkt
oferowany termin płatności wynoszący 30 dni - 40 pkt
Za kryterium „Termin Płatności” Wykonawca może otrzymać maksymalnie 40 pkt.
**UWAGA!**
Termín płatności, jaki mogą zaoferować Wykonawcy może wynosić jedynie 14, 21 albo 30 dni.
Oferta Wykonawcy, który:
1) Zaoferuje inny termin płatności niż określony w rozdziale XVI ust. 3
2) nie zaproponuje żadnego terminu
zostanie odrzucona na podstawie art. 89 ust. 1 pkt. 2 ustawy.
5. Punktacja przyznawana ofertom w poszczególnych kryteriach będzie liczona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Najwyższa liczba punktów wyznaczy najkorzystniejszą ofertę.
6. Zamawiający udzieli zamówienia Wykonawcy, którego oferta odpowiadać będzie wszystkim wymaganiom przedstawionym w ustawie PZP, oraz w SIWZ i zostanie oceniona jako najkorzystniejsza w oparciu o podane kryteria wyboru.
7. Jeżeli nie będzie można dokonać wyboru oferty najkorzystniejszej ze względu na to, że dwie lub więcej ofert przedstawia taki sam bilans ceny i pozostałych kryteriów oceny ofert, Zamawiający spośród tych ofert dokona wyboru oferty z niższą ceną (art. 91 ust. 4 ustawy PZP).
8. Zamawiający nie przewiduje przeprowadzenia dogrywki w formie aukcji elektronicznej.
18. **Informacje o formalnościach, jakie powinny być dopełnione po wyborze oferty w celu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego.**
1. Osoby reprezentujące Wykonawcę przy podpisywaniu umowy powinny posiadać ze sobą dokumenty potwierdzające ich umocowanie do podpisania umowy, o ile umocowanie to nie będzie wynikać z dokumentów załączonych do oferty.
2. W przypadku wyboru oferty złożonej przez Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia Zamawiający może żądać przed zawarciem umowy przedstawienia umowy regulującej współpracę tych Wykonawców. Umowa taka winna określać strony umowy, cel działania, sposób współdziałania, zakres prac przewidzianych do wykonania każdemu z nich, solidarną odpowiedzialność za wykonanie zamówienia, oznaczenie czasu trwania konsorcjum (obejmującego okres realizacji przedmiotu zamówienia), wykluczenie możliwości wypowiedzenia umowy konsorcjum przez któregokolwiek z jego członków do czasu wykonania zamówienia.
3. Zawarcie umowy nastąpi wg wzoru Zamawiającego – Załącznik nr 7
4. Postanowienia ustalone we wzorze umowy nie podlegają negocjacjom.
5. W przypadku, gdy Wykonawca, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, uchyli się od zawarcia umowy, Zamawiający będzie mógł wybrać ofertę najkorzystniejszą spośród pozostałych ofert, bez przeprowadzenia ich ponownego badania i oceny chyba, że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 93 ust. 1 ustawy PZP.
19. **Wymagania dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy.**
1. Wykonawca, którego oferta zostanie wybrana, zobowiązany będzie do wnoszenia zabezpieczenia należytego wykonania umowy najpóźniej w dniu jej zawarcia, w wysokości **5% ceny całkowitej brutto** podanej w ofercie.
2. Zabezpieczenie może być wnoszone według wyboru Wykonawcy w jednej lub w kilku następujących formach:
1) pieniędzu; Zabezpieczenie wnoszone w pieniądzu Wykonawca wpłaci przelewem na następujący rachunek bankowy Zamawiającego:
```
91 8015 0004 1000 7315 2010 0003
```
z dopiskiem
```
„ZABEZPIECZENIE NALEŻYTEGO WYKONANIA UMOWY –„Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos”
```
2) poręczeniach bankowych lub poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że zobowiązanie kasy jest zawsze zobowiązaniem pieniężnym;
3) gwarancjach bankowych;
4) gwarancjach ubezpieczeniowych;
5) poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. z 2019 r., poz. 310 z późn. zm.).
3. Zamawiający nie wyraża zgody na wniesienie zabezpieczenia w formach określonych art. 148 ust. 2 ustawy PZP.
4. W przypadku wniesienia wadium w pieniądzu Wykonawca może wyrazić zgodę na zaliczenie kwoty wadium na poczet zabezpieczenia.
5. W przypadku wniesienia zabezpieczenia w formie pieniężnej Zamawiający przechowa je na rachunku bankowym.
6. Z treści zabezpieczenia przedstawionego w formie gwarancji/poręczenia winno wynikać, że bank, ubezpieczyciel, poręczyciel zapłaci, na rzecz Zamawiającego w terminie maksymalnie 30 dni od pisemnego żądania kwotę zabezpieczenia, na pierwsze wezwanie Zamawiającego, bez odwołania, bez warunku, niezależnie od kwestionowania czy zastrzeżeń Wykonawcy i bez dochodzenia czy wezwanie Zamawiającego jest uzasadnione czy nie.
7. W przypadku, gdy zabezpieczenie, będzie wnoszone w formie innej niż pieniądz, Zamawiający zastrzega sobie prawo do akceptacji projektu ww. dokumentu.
8. Wymagania Zamawiającego dotyczące zabezpieczenia należytego wykonania umowy wnoszonego w formie gwarancji (poręczenia):
1) W treści zabezpieczenia należytego wykonania umowy musi się znaleźć zapis:
„Gwarant gwarantuje nieodwołalnie i bezwarunkowo zapłatę Beneficjentowi roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy”.
2) W treści zabezpieczenia należytego wykonania umowy nie może znaleźć się zapis:
„Gwarant gwarantuje nieodwołalnie i bezwarunkowo zapłatę należności do zapłacenia, których na rzecz Beneficjenta gwarancji Zobowiązany jest zobowiązany z tytułu zapłaty wymagalnych kar umownych w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy.”
3) W przypadku składania przez Wykonawcę zabezpieczenia w formie gwarancji (poręczenia), gwarancja (poręczenie) muszą być sporządzone zgodnie z obowiązującym prawem i muszą zawierać następujące elementy:
a) nazwę dającego zlecenie – Wykonawcy, Beneficjenta gwarancji (poręczenia) – Zamawiającego, Gwaranta (Poręczyciela) – banku lub instytucji ubezpieczeniowej udzielających gwarancji oraz wskazanie ich siedzib,
b) określenie wierzytelności, która ma być zabezpieczona gwarancją (poręczeniem),
c) kwotę gwarancji (poręczenia) – 5% ceny brutto podanej w ofercie,
d) termin ważności gwarancji (poręczenia) obejmujący cały okres związania stron umową,
e) **w treści** zabezpieczenia należytego wykonania umowy **muszą znaleźć się klauzule**, z których będzie wynikać, że Gwarant (Poręczyciel) zobowiązuje się nieodwołalnie i bezwarunkowo do wypłaty Zamawiającemu kwoty do wysokości sumy zabezpieczenia, na każde pisemne żądanie zgłoszone przez Zamawiającego,
f) **w treści** zabezpieczenia należytego wykonania umowy **nie mogą znaleźć się klauzule**, z których będzie wynikać, że jakakolwiek zmiana, uzupełnienie lub modyfikacja umowy lub zakresu usług, które mają być wykonane lub któregokolwiek z dokumentów umowy wymaga zgody Gwaranta (Poręczyciela) a brak zgody Gwaranta (Poręczyciela) na tego typu zmiany, uzupełnienia i modyfikacje zwalnia Gwaranta (Poręczyciela) od odpowiedzialności prawnej w ramach gwarancji/poręczenia zabezpieczenia należytego wykonania umowy,
4) gwarancja (poręczenie) muszą być podpisane przez upoważnionego przedstawiciela Gwaranta (Poręczyciela). Podpis musi być sporządzony w sposób umożliwiający jego identyfikację, tzn. czytelny lub złożony wraz z imienną pieczątką,
5) w przypadku uchybienia warunkom opisanym powyżej i złożenia gwarancji (poręczenia) niezgodnych z wymogami niniejszej SIWZ Zamawiający ma prawo odmówić podpisania umowy z winy Wykonawcy i zatrzymać wadium.
9. Zamawiający zwróci zabezpieczenie w wysokości 100% w terminie do 30 dni od dnia wykonania zamówienia i uznania przez Zamawiającego za należycie wykonane.
20. **Podwykonawstwo.**
1. Wykonawca może wykonać przedmiot zamówienia przy udziale Podwykonawców, zawierając z nimi stosowne umowy w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
2. Zamawiający żąda wskazania przez Wykonawcę części zamówienia, której wykonanie zamierza powierzyć Podwykonawcom. Wskazanie niniejszego nastąpi w Oświadczeniu Wykonawcy.
3. Jeżeli zmiana albo rezygnacja z Podwykonawcy dotyczy podmiotu, na którego zasoby Wykonawca powoływał się, na zasadach określonych w art. 22 ust. 2a ustawy, w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w art. 22 ust. 1b ustawy, Wykonawca jest obowiązany wykazać Zamawiającemu, iż proponowany inny Podwykonawca lub Wykonawca samodzielnie spełnia je w stopniu nie mniejszym niż wymagany w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia.
4. Pozostałe wymagania oraz tryb postępowania w przypadku powierzenia Podwykonawcom wykonania przedmiotu zamówienia, zawarte zostały we wzorze umowy w sprawie zamówienia publicznego.
21. **Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego, ogólne warunki umowy albo wzór umowy, jeżeli Zamawiający wymaga od Wykonawcy, aby zawarł z nim umowę w sprawie zamówienia publicznego na takich warunkach.**
Wzór umowy, stanowi Załącznik nr 7 do SIWZ.
22. **Pouczenie o środkach ochrony prawnej.**
1. Każdemu Wykonawcy, a także innemu podmiotowi, jeżeli ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez Zamawiającego przepisów ustawy PZP przysługują środki ochrony prawnej przewidziane w dziale VI ustawy PZP.
2. Środki ochrony prawnej wobec ogłoszenia o zamówieniu oraz SIWZ przysługują również organizacjom wpisanym na listę, o której mowa w art. 154 pkt 5 ustawy PZP.
23. **Klauzula informacyjna z art. 13 RODO**
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1), dalej „RODO”, informuję, że:
- administratorem Pani/Pana danych osobowych w Urzędzie Gminy Kampinos jest Wójt Gminy Kampinos, ul. Niepokalanowska 3, 05-085 Kampinos;
- inspektorem ochrony danych osobowych w Urzędzie Gminy Kampinos jest Pan Ryszard Antosik, tel. 22 725 00 40 wew. 224
- Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO w celu związanym z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego pn. „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych”
zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos” znak sprawy FZ.271.114.2019.PN, prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego;
- odbiorcami Pani/Pana danych osobowych będą osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania w oparciu o art. 8 oraz art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1843 z późn. zm.), dalej „ustawa Pzp”;
- Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane, zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy Pzp, przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy;
- obowiązek podania przez Panią/Pana danych osobowych bezpośrednio Pani/Pana dotyczących jest wymogiem ustawowym określonym w przepisach ustawy Pzp, związanym z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego; konsekwencje niepodania określonych danych wynikają z ustawy Pzp;
- w odniesieniu do Pani/Pana danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO;
- posiada Pani/Pan:
- na podstawie art. 15 RODO prawo dostępu do danych osobowych Pani/Pana dotyczących;
- na podstawie art. 16 RODO prawo do sprostowania Pani/Pana danych osobowych**;
- na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 18 ust. 2 RODO***;
- prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO;
- nie przysługuje Pani/Panu:
- w związku z art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO prawo do usunięcia danych osobowych;
- prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO;
- na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania Pani/Pana danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO.
*Wyjaśnienie: informacja w tym zakresie jest wymagana, jeżeli w odniesieniu do danego administratora lub podmiotu przetwarzającego istnieje obowiązek wyznaczenia inspektora ochrony danych osobowych.
** Wyjaśnienie: skorzystanie z prawa do sprostowania nie może skutkować zmianą wyniku postępowania o udzielenie zamówienia publicznego ani zmianą postanowień umowy w zakresie niezgodnym z ustawą Pzp oraz nie może naruszać integralności protokołu oraz jego załączników.
*** Wyjaśnienie: prawo do ograniczenia przetwarzania nie ma zastosowania w odniesieniu do przechowywania, w celu zapewnienia korzystania ze środków ochrony prawnej lub w celu ochrony praw innej osoby fizycznej lub prawnej, lub z uwagi na ważne względy interesu publicznego Unii Europejskiej lub państwa członkowskiego.
W postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na zadanie pn. "Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos" zgodnie z wymaganiami określonymi w SIWZ i wzorze umowy.
**Podstawowe informacje o Wykonawcy**
...............................................................................................................................
(pelna nazwa firmy wykonawcy)
posiadając/ego/a siedzibę
...............................................................................................................................
ulica nr domu kod pocztowy miejscowość
...............................................................................................................................
województwo powiat
...............................................................................................................................
telefon telefax
...............................................................................................................................
Internet: http:// e-mail
Nr identyfikacyjny NIP ........................................ REGON..............................
reprezentowana przez:
...............................................................................................................................
(imiona, nazwiska i stanowiska osób uprawnionych do reprezentowania wykonawcy)
będące podatnikiem podatku VAT.
1. Oferujemy wykonanie usług, będących przedmiotem zamówienia za cenę ofertową brutto:
**Łączna cena ofertowa brutto** (za wykonanie przedmiotu zamówienia w **okresie 6 miesięcy**): …………………… zł
(słownie: …………………………………………………………………………………………………………)
w tym kwota netto ……………………………………………………………………………………... zł
(słownie: …………………………………………………………………………………………………………)
podatek VAT tj. ………………………………...zł
(słownie: …………………………………………………………………………………………………………)
2. Oświadczam, że deklaruję **termin płatności** …………………… dni od złożenia prawidłowo wystawionych faktur VAT.
3. Zobowiązujemy się wykonać usługi związane z realizacją przedmiotu zamówienia w terminie:
**od dnia 01.01.2020r. do dnia 30.06.2020r.**
4. Wadium o wartości …………………… zł wnieśliśmy w dniu ……………………………………
w formie …………………………………………………………………………………………………………
Prosimy o zwrot wadium wpłaconego w gotówce na konto
…………………………………………………………………………………………………………………………
5. Jestem małym/średnim przedsiębiorcą* □ tak □ nie
6. Przedmiot zamówienia zostanie zrealizowany *
□ samodzielnie, bez udziału podwykonawcy
□ przy udziale podwykonawcy, który realizować będzie część zamówienia dotyczącą:
1) …………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
2) …………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
(wskazać część zamówienia oraz nazwę firmy podwykonawcy w ilości odpowiedniej do ilości przewidywanych podwykonawców lub dołączyć odrębny wykaz)
7. Oświadczamy, że:
1) Zapoznaliśmy się z wymaganiami Zamawiającego dotyczącymi wykonania usług będących przedmiotem zamówienia.
2) W cenie naszej oferty zostały uwzględnione wszystkie koszty wykonania zamówienia.
3) Uważamy się za związaną niniejszą ofertą na okres 30 dni licząc od dnia otwarcia ofert (włącznie z tym dniem).
4) Zapoznaliśmy się ze Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia oraz wzorem umowy i nie wnosimy do nich zastrzeżeń oraz przyjmujemy warunki w nich zawarte.
5) W przypadku wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 46 ust. 4 a oraz art. 46 ust. 5 ustawy Prawo zamówień publicznych nie będziemy zgłaszać roszczeń do wniesionego wadium.
8. Zobowiązania w przypadku przyznania zamówienia:
1) zobowiązujemy się do zawarcia umowy wg. wzoru określonego w SIWZ w miejscu i terminie wyznaczonym przez Zamawiającego.
2) zobowiązujemy się do wнесienia najpóźniej w dniu zawarcia umowy zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości 5 % ceny ofertowej brutto;
3) osobą upoważnioną do kontaktów z Zamawiającym w sprawach dotyczących realizacji umowy jest..........................................................................................................................
e-mail:..................................................................................................................tel./fax:...........................................................................................................
9. Oświadczam, że wypełniłem obowiązki informacyjne przewidziane w art. 13 lub art. 14 RODO\(^1\) wobec osób fizycznych, od których dane osobowe bezpośrednio lub pośrednio pozyskałem w celu ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego w niniejszym postępowaniu.
Oferta została złożona na .................kolejno ponumerowanych stronach.
............................................................................................................................../miejscowość i data/
............................................................................................................................../pieczęć i podpis osoby uprawnionej/
Oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia i spełnienia warunków udziału w postępowaniu
Przystępując do postępowania pn. „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos” działając w imieniu Wykonawcy:
...........................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................
(podać nazwę i adres Wykonawcy)
I. Oświadczam, że na dzień składania ofert nie podlegam wykluczeniu na podstawie przesłanek określonych w art. 24 ust. 1 pkt. 12-23 oraz ust. 5 pkt 1 ustawy
...........................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................
data , miejscowość
Podpis(y) i imienna pieczątka osób(y) uprawnionych do reprezentowania Wykonawcy
II. Oświadczam, że zachodzą w stosunku do mnie podstawy wykluczenia z postępowania na podstawie art. ............... ustawy Pzp (podać mającą zastosowanie podstawę wykluczenia spośród wymienionych w art. 24 ust. 1 pkt 13-14, 16-20 lub art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp). Jednocześnie oświadczam, że w związku z ww. okolicznością, na podstawie art. 24 ust. 8 ustawy Pzp podjąłem następujące środki naprawcze: .........................................................................................................
...........................................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................................
data , miejscowość
Podpis(y) i imienna pieczątka osób(y) uprawnionych do reprezentowania Wykonawcy
III. Spełniam warunki w postępowaniu określone przez Zamawiającego w zakresie:
1. kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów;
2. sytuacji ekonomicznej lub finansowej;
3. zdolności technicznej lub zawodowej.
...............................................................................................................................
data , miejscowość ........................................................................................................
Podpis(y) i imienna pieczętki osób(y) uprawnionych
do reprezentowania Wykonawcy
IV. Oświadczam, że w celu wykazania spełnienia warunków udziału w postępowaniu, będę polegał na zasobach następującego/ych podmiotu/ów: .......................................................
...............................................................................................................................
w następującym zakresie ........................................................................................................
...............................................................................................................................
Oświadczam, że w stosunku do następującego/ych podmiotu/tów, na którego/ych zasoby powołuję się w niniejszym postępowaniu tj...............................................................
...............................................................................................................................
(podać pełną nazwę/firmę, adres, a także w zależności od podmiotu :NIP/Pesel, KRS/CEIDG) nie zachodzą podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia na podstawie art. 24 ust.1 pkt. 13-23 oraz ust. 5 pkt 1ustawy pzp.
...............................................................................................................................
data , miejscowość ........................................................................................................
Podpis(y) i imienna pieczętki osób(y) uprawnionych
do reprezentowania Wykonawcy
V. Oświadczam, że w stosunku do wymienionych poniżej Podwykonawców niebędących podmiotem, na którego zasoby powołuje się w niniejszym postępowaniu (o ile jest znany) nie zachodzą podstawy wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 1 pkt. 13 – 23 oraz ust. 5 pkt. 1 ustawy pzp.
1) ...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
(nazwa i adres podmiotu)
2) ...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
(nazwa i adres podmiotu)
...............................................................................................................................
data , miejscowość ........................................................................................................
Podpis(y) i imienna pieczętki osób(y) uprawnionych
do reprezentowania Wykonawcy
Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego przez Gminę Kampinos w trybie przetargu nieograniczonego nr: Sprawa nr FZ.271.114.2019.PN pod nazwą: „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos”
OŚWIADCZENIE
o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej
w rozumieniu
ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów
(Dz. U. z 2019 r. poz. 369)
Niniejszym oświadczam, że należę/ nie należę (niepotrzebne skreślić) do tej samej grupy kapitałowej z innymi Wykonawcami, którzy złożyli odrębne oferty, w niniejszym postępowaniu.
Wykaz wykonawców należących do tej samej grupy kapitałowej, którzy złożyli oferty
| l.p. | Wskazanie wykonawcy |
|------|---------------------|
| | |
| | |
| | |
W załączeniu dowody wskazujące, że istniejące między wykonawcami należącymi do tej samej grupy kapitałowej, powiązania nie prowadzą do zachwiania uczciwej konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia.
.................................................. ..................................................
data , miejscowość Podpis(y) i imienna pieczątki osób(y) uprawnionych do reprezentowania Wykonawcy
UWAGA!
Oświadczenie należy złożyć w terminie 3 dni od zamieszczenia przez Zamawiającego na stronie internetowej, informacji z otwarcia ofert zawierającej nazwy i adresy wykonawców, którzy złożyli oferty.
Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego przez Gminę Kampinos w trybie przetargu nieograniczonego nr: Sprawa nr FZ.271.114.2019.PN pod nazwą: „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos.
Wykaz usług wykonanych, a w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych również wykonywanych, w okresie ostatnich 3 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeśli okres prowadzenia działalności jest krótszy - w tym okresie, wraz z podaniem ich wartości, przedmiotu, dat wykonania i podmiotów, na rzecz których usługi zostały wykonane, oraz załącza dowody określające czy te usługi zostały wykonane lub są wykonywane należycie, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego usługi były wykonywane, a w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych są wykonywane, a jeżeli z uzasadnionej przyczyny o obiektywnym charakterze wykonawca nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów – oświadczenie wykonawcy; w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych nadal wykonywanych referencje bądź inne dokumenty potwierdzające ich należyte wykonywanie powinny być wydane nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert, w tym:
- co najmniej dwie usługi odpowiadające swoim rodzajem przedmiotowi zamówienia tj: usług polegających na odbieraniu odpadów komunalnych w ilości łącznej nie mniejszej niż 1 000 Mg w ciągu jednego roku każda.
| Lp. | Podmiot na rzecz którego usługi zostały wykonane lub są wykonywane Nazwa i adres | Opis usług potwierdzający spełnienie warunku określonego w punkcie 7.1.c SIWZ | Ilość odebranych odpadów komunalnych w Mg | Termin rozpoczęcie i termin zakończenia realizacji usług |
|-----|----------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------|--------------------------------------------------------|
| | | | | od |
| | | | | dd/mm/rr |
| | | | | od |
| | | | | dd/mm/rr |
...............................................................................................................................
data , miejscowość
...............................................................................................................................
Podpis(y) i imienna pieczętki osób(y) uprawnionych do reprezentowania Wykonawcy
Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego przez Gminę Kampinos w trybie przetargu nieograniczonego nr: Sprawa nr 271.114.2019.PN pod nazwą: „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos.
WYKAZ URZĄDZEŃ TECHNICZNYCH
- dostępnych Wykonawcy w celu wykonania zamówienia publicznego wraz z informacją o podstawie dysponowania tymi zasobami.
| pojazd przystosowany do odbierania odpadów komunalnych zmieszanych – śmieciarki |
|--------------------------------------------------------------------------------|
| Opis urządzeń technicznych potwierdzający spełnienie warunku określonego w punkcie 7.1.3)b SIWZ | liczba sztuk | kubatura w m³ | zasób własny /innego podmiotu* |
|-----------------------------------------------------------------------------------------------|-------------|--------------|-----------------------------|
| pojazd przystosowany do odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych |
|----------------------------------------------------------------------------|
| Opis urządzeń technicznych potwierdzający spełnienie warunku określonego w punkcie 7.1.3)b SIWZ | liczba sztuk | zasób własny /innego podmiotu* |
|------------------------------------------------------------------------------------------------|-------------|-----------------------------|
| pojazd do odbierania odpadów bez funkcji kompaktującej |
|------------------------------------------------------|
| **Opis urządzeń technicznych potwierdzający spełnienie warunku określonego w punkcie 7.1.3)b SIWZ** | liczba sztuk | zasób własny /innego podmiotu* |
**UWAGA!**
* W zależności od tego, czy realizacja będzie następować w oparciu o własny potencjał techniczny czy też inny niż własny należy odpowiednio wypełnić kolumnę - zasób własny/innego podmiotu.
Przed rozpoczęciem realizacji usługi pojazdy będą wyposażone w system GPS oraz kamery (z przodu i z tyłu) monitorujące trasy odbioru odpadów.
Zapis z kamer będzie dostępny dla Zamawiającego do 7 dni po terminie odbioru.
........................................... ........................................... ...........................................
data , miejscowość Podpis(y) i imienna pieczętki osób(y) uprawnionych do reprezentowania Wykonawcy
OŚWIADCZENIE
przystępując do udziału w postępowaniu o zamówienie publiczne
w trybie przetargu nieograniczonego na:
„Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych
zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy
Kampinos”.
oświadczam/y, iż:
* dysponuję pojemnikami do gromadzenia odpadów komunalnych
* że będę dysponował pojemnikami do gromadzenia odpadów komunalnych
tj. co najmniej w ilościach wskazanych w opisie przedmiotu zamówienia.
data, miejscowość
Podpis(y) i imię/nazwisko osoby uprawnionej
do reprezentowania Wykonawcy
UMOWA
Nr 2151...........2019
Po przeprowadzeniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego pn: „Odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos” - Sprawa nr FZ.271...........2019.PN
została zawarta w dniu ................................................. w Kampinosie
(wskazać datę i miejsce zawarcia umowy)
umowa w sprawie zamówienia publicznego pomiędzy
Gminą Kampinos z siedzibą w Kampinosie przy ul. Niepokalanowskiej 3, 05 - 085 Kampinos
zwaną dalej ZAMAWIAJĄCYM,
reprezentowaną przez:
1. Wójta Gminy- Monikę Ciurzyńską,
2. przy kontrasygnacie Skarbnika- Hanny Dobrzyńskiej
a .......................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................................................
zwanym dalej WYKONAWCĄ, o treści:
§ 1
Przedmiot umowy
1. Zamawiający zleca, a Wykonawca przyjmuje do wykonania prace polegające na odbieraniu i zagospodarowaniu (odzysk lub unieszkodliwienie) wskazanych w opisie SIWZ zamówienia odpadów komunalnych z terenu Gminy Kampinos zgodnie z zapisami ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach ( t. j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2010) tj.:
1) odbiór i zagospodarowanie (odzysk lub unieszkodliwienie) odpadów komunalnych:
a) od właścicieli nieruchomości zamieszkałych zlokalizowanych na terenie Gminy Kampinos,
b) z Gminnego Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych zwanym dalej „PSZOK”
c) z Punktu Selektywnej Zbiórki Przeterminowanych Leków,
d) z Punktów Selektywnej Zbiórki Zużytych Baterii (5 punktów),
2) dostarczenie i rozdysponowanie worków na odpady,
3) dostarczenie pojemników do obsługi zabudowy jednorodzinnej oraz wielorodzinnej
4) dostarczenie kontenerów i pojemników do obsługi PSZOK.
2. Wykonawca będzie realizował przedmiot umowy w sposób zapewniający osiągnięcie odpowiednich poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenia masy do składowania, zgodnie z zapisami ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2010 z późn. zm.), a także zapisami innych obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa oraz z zapisami obowiązującego Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami dla Mazowsza oraz zobowiązany jest do sporządzania i przekazywania Zamawiającemu pisemnych sprawozdań określonych w niniejszej umowie;
3. Szczegółowy opis usługi określonej w §1 ust. 1 zawiera Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia wraz z OPZ (Opisem Przedmiotu Zamówienia) oraz formularzem cenowym, które stanowią integralną część umowy.
§ 2
Termin realizacji
1. Termin realizacji umowy strony ustalają od dnia podpisania umowy do dnia 30 czerwca 2020 r.
2. Wyposażenie nieruchomości zamieszkałych w pojemniki do gromadzenia odpadów komunalnych zmieszanych oraz worki do zbiórki selektywnej odpadów w dniach – od dnia podpisania umowy do 31.12.2019 r.
3. Wyposażenie Gminnego Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w kontenery i pojemniki umożliwiające zbieranie, magazynowanie i transport odpadów w dniach - od dnia podpisania umowy do 31.12.2019 r.
4. Odbiór i zagospodarowanie (odzysk lub unieszkodliwienie) odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości zlokalizowanych na terenie gminy Kampinos z terenu posesji, w Punkcie Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych, z Punktu Selektywnej Zbiórki Przeterminowanych Leków, z Punktów Selektywnej Zbiórki Zużytych Baterii – od 1.01.2020 r. do 30 czerwca 2020 r. – według ustalonego harmonogramu.
§ 3
Wynagrodzenie
1. Strony ustalają, że miesięczne wynagrodzenie Wykonawcy będzie naliczane za faktycznie wykonane w danym miesiącu usługi na podstawie cen jednostkowych wskazanych w Formularzu cenowym, stanowiącym załącznik nr 3 do umowy.
2. Strony ustalają, że łączna kwota wynagrodzenia dla Wykonawcy z tytułu realizacji usług objętych umową w całym okresie obowiązywania umowy nie może przekroczyć kwoty ........................................... zł brutto (słownie: ......................................................... ) w tym obowiązujący podatek VAT
3. Podstawą ustalenia miesięcznego wynagrodzenia Wykonawcy oraz wystawienia faktury przez Wykonawcę będzie zatwierdzone przez Zamawiającego miesięczne sprawozdanie Wykonawcy z wykonania usługi sporządzone według wzoru stanowiącego załącznik nr 1 do niniejszej umowy, o którym mowa w OPZ. Do miesięcznego sprawozdania Wykonawca zobowiązany jest dołączyć karty przekazania odpadów (KPO). Zamawiający zatwierdza sprawozdanie w terminie 5 dni od dnia jego otrzymania, chyba, że wniesie zastrzeżenia do Sprawozdania; w takim przypadku Wykonawca przedkładą skorygowane sprawozdanie do zatwierdzenia. Faktura będzie wystawiana do 15 dnia każdego następnego miesiąca za dany okres rozliczeniowy.
4. Wykonawca wystawia fakturę po zatwierdzeniu miesięcznego sprawozdania przez Zamawiającego i przekazuje ją wraz z wypełnionym załącznikiem nr 2 do umowy.
5. Zamawiający zapłaci wynagrodzenie na rachunek bankowy Wykonawcy wskazany na fakturze
w terminie ……….. dni (termin zostanie uzupełniony na podstawie oferty Wykonawcy) od daty doreczenia prawidłowo wystawionej faktury.
6. Wprowadza się następujące zasady dotyczące płatności wynagrodzenia należnego dla Wykonawcy z tytułu realizacji umowy z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności:
1) Zamawiający zastrzega sobie prawo rozliczenia płatności wynikających z umowy za pośrednictwem metody podzielonej płatności (ang. split payment) przewidzianego w przepisach ustawy o podatku od towarów i usług.
2) Wykonawca oświadcza, że rachunek bankowy wskazany na fakturze:
a) jest rachunkiem umożliwiającym płatność w ramach mechanizmu podzielonej płatności, o której mowa powyżej,
b) jest rachunkiem znajdującym się w elektronicznym wykazie podmiotów prowadzonym od 1 września 2019r. przez Szefa krajowej Administracji Skarbowej, o której mowa w ustawie o podatku od towarów i usług.
3) W przypadku gdy rachunek bankowy wykonawcy nie spełnia warunków określonych w pkt. 2, opóźnienia w dokonaniu płatności w terminie określonym w umowie, powstałe wskutek braku możliwości realizacji przez Zamawiającego płatności wynagrodzenia z zachowaniem mechanizmu podzielonej płatności bądź dokonania płatności na rachunek objęty wykazem, nie stanowi dla Wykonawcy podstawy do żądania od Zamawiającego jakichkolwiek odsetek / odszkodowań lub innych roszczeń z tytułu dokonania nieterminowej płatności.
7. Wykonawca wystawi fakturę na:
**Nabywca:** Gmina Kampinos, ul. Niepokalanowska 3, 05-085 Kampinos, NIP: 118-200-43-80
**Odbiorca:** Urząd Gminy Kampinos, ul. Niepokalanowska 3, 05-085 Kampinos
8. Dniem zapłaty wynagrodzenia jest dzień obciążenia rachunku Zamawiającego.
§ 4
Obowiązki Wykonawcy
1. Wykonawca zobowiązuje się do realizacji przedmiotu zamówienia w zakresie i na zasadach określonych w SIWZ, w tym do:
1) kierowania zmieszanych odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania do instalacji komunalnych wskazanych na liście opublikowanej przez Marszałka Województwa Mazowieckiego zgodnie z zasadą bliskości i hierarchią sposobu zagospodarowania odpadami.
2) Kierowania bioodpadów stanowiących odpady komunalne do instalacji posiadających dotychczas status RIPOK prowadzonych na podstawie posiadanych zezwoleń na przetwarzanie odpadów, pozwoleń na wytwarzanie odpadów uwzględniających przetwarzanie odpadów albo zgodnie z pozwoleniami zintegrowanymi uwzględniającymi przetwarzanie odpadów.
3) kierowania selektywnie zebranych odpadów komunalnych do instalacji odzysku i unieszkodliwiania, zgodnie z hierarchią postępowania, o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r., poz. 701 ze zm.).
4) Zmiana w trakcie trwania zamówienia instalacji komunalnej, do której przekazywane są odpady zmieszane lub odpady zielone nie będzie skutkować zmianą wynagrodzenia wykonawcy, określonego w § 3 niniejszej umowy.
5) Osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania zgodnie z rozporządzeniem Ministra
Środowiska z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie poziomów ograniczania składowania masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2412)
6) Osiągnięcia w danym roku kalendarzowym w odniesieniu do masy odebranych przez siebie odpadów komunalnych poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła oraz poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiorkowych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2167).
2. Wymagania dotyczące pojemników i worków do zbiórki odpadów:
1) Wykonawca ma obowiązek wyposażenia właścicieli nieruchomości zamieszkałych w pojemniki do gromadzenia odpadów komunalnych zmieszanych oraz worki do zbiórki selektywnej odpadów od dnia podpisania umowy do 02.01.2020 r.
2) W trakcie wykonywania umowy, Wykonawca jest zobowiązany do wyposażenia, zgłaszanych przez Zamawiającego nowych miejsc gromadzenia odpadów w niezbędne pojemniki nie później niż w terminie 14 dni od zgłoszenia przez Zamawiającego.
3) wyposażenia nieruchomości przypisanej do selektywnej zbiórki w systemie indywidualnym w zestawy worków półprzezroczystych wykonanych z folii HDPE przeznaczonych do selektywnej zbiórki odpadów, o odpowiedniej kolorystyce po każdorazowym odbiorze, poprzez pozostawienie przy wejściu na nieruchomość nowych pustych worków w dniu odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych, w ilości odpowiadającej liczbie odebranych worków.
4) Wykonawca zobowiązany jest do dostarczenia w ciągu 3 dni od zgłoszenia do siedziby Urzędu Gminy Kampinos przy ul. Niepokalanowskiej 3, 05-085 Kampinos, dodatkowych worków każdego rodzaju do selektywnego zbierania odpadów komunalnych, w ilościach zgłoszonej przez Zamawiającego.
5) Przy pierwszych trzech odbiorach Wykonawca zobowiązany jest odebrać worki z dotyczczącej segregacji oznakowane logo Gminy, które obowiązywały przed podpisaniem niniejszej umowy.
3. Wymagania dotyczące Punktu Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych:
1) Wykonawca zobowiązany jest do wyposażenia PSZOK-u w pojemniki umożliwiające zbieranie, magazynowanie i transport odpadów w terminie od dnia podpisania umowy do dnia 31.12.2019r.
2) Wykonawca zobowiązany jest do odbioru odpadów z PSZOK-u, z Punktu Selektywnej Zbiórki Przeterminowanych Leków oraz Zużytych Baterii w terminie do 2 dni od zgłoszenia przez Zamawiającego. Przewidywana częstotliwość odbioru odpadów z powyższych punktów określona została w Opisie przedmiotu zamówienia.
4. Wymagania dotyczące harmonogramu odbioru odpadów
1) Wykonawca zobowiązany jest do opracowania harmonogramu obejmującego poszczególne miejscowości na terenie Gminy Kampinos na okres obowiązywania umowy
2) Harmonogram musi zostać:
- opracowany i zaakceptowany przez Zamawiającego z uwzględnieniem warunków wywozu odpadów opisanych w SIWZ w terminie 7 dni od podpisania umowy
dostarczony przez Wykonawcę na jego koszt właścicielowi nieruchomości niezwłocznie po zaakceptowaniu przez Zamawiającego
3) Wykonawca sporządzając harmonogram zobowiązany jest uwzględnić terminy odbioru odpadów w grudniu 2019 r. tak aby zachować częstotliwość odbioru 2 razy na miesiąc.
5. Wymagania dotyczące sprawozdawczości z realizacji przedmiotu umowy
1) Wykonawca będzie prowadził i przedkładał Zamawiającemu sprawozdania z realizacji przedmiotu zamówienia, tj.:
a) sprawozdania miesięczne - w terminie do 10 dni kalendarzowych po zakończeniu danego miesiąca (według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do umowy), zawierające następujące dane dla okresu miesięcznego:
- dane stanowiące podstawę do rozliczenia usługi, w tym ilości odebranych i zagospodarowanych poszczególnych rodzajów odpadów komunalnych, potwierdzone kartami przekazania odpadów i dowodami wagowymi,
- informacje zbiorcze o ilości i rodzaju pojemników przekazanych właścicielom nieruchomości zamieszkałych;
- informacje zbiorcze o ilości i rodzaju dostarczonych worków
- informacje zbiorcze o właścicielach nieruchomości, którzy nie wypełniają obowiązku w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych.
b) roczne sprawozdanie w terminie do dnia 31 stycznia za poprzedni rok kalendarzowy przekazywane wójtowi, za pośrednictwem Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami.
2) W celu umożliwienia sporządzenia przez Zamawiającego rocznego sprawozdania z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi, o którym mowa w art. 9a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. 2019 r. poz. 2010 z późn. zm.), Wykonawca zobowiązany jest przekazać Zamawiającemu niezbędne informacje umożliwiające sporządzenie sprawozdania.
6. Standard sanitarny wykonywania usług oraz ochrony środowiska.
1) Przedmiot zamówienia Wykonawca zobowiązany jest wykonywać zgodnie z przepisami prawa ochrony środowiska oraz przepisami sanitarnymi.
2) Podczas realizacji przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązuje się do porządkowania terenu zanieczyszczonego odpadami i innymi zanieczyszczeniami wysypanymi z pojemników, kontenerów i pojazdów w trakcie realizacji usługi wywozu.
3) Wykonawca ponosi całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe gospodarowanie odebranymi odpadami zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie. Dotyczy to m.in. ewentualnego przeładunku odpadów, transportu odpadów, spraw formalno-prawnych związanych z odbieraniem i dostarczaniem odpadów uprawnionemu przedsiębiorcy prowadzącemu działalność w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych.
4) Wykonawcę obowiązuje: zakaz mieszania selektywnie zebranych odpadów komunalnych ze zmieszawanymi odpadami komunalnymi odbieranymi od właścicieli nieruchomości, zakaz mieszania ze sobą poszczególnych frakcji selektywnie zebranych
7. Inne warunki wykonania przedmiotu umowy
1) Wykonawca zobowiązany jest wyposażyć pojazdy realizujące usługę w system GPS oraz dwie kamery (z przodu i z tyłu pojazdu) rejestrujące trasę przejazdu, z możliwością ustalenia daty i godziny przejazdu, przebiegu realizacji usługi oraz możliwości odtworzenia przez Zamawiającego obrazu w przypadku np. reklamacji. Strony ustalają, że potwierdzeniem prawidłowej realizacji usługi i zasadności reklamacji będzie udostępnienie zapisu GPS oraz zapisu wideo z przebiegu realizacji reklamowanej usługi. W przypadku braku jednoznacznego potwierdzenia realizacji usługi, reklamacja uznana będzie za zasadną.
2) Wykonawca zobowiązany jest do przechowywania danych pochodzących z zapisu GPS oraz wideo przez okres co najmniej 7 dni od dnia wykonania usługi, udostępniania danych na żądanie Zamawiającego oraz archiwizacji w/w danych w przypadku sporu do czasu jego rozstrzygnięcia.
3) Wykonawca jest zobowiązany do monitorowania obowiązku ciążącego na właścicieli nieruchomości w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych. W przypadku stwierdzenia, że właściciel nieruchomości nie wywiązuje się z obowiązku w zakresie
segregacji odpadów. Wykonawca zobowiązany będzie w terminie 2 dni roboczych od dnia zaistnienia opisanej sytuacji do pisemnego lub drogą elektroniczną poinformowania Zamawiającego o niewywiązywaniu się z obowiązków segregacji odpadów przez właściciela nieruchomości. Do informacji Wykonawca zobowiązany będzie załączyć dokumentację fotograficzną i protokół z zaistnienia takiego zdarzenia. Z dokumentacji musi jednoznacznie wynikać, jakiej dotyczy nieruchomości, w jakim dniu i o jakiej godzinie doszło do ustalenia ww. zdarzenia. Wykaz nieruchomości niesegregujących odpadów stanowić będzie załącznik do sprawozdania miesięcznego. Złożenie wykazu nieruchomości niesegregujących odpadów jest równoznaczne z informacją, iż pozostali właściciele segregują odpady komunalne prawidłowo.
4) Wykonawca jest zobowiązany do odebrania odpadów z terenu zabudowy wielorodzinnej i jednorodzinnej w ramach reklamacji, które nie zostały odebrane zgodnie z harmonogramem odpadów. Termin realizacji reklamacji przez Wykonawcę wynosi 24 godziny od otrzymania zawiadomienia pisemnie, faksem lub drogą elektroniczną od Zamawiającego. Wykonawca jest zobowiązany niezwłocznie poinformować Zamawiającego o zrealizowaniu reklamacji: pisemnie, faksem lub e-mailem.
8. Określenie wymagań zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na podstawie art. 29 ust. 3a ustawy pzp:
1) Zamawiający wymaga zatrudnienia przez Wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę w rozumieniu art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1040, z późn. zm.) wszystkich osób bezpośrednio wykonujących czynności związane z wywozem odpadów z terenu Gminy Kampinos (w szczególności kierowcy samochodów, pracownicy dokonujący załadunku odpadów i inne osoby bezpośrednio związane z wywozem odpadów);
2) Zamawiający nie określa liczby pracowników wykonujących czynności wskazane w punkcie wyżej, pozostawiając to w gestii Wykonawcy, który biorąc pod uwagę rodzaj i zakres przedmiotu zamówienia zobowiązany jest sam określić liczbę tych pracowników.
3) W trakcie realizacji zamówienia Zamawiający uprawniony jest do wykonywania czynności kontrolnych wobec Wykonawcy odnośnie spełniania przez Wykonawcę lub podwykonawcę wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane w punkcie 1 powyżej czynności. Zamawiający uprawniony jest w szczególności do:
a. żądania oświadczeń i dokumentów w zakresie potwierdzenia spełniania ww. wymogów i dokonywania ich oceny,
b. żądania wyjaśnień w przypadku wątpliwości w zakresie potwierdzenia spełniania ww. wymogów,
c. przeprowadzania kontroli na miejscu wykonywania świadczenia.
4) W trakcie realizacji zamówienia na każde wezwanie Zamawiającego w wyznaczonym w tym wezwaniu terminie, Wykonawca przedłoży Zamawiającemu wykaz osób oraz wskazane poniżej dowody w celu potwierdzenia spełnienia wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez Wykonawcę lub podwykonawcę osób wykonujących wskazane w pkt. 1 powyżej czynności w trakcie realizacji zamówienia:
a) oświadczenie Wykonawcy lub podwykonawcy o zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności, których dotyczy wezwanie zamawiającego. Oświadczenie to powinno zawierać w szczególności: dokładne określenie podmiotu składającego oświadczenie, datę złożenia oświadczenia, wskazanie, że objęte wezwaniem czynności wykonują osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę wraz ze wskazaniem liczby tych osób, funkcji pełnionych przez te osoby, rodzaju umowy o pracę i wymiaru etatu oraz podpis osoby uprawnionej do złożenia oświadczenia w imieniu wykonawcy lub podwykonawcy;
b) poświadczoną za zgodność z oryginałem odpowiednio przez Wykonawcę lub podwykonawcę kopię umowy/umów o pracę osób wykonujących w trakcie realizacji zamówienia czynności, których dotyczy ww. oświadczenie Wykonawcy lub podwykonawcy (wraz z dokumentem regulującym zakres obowiązków, jeżeli został sporządzony). Kopia umowy/umów powinna zostać zanomimizowana w sposób zapewniający ochronę danych osobowych pracowników, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tj. w szczególności bez adresów, nr PESEL pracowników). Imię i nazwisko pracownika nie podlega anonimizacji. Informacje takie jak: data zawarcia umowy, rodzaj umowy o pracę i wymiar etatu powinny być możliwe do zidentyfikowania; **UWAGA!** Wyliczenie ma charakter przykładowy. Umowa o pracę może zawierać również inne dane, które podlegają anonimizacji. Każda umowa powinna zostać przeanalizowana przez składającego pod kątem przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych; zakres anonimizacji umowy musi być zgodny z przepisami ww. ustawy.
5) W przypadku uzasadnionych wątpliwości co do przestrzegania prawa pracy przez Wykonawcę lub podwykonawcę, Zamawiający może zwrócić się o przeprowadzenie kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy.
§ 5
Zabezpieczenie należytego wykonania umowy
1. Strony potwierdzają, że przed zawarciem umowy Wykonawca wniosł zabezpieczenie należytego wykonania umowy w wysokości 5% wartości brutto przedmiotu umowy tj. ................................zł słownie:..................................................................
w formie:...........................................................................................................
2. Wniesione przez Wykonawcę zabezpieczenie jest przeznaczone na pokrycie roszczeń Zamawiającego z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania Umowy.
3. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy zostanie zwolnione/zwrócone w terminie 30 (trzydziestu) dni od dnia wykonania umowy i uznania jej przez Zamawiającego za należycie wykonaną w wysokości 100 % kwoty zabezpieczenia.
4. Zamawiający zwraca zabezpieczenie wniesione w pieniądzu z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszt prowadzenia tego rachunku oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek bankowy Wykonawcy.
5. Warunkiem zwrócenia Wykonawcy kwoty zabezpieczenia jest brak roszczeń w stosunku do Wykonawcy.
§ 6
1. Osobą odpowiedzialną za realizację umowy ze strony Zamawiającego będzie:
1) .................................. tel. 22 725-00-40 w.222 - w sprawach rozliczeniowych i sprawozdawczych
2) ................................. tel. (22) 725-00-40 w. 229 - w sprawach realizacji i reklamacji
3) ................................. tel. (22) 725-00-40 w. 225 - w sprawach realizacji umowy
2. Osobą odpowiedzialną za realizację umowy ze strony Wykonawcy będzie:
1) .................................tel. .........................- w sprawach rozliczeniowych i sprawozdawczych
2) .................................tel. .........................- w sprawach realizacji i reklamacji
3. Dane kontaktowe Wykonawcy, na które Zamawiający będzie zgłaszał reklamacje nr faksu ................. Adres e-mail: ..............................................
4. Strony zobowiązane są do niezwłocznego powiadamiania się o zmianach danych, w szczególności zawartych powyżej.
5. W przypadku niepowiadomienia przez Wykonawcę Zamawiającego o zmianie danych zawartych w umowie wszelką korespondencję wyslaną przez Zamawiającego zgodnie z posiadanymi przez niego danymi strony uznają za dostarczoną
§ 7
Zmiana umowy
1. Zakazuje się zmian istotnych postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru Wykonawcy, z zastrzeżeniem postanowień ust. 2.
2. Zgodnie z art. 144 ustawy Pzp Zamawiający przewiduje możliwość zmiany postanowień zawartej umowy, w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru Wykonawcy. Zmiana postanowień zawartej umowy, w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru Wykonawcy, może nastąpić w przypadku:
1) zmiany przepisów prawnych istotnych dla realizacji przedmiotu zamówienia,
2) wystąpienia urzędowej zmiany stawki podatku VAT po dacie zawarcia umowy,
3) gdy nastąpi znacząca zmiana ilości odbieranych odpadów zmieszanych względem prognozy – będzie większa lub mniejsza o 10%,
4) gdy nastąpi znacząca zmiana ilości odbieranych odpadów selektywnie zbieranych w systemie workowym i pojemnikowym względem prognozy – będzie większa lub mniejsza o 20%,
5) gdy nastąpi znacząca zmiana ceny paliw, powyżej 25% ceny w dacie składania oferty,
6) gdy zajdzie konieczność wyposażenia nieruchomości w większą lub mniejszą liczbę pojemników do zbierania; odpadów zmieszanych lub do selektywnego zbierania odpadów niż przyjęto w opisie przedmiotu zamówienia; zmiany o 3% liczby nieruchomości lub liczby mieszkańców w stosunku do wartości podanej w SIWZ;
7) odstąpienia na wniosek Zamawiającego od realizacji części zamówienia i związanej z tym zmiany wynagrodzenia, pod warunkiem wystąpienia obiektywnych okoliczności, których Zamawiający nie mógł przewidzieć na etapie przygotowania postępowania, a które powodują, że wykonanie przedmiotu zamówienia bez ograniczenia zakresu zamówienia powodowałoby dla Zamawiającego niekorzystne skutki z uwagi na zamierzony cel realizacji przedmiotu zamówienia i związane z tym racjonalne wydatkowanie środków publicznych.
8) z powodu okoliczności siły wyższej, np. wystąpienia zdarzenia losowego wywołanego przez czynniki zewnętrzne, którego nie można było przewidzieć, w szczególności zagrażającego bezpośrednio życiu lub zdrowiu ludzi lub grożącego powstaniem szkody w znacznych rozmiarach;
9) z powodu wystąpienia konieczności wykonania usług dodatkowych- niemożliwych do przewidzenia przed zawarciem umowy przez doświadconego Wykonawcę usług;
10) wprowadzenia zmian w stosunku do Opisu Przedmiotu Zamówienia w zakresie wykonywania prac nie wykraczających poza zakres przedmiotu zamówienia, w sytuacji konieczności zwiększenia uprawnienia procesu realizacji zamówienia.
3. W związku z wskazanymi w ust 1 okolicznościami dopuszczalne jest zmniejszenie lub zwiększenie wynagrodzenia o którym mowa w § 3 ust. 2, przy czym zwiększenie wynagrodzenia dopuszczalne jest o kwotę nie większą niż udokumentowany wzrost kosztów świadczenia usługi.
4. O wystąpieniu okoliczności mogących wpłynąć na zmianę Strony umowy poinformują się w formie pisemnej. Zamawiający w terminie 21 dni od dnia złożenia przez Wykonawcę wniosku oceni, czy Wykonawca wykazał rzeczywisty wpływ zmian, o których mowa w ust. 1 powyżej. Zamawiający zastrzega sobie możliwość wezwania Wykonawcy do przedłożenia dodatkowych dokumentów czy wyliczeń sporządzonych przez Wykonawcę. W przypadku zaakceptowania wniosku Wykonawcy, Zamawiający wyznaczy datę podpisania aneksu do umowy.
5. Zmiany w przypadkach przewidzianych w art. 144 ust. 1 ustawy PZP.
6. Zmiany postanowień niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem jej nieważności.
§ 8
Kary umowne
1. Zamawiający ma prawo do naliczenia i egzekwowania kar umownych naliczanych w następujących wypadkach i wysokościach:
1) za odstąpienie od umowy z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy – w wysokości 10% łącznego wynagrodzenia, o którym mowa w § 3 ust. 2,
2) za brak właściwego oznakowania pojazdów służących do odbioru i transportu odpadów komunalnych oraz pojemników i worków do selektywnej zbiórki odpadów – 100,00 zł za każdy stwierdzony przypadek,
3) za brak właściwego wyposażenia (system GPS, kamery) pojazdów służących do odbioru i transportu odpadów komunalnych – 1.000,00 zł za każdy stwierdzony przypadek,
4) za brak właściwego stanu sanitarnego pojazdów do odbioru i transportu odpadów – 500,00 zł za każdy stwierdzony przypadek,
5) za stwierdzone nieprawidłowości w zakresie odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych zmieszanych, tj.:
a) wyposażenie nieruchomości w pojemniki do gromadzenia odpadów komunalnych po terminach określonych w § 4 ust. 2 pkt 1 i 2 z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy – 100,00 zł za każdy stwierdzony przypadek
b) za opóźnienie w odebraniu odpadów komunalnych zmieszanych sprzed nieruchomości w terminie zgodnym z harmonogramem z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy – 100,00 zł za każdy stwierdzony przypadek; kara będzie naliczana jako iloczyn kwoty 100,00 zł oraz ilości gospodarstw domowych od których nie odebrano odpadów komunalnych zmieszanych lub odebrano nieterminowo, za każdy dzień opóźnienia
6) za stwierdzone nieprawidłowości w zakresie odbioru odpadów segregowanych:
a) wyposażenie nieruchomości przypisanych do systemu indywidualnego w wymagane worki do selektywnej zbiórki odpadów po terminie określonym w § 4 ust. 2 pkt 1 i 3 z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy – 100,00 zł za każdy stwierdzony przypadek,
b) za opóźnienie w odebraniu odpadów komunalnych segregowanych sprzed nieruchomości w terminie zgodnym z harmonogramem z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy – 100,00 zł za każdy stwierdzony przypadek; kara będzie naliczana jako iloczyn kwoty 100,00 zł oraz ilości gospodarstw domowych od których nie odebrano odpadów komunalnych segregowanych lub odebrano nieterminowo, za każdy dzień opóźnienia,
c) za opóźnienie w odebraniu odpadów z Punktu selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych w terminie określonym w § 4 ust 3 pkt. 2 z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy – 100,00 zł za każdy dzień opóźnienia
d) brak zagospodarowania selektywnie zbieranych odpadów w sposób określony w § 4 ust. 1 pkt 2 - 1.000,00 zł za każdą tonę odpadów,
7) za opóźnienie w opracowaniu lub przekazaniu harmonogramów, o których mowa w § 4 ust. 4 pkt 2 umowy w wysokości 300 zł za każdy dzień opóźnienia liczony od terminów określonych w § 4 ust. 4 pkt 2
8) za stwierdzone nieprawidłowości w zakresie prowadzenia dokumentacji związanej z przedmiotem zamówienia, tj. za brak lub nierzetelne albo nieterminowe sporządzanie sprawozdań, o których mowa w § 4 ust. 5 pkt 1 – 200,00 zł za każdy stwierdzony przypadek.
9) za brak przekazania Zamawiającemu informacji, o której mowa w § 4 ust. 5 pkt 3 umowy w wysokości 100 zł (słownie: sto zł) za każde nieprzekazanie informacji;
10) za brak przekazania Zamawiającemu którejkolwiek z informacji, o których mowa w § 4 ust. 6 pkt. 1-3 umowy w wysokości 100 zł (słownie: sto zł) za każdy dzień opóźnienia w przekazaniu Zamawiającemu informacji, o których mowa w § 4 ust. 6 pkt 1-3 umowy, liczony od dnia wynikającego z przepisów określonych w § 4 ust. 6 pkt 1-3 umowy;
11) za niewywiązanie się z poziomu odzysku odpadów w wysokości kary należnej Gminie Kampinos za brak wypełnienia tego obowiązku. Wysokość kary umownej zostanie wyliczona zgodnie z przepisami ustawy dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2019 r., poz. 2010 z późn. zm.)
12) za brak dokumentów potwierdzających zatrudnienie przez Wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności związane z wywozem odpadów z terenu Gminy Kampinos zgodnie z warunkami określonymi w umowie – dokumentów w określonych w § 4 ust. 7 pkt 4 w wysokości 200 zł (słownie: dwieście zł) za każde niedostarczenie dokumentów na wezwanie Zamawiającego;
2. Zamawiający zapłaci Wykonawcy kary umowne:
1) za odstąpienie od umowy z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego – w wysokości 10% wysokości wynagrodzenia, o którym mowa w § 3 ust. 2,
2) za nieterminowe dokonanie akceptacji lub wniesienie uwag do harmonogramu odbioru odpadów komunalnych – 100,00 zł za każdy dzień opóźnienia.
3. Kary umowne podlegają sumowaniu. Jeżeli rzeczywiste szkody poniesione przez Zamawiającego lub przez Wykonawcę przewyższają wysokość kar wynikających z ust. 1 lub ust. 2, strony zastrzegają sobie prawo dochodzenia odszkodowania uzupełniającego.
4. Kary umowne z tytułów określonych w par. 8 ust. 1 Wykonawca zapłaci na wskazany przez zamawiającego rachunek bankowy przelewem, w terminie 7 dni kalendarzowych od dnia doręczenia mu żądania zapłaty takiej kary umownej.
5. Wykonawca zgadza się na potrącenia kar umownych z należytego mu wynagrodzenia
6. W przypadku naliczenia Zamawiającemu kary, o której mowa w § 8 ust. 1 pkt 11 po terminie obowiązywania niniejszej umowy, a która będzie należna z tytułu realizacji niniejszej umowy zostanie ona naliczona Wykonawcy. Zamawiający obciąży Wykonawcę powyższą karą przesyłając notę obciążeniową.
§ 9
Postanowienia dodatkowe
1. Obowiązki Wykonawcy. Wykonawca zobowiązany jest do:
1) posiadania przez cały okres trwania umowy stosownych uprawnień i pozwoleń określonych w SIWZ oraz w przepisach prawa,
2) odstawienia pojemników na odpady po opróżnieniu w miejsca ich ustawienia. Niedopuszczalne jest pozostawienie pojemnika przy krawędzi jezdni lub w innym miejscu niż to z którego pojemnik był odebrany.
3) poddania się kontroli przez Zamawiającego w zakresie realizacji przedmiotu umowy,
4) przekazywania niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia zgłoszenia zapytania przez Zamawiającego każdej żądanej informacji oraz dokumentów dotyczących realizacji umowy,
5) Wykonawca przez cały okres trwania umowy zobowiązany jest do posiadania ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
6) wykonywania wszelkich obowiązków, określonych w przepisach powszechnie obowiązujących, wymaganych podczas wykonywania przedmiotu umowy, w szczególności wynikających z ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz z ustawy o odpadach.
2. Obowiązki Zamawiającego. Zamawiający zobowiązany jest do:
a) terminowej zapłaty wynagrodzenia;
b) informowania Wykonawcy o nowych nieruchomościach nieujętych OPZ, od których należy odbierać odpady.
§ 10
Podwykonawcy
1. W celu sprawnego wykonania prac i zapewnienia dobrej ich jakości Wykonawca oświadcza, że Podwykonawcom zostanie powierzony następujący zakres prac: nazwa podwykonawcy (NIP…………………………) ………………………………………… zakres powierzonych do wykonania podwykonawcy………………………………………….
2. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za właściwe i terminowe wykonanie całego przedmiotu umowy, w tym także odpowiedzialność za jakość, terminowość oraz bezpieczeństwo realizowanych zobowiązań wynikających z umów o podwykonawstwo.
3. Obowiązkiem Wykonawcy jest przedkładanie Zamawiającemu projektu umowy o podwykonawstwo a także projektu jej zmiany oraz poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zawartej umowy o podwykonawstwo.
4. Zamawiający w terminie 7 dni roboczych zgłasza pisemne zastrzeżenia do projektu umowy o podwykonawstwo lub do projektu jej zmiany.
5. W przypadku zgłoszenia przez Zamawiającego zastrzeżeń, Wykonawca zobowiązany jest do przedstawienia Zamawiającemu projektu umowy z naniesionymi poprawkami w terminie 2 dni roboczych od dnia ich przekazania przez Zamawiającego.
6. Wykonawca w terminie 7 dni od dnia zawarcia umowy dostarczy Zamawiającemu poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię umowy z Podwykonawcą.
7. Wykonawca zapłaci Zamawiającemu kary umowne z tytułu:
1) braku zapłaty lub nietermiowej zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom w wysokości 500zł za każdy dzień opóźnienia w stosunku do terminu określonego w umowie z podwykonawcą,
2) nieprzedłożenia do zaakceptowania projektu umowy o podwykonawstwo lub projektu jej zmiany - w wysokości 5% wartości brutto przedmiotu umowy ustalonej w § 3 ust 2 niniejszej umowy,
3) nieprzedłożenia poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii umowy o podwykonawstwo - w wysokości 5% wartości brutto przedmiotu umowy ustalonej w § 3 ust 2 niniejszej umowy,
4) za realizację umowy przy udziale nieujawnionych podwykonawców, wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości 10.000 zł za każdorazowy fakt nieujawnienia podwykonawcy.
8. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za właściwe i terminowe wykonanie całego przedmiotu umowy, w tym także odpowiedzialność za jakość, terminowość oraz bezpieczeństwo realizowanych zobowiązań wynikających z umów o podwykonawstwo i dalsze podwykonawstwo.
9. Wykonawca odpowiada za działania podwykonawców i dalszych podwykonawców i ich pracowników jak za działania własne.
§ 11
Odstąpienie od umowy
1. Stronom przysługuje prawo odstąpienia od umowy w następujących sytuacjach:
1) Zamawiającemu przysługuje prawo do odstąpienia od umowy:
a) w razie wystąpienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, odstąpienie od umowy w tym wypadku może nastąpić w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o powyższych okolicznościach;
b) jeżeli zostanie ogłoszona likwidacja firmy Wykonawcy;
c) jeżeli zostanie wydany nakaz zajęcia majątku Wykonawcy;
d) Wykonawca/podmiot, na którego zasoby powołał się Wykonawca w celu realizacji przedmiotu umowy – utracił uprawnienia do wykonywania przedmiotu umowy wynikające z przepisów szczególnych – chyba, że Wykonawca w terminie 14 dni od powzięcia wiadomości o utracie uprawnień zastąpi ten podmiot nowym podmiotem posiadającym stosowne uprawnienia lub Wykonawca sam wykona przedmiot umowy (o ile posiada te uprawnienia);
Wykonawca ma obowiązek poinformowania Zamawiającego w przypadku zaistnienia powyższej okoliczności.
e) jeżeli Wykonawca nienależycie wykona swoje zobowiązania umowne, tzn., jeżeli Wykonawca trzykrotnie nie wykona całego zakresu zobowiązania umownego określonego § 1;
Za nieprawidłowe wykonanie przedmiotu umowy w szczególności będzie uznane trzykrotne nieodebranie odpadów sprzed danej posesji w terminie zgodnym z harmonogramem;
f) jeżeli Wykonawca nienależycie wykonuje swoje zobowiązania umowne, tzn., jeżeli Wykonawca trzykrotnie nie wykona zgłoszonej reklamacji w terminie 48 godzin od dnia zgłoszenia,
g) jeżeli Wykonawca wykonuje przedmiot umowy w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, a w szczególności z jej § 1 i mimo wyznaczenia mu przez Zamawiającego na piśmie terminu do zmiany sposobu wykonania przedmiotu umowy dalej wykonuje go wadliwie,
2) Wykonawcy przysługuje prawo odstąpienia od umowy, jeżeli:
a) Zamawiający nie wywiązuje się z obowiązku zapłaty faktur mimo dodatkowego wezwania w terminie 1 miesiąca od upływu terminu na zapłatę faktury określonego w niniejszej umowie,
b) Zamawiający zawiadomi Wykonawcę, iż wobec zaistnienia uprzednio nieprzewidzianych okoliczności nie będzie mogła spełniać swoich zobowiązań umownych wobec Wykonawcy.
Odstąpienie od umowy należy uzasadnić pisemnie. Jest ono dopiero wtedy skuteczne, jeżeli Wykonawca wyznaczył Zamawiającemu stosowny termin (nie krótszy niż 7 dni roboczych) do wypełnienia postanowień umowy i poinformował go, że po bezskutecznym upływie tego terminu odstąpi od umowy.
2. Odstąpienie od umowy powinno nastąpić w formie pisemnej pod rygorem nieważności takiego oświadczenia i powinno zawierać uzasadnienie.
§ 12
Postanowienia końcowe
1. W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie mają przepisy prawa powszechnie obowiązującego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych oraz przepisy Kodeksu cywilnego.
2. Strony postanawiają, że wszelkie, ewentualne spory związane z niniejszą umową poddają pod rozstrzygnięcie sądowi powszechnemu miejscowo właściwemu ze względu na siedzibę Zamawiającego.
3. Jeżeli postanowienia niniejszej Umowy są albo staną się nieważne albo nieskuteczne, lub Umowa zawierać będzie luki, nie narusza to ważności i skuteczności pozostałych postanowień Umowy. Zamiast nieważnych albo nieskutecznych postanowień lub jako wypełnienie luki obowiązywać będzie odpowiednia regulacja, która – jeżeli tylko będzie to prawnie dopuszczalne – w sposób możliwie bliski odpowiadać będzie temu, co Strony ustaliły albo temu, co by ustaliły, gdyby zawarły takie postanowienie, pod warunkiem, że jeżeli całość Umowy bez nieważnych albo nieskutecznych postanowień zachowuje rozsądną treść.
4. Integralną część Umowy stanowią załączniki:
a) Sprawozdanie miesięczne
b) Załącznik do faktury
c) Umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych
d) Formularz cenowy
e) Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia wraz z załącznikami
f) Oferta Wykonawcy wraz z załącznikami
§ 13
Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.
ZAMAWIAJĄCY
...........................................
WYKONAWCA
...........................................
SPRAWOZDANIE MIESIĘCZNE
Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy z dnia ...............na realizację usługi odbierania i zagospodarowania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy na terenie Gminy Kampinos przedkładam sprawozdanie za okres od ...............do.................roku:
1. Masa odebranych i zagospodarowanych poszczególnych rodzajów odpadów komunalnych (w Mg):
| L.p. | Rodzaj odpadu (kod) | Masa odebranych odpadów (Mg) | Sposób zagospodarowania |
|------|---------------------|-------------------------------|-------------------------|
| | | | |
| **Odpady odbierane bezpośrednio z gospodarstw domowych** |
| 1. | 20 03 01 | | |
| 2. | 20 02 01- Bio | | |
| 3. | 15 01 06 | | |
| 8. | 20 03 07 | | |
| 9. | 20 01 36, 20 01 35*| | |
| 10. | 20 01 33*, 20 01 34| | |
| 11. | 20 01 26*, 20 01 27*, 20 01 28, 20 01 30, 20 01 80, | | |
| 12. | 16 01 03 | | |
| 13. | 17 09 04 | | |
| 14. | 20 01 99 popiół | | |
| 15. | 20 02 01- bio | | |
| 16. | 20 01 21*, 20 01 23*| | |
| 17. | 20 01 33*, 20 01 34 baterie i akumulatory | | |
| 18. | 20 01 32 | | |
| 19. | 15 01 09 | | |
| 20. | ex 20 01 99 -odpady wytworzone podczas iniekcji domowych (zużyte igły, strzykawki) | | |
| | | | |
| **Odpady odbierane z Apteki i z 5 punktów wymienionych w umowie** |
| 21. | 20 01 32 | | |
| 22. | 20 01 33*, 20 01 34 baterie | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: | Kod odpadu | Cena | Ilość | razem | Uwagi |
|----------------------------------|------------|------|-------|-------|-------|
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych | 20 03 01 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie bioodpadów stanowiących odpady komunalne | 20 02 01 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: szkło | 15 01 07 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: papier | 15 01 01 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: tworzywa sztuczne | 15 01 02 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: metale | 15 01 04 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: wielomateriałowe | 15 01 05 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: zużyte baterie i akumulatory | 20 01 33* 20 01 34 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: zużyte opony | 16 01 03 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: lampy żarowe, halogenowe, świetlówki | 20 01 21* | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: chemikalia | 20 01 26* 20 01 27* 20 01 28 20 01 30 20 01 80 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: przeterminowane i zbędne leki | 20 01 32 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: meble i odpady wielkogabarytowe | 20 02 07 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny | 20 01 35* 20 01 36 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: odpady budowlane i rozbiorkowe stanowiące odpady komunalne | 17 01 07 17 01 02 17 09 04 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: popiół | 20 01 99 | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: tekstylia | | | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów: -odpady wytwarzane podczas iniekcji domowych (zużyte igły, strzykawki) | | | | | |
| Worek do segregacji odpadów opoj. 120l -żółty | | | | | |
| Worek do segregacji odpadów opoj. 120l -niebieski | | | | | |
| Worek do segregacji odpadów opoj. 60l -zielony | | | | | |
| Worek do segregacji odpadów opoj. 60l -brązowy | | | | | |
| Koszt za udostępnienie pojemnika 120l | | ……zl./szt./miesiąc | …………szt. (dane miesięczne) | | |
| Koszt za udostępnienie pojemnika 240l | | ……zl./szt./miesiąc | …………szt. (dane miesięczne) | | |
| Koszt za udostępnienie pojemnika SM-1100l | | ……zl./szt./miesiąc | …………szt. (dane miesięczne) | | |
| Koszt za udostępnienie zestawu recyklingowego 1100 l | | ……zl./szt./miesiąc | …………szt. (dane miesięczne) | | |
| Koszt wyposażenia PSZOK KP7 otwarty KP7 zamknięty KP18 otwarty KP 2,5 zamknięty 1100L zamknięty | | ……zl./szt./miesiąc ……zl./szt./miesiąc ……zl./szt./miesiąc ……zl./szt./miesiąc ……zl./szt./miesiąc | 2szt. 2 szt. 5 szt. 3 szt. 1 szt. | | |
| Koszt wymiany wkładu kartonowo – foliowego konfiskatora na leki w aptece i PSZOK | | ……zl./szt./miesiąc | …………szt. (dane miesięczne) | | |
**RAZEM**
---
Strona | 46
Umowa Nr 2151……..2019
powierzenia przetwarzania danych osobowych
zawarta w dniu ………………... w Kampinosie (dalej: „Umowa”), pomiędzy:
Gminą Kampinos z siedzibą w Kampinosie przy ul. Niepokalanowskiej 3, 05 – 085 Kampinos,
NIP 118 – 200 – 43 - 80
reprezentowaną przez:
1. Wójta Gminy- Monikę Ciurzyńską,
zwaną dalej „Administratorem”
a
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
reprezentowanym przez:
1. ......................................................................................................................
2. ......................................................................................................................
zwanym dalej „Podmiotem przetwarzającym”
dalej łącznie zwane „Stronami”
W związku z zawarciem przez Strony w dniu ……………………………... w Kampinosie umowy
…………………………………., zwanej dalej „Umową podstawową”, Strony postanawiają, co następuje:
§ 1
Powierzenie przetwarzania danych osobowych
1. Administrator powierza Podmiotowi przetwarzającemu, w trybie art. 28 rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób
fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego
przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o
ochronie danych) (Dz.Urz. UE L 119, s. 1) (zwanego dalej: „Rozporządzeniem”) dane
osobowe do przetwarzania, na zasadach i w celu określonym w niniejszej Umowie.
2. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się przetwarzać powierzone mu dane osobowe zgodnie
z niniejszą umową, Rozporządzeniem oraz z innymi przepisami prawa powszechnie
obowiązującego, które chronią prawa osób, których dane dotyczą.
3. Podmiot przetwarzający oświadcza, iż stosuje techniczne oraz organizacyjne środki
bezpieczeństwa spełniające wymogi Rozporządzenia.
4. Podmiot przetwarzający będzie przetwarzać dane osobowe wyłącznie na udokumentowane
polecenie Administratora.
§2
Zakres i cel przetwarzania danych
1. Podmiot przetwarzający będzie przetwarzał, powierzone na podstawie Umowy dane
osobowe w postaci: imion i nazwisk, adresu zamieszkania, nr telefonu mieszkańców Gminy
Kampinos, którzy złożyli deklarację o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami
komunalnymi (dane osobowe właścicieli nieruchomości od których należy odebrać odpady)
2. Powierzone przez Administratora dane osobowe będą przetwarzane przez Podmiot przetwarzający wyłącznie w celu realizacji Umowy podstawowej.
3. Przetwarzanie danych osobowych zgodnie z niniejszą Umową ma charakter przetwarzania danych w formie papierowej oraz przy wykorzystaniu systemów informatycznych.
§3
Obowiązki Podmiotu przetwarzającego
1. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się, przy przetwarzaniu powierzonych danych osobowych, do ich zabezpieczenia poprzez stosowanie odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych zapewniających adekwatny stopień bezpieczeństwa odpowiadający ryzyku związanym z przetwarzaniem danych osobowych, o których mowa w art. 32 Rozporządzenia.
2. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się dołożyć należytej staranności przy przetwarzaniu powierzonych danych osobowych.
3. Przetwarzający zobowiązuje się do ograniczenia dostępu do danych osobowych wyłącznie do osób, których dostęp do tych danych jest potrzebny dla realizacji Umowy podstawowej.
4. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się do nadania upoważnień do przetwarzania danych osobowych wszystkim osobom, które będą przetwarzały powierzone dane zgodnie z niniejszą Umową.
5. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się zapewnić zachowanie w tajemnicy, (o której mowa w art. 28 ust 3 pkt b Rozporządzenia) przetwarzanych danych przez osoby, które upoważnia do przetwarzania danych osobowych zgodnie z niniejszą Umową, zarówno w trakcie zatrudnienia ich w Podmioce przetwarzającym, jak i po jego ustaniu.
6. Podmiot przetwarzający po zakończeniu świadczenia usług związanych z przetwarzaniem usuwa/wraca (*niepotrzebne skreślić) Administratorowi wszelkie dane osobowe oraz usuwa wszelkie ich istniejące kopie, chyba że prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego nakazują przechowywanie danych osobowych.
7. W miarę możliwości Podmiot przetwarzający pomaga Administratorowi w niezbędnym zakresie wywiązywać się z obowiązku odpowiadania na żądania osoby, której dane dotyczą w zakresie wykonywania jej praw określonych w rozdziale III Rozporządzenia oraz wywiązywania się z obowiązków określonych w art. 32-36 Rozporządzenia.
8. Przetwarzający powiadamia Administratora danych o każdym podejrzeniu naruszenia ochrony Danych osobowych nie później niż w 24 godziny od pierwszego zgłoszenia, umożliwia Administratorowi uczestnictwo w czynnościach wyjaśniających i informuje Administratora o ustaleniach z chwilą ich dokonania, w szczególności o stwierdzeniu naruszenia. Powiadomienie o stwierdzeniu naruszenia, powinno być przesłane wraz z wszelką niezbędną dokumentacją dotyczącą naruszenia, aby umożliwić Administratorowi spełnienie obowiązku powiadomienia organu nadzoru.
§4
Obowiązki Administratora
Administrator zobowiązany jest współdziałać z Podmiotem przetwarzającym w wykonaniu Umowy, udzielać Podmiotowi przetwarzającemu wyjaśnień w razie wątpliwości co do legalności polecen Administratora, jak też wywiązywać się terminowo ze swoich szczegółowych obowiązków.
§5
Prawo kontroli
1. Administrator, zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt h) Rozporządzenia, ma prawo kontroli, czy środki zastosowane przez Podmiot przetwarzający przy przetwarzaniu i zabezpieczeniu powierzonych danych osobowych spełniają postanowienia Umowy.
2. Administrator realizować będzie prawo kontroli w godzinach pracy Podmiotu przetwarzającego i z minimum 1 dniowym jego uprzedzeniem.
3. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się do usunięcia uchybień stwierdzonych podczas kontroli w terminie wskazanym przez Administratora nie dłuższym niż 5 dni.
4. Podmiot przetwarzający udostępnia Administratorowi wszelkie informacje niezbędne do wykazania spełnienia obowiązków określonych w art. 28 Rozporządzenia.
§6
Dalsze powierzenie danych do przetwarzania
1. Podmiot przetwarzający może powierzyć dane osobowe objęte niniejszą Umową do dalszego przetwarzania podwykonawcom jedynie w celu wykonania Umowy po uzyskaniu uprzedniej pisemnej zgody Administratora.
2. Przekazanie powierzonych danych do państwa trzeciego może nastąpić jedynie na pisanne polecenie Administratora chyba, że obowiązek taki nakłada na Podmiot przetwarzający prawo Unii lub prawo państwa członkowskiego, któremu podlega Podmiot przetwarzający. W takim przypadku przed rozpoczęciem przetwarzania Podmiot przetwarzający informuje Administratora o tym obowiązku prawnym, o ile prawo to nie zabrania udzielania takiej informacji z uwagi na ważny interes publiczny.
3. Podwykonawca, o którym mowa w ust. 1 winien spełniać te same gwarancje i obowiązki jakie zostały nalożone na Podmiot przetwarzający w niniejszej Umowie.
4. Podmiot przetwarzający ponosi pełną odpowiedzialność wobec Administratora za nie wywiązywanie się ze spoczywających na podwykonawcy obowiązków ochrony danych osobowych.
§7
Odpowiedzialność Podmiotu przetwarzającego
1. Podmiot przetwarzający jest odpowiedzialny za udostępnienie lub wykorzystanie danych osobowych niezgodnie z treścią Umowy, a w szczególności za udostępnienie powierzonych do przetwarzania danych osobowych osobom nieupoważnionym.
2. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się do niezwłocznego poinformowania Administratora o jakimkolwiek postępowaniu, w szczególności administracyjnym lub sądowym, dotyczącym przetwarzania przez Podmiot przetwarzający danych osobowych określonych w Umowie, o jakiejkolwiek decyzji administracyjnej lub orzeczeniu dotyczącym przetwarzania tych danych, skierowanych do Podmiotu przetwarzającego, a także o wszelkich planowanych, o ile są wiadome, lub realizowanych kontrolach i inspekcjach dotyczących przetwarzania w Podmioce przetwarzającym tych danych osobowych, w szczególności prowadzonych przez inspektorów upoważnionych przez Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Niniejszy ustęp dotyczy wyłącznie danych osobowych powierzonych przez Administratora.
§ 8
Czas obowiązywania umowy
1. Niniejsza Umowa obowiązuje od dnia jej zawarcia przez czas obowiązywania Umowy podstawowej.
2. Każda ze stron może wypowiedzieć niniejszą Umowę z zachowaniem tygodniowego okresu wypowiedzenia.
§ 9
Rozwiązanie umowy
1. Administrator może rozwiązać niniejszą Umowę ze skutkiem natychmiastowym gdy Podmiot przetwarzający:
a) pomimo zobowiązania go do usunięcia uchybień stwierdzonych podczas kontroli nie usunie ich w wyznaczonym terminie;
b) przetwarza dane osobowe w sposób niezgodny z umową;
c) powierzył przetwarzanie danych osobowych innemu podmiotowi bez zgody Administratora.
§ 10
Zasady zachowania poufności
1. Podmiot przetwarzający zobowiązuje się do zachowania w tajemnicy wszelkich informacji, danych, materiałów, dokumentów i danych osobowych otrzymanych od Administratora i od współpracujących z nim osób oraz danych uzyskanych w jakikolwiek inny sposób, zamierzony czy przypadkowy w formie ustnej, pisemnej lub elektronicznej („dane poufne”).
2. Podmiot przetwarzający oświadcza, że w związku ze zobowiązaniem do zachowania w tajemnicy danych poufnych nie będą one wykorzystywane, ujawniane ani udostępniane bez pisemnej zgody Administratora w innym celu niż wykonanie Umowy podstawowej, chyba że konieczność ujawnienia posiadanych informacji wynika z obowiązujących przepisów prawa lub Umowy.
§ 11
Wynagrodzenie
Roszczenie o wynagrodzenie Podmiotu przetwarzającego z tytułu przetwarzania danych osobowych w ramach niniejszej Umowy jest zaspokojone w ramach wynagrodzenia z Umowy podstawowej.
§ 12
Zmiany Umowy
1. Wszelkie zmiany lub uzupełnienia niniejszej umowy wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności, z zastrzeżeniem § 11 ust. 2 niniejszej Umowy.
2. W razie wątpliwości, przyjmuje się, że nie stanowią zmiany Umowy następujące zmiany:
1) danych teleadresowych,
2) danych rejestrowych,
3) będące następstwem sukcesji uniwersalnej po jednej ze Stron umowy.
3. O wystąpieniu wypadków określonych w ust. 2 konieczne jest pisemne powiadomienie drugiej Strony za potwierdzeniem odbioru.
§13
Postanowienia końcowe
1. Umowa została sporządzona w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach po jednym dla każdej ze stron.
2. W sprawach nieuregulowanych zastosowanie będą miały przepisy Kodeksu cywilnego oraz Rozporządzenia.
3. Sądem właściwym dla rozpatrzenia sporów wynikających z niniejszej umowy będzie sąd właściwy miejscowo dla Administratora.
Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia
Przedmiotem zamówienia jest odbiór i zagospodarowanie poprzez odzysk lub unieszkodliwienie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych z nieruchomości położonych na terenie Gminy Kampinos, na których zamieszkują mieszkańcy, a także z punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych (zwanym dalej PSZOK) w miejscowości Kampinos A koło oczyszczalni ścieków oraz z punktu zbiórki przeterminowanych leków (z jednej apteki) i punktów zbiórki zużytych baterii (5 szt.), w sposób:
- zapewniający osiągnięcie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami oraz ograniczenie masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania zgodnie z zapisami ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2019 r., poz. 2010 z późn. zm.) oraz aktualnie obowiązującymi aktami wykonawczymi do tej ustawy, w tym w szczególności:
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 2167)
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie poziomów ograniczania składowania masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (Dz. U. z 2017 r., poz. 2412)
- zgodny z zapisami obowiązującego Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami, przyjętego uchwałą Sejmiku Województwa Mazowieckiego nr 3/19 z dnia 22 stycznia 2019 r. w sprawie uchwalenia Planu gospodarki odpadami dla województwa mazowieckiego 2024 zwanym dalej PGO
- zgodny z obowiązującym w czasie trwania umowy Regulaminem utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Kampinos.
Odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych zmieszanych oraz odpadów segregowanych obejmuje:
1. selektywne odbieranie z pojemników lub w workach na odpady komunalne następujących frakcji odpadów:
1) niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne
2) bioodpady stanowiące odpady komunalne
3) papier,
4) tworzywa sztuczne,
5) metal,
6) szkło,
7) opakowania wielomateriałowe,
8) meble i odpady wielkogabarytowe,
9) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
10) zużyte baterie i akumulatory,
11) przeterminowane leki,
12) chemikalia (takie jak farby, lakiery, rozpuszczalniki, kleje, oleje odpadowe, powstające w rodzinnych gospodarstwach rolnych opakowania po środkach ochrony roślin, nawozach i inne),
13) zużyte opony,
14) odpady budowlane i rozbiorkowe, stanowiące odpady komunalne
15) popiół
16) tekstylia
17) odpady wytworzone podczas iniekcji domowych (zużyte igły, strzykawki)
2. zagospodarowanie zebranych odpadów komunalnych zgodnie z obowiązującymi wytycznymi przyjętymi w przepisach prawa i obowiązującym WPGO.
3. Wykonawca w ramach realizacji zamówienia wyposaży nieruchomości zamieszkałe w pojemniki do gromadzenia odpadów komunalnych zmieszanych oraz worki do zbiórki selektywnej odpadów.
Szczegółowy sposób i zakres świadczenia usługi - zasady odbioru odpadów przez Wykonawcę w ramach realizacji zamówienia:
I. z zabudowy jednorodzinnej
Na terenie zabudowy jednorodzinnej obowiązywać będzie system mieszany pojemnikowo – workowy zbiórki odpadów komunalnych:
1. niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne (20 03 01)
1) Odbierane będą z pojemników o pojemnościach:
a) 120l
b) 240l
Pojemniki używane w pełni sprawne, bez żadnych uszkodzeń, kompletnie (tj. pojemnik, kola, klapy z widocznymi ślädami eksploatacji (otarcia, lekkie odbarwienia)
Częstotliwość odbioru i wywozu przez Wykonawcę – nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca i nie rzadziej niż raz na cztery tygodnie w okresie od 1 stycznia do 31 marca, zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem
2) Ilość budynków jednorodzinnych (tzw. nieruchomości zamieszkałe) – zgodnie z załącznikiem 8a do specyfikacji
3) Realizacja „reklamacji” (w zakresie nieodebrania z nieruchomości odpadów zgodnie z harmonogramem) - w terminie 24 godzin od otrzymania zawiadomienia fax. lub e-mail od Zamawiającego. Załatwienie reklamacji należy niezwłocznie potwierdzić – faks nr (22) 725 04 44 lub e-mail: firstname.lastname@example.org,
4) Do obowiązków Wykonawcy należy zagospodarowanie odebranych niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych poprzez przekazanie ich do odzysku lub unieszkodliwienia zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, jak również przedstawienie Zamawiającemu dowodów potwierdzających wykonanie tych czynności w postaci karty przekazania odpadów,
5) Do obowiązków Wykonawcy należy zabranie dostawionych przy pojemnikach worków z niesegregowanymi (zmieszanymi) odpadami komunalnymi (właściciele nieruchomości mają możliwość dostawienia tego rodzaju worków, w przypadku gdy pojemność pojemnika w danym miesiącu będzie niewystarczająca), jak również przedstawienie Zamawiającemu (jeden raz w miesiącu) sprawozdania z miejsc odbioru tego rodzaju worków (adres i ilości dostawionych worków), celem umożliwienia sprawowania kontroli ilości osób zamieszkałych na danej nieruchomości.
2. Selektynie zbierane odpady komunalne (15 01 01, 15 01 02, 15 01 04, 15 01 05, 15 01 06, 15 01 07, 20 01 01, 20 01 02, 20 01 39, 20 01 40)
1) Odbierane będą w czterech rodzajach worków:
a) żółtych – na odpady z tworzyw sztucznych, metali oraz opakowania wielomateriałowe,
b) zielonych – na odpady ze szkła,
c) niebieskich – na odpady z papieru i tektury.
d) brązowych – na bioodpady stanowiące odpady komunalne
2) Worki do odbioru od właścicieli nieruchomości selektywnie zebranych odpadów komunalnych: dla mieszkańców przystępujących do segregacji, na wymianę, w ramach reklamacji itp., zapewnia Wykonawca. Przedmiotowe worki powinny posiadać następujące parametry:
3) materiał – folia polietylenowa LDPE, półprzezroczysta, o grubości zapewniającej wytrzymałość worków, tj. co najmniej 60 mikronów, wiązane,
4) kolorystyka i pojemność: żółty – 120 l, niebieski 120 l, zielony – 60 l, brązowy – 60 l,
5) oznakowanie – worki muszą być opatrzone nadrukiem na jaki rodzaj odpadu są przeznaczone, dodatkowo na workach muszą widnieć adres i dane kontaktowe Zamawiającego oraz Wykonawcy. Zamawiający zastrzega sobie prawo do uzgodnienia szaty graficznej worków przeznaczonych do segregacji odpadów.
6) Worki do pierwszego odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych Wykonawca zobowiązany jest dostarczyć właścicielowi nieruchomości przed 1 stycznia 2020 r. w ilościach zapewniających funkcjonowanie systemu. Dodatkowe worki Wykonawca pozostawia w siedzibie Urzędu Gminy Kampinos.
7) Częstotliwość odbioru i wywozu worków żółtych, zielonych i niebieskich przez Wykonawcę – nie rzadziej niż 1 raz na miesiąc zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem
8) Częstotliwość odbioru i wywozu worków brązowych - bioodpadów stanowiących odpady przez Wykonawcę – nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca i nie rzadziej niż raz na cztery tygodnie w okresie od 1 stycznia do 31 marca, zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem
9) Realizacja „reklamacji” (w zakresie nieodebrania z nieruchomości odpadów zgodnie z harmonogramem) – w terminie 24 godzin od otrzymania zawiadomienia fax. lub e-mail od Zamawiającego. Załatwienie reklamacji należy niezwłocznie potwierdzić – faks nr (22) 725 04 44 lub e-mail: email@example.com
10) Do obowiązków Wykonawcy należy uzupełnianie na własny koszt właścicielom nieruchomości mieszkalnych jednorodzinnych worków do selektywnego zbierania odpadów komunalnych bezpośrednio po każdorazowym ich odbiorze, poprzez pozostawianie przy wejściu na nieruchomość nowych pustych worków w dniu odbioru selektywnie zebranych odpadów komunalnych, w ilości odpowiadającej liczbie odebranych worków.
11) Do obowiązków Wykonawcy należy zagospodarowanie selektywnie zebranych odpadów poprzez przekazanie ich do odzysku zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz przedstawienie Zamawiającemu dowodów potwierdzających wykonanie tych czynności w postaci karty przekazania odpadów.
II. z zabudowy wielorodzinnej:
1. Niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne (kod odpadu 20 03 01)
1) Odbierane będą z pojemników typu SM-1100 l
2) Częstotliwość odbioru i wywozu przez Wykonawcę – nie rzadziej niż raz na tydzień w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca i nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie w okresie od 1 stycznia do 31 marca, zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem
3) Ilość budynków wielokokalowych - zgodnie z załącznikiem 8a do specyfikacji
4) Do obowiązków Wykonawcy należy zagospodarowanie odebranych niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych poprzez przekazanie ich do odzysku lub unieszkodliwienia zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz przedstawienie Zamawiającemu dowodów potwierdzających te czynności w postaci karty przekazania odpadów.
2. **Selektywnie zebrane odpady komunalne (odpady segregowane), w tym odpady opakowaniowe (kody 15 01 01, 15 01 02, 15 01 04, 15 01 05, 15,01 06, 15 01 07, 20 01 01, 20 01 02, 20 01 39, 20 01 40):**
1) Odbierane będą w systemie pojemnikowym w tzw. zestawach recykling o pojemności do 1100 l, z zachowaniem następującej kolorystyki:
a) pojemnik niebieski z napisem „papier”
b) pojemnik zielony z napisem „szkło”
c) pojemnik żółty z napisem „tworzywa sztuczne, metale, opakowania wielomateriałowe”
d) pojemnik brązowy bioodpady stanowiące odpady komunalne z napisem „Bio”
2) Pojemniki, o których mowa w pktk. 1 zapewnia Wykonawca.
3) Ilość pojemników o których mowa w ppkt. 1- zgodnie z załącznikiem 8a do specyfikacji
4) Do obowiązków Wykonawcy należy monitorowanie i opróżnianie pojemników niebieskich, żółtych i zielonych z częstotliwością gwarantującą nie zaleganie odpadów przy pojemnikach, **co najmniej raz w miesiącu** - wywóz ww. odpadów odbywał się będzie zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem
5) Do obowiązków Wykonawcy należy monitorowanie i opróżnianie pojemnika brązowego z częstotliwością gwarantującą nie zaleganie odpadów przy pojemnikach **nie rzadziej jednak niż raz na tydzień w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca i nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie w okresie od 1 stycznia do 31 marca**, zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem
6) Do obowiązków Wykonawcy należy zagospodarowanie selektywnie zebranych odpadów poprzez przekazanie ich do odzysku zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz przedstawienie Zamawiającemu dowodów potwierdzających wykonanie tych czynności w postaci karty przekazania odpadów.
### III. **Zasady odbioru odpadów z PSZOK w Kampinosie A koło oczyszczalni ścieków**
1. W ramach realizacji zamówienia Wykonawca zobowiązuje się do odbioru:
a) chemikaliów (kod 20 01 26*, 20 01 27*, 20 01 28, 20 01 30, 20 01 80, 20 01 13, 20 01 14, 20 01 15, 20 01 17, 20 01 19, 20 01 29, 15 01 10 )
b) lampy żarowe, halogenowe, świetlówki ( kod 20 01 21*)
c) mebli i odpadów wielkogabarytowych(kod 20 03 07 )
d) odpadów budowlanych i rozbiorczych stanowiących odpady komunalne(kod 17 09 04, 17 01 01, 17 01 02, 17 01 03, 17 01 07, 17 02 01, 17 02 02, 17 02 03, 17 05 08, 17 06 04, 17 08 02, ex 20 03 99)
e) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny( kod 20 01 35*, 20 01 36, 20 01 21, 20 01 23)
f) zużyte baterie i akumulatory ( kod 20 01 33*, 20 01 34)
g) popiołu ( kod 20 01 99)
h) bioodpadów stanowiących odpady komunalne ( kod 20 02 01, 15 01 01, 15 01 03, 15 01 09, 20 01 08, 20 01 25, 20 02 01)
i) zużyte opony ( kod 16 01 03)
j) przeterminowane leki ( kod 20 01 32 )
k) papier i tektura i opakowania z papieru i tektury ( kod 15 01 01 )
l) metale i opakowania z metali ( 15 01 04, 20 04 40)
m) szkło i opakowania ze szkła ( 15 01 07)
n) tworzywa sztuczne i opakowania z tworzyw sztucznych * kod 15 01 02)
o) opakowania wielomateriałowe ( kod 15 01 050)
p) odpady wytworzone podczas iniekcji domowych (zużyte igły, strzykawki) (kod ex 20 01 99)
q) tekstylia (kod 15 01 09)
2. Wykonawca wyposaża PSZOK w pojemniki w ilości wskazanej w załączniku nr 9 do SIWZ
3. Częstotliwość odbioru i wywozu odpadów z PSZOK: nie rzadziej niż raz na dwa tygodnie, za wyjątkiem bioodpadów stanowiących odpady komunalne które należy odbierać co najmniej raz w tygodniu w dni powszednie włącznie z sobotą tj. od wtorku do piątku godzinach od 11\textsuperscript{00} do 19\textsuperscript{00}, w sobotę od 8\textsuperscript{00} do 13\textsuperscript{00}.
4. Do obowiązków Wykonawcy należy zagospodarowanie odebranych z PSZOK odpadów poprzez przekazanie ich do odzysku lub unieszkodliwienia zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz przedstawienie Zamawiającemu dowodów potwierdzających wykonanie tych karty przekazania odpadów.
5. Wykonawca zobowiązany jest ponadto do dostawy 5 pojemników na zużyte baterie i ustawienia ich na terenie gminy Kampinos w miejscach wskazanych przez Zamawiającego, a także do odbioru odpadów w nich zgromadzonych każdorazowo w terminie trzech dni od wezwania Zamawiającego.
IV. **Zasady odbioru odpadów typu przeterminowane i zbędne leki (kod 20 01 32)**
1. W ramach realizacji zamówienia Wykonawca zobowiązany jest do odbioru odpadów typu przeterminowane i zbędne leki z dotychczasowo funkcjonującego punktu stacjonarnego w Kampinosie przy ul. Chopina 9a (apteka) oraz z PSZOK-u wyposażonych po 1 pojemniku przeznaczonym do prowadzenia selektywnej zbiórki przeterminowanych lub zbędnych leków, o nazwie handlowej – KONFISKATOR.
2. Usługa obejmuje ponadto wymianę wkładu kartonowo - foliowego każdorazowo przy opróżnianiu pojemnika na koszt Wykonawcy. Do obowiązków Wykonawcy należy zapewnienie odpowiedniej ilości wkładów kartonowo – foliowych.
3. Częstotliwość odbioru i wywozu odpadów typu przeterminowane i zbędne leki – raz na trzy miesiące, zgodnie z uzgodnionym z Zamawiającym harmonogramem.
4. Do obowiązków Wykonawcy należy zagospodarowanie odebranych odpadów typu przeterminowane i zbędne leki poprzez przekazanie ich do unieszkodliwienia (najlepiej poprzez spalenie), zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz przedstawienie Zamawiającemu dowodów potwierdzających wykonanie tych czynności w postaci karty przekazania odpadów.
V. **W ramach realizacji zamówienia do obowiązków Wykonawcy należy ponadto:**
1. Wykonywanie przedmiotu zamówienia zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności:
- ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz.2010),
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 11 stycznia 2013r w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości (Dz. U z 2013 r. poz. 122),
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2167),
- rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2017 r. w sprawie poziomów ograniczania składowania masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji (Dz. U. z 2017 r. poz. 2412)
- ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. 2019, poz. 1396)
- ustawą z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz.701)
- obowiązującą w okresie trwania umowy uchwałą Rady Gminy Kampinos w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości zamieszkałych i zagospodarowania tych odpadów
w zamian za uiszczoną przez właściciela nieruchomości opłatę za zagospodarowanie odpadami komunalnymi
– obowiązującym w okresie trwania umowy Regulaminem utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Kampinos,
z zapisami obowiązującego Wojewódzkiego Planu Gospodarki Odpadami, przyjętego uchwałą Sejmiku Województwa Mazowieckiego nr 3/19 z dnia 22 stycznia 2019 r. w sprawie uchwalenia Planu gospodarki odpadami dla województwa mazowieckiego 2024 zwanym dalej PGO,
**Zaplanowanie harmonogramu wywozu odpadów z poszczególnych nieruchomości oraz wyznaczenie optymalnych tras przejazdu, w tym:**
1) przedstawienie Zamawiającemu do akceptacji zaplanowanego harmonogramu oraz tras wywozu odpadów komunalnych, w terminie 7 dni od podpisania umowy oraz w przypadku zmian w harmonogramie lub trasach wywozu każdorazowe przedstawianie Zamawiającemu projektu tych zmian do akceptacji na piśmie (fax, e-mail), nie później niż w terminie siedmiu dni przed planowanym odbiorem odpadów.
2) we wszystkich przypadkach zmiana harmonogramu wywozu odpadów następować może po uzyskaniu akceptacji Zamawiającego na piśmie (fax, e-mail). Zmiana harmonogramu nie stanowi zmiany umowy.
3) Zamawiający i Wykonawca wspólnie odpowiadają za informowanie mieszkańców o zasadach i terminach odbierania poszczególnych rodzajów odpadów. W tym celu Wykonawca będzie sporządzać harmonogramy odbioru, które Zamawiający będzie po akceptacji publikował na stronie internetowej www.kampinos.pl, a Wykonawca w formie wydruków, będzie zobowiązany przekazać właścicielowi nieruchomości niezwłocznie po zaakceptowaniu przez Zamawiającego oraz każdorazowo w przypadku zmian w harmonogramie.
4) Wykonawca zobowiązany jest do odbioru w terminach ustalonych w harmonogramie wywozu odpadów (z uwzględnieniem zmian) zarówno zmieszanych odpadów komunalnych, jak również segregowanych wystawionych do drogi publicznej przed każdą nieruchomościami, za wyjątkiem sytuacji, w których Wykonawca uzgodni inne miejsce odbioru z właścicielami nieruchomości.
5) Odbiór odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości Wykonawca powinien realizować w godzinach od 7\(^{00}\) do 20\(^{00}\).
**2. Sprawozdawczość okresowa:**
1) Wykonawca będzie przygotowywał sprawozdania roczne zgodnie z obowiązującymi przepisami i przekazywał je Zamawiającemu za pośrednictwem Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami.
2) W celu umożliwienia sporządzenia przez Zamawiającego rocznego sprawozdania z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi, o których mowa w art. 9a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2010 ze zm.), Wykonawca zobowiązany jest przekazywać Zamawiającemu na żądanie niezbędne informacje umożliwiające sporządzenie sprawozdania.
3) Wykonawca, dostarczy kopie dowodów zagospodarowania niesegregowanych odpadów komunalnych poprzez przekazanie ich do odzysku lub unieszkodliwienia zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, w postaci potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii kart przekazania odpadów oraz potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii faktur.
4) Wykonawca, dostarczy kopie dowodów zagospodarowania selektywnie odebranych odpadów komunalnych do odzysku zgodnie z przepisami obowiązującego prawa,
w postaci kart przekazania odpadów oraz potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii faktur
5) Dowody zagospodarowania niesegregowanych odpadów komunalnych oraz zagospodarowania selektywnie odebranych odpadów komunalnych, o których mowa w ppkt. 4 i 5 przekazywane będą z częstotliwością raz w miesiącu, każdorazowo do 14 dnia miesiąca następującego po każdym miesiącu zbiórki odpadów.
6) Oświadczenia zagospodarowania niebezpiecznych odpadów komunalnych, odpadów wielkogabarytowych, odpadów budowlanych i rozbiorkowych oraz odpadów typu przeterminowane i zbędne leki, w postaci kart przekazania tych odpadów przekazywane będą każdorazowo do 14 dnia miesiąca następującego po każdym miesiącu, w którym nastąpił ich odbiór.
7) Wykonawca zobowiązany jest do przekazywania Zamawiającemu wykazu (w formie, co miesięcznego sprawozdania) nieruchomości deklarujących selektywną zbiórkę odpadów, a nie przeprowadzających jej. Wykonawca odbierający odpady komunalne ma obowiązek przyjąć odpady z tych nieruchomości jako zmieszane odpady komunalne.
8) Wykonawca zobowiązany jest do przedkładania Zamawiającemu comiesięcznego sprawozdania, sporządzonego zgodnie z przekazanym Wykonawcy wzorem, zawierającego:
a) wykaz wszystkich posesji z których zostały odebrane odpady komunalne, wraz ze wskazaniem rodzajów i ilości odebranych odpadów (segregowanych i zmieszanych)
b) wykaz posesji, z których zaprzestano odbierać odpady komunalne
c) lokalizację miejsc odbioru worków z odpadami niesegregowanymi (zmieszanymi) dostawionych do pojemników przeznaczonych na tego rodzaju odpady (adres i ilości dostawionych worków).
9) Sprawozdanie wymienione w ppkt. 9 należy przedłożyć w formie papierowej oraz na płycie w formacie Excel wraz z fakture stanowiącą podstawę wynagrodzenia za dany miesiąc.
3. W zakresie transportu odpadów komunalnych:
1) zakaz mieszania selektywnie zebranych odpadów komunalnych ze zmieszanymi odpadami komunalnymi odbieranymi od właścicieli nieruchomości,
2) zakaz mieszania ze sobą poszczególnych frakcji selektywnie zebranych odpadów komunalnych,
3) zakaz odbioru odpadów w niedziele oraz dni ustawowo wolne od pracy, a także w dni robocze w godzinach od 20<sup>00</sup> do 7<sup>00</sup>,
4) zabezpieczenie przewożonych odpadów przed wysypaniem na drogę
5) wyposażenie pojazdów w system monitoringu pozycjonowania satelitarnego, umożliwiającego trwałe zapisywanie, przechowywanie danych o położeniu pojazdu i miejscach postoju, oraz czujników zapisujących dane o miejscach wyładunku odpadów, a także udostępnienie na żądanie Zamawiającego raportu z wykonania usługi odbioru odpadów zawierającego datę, godzinę oraz dane o pozycji samochodu.
4. W zakresie zagospodarowania odpadów:
1) przekazywanie odebranych od właścicieli nieruchomości zmieszanych odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych przeznaczonych do składowania do instalacji komunalnych wpisanych na listę prowadzoną przez Marszałka Województwa Mazowieckiego położonych na obszarze całego kraju, ale zgodnie z ogólną zasadą bliskości i hierarchią sposobów gospodarowania odpadami
2) przekazywania bioodpadów stanowiących odpady komunalne do instalacji posiadających dotychczas status RIPOK prowadzonych na podstawie posiadanych zezwoleń na przetwarzanie odpadów, pozwoleń na wytwarzanie odpadów uwzględniających przetwarzanie odpadów albo zgodnie z pozwoleniami zintegrowanymi uwzględniającymi przetwarzanie odpadów
3) przekazywanie odebranych od właścicieli nieruchomości zamieszkałych selektywnie zebranych odpadów komunalnych do instalacji odzysku i unieszkodliwiania odpadów, zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, o której mowa w art. 17 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2019 r., poz. 701 ze zm.),
4) gospodarowanie odebranymi odpadami w sposób zapewniający wywiązywanie Gminy z obowiązków nałożonych w rozporządzeniach wydanych na podstawie art. 3b ust 2 i art. 3c ust. 2 ustawy z dn. 13 września 2012 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2010 ze zm.) tj.:
a) rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2167),
b) rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 25 maja 2012 r. w sprawie poziomów ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania (Dz. U. z 2017 r. poz. 2412),
5. **Standard sanitarny wykonywania usług oraz ochrony środowiska.**
1) Przedmiot zamówienia Wykonawca zobowiązany jest wykonywać zgodnie z przepisami prawa ochrony środowiska oraz przepisami sanitarnymi.
2) Podczas realizacji przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązuje się do porządkowania terenu zanieczyszczonego odpadami i innymi zanieczyszczeniami wysypanymi z pojemników, kontenerów i pojazdów w trakcie realizacji usługi wywozu.
3) Wykonawca ponosi całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe gospodarowanie odebranymi odpadami zgodnie z przepisami obowiązującymi w tym zakresie. Dotyczy to m.in. ewentualnego przeładunku odpadów, transportu odpadów, spraw formalno-prawnych związanych z odbieraniem i dostarczaniem odpadów uprawnionemu przedsiębiorcy prowadzącemu działalność w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów komunalnych.
4) Wykonawcę obowiązuje: zakaz mieszania selektywnie zebranych odpadów komunalnych ze zmieszany odpadami komunalnymi odbieranymi od właścicieli nieruchomości, zakaz mieszania ze sobą poszczególnych frakcji selektywnie zebranych
6. **Inne obowiązki Wykonawcy:**
1) wykonanie przedmiotu umowy w sposób fachowy, nie powodujący niepotrzebnych przeszkód oraz niedogodności dla mieszkańców gminy Kampinos,
2) zapewnienie, dla właściwej realizacji przedmiotu umowy, przez cały czas trwania umowy, dostatecznej liczby środków technicznych, gwarantujących terminowe i jakościowe wykonanie zakresu rzeczowego usługi, w liczbie co najmniej takiej, jak w złożonej w postępowaniu przetargowym ofercie,
3) garażowanie pojazdów do realizacji przedmiotu zamówienia wyłącznie na terenie posiadanej bazy magazynowo - transportowej,
4) wyposażenie własnych pracowników zajmujących się wywozem odpadów w odzież ochronną z widocznym logo firmy,
5) dokonywanie odbioru i transportu odpadów, również w przypadkach, kiedy dojazd do punktów zbiórki odpadów komunalnych będzie utrudniony z powodu prowadzonych remontów dróg, dojazdów, złych warunków atmosferycznych itp. W takich przypadkach Wykonawcy nie przysługują roszczenia z tytułu wzrostu kosztów realizacji przedmiotu umowy,
6) ponoszenie pełnej odpowiedzialności za należyte wykonanie powierzonych czynności zgodnie z obowiązującymi przepisami i normami,
7) okazanie na żądanie Zamawiającego wszelkich dokumentów potwierdzających wykonywanie przedmiotu umowy zgodnie z określonymi przez Zamawiającego wymaganiami i przepisami prawa,
8) ponoszenie pełnej odpowiedzialności wobec Zamawiającego i osób trzecich za szkody na mieniu i zdrowiu osób trzecich, powstałe podczas i w związku z realizacją przedmiotu umowy.
9) wykonanie przy współpracy Gminy co najmniej jednej w trakcie trwania umowy akcji edukacyjno-informacyjnych w zakresie selektywnej zbiórki odpadów komunalnych na terenie Gminy Kampinos.
10) Wykonawca zobowiązany jest w terminie 3 dni od dnia otrzymania zgłoszenia przez pracownika Zamawiającego do dostarczenia worków we wskazane miejsce (do sołtysa i urzędu gminy) a w przypadku, jeżeli koniec terminu przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się najbliższy następny dzień powszedni.
11) Wykonawca jest zobowiązany do monitorowania obowiązku ciążącego na właścicielu nieruchomości w zakresie selektywnego zbierania odpadów komunalnych. W przypadku stwierdzenia, że właściciel nieruchomości nie wywiązuje się z obowiązkiem w zakresie segregacji i odpadów, Wykonawca zobowiązany będzie w terminie 3 dni roboczych od dnia zaistnienia opisanej sytuacji do pisemnego poinformowania zamawiającego o niewywiązaniu się z obowiązków segregacji odpadów przez właściciela nieruchomości. Pisemne zawiadomienie musi zawierać imię i nazwisko osoby, która dokonała ustalenia że na danej posesji odpady (pomimo zadeklarowanej segregacji) nie są segregowane oraz dokumentację fotograficzną. Z dokumentacji musi jednoznacznie wynikać, jakiej dotyczy nieruchomości w jakim dniu i o jakiej godzinie doszło do ustalenia wyżej wymienionego zdarzenia.
VI. System odbierania odpadów komunalnych nie obejmuje odpadów powstających w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej.
VII. Przed podpisaniem umowy Wykonawca przedkładła Zamawiającemu następujące dokumenty.
1. umowę lub pisemne zapewnienie (promesę) odbioru zmieszanych odpadów komunalnych oraz pozostałości z sortowania odpadów komunalnych z instalacją komunalną wpisana na listę prowadzoną przez Marszałka Województwa.
2. umowę lub pisemne zapewnienie (promesę) odbioru bioodpadów stanowiących odpady komunalne z instalacjami posiadającymi dotychczas status RIPOK prowadzonych na podstawie posiadanych zezwoleń na przetwarzanie odpadów, pozwoleń na wytwarzanie odpadów uwzględniających przetwarzanie odpadów albo zgodnie z pozwoleniami zintegrowanymi uwzględniającymi przetwarzanie odpadów.
3. umowę lub pisemne zapewnienie (promesę) odbioru odpadów komunalnych zebranych selektywnie z podmiotem posiadającym stosowne zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie odzysku i unieszkodliwiania odpadów (obecnie zezwolenie na przetwarzanie odpadów). W przypadku gdy Wykonawca zamierza prowadzić zbieranie i przetwarzanie odpadów musi przedłożyć zezwolenie na zbieranie i przetwarzanie odpadów zgodnie z przepisem art. 41 ust. 5 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach lub zezwolenie na odzysk lub unieszkodliwianie, gdyż na mocy przepisu art. 232 ust. 1 ww. ustawy o odpadach zezwolenia na zbieranie odpadów oraz zezwolenia na odzysk lub unieszkodliwianie odpadów wydane na podstawie przepisów dotychczasowych stają się odpowiednio zezwoleniami na zbieranie odpadów i zezwoleniami na przetwarzanie odpadów, w rozumieniu przepisów tej ustawy.
4. umowę lub pisemne zapewnienie (promesę) odbioru zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego przez podmiot prowadzący odzysk lub unieszkodliwianie tych odpadów z terenu gminy Kampinos przez prowadzącego zakład przetwarzania w rozumieniu przepisu art. 4 pkt 7 ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.
Brak przedłożenia dokumentu, o którym mowa powyżej, potraktowany będzie przez Zamawiającego jako uchylenie się Wykonawcy od podpisania umowy, co skutkować będzie zatrzymaniem wadium.
Charakterystyka Gminy Kampinos
1. Powierzchnia Gminy Kampinos wynosi 84,25 km².
2. Liczba mieszkańców na terenie gminy Kampinos wynosi około 4250 osób. Szacuje się, że w czasie realizacji umowy liczba ludności może wzrosnąć o 5% (tj. około 209 osób).
3. Szacuje się, że około 4175 osób mieszka w zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej i około 75 osoby w zabudowie wielolokalowej.
4. Gmina liczy 21 sołectw: Granica, Kampinos, Kampinos A, Kwiatkówek, Prusy, Wola Pasikońska, Łazy, Pasikonie, Podkampinos, Strzyżew, Strojec i Rzęszyce, Budki Żelazowskie, Gnatowice, Grabnik, Skarbikowo, Wiejca, Komorów, Szczytno, Józefów i Koszówka, Pindal i Kirsztajnów, Zawady.
Dane charakteryzujące zamówienie:
1. Ilość nieruchomości:
1) liczba nieruchomości jednorodzinnych zamieszkałych (tzw. nieruchomości zamieszkałe stale) ok. - 1258 szt.;
2) liczba budynków wielolokalowych – 3 budynki; 3 budynki komunalne (ul Szkolna 2 -12 lokali, Szkolna 7 – 3 lokale, ul Chopina 9 – 10 lokali)
3) Szacunkowa ilość pojemników i worków:
• ok. 965 szt. pojemników 120 l,
• ok. 298 szt. pojemników 240 l (2x120),
• 3 szt. pojemników SM-1100,
• 3 szt. tzw. zestawach recyklingowych o pojemności do 1100 l,
• worki żółte o pojemności 120 l – około 26,6 tys. sztuk/na czas trwania umowy,
• worki zielone o pojemności 60l – około 3,8 tys. sztuk/na czas trwania umowy,
• worki niebieskie o pojemności 120l – 6,8 tys. sztuk/na czas trwania umowy,
• worek brązowy o pojemności 60l – około 7,5 sztuk/na czas trwania umowy
• wyposażenie PSZOK w pojemniki w rodzaju i ilości (zgodnie z załącznikiem nr 9 do SIWZ) niezbędnej do funkcjonowania PSZOK zgodnie z Regulaminem Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych (PSZOK) dla mieszkańców Gminy Kampinos.
Ostateczna ilość i pojemność pojemników będzie ustalona pomiędzy Wykonawcą a właścicielem nieruchomości.
2. Specyfika gospodarstw w poszczególnych miejscowościach
| Miejscowość | Pojemnik 120 l | Pojemnik 240 l | SM-1100 |
|----------------------|----------------|----------------|---------|
| Budki Żelazowskie | 10 | 3 | |
| Grabnik | 16 | 8 | |
| Granica | 4 | 0 | |
| Józefów | 13 | 3 | |
| Kampinos, Kampinos A | 313 | 78 | 3 |
| Kirsztajnów | 14 | 0 | |
| Komorów | 61 | 23 | |
| Koszówka | 5 | 2 | |
| Kwiatkówek | 22 | 6 | |
| Łazy, Łazy Leśne | 79 | 19 | |
| Pasikonie | 49 | 17 | |
| Pindal | 3 | 3 | |
| Podkampinos | 46 | 12 | |
| Prusy | 16 | 3 | |
| Rzęszyce | 13 | 5 | |
| Skarbikowo | 11 | 4 | |
| Stare Gnatowice | 25 | 7 | |
| Strojec | 21 | 3 | |
| Strzyżew | 43 | 22 | |
| Szczytno | 39 | 17 | |
| Wiejca | 87 | 37 | |
| Wola Pasikońska | 51 | 20 | |
| Zawady | 24 | 6 | |
| **RAZEM** | **965** | **298** | **3** |
FORMULARZ CENOWY
Obowiązkiem wykonawcy jest sporządzenie oferty odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych z nieruchomości zamieszkałych na terenie Gminy Kampinos, która w swojej kalkulacji powinna obejmować pełny zakres usługi opisany w OPZ, w tym odbiór i zagospodarowanie odpadów komunalnych z nieruchomości zamieszkałych i powinna być przeliczona na koszt wykonania usługi wg poniższej tabeli:
| Nazwa usługi | Wartość jednostkowa za 1 Mg brutto A | Przewidywana ilość odpadów w okresie trwania umowy tj. od 01.01.2020r. do 30.06.2020r. w Mg B | Wartość całkowita brutto C = AxB |
|------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------------|
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów 20 03 01 – niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne | .................................. | 290 | .................................. |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów 20 02 01 15 01 01, 15 01 03, 15 01 09, 20 01 08, 20 01 25, 20 02 01 - bioodpady stanowiące opady komunalne | .................................. | 32 | .................................. |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów 15 01 07 20 01 02 – Szkło | .................................. | 29 | .................................. |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów 20 01 33* 20 01 34 - zużyte baterie i akumulatory | .................................. | 0,5 | .................................. |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów 16 01 03 - zużyte opony | .................................. | 7 | .................................. |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 20 01 21* | - lampy żarowe, halogenowe, świetlówki |
|----------------------------------|-----------|----------------------------------------|
| | | 1 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 20 01 26* 20 01 27* 20 01 28 20 01 30 20 01 80 20 01 13, 20 01 14, 20 01 15, 20 01 17, 20 01 19, 20 01 29, 15 01 10 | - chemikalia |
|----------------------------------|-------------------------------------------------|-------------|
| | 10 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 20 01 32 20 01 31 | - Przeterminowane i zbędne leki |
|----------------------------------|-------------------|--------------------------------|
| | 0,5 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 20 03 07 | - meble i odpady wielkogabarytowe |
|----------------------------------|----------|----------------------------------|
| | 19 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 15 01 05 | - Opakowania wielomateriałowe, |
|----------------------------------|----------|--------------------------------|
| | 0,75 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 15 01 02 20 01 39 | – Tworzywa sztuczne |
|----------------------------------|-------------------|--------------------|
| | 5 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 20 01 35* 20 01 36 20 01 21, 20 01 23, | - Zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny |
|----------------------------------|----------------------------------------|--------------------------------------------|
| | 3,5 |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | 15 01 01 20 01 01 | – Papier |
|----------------------------------|-------------------|----------|
| | 4 |
| Nazwa usługi | Wartość jednostkowa za 1 sz. brutto | Przewidywana ilość worków/pojemników w okresie trwania umowy tj. od 1.01.2020 r. do 30.06.2020 r. w szt. | Wartość całkowita brutto C = AxB |
|------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------|
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | | | |
| 17 09 04 | | | |
| 17 01 01, 17 01 02, 17 01 03, 17 01 07, 17 02 01, 17 02 02, 17 02 03, 17 05 08, 17 06 04, 17 08 02, ex 20 03 99 | | 33 | |
| - odpady budowlane i rozbiórkowe stanowiące odpady komunalne | | | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | | | |
| 15 01 04 | | | |
| 20 01 40 | | | |
| – Metale | | | |
| Tekstylia | | | |
| 15 01 09 | | | |
| odpady wytworzone podczas iniekcji domowych (zużyte igły, strzykawki) ex 20 01 99 | | 0,1 | |
| Odbiór i zagospodarowanie odpadów | | | |
| 20 01 99 | | | |
| – popiół | | | |
| Koszt 1 worka do segregacji odpadów o pojemności 120 l – zielony | brutto ……………………zł/1 worek | 3 500 | |
| Koszt 1 worka do segregacji odpadów o pojemności 120 l – niebiski | brutto ……………………zł/1 worek | 6 800 | |
| Koszt 1 worka do segregacji odpadów o pojemności 120 l – żółty | brutto ……………………zł/1 worek | 26 600 | |
| Koszt 1 worka do segregacji odpadów o pojemności 60 l – brązowy | brutto ……………………zł/1 worek | 7 500 | |
| Koszt za udostępnienie używanego pojemnika 120 l w okresie obowiązywania umowy | brutto ............... zł/ 1pojemnik używany / miesięcznie | 965 szt. * 6 m-cy |
|-----------------------------|-------------------------------------------------|------------------|
| Koszt za udostępnienie używanego pojemnika 240 l w okresie obowiązywania umowy | brutto ............... zł/1pojemnik używany / miesięcznie | 298 szt. * 6 m-cy |
| koszt wyposażenia nieruchomości w pojemnika SM 1100 (na czas obowiązywania umowy) | brutto ............... zł/1pojemnik używany/miesięcznie | 3 szt. * 6 m-cy |
| koszt wyposażenia nieruchomości w zestawy recyklingowe o pojemności do 1100 l (na czas obowiązywania umowy) | brutto ............... zł/ 1 zestaw recyklingowy używany / miesięcznie | 3 szt. * 6 m-cy |
| koszt wyposażenia PSZOK spełniającego warunki określone w SIWZ (zał 1a) tj. KP7 otwarty | brutto ............... zł/1pojemnikużywany/miesięcznie | 7 szt. * 6 m-cy |
| KP7 zamknięty | brutto ............... zł/ 1 pojemnik używany/miesięcznie | 1 szt. * 6 m-cy |
| 1100 L otwarty | brutto ............... zł/ 1 pojemnik używany/miesięcznie | 1 szt. * 6 m-cy |
| 1100 L zamknięty | brutto ............... zł/ 1 pojemnik używany/miesięcznie | 6 szt. * 6 m-cy |
| konfiskator | brutto ............... zł/ 1 pojemnik używany/miesięcznie | 1 szt. * 6 m-cy |
| koszt wymiany wkładu kartonowo – foliowego konfiskatora na leki | brutto ... zł/1 pojemnik | 2 szt |
|---------------------------------------------------------------|--------------------------|-------|
| koszt pojemnika do zbiórki baterii | brutto ... zł/1 pojemnik | 5 szt.|
* wartość przenieś do formularza ofertowego, stanowiącego załącznik nr 1 do SIWZ
..........................................
data , miejscowość
..........................................
Podpis(y) i imięna pieczątki osób(y) uprawnionych do reprezentowania Wykonawcy
| SIWZ – Specyfikacja Istotnych Warunków Zamówienia | Strona | 68 | | 60c6a6e0-d027-4d84-945c-d20eb987c68d | finepdfs | 1.071289 | CC-MAIN-2021-39 | https://bip.kampinos.pl/zalacznik/id/3571 | 2021-09-18T14:22:57+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780056476.66/warc/CC-MAIN-20210918123546-20210918153546-00514.warc.gz | 188,141,958 | 0.999521 | 0.999999 | 0.999999 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
1530,
5763,
8723,
12155,
15200,
18560,
22253,
25926,
29682,
33638,
36957,
40178,
43005,
46617,
49839,
51719,
54988,
58580,
61696,
64550,
66103,
67619,
69751,
72027,
75272,
76854,
80400,
81836,
82759,
83368,
85656,
88924,
92109,
95620,
99325,
1029... | 5 | 0 |
Informacja przygotowana na podstawie art. 37 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 oraz z 2018 r. poz. 62 i 1000)
Plan dochodów w 2017 roku został zrealizowany w 101,36% na kwotę 159.043.513,92 zł, w tym dochody bieżące wyniosły 153.052.555,51 zł, dochody majątkowe wykonano na kwotę 5.990.958,41 zł.
Informacja o zmianie planu dochodów pochodzących ze źródeł zewnętrznych:
Dotacje celowe na realizację zadań zleconych (§2010, §2060) zostały zaktualizowane zgodnie z decyzjami przekazanymi przez Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. W dziale 852 POMOC SPOŁECZNA zwiększono ogółem plan dotacji celowych otrzymanych z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami o kwotę 11.806,00 zł, m. in. na wypłatę zryczałtowanych dodatków energetycznych dla odbiorców wrażliwych energii elektrycznej oraz na koszty obsługi tego zadania, opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne za osoby pobierające niektóre świadczenia rodzinne oraz zasilek dla opiekuna na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, na przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych, a także udzielanie schronienia, posilku oraz niezbędnego ubrania cudzoziemcom, organizowanie i świadczenie specjalistycznych usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania dla osób z zaburzeniami psychicznymi. W dziale 855 RODZINA zwiększyto ogółem plan dotacji celowych otrzymanych z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami o kwotę 4.982.366,00 zł, m. in. z przeznaczeniem: na realizację świadczenia wychowawczego w związku z rządowym programem „Rodzina 500+”, o których mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, na realizację świadczeń rodzinnych na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, na realizację świadczeń z funduszu alimentacyjnego, na realizację zasiłku dla opiekuna na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, na realizację zadań związanych z przyznaniem Kart Dużej Rodziny wynikających z ustawy o Karcie Dużej Rodziny, na wypłatę świadczeń wypłacanych w związku z realizacją ustawy z dnia 4 listopada 2016 roku o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”.
W 2017 r. zmiany planu subwencji ogólnej z budżetu państwa (§2920) polegały na jego zwiększeniu o kwotę 2.458.759,00 zł ogółem.
Poniżej przedstawiono zestawienie środków finansowych pozyskanych i wykonanych w 2017 roku przez Miasto Ząbki z dodatkowych źródeł w łącznej kwocie 5.554.562,86 zł:
- 858,47 zł – dotacja na Kartę Dużej Rodziny;
- 1.807,01 zł – opłata produktowa z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej;
- 3.500,00 zł – darowizna na rozwój dróg i kanalizacji deszczowej;
- 5.640,00 zł – dotacja z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020, obejmujący dofinansowanie projektu „Blizej rynku pracy – Zintegrowany System Doradztwa Edukacyjno-Zawodowego ZIT WOF”;
- 7.626,00 zł – darowizna na nagrody dla laureatów konkursu „Zbuduj pasażerski pojazd mobilny”;
- 9.000,00 zł – darowizna na budowę ul. Leśnej i Spokojnej;
- 10.794,45 zł – dotacja z Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2014-2020 oraz budżetu państwa, obejmujący dofinansowanie projektu „Stworzenie warunków dla sprawnego wdrażania instrumentu Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych dla Warszawskiego Obszaru Funkcjonalnego”;
25.05.2018
Ewelina Lewińska
- 11.212,05 zł - na utrzymanie zieleni w pasie dróg powiatowych w Mieście Ząbki;
- 15.685,31 zł - odpis z Funduszu Ochrony Środowiska otrzymany z Urzędu Marszałkowskiego;
- 18.000,00 zł - darowizny na bezpieczeństwo w Mieście Ząbki;
- 18.500,00 zł - darowizny na siłownię plenerową;
- 19.101,92 zł - dotacja na sfinansowanie wyposażenia gabinetów profilaktyki zdrowotnej;
- 28.456,00 zł - rządowy program wspomagania w latach 2015-2018 organów prowadzących szkoły w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki w szkołach - „Bezpieczna+”;
- 30.000,00 zł - darowizna na budowę drogi ul. Zakopiańskiej;
- 30.000,00 zł - darowizna na rzecz rozwoju układu komunikacyjnego;
- 37.950,00 zł - darowizny dla Świetlic Środowiskowych, w tym 16.250,00 zł z balu charytatywnego;
- 41.900,00 zł - rządowy program rozwijania szkolnej infrastruktury oraz kompetencji uczniów i nauczycieli w zakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych na lata 2017-2019 „Aktywna tablica”;
- 52.500,00 zł - darowizny na budowę malej architektury;
- 54.098,38 zł - darowizny od sponsorów w postaci pieniężnej na organizację i nagrody III Ogólnopolskiego Festiwalu Piosenki Musicalowej im. G. Gershwina;
- 55.594,10 zł - program polityki prorodzinnej w Powiecie Wołomińskim TAKrodzina.pl;
- 62.354,18 zł - dotacją ze środków Funduszu Spójności na dofinansowanie projektu „Opracowanie Programu Rewitalizacji dla Miasta Ząbki”;
- 68.530,00 zł - środki przeznaczone na pomoc materialną dla uczniów o charakterze socjalnym;
- 100.000,00 zł - darowizna na projekt ulicy Andersena;
- 119.873,18 zł - dotacja z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego na lata 2014-2020, obejmujący dofinansowanie projektu „Kreatywny uczeń- innowacyjna szkoła”;
- 155.656,74 zł - za wycinkę drzew;
- 164.600,00 zł - dotacje z państwowych funduszy celowych na realizację zadania inwestycyjnego „Przebudowa boiska przy Szkole Podstawowej Nr 3 im. Małego Powstańca w Ząbkach” ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej;
- 180.000,00 zł - darowizna na rzecz Miasta Ząbki;
- 426.389,14 zł - z sąsiednich gmin za uczęszczające dzieci do Ząbkowskich przedszkoli w 2017 roku;
- 615.197,93 zł - dotacja z MUW na podręczniki i materiały edukacyjne;
– 800.000,00 zł - dotacja na dofinansowanie zadania inwestycyjnego pn. „Budowa pełnowymiarowego boiska do piłki nożnej wraz z niezbędną infrastrukturą i wyposażeniem dla potrzeb MOSiR w Ząbkach przy ul. Słowackiego 21” ze środków Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej;
– 2.409.738,00 zł - dotacja celowa na zadania z zakresu wychowania przedszkolnego.
Realizację dochodów budżetowych Miasta Ząbki w latach 2012-2017 przedstawiono na poniższym wykresie:
Udział dotacji i subwencji w dochodach budżetowych ogółem kształtuje się na poziomie 43 %, z czego dla dotacji przypada 25 %, dla subwencji 18 %.
Wykonanie dochodów Miasta Ząbki w roku 2017 wg poszczególnych kategorii dochodów przedstawia poniższy diagram:
W 2017 r. Miasto Ząbki pozyskało dotacje celowe o których mowa w art. 5 ust.1 pkt 2 i 3 ufp, które zrealizowano w wysokości 198.661,81 zł.
Z podatku od nieruchomości zrealizowano dochody w wysokości 11.497.014,79 zł.
Na wzrost dochodów budżetu Miasta Ząbki w 2017 roku miały wpływ m. in. niżej wymienione działania:
– ogólna liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały na dzień 31 grudnia 2017 roku wyniosła 32.910 osób, w stosunku do roku ubiegłego nastąpił wzrost o 846 zameldowań;
– wysłano do podatników 992 szt. wezwań w sprawie złożenia deklaracji na podatek od osób fizycznych;
– wystawiono ok. 18.327 decyzji dot. ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości;
wysłano 7.899 szt. upomnień w sprawie przypomnienia o płatnościach podatku od nieruchomości oraz wystawiono 850 szt. tytułów wykonawczych;
wysłano 3.998 szt. upomnień dotyczących opłat za odbiór odpadów komunalnych;
w 2017 roku wydano 2.817 szt. kart mieszkańca, ogółnie wydano 29.727 szt. kart mieszkańca;
prowadzono kampanię promującą zameldowanie i rozliczanie podatku dochodowego od osób fizycznych „Tu mieszkam, tu płacę podatki” i „Czas na Ząbki”.
Wydatki budżetowe w roku 2017 zrealizowane zostały w wysokości 151.055.769,24 zł ogółem, co w stosunku do planu rocznego wynoszącego 162.574.361,95 zł stanowi 92,91 %, w tym wydatki bieżące zrealizowano na kwotę 134.740.348,67 zł, wydatki majątkowe zrealizowano na kwotę 16.315.420,57 zł.
Wydatki majątkowe Miasta Ząbki stanowiły 10,80 % wydatków wykonanych ogółem na 2017 rok i zrealizowane zostały w 88,36 %, co stanowi kwotę 16.315.420,57 zł, w tym wydatki majątkowe niewygasające z końcem 2017 r. wyniosły 3.666.472,57 zł, zgodnie z uchwałą Nr LII/497/2017 Rady Miasta Ząbki z dnia 28 grudnia 2017 r. w sprawie wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego 2017.
Miasto Ząbki na wydatki na zadania realizowane z zakresu oświaty i wychowania oraz wydatki z zakresu edukacyjnej opieki wychowawczej wydatkowało w 2017 roku kwotę 68.637.137,61 zł, co stanowi 45,44% ogółu wydatków budżetu Miasta Ząbki, w tym na inwestycje oświatowe wydatkowano kwotę 4.373.107,64 zł, a na wydatki bieżące 64.264.029,97 zł.
W roku 2017 wykonanie dochodów z subwencji oświatowej wyniosło 29.627.073,00 zł, kwota dotacji celowych na zadania oświatowe otrzymanych na dzień 31.12.2017 r. wyniosła 3.744.592,75 zł.
Miasto Ząbki wydało kwotę 18.035.503,76 zł na dotacje dla przedszkoli niepublicznych i publicznych prowadzonych przez inny organ niż jst oraz kwotę 555.223,02 zł w związku z uczęszczaniem dzieci do przedszkoli na terenie innych gmin.
Prywatnej Szkole Podstawowej im. Ks. Jerzego Popieluszki w Ząbkach w 2017 r. przekazano dotację w wysokości 551.002,61 zł.
Publicznej Katolickiej Szkole Podstawowej przy ul. 11 Listopada 4 w Ząbkach w 2017 r. przekazano kwotę ogółem 2.641.797,17 zł.
Z osiągniętych dochodów w 2017 roku Miasto wykupiło obligacje w łącznej wysokości 4.800.000,00 zł.
Zgodnie ze sprawozdaniem Rb – Z – sprawozdanie o stanie zobowiązań wg tytułów dłużnych oraz poręczeń i gwarancji za okres od początku roku do 31 grudnia 2017 r. stan zobowiązań dłużnych Miasta Ząbki wyniósł 19.081.000,00 zł.
Zobowiązania Miasta Ząbki w roku 2017
| Zobowiązania | Kwota | w tym sektor finansów publicznych | banki komercyjne |
|--------------------------------------------------|-------------|-----------------------------------|-----------------|
| 1 | | | |
| Razem zobowiązania (zł) w tym: | 19 081 000,00 | 0,00 | 19 081 000,00 |
| -papieiry wartościowe | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| -kredyty i pożyczki długoterminowe, w tym wykup papierów wartościowych (obligacji) | 19 081 000,00 | 0,00 | 19 081 000,00 |
| -wymagalne | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
Wskaźnik splaty zobowiązań określony w art. 243 ufp wg planu na dzień 31 grudnia 2017 r., ustalony dla danego roku wynosi 13,13 %, a wskaźnik planowanej łącznej splaty zobowiązań 3,46 %. Miasto Ząbki spełnia wskaźnik splaty zobowiązań określony w art. 243 ufp.
Dług Miasta Ząbki w latach 2012-2017 (w zł)
Poniżej przedstawiono informację o stanie zobowiązań finansowych wszystkich jednostek budżetowych Miasta Ząbki na dzień 31 grudnia 2017 roku oraz stan należności na dzień 31 grudnia 2017 roku.
Informacja o stanie zobowiązań jednostek budżetowych Miasta Ząbki na dzień 31.12.2017 r. (wg sprawozdania Rb-28S)
| Dz. | Rozdz. | § | ZOBOWIĄZANIA w 2017 r. | Zobowiązania stan na 31.12.2017 r. | Termin zapłaty | Czego dotyczą? |
|-----|--------|-------|------------------------|------------------------------------|----------------|----------------|
| 1 | 2 | 3 | | | | |
| 600 | | | Transport i łączność | | | |
| 60016 | | 4300 | Drogi publiczne gminne | 3 990,74 | | |
| | | | Zakup usług pozostałych | 3 990,74 | 12.01.2018 r. 12.01.2018 r. | 1.697,40 zł konservacja urządzeń dźwigowych; 2.293,34 zł opłata z tytułu korzystania z gruntu |
| 700 | | | Gospodarka mieszkaniowa | 14 589,54 | | |
| 70005 | | | Gospodarka gruntami i nieruchomościami | 14 589,54 | | |
| | | 3030 | Różne wydatki na rzecz osób | 1 180,00 | 05.01.2018 r. | diety komisji mieszkaniowej |
| Dz. | Rozdz. | § | ZOBOWIĄZANIA w 2017 r. | Zobowiązania stan na 31.12.2017 r. | Termin zapłaty | Czego dotyczą? |
|-----|--------|---|------------------------|---------------------------------|---------------|----------------|
| | | | fizycznych | | | |
| | | 4260 | Zakup energii | 13 409,54 | 11.01.2018 r. | 1.591,00 zł energia elektryczna |
| | | | | | 13.01.2018 r. | 11.818,54 zł energia elektryczna |
| 750 | | | Admistracja publiczna | 505 260,98 | | |
| 75022 | | 23 | Rady gmin (miast i miast na prawach powiatu) | 23 164,07 | | |
| 3030 | | 23 | Różne wydatki na rzecz osób fizycznych | 164,07 | 05.01.2018 r. | diety radnych miasta |
| 75023 | | 480 | Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) | 753,52 | | |
| 3020 | | 162,50 | Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń | | 18.01.2018 r. | zakup odzieży roboczej dla pracownika |
| 4040 | | 391 | Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 911,58 | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4110 | | 68 | Składki na ubezpieczenia społeczne | 171,58 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4120 | | 7 | Składki na Fundusz Pracy | 696,53 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4140 | | 7 | Wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych | 700,00 | 20.01.2018 r. | wpłata na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za 12/2017 |
| 4210 | | 115,38 | Zakup materiałów i wyposażenia | | 13.01.2018 r. | energia elektryczna – refaktury |
| 4260 | | 2990,23 | Zakup energii | | 13.01.2018 r. | energia elektryczna |
| 4300 | | 1860,99 | Zakup usług pozostałych | | 16.01.2018 r. | 1.599,00 zł świadczenie usługi System Ewidencji Ludności |
| | | | | | 11.01.2018 r. | 120,00 zł koszty zastępcza polecenia wyjazdów służbowych |
| | | | | | 17.01.2018 r. | 141,99 zł wynajem mat podłogowych |
| 4410 | | 144,73 | Podróże służbowe krajowe | | 5.01.2018 r. | polecenie wyjazdów służbowych |
| 75095 | | 1343,39 | Pozostała działalność | | | |
| 4360 | | 123,00 | Oplaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | | 18.01.2018 r. | abonament za 12/2017 – wysyłanie wiadomości sms |
| 4610 | | 1220,39 | Koszty postępowania sądowego i prokuratorskiego | | 08.01.2018 r. | opłata komornicza |
| 754 | | 86079,54 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | | | |
| 75412 | | 57,69 | Ochotnicze straże pożarne | | | |
| 4260 | | 57,69 | Zakup energii | | 13.01.2018 r. | energia elektryczna |
| 75416 | | 86021,85 | Straż gminna (miejska) | | | |
| 4040 | | 69135,48 | Dodatkowe wynagrodzenie roczne | | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4110 | | 13353,08 | Składki na ubezpieczenia społeczne | | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4120 | | 1530,88 | Składki na Fundusz Pracy | | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4210 | | 2002,41 | Zakup materiałów i wyposażenia | wg harmonogramu splat (2018-2019) | | aparaty telefoniczne |
| 758 | | 3588,00 | Różne rozliczenia | | | |
| 75814 | | 3588,00 | Różne rozliczenia finansowe | | | |
| 4300 | | 3588,00 | Zakup usług pozostałych | | 4.01.2018 r. | usługa prawna |
| 801 | | 2372917,47 | Oświata i Wychowanie | | | |
| 80101 | | 1265723,23 | Szkoły podstawowe | | | |
| 4010 | | 351,63 | Wynagrodzenia osobowe pracowników | | 31.12.2018 r. | wynagrodzenie pracowników |
| 4040 | | 1041862,54 | Dodatkowe wynagrodzenie roczne | | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4110 | | 179000,63 | Składki na ubezpieczenia społeczne | | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4120 | | 22558,65 | Składki na Fundusz Pracy | | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 4210 | | 178,01 | Zakup materiałów i wyposażenia | | 1.01.2018 r. | tusze i tonery |
| 4240 | | 0,01 | Zakup środków dydaktycznych i książek | | 1.01.2018 r. | książki (dopłata do faktury) |
| 4260 | | 18218,79 | Zakup energii | | 22.01.2018 r. | 11.378,25 zł paliwo gazowe |
| | | | | | 31.01.2018 r. | 297,80 zł energia elektryczna |
| | | | | | 31.01.2018 r. | 6.542,74 zł energia elektryczna |
| Dz. | Rozdz. | § | ZOBOWIĄZANIA w 2017 r. | Zobowiązania stan na 31.12.2017 r. | Termin zapłaty | Czego dotyczy? |
|-----|--------|-----|------------------------|-----------------------------------|----------------|----------------|
| | | 4270| Zakup usług remontowych| 1 449,35 | 1.01.2018 r. 2.01.2018 r. 10.01.2018 r. | 221,40 zł naprawa kserokopiarki 957,35 zł konserwacja dźwigu 270,60 zł konserwacja dźwigu |
| | | 4300| Zakup usług pozostałych| 2 103,62 | 14.01.2018 r. 18.01.2018 r. | 1.594,82 zł wywóz śmieci 508,80 zł opłaty pocztowe |
| | 80103 | | Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych | 54 619,65 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 45 871,48 | 31.03.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 7 900,18 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 847,99 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | 80104 | | Przedszkole | 399 764,60 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 329 493,32 | 31.03.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 56 537,52 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 5 923,26 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4210| Zakup materiałów i wyposażenia | wg harmonogramu splat (2018-2019) | 7 810,50 | aparaty telefoniczne |
| | 80110 | | Gimnazja | 524 253,89 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 440 443,32 | 31.03.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 75 712,15 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 6 902,02 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4270| Zakup usług remontowych | 246,00 | 11.09.2017 r. | konserwacja dźwigu |
| | | 4300| Zakup usług pozostałych | 950,40 | 14.09.2017 r. | wywóz nieczystości |
| | 80113 | | Dowożenie uczniów do szkół | 1 573,78 | 15.01.2018 r. | zwrot kosztów dowozu dzieci niepełnosprawnych |
| | | 4300| Zakup usług pozostałych | 1 573,78 | 15.01.2018 r. | zwrot kosztów dowozu dzieci niepełnosprawnych |
| | 80148 | | Stołówki szkolne i przedszkolne | 31 558,80 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 26 704,47 | 31.03.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 4 577,02 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 277,31 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | 80149 | | Realizacja zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych formach wychowania przedszkolnego | 1 618,90 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 1 360,15 | 31.03.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 233,81 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 24,94 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | 80150 | | Realizacja zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży w szkołach podstawowych, gimnazjach, liceach ogólnokształcących, liceach profilowanych i szkołach zawodowych oraz szkołach artystycznych | 93 804,62 | | |
| | | 4010| Wynagrodzenia osobowe pracowników | 26,55 | 31.12.2018 r. | wynagrodzenie pracowników |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 78 279,96 | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| Dz. | Rozdz. | § | ZOBOWIĄZANIA w 2017 r. | Zobowiązania stan na 31.12.2017 r. | Termin zapłaty | Czego dotyczą? |
|-----|--------|-----|------------------------|-----------------------------------|----------------|----------------|
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 13 468,97 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 1 783,14 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4270| Zakup usług remontowych | 246,00 | 10.01.2018 r. | konserwacja dźwigu |
| 851 | | 85154| Ochrona zdrowia | 40 404,27 | | |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 31 214,02 | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 5 755,49 | 5.04.2018 r. | 5 637,29 zł składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 736,76 | 5.04.2018 r. | 118,20 zł ubezpieczenie społeczne od umowy zlecenia |
| | | 4170| Wynagrodzenia bezosobowe | 2 698,00 | 15.01.2018 r. | 720,00 zł składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 85219| Pomoc społeczna | 69 817,52 | | 16,76 zł fundusz pracy od umowy zlecenia |
| 852 | | 85219| Ośrodki pomocy społecznej | 69 450,52 | | |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 58 480,36 | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 10 070,29 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 856,91 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4260| Zakup energii | 42,96 | 11.01.2018 r. | energia elektryczna |
| 85230| | 3110| Świadczenia społeczne | 367,00 | 5.01.2018 r. | posilki dla uczniów |
| 854 | | 85401| Edukacyjna opieka wychowawcza | 116 886,81 | | |
| | | 85401| Świetlice szkolne | 116 886,81 | | |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 97 862,00 | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 16 859,14 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 2 165,67 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 855 | | 85501| Rodzina | 36 174,00 | | |
| | | 85501| Świadczenie wychowawcze | 14 221,61 | | |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 11 884,02 | 31.03.2018 r. | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 2 046,43 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 291,16 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 85502| | | Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego | 21 952,39 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 18 430,38 | 31.03.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4110| Składki na ubezpieczenia społeczne | 3 173,72 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4120| Składki na Fundusz Pracy | 348,29 | 5.04.2018 r. | składki zus od dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| 900 | | 90001| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 183 255,04 | | |
| | | 90001| Gospodarka ściekowa i ochrona wód | 75 175,01 | | |
| | | 4260| Zakup energii | 1 069,34 | 11.01.2018 r. | energia elektryczna |
| | | 4300| Zakup usług pozostałych | 74 105,67 | 14.01.2018 r. | wody opadowego |
| 90002| | | Gospodarka odpadami | 101 304,06 | | rozrachunki z tytułu dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2017 rok |
| | | 4040| Dodatkowe wynagrodzenie roczne | 14 639,27 | 31.03.2018 r. | |
nadwyżka budżetowa w wysokości 7.987.744,68 zł, która wynika ze zrealizowania dochodów w 101,36% większych o 2.137.558,43 zł oraz realizacji wydatków w 92,91% tj. mniejszych o 11.518.592,71 zł. Wolne środki, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy o finansach publicznych za 2017 r. wynoszą 13.656.151,14 zł.
Tabela o nadwyżce/deficycie Miasta Ząbki wg stanu na dzień 31.12.2017 r.
| WYDATKI | Plan na 31.12.2017 r. | Wykonanie na 31.12.2017 r. | % realizacji |
|----------------------------------------------|-----------------------|----------------------------|--------------|
| DOCHODY MIASTA ZĄBKI | 156 905 955,49 | 159 043 513,92 | 101,36 |
| Dochody bieżące | 150 936 692,67 | 153 052 555,51 | 101,40 |
| Dochody majątkowe | 5 969 262,82 | 5 999 958,41 | 100,36 |
| WYDATKI | 162 574 769,15 | 151 055 769,24 | 92,91 |
| Wydatki bieżące | 144 110 445,51 | 134 740 348,67 | 93,50 |
| Wydatki majątkowe | 18 463 916,44 | 16 315 420,57 | 88,36 |
| NADWYŻKA/DEFICYT | -5 668 406,46 | 7 987 744,68 | - |
| Przychody ogółem | 11 468 406,46 | 10 468 406,46 | 91,28 |
| wolne środki, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy o finansach publicznych w tym: | 10 468 406,46 | 10 468 406,46 | 100,00 |
| środki na pokrycie deficytu | 5 668 406,46 | 0,00 | 0,00 |
| inne źródła | 1 000 000,00 | 0,00 | - |
| Rozchody ogółem | 5 800 000,00 | 4 800 000,00 | 82,76 |
| splata kredytów i pożyczek w tym: | 4 800 000,00 | 4 800 000,00 | 100,00 |
| inne cele | 1 000 000,00 | 0,00 | - |
Dotacje udzielone przez Miasto Ząbki w 2017 roku organizacjom pożytku publicznego
| Lp. | Dział | Rozdz | § | WYDATKI | Plan na 2017 r. | Wykonanie |
|-----|-------|-------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-----------------|-----------|
| 1 | 750 | 75075 | 2360 | Dotacja celowa z budżetu jest na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji organizacjom prowadzącym działalność pożytku publicznego - rozwój sportu w Mieście Ząbki | 130 000,00 | |
| | | | | Miejski Klub Sportowy "Dolcan" | | 110 000,00|
| | | | | Uczniowski Klub Sportowy "Zabkowia Ząbki" | | 20 000,00 |
| | | | | Dział 750 – RAZEM | | 130 000,00|
| Lp. | Dział | Rozdz | § | WYDATKI | Plan na 2017 r. | Wykonanie |
|-----|-------|-------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-----------------|-----------|
| 1 | 851 | 85154 | 2360 | Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji stowarzyszeniom - organizacja letniego i zimowego wypoczynku dzieci i młodzieży | 57 600,00 | |
| | | | | Parafia Miłosierdzia Bożego w Ząbkach | | 3 600,00 |
| | | | | UKS „A-Z Aktywni Ząbki” | | 6 000,00 |
| | | | | UKS „SZABLA Ząbki” | | 3 000,00 |
| | | | | UKS „JEDYNKA Ząbki” | | 6 750,00 |
| | | | | UKS „SZABLA Ząbki” | | 3 000,00 |
| | | | | Parafia Miłosierdzia Bożego w Ząbkach | | 3 600,00 |
| | | | | UKS „A-Z Aktywni Ząbki” | | 8 400,00 |
| | | | | UKS „ZABKOVIA Ząbki” | | 7 650,00 |
| | | | | UKS „TAEKWON-DO Ząbki” | | 1 200,00 |
| | | | | UKS „DWOJKA Ząbki” | | 6 900,00 |
| | | | | UKS „JEDYNKA Ząbki” | | 5 850,00 |
| | | | | UKS „YOKO Ząbki” | | 1 650,00 |
| | | | | RAZEM – § 2360 | | 57 600,00 |
| 2 | 851 | 85154 | 2820 | Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji stowarzyszeniom - organizacja a letniego i zimowego wypoczynku dzieci i młodzieży | 51 600,00 | |
| | | | | Chorągiew Stołeczna ZHP – Hufiec Ząbki | | 6 000,00 |
| | | | | Miejski Klub Sportowy DOLCAN Ząbki | | 15 450,00 |
| | | | | Fundacja WZRASTAJ Edukacja, Kultura, Sport | | 2 250,00 |
| | | | | Miejski Klub Sportowy DOLCAN Ząbki | | 19 200,00 |
| | | | | Zwrot niewykorzystanej części dotacji | | -1 950,00 |
| | | | | Chorągiew Stołeczna ZHP – Hufiec Ząbki | | 6 750,00 |
| | | | | FSE – Stowarzyszenie Harcerstwa | | 3 900,00 |
| Lp. | Dział | Rozdz. | § | WYDATKI | Plan na 2017 r. | Wykonanie |
|-----|-------|--------|-----|-------------------------------------------------------------------------|----------------|-----------|
| | | | | Katolickiego „ZAWISZA” | 51 600,00 | 51 600,00 |
| | | | | **RAZEM: Organizacja letniego i zimowego wypoczynku dzieci i młodzieży** | 109 200,00 | 109 200,00|
| 3 | 851 | 85154 | 2360| Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji organizacjom prowadzącym działalność pożytku publicznego – upowszechnienie kultury i sportu | 48 000,00 | 0,00 |
| | | | | 7.02.2017 UKS „A-Z Aktywni Ząbki” | 2 000,00 | |
| | | | | 7.02.2017 UKS „DWÓJKA Ząbki” | 4 000,00 | |
| | | | | 7.02.2017 UKS „SZABLA Ząbki” | 2 000,00 | |
| | | | | 9.02.2017 UKS „ZĄBKOVIA Ząbki” | 16 000,00 | |
| | | | | 13.02.2017 Miedzyszkolny UKS „ZABKI” | 5 000,00 | |
| | | | | 1.03.2017 UKS „TAEKWON-DO Ząbki” | 2 000,00 | |
| | | | | 1.03.2017 UKS „SAME JUDO” | 3 000,00 | |
| | | | | 8.03.2017 KS „SIATKARZ Ząbki” | 5 000,00 | |
| | | | | **Zwrot niewykorzystanej części dotacji** | -686,25 | |
| | | | | 9.03.2017 KSW „KYOKUSHIN” | 5 000,00 | |
| | | | | 13.03.2017 UKS „JEDYNKA Ząbki” | 2 000,00 | |
| | | | | 20.03.2017 UKS „YOKO Ząbki” | 2 000,00 | |
| | | | | **RAZEM: § 2360** | 48 000,00 | 47 313,75 |
| 4 | 851 | 85154 | 2820| Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji stowarzyszeniom – upowszechnienie kultury i sportu | 44 000,00 | 0,00 |
| | | | | 7.02.2017 Miejski Klub Sportowy DOLCAN Ząbki | 30 000,00 | |
| | | | | 15.02.2017 PZW – Kolo Nr 61 Ząbki | 8 000,00 | |
| | | | | 21.02.2017 Fundacja WZRASTAJ – Turniej Wielkanocny | 750,00 | |
| | | | | 21.02.2017 Fundacja WZRASTAJ – Turniej Miedzypokoleniowy | 750,00 | |
| | | | | 21.02.2017 Fundacja WZRASTAJ – Turniej Mikołajkowy | 750,00 | |
| | | | | 21.02.2017 Fundacja WZRASTAJ – Szachowy Dzień Dziecka | 750,00 | |
| | | | | 10.04.2017 TPZ – Towarzystwo Przyjaciół Ząbek | 3 000,00 | |
| | | | | **RAZEM: § 2820** | 44 000,00 | 44 000,00 |
| | | | | **RAZEM: Upowszechnienie kultury fizycznej i sportu** | 92 000,00 | 91 313,75 |
| 5 | 851 | 85154 | 2820| Udzielanie pomocy w postaci czasowego schronienia osobom bezdomnym, których bezdomność w sposób bezpośredni lub pośredni wynika z problemu alkoholowego | 20 000,00 | 0,00 |
| | | | | 30.01.2017 Fundacja „Dzieci Ulicy” | 20 000,00 | |
| | | | | **RAZEM: Udzielanie pomocy w postaci schronienia osobom bezdomnym** | 20 000,00 | 20 000,00 |
| 6 | 851 | 85154 | 2820| Wspomaganie działań z zakresu nauki, edukacji i wychowania dzieci i młodzieży | 3 000,00 | |
| | | | | 10.02.2017 TPZ - Towarzystwo Przyjaciół Ząbek | 1 300,00 | |
| | | | | 4.09.2017 TPZ - Towarzystwo Przyjaciół Ząbek | 1 700,00 | |
| | | | | **RAZEM: Działania z zakresu nauki, edukacji i wychowania dzieci i młodzieży** | 3 000,00 | 3 000,00 |
| 7 | 851 | 85154 | 2820| Wspomaganie działań w zakr. upowszechnienia kultury muzycznej wśród mieszkańców Miasta | 35 000,00 | |
| | | | | 30.01.2017 Stowarzyszenie Przyjaciół Szkoł i Placówek Edukacyjno-Wychowawczych Miasta Ząbki | 35 000,00 | 35 000,00 |
| | | | | **RAZEM: Upowszechnienie kultury muzycznej wśród mieszkańców Miasta** | 35 000,00 | 35 000,00 |
| 8 | 851 | 85154 | 2820| Wspomaganie działań na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa | 8 000,00 | |
| | | | | 30.01.2017 TPZ - Towarzystwo Przyjaciół Ząbek | 5 276,00 | |
| | | | | 4.09.2017 TPZ - Towarzystwo Przyjaciół Ząbek | 2 724,00 | |
| | | | | **RAZEM: Działania na rzecz rodziny, macierzyństwa, rodzicielstwa** | 8 000,00 | 8 000,00 |
| 9 | 851 | 85154 | 2820| Wspomaganie działań z zakresu ochrony i promocji zdrowia | 10 010,00 | |
| | | | | 27.03.2017 Stowarzyszenie PRO – Pracownia Rozwoju Osobowości | 10 010,00 | |
| | | | | **RAZEM: Działania z zakresu ochrony i promocji zdrowia** | 10 010,00 | 10 010,00 |
| 10 | 851 | 85154 | 2820| Wspieranie działań na rzecz osób w wieku emerytalnym | 2 840,00 | |
| | | | | 5.12.2017 Stowarzyszenie Emerytów, Rencistów i Inwalidów w Ząbkach "Tango" | 1 890,00 | |
| | | | | **RAZEM: Działania na rzecz osób w wieku emerytalnym** | 2 840,00 | 1 890,00 |
| | | | | **Dział 851 – RAZEM** | 280 050,00 | 278 413,75|
| Lp. | Dział | Rozdz. | § | WYDATKI | Plan na 2017 r. | Wykonanie |
|-----|-------|--------|-----|-------------------------------------------------------------------------|----------------|-----------|
| 1 | 852 | 85295 | 2820| Prowadzenie pozaszkolnej świetlicy edukacyjno-terapeutycznej | 31 000,00 | |
| | | | | 30.01.2017 TPD – Kolo Pomocy Dzieciom i Młodzieży | 31 000,00 | |
| | | | | **RAZEM: Prowadzenie pozaszkolnej świetlicy edukacyjno-terapeutycznej** | 31 000,00 | 31 000,00 |
| | | | | **Dział 852 – RAZEM** | 31 000,00 | 31 000,00 |
| Lp. | Dział | Rozdz | § | WYDATKI | Plan na 2017 r. | Wykonanie |
|-----|-------|-------|-------|-------------------------------------------------------------------------|-----------------|-----------|
| 1 | 926 | 92605 | 2820 | Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji stowarzyszeniom – zadania z zakresu kultury fizycznej | 88 000,00 | 0,00 |
| | | | | Miejski Klub Sportowy „DOLCAN” Ząbki | | 88 000,00 |
| 2 | 926 | 92605 | 2360 | Dotacje celowe z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, udzielone w trybie art. 221 ustawy, na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji organizacjom prowadzącym działalność pożytku publicznego – zadania z zakresu kultury fizycznej | 56 950,00 | 0,00 |
| | | | | Uczniowski Klub Sportowy „ZABKOVIA” Ząbki | | 44 000,00 |
| | | | | Uczniowski Klub Sportowy „SZABLA” Ząbki | | 11 000,00 |
| | | | | Uczniowski Klub Sportowy „SZABLA” Ząbki | | 1 950,00 |
| | | | | **RAZEM: Zadania w zakresie kultury fizycznej** | **144 950,00** | **144 950,00** |
| | | | | **Dział 926 – RAZEM** | **144 950,00** | **144 950,00** |
Miasto Ząbki nie posiada zobowiązań o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 oraz nie udzielało poręczeń i gwarancji podmiotom.
Miasto Ząbki otrzymało dotacje z budżetu innych jednostek samorządu terytorialnego w wysokości 447.367,77 zł, w tym na utrzymanie zieleni w pasie dróg powiatowych w wysokości 11.212,05 zł oraz na zadania bieżące realizowane na podstawie umów między jednostkami samorządu terytorialnego dotyczy rozdziałów 80103, 80104, 80106 §2310 w kwocie 436.155,72 zł.
Udzielono dotacji innym jednostkom samorządu terytorialnego w wysokości 780.991,92 zł, w tym na dofinansowanie zadań inwestycyjnych zostały zrealizowane w wysokości 493.106,45 zł oraz na zadania bieżące wg rozdziału 20103, 80104, 80106 §2310 w kwocie 287.885,47 zł.
**BURMISTRZ**
Miasta Ząbki
Robert Perkowski
25.05.2018
Elżbieta Zmijewska | <urn:uuid:f7df3034-a15f-4d0b-9b00-6b5716ac598d> | finepdfs | 1.835938 | CC-MAIN-2019-22 | http://bip.zabki.pl/zalacznik/73259 | 2019-05-21T11:27:16Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232256314.52/warc/CC-MAIN-20190521102417-20190521124417-00048.warc.gz | 25,846,696 | 0.999866 | 0.999902 | 0.999902 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
3625,
5916,
7401,
8538,
9879,
12607,
17980,
23492,
29172,
35945,
43527,
45982
] | 1 | 0 |
ZARZĄDZENIE NR 41.2021
STAROSTY OPATOWSKIEGO
z dnia 11 czerwca 2021 r.
o zmianie zarządzenia w sprawie wprowadzenia Regulaminu Pracy w Starostwie Powiatowym w Opatowie
Na podstawie art. 104, 104¹, 104² §2, 104³ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz.1320), w związku rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenia o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L z 2016 r. Nr 119, str. 1, z 2018 r. Nr 127, str. 2 oraz z 2021 r. Nr 74, str. 35), oraz art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 920), zarządza się, co następuje:
§ 1. W załączniku do zarządzenia Nr 55.2015 Starosty Opatowskiego z dnia 4 grudnia 2015 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu Pracy w Starostwie Powiatowym w Opatowie, zmienionego zarządzeniem Nr 71.2017 Starosty Opatowskiego z dnia 13 grudnia 2017 r., po załączniku Nr 3 dodaje się załącznik Nr 4 do Regulaminu Pracy Starostwa Powiatowego w Opatowie, który otrzymuje brzmienie zgodne z załącznikiem do niniejszego zarządzenia.
§ 2. Wykonanie zarządzenia powierza się kierownikowi Referatu Administracyjno – Gospodarczego, natomiast w zakresie § 3 pracownikowi do spraw kadr.
§ 3. Zmiana regulaminu wchodzi w życie po upływie 2 tygodni od dnia podania go do wiadomości pracowników, za pomocą komunikatu zamieszczonego w elektronicznym obiegu dokumentów, a pracownikom, którzy nie mają dostępu do elektronicznego obiegu dokumentów poprzez przedstawienie im do zapoznania się.
Starosta Opatowski
mgr Tomasz Staniek
ZASADY MONITORINGU WIZYJNEGO
1. Niniejsze zasady określają cel i zasady funkcjonowania systemu monitoringu wizyjnego w Starostwie Powiatowym w Opatowie, zwanego dalej „Starostwem”, miejsca instalacji kamer systemu na terenie instytucji oraz przyległego terenu, reguły rejestracji i zapisu informacji oraz sposobu ich zabezpieczenia, w celu zapewnienia porządku publicznego i bezpieczeństwa pracowników, najemców budynku oraz klientów przebywających na terenie budynku ochrony przeciwpożarowej, ochrony mienia i zachowania w tajemnicy informacji, której ujawnienie może narazić Starostwo na szkodę. Celem monitoringu wizyjnego jest:
a) zapewnienie bezpieczeństwa użytkownikom budynku Urzędu,
b) ograniczenie dostępu do pomieszczeń osób nieupoważnionych,
c) wyeliminowanie oraz ustalenie sprawców aktów wandalizmu, a także rejestracja zdarzeń sprzyjająca ustaleniu sprawcy wykroczenia lub przestępstwa,
d) wyjaśnianie ewentualnych sytuacji konfliktowych oraz ustalanie sprawców czynów nagannych zagrażających zdrowiu i bezpieczeństwu użytkowników obiektów urzędu,
e) zwiększenie bezpieczeństwa mienia obiektów Urzędu.
2. Monitoring nie stanowi środka nadzoru nad jakością wykonywania pracy przez pracowników Urzędu.
3. System monitoringu wizyjnego w budynku, o którym mowa w ust., składa się z następujących elementów:
a) systemu kamer rejestrujących wraz z infrastrukturą sieci teletechnicznej związanej z monitoringiem,
b) urządzenia rejestrującego zawierającego dysk, na których zapisywany jest materiał wideo,
c) monitora służące do obserwacji obrazu w czasie rzeczywistym.
4. System, o którym mowa w ust. 3, zlokalizowany jest w szafie RACK zamykanej na klucz, do której dostęp posiada upoważniony pracownik przez Administratora Danych Osobowych, zwanego dalej „ADO”.
5. Monitoring funkcjonuje całodobowo. Rejestracji i zapisowi na nośniku danych, podlega wyłącznie obraz (wizja), bez dźwięku.
6. Zapisowi mogą podlegać następujące informacje:
a) wizerunek osoby,
b) nr rejestracyjny pojazdu,
c) czas i miejsce zdarzenia,
d) sposób zachowania osoby.
7. Zapis z monitoringu zawierający dane osobowe służy wyłącznie do celów opisanych powyżej, przez okres nieprzekraczający 30 dni od dnia nagrania – z zastrzeżeniem ust. 8.
8. Po upływie okresu przechwarzania uzyskane w wyniku monitoringu nagrania obrazu podlegają nadpisaniu. Wyjątkiem są nagrania, które stanowią dowód w postępowaniu prowadzonym na podstawie szczególnych praw lub „ADO”, powziął wiadomość, iż mogą one stanowić dowód w postępowaniu – wówczas jest on zobowiązany zabezpieczyć nagrania i przechowywać je przez okres 3 miesięcy.
9. Zapis na nośniku nie jest archiwizowany.
10. Dostęp do danych z monitoringu w systemie informatycznym jest możliwy wyłącznie po wprowadzeniu identyfikatora oraz udanym uwierzytelnieniu użytkownika przez administratora systemu lub upoważnioną osobę przez ADO.
11. Miejscami objętymi monitoringiem są:
a) wejścia główne oraz boczne do budynków,
b) elewacja frontu budynku,
c) brama wjazdowa na teren urzędu oraz szlabany przy parkingu,
d) przestrzeń publiczna wokół budynków (ciagi piesze, drogi na terenie nieruchomości),
e) obiekty gospodarcze i garaże,
f) miejsca parkingowe,
g) wejście do obiektu oraz przestrzeń na parterze obejmująca obszar południowo – zachodni.
12. Wybór punktów zainstalowania kamer w lokalizacjach wymienionych w ust. 11 został dokonany w oparciu o poszanowanie praw i wolności obywateli i pracowników.
13. Monitoring wizyjny nie obejmuje pomieszczeń sanitarnych, socjalnych i innych poziomów obiektu.
14. Za informatyczną oraz techniczną obsługę monitoringu odpowiedzialny jest kierownik Referatu Administracyjno – Gospodarczego, który posiada upoważnienie do przetwarzania danych osobowych wystawione przez ADO.
15. Dostęp do nagrani monitoringu wizyjnego ma kierownik Referatu Administracyjno – Gospodarczego lub inny upoważniony przez ADO pracownik.
16. Dane zarejestrowane przez monitoring nie stanowią informacji publicznej i nie podlegają udostępnieniu w trybie dostępu do informacji publicznej.
17. Dane zarejestrowane mogą zostać udostępnione osobie zainteresowanej w sytuacji, gdy nie narusza to praw innych osób.
18. Osoba zainteresowana zabezpieczeniem danych z monitoringu na potrzeby przyszłego postępowania może się zwrócić z pisemnym wnioskiem do ADO z prośbą o ich zabezpieczenie przed usunięciem po upływie okresu ich przechowywania, o którym mowa w ust. 7.
19. Formularz wniosku o zabezpieczenie lub udostępnienie danych z monitoringu wizyjnego Starostwa udostępniony jest na stronie prowadzonego przez Urząd Biuletynu Informacji Publicznej, którego treść stanowi załącznik nr 1 do niniejszych zasad.
20. Wniosek, o którym mowa w ust. 19, należy złożyć w terminie do 10 dni, licząc od dnia, w którym zdarzenie mogło mieć miejsce. Wniosek musi zawierać:
a) dokładną datę zdarzenia,
b) przybliżoną godzinę zdarzenia,
c) miejsce zdarzenia,
d) podstawę prawną lub określony interes prawny i jego uzasadnienie.
21. W przypadku złożenia wniosku po wskazanym terminie lub wniosku, który nie będzie zawierał wszystkich informacji wymienionych w ust. 20, wniosek może zostać rozpatrzony odmownie.
22. Zapis z systemu monitoringu wizyjnego udostępnia się uprawnionym instytucjom w zakresie prowadzonych przez nie czynności prawnych np. policji, straży pożarnej, sądom, prokuraturom na ich pisemny wniosek.
23. Jeśli w wyniku realizacji nagrania udokumentowane zostało przestępstwo karane z urzędu, ADO zobowiązany jest zgłosić ten fakt do właściwych organów ścigania.
24. ADO jest zobowiązany do weryfikacji tożsamości osoby wnioskującej i ustalenia, czy przysługuje jej prawo do uzyskania dostępu do nagrania lub jego zabezpieczenia, zaś w przypadku podmiotu lub organu ADO przy pomocy Inspektora Ochrony Danych ustala, czy istnieje podstawa prawna udostępnienia nagrania, i w razie braków zwraca się o podanie danych niezbędnych do dokonania weryfikacji tożsamości lub ustalenia podstawy prawnej.
25. Zapis z monitoringu wizyjnego wydawany jest na podstawie protokołu przekazania kopii nagrania z systemu monitoringu wizyjnego Starostwa, którego wzór stanowi załącznik nr 2 do niniejszych zasad.
26. Udostępnienie danych z monitoringu podlega rejestracji w rejestrze zabezpieczonych lub udostępnionych nagrań z monitoringu wizyjnego Starostwa, prowadzonego przez kierownika Referatu Administracyjno - Gospodarczego, którego wzór stanowi załącznik nr 3 do niniejszych zasad.
27. Osoby przebywające na terenie, o którym mowa w ust. 11 są poinformowane o funkcjonowaniu systemu monitoringu wizyjnego (budynek posiada oznaczenie "OBIEKT MONITOROWANY") oraz o zasadach przetwarzania danych poprzez oznakowanie stosownymi tabliczkami informacyjnymi, zawierającymi pikrogram kamery oraz klauzulę informacyjną warstwową.
28. Pełna treść klauzuli informacyjnej dotyczącej monitoringu opublikowana jest na stronach internetowych ADO pod adresem https://bip.opatow.pl/ oraz dostępna jest na tablicy ogłoszeń Starostwa.
Dane wnioskodawcy /podaj imię lub imiona i nazwisko lub nazwa podmiotu wnioskującego/:
..................................................................................................................................
Zamieszkały/-a albo Siedziba /podaj dokładny adres i kod do miejscowości/:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Telefon kontaktowy: ........................................... Adres e-mail: ..............................
Starosta Opatowski
w Opatowie
W N I O S E K
o zabezpieczenie lub udostępnienie danych z monitoringu wizyjnego Starostwa Powiatowego w Opatowie
Zwracam się z prośbą o zabezpieczenie i udostępnienie danych z monitoringu wizyjnego Starostwa Powiatowego w Opatowie:
Data zdarzenia: Kliknij tutaj, aby wprowadzić datę.
Miejsce zdarzenia:
☐ wejścia główne oraz boczne do budynków
☐ tereny zielone wewnętrzne
☐ elewacje budynku
☐ bramy wjazdowe na teren Urzędu
☐ przestrzeń publiczna wokół budynków (ciągi piesze, ulica)
☐ korytarze wewnątrz budynków
Zakres czasowy: Kliknij tutaj, aby wprowadzić tekst.
Opis zdarzenia i cel udostępnienia nagrań wraz z podstawą prawną lub określeniem interesu prawnego i jego uzasadnienie:
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
Podpis i ewentualnie pieczęć wnioskodawcy
| L.p. | Nr sprawy | Dane wnioskodawcy | Data wniosku | Okres nagrania | Miejsce nagrania (lokalizacja kamery) | Dane osoby sporządzającej kopię | Sposób załatwienia | Data udostępnienia nagran odbiorcy | Uwagi |
|------|-----------|-------------------|--------------|---------------|-------------------------------------|-------------------------------|------------------|---------------------------------|-------|
| 1 | | | | | | | | | |
| 2 | | | | | | | | | |
| 3 | | | | | | | | | |
| 4 | | | | | | | | | |
| 5 | | | | | | | | | |
| 6 | | | | | | | | | |
| 7 | | | | | | | | | |
| 8 | | | | | | | | | |
| 9 | | | | | | | | | |
| 10 | | | | | | | | | |
Protokół przekazania kopii nagrania z systemu monitoringu wizyjnego Starostwa Powiatowego w Opatowie
Sporządzony w dniu Kliknij tutaj, aby wprowadzić datę.
pomiędzy:
Administrator Danych Osobowych – Starosta Opatowski, ul. Henryka Sienkiewicza 17, 27-500 Opatów,
zwany dalej „ADO”
przekazuje:
Dane wnioskodawcy /podaj imię lub imiona i nazwisko lub nazwa podmiotu wnioskującego/:
..................................................................................................................................
Zamieszkały/-a albo Siedziba/podaj dokładny adres i kod do miejscowości/:
..................................................................................................................................
zwany dalej „Przyjmującym”
dane z monitoringu wizyjnej Starostwa Powiatowego w Opatowie, na podstawie pisemnego wniosku z dnia Kliknij tutaj, aby wprowadzić datę.
ADO przekazuje, a Przyjmujący przyjmuje następujące dane z monitoringu wizyjnego (zapis z kamer) na nośniku elektronicznym:
| Data | Lokalizacja kamery | Czas nagrania |
|------|--------------------|---------------|
| | | |
| | | |
| | | |
| | | |
Przyjmujący dane oświadcza, że wykorzystane zostaną one wyłącznie do celów określonych w pisemnym wniosku, stanowiącym załącznik do niniejszego protokołu.
Protokół sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.
ADO: ...........................................................................
PRZYJMUJĄCY: .......................................................... | eb207393-013a-4ee9-9170-646d99d9d64c | finepdfs | 1.55957 | CC-MAIN-2024-18 | https://bip.opatow.pl/dokumenty/download/dok_id/84/zal/161/type/zal/dir/pub.html | 2024-04-19T22:14:06+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817455.17/warc/CC-MAIN-20240419203449-20240419233449-00274.warc.gz | 110,033,619 | 0.999784 | 0.999971 | 0.999971 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1724,
4378,
7286,
8733,
10437,
12894,
14587
] | 1 | 0 |
Protokół z wyboru wykonawcy zamówienia publicznego
o wartości nieprzekraczającej równowartości 14.000 euro
Z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie dokonania zamówienia do kwoty 14.000 euro, tj. z wyłączeniem przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004 r. na podstawie art. 4 pkt 8 (tj. z 2010r., Dz. U. Nr 113 poz. 759 z późn. zm.)
... Zakup i dostawa materiałów biurowych na potrzeby pracowników Urzędu Miejskiego w Cybince..................
(opis przedmiotu zamówienia)
1) Szacunkowa wartość zamówienia (netto/brutto): .... 16 500 zł (netto) 20 295 zł (brutto) ...........................................
2) Kryteria wyboru: ..... cena - 100 % ..................................................................
3) Wykonawcy zaproszeni do złożenia oferty:
| Lp. | Nazwa i adres Wykonawcy | Data złożenia oferty | Uwagi |
|-----|-------------------------------------------------------------|----------------------|-------|
| 1. | Sklep „Benefit” G. Samulski | 29.01.2014 | |
| | ul. Szkolna 5, 69-108 Cybinka | | |
| 2. | Biuro Plus B. Krepa W. Krepa Sp.j. | 29.01.2014 | |
| | ul. Piaskowa, 65-209 Zielona Góra | | |
| 3. | P.U.H. PANZET BIS M. Olejarz | 29.01.2014 | |
| | ul. Kręta 39B/6, 65-788 Zielona Góra | | |
| 4. | Zakład Usług Handlowych R. Salaciński | 29.01.2014 | |
| | ul. Agrestowa 12/1, 65-780 Zielona Góra | | |
| 5. | P.U.H. Omega sp. jawna Ćwilinscy | 29.01.2014 | |
| | ul. Woj. Polskiego 49b, 65-762 Zielona Góra | | |
4) Wybrano ofertę najkorzystniejszą dla poniższego asortymentu:
4.1. ... Sklep „Benefit” G. Samulski ........................................................
(nazwa Wykonawcy)
| Akumulator AAA min. 800mAh GP lub Energizer | 2 | Szt. |
|--------------------------------------------|---|------|
| Bloczek samoprzylepny różne kolory w kostce (76x76)mm 450 kartek (lub zbliżona ilość) | 3 | Szt. |
| Blok biurowy A4 50 kartek w kratkę | 6 | Szt. |
| Cienkopis czarny 0,4mm PM-Smartliner PP F | 25| Szt. |
| Cienkopis czerwony 0,4mm PM-Smartliner PP F | 30| Szt. |
| Cienkopis niebieski 0,4mm PM-Smartliner PP F| 25| Szt. |
| Cienkopis zielony 0,4mm PM-Smartliner PP F | 25| Szt. |
| Druk polecenie przelewu 4-odcinkowe ind. 445-5 Michalczyk i Prokop | 4 | Szt. |
| Item Description | Quantity | Unit |
|---------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Klej w sztyfcie 22g Amos | 18 | Szt. |
| Koperta B5 HK pełna biała 1 kar.=500 szt. | 3 | Kar. |
| Koperta C6 SK pełna biała 1 kar.=1000 szt. | 5 | Kar. |
| Koszulka foliowa groszkowa na dokumenty A4 1 op.=100 szt. | 22 | Op. |
| Księga korespondencyjna 300 kartek ind. 02016 Typograf | 2 | Szt. |
| Papier Pollux A4 80 g/500 ark. 1 kar.=5 szt. | 44 | Kar. |
| Płyta DVD-R Verbatim 1 op.=50 szt. | 5 | Op. |
| Skoroszyt tekturowy pełny wpinany (oczkowy) A4 Bartorex | 200 | Szt. |
| Skoroszyt wpinany PCV A4 czerwony | 40 | Szt. |
| Skoroszyt wpinany PCV A4 niebieski | 15 | Szt. |
| Skoroszyt wpinany PCV A4 czarny | 50 | Szt. |
| Skoroszyt wpinany PCV A4 zielony | 40 | Szt. |
| Skoroszyt wpinany PCV A4 żółty | 15 | Szt. |
| Skorowidz ½ A4 96 kartek spięty (nie spirala) | 2 | Szt. |
| Spinacze okrągle 33 mm metalowe 1 op.=100 szt. | 30 | Op. |
cena netto ... 2 476,49 zł ..., brutto ... 3 046,08 zł, słownie ...trzy tysiące czterdzieści sześć złotych 08/100).
4.2. ...Biuro Plus B. Krępa W. Krepa Sp.j.................................................................(nazwa Wykonawcy)
| Item Description | Quantity | Unit |
|---------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Karton archiwizacyjny A4 grzbiet 80mm | 200 | Szt. |
| Magnesy okrągle do tablicy 1 op.=10 szt. | 5 | Op. |
| Notes samoprzylepny żółty 100 kartek (76 x 76)mm | 50 | Szt. |
| Nożyczki metalowe min. 16 cm | 1 | Szt. |
| Nożyczki metalowe, rękojeść z niełamliwego plastiku min. 15 cm | 2 | Szt. |
| Papier A4 80 g/500 ark. mix kolorów w ryzie | 1 | Ryza.|
| Papier Polspeed A4 80 g/500 ark. | 30 | Kar. |
| Papier A4 80 g/500 ark. żółty | 2 | Ryza |
| Papier A4 80 g/500 ark. różowy | 2 | Ryza |
| Pinezki srebrne 1 op.=100 szt. | 10 | Op. |
| Taśma pakowa brązowa akryl 48mm x min. 30m | 4 | Szt. |
| Item Description | Quantity | Unit |
|---------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Zeszyt A5 96 kartek w kratkę twarda oprawa | 5 | Szt. |
| Teczka lakierowana na gumce Esselte A4 zielona | 5 | Szt. |
cena netto ... **1 294,81 zł** ..., brutto ... **1 592,61 zł**, słownie ...tysiąc pięćset dziewięćdziesiąt dwa zlote 61/100).
4.3. ... P.U.H. PANZET BIS M. Olejarz ...........................................................................
(nazwa Wykonawcy)
| Item Description | Quantity | Unit |
|---------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Blok biurowy A5 100 kartek w kratkę | 3 | Szt. |
| Klips biurowy metalowy 32mm 1 op.=12 szt. | 5 | Op. |
| Koperta foliowa na płyty CD 1 op.=10 szt. | 1 | Op. |
| Koszulka na dokumenty A4 zgrzana w kształt "L" 1 op.=25 szt. | 1 | Op. |
| Papier A5 80 g/500 ark. białość wg CIE min. 161 | 10 | Ryza |
| Pinezki koleczki (do tablic korkowych) różnokolorowe 1 op.=100 szt. | 2 | Op. |
| Rolki paragonowe do kalkulatora 28mm x 25m | 30 | Szt. |
| Rozszywacz | 4 | Szt. |
| Ściereczki nasącone do monitorów | 6 | Szt. |
| Taśma klejąca 24mm x 20m | 60 | Szt. |
| Zawieszki plastikowe do kluczy mix kolorów 1 op.=100 szt. | 1 | Op. |
cena netto ... **153,45 zł** ..., brutto ... **188,75 zł**, słownie ...sto osiemdziesiąt osiem złoty 75/100).
4.4. ... Zakład Usług Handlowych R. Salaciński ........................................................
(nazwa Wykonawcy)
| Item Description | Quantity | Unit |
|---------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Ewidencja wyjść w godzinach służbowych A4 ind. 02082 Typograf | 2 | Szt. |
| Korektor pisak Pentel ZL901 7ml | 18 | Szt. |
| Korektor taśma Tipp-Ex 7500 | 7 | Szt. |
| Rysik (grafit) do ołówka automatycznego HB 0,5mm | 6 | Szt. |
| Taśma klejąca dwustronna 38mm x 25m | 4 | Szt. |
cena netto ... **116,94 zł** ..., brutto ... **143,83 zł**, słownie ...sto czterdzieści trzy złote 83/100).
| Item Description | Quantity | Unit |
|----------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Druk kwitariusz przychodowy A5 K-103 ind. 01085 Typograf | 10 | Szt. |
| Druk polecenie-księgowania A5 ind. 02009 Typograf | 3 | Szt. |
| Druk polecenie przelewu 2-odcinkowe ind. 01132 Typograf | 13 | Szt. |
| Druk polecenie przelewu 4-odcinkowe ind. 112-2 Michalczyk i Prokop | 10 | Szt. |
| Druk umowa – zlecenie ind. 511-1 Michalczyk i Prokop | 2 | Szt. |
| Dziennik korespondencyjny A4 96 kartek ind. 288 Dan-Mark | 1 | Szt. |
| Klej w sztyfcie 8g Amos | 10 | Szt. |
| Klips biurowy metalowy 25mm 1 op.=12 szt. | 2 | Op. |
| Klips biurowy metalowy 41mm 1 op.=12 szt. | 5 | Op. |
| Klipsy archiwizacyjne plastikowe Fellowes 1 op.=100 szt. | 1 | Op. |
| Koperta na płyty CD 1 op.=100 szt. | 3 | Op. |
| Koszulka groszkowa z klapką boczną A4 1 op.=10 szt. | 5 | Op. |
| Linijka plastikowa 30 cm | 3 | Szt. |
| Marker Colli-Marker czarny | 6 | Szt. |
| Marker Pilot CD czarny dwustronny SCA-TMCD-B | 4 | Szt. |
| Notes kostka klejony biały 900 kartek (8,5 x 8,5)cm lub (8,3 x 8,3)cm | 27 | Szt. |
| Notes kostka klejony kolorowy 500 kartek (8,5 x 8,5)cm lub (8,3 x 8,3)cm | 3 | Szt. |
| Notes samoprzylepny żółty 100 kartek (38 x 51)mm 3M Post-It 653 1op.= 3 szt. | 9 | Op. |
| Składanka komputerowa 3-warst. 240/12 kopie kolorowe 1op.=600szt. | 2 | Op. |
| Papier Pollux A3 80 g/500 ark. 1 kar.=5 ryz | 1 | Kar. |
| Pasek skoroszytowy (waszy z PP z metalową blaszką) (150 x 38)mm 1 op.=25 szt. | 1 | Op. |
| Płyta CD-R Verbatim 1 op.=50 szt. | 6 | Op. |
| Rolki do kas fiskalnych 57mm x 30m | 10 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x75mm czarny | 20 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x75mm czerwony | 30 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x75mm niebieski | 20 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x75mm zielony | 20 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x75mm żółty | 10 | Szt. |
| Item Description | Quantity | Unit |
|---------------------------------------------------------------------------------|----------|------|
| Segregator laminowany z okuciami A4x50mm czarny | 10 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x50mm czerwony | 20 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x50mm niebieski | 10 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x50mm zielony | 10 | Szt. |
| Segregator laminowany z okuciami A4x50mm żółty | 10 | Szt. |
| Skorowidz z notatnikiem A5 spięty (nie spirala) | 2 | Szt. |
| Sprężone powietrze 400 ml | 6 | Szt. |
| Tablica korkowa (60 x 80)cm z ramą drewnianą | 1 | Szt. |
| Taśma klejąca dwustronna 24mm x 10m | 4 | Szt. |
| Taśma pakowa transparentna akryl 48mm x min. 30m | 4 | Szt. |
| Teczka tekturowa na gumce A4 Bartorex | 40 | Szt. |
| Teczka tekturowa wiązana A4 Bartorex | 190 | Szt. |
| Tusz czerwony do poduszek tuszujących poj. 25ml Noris | 4 | Szt. |
| Wałek barwiący czerwono-czarny IR40T | 10 | Szt. |
| Taśma barwiąca OKI ML 393/3410 nylon HD 13mm Black Point | 4 | Szt. |
| Zakładki samoprzylepne nieprzezroczyste (20 x 50)mm 4 różne kolory w opakowaniu | 10 | Szt. |
| Zakreślacz końcówka ścięta niebieski Donau D-text | 10 | Szt. |
| Zakreślacz końcówka ścięta pomarańczowy Donau D-text | 20 | Szt. |
| Zakreślacz końcówka ścięta seledynowy Donau D-text | 3 | Szt. |
| Zakreślacz końcówka ścięta zielony Donau D-text | 15 | Szt. |
| Zakreślacz końcówka ścięta żółty Donau D-text | 25 | Szt. |
| Zszywacz 24/6 Eagle IN TOUCH S5147 czarno-biały 20 kartek | 1 | Szt. |
| Zszywki 24/6 | 60 | Szt. |
| Wkład-folia do laminatora CS9 Leitz Xyron standard A4 30 m | 3 | Szt. |
| Okładka do bindowania skóropodobna czarna A4 l op.=100 szt. | 1 | Op. |
| Okładka do bindowania folia bezbarwna 150 mic A-4 l op.=100 szt. | 1 | Op. |
| Toner 53A HP LaserJet oryginal | 5 | Szt. |
| Toner Xerox Phaser 3010 | 4 | Szt. |
cena netto ... 3 248,91 zł ..., brutto ... 3996,16 zł, słownie ... trzy tysiące dziewięćset dziewięćdziesiąt sześć złotych 16/100)
5) Postępowanie unieważniono z powodu: .........................................................................................................
(wskazać powody)
Referent
Tomasz Horawko
(SEKRETARZ
Dariusz Kuczyński
(Podpis osoby prowadzącej postępowanie)
(Podpis osoby upoważnionej) | <urn:uuid:d512abfa-f0ba-4871-b3b9-26f24b244e8c> | finepdfs | 1.051758 | CC-MAIN-2019-26 | http://cybinka.bip.net.pl/?p=document&action=show&id=2020&bar_id=572 | 2019-06-19T18:00:55Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627999003.64/warc/CC-MAIN-20190619163847-20190619185847-00056.warc.gz | 46,867,149 | 0.998608 | 0.999445 | 0.999445 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2774,
6078,
9146,
12242,
15437,
15725
] | 1 | 0 |
Pracownia fizyczna — analiza wyników pomiarów i ich niepewności.
1.1. Wstęp
Zjawiska zachodzące w przyrodzie opisywane są za pomocą odpowiednio zdefiniowanych pojęć zwanych wielkościami fizycznymi. Pewne wielkości zostały wybrane jako podstawowe (długość, masa, czas, natężenie prądu, temperatura, natężenie światła) i służą do określenia wszystkich innych wielkości fizycznych zwanych wielkościami pochodnymi. Pomiar wielkości fizycznych jest możliwy, gdy istnieje jednostka miary. Dla wielkości podstawowych jednostką miary jest dowolnie wybrany stan tej wielkości, któremu umownie przypisujemy wartość 1 i nazywamy go wzorcem.
Obowiązujący obecnie międzynarodowy układ jednostek, zwany w skrócie układem SI, oparty jest na następujących jednostkach podstawowych: metr (m), kilogram (kg), sekunda (s), amper (A), kelwin (K) oraz kandela (cd). Jednostkami uzupełniającymi są radian (rad) i steradian (sr).
Zajęcia w pracowni fizycznej, związane są z pomiarami wielkości fizycznych. Analiza pomiarów wielkości fizycznej musi zawierać wraz z wynikiem ocenę jego niepewności. Poniżej omówiono sposoby oceny niepewności pomiarowych oraz zawarto pewne praktyczne uwagi dotyczące opracowania i prezentacji uzyskanych wyników.
1.2. Charakterystyka niepewności pomiarowych
1.2.1. Znaczenie oceny niepewności
Wszystkie pomiary narażone są na występowanie różnych niepewności. Rachunek błędów polega na określeniu jak duże są te niepewności pomiarowe i na wskazaniu sposobu ich zmniejszenia, gdy jest to możliwe. W naukach przyrodniczych „błąd pomiaru" oznacza niemożliwą do uniknięcia niepewność związaną ze sposobem pomiaru i dalej obydwa wyrazy będą traktowane wymiennie.
Wynik pomiaru bez oceny niepewności nie jest wielkością w pelni użyteczną. Powiedzmy, że uzyskaliśmy następujące wartości oporu, np. cewki indukcyjnej, w dwu różnych temperaturach: 200,025Ω dla 10°C i 200,034Ω dla 20°C. Przy tak zbliżonych danych nie jest możliwa odpowiedź na pytanie, czy opór tej cewki zależy od temperatury. Dopiero informacja o wielkości błędu pozwoli na sprecyzowanie odpowiedzi. Dlatego obok wyniku pomiaru zapisujemy jego przybliżony błąd, np. zmierzyliśmy napięcie prądu i podajemy wynik U = ± ( ) 135 5 V. Oznacza to, że z określonym prawdopodobieństwem prawdziwa wartość napięcia zawiera się w przedziale od 130 V do 140 V.
1.2.2. Matematyczny zapis niepewności
Otrzymana w wyniku pomiaru wartość x wielkości fizycznej różni się od jej wartości rzeczywistej X Liczbę ∆x, która jest wartością bezwzględną różnicy ( ) X x − nazywamy niepewnością lub błędem bezwzględnym pomiaru wielkości mierzonej:
.
Błąd ten wyrażony jest w takich samych jednostkach jak wielkość mierzona.
Niepewność ∆ x wskazuje na wiarygodność lub dokładność pomiaru: . Jednak sama wartość ∆ x nie mówi wszystkiego. Niepewność jednego centymetra przy długości jednego kilometra sugeruje niezwykle precyzyjny pomiar, podczas gdy niepewność jednego centymetra przy odległości trzech centymetrów wskazuje na bardzo grube przybliżenie. Zatem, o jakości pomiaru nie decyduje sama tylko niepewność, ale także stosunek ∆ x do x. Prowadzi nas to do pojęcia niepewności względnej (inaczej błędu względnego). x x X ∆ ± =
Stosunek niepewności ∆ x do wartości bezwzględnej x nazywamy błędem względnym, x x ∆ .
Błąd względny wyrażony w procentach nazywamy błędem procentowym , p B 100% p x B x ∆ = ⋅
W praktyce, wartości mierzone najczęściej są dodatnie ( ) i oznaczenie wartości bezwzględnej może zostać pominięte. Niepewność względna jest wielkością niemianowaną. Na przykład pomiar ma niepewność względną 0 > x cm 1 50 ± = l 02 ,0 50 1 = = ∆ l l i niepewność procentową 2%.
Zarówno błąd bezwzględny jak i względny w sposób ścisły nie może być wyznaczony, ponieważ nie znamy wartości rzeczywistej X, ale jesteśmy w stanie z rozsądnym prawdopodobieństwem stwierdzić, że X mieści się w przedziale
x
x
x
X
x
∆
+
≤
≤
∆
−
.
1.2.3. Błędy przypadkowe i systematyczne
Jedną z najlepszych metod oceny wiarygodności pomiaru jest jego wielokrotne powtarzanie i badanie otrzymanych wyników. Nie wszystkie jednak rodzaje niepewności pomiarowych mogą być oceniane za pomocą statystycznej analizy wyników wielokrotnych. Z tego powodu niepewności pomiarowe dzielą się na dwie grupy: niepewności przypadkowe, które mogą być poddane analizie statystycznej i niepewności systematyczne, które takiej analizie nie mogą być poddane.
Błędy systematyczne są takie same w każdym pomiarze, przeprowadzanym w tych samych warunkach i zawsze przesuwają nasze wyniki względem wartości rzeczywistej w tę samą stronę. Wynikają one z wadliwie przygotowanego do pomiarów przyrządu (np. nie wyzerowana waga) bądź z nieuwzględnienia dodatkowych czynników zakłócających pomiary (np. rozszerzalność cieplna). Do błędów systematycznych można też zaliczyć niepewności, których źródłem jest precyzja stosowanego przyrządu, np. każdy pomiar suwmiarką daje taką samą niepewność równą 0,1 mm.
Z kolei błędy przypadkowe w kolejnych pomiarach (w tych samych warunkach) przybierają różne, przypadkowe wartości. Wynikają one z niedoskonałości ludzkich zmysłów i narzędzi pomiarowych. W praktyce błędy tego rodzaju zmniejszane są poprzez kilkakrotne powtórzenie tego samego pomiaru. Przypuśćmy, że mierzymy czas spadania kulki w cieczy na określonej drodze. Jeżeli stosujemy stoper o dużej dokładności, to źródłem błędu będzie czas naszej reakcji przy włączaniu i wyłączaniu stopera. Włączanie lub wyłączanie przedwczesne lub spóźnione jest jednakowo prawdopodobne, więc całkowity efekt ma przypadkowy charakter. Jeśli wielokrotnie powtarzamy pomiar, czasami zawyżamy wynik, a czasami go zaniżamy. Analizując metodami statystycznymi rozrzut tych wyników, możemy dostać bardzo wiarygodne oszacowanie tego rodzaju błędu. Z drugiej strony, jeśli nasz stoper stale się późni, to wszystkie pomiary czasu będą zaniżone i powtarzanie pomiaru (tym samym stoperem) nigdy nie ujawni źródła tego błędu systematycznego.
Wspomnijmy jeszcze, o tzw. błędach grubych, których źródłem jest nieuwaga eksperymentatora, np. źle odczytano wskazanie przyrządu. Wynik wówczas na tyle się różni od pozostałych, że łatwo można pomyłkę zauważyć i odrzucić.
1.3. Określanie niepewności pomiarowych
1.3.1. Porównanie wartości zmierzonych i wartości uznanych
Jeśli dwa pomiary tej samej wielkości nie zgadzają się ze sobą, to mówimy o rozbieżności. Liczbowo definiujemy rozbieżność pomiędzy wynikami pomiarów jako ich różnicę. Rozbieżność nie jest znacząca, jeśli jest ona mniejsza niż niepewność pomiarowa.
Na pracowni często mierzy się wielkości już wcześniej wielokrotnie precyzyjnie zmierzone i których bardzo dokładne wartości można znaleźć w tablicach — są to tzw. wartości tablicowe. Wartości te nie są pozbawione niepewności nie mniej jednak są one o wiele bardziej dokładne, niż mogą być wyznaczone przez studenta na pracowni fizycznej. Wartości tablicowe są traktowane jako wartości uznane danej wielkości fizycznej. Przykładowo, aktualnie uznana wartość prędkości światła równa jest . m/s 1 458 792 299 ± = c
Najprostszym typem doświadczenia jest pomiar wielkości x, której wartość tablicową znamy. Jeśli wynik eksperymentu daje rozbieżność wartości zmierzonej i tablicowej w granicach niepewności pomiarowej ε , to możemy go uznać za zadowalający. Z drugiej strony, jeśli wartość uznana jest sporo tab x
poza oszacowanym zakresem ε − x i ε + x , to istnieją uzasadnione obawy, że coś się nie udało i należy szukać źródeł pomyłki, sprawdzić swoje pomiary i obliczenia.
Przyczyn powstania błędu może być wiele. Mógł on wystąpić podczas pomiaru lub obliczeń, niewłaściwie mogła zostać oszacowana niepewność pomiarowa. Wynik pomiaru mógł wreszcie być porównywany z niewłaściwą wartością uznaną. Na przykład przeprowadziliśmy pomiar prędkości dźwięku w powietrzu i uzyskaliśmy wynik: 345 2m s = ± v , podczas gdy tablicowa wartość prędkości dźwięku w powietrzu w warunkach normalnych (0°C, 101,3 kPa) wynosi 331 m/s. Istnieje możliwość, że pomiaru nie przeprowadzono w temperaturze 0°C. Istotnie, jeśli pomiar wykonano w 20°C, to właściwa wartość prędkości dźwięku byłaby równa 343 m/s i wynik pomiaru byłby w zupełności zadowalający.
W końcu rozbieżność taka może wskazywać na pewne błędy systematyczne, których wykrycie będzie wymagać sprawdzenia warunków pomiarowych i kalibracji wszystkich przyrządów.
Rozbieżność naszego wyniku i wartości tablicowej wyrażamy obliczając błąd bezwzględny i względny w porównaniu do wartości tablicowej:
.
1.3.2. Niepewności w pomiarach bezpośrednich
Prawie wszystkie pomiary bezpośrednie wymagają odczytu na skali np. linijki, zegara, woltomierza. Niepewności w tym przypadku mogą być oszacowane całkiem prosto — w przypadku podziałki milimetrowej jako 0,5 mm, a jeżeli odległość kolejnych kresek podziałki jest odpowiednio duża, to przy odczycie stosujemy interpolację i dokładność odczytu może wynosić np. jedną piątą wartości najmniejszej podziałki. Niestety często występują inne źródła niepewności. Podczas pomiaru odległości pomiędzy dwoma punktami głównym problemem może być ustalenie, gdzie naprawdę znajdują się te punkty. Np. mierząc na ławie optycznej z podziałką milimetrową odległość obrazu od soczewki możemy mieć trudności w określeniu położenia środka soczewki, której grubość wynosi zwykle kilka milimetrów, a obraz może wydawać się ostry również na przestrzeni kilku milimetrów. Choć podziałka jest milimetrowa, to niepewność w tym przypadku może być rzędu centymetra.
Przyrządy wskazówkowe takie jak woltomierze czy amperomierze mają podaną tzw. klasę, która określa dokładność pomiaru jako procent zakresu pomiarowego przyrządu, zatem
Np., jeśli klasa woltomierza wynosi 0,5%, a zakres skali (maksymalna wartość, jaką możemy zmierzyć przy danym ustawieniu przełącznika zakresów) był 300V, to niepewność ∆U odczytu napięcia wynosi
każdy pomiar napięcia na tym zakresie obarczony jest takim samym błędem ±1,5 V. Błąd względny maleje wraz ze wzrostem wychylenia wskazówki, dlatego należy tak dobierać zakres pomiarowy przyrządu, aby wychylenie wskazówki było możliwie duże.
W przypadku mierników cyfrowych dokładność podana jest w instrukcji przyrządu. Dokładność na ogół jest równa od 1% do 3% wartości wskazanej na wyświetlaczu plus kilka (na ogół 4 lub 5) jednostek pokazanych na ostatnim miejscu dziesiętnym. Jeżeli woltomierz cyfrowy wskazał napięcie np. 25 a dokładność pomiaru wynosi 2% + 4 jedn. to ,16 V
Zatem możemy przyjąć, że mierzone napięcie jest równe ( ) 25,2 0,6 V = ± U .
Dokładny odczyt może dawać mylne wrażenie dokładności. Wyobraźmy sobie, że mierzymy czas spadku ciała z określonej wysokości. Na ogół różnice w kolejnych pomiarach czasu przekraczają
dokładność odczytu, co wynika z przypadkowości momentu, w którym uruchomimy i zakończymy pomiar czasu. W takich przypadkach, jeżeli pomiar może być powtarzany, to powinien być przeprowadzony wielokrotnie. Rozrzut wyników jest często dobrą wskazówką, co do niepewności a wartość średnia jest z reguły bardziej wiarygodna niż każdy z poszczególnych wyników. Metody analizy statystycznej wielokrotnych pomiarów będą omówione dalej.
Gdy pomiary wykonujemy kilkakrotnie, ale liczba pomiarów jest mała, np. n = 3, i ich rozbieżność jest większa niż dokładność odczytu, to miarą błędu może być maksymalna wartość z różnic pomiędzy wartością średnią, a każdym z wyników:
Jest jeszcze jeden, zupełnie inny rodzaj pomiarów, w których można prosto ocenić niepewność. Istnieją doświadczenia polegające na zliczaniu zdarzeń zachodzących w sposób przypadkowy, lecz ze ściśle określonym prawdopodobieństwem. Przykładowo, w próbce materiału promieniotwórczego każde pojedyncze jądro rozpada się w przypadkowym momencie, lecz istnieje określone średnie prawdopodobieństwo, z jakim możemy spodziewać się zarejestrowania rozpadu w całej próbce. Jeśli liczymy zdarzenia zachodzące w pewnym przedziale czasu T i dostajemy odpowiedź N to, zgodnie z teorią tego rodzaju zliczeń, nasz wynik jako miara spodziewanej średniej liczby zdarzeń w czasie T ma niepewność N . Zatem, wynik oparty na tej jednej obserwacji powinien brzmieć
Na przykład, jeśli w próbce uranu zliczamy 900 rozpadów w ciągu 100 s, to moglibyśmy stwierdzić, że średnio w próbce tej zachodzi 900 rozpadów w stu sekundach. 900 900 30 ± = ±
1.3.3. Przenoszenie niepewności
Większość wielkości fizycznych nie da się określić na podstawie bezpośredniego pomiaru. Wyznacza się je natomiast w dwóch etapach. Na początku wykonuje się pomiar jednej lub kilku wielkości a następnie korzystając ze zmierzonych wartości x, y, ...., oblicza się interesującą nas wartość złożonej wielkości fizycznej. Aby znaleźć np. opór elektryczny przewodnika mierzymy napięcie U przyłożone do jego końców i natężenie prądu I płynącego przez przewodnik a opór obliczamy: R U I = .
Ponieważ prawie wszystkie doświadczenia składają się z bezpośredniego pomiaru i następujących po nich obliczeń — to i ocena niepewności również przebiega dwuetapowo. Po pierwsze należy ocenić niepewności wielkości mierzonych bezpośrednio, następnie zaś stwierdzić, w jaki sposób owe niepewności „przenoszą" się w trakcie obliczeń na niepewność ostatecznego wyniku.
1.3.4. Ogólna reguła przenoszenia niepewności — błąd maksymalny
Załóżmy, że złożona wielkość fizyczna ) , , ( z y x f A = jest funkcją trzech niezależnych zmiennych, którymi są proste wielkości fizyczne x, y, z, obarczone błędem pomiaru. We wzorach mogą występować również wielkości, których wartości bierzemy z tablic, np. przyspieszenie ziemskie czy ciepło właściwe i wówczas, najczęściej, nie uwzględniamy ich w rachunku błędów. W celu wyznaczenia maksymalnej niepewności ∆A należy obliczyć zmianę funkcji f, spowodowaną niewielkimi zmianami jej argumentów ∆ ∆ ∆ x y z , , . Wykonamy to metodą różniczki zupełnej.
Można uzasadnić wybór tej metody obliczania błędu, rozwijając w szereg Taylora funkcję , jednak dokładnego wyprowadzenia nie będziemy tutaj przytaczać. ( z z y y x x f A A ∆ ± ∆ ± ∆ ± = ∆ ± , , )
Różniczkujemy funkcję A:
.
Pochodne we wzorze powyższym są to pochodne cząstkowe (obliczamy je jak zwykłe pochodne jednej zmiennej, czyli przy obliczaniu np. pochodnej cząstkowej funkcji A po zmiennej x pozostałe zmienne y i z traktujemy jako stałe parametry).
Aby obliczyć błąd bezwzględny ∆A, zastępujemy różniczki zmiennych ich błędami bezwględnymi (np. zamiast dx podstawiamy x ∆ ) i uwzględniamy tylko wartości bezwzględne pochodnych cząstkowych. Zakładamy w ten sposób przypadek najbardziej niekorzystny, w którym wszystkie błędy dodają się, choć w rzeczywistości mogły się częściowo kompensować, (dlatego mówimy o błędzie maksymalnym). Otrzymujemy wówczas następujący wzór przybliżony na błąd maksymalny złożonej wielkości fizycznej:
Jeśli wielkość wyznaczana A jest iloczynem dowolnych potęg mierzonych wielkości,
metodę różniczki zupełnej możemy zastąpić tzw. różniczkowaniem logarytmicznym. Logarytmujemy obie strony równania (3),
następnie różniczkujemy ten logarytm. Postępujemy dalej tak, jak w przypadku metody różniczki zupełnej i ostatecznie uzyskujemy następujące wyrażenie na maksymalny błąd względny ∆A, dla wielkości A określonej równaniem (2):
Obliczony w ten sposób maksymalny błąd względny jest sumą błędów względnych mierzonych wielkości prostych, mnożonych przez współczynniki równe potędze, w jakiej poszczególne wielkości występują w wyrażeniu (2). Metoda ta ma tę zaletę, że oprócz znacznego uproszczenia obliczeń pozwala na szybką ocenę, która z wielkości mierzonych wnosi największy przyczynek do błędu końcowego. Powyższe rozważania mogą łatwo być rozszerzone na dowolną liczbę zmiennych.
Opisane metody obliczania błędu maksymalnego zilustrujemy dla kilku szczególnych, prostszych, przypadków i zastosujemy ją także do najbardziej ogólnego przykładu.
1.3.5. Szczególne przypadki przenoszenia niepewności
Sumy i różnice
Jeśli mamy dodać lub odjąć kilka liczb x, ..., w, to stosując zależność (1) otrzymamy następującą regułę: Niepewność obliczonej wartości ( ) w u z x A + + − + + = ... ... jest sumą
wszystkich pierwotnych niepewności. Innymi słowy, kiedy dodaje się lub odejmuje kilka wielkości, niepewności tych wielkości dodają się.
Przykład zastosowania tej reguły. Przypuśćmy, że eksperymentator miesza dwie ciecze z dwóch zlewek. Uprzednio zważył zarówno pełne jak i puste zlewki i otrzymał następujące wyniki:
;
Znajdujemy całkowitą masę zmieszanych cieczy: M M m M m = − + − = 1 1 2 2 1311 g . Zgodnie z regułą (4) niepewność tego wyniku jest sumą wszystkich czterech niepewności,
Ostateczna odpowiedź (właściwie zaokrąglona) brzmi: całkowita masa cieczy = 1310 ± 30 g.
Warto zauważyć, że o wiele mniejsze niepewności wyznaczenia masy pustych zlewek wnoszą nieistotny wkład w ostateczną niepewność. Często z góry można określić, które z niepewności są nieistotne i mogą być od początku pominięte, co pomaga znacznie uprościć ich obliczanie.
Iloczyny i ilorazy
Jeśli pewne wielkości x, ..., w są mierzone z małymi niepewnościami ∆x, ..., ∆w, zmierzone zaś wartości używane są do obliczenia wielkości A,
to zgodnie z zależnością (3) niepewność względna obliczonej wartości A jest następującą sumą:
Krótko mówiąc, kiedy mnoży się lub dzieli pewne wielkości, niepewności względne dodają się.
Na osobną wzmiankę zasługuje poniższy przypadek reguły (5).
Iloczyn wielkości zmierzonej i dokładnej liczby.
Jeśli wielkość x została zmierzona z niepewnością ∆x i używana jest do obliczania iloczynu x k A = , gdzie k nie ma żadnej niepewności, to niepewność ∆A równa jest iloczynowi k i niepewności x,
Gdy na przykład zmierzymy grubość G stu kartek papieru i otrzymamy wynik G , to natychmiast dochodzimy do wniosku, że grubość pojedynczej kartki cm 2,0 3,3 ± =
.
Wyrażenia potęgowe.
Jeśli wielkość x, zmierzona z niepewnością ∆x jest używana do obliczenia wyrażenia potęgowego , to zgodnie z zależnością (3) niepewność względna A jest n x A = n razy większa niż niepewność x:
Przypuśćmy, że znajdujemy przyspieszenie ziemskie g mierząc czas t spadku kamienia z wysokości h. Wykorzystujemy wzór g h t = 2 2 . Zgodnie z regułą (7) niepewność względna t 2 jest dwa razy większa niż niepewność względna t. Zatem stosując regułę (5) dla iloczynów i ilorazów znajdujemy niepewność względną g podstawiając dane liczbowe do wzoru
Wyrażenia zawierające wszystkie działania arytmetyczne.
Ten przypadek wymaga stosowania metody różniczki zupełnej, co zilustrujemy poniżej.
Przy wyznaczaniu gęstości cieczy metodą piknometru otrzymujemy wzór
gdzie – gęstość badanej cieczy, k – gęstość wody, m – masa samego piknometru, m – masa piknometru wypełnionego wodą, m – masa piknometru wypełnionego badaną cieczą. We wzorze na gęstość cieczy mamy trzy wielkości obarczone niepewnością pomiaru: m m . Zatem, c k w 1 2 m , , 1 2
Obliczamy pochodne cząstkowe:
Po podstawieniu do wzoru na ∆ otrzymamy: c k
Występujące w tym wzorze niepewności 2 1 , , m m m ∆ ∆ ∆ równe są dokładności ważenia.
1.3.6. Niepewności niezależne
Jeśli mierzone wielkości są niezależne (np. czas i droga), niepewności zaś mają charakter przypadkowy, to jest duża szansa na częściowe zniesienie się błędów, i że ostateczna niepewność będzie mniejsza niż zwykła suma niepewności lub niepewności względnych. Można w tym przypadku zastosować regułę „geometrycznego dodawania" niepewności — dodajemy kwadraty niepewności (dla sum lub różnic) lub kwadraty niepewności względnych (iloczyny i ilorazy) i wyciągamy pierwiastek z obliczonej sumy kwadratów.
Niepewność sumy i różnicy:
Jeśli wiadomo, że niepewności mierzonych wielkości są niezależne i przypadkowe, to niepewność obliczonej wartości A jest pierwiastkiem z sumy kwadratów niepewności początkowych:
Przy tym spełniony jest warunek w u z x A ∆ + + ∆ + ∆ + + ∆ ≤ ∆ ... ... .
Niepewność iloczynu i ilorazu:
Jeśli niepewności x, ..., w są niezależne i przypadkowe, to względna niepewność obliczonej wartości A jest pierwiastkiem z sumy kwadratów początkowych wartości niepewności względnych
W każdym przypadku spełniona jest nierówność
Przykład. Załóżmy, że chcemy znaleźć sprawność grzejnika elektrycznego, używając go do ogrzania masy m wody o różnicę temperatury δ t. Ciepło pobrane przez wodę o cieple właściwym c wynosi t m c Q δ = , energia elektryczna dostarczona wynosi W P = τ , gdzie P jest mocą prądu elektrycznego, τ – czasem przepływu prądu. Sprawność jest określona wzorem
Załóżmy, że m, δ t, τ są mogą być zmierzone z dokładnością 1%, moc prądu zaś ma niepewność względną 5%. Przyjmujemy, że ciepło właściwe wody ma niepewność do zaniedbania. Jeśli teraz obliczmy niepewność zgodnie z regułą (5), otrzymamy niepewność
Z drugiej strony, jeśli ufamy, że różne niepewności są niezależne i przypadkowe, możemy obliczyć ∆η η korzystając z reguły kwadratowego przenoszenia błędów i otrzymać
Wyraźne widać, że reguła geometrycznego przenoszenia błędów prowadzi do znacząco mniejszej wartości niepewności procentowej. Co więcej widać, że niepewności takich wielkości jak m, δt, τ nie dają istotnego wkładu do niepewności sprawności. Jest to spowodowane tym, że podnoszenie do
kwadratu dużych liczb znacznie zwiększa ich wpływ na niepewność końcową i zwykle możemy pozostałe kwadraty zaniedbać.
Przykład ten pokazuje, że zwykle lepiej i często łatwiej jest sumować błędy stosując regułę geometrycznego przenoszenia błędów. Pokazuje on także, w jakiego rodzaju zadaniach błędy są niezależne i uprawnione jest stosowanie tej reguły. Cztery zmierzone wielkości (m, δt, τ , P) to różne wielkości fizyczne, mające różne jednostki i mierzone całkowicie różnymi sposobami — źródła błędu jakiejkolwiek z tych wielkości nie są skorelowane ze źródłami błędów którejkolwiek z pozostałych. Zatem uzasadnione jest traktowanie błędów jako niezależnych i obliczanie pierwiastka z sumy kwadratów.
Ogólna reguła przenoszenia błędów
Jeśli niepewności wyznaczenia x, y, z są niezależne i przypadkowe, to suma (2) zastępowana jest przez pierwiastek z sumy kwadratów
Można łatwo sprawdzić, że ze wzorów (1) i (10) dadzą się wyprowadzić wszystkie reguły podane dla szczególnych przypadków.
1.4. Statystyczne opracowywanie wyników pomiarów
1.4.1. Obliczanie błędu przypadkowego prostej wielkości fizycznej
W obecnych rozważaniach ograniczymy się do pomiarów prostych wielkości fizycznych (wynik odczytujemy bezpośrednio na przyrządzie), w przypadku, gdy błąd systematyczny możemy pominąć w porównaniu z błędem przypadkowym.
Powtarzając wielokrotnie pomiar tej samej wielkości, zauważamy rozrzut wyników wokół pewnej wartości, którą uznajemy za prawdziwą. Zwykle najlepszym przybliżeniem wartości prawdziwej jest wartość średnia uzyskanych wyników. Załóżmy, że przeprowadziliśmy n pomiarów tej samej wielkości fizycznej x. Otrzymane wartości z pomiarów to x x . Wartość średnią otrzymujemy z dodania tych n wartości i podzielenia sumy przez liczbę pomiarów: 1 2 , ,.... x n
Niepewność pojedynczego pomiaru to wartość bezwzględna różnicy pomiędzy pomiarem , a wartością prawdziwą X, której nie znamy. W praktyce obliczamy ją jako odchyłkę x i ∆x i , czyli wartość bezwzględną różnicy pomiędzy danym pomiarem, a wartością średnią:
Odchyłkę tę utożsamiamy z błędem bezwzględnym i–tego pomiaru. Dla n pomiarów otrzymujemy n takich odchyłek Wygodniejsze byłoby określenie jakiejś jednej odchyłki, uniwersalnej dla wszystkich n pomiarów. W tym celu najczęściej wyznaczamy dla danej serii wyników tzw. odchylenie standardowego S pojedynczego pomiaru. Odchylenie standardowe S obliczamy jako pierwiastek z sumy kwadratów odchyłek podzielonej przez liczbę pomiarów n, czyli:
Istnieje także inna definicja odchylenia standardowego. Pewne argumenty teoretyczne przemawiają za zamianą czynnika n w mianowniku wyrażenia (13) na 1 − n i za zdefiniowaniem odchylenia standardowego pomiarów — oznaczanego teraz jako n x x x ,...., , 2 1 σ x — wzorem
Modyfikacja powoduje, nieznaczne zwiększenie wartości σ x względem S. Koryguje to tendencję niedoceniania niepewności pomiarów , szczególnie dla małej liczby pomiarów n. x x x N 1 2 , ,....,
Różnica pomiędzy odchyleniami standardowymi policzonymi za pomocą obu definicji jest liczbowo prawie zawsze nieznacząca. W każdym przypadku powinno się powtarzać pomiar wielokrotnie, (co najmniej pięć razy, ale lepiej jeszcze więcej). Nawet, jeśli przeprowadzamy tylko 5 pomiarów 5 = N , różnica pomiędzy N = 2 2 2 , i N - 1 = nie jest dla większości zastosowań znacząca. Niemniej najlepiej zawsze korzystać z bardziej ostrożnej definicji (14).
Tak obliczoną niepewność można już interpretować w kategoriach prawdopodobieństwa wystąpienia określonej wartości odchylenia danego pomiaru od wartości rzeczywistej. Można udowodnić, że jeśli nasze pomiary podlegałyby tzw. rozkładowi normalnemu i jeśli powtarzalibyśmy pomiary x bardzo wiele razy, to 68,3% naszych wyników byłoby oddalone od x i x o mniej niż σ x , czyli prawie 70% wyników leżałoby w zakresie x x ± σ . Możemy powiedzieć, że istnieje prawdopodobieństwo 68,3%, że pojedynczy pomiar będzie się różnił od wartości od wartości średniej o mniej niż σ x .
Znaczenie odchylenia standardowegoσ x w pomiarach, w których istotne są błędy przypadkowe jest dokładnie takie samo, jakie miała niepewność omówiona poprzednio. Za niepewność pomiaru wartości x można przyjąć x x σ = ∆ i w wyniku takiego wyboru mamy prawie 70% ufności, że wynik naszego pomiaru różni się od wartości oczekiwanej o mniej, niż ∆ x.
Oczywiście wartość średnia x powinna być znacznie bliższa wartości prawdziwej X niż większość poszczególnych wyników . Istotnie, błąd standardowy x i σ x wartości średniej jest n razy mniejszy niż σ (uzasadnienie jest podane dalej):
Tak więc, na skutek n–krotnego pomiaru dowolnej wielkości x mamy n liczb i z nich obliczamy ostateczny wynik x i x x ± σ . Zapis ten rozumiemy w ten sposób, że wartość x różni się o σ x od wartości prawdziwej z prawdopodobieństwem 68,3%; σ x stanowi 68,3 procentowy przedział ufności. Zwiększając błąd dwukrotnie, do 2σ x , dostajemy 95,45 procentowy przedział ufności.
Przykład: Dokonano serii pomiarów szerokości szkolnej linijki za pomocą suwmiarki, która pozwala mierzyć z dokładnością do 0,1 mm. Otrzymano następujące rezultaty:
Średnia szerokość linijki wynosi:
Zaokrąglamy wynik do 25,01, czyli do liczby mającej o jedną cyfrę po przecinku więcej niż dokładność przyrządu pomiarowego. Następnie liczymy poszczególne odchyłki jako bezwzględną różnicę pomiędzy pomiarem , a wartością x i x :
```
∆x 1 =0,21mm, ∆x 2 =0,01mm, ∆x 3 =0,09mm, ∆x 4 =0,11mm, ∆x 5 =0,19mm, ∆x 6 =0,01mm, ∆x 7 =0,11mm, ∆x 8 =0,19mm, ∆x 9 =0,09mm, ∆x 10 = 0,01 mm, ∆x 11 =0,11mm.
```
Korzystając z (15) obliczamy błąd standardowy σ x średniej szerokości liniału: σ x = 0,035 mm. Ostatecznie szerokość liniału zapisujemy jako: (25,01 ± 0,04) mm. Otrzymane wielkości, jak już to podkreślano powyżej, należy interpretować w ten sposób, że prawdziwa szerokość liniału znajduje się w przedziale od 24,97 mm do 25,05 mm z prawdopodobieństwem bliskim 70%.
Ważną cechą odchylenia standardowego średniej jest n w mianowniku. Jeśli przeprowadzilibyśmy więcej pomiarów to odchylenie standardowe σ x pojedynczego pomiaru nie zmieniałoby się w sposób istotny natomiast odchylenie standardowe σ x średniej zmniejszałoby się powoli ze wzrostem n (jak n ). Jest to zgodne z oczekiwaniami, że większa liczba pomiarów daje większą wiarygodność końcowego wyniku. Niestety czynnik N rośnie dość wolno ze wzrostem N. Na przykład, jeśli chcielibyśmy poprawić naszą dokładność o rząd wielkości (10 razy), to musielibyśmy zwiększyć liczbę pomiarów o czynnik 100. Co więcej, w tych rozważaniach zaniedbujemy błędy systematyczne, a te nie zmniejszają się przy wzroście liczby pomiarów. Tak więc, w praktyce, jeśli chcemy w istotny sposób zwiększyć precyzję pomiarów powinniśmy raczej zmodyfikować technikę doświadczalną, niż polegać jedynie na wzroście liczby pomiarów.
1.4.2. Obliczanie błędu przypadkowego złożonej wielkości fizycznej
Załóżmy, że złożona wielkość fizyczna A jest funkcją trzech niezależnych, prostych wielkości fizycznych x, y, z:
Wielkości x, y, z wyznaczamy wielokrotnie i obliczamy ich wartości średnie x y z , , oraz odchylenia standardowe σ σ σ x y , , z . Można dowieść, że najlepszą wartość A wielkości złożonej otrzymamy, jeśli podstawimy do (16) wartości średnie zmiennych niezależnych:
Błąd średni kwadratowy pomiaru ∆A A obliczamy korzystając z reguły kwadratowego przenoszenia błędów:
Wzór (17) można uogólnić na dowolną liczbę zmiennych niezależnych.
Przykład. Powyższą metodę zastosujemy w przypadku funkcji jednej zmiennej, np. przy obliczaniu pola koła S w zależności od pomiarów średnicy φ . Przypuśćmy, że w n pomiarach średnicy uzyskano uśredniony wynik: φ φ ∆ ± , gdzie ∆φ σ φ = . Ponieważ 4 π 2 φ = S , więc
1.4.3. Uzasadnienie teoretyczne metod szacowania błędów przypadkowych
* Pojęcie rozkładu
Wielokrotnie mierząc dowolną wielkość fizyczną w ustalonych warunkach, np. 8 razy opór cewki za pomocą mostka Wheatstone'a, otrzymamy tzw. losowo wybraną próbkę pomiarów spośród bardzo dużej liczby N możliwych wyników pomiarów, np: n = 8 N
4,615; 4,638; 4,597; 4,634; 4,613; 4,623; 4,659; 4,623
Ω.
Te wyników można pogrupować w jednakowo szerokich przedziałach oporu i przedstawić w postaci słupkowego histogramu, jak to pokazano na rysunku. n = 8
Histogram dla bardzo dużej liczby pomiarów N jest nazywany rozkładem wartości wielkości mierzonej x wokół wartości średniej x . Obwiednia takiego rozkładu może być opisana krzywą Gaussa, zwaną krzywą rozkładu normalnego, która ma jedno maksimum ze stosunkowo stromymi zboczami.
Taki kształt krzywej jest intuicyjnie łatwy do przewidzenia, gdyż pomiary dające wartości x coraz bardziej odległe od wartości x w maksimum rozkładu są coraz mniej prawdopodobne.
* Rozkład Gaussa a wielkość błędu
Krzywą rozkładu zwykle normuje się, tzn. powierzchnię zawartą pomiędzy krzywą, a osią x przyrównuje się do jedności i taka unormowana krzywa nosi nazwę gęstości rozkładu ) (x ϕ . Iloczyn dx x ⋅ ) ( ϕ równy jest ułamkowi wszystkich pomiarów w przedziale od x do x dx + . Przebieg funkcji ) (x ϕ
najlepiej opisuje funkcja Gaussa, która ma postać następującą:
X oznacza wartość oczekiwaną x, a parametr σ , nazywany dyspersją rozkładu normalnego, jest miarą szerokości (rozrzutu) rozkładu. Tak określona funkcja ) (x ϕ spełnia warunek unormowania, tj.
Wartość średnią x rozkładu, równą wartości x w maksimum funkcji ϕ , wyraża wzór: ( ) x x x d ϕ ∞ −∞ = ⋅ ⋅ ∫ x . Przy bardzo dużej liczbie pomiarów wartość średnia x staje się równa X.
* Błąd standardowy pojedynczego pomiaru
Ściśle rzecz biorąc, niepewność ε pojedynczego pomiaru x równa jest różnicy pomiędzy tym pomiarem a wartością oczekiwaną X, a więc ε = − x X . Średnia kwadratów odchyleń, 2 ε , dla rozkładu opisanego funkcją ) (x ϕ , może być wyrażona całką definiującą wartość średnią:
Po obliczeniu całki (20) dla rozkładu Gaussa otrzymamy równość
Zatem średnia 2 ε jest równa kwadratowi dyspersji σ , co oznacza, że dyspersja σ rozkładu normalnego jest miarą błędu pojedynczego pomiaru.
Zgodnie z równaniem (21), dyspersja σwyraża odchylenie standardowe S zdefiniowane wzorem (13). Jednak w rzeczywistości nie znamy wartości oczekiwanej X i w konkretnych obliczeniach zastępujemy ją wartością średnią x . Dlatego, aby uniknąć niedoszacowania szerokości rozkładu do obliczenia odchylenia standardowego stosujemy wzór (14).
Błąd wartości średniej x jest oczywiście mniejszy niż błąd pojedynczego pomiaru i wyznacza go liczba x σ , którą również można znaleźć. Jeśli wykonamy dużą liczbę serii pomiarów o tej samej liczbie n pojedynczych pomiarów, to dla każdej z tych serii można obliczyć błąd wartości średniej x X Ε = − i kwadrat tego błędu . Po obliczeniu średniej ze wszystkich wartości uzyskujemy: 2 Ε 2 Ε
Ponieważ, podobnie jak w przypadku zależności (21), obliczenie odpowiedniej całki daje wynik: 2 x 2 σ Ε = , po uwzględnieniu (21) oraz (22) otrzymamy: x n σ σ = .
Z równości tej wnioskujemy, że odchylenie standardowe wartości średniej dla n pomiarów jest n razy mniejsze od odchylenia standardowego pojedynczego pomiaru.
* Całkowa funkcja rozkładu
Funkcja Gaussa rozkładu normalnego przedstawia rozkład gęstości prawdopodobieństwa. Wartość całki z tej funkcji, obliczona w przedziale od -εdo ε , (wprowadzamy oznaczenie y x X = − ) określa prawdopodobieństwo zajścia zdarzeń o wartości y od zera do ε . W wyniku tego całkowania otrzymujemy tzw. całkową funkcję Gaussa ) (ε Φ :
Przedstawimy Φ( ) ε w innej postaci, zamieniając zmienną całkowania y przez zmienną t y = σ . Wówczas całkowa funkcja Φ(z), gdzie z = ε σ , przyjmuje prostszą postać:
Funkcja Φ(z) pozwala znaleźć prawdopodobieństwo dla różnych wartości z. W szczególności dla , Φ(z) równa się 0,683. Wynik ten jest uzasadnieniem twierdzenia, że wartość oczekiwana znajduje się z prawdopodobieństwem 68,3 % w przedziale od -σ do σ wokół wartości średniej. Przedziałowi o podwójnej szerokości odpowiada 1 = z z = 2 i wówczas dostajemy znaną już nam wartość Φ(2) = 0,954 (prawdopodobieństwo 95,4%). Prawdopodobieństwa otrzymania wyniku leżącego w danym przedziale wokół wartości oczekiwanej X zebrano w poniższej tabeli.
1.5. Opracowywanie wyników
1.5.1. Prowadzenie notatek pomiarowych
Bardzo ważne jest prowadzenie notatek dotyczących przeprowadzanych pomiarów. Zapisy, powinny być prowadzone na bieżąco i czytelnie. Odpowiednie notatki uzupełnione obliczeniami końcowymi i niewielką dyskusją uzyskanych wyników stanowią dobry sprawdzian samodzielności pracy.
Należy zwrócić uwagę na zapisywanie obok liczb ich mian oraz stosowanych zakresów pomiarowych miernika. Przed zapisem wartości liczbowej należy upewnić się, czy właściwie zostało odczytane wskazanie przyrządu. W razie błędnego zapisu nie przeprawiać go, lecz przekreślić i nowe cyfry zapisać obok. W przypadku wielu pomiarów, rezultaty najlepiej gromadzić w tabeli z wyraźnie opisanymi kolumnami. Bardzo poprawiają przejrzystość notatek wszelkiego rodzaju rysunki objaśniające szczegóły doświadczenia.
1.5.2. Obliczenia końcowe
Przy obliczaniu wartości złożonej funkcji rozbijamy ją na prostsze wyrażenia składowe i liczymy je oddzielnie, umieszczając wartości tych wyrażeń w kolumnach odpowiedniej tabeli. Dopiero z tych wartości pośrednich obliczamy wyniki końcowe. W razie podejrzeń o błąd łatwiej wówczas zauważyć gdzie popełniliśmy pomyłkę.
Z reguły kalkulator wyświetla 8 do 10 cyfr znaczących. Jednak jest to pozorna dokładność. W eksperymencie bardzo rzadko udaje się uzyskać tak dużą dokładność, o czym wspominaliśmy już wcześniej przy okazji dyskusji błędów. Uzyskany wynik obliczeń należy podawać w odpowiednio dobranych jednostkach i z odpowiednią liczbą cyfr znaczących.
Cyframi znaczącymi danej liczby są wszystkie jej cyfry z wyjątkiem początkowych zer, np. liczba 64,002 ma 5 cyfr znaczących (6, 4, 0, 0, 2), liczba 0,0049 ma dwie cyfry znaczące (4, 9). Zera wewnętrzne są cyframi znaczącymi, a zera końcowe są znaczące, gdy znajdują się w liczbie z przecinkiem dziesiętnym. Na przykład liczbę 500 możemy zapisać jako 5⋅10 2 i ma ona wówczas jedną cyfrę znaczącą jeśli chcemy zaznaczyć, że ma ona trzy cyfry znaczące, należy ją zapisać w postaci 5,00⋅10 2 . Zer będących miejscami znaczącymi nie należy opuszczać.
Niepewności powinny być zwykle zaokrąglane do jednej cyfry znaczącej. Od reguły tej jest jeden istotny wyjątek. Otóż, jeśli pierwszą cyfrą znaczącą niepewności jest 1 ewentualnie 2, to lepiej jest zachować dwie cyfry znaczące zamiast jednej. Przypuśćmy, że nasze obliczenia dają niepewność . Zaokrąglenie tej wartości do ∆ x = 0,1 prowadziłoby do 40% zmniejszenia niepewności i mniej mylące jest pozostawienie dwóch cyfr znaczących (0,14). 14 ,0 = ∆x
Kiedy już oceniliśmy niepewność pomiaru należałoby się zastanowić nad cyframi znaczącymi mierzonej wielkości. Wynik podany jako 6051,78 30 m/s = ± v zapisany jest niewłaściwie. Niepewność 30 m/s oznacza, że zamiast cyfry 5 na trzecim miejscu liczby 6051,78 mogłoby by się znaleźć 2 lub 8. Jasne jest zatem, że ostatnie cyfry 1, 7 oraz 8 nie mają zupełnie znaczenia i powinny zniknąć po zaokrągleniu. Poprawny zapis tego wyniku powinien wyglądać następująco: . 6050 30 m/s = ± v
Wynik obliczeń zaokrąglamy w ten sposób, że ostatnia cyfra, która została po opuszczeniu cyfr końcowych nie ulega zmianie, jeśli następują po niej cyfry od 0 do 4, a zwiększamy ją o 1, gdy następują po niej cyfry od 5 do 9.
Reguła podawania wyniku końcowego: Ostatnia cyfra znacząca w każdym wyniku powinna zwykle być tego samego rzędu (stać na tym samym miejscu dziesiętnym), co niepewność. Liczby używane w obliczeniach powinny mieć jednak generalnie jedną cyfrę znaczącą więcej niż te podawane ostatecznie. Zmniejsza to niedokładności wprowadzane podczas zaokrąglania liczb. Jeśli pierwsza cyfra niepewności jest mała (1 lub być może 2), to właściwe jest pozostawienie w odpowiedzi jeszcze jednej cyfry znaczącej. Przykładowo, wynik taki jak cm 1 6, 27 ± = l jest zapisany sensownie. Zaokrąglenie do 28 ± 1 cm spowodowałoby utratę istotnej części informacji.
Jednostki, danej wielkości fizycznej (np. m/s 2 , mm 2 ), podajemy na końcu wyniku, po zapisaniu niepewności, jak to jest w przedstawionych przykładach liczbowych. Także, jeśli mierzona wartość jest tak duża (lub tak mała), że wymaga zastosowania zapisu wykładniczego, to prościej i czytelniej jest podać odpowiedź i niepewność w tej samej formie np.: ( ) C 10 05 ,0 61 ,1 19 − ⋅ ± = q .
A oto kilka przykładów poprawnego zapisu wyników końcowych:
Przed zaokrągleniem
Po zaokrągleniu
1.5.3. Uwagi dotyczące sporządzania wykresów
Wyniki pomiarów często przedstawiane są w postaci wykresu. Wykres jest potrzebny do wyznaczenia wielkości bezpośrednio niemierzalnej, jak np. półokres rozpadu otrzymywany z krzywej rozpadu źródła radioaktywnego. Podobnie temperaturę krzepnięcia wyznaczamy z przebiegu krzywej stygnięcia ciała. Wykresy służą również do sporządzania krzywych kalibracyjnych. Na przykład, przy badaniu nieznanego widma za pomocą spektrometru wykonujemy najpierw tzw. krzywą dyspersji, czyli wykres zależności znanych długości linii widmowych pierwiastków od położenia tych linii na skali spektrometru.
Wykresy rysujemy najczęściej na papierze milimetrowym ze skalą liniową. Gdy zależność ma charakter logarytmiczny lub wykładniczy ( ), wygodnie jest posługiwać się papierem półlogarytmicznym, (z podziałką liniową wzdłuż osi x i logarytmiczną na osi y). y a b x = ⋅
Wzdłuż osi poziomej odkładamy zmienną niezależną (przyczynę), tj. wielkość, której wartości sami dobieramy, a wzdłuż osi pionowej zmienną zależną (skutek), tj. tę, której wartości wyznaczamy. Obie osie powinny być oznaczone symbolem lub nazwą zmiennej wraz z nazwą lub symbolem jednostki, w jakiej jest ona wyrażona. Dobieramy skalę na osiach tak, aby można było łatwo odczytać współrzędne dowolnego punktu z dokładnością równą, co najmniej dokładności przeprowadzonych pomiarów podziałki skali wyraźnie zaznaczamy. Wykres nie powinien być ani zbyt „stromy", ani zbyt „płaski". Podziałki nie muszą rozpoczynać się od zera.
Po dobraniu skali i narysowaniu osi współrzędnych nanosimy dane pomiarowe (na powierzchni wykresu, nie na osiach współrzędnych). Zaznaczamy je krzyżykami, kółkami lub innymi figurami geometrycznymi, które będą widoczne na tle przeprowadzonej krzywej. Położenie punktu pomiarowego powinno znajdować się w środku geometrycznym figury i może dodatkowo być oznaczone kropką. Następną czynnością jest zaznaczenie błędów pomiaru ∆ ∆ x y i poprzez np. otoczenie kilku punktów pomiarowych prostokątami o bokach x ∆ 2 i y ∆ 2 .
Ostatnią czynnością jest wykreślenie samej krzywej. Krzywą wykreślamy najlepiej za pomocą krzywika. Krzywa nie musi przebiegać dokładnie przez wszystkie punkty pomiarowe, ale powinna przecinać ich prostokąty błędów; wykresów nie wykonujemy poprzez łączenie punktów pomiarowych odcinkami. Liczba punktów znajdujących się po prawej i po lewej stronie krzywej powinna być w miarę możliwości równa. Może się zdarzyć, że któryś z punktów leży w znacznej odległości od krzywej, wzdłuż której układają się pozostałe punkty — wtedy pomijamy go, gdy pomiary dotyczą zjawiska znanego (przyjmujemy, że jest on obarczony błędem grubym). W przeciwnym razie należy wykonać dodatkowe pomiary.
1.5.4. Odczytywanie wartości z wykresu i wyznaczanie nachylenia krzywej
Na podstawie sporządzonego wykresu można wyznaczyć jedną ze zmiennych, gdy znana jest druga. Przyjmujemy, że maksymalna niepewność współrzędnych dowolnego punktu leżącego na krzywej nie przekracza błędu, jakim obarczone były punkty pomiarowe a więc punkt A leżący na krzywej, o współrzędnych (x A , y A ), otoczony jest takim samym prostokątem błędu jak każdy punkt pomiarowy. Wartość x A odczytana dla określonej wartości y A jest obarczona niepewnością ∆x.
Nachyleniem a krzywej (stycznej do krzywej w danym punkcie) nazywamy stosunek przyrostu do odpowiadającego mu przyrostu 1 2 y y y − = ∆ 1 2 x x x − = ∆ ): Y Wyznaczanie nachylenia
) dąży W granicznym przypadku, gdy (x x 2 1 − do zera, nachylenie jest równe pochodnej y względem x. Jednak nachylenie krzywej, mimo podobieństwa do tangensa kąta nachylenia, jest najczęściej wielkością mianowaną i nie można jej interpretować jako tangensa kąta zmierzonego na wykresie. W przypadku, gdy punkty pomiarowe (x y i i , ) wskazują na zależność liniową, y ax b = + , nachylenie prostej można wyznaczyć metodą
najmniejszych kwadratów (tutaj nie omawiamy tej metody) lub, mniej dokładnie, po wykonaniu wykresu korzystając ze wzoru (24).
W celu wyznaczenia błędu ∆a nachylenia należy określić dwie skrajne wartości nachylenia, związane z prostokątami błędu zaznaczonymi na początku i na końcu prostoliniowego odcinka krzywej. Jako rzeczywiste nachylenie a przyjmujemy średnią arytmetyczną ( ) a a a = + 1 2 2. Błąd maksymalny nachylenia jest równy połowie różnicy dwóch skrajnych wartości nachylenia:
1.6. Elementarne przyrządy pomiarowe
W każdym laboratorium znajdują się, oprócz aparatury wyspecjalizowanej, przyrządy uniwersalne, jak linijka, suwmiarka, mikrometr, waga, amperomierz czy woltomierz. Ponieważ przyrządy te są używane bardzo często, niezależnie od wykonywanego zadania, warto zapoznać się z ich zasadą działania i obsługą.
* Linijka
Linijka pozwala na pomiar długości z dokładnością do 0,5 mm a nawet, przy starannym pomiarze, do 0,2 mm. Trzeba przy tym unikać pewnych uchybień metodycznych. Należy do nich np. błąd paralaksy Można go popełnić, gdy linijka podczas pomiaru jest nieco oddalona od mierzonego przedmiotu, a odczyt jest dokonywany pod kątem różnym od prostego — zależnie od kąta obserwacji odczytujemy różne wartości. Błędu tego można uniknąć przez maksymalne zbliżenie liniału do mierzonego przedmiotu bądź też przystawienie zwierciadełka do skali linijki i porównanie położenia końca obrazu przedmiotu z rysami na linijce.
Błąd paralaksy może być popełniony również i w przypadku innych przyrządów, gdy odczyt polega na ustaleniu położenia wskazówki względem skali nieco oddalonej od płaszczyzny ruchu wskazówki.
Bywa, że początek linijki jest uszkodzony i wówczas, w celu uniknięcia tzw. błędu zera, przykładamy liniał do przedmiotu w taki sposób, aby położenie obu końców przedmiotu trzeba było odczytywać — wynik uzyskamy przez odjęcie tych dwu odczytów.
Niekiedy skala umieszczona na linijce jest wadliwa na skutek deformacji materiału albo niestarannego wykonania i przy odpowiedzialnych pomiarach należy wytypowaną do pomiarów linijkę porównać z inną. Czynność taką nazywamy kalibracją przymiaru.
* Suwmiarka
Suwmiarka jest uniwersalnym przyrządem służącym do pomiaru wymiarów liniowych z dokładnością do 0,1 mm. Suwmiarkę stanowią dwie metalowe skale, z których jedna daje się przesuwać wzdłuż drugiej. Na początku obu skal znajdują się płaszczyzny szczęk, między którymi umieszczamy mierzony przedmiot. Suwmiarką o odpowiednim kształcie szczęk można mierzyć również wymiary wewnętrzne otworów — należy szczęki suwmiarki włożyć do wnętrza otworu tak, aby dotykały ścianek. Bolcem wysuwającym się przy rozsuwaniu szczęk możemy mierzyć głębokość ślepego otworu. Skala nieruchoma posiada zwykle podziałkę milimetrową. Skala ruchoma, zwana noniuszem, posiada dziesięć podziałek zaznaczonych na odcinku równym 9 mm, zatem jedna podziałka noniusza różni się od jednej podziałki skali głównej o 0,1 mm. Dzięki temu przesunięcie początku noniusza względem kreski skali milimetrowej np. o 0,3 mm spowoduje, wyrównanie się trzeciej kreski noniusza z jedną z kresek skali głównej. Odczytu całkowitej liczby milimetrów dokonujemy na skali nieruchomej w miejscu gdzie rozpoczyna się skala noniusza, zaś kreska skali noniusza zgodna z dowolną kreską skali głównej umożliwia odczyt dziesiętnych części milimetra, powyżej określonej już całkowitej liczby milimetrów. Suwmiarki z noniuszem zawierającym 20 rys pozwalają na dokonanie pomiarów nawet z dokładnością do 0,05 mm.
W przypadku niektórych suwmiarek, gdy szczęki są tylko po jednej stronie skali liniowej, przy pomiarze wymiarów wewnętrznych, np. średnicy wewnętrznej obręczy, należy do odczytu dodać wartość równą szerokości szczęk (na ogół 10 mm). Odczyt na skali dotyczy odległości pomiędzy płaszczyznami wewnętrznymi szczęk, a średnica wewnętrzna jest o szerokość szczęk większa.
Zasadę noniusza wykorzystuje się też do skal służących do pomiaru kątów (np. w polarymetrze czy spektrometrze).
* Śruba mikrometryczna
Śruba mikrometryczna, lub krócej mikrometr, pozwala na łatwe dokonanie pomiaru wymiarów liniowych z dokładnością do 0,01 mm (10 µm).. Przyrząd ten. Mierzony przedmiot (o wymiarach nie przekraczających 100 mm) umieszczamy pomiędzy szczękami mikrometru. Następnie na osi śruby odczytujemy milimetry, a setne części milimetra na skali obrotowej umieszczonej na bębnie. Jeżeli obwód bębna jest podzielony na 50 części to jeden pełny obrót oznacza przesunięcie (skok śruby) o 0,5 mm — przy podziale na 100 części skok wynosi 1 mm.
Śruba zaopatrzona jest w czujnik, tzn. urządzenie zapewniające zawsze ten sam nacisk i zabezpieczenie mierzony przedmiot przed uszkodzeniem, a śrubę przed przesuwaniem się jej punktu zerowego. Mimo tego punkt zerowy może ulegać z czasem pewnemu przesunięciu. Dlatego przed pomiarem należy sprawdzić odczyt na śrubie przy zetknięciu szczęk i po pomiarze uwzględnić ewentualną poprawkę z odpowiednim znakiem.
* Waga laboratoryjna.
Pomiar masy, czyli po prostu ważenie, na wadze belkowej polega na porównywaniu dwu ciężarów przy użyciu dźwigni dwuramiennej. W przypadku wagi sprężynowej ciężar ciała jest proporcjonalny do ugięcia sprężyny (prawo Hooka). Do określenia masy wykorzystujemy proporcjonalność masy do ciężaru, przy czym współczynnikiem proporcjonalności jest przyspieszenie grawitacyjne (dla obszaru Polski wynosi ono g = 9 81 , m s 2 ).
Najważniejszą częścią wagi belkowej jest podparta po środku sztywna belka, na której końcach, na specjalnych pryzmatach, są zawieszone szalki. W punkcie podparcia jest umocowana wskazówka, poruszająca się na tle skali, która pokazuje wielkość nachylenia belki. Dla zabezpieczenia pryzmatów przed szybkim zużyciem, waga jest zaopatrzona w urządzenie blokujące tzn. zatrzymujące działanie wagi, którym podnosi się belkę wagi z podparcia i jednocześnie uchwyty szalek z pryzmatów bocznych. Odważniki i ważoną masę nakładamy na szalki przy zablokowanej wadze. Wagę należy odblokować tylko na czas porównywania ciężaru badanego ciała z ciężarem odważników. Drobne odważniki należy ujmować szczypcami.
Przystępujemy do ważenia, gdy waga jest wypoziomowana (możemy poprawić ustawienie wagi wkręcając lub wykręcając odpowiednie nóżki w podstawce wagi). Uruchomiona waga powinna przyjąć położenie zerowe. Jako położenie zerowe przyjmuje się rysę na skali, wokół której waha się wskazówka wagi nieobciążonej lub równo obciążonej na obu szalkach. Jeżeli odchylenie położenia zerowego jest większe niż dwie podziałki od środka skali, wagę należy wyregulować, wyrównać długości ramion belki (przez wkręcanie lub wykręcanie nakrętek regulacyjnych). Również odczytu masy dokonujemy po uzyskaniu przez obciążoną wagę położenia zerowego.
Każdą wagę cechują dwa najważniejsze parametry — są nimi dokładność i czułość. Dokładnością wagi nazywamy wielkość najmniejszego odważnika, który jeszcze powoduje zmianę położenia wskazówki. Do ważenia ciał o większej masie stosuje się wagi o bardziej wytrzymałej konstrukcji, ale o mniejszej dokładności. Rodzaj wagi w danym pomiarze dobieramy do spodziewanej masy ciała. Wagi laboratoryjne mają zwykle dokładność do 10 mg, zaś wagi analityczne do 0,1 mg.
Czułością wagi nazywamy stosunek wychylenia wskazówki do obciążenia wywołującego dane wychylenie. Czułość wagi, jak to wynika z rozważań teoretycznych, jest wprost proporcjonalna do długości ramion i odwrotnie proporcjonalna do odległości pomiędzy punktem podparcia i środkiem ciężkości belki, a także odwrotnie proporcjonalna do masy belki. Im większej wymagamy dokładności tym bardziej czułej potrzebujemy wagi.
* Przyrządy elektryczne
We wszystkich pomiarach związanych z elektrycznością używamy przyrządów mierzących głównie natężenie przepływającego prądu w danym miejscu obwodu oraz różnicę potencjałów pomiędzy dwoma wybranymi punktami obwodu. Popularnie mówi się o pomiarze natężenia i napięcia prądu.
Nie będziemy tutaj rozpatrywali zasad budowy mierników elektrycznych — ograniczymy się tylko do pewnych informacji niezbędnych w tego rodzaju pomiarach.
Woltomierz, łączony równolegle z oporem R (rys. a), jest przyrządem o dużej oporności wewnętrznej (im większa tym lepiej), toteż pomyłkowe włączenie woltomierza do obwodu nie zawsze powoduje jego zniszczenie. Znacznie gorzej jest z amperomierzem, który włączamy do obwodu szeregowo (rys. b), a jego oporność wewnętrzna jest bardzo mała — prąd elektryczny o zbyt dużym natężeniu (większym niż zakres amperomierza) może spowodować jego natychmiastowe zniszczenie. Powinniśmy więc, w miarę możliwości, przewidzieć wielkość mierzonego napięcia bądź natężenia prądu i dobrać przyrząd o odpowiednim zakresie. Pomiary
najlepiej rozpocząć od ustawienia przyrządu na maksymalny zakres pomiarowy, a następnie zakres stopniowo zmniejszamy, aż wychylenie wskazówki będzie nie mniejsze niż 1/3 skali. Do pomiarów bardzo małych napięć i natężeń prądów używamy mikrowoltomierzy i mikroamperomierzy (lub nawet galwanometrów).
Każdy miernik elektryczny ma zaznaczony rodzaj prądu, do jakiego został przeznaczony (stały czy zmienny) oraz do jakich maksymalnych napięć lub natężeń można go stosować. Ponadto, ma zaznaczoną tzw. klasę przyrządu. Mierniki uniwersalne mają dodatkowe przełączniki pozwalające na używanie ich raz jako amperomierza, a innym razem jako woltomierza, a nawet niektóre można stosować do pomiarów oporności, jeżeli mają podłączone własne źródło prądu (baterię). Coraz częściej na wyposażeniu laboratorium znajdujemy przyrządy cyfrowe. Podają one mierzone wartości prądu w postaci cyfrowej, z dokładnością podaną w instrukcji przyrządu (patrz rozdział 1.3.2).
Uwaga: przy pomiarze przyrządem cyfrowym natężenia prądu rzędu kilku amperów czas pomiaru nie powinien przekraczać jednorazowo kilkunastu sekund.
Zakończenie
Bardziej wyczerpujące omówienie metod i technik stosowanych w laboratoriach fizycznych można znaleźć w innych opracowaniach dotyczących ćwiczeń w pracowni fizycznej, jak np:
Tadeusz Dryński, Ćwiczenia laboratoryjne z fizyki; PWN, Warszawa 1976.
Henryk Szydłowski, Pracownia fizyczna; PWN, Warszawa 1994. G.L. Squires, Praktyczna fizyka; PWN, Warszawa 1992.
John R. Taylor, Wstęp do analizy błędu pomiarowego; WNT, Warszawa 1995.
Wyżej wymienione książki posłużyły do przygotowania przedstawionego wstępu do pracowni fizycznej w Katedrze Fizyki SGGW. | <urn:uuid:c28e5a94-4f4b-46ac-8d67-b7eafc62525c> | finepdfs | 4.203125 | CC-MAIN-2019-22 | http://kf.sggw.pl/wp-content/uploads/2009/12/pomiary_fizyczne.pdf | 2019-05-19T06:48:12Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232254253.31/warc/CC-MAIN-20190519061520-20190519083520-00232.warc.gz | 115,492,537 | 0.999996 | 0.999997 | 0.999997 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3363,
7327,
10658,
14209,
16844,
18794,
21009,
23754,
26877,
29479,
31836,
34588,
38049,
41274,
44770,
48849,
51583
] | 1 | 2 |
Projekt pn.:
“Zapewnienie prawidłowej gospodarki ściekowej na terenie aglomeracji Krzeszowice - dorzecze Rudawy”
Styczeń
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Luty
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Marzec
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Kwiecień
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Maj
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Czerwiec
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Lipiec
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Sierpień
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Wrzesień
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Październik
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Listopad
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Grudzień
| Pn | Wt | Śr | Czw | Pt | So | Nd |
|-----|-----|------|------|------|------|------|
| | | | | | | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 |
| 30 | 31 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Infrastruktura i Środowisko
Wodociągi i Kanalizacja Krzeszowice Sp. z o.o.
ul. Krakowska 85
32-065 Krzeszowice
tel.: 12 257 93 65, fax: 12 282 15 12
www.wikreszowice.pl
“Zapewnianie prawidłowej gospodarki ściekowej w ramach Projektu pn. “Zapewnienie prawidłowej gospodarki ściekowej na terenie aglomeracji Krzeszowice - dorzecze Rudawy”.
Projekt wykonano przez Firmę UNA Sp. z o.o.” | 0a62a8f2-0718-483e-8887-842945cdfe49 | finepdfs | 1.507813 | CC-MAIN-2024-10 | https://wikkrzeszowice.pl/wp-content/uploads/2014/10/2012.pdf | 2024-02-22T00:36:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947473598.4/warc/CC-MAIN-20240221234056-20240222024056-00678.warc.gz | 658,074,261 | 0.99952 | 0.99952 | 0.99952 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
5418
] | 1 | 0 |
| Lp. | ST | Strona tytułowa | str |
|-----|------|---------------------------------------------------------------------------------|-----|
| 1. | ST-00| WYMAGANIA OGÓŁNE | |
| | | 45000000 Roboty budowlane | |
| 2. | ST-01| ROBOTY PRZYGOTOWAWCZE | |
| | | 45111200-0 - roboty w zakresie przygotowania terenu pod budowę i roboty ziemne | |
| | | 45111213-4 – roboty w zakresie oczyszczania terenu | |
| | | 45111220-6 – roboty w zakresie usuwania gruzu | |
| 3. | ST-02| ROBOTY ZIEMNE | |
| | | 45111250-5 Badanie gruntu | |
| | | 45112210-0 Usuwanie wierzchniej warstwy gleby | |
| | | 45120000-4 Próbne wiercenia i wykopy | |
| 4. | ST-03| SIECI ZEWNĘTRZNE | |
| | | 45232410-9 Roboty w zakresie kanalizacji ściekowej | |
| 5. | ST-04| ROBOTY NAWIERZCHNIOWE I ODTWORZENIOWE | |
| | | 45233200-1 Roboty w zakresie różnych nawierzchni | |
SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH
WYMAGANIA OGÓLNE
ST - 00
OZNACZENIE KODU WEDŁUG WSPÓŁNEGO SŁOWNIKA ZAMÓWIEŃ (CPV)
45000000 Roboty budowlane
1. CZEŚĆ OGÓŁNA
Specyfikacja Techniczna ST-00 "Wymagania Ogólne" odnosi się do wymagań technicznych dotyczących wykonania i odbioru robót, które zostaną wykonane w ramach zadania pn. "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.2 Zakres stosowania ST
Specyfikację Techniczną jako część Dokumentów Przetargowych należy odczytywać i rozumieć w odniesieniu do zlecenia wykonania robót opisanych w pkt. 1.1.
1.3 Zakres Robót objętych ST
1.3.1. Zakres robót do wykonania:
"Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.3.2. Wymagania Ogólne należy rozumieć i stosować w powiązaniu z niżej wymienionymi Specyfikacjami Technicznymi Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych wraz z kodami Wspólnego Słownika Zamówień (CPV):
ST -00 Roboty przygotowawcze
45111200-0 – Roboty w zakresie przygotowania terenu pod budowę i roboty ziemne,
45111213-4 – Roboty w zakresie oczyszczania terenu
45111220-6 – Roboty w zakresie usuwania gruzu
ST -02 Roboty ziemne
45111250-5 – Badanie gruntu
45112210-0 – Usuwanie wierzchniej warstwy gleby
45120000-4 – Próbne wiercenia i wykopy
ST -03 Roboty montażowe
45232410-9 – Roboty w zakresie budowy kanalizacji ściekowej
ST -04 Roboty odtworzeniowe
45233200-1 – Roboty w zakresie różnych nawierzchni
1.3.3. Prace towarzyszące i roboty tymczasowe
Prace towarzyszące to prace niezbędne do wykonania robót podstawowych nie zaliczane do robót tymczasowych.
Do prac towarzyszących należy zaliczyć: obsługę geodezyjną, prace projektowe z uzgodnieniami, prace laboratoryjne i badawcze, eksperptyzy i opracowania specjalistyczne, nadzory użytkowników uzbrojenia terenu, powykonawczą kontrolę sieci kanalizacyjnej, opracowanie dokumentacji powykonawczej, wykonanie inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej, inspekcja TV wykonanej kanalizacji.
Roboty tymczasowe to roboty niezbędne do wykonania robót podstawowych objętych zamówieniem. Roboty tymczasowe nie są przekazywane Zamawiającemu i są usuwane po wykonaniu robót podstawowych.
Do robót tymczasowych należy zaliczyć między innymi: umocnienie ścian wykopów, drogi tymczasowe, szalowanie budowli, organizację i oznakowanie ruchu zastępczego lokalnego, wykonanie tablic informacyjnych, zabezpieczenie istniejących budowli podziemnych i nadziemnych, prowizoryczne uzbrojenie terenu, zabezpieczenie Terenu Budowy.
1.4 Określenia podstawowe
Użyte w ST wymienione poniżej określenia należy rozumieć w każdym przypadku następująco:
1.4.1 Kierownik budowy - osoba wyznaczona przez Wykonawcę, upoważniona do kierowania robotami i do występowania w jego imieniu w sprawach realizacji zadania, ponosząca ustawową odpowiedzialność za prowadzoną budowę.
1.4.2 Projektant - uprawniona osoba prawna lub fizyczna będąca autorem Dokumentacji Projektowej.
1.4.3. Laboratorium - drogowe lub inne laboratorium badawcze, zaakceptowane przez Zamawiającego, niezbędne do przeprowadzenia wszelkich badań i prób związanych z oceną jakości materiałów oraz robót.
1.4.4. Materiały - wszelkie tworzywa niezbędne do wykonania robót, zgodne z Dokumentacją Projektową i Specyfikacjami Technicznymi, zaakceptowane przez Inwestora.
1.4.5. Odpowiednia zgodność – zgodność wykonywanych Robót z dopuszczonymi tolerancjami, a jeśli przedział tolerancji nie został określony – z przeciętnymi tolerancjami, przyjmowanymi zwyczajowo dla danego rodzaju robót budowlanych.
1.4.6. Aprobata techniczna – dokument potwierdzający pozytywną ocenę techniczną wyrobu stwierdzającą jego przydatność do stosowania w określonych warunkach, wydany przez jednostkę upoważnioną do udzielania aprobat technicznych; spis jednostek aprobowujących zestawiony jest w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 08 listopada 1994 r. W sprawie aprobat oraz jednostek organizacyjnych upoważnionych do ich wydawania (Dz. U.2004.249.2497).
1.4.7. Certyfikat zgodności – dokument wydany zgodnie z zasadami systemu certyfikacji wykazujący, że zapewniono odpowiedni stopień zaufania, iż należycie zidentyfikowano wyrob, proces lub usługę są zgodne z określoną normą lub innymi dokumentami normatywnymi w odniesieniu do wyrobów dopuszczonego do obrotu i stosowania w budownictwie (zgodnie z Ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, art. 10 z późniejszymi zmianami) certyfikat zgodności wykazuje, że zapewniono zgodność wyrobu z PN, PN-EN lub aprobatę techniczną (w wypadku wyrobów, dla których nie ustalono PN).
1.4.8. Znak zgodności – zastrzeżony znak, nadawany lub stosowany zgodnie z zasadami systemu certyfikacji, wskazujący, że zapewniono odpowiedni stopień zaufania iż dany wyrob, proces lub usługa są zgodne z określoną normą lub innym dokumentem normatywnym.
1.4.9. Wszystkie nazwy firmowe użyte w Specyfikacjach Technicznych lub Dokumentacji Projektowej powinny być uznawane jako definicje norm a nie nazwy poszczególnych firm, których wyroby są stosowane w projekcie.
1.4.10 Skrót Specyfikacja Techniczna lub Specyfikacja lub ST używany w dokumentach wchodzących w skład Opisu Przedmiotu Zamówienia powinien być rozumiany jako Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych.
1.4.11 Inwestor – przedstawiciel Inwestora. Funkcja przedstawiciela Inwestora obejmuje występujące w rozdz.3 Prawa Budowlanego prawa i obowiązki Inspektora Nadzoru Inwestorskiego oraz koordynatora czynności Inspektorów Nadzoru Inwestorskiego.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące Robót
Wykonawca robót jest odpowiedzialny za jakość ich wykonania oraz za ich zgodność z Dokumentacją Projektową, Specyfikacjami Technicznymi i poleceniami Inwestora.
1.5.1 Przekazanie Terenu Budowy
Zamawiający w terminie określonym w umowie przekaże Wykonawcy Teren Budowy wraz z wymaganymi uzgodnieniami prawnymi i administracyjnymi, Dziennik Budowy oraz jeden egzemplarz Dokumentacji Projektowej i jeden komplet STWIORB.
Punkty osnowy geodezyjnej (punkty osnowy poziomej i wysokościowej) Terenu Budowy Wykonawca uzyska we własnym zakresie. Wszystkie czynności geodezyjne należą do obowiązków Wykonawcy. Uznaje się, że koszty związane z obsługą geodezyjną Wykonawcy są uwzględnione w umowie i nie podlegają odrębnej zapłacie.
Na Wykonawcę spoczywa odpowiedzialność za ochronę punktów pomiarowych do chwili odbioru końcowego Robót. Uszkodzone lub zniszczone znaki geodezyjne Wykonawca odtworzy i utrwali na własny koszt.
1.5.2 Dokumentacja Projektowa i Powykonawcza
(1) Dokumentacja Projektowa załączona do SIWZ:
Do dokumentów przetargowych dołączone Dokumentację Projektową w rozumieniu ustawy Prawo Zamówień Publicznych składającą się z:
rozdział 1 – Projekt Budowlany w zakresie uwzględniającym specyfikę robót budowlanych
rozdział 2 – Przedmiar Robót
rozdział 3 - Informacja BIOZ
stanowiącą Opis Przedmiotu Zamówienia w skład którego wchodzą również Specyfikacje Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych.
2) Dokumentacja Projektowa Powykonawcza do opracowania przez Wykonawcę w ramach umowy.
Wykonawca w ramach umowy winien wykonać dokumentację powykonawczą całości wykonanych robót, w tym również dokumentację geodezyjną. Całość prac należy zinwentaryzować geodezyjnie i uzyskać potwierdzenie w Starostwie Powiatowym zgodnie z ustawą z dnia 17 maja 1989 Prawo Geodezyjne i Kartograficzne (Dz.U.2010.193.1287 z póź. zmian.). Inwentaryzację geodezyjną należy wykonać przed zasypaniem sieci i innych obiektów liniowych. Wykonawca jest zobowiązany do wykonania 2 egz egzemplarzy dokumentacji powykonawczej.
(3) Dokumentacja Projektowa Wykonawcza do opracowania przez Wykonawcę w ramach ceny umownej
W ramach ceny umownej Wykonawca winien wykonać dokumentację wykonawczą nie ujętą w dokumentacji projektowej będącej w posiadaniu Zamawiającego.
Wykonawca opracuje między innymi projekt:
- organizacji ruchu zastępczego lokalnego na czas wykonywania robót zgodnie z ustawą z dnia 20.06.1997 Prawo o ruchu drogowym (dz.U.2012.1137 z póź. zmian.)
- jeżeli Wykonawca zastosuje materiały zamienne w stosunku do Projektu i zostaną one zatwierdzone przez Inspektora, a spowoduje to konieczność sporządzenia Projektu zamiennego to Wykonawca wykoną ten projekt na własny koszt, przy czym konieczność wykonania w/w projektu określi Zamawiający.
- projekty wykonawcze (wraz z uzgodnieniami wynikającymi z Prawa Budowlanego i wymogami Właścicieli sieci) przebudowy istniejących sieci uzbrojenia terenu znajdujących się w obrębie realizowanego zadania o ile zajdzie taka konieczność, w trakcie prowadzonych prac.
Dokumentacje powyższe winny wynikać z projektu budowlanego i wykonawczego przekazanego przez Zamawiającego, z praw autorskich i wytycznych Instytucji uzgadniających oraz szczegółowych wytycznych Inwestora, udzielonych w trakcie realizacji zadania.
1.5.3 Zgodność Robót z Dokumentacją Projektową i Specyfikacjami Technicznymi
Dokumentacja Projektowa i Specyfikacje Techniczne oraz inne dokumenty przekazane przez Zamawiającego Wykonawcy stanowią część umowy, a wymagania wyszczególnione w choćby w jednym z nich są obowiązujące dla Wykonawcy tak, jakby zawarte były w całej dokumentacji.
Wykonawca nie może wykorzystywać błędów lub opuszczeń w dokumentach przekazanych przez Zamawiającego, a o ich wykryciu winien natychmiast powiadomić Inwestora, który dokona odpowiednich zmian, poprawek lub interpretacji tych dokumentów. Wszystkie wykonane Roboty i dostarczone materiały będą zgodne z Dokumentacją Projektową i ST.
Dane określone w Dokumentacji Projektowej i w ST będą uważane za wartości docelowe, od których dopuszczalne są odchylenia w ramach określonego przedziału tolerancji. Cechy materiałów i elementów budowli muszą być jednorodne i wykazywać bliską zgodność z określonymi wymaganiami, a rozrzuty tych cech nie mogą przekraczać dopuszczalnego przedziału tolerancji.
W przypadku, gdy materiały lub Roboty nie będą w pełni zgodne z Dokumentacją Projektową lub ST, i wpłynie to na niezadowalającą jakość elementu budowli, to Wykonawca dokona wymiany tych materiałów oraz poprawi źle wykonane prace na swój koszt.
1.5.4 Informacje oraz zabezpieczenie Terenu Budowy
188.8.131.52. Informacja o Terenie Budowy
Teren objęty inwestycją znajduje się w terenie wiejskim, w niewielkim stopniu zurbanizowanym.
184.108.40.206. Zabezpieczenie Terenu Budowy
Wykonawca jest zobowiązany do zapewnienia i utrzymania bezpieczeństwa Terenu Budowy oraz robót poza terenem budowy w okresie trwania realizacji zadania aż do zakończenia i odbioru końcowego Robotów, a w szczególności:
(a) Zabezpieczy i utrzyma warunki bezpiecznej pracy i pobytu osób wykonujących czynności związane z budową i nienaruszalność ich mienia służącego do pracy a także zabezpieczy Teren Budowy przed dostępem osób nieupoważnionych.
(b) W czasie wykonywania Robót Wykonawca dostarczy, zainstaluje i będzie obsługiwał wszystkie tymczasowe urządzenia zabezpieczające takie jak: zapory, światła ostrzegawcze, sygnały itp., zapewniając w ten sposób bezpieczeństwo pojazdów i pieszych.
Wykonawca zapewni stałe warunki widoczności (w dzień i w nocy) tych zapór i znaków, dla których jest to nieodzowne ze względów bezpieczeństwa.
Wszystkie znaki, zapory i inne urządzenia zabezpieczające będą akceptowane przez Inspektora.
(c) Wykonawca podejmie odpowiednie środki w celu zabezpieczenia dróg, objazdów prowadzących na teren budowy przed uszkodzeniem spowodowanym jego środkami transportu lub jego podwykonawców i dostawców.
(d) Koszt zabezpieczenia Terenu Budowy i Robót poza terenem budowy należy ująć w cenie umownej, w której włączony winien być także koszt wykonania poszczególnych obiektów placu budowy, drogi montażowej oraz uzyskania, doprowadzenia, przyłączenia wszelkich czynników i mediów energetycznych na Teren Budowy, takich jak: energia elektryczna, woda, ścieki itp. W Cenę umowną winny być włączone również wszelkie opłaty wstępne, przesyłowe i eksploatacyjne związane z korzystaniem z tych mediów w czasie trwania zadania oraz koszty ewentualnych likwidacji tych przyłączy i doprowadzeń po ukończeniu inwestycji. Zabezpieczenie korzystania z w/w czynników i mediów energetycznych należy do obowiązków Wykonawcy i w pełni jest on odpowiedzialny za uzyskanie wszystkich warunków technicznych przyłączenia, dokonanie uzgodnień, przeprowadzenie prac projektowych i otrzymanie niezbędnych pozwoleń i zezwoleń.
(e) Wykonawca w ramach Kontraktu ma uprzątnąć teren budowy po zakończeniu każdego elementu robót i doprowadzić go do stanu pierwotnego po zakończeniu robót i likwidacji teren budowy.
(f) Wykonawca we własnym zakresie zorganizuje Zaplecze Budowy.
Wykonawca wykona wszystkie prace wstępne potrzebne do zorganizowania zaplecza, doprowadzi instalacje niezbędne do jego funkcjonowania oraz wyposaży w odpowiednie obiekty i drogi montażowe.
1.5.5 Ochrona środowiska w czasie wykonywania Robót
Wykonawca ma obowiązek znać i stosować w czasie prowadzenia Robót wszelkie przepisy dotyczące ochrony środowiska naturalnego.
W okresie trwania budowy i wykończenia Robót Wykonawca będzie:
- utrzymywać Teren Budowy i wykopy w stanie bez wody stojącej,
- podejmować wszelkie uzasadnione kroki mające na celu stosowanie się do przepisów i norm dotyczących ochrony środowiska na terenie i wokół Terenu Budowy oraz będzie unikać uszkodzeń lub uciążliwości dla osób lub własności społecznej i innych, a wynikających ze skażenia, hałasu lub innych przyczyn powstałych w następstwie jego sposobu działania. Stosując się do tych wymagań będzie miał szczególny wzgląd na: lokalizację baz, magazynów, składowisk, ukopów i dróg dojazdowych.
Należy zapewnić środki ostrożności i pomiary kontrolne dla zabezpieczenia przed:
a) zanieczyszczeniem zbiorników i cieków wodnych pyłami lub substancjami toksycznymi,
b) zanieczyszczeniem powietrza pyłami i gazami,
c) możliwością powstania pożaru.
Podczas wykonywania robót Wykonawca przestrzegać będzie wymogów ustawy z dnia 14 grudnia 2012 o Odpadach (DZ.U.2013.21 z póź. zmian.)
1.5.6 Ochrona przeciwpożarowa
Wykonawca będzie przestrzegać przepisów ochrony przeciwpożarowej.
Wykonawca będzie utrzymywać sprawny sprzęt przeciwpożarowy, wymagany przez odpowiednie przepisy, na terenie baz produkcyjnych, w pomieszczeniach biurowych, mieszkalnych i magazynach oraz w maszynach i pojazdach.
Materiały łatwopalne będą składowane w sposób zgodny z odpowiednimi przepisami i zabezpieczone przed dostępem osób trzecich.
Wykonawca będzie odpowiedzialny za wszelkie straty spowodowane pożarem wywołanym jako rezultat realizacji robót albo przez personel Wykonawcy.
1.5.7 Materiały szkodliwe dla otoczenia
Materiały, które w sposób trwały są szkodliwe dla otoczenia, nie będą dopuszczone do użycia. Nie dopuszcza się użycia materiałów wywołujących szkodliwe promieniowanie o stężeniu większym od dopuszczalnego.
Wszelkie materiały odpadowe użyte do Robót będą miały świadectwa dopuszczenia, wydane przez uprawnioną jednostkę, jednoznacznie określające brak szkodliwe oddziaływania tych materiałów na środowisko.
Materiały, które są szkodliwe dla otoczenia tylko w czasie Robót, a po zakończeniu Robót ich szkodliwość zanika (np. materiały pylaste) mogą być użyte pod warunkiem przestrzegania wymagań technologicznych wbudowania. Jeżeli wymagają tego odpowiednie przepisy Zamawiający powinien otrzymać zgodę na użycie
tych materiałów od właściwych organów administracji państwowej.
1.5.8 Ochrona własności publicznej i prywatnej
Wykonawca odpowiada za ochronę instalacji na powierzchni ziemi i za urządzenia podziemne i naziemne, takie jak rurociągi, kable itp. oraz uzyska od odpowiednich władz będących właścicielami tych urządzeń potwierdzenie informacji dostarczonych mu przez Zamawiającego w ramach planu ich lokalizacji. Wykonawca zapewni właściwe oznaczenie i zabezpieczenie przed uszkodzeniem tych instalacji i urządzeń w czasie trwania budowy. Wykonawca zobowiązany jest umieścić w swoim harmonogramie rezerwę czasową dla wszelkiego rodzaju Robót, które mają być wykonane w zakresie przełożenia instalacji i urządzeń podziemnych na Terenie Budowy i powiadomić Inwestora i władze lokalne o zamiarze rozpoczęcia Robót.
O fakcie przypadkowego uszkodzenia tych instalacji Wykonawca bezzwłocznie powiadomi Inspektora i zainteresowane władze oraz będzie z nimi współpracował dostarczając wszelkiej pomocy potrzebnej przy dokonywaniu napraw i ponosząc koszty tych napraw. Wykonawca będzie odpowiadać za wszelkie spowodowane przez jego działania uszkodzenia instalacji na powierzchni ziemi i urządzeń podziemnych wykazanych w dokumentach dostarczonych mu przez Zamawiającego.
1.5.9 Ograniczenie obciążen osi pojazdów
Wykonawca stosować się będzie do ustawowych ograniczeń obciążenia na oś przy transporcie materiałów i wyposażenia na i z terenu Robót. Uzyska on wszelkie niezbędne zezwolenia od władz, co do przewozu nietypowych wagowo ładunków i w sposób ciągły będzie o każdym takim przewozie powiadomiony Inwestor.
Pojazdy i ładunki powodujące nadmiernie obciążenie osiowe nie będą dopuszczone na świeżo ukończony fragment budowy w obrębie Terenu Budowy i Wykonawca będzie odpowiadał za naprawę wszelkich Robót w ten sposób uszkodzonych, zgodnie z poleceniami Inwestora.
1.5.10 Bezpieczeństwo i higiena pracy
Podczas realizacji Robót Wykonawca będzie przestrzegać przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. W szczególności Wykonawca ma obowiązek zadbać, aby personel nie wykonywał pracy w warunkach niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia oraz nie spełniających odpowiednich wymagań sanitarnych.
Wykonawca zapewni i będzie utrzymywać wszelkie urządzenia zabezpieczające, socjalne oraz sprzęt i odpowiednią odzież dla ochrony życia i zdrowia osób zatrudnionych na budowie oraz dla zapewnienia bezpieczeństwa publicznego.
Uznaje się, że wszelkie koszty związane z wypełnieniem wymagań określonych powyżej nie podlegają odrębnej zapłacie i są uwzględnione w cenie umownej.
1.5.11 Ochrona i utrzymanie Robót
Wykonawca będzie odpowiedzialny za ochronę Robót i za wszelkie materiały i urządzenia używane do Robót od Daty Przejęcia Terenu Budowy do daty obioru końcowego robót.
Wykonawca będzie utrzymywać roboty do czasu końcowego odbioru robót.
Jeśli Wykonawca w jakimkolwiek czasie zaniebia utrzymanie, to na polecenie Inwestora powinien rozpocząć roboty utrzymiwanie nie później niż w 24 godziny po otrzymaniu tego polecenia.
1.5.12 Stosowanie się do prawa i innych przepisów
Wykonawca zobowiązaany jest znać wszystkie przepisy wydane przez władze centralne i lokalne oraz inne przepisy i wytyczne, które są w jakikolwiek sposób związane z Robotami i będzie w pełni odpowiedzialny za przestrzeganie tych praw, przepisów i wytycznych podczas prowadzenia Robót.
1.5.13. Organizacja ruchu zastępczego
Wykonawca jest odpowiedzialny za organizację i utrzymanie objazdów w trakcie prowadzenia robót i do ich rozbiórki po zakończeniu robót.
Wykonawca w ramach ceny umownej zobowiązany jest do zorganizowania ruchu zastępczego (objazdów), oznakowania robót w przypadku zajęcia jezdni lub drogi. Wykonawca zobowiązany jest do wykonania projektu wykonawczego organizacji ruchu zastępczego zgodnie z pkt. 1.5.2. (3) ST-00, w projekcie uwzględniać ewentualne tymczasowe parkingi dla samochodów, drogi i chodniki.
Wykonawca zobowiązany jest do wykonania organizacji ruchu zastępczego według uzgodnionych projektów (oznakowania i zabezpieczenia terenu robót oraz oznakowania objazdów i zaleconego, związanego ze zmianą organizacji ruchu, oznakowania dróg), utrzymania objazdów i organizacji ruchu oraz do likwidacji tych objazdów.
Wykonawca jest zobowiązany do przestrzegania warunków wydanych przez właścicieli dróg (Gmina Jarocin, Zarząd Dróg Powiatowych)
Wszystkie formalności związane z zajęciem pasa drogowego i organizacją ruchu Wykonawca zobowiązany jest wykonać własnym staraniem.
Koszty związane z organizacją ruchu zastępczego (w tym tymczasowe parkingi, drogi, chodniki), utrzymaniem, likwidacją Wykonawca określi w cenie umownej.
1.5.14 Działania związane z organizacją Robót
Wykonawca powiadomi pisemnie wszystkie zainteresowane strony o terminie rozpoczęcia prac i przewidywanym terminie ich zakończenia oraz poinformuje właścicieli przyległych posesji i obiektów o utrudnieniach związanych z robotami.
Przed rozpoczęciem robót Wykonawca ma obowiązek zgłoszenia również daty rozpoczęcia robót użytkownikom sieci znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie prowadzonych prac (sieci: energetyczne, telekomunikacyjne, wodne, rowy melioracyjne itp.)
Roboty wykonywane przy odstoniętych elementach sieci Wykonawca musi prowadzić pod nadzorem służb właściciela danej sieci.
Przy przekazaniu terenu Wykonawca opisze w protokole udostępniony teren łącznie z dokumentacją fotograficzną, sposób zabezpieczenia wykopów i wszelkie szczegółowe ustalenia dla danego terenu. Na czas realizacji projektu również tereny zieleni i rolne i zielone Wykonawca przyjmie protokolarnie, a po zakończeniu realizacji projektu i odtworzeniu terenów zieleni i rolnych do stanu pierwotnego protokolarnie przekaże Właścicielowi.
Z chwilą przejęcia terenu, który nie jest własnością Zamawiającego, Wykonawca odpowiada przed właścicielami, których teren przekazany został pod budowę.
W przypadku kolizji z wykopami Wykonawca zabezpieczy dostęp i dojazd do budynków.
Jeżeli w trakcie robót Wykonawca odkryje sieci będące częścią infrastruktury uzbrojeniowej terenu (rury, kable telefoniczne, energetyczne itp.) będące w złym stanie technicznym wówczas odpowiedzialny będzie za powiadomienie właściciela danej sieci. Umożliwi to odpowiednim właścicielom naprawę czy też konserwację fragmentów sieci przy czym nie może to być powodem do wnoszenia roszczeń finansowych z tym związanych.
Wykonawca jest zobowiązany do przestrzegania wszelkich decyzji, uzgodnień i postanowień (technicznych i finansowych) wydanych przez jednostki uzgadniające, opiniujące oraz właścicieli terenów, na których prowadzone będą prace.
Wykonawca jest zobowiązany każdorazowo uzgodnić z Inwestorem sposób podłączenia do istniejącej sieci, a roboty budowlano-montażowe nie powinny zakłócać sprawnej eksploatacji tych sieci.
Uznaje się, że wszelkie koszty związane z wypełnieniem wymagań określonych powyżej nie podlegają odrębnej zapłacie i są uwzględnione w cenie umownej.
1.5.15 Zieleń
Drzewa na trasie kanalizacji należy wyciąć po uzyskaniu uprzedniej zgody na ich wycinkę.
W rejonie robót związanych z budową kanalizacji deszczowej znajdują się drzewa.
W przypadku zniszczenia drzew podczas realizacji prac Wykonawca zapłaci kary za ich zniszczenie oraz zobowiązany jest do nowych nasadzeń takich samych gatunków drzew wg wskazań Inwestora.
1.5.16. Odbiory
Wykonawca w ramach ceny umownej zobowiązany jest do zawiadomienia o odbiorach technicznych, o odbiorze, i przekazaniu do eksploatacji Instytucji, których obecność jest wymagana przepisami i ponosi opłaty za udział przedstawicieli tych Instytucji w odbiorach. Wszystkie formalności z tym związane Wykonawca zobowiązany jest wykonać własnym staraniem.
Uznaje się, że wszelkie koszty związane z wypełnieniem wymagań określonych w tym punkcie nie podlegają odrębnej zapłacie i są uwzględnione w cenie umownej.
Odbiory techniczne muszą spełniać wymagania stawiane przez przepisy „Prawo Budowlane”.
1.5.17. Przekazanie kanalizacji
Na Inwestorze spoczywa obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie.
W tym celu Wykonawca przygotuje wszystkie niezbędne dokumenty oraz w razie takiej potrzeby usunie wszystkie usterki uniemożliwiające otrzymanie pozwolenia na użytkowanie. Uznaje się, że wszelkie koszty związane z wypełnieniem wymagań określonych powyżej nie podlegają odrębnej zapłacie i są uwzględnione w cenie umownej.
2. MATERIAŁY
2.1 Źródła szukania materiałów
Co najmniej na dwa tygodnie przed zaplanowanym wykorzystaniem jakichkolwiek materiałów przeznaczonych
do robót Wykonawca przedstawi szczegółowe informacje dotyczące proponowanego źródła wytwarzania, zamawiania lub wydobywania tych materiałów i odpowiednie świadectwa badań laboratoryjnych oraz próbki do zatwierdzenia przez Inwestora.
Zatwierdzenie pewnych materiałów z danego źródła nie oznacza automatycznie, że wszelkie materiały z danego źródła uzyskają zatwierdzenie.
Wykonawca zobowiązany jest do prowadzenia badań, w celu udokumentowania, że materiały uzyskane z dopuszczonego źródła w sposób ciągły spełniają wymagania Specyfikacji Technicznych w czasie postępu Robót.
2.2 Pozyskiwanie materiałów miejscowych
Wykonawca odpowiada za uzyskanie pozwoleń od właścicieli i odnośnych władz na pozyskanie materiałów z jakichkolwiek źródeł miejscowych włączając w to źródła wskazane przez Zamawiającego i jest zobowiązany dostarczyć Inżynierowi wymagane dokumenty przed rozpoczęciem Robót.
Wykonawca przedstawi odpowiednią dokumentację zawierającą raporty z badań terenowych i laboratoryjnych oraz proponowaną przez siebie metodę wydobycia i selekcji do zatwierdzenia Inwestorowi.
Wykonawca ponosi odpowiedzialność za spełnienie wymagań ilościowych i jakościowych materiałów z jakiegokolwiek źródła.
Wykonawca poniesie wszystkie koszty, a w tym: opłaty, wynagrodzenia i jakiekolwiek inne koszty związane z dostarczeniem materiałów do robót.
Humus i nadkład czasowo zdjęte z terenu wykopów, ukopów i miejsc pozyskania piasku i żwiru będą formowane w haldy i wykorzystane przy zasypce i przywracaniu stanu terenu przy ukończeniu Robót.
Wszystkie odpowiednie materiały pozyskane z wykopów na Terenie Budowy lub z innych miejsc wskazanych w zadaniu będą wykorzystane do Robót lub odwiezione, odpowiednio do wymagań Inwestora.
Wykonawca nie będzie prowadzić żadnych wykopów w obrębie Terenu Budowy poza tymi, które zostały wysegregowane w umowie.
Eksploatacja źródeł materiałów będzie zgodna z wszelkimi regulacjami prawnymi obowiązującymi na danym obszarze.
2.3 Materiały nie odpowiadające wymaganiom
Materiały nie odpowiadające wymaganiom zostaną przez Wykonawcę wywiezione z Terenu Budowy, bądź złożone w miejscu wskazanym przez Inwestora. Jeśli Inwestor zezwoli Wykonawcy na użycie tych materiałów do innych robót, niż te, dla których zostały zakupione, to zostanie dokonana przez Inwestora stosowna korekta ich kosztów.
Każdy rodzaj Robót, w którym znajdują się niezbadane i nie zaakceptowane materiały, Wykonawca wykonuje na własne ryzyko, licząc się z jego nie przyjęciem i niezapłacaniem.
2.4 Przechowywanie i składowanie materiałów
Wykonawca zapewni, aby tymczasowo składowane materiały, do czasu, gdy będą one potrzebne do Robót, były zabezpieczone przed zanieczyszczeniem, zachowały swoją jakość i właściwości do Robót i były dostępne do kontroli przez Inwestora.
Miejsca czasowego składowania będą zlokalizowane w obrębie Terenu Budowy w miejscach uzgodnionych z Inwestorem lub poza Terenem Budowy w miejscach zorganizowanych przez Wykonawcę.
2.5 Wariantowe stosowanie materiałów
Jeśli Dokumentacja Projektowa lub ST przewidują możliwość wariantowego zastosowania rodzaju materiałów w wykonywanych Robotach, Wykonawca powiadomi Inwestora o swoim zamiarze, co najmniej 3 tygodnie przed użyciem materiału, albo w okresie dłuższym, jeśli będzie to wymagane dla badań prowadzonych przez Inwestora. Wybrany i zaakceptowany rodzaj materiału nie może być później zmieniany bez zgody Inwestora.
2.6 Urządzenia
W przypadku zastosowania urządzeń o innych parametrach niż określone w PB, ale spełniających wymagania podane w STWOIRB, Wykonawca poniesie wszelkie dodatkowe koszty bezpośrednio wynikające z tej zamiany, a nie ujęte w Przedmiarze Robót a także, jeśli zajdzie taka konieczność, Wykonawca opracuje dokumentację zamienną i uzyska wszelkie potrzebne uzgodnienia i pozwolenia.
3. SPRZĘT
Wykonawca jest zobowiązany do używania jedynie takiego sprzętu, który nie spowoduje niekorzystnego wpływu na jakość wykonywanych Robót. Sprzęt używany do Robót powinien być zgodny z ofertą Wykonawcy i powinien odpowiadać pod względem typów i ilości wskazanym zawartym w ST lub projekcie organizacji Robot, zaakceptowanym przez Inwestora; w przypadku braku ustaleń w takich dokumentach sprzęt powinien być uzgodniony i zaakceptowany przez Inwestora.
Liczba i wydajność sprzętu będzie gwarantować przeprowadzenie Robót, zgodnie z zasadami określonymi w Dokumentacji Projektowej, ST i wskazaniach Inwestora w terminie przewidzianym umową.
Sprzęt będący własnością Wykonawcy lub wynajęty do wykonania Robót ma być utrzymywany w dobrym stanie i gotowości do pracy. Będzie on zgodny z normami ochrony środowiska i przepisami dotyczącymi jego użytkowania.
Wykonawca dostarczy Inwestorowi kopie dokumentów potwierdzających dopuszczenie sprzętu do użytkowania, tam gdzie jest to wymagane przepisami.
Jeżeli Dokumentacja Projektowa lub ST przewidują możliwość wariantowego użycia sprzętu przy wykonywanych Robotach, Wykonawca powiadomi Inwestora o swoim zamiarze wyboru i uzyska jego akceptację przed użyciem sprzętu. Wybrany sprzęt, po akceptacji Inwestora, nie może być później zmieniany bez jego zgody.
Jakkolwiek sprzęt, maszyny, urządzenia i narzędzia nie gwarantujące zachowania warunków Kontraktu, zostanie przez Inwestora zdyskwalifikowany i nie dopuszczony do Robót.
4. TRANSPORT
Wykonawca jest zobowiązany do stosowania jedynie takich środków transportu, które nie wpłyną niekorzystnie na jakość wykonywanych Robót i właściwości przewożonych materiałów. Liczba środków transportu będzie zapewniać prowadzenie Robót zgodnie z zasadami określonymi w Dokumentacji Projektowej, ST i wskazaniach Inwestora, w terminie przewidywanym w umowie.
Przy ruchu na drogach publicznych pojazdy będą spełniać wymagania dotyczące przepisów ruchu drogowego w odniesieniu do dopuszczalnych obciążeń na osie i innych parametrów technicznych. Środki transportu nie odpowiadające warunkom umowy na polecenie Inwestora będą usunięte z Terenu Budowy.
Wykonawca będzie usuwać na bieżąco, na własny koszt, wszelkie zanieczyszczenia spowodowane jego pojazdami na drogach publicznych oraz dojazdach do Terenu Budowy.
5. WYKONANIE ROBÓT
Ogólne zasady wykonywania Robót
Wykonawca jest odpowiedzialny za prowadzenie Robot, zgodnie z umową, oraz za jakość zastosowanych materiałów i wykonywanych Robót, za ich zgodność z Dokumentacją Projektową, wymaganiami ST, oraz poleceniami Inwestora.
Wykonawca ponosi odpowiedzialność za dokładne wytyczenie w planie i wyznaczenie wysokości wszystkich elementów Robót zgodnie z wymiarami i rzędnymi określonymi w Dokumentacji Projektowej lub przekazanymi na piśmie przez Inwestora.
Następstwa jakiegokolwiek błędu spowodowanego przez Wykonawcę w wytyczeniu i wyznaczaniu Robót zostaną, jeśli wymaga tego będzie Inwestor, poprawione przez Wykonawcę na własny koszt.
Sprawdzenie wytyczenia Robót lub wyznaczenia wysokości przez Inwestora nie zwalnia Wykonawcy od odpowiedzialności za ich dokładność.
Decyzje Inwestora dotyczące akceptacji lub odrzucenia materiałów i elementów Robót będą oparte na wymaganiach sformułowanych w Kontrakcie, Dokumentacji Projektowej i w ST, a także w normach i wytycznych. Przy podejmowaniu decyzji Inwestor uwzględni wyniki badań materiałów i Robót, rozrzuty normalnie występujące przy produkcji i przy badaniach materiałów, doświadczenia z przeszłości, wyniki badań naukowych oraz inne czynniki wpływające na rozważaną kwestię.
Polecenia Inwestora będą wykonywane nie później niż w czasie przez niego wyznaczonym, po ich otrzymaniu przez Wykonawcę, pod groźbą zatrzymania Robót. Skutki finansowe z tego tytułu ponosi Wykonawca.
Wykonawca Robót jest zobowiązany opracować harmonogram Robót.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1 Zasady kontroli jakości Robót
Celem kontroli Robót będzie takie sterowanie ich przygotowaniem i wykonaniem, aby osiągnąć założoną jakość Robót. Wykonawca jest odpowiedzialny za pełną kontrolę Robót i jakości materiałów. Wykonawca zapewni odpowiedni system kontroli, włączając personel, laboratorium, sprzęt, zaopatrzenie i wszystkie urządzenia niezbędne do pobierania próbek i badań materiałów oraz Robót.
Przed zatwierdzeniem systemu kontroli Inwestor może zażądać od Wykonawcy przeprowadzenia badań w celu zademontrowania, że poziom ich wykonywania jest zadowalający. Wykonawca będzie przeprowadzać pomiary i badania materiałów oraz Robót z częstotliwością zapewniającą stwierdzenie, że Roboty wykonano zgodnie z wymaganiami zawartymi w Dokumentacji Projektowej i ST. Minimalne wymagania, co do zakresu badań i ich częstotliwość są określone w ST, normach i wytycznych. W przypadku, gdy nie zostały one tam określone, Inwestor ustali, jaki zakres kontroli jest konieczny, aby zapewnić wykonanie Robót zgodnie z umową. Wykonawca dostarczy Inwestorowi świadectwa, że wszystkie stosowane urządzenia i sprzęt badawczy posiadają ważną legalizację, zostały prawidłowo wykalibrowane i odpowiadają wymaganiom norm określających procedury badań.
Inwestor będzie mieć nieograniczony dostęp do pomieszczeń laboratoryjnych, w celu ich inspekcji. Inwestor będzie przekazywać Wykonawcy pisemne informacje o jakichkolwiek niedociągnięciach dotyczących urządzeń laboratoryjnych, sprzętu, zaopatrzenia laboratorium, pracy personelu lub metod badawczych. Jeżeli niedociągnięcia te będą tak poważne, że mogą wpłynąć ujemnie na wyniki badań, Inwestor natychmiast wstrzyma użycie do Robót badanych materiałów i dopuści je do użycia dopiero wtedy, gdy niedociągnięcia w pracy laboratorium Wykonawcy zostaną usunięte i stwierdzona zostanie odpowiednia jakość tych materiałów. Wszystkie koszty związane z organizowaniem i prowadzeniem badań materiałów ponosi Wykonawca.
6.2 Pobieranie próbek
Próbki będą pobierane losowo. Zaleca się stosowanie statystycznych metod pobierania próbek, opartych na zasadzie, że wszystkie jednostkowe elementy produkcji mogą być z jednakowym prawdopodobieństwem wytypowane do badań.
Inżynier będzie mieć zapewnioną możliwość udziału w pobieraniu próbek.
Na zlecenie Inwestora Wykonawca będzie przeprowadzać dodatkowe badania tych materiałów, które budzą wątpliwość, co do jakości, o ile kwestionowane materiały nie zostaną przez Wykonawcę usunięte lub ulepszone z własnej woli. Koszty tych dodatkowych badań pokrywa Wykonawca tylko w przypadku stwierdzenia usterek; w przeciwnym przypadku koszty te pokrywa Zamawiający.
6.3 Badania i pomiary
Wszystkie badania i pomiary będą przeprowadzone zgodnie z wymaganiami norm.
W przypadku, gdy normy nie obejmują jakiegokolwiek badania wymaganego w ST, stosować można polskie wytyczne albo inne procedury, zaakceptowane przez Inwestora.
Przed przystąpieniem do pomiarów lub badań, Wykonawca powiadomi Inwestora o rodzaju, miejscu i terminie pomiaru lub badania. Po wykonaniu pomiaru lub badania, Wykonawca przedstawi na piśmie ich wyniki do akceptacji Inwestora.
6.4 Raporty z badań
Wykonawca będzie przekazywać Inwestorowi kopie raportów z wynikami badań bez zwłoki.
Wyniki badań (kopie) będą przekazywane Inwestorowi na formularzach według dostarczonego przez niego wzoru lub innych, przez niego zaaprobowanych.
6.5 Badania prowadzone przez Inwestora
Dla celów kontroli jakości i zatwierdzenia, Inwestor uprawniony jest do dokonywania kontroli, pobierania próbek i badania materiałów u źródła ich wytwarzania, i zapewniona mu będzie wszelka potrzebna do tego pomoc ze strony Wykonawcy i producenta materiałów.
Inwestor, po uprzedniej weryfikacji systemu kontroli Robót prowadzonego przez Wykonawcę, będzie oceniać zgodność materiałów i Robót z wymaganiami ST na podstawie wyników badań dostarczonych przez Wykonawcę.
Inwestor może pobierać próbki materiałów i prowadzić badania niezależnie od Wykonawcy, na swój koszt. Jeżeli wyniki tych badań wykażą, że raporty Wykonawcy są niewarygodne, to Inwestor poleci Wykonawcy lub zleci niezależnemu laboratorium przeprowadzenie powtórnych lub dodatkowych badań, albo oprze się wyłącznie na własnych badaniach przy ocenie zgodności materiałów i Robót z Dokumentacją Projektową i ST. W takim przypadku całkowite koszty powtórnych lub dodatkowych badań i pobierania próbek poniesione zostaną przez Wykonawcę.
6.6 Atesty jakości materiałów i urządzeń
Przed wykonaniem badań jakości materiałów przez Wykonawcę, Inwestor może dopuścić do użycia materiały posiadające atest producenta stwierdzający ich pełną zgodność z warunkami podanymi w ST.
W przypadku materiałów, dla których atesty są wymagane przez ST, każda partia dostarczona do Robót będzie posiadać atest określający w sposób jednoznaczny jej cechy.
Produkty przemysłowe będą posiadać atesty wydane przez producenta poparte w razie potrzeby wynikami wykonanych przez niego badań. Kopie wyników tych badań będą dostarczone przez Wykonawcę Inwestorowi. Materiały posiadające atesty na urządzenia - ważne legalizacje mogą być badane w dowolnym czasie. Jeżeli zostanie stwierdzona niezgodność ich właściwości z ST to takie materiały i/lub urządzenia zostaną odrzucone.
6.7 Dokumenty budowy
(1) Dziennik Budowy
Dziennik Budowy jest wymaganym dokumentem prawnym obowiązującym Zamawiającego i Wykonawcę w okresie od przekazania Wykonawcy Terenu Budowy do końca okresu gwarancyjnego. Odpowiedzialność za prowadzenie Dziennika Budowy zgodnie z obowiązującymi przepisami spoczywa na Wykonawcy.
Zapisy w Dzienniku Budowy będą dokonywane na bieżąco i będą dotyczyć przebiegu Robót, stanu bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz technicznej i gospodarczej strony budowy.
Każdy zapis w Dzienniku Budowy będzie opatrzony datą jego dokonania, podpisem osoby, która dokonała zapisu, z podaniem jej imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Zapisy będą czytelne, dokonane trwałą techniką, w porządku chronologicznym, bezpośrednio jeden pod drugim, bez przerw.
Załączone do Dziennika Budowy protokoły i inne dokumenty będą oznaczone kolejnym numerem załącznika i opatrzone datą i podpisem Wykonawcy i Inwestora.
(2) Dokumenty laboratoryjne
Dzienniki laboratoryjne, atesty materiałów, orzeczenia o jakości materiałów, recepty robocze i kontrolne wyniki badań Wykonawcy będą gromadzone w formie uzgodnionej w programie zapewnienia jakości. Dokumenty te stanowią załącznik do odbioru Robót. Winny być udostępnione na każde życzenie Inwestora.
(3) Pozostałe dokumenty budowy
Do dokumentów budowy zalicza się, oprócz wymienionych w pkt. (1)-(3) następujące dokumenty:
- pozwolenie (zgłoszenie) na realizację zadania budowlanego,
- protokoły przekazania Terenu Budowy,
- umowy cywilno-prawne z osobami trzecimi i inne umowy cywilno-prawne,
- protokoły odbioru Robót,
- protokoły z narad i ustaleń,
- korespondencja na budowie,
- operaty geodezyjne,
- świadectwa badań, dokument dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie materiałów budowlanych
- plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
(4) Przechowywanie dokumentów budowy
Dokumenty budowy będą przechowywane przez Wykonawcę na Terenie Budowy w miejscu odpowiednio zabezpieczonym.
Zaginienie któregokolwiek z dokumentów budowy spowoduje jego natychmiastowe odtworzenie w formie przewidzianej prawem.
Wszelkie dokumenty budowy będą zawsze dostępne dla Inwestora i przedstawiane do wglądu na życzenie Zamawiającego.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1 Zasady określania ilości Robót i materiałów
Długości i odległości pomiędzy wyszczególnionymi punktami skrajnymi będą obmierzone poziomo wzdłuż linii osiowej. Jeśli Specyfikacje Techniczne właściwe dla danych Robót nie wymagają tego inaczej, objętości będą wyliczone w m³ jako długość pomnożona przez średni przekrój.
Obmiary skomplikowanych powierzchni lub objętości powinny być uzupełnione szkicami wksiążce obmiaru lub dołączone do niej w formie załącznika.
Zasady określenia ilości Robót i materiałów podano w odpowiednich specyfikacjach technicznych oraz w Katalogach Nakładów Rzeczowych i Kosztorysowych Norm Nakładów Rzeczowych.
7.2 Urządzenia i sprzęt pomiarowy
Wszystkie urządzenia i sprzęt pomiarowy, stosowany w czasie obmiaru Robót będą zaakceptowane przez Inwestora.
Urządzenia i sprzęt wymagają badań atestujących, to Wykonawca będzie posiadać ważne świadectwa legalizacji.
Wszystkie urządzenia pomiarowe będą przez Wykonawcę utrzymywane w dobrym stanie, w całym okresie trwania Robót.
8. ODBIÓR ROBÓT
8.1. Rodzaje odbioru Robót
Roboty podlegają następującym odbiorom w zależności od ustalenia w specyfikacjach technicznych:
- odbiorowi robót zanikających i ulęgających zakryciu
- odbiorowi częściowemu
- odbiorowi ostatecznemu (końcowemu)
- odbiorowi pogwarancyjnemu
8.2. Procedura Przejęcia Robót
Gdy całość robót zostanie zasadniczo ukończona, Wykonawca zawiadamia Inwestora o zakończeniu robót i występuje z wnioskiem o powołanie komisji odbioru końcowego przez Inwestora. Inwestor powoła komisję odbioru końcowego w ciągu 14 dni od daty zgłoszenia zakończenia robót przez Wykonawcę.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ustalenia ogólne
Jesli umowa z Zamawiającym nie stanowi inaczej podstawą płatności będzie cena jednostkowa, skalkulowana przez Wykonawcę za jednostkę obmiarową ustaloną dla danej pozycji Przedmiaru Robót.
Dla pozycji kosztorysowych wycenionych ryczałtowo podstawą płatności jest wartość (kwota) podana przez Wykonawcę w danej pozycji Przedmiaru Robót.
Cena jednostkowa lub kwota ryczałtowa pozycji kosztorysowej będzie uwzględniać wszystkie czynności, wymagania i badania składające się na jej wykonanie, określone dla tej Roboty w Specyfikacji Technicznej i Dokumentacji Projektowej.
Cena jednostkowa będzie obejmować:
- roboczną bezpośrednią,
- wartość zużytych materiałów wraz z kosztami zaopatrzenia i transportu na teren budowy, magazynowania,
- wartość pracy przetu wraz z kosztami jednorazowymi, (sprowadzenie sprzętu na Teren Budowy i z powrotem, montaż i demontaż na stanowisku pracy),
- koszty pośrednie, w skład których wchodzą: płace personelu i kierownictwa budowy, pracowników nadzoru i laboratorium, koszty eksploatacji zaplecza budowy (w tym energii i wody, budowy dróg dojazdowych itp.), koszty dotyczące oznakowania Robót, wydatki dotyczące bhp, usługi obce na rzecz budowy, opłaty za dzierżawę placów i bocznic, eksperptyzy dotyczące wykonanych Robót oraz koszty zarządu przedsiębiorstwa Wykonawcy,
- zysk kalkulacyjny zawierający ewentualne ryzyko Wykonawcy z tytułu innych
- wydatków mogących wystąpić w czasie realizacji Robót i w okresie gwarancyjnym, podatki obliczone zgodnie z obowiązującymi przepisami
- do cen jednostkowych nie należy doliczać podatku VAT
Cena jednostkowa zaproponowana przez Wykonawcę za daną pozycję w Wycenionym Przedmiarze Robót jest ostateczna i wyklucza możliwość żądania dodatkowej zapłaty za wykonanie Robót objętych tą pozycją kosztorysową.
9.1.1. Roboty towarzyszące i prace tymczasowe
Koszt prac towarzyszących zostanie przedstawiony przez Wykonawcę w formie ryczałtu.
Prace tymczasowe zostaną uwzględnione przez Wykonawcę w cenach jednostkowych lub w formie ryczałtu w odpowiednich pozycjach Przedmiaru Robót.
Ceny jednostkowe oraz ryczałt będą uwzględniać koszty jak podano wyżej.
9.2. Zaplecze Wykonawcy
9.2.1 Wymagania dotyczące Zaplecza Wykonawcy
- pomieszczenie o powierzchni co najmniej 20 m², należycie ogrzewane, oświetlone
- pomieszczenia sanitarne (natrysk, WC, umywalka)
- linię telefoniczną wyposażoną w telefon/fax,
- pomieszczenie biurowe i jego wyposażenie będą zabezpieczone i ubezpieczone na wypadek pożaru i włamania.
Likwidacja Zaplecza Wykonawcy
Pozycje wymienione w punktach 1 i 2 po likwidacji Zaplecza Wykonawcy są własnością Wykonawcy.
W ramach likwidacji biura zlikwidować należy całe zaplecze. Teren po likwidacji zaplecza należy oczyścić i doprowadzić do stanu pierwotnego.
Zakup wyposażenia, utrzymanie i eksploatacja w/w Zaplecza, przez cały czas trwania Kontraktu oraz jego likwidacja po zakończeniu Kontraktu, należą do obowiązków Wykonawcy.
9.2.2. Podstawa płatności
Wykonawca w ramach Kontraktu zapewni:
W Zapleczu Wykonawcy:
- utrzymanie wyposażenia w dobrym stanie technicznym, a w razie konieczności jego wymianę na nowy
- zabezpieczenie przed kradzieżą
- utrzymanie czystości Biura i jego otoczenia
Likwidacja Zaplecza Wykonawcy
– likwidacja zaplecza
Koszty pozyskania Zabezpieczenia wykonania i wszystkich wymaganych Gwarancji.
Koszty pozyskania Zabezpieczenia wykonania i wszystkich wymaganych Gwarancji
zgodnie z umową ponosi Wykonawca.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
Specyfikacje Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych w różnych miejscach powołują się na Polskie Normy (PN) (EN-PN), przepisy branżowe, instrukcje. Należy je traktować jako integralną część i należy je czytać łącznie z Dokumentacją Projektową i Specyfikacjami, jak gdyby tam one występowaly. Rozumie się, iż Wykonawca jest w pełni zaznajomiony z ich zawartością i wymaganiami. Zastosowanie będą miały ostatnie wydania Norm (datowane nie później niż 30 dni przed datą składania ofert), o ile nie postanowiono inaczej. Roboty będą wykonywane w bezpieczny sposób, ściśle w zgodzie z Polskimi Normami (PN) (EN-PN) i przepisami obowiązującymi w Polsce. Wykonawca jest zobowiązany do przestrzegania wszystkich obowiązujących norm przy wykonywaniu robót określonych w umowie oraz do stosowania ich postanowień na równi ze wszystkimi innymi wymaganiami zawartymi w Specyfikacjach Technicznych. Rozumie się, że Wykonawca jest w pełni zaznajomiony z zawartością i wymaganiami tych norm. Podstawowym aktem prawnym określającym zasady i cele normalizacji krajowej jest Ustawa o normalizacji z dnia 12.09.2002r (Dz.U. Nr 169 poz.1386 z póź. zmian.).
Wykaz przepisów prawnych (takich jak: ustaw, rozporządzeń, itd.), kodeksów postępowania, norm stosowanych w Specyfikacjach Technicznych obowiązujących obecnie w Polsce (dla celów informacyjnych).
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 2013.1409 t.j. późniejszymi zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003r w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych ( Dz. U. 2003 nr 47 poz. 401 z późniejszymi zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 z późniejszymi zmianami).
- Rozporządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 marca 1972 rok w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót budowlano-montażowych i rozbiorkowych (Dz.U. nr 13 poz. 93 z późniejszymi zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002r w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy ( Dz. U. 2002 nr 217poz. 1833 z późniejszymi zmianami).
- Ustawa z dnia 6 września 2001 o transporcie drogowym ( Dz. U. 2013.1414 )
- Ustawa z dnia 28 października 2002r o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz. U. 2002 nr 199 poz.1671 z późniejszymi zmianami).
- Ustawa z dnia 27.04.2001 r. o Odpadach ( Dz.U.2013.21)
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27. września 2001 w sprawie katalogu odpadów ( Dz.U.2011.112.1206)
- Ustawa z dnia 18.07.2001 r. (Dz.U.2012.145 z późniejszymi zmianami) – Prawo wodne.
- Rozporządzenie Ministra Transportu , Budownictwa i Gospodarki Morskiej w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadowienia obiektów budowlanych ( Dz.U.21012.463)
- Ustawa z dnia 21.04.2001 Prawo Ochrony Środowiska ( Dz.U.2013.1232)
- Ustawa z dnia 20.06.1997 Prawo o ruch drogowym ( Dz.U.2012.1137)
- Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlano-Montażowych TOM I, II, V.
SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH
ROBOTY PRZYGOTOWAWCZE
ST-01
OZNACZENIE KODU WĘDŁUG WSPÓLNEGO SŁOWNIKA ZAMÓWIEŃ (CPV)
45111200-0 – Roboty w zakresie przygotowania terenu pod budowę i roboty ziemne
45111213-4 – Roboty w zakresie oczyszczania terenu
45111220-6 – Roboty w zakresie usuwania gruzu
ST-01.1 USUNIECIE DRZEW I KRZAKÓW
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej SST są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z usunięciem drzew i krzaków przy realizacji zadania pn: Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański”.
1.2. Zakres stosowania ST
Szczegółowa techniczna ST jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót związanych z rozbudową sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański”.
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z usunięciem drzew i krzaków oraz karczowaniem i wywozem gałęzi i karpiny samochodami.
1.4. Określenia podstawowe
Stosowane określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami oraz z definicjami podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2. MATERIAŁY
Nie występują.
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
3.2. Sprzęt do usuwania drzew i krzaków
Do wykonywania robót związanych z usunięciem drzew i krzaków należy stosować:
- pły mechaniczne,
- specjalne maszyny przeznaczone do karczowania pni oraz ich usunięcia
- spycharki,
- koparki lub ciągniki ze specjalnym osprzętem do prowadzenia prac związanych z wyrębem drzew.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
4.2. Transport pni i karpiny
Pnie, karpinę oraz gałęzie należy przewozić transportem samochodowym.
Pnie przedstawiające wartość jako materiał użytkowy (np. budowlany, meblarski itp.) powinny być transportowane w sposób nie powodujący ich uszkodzeń w miejsce wskazane przez Inwestora.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
5.2. Zasady oczyszczania terenu z drzew i krzaków
Roboty związane z usunięciem drzew i krzaków obejmują wycięcie i wykarczowanie drzew i krzaków, wywinięcie pni, karpin i gałęzi poza teren budowy na wskazane przez Inspektora miejsce, zasypanie dołów oraz ewentualne spalenie na miejscu pozostalości po wykarczowaniu.
Teren pod budowę drogi w pasie robót ziemnych, w miejscach dokopów i w innych miejscach wskazanych w dokumentacji projektowej, powinien być oczyszczony z drzew i krzaków.
Zgoda na prace związane z usunięciem drzew i krzaków powinna być uzyskana przez Zamawiającego.
Wycinkę drzew o właściwościach materiału użytkowego należy wykonywać w tzw. sezonie rębnym, ustalonym przez Inspektora.
W miejscach dokopów i tych wykopów, z których grunt jest przeznaczony do wbudowania w nasypy, teren należy oczyścić z roślinności, wykarczować pnie i usunąć korzenie tak, aby zawartość części organicznych w gruntach przeznaczonych do wbudowania w nasypy nie przekraczała 2%.
W miejscach nasypów teren należy oczyścić tak, aby części roślinności nie znajdowały się na całej głębokości wykopów.
Roślinność istniejąca w pasie robót drogowych, nie przeznaczona do usunięcia, powinna być przez Wykonawcę zabezpieczona przed uszkodzeniem. Jeżeli roślinność, która ma być zachowana, zostanie uszkodzona lub zniszczona przez Wykonawcę, to powinna być ona odtworzona na koszt Wykonawcy, w sposób zaakceptowany przez odpowiednie władze.
5.3. Usunięcie drzew i krzaków
Pnie drzew i krzaków znajdujące się w pasie robót ziemnych, powinny być wykarczowane.
Poza miejscami wykopów doły po wykarczowanych pniach należy wypełnić gruntem przydatnym do budowy nasypów i zagęścić, zgodnie z wymaganiami zawartymi w ST-02 „Roboty ziemne”.
Doły w obrębie przewidywanych wykopów, należy tymczasowo zabezpieczyć przed gromadzeniem się w nich wody.
Wykonawca ma obowiązek prowadzenia robót w taki sposób, aby drzewa przedstawiające wartość jako materiał użytkowy (np. budowlany, meblarski itp.) nie utraciły tej właściwości w czasie robót.
Młode drzewa i inne rośliny przewidziane do ponownego sadzenia powinny być wykopane z dużą ostrożnością, w sposób który nie spowoduje trwałych uszkodzeń, a następnie zasadzone w odpowiednim gruncie.
5.4. Zniszczenie pozostalości po usuniętej roślinności
Sposób zniszczenia pozostalości po usuniętej roślinności powinien być zgodny z ustaleniami ST lub wskazaniami Inspektora.
Jeżeli dopuszczono przerobienie gałęzi na korę drzewną za pomocą specjalistycznego sprzętu, to sposób wykonania powinien odpowiadać zaleceniom producenta sprzętu. Nieużyteczne pozostalości po przeróbce powinny być usunięte przez Wykonawcę z terenu budowy.
Jeżeli dopuszczono spalenie roślinności usuniętej w czasie robót przygotowawczych Wykonawca ma obowiązek zadbać, aby odbyło się ono z zachowaniem wszystkich wymogów bezpieczeństwa i odpowiednich przepisów.
Zaleca się stosowanie technologii, umożliwiających intensywne spalenie, z powstawaniem malej ilości dymu, to jest spalenie w wysokich stosach albo spalenie w dołach z wymuszonym dopływem powietrza. Po zakończeniu spalania ogień powinien być całkowicie wygaszony, bez pozostawienia tłących się części.
Jeżeli warunki atmosferyczne lub inne względy zmusiły Wykonawcę do odstąpienia od spalania lub jego przerwania, a nagromadzony materiał do spalenia stanowi przeszkodę w prowadzeniu innych prac, Wykonawca powinien usunąć go w miejscu tymczasowego składowania lub w inne miejsce zaakceptowane przez Inspektora, w którym będzie możliwe dalsze spalenie.
Pozostałości po spaleniu powinny być usunięte przez Wykonawcę z terenu budowy. Jeśli pozostałości po spaleniu, za zgodą Inspektora, są zakopywane na terenie budowy, to powinny być one układane w warstwach. Każda warstwa powinna być przykryta warstwą gruntu. Ostatnia warstwa powinna być przykryta warstwą gruntu o grubości co najmniej 30 cm i powinna być odpowiednio wyrownana i zagęszczona. Pozostałości po spaleniu nie mogą być zakopywane pod rowami odwadniającymi ani pod jakimikolwiek obszarami, na których odbywa się przepływ wód powierzchniowych.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
6.2. Kontrola robót przy usuwaniu drzew i krzaków
Sprawdzenie jakości robót polega na wizualnej ocenie kompletności usunięcia roślinności, wykarczowania korzeni i zasypania dołów. Zagęszczenie gruntu wypełniającego doły powinno spełniać odpowiednie wymagania określone w ST-00 „Roboty ziemne”.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
7.2. Jednostka obmiarowa
Jednostką obmiarową robót związanych z usunięciem drzew i krzaków jest:
dla drzew - sztuka,
dla krzaków - hektar.
8. ODBIÓR ROBÓT
8.1. Ogólne zasady odbioru robót
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
8.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu
Odbiorowi robót zanikających i ulegających zakryciu podlega sprawdzenie dolów po wykarczowanych pniach, przed ich zasypaniem.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Płatność należy przyjmować na podstawie umowy z Zamawiającym
Cena wykonania robót obejmuje:
-wycięcie i wykarczowanie drzew i krzaków,
-wywiezienie pni, karpiny i gałęzi poza teren budowy lub przerobienie gałęzi na korę drzewną, względnie spalenie na miejscu pozostałości po wykarczowaniu,
-zasypanie dolów,
-uporządkowanie miejsca prowadzonych robót.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
- Ustawa z dnia 16.04.2004 o ochronie przyrody Dz.U.2013 poz.627
- Rozporządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materialów Budowlanych z dnia 28.03.1972 r. (Dz. U. Nr 13 z dn. 10.04.1972 r.).
- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 57, poz. 608 ze zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844).
- Rozporządzenie Ministra Pracy I Polityki Społecznej z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych.(Dz. U. z dnia 10 kwietnia 2000 r. z póź.zmian.)
-Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlano-Montażowych
ST-01.2 ODTWORZENIE TRASY I PUNKTÓW WYSOKOŚCIOWYCH
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej ogólnej specyfikacji technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wytyczeniem trasy kanalizacji sanitarnej, położenia obiektów inżynierskich, odtworzeniem trasy drogowej i jej punktów wysokościowych.
1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja Techniczna jest stosowana jako dokument przetargowy przy zlecaniu i realizacji robót wymienionych w punkcie 1.1.
"Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wszystkimi
czynnościami umożliwiającymi i mającymi na celu wyznaczenie w terenie przebiegu trasy kanalizacji sanitarnej, położenia obiektów inżynierskich, odtworzenie trasy drogowej i jej punktów wysokościowych.
1.3.1. Odtworzenie trasy i punktów wysokościowych
W zakres robót pomiarowych, związanych z wyznaczeniem trasy i punktów wysokościowych wchodzą:
a) sprawdzenie wyznaczenia sytuacyjnego i wysokościowego punktów głównych osi trasy i punktów wysokościowych,
b) uzupełnienie osi trasy dodatkowymi punktami (wyznaczenie osi),
c) wyznaczenie dodatkowych punktów wysokościowych (reperów roboczych),
d) wyznaczenie przekrojów poprzecznych,
e) zastabilizowanie punktów w sposób trwały, ochrona ich przed zniszczeniem oraz oznakowanie w sposób ułatwiający odszukanie i ewentualne odtworzenie.
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1. Punkty główne trasy - punkty załamania osi trasy, punkty kierunkowe oraz początkowy i końcowy punkt trasy.
1.4.2. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2.2. Rodzaje materiałów
Do utrwalenia punktów głównych trasy należy stosować pale drewniane z gwoździem lub prętem stalowym, słupki betonowe albo rury metalowe o długości około 0,50 metra.
Pale drewniane umieszczone poza granicą robót ziemnych, w sąsiedztwie punktów załamania trasy, powinny mieć średnicę od 0,15 do 0,20 m i długość od 1,5 do 1,7 m.
Do stabilizacji pozostałych punktów należy stosować paliki drewniane średnicy od 0,05 do 0,08 m i długości około 0,30 m, a dla punktów utrwalanych w istniejącej nawierzchni bolce stalowe średnicy 5 mm i długości od 0,04 do 0,05 m. „Świadkii” powinny mieć długość około 0,50 m i przekrój prostokątny.
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”
3.2. Sprzęt pomiarowy
Do odtworzenia sytuacyjnego trasy i punktów wysokościowych należy stosować następujący sprzęt:
– teodolity lub tachimetry,
– niwelatory,
– dalmierze,
– tyczki,
– łaty,
– taśmy stalowe, szpilki
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
4.2. Transport sprzętu i materiałów
Sprzęt i materiały do odtworzenia trasy można przewozić dowolnymi środkami transportu.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
5.2. Zasady wykonywania prac pomiarowych
Prace pomiarowe powinny być wykonane zgodnie z obowiązującymi Instrukcjami GUGiK (od 1 do 7).
Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien uzyskać w Starostwie Powiatowym dane zawierające lokalizację i współrzędne punktów głównych trasy oraz reperów. W oparciu o materiały uzyskane w Starostwie Powiatowym, Wykonawca powinien przeprowadzić obliczenia i pomiary geodezyjne niezbędne do szczegółowego wytyczenia robót. Prace pomiarowe powinny być wykonane przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje i uprawnienia. Wykonawca powinien natychmiast poinformować Inspektora o wszelkich błędach wykrytych w wytyczeniu punktów głównych trasy i (lub) reperów roboczych. Wykonawca powinien sprawdzić czy rzędne terenu określone w dokumentacji projektowej są zgodne z rzeczywistymi rzędnymi terenu. Jeżeli Wykonawca stwierdzi, że rzeczywiste rzędne terenu istotnie różnią się od rzędnych określonych w dokumentacji projektowej, to powinien powiadomić o tym Inspektora. Ukształtowanie terenu w takim rejonie nie powinno być zmieniane przed podjęciem odpowiedniej decyzji przez Inspektora. Wszystkie roboty, które bazują na pomiarach Wykonawcy, nie mogą być rozpoczęte przed zaakceptowaniem wyników pomiarów przez Inspektora.
Punkty wierzchołkowe, punkty główne trasy i punkty pośrednie osi trasy muszą być zaopatrzone w oznaczenia określające w sposób wyraźny i jednoznaczny charakterystykę i położenie tych punktów. Forma i wzór tych oznaczeń powinny być zaakceptowane przez Inspektora. Wykonawca jest odpowiedzialny za ochronę wszystkich punktów pomiarowych i ich oznaczeń w czasie trwania robót. Jeżeli znaki pomiarowe przekazane przez Zamawiającego zostaną zniszczone przez Wykonawcę świadomie lub wskutek zaniechania, a ich odtworzenie jest konieczne do dalszego prowadzenia robót, to zostaną one odtworzone na koszt Wykonawcy. Wszystkie pozostałe prace pomiarowe konieczne dla prawidłowej realizacji robót należą do obowiązków Wykonawcy.
5.3. Sprawdzenie wyznaczenia punktów głównych osi trasy i punktów wysokościowych
Punkty wierzchołkowe trasy i inne punkty główne powinny być zastabilizowane w sposób trwały, przy użyciu pal i drewnianych lub słupków betonowych, a także dowiązane do punktów pomocniczych, położonych poza granicą robót zierniowych. Maksymalna odległość pomiędzy punktami głównymi na odcinkach prostych nie może przekraczać 50 m. Zamawiający powinien założyć robocze punkty wysokościowe (repery robocze) wzdłuż osi trasy, a także przy każdym obiekcie inżynierskim. Maksymalna odległość między reperami roboczymi wzdłuż trasy w terenie płaskim powinna wynosić 50 metrów, natomiast w terenie faliśnym i górskim powinna być odpowiednio zmniejszona, zależnie od jego konfiguracji. Repery robocze należy założyć poza granicami robót związanych z wykonaniem trasy i obiektów towarzyszących. Jako repery robocze można wykorzystać punkty stałe na stabilnych, istniejących budowlach wzdłuż trasy. O ile brak takich punktów, repery robocze należy założyć w postaci słupków betonowych lub grubych kształtowników stalowych, osadzonych w gruncie w sposób wykluczający osiadanie, zaakceptowany przez Inspektora. Rządne repery robocze należy określać z taką dokładnością, aby średni błąd niwelacji po wyrównaniu był mniejszy od 4 mm/km, stosując niwelację podwójną w nawiązaniu do reperów państwowych. Repery robocze powinny być wyposażone w dodatkowe oznaczenia, zawierające wyraźne i jednoznaczne określenie nazwy reperu i jego rzędnej.
5.4. Odtworzenie osi trasy
Tyczenie osi trasy należy wykonać w oparciu o dokumentację projektową oraz inne dane geodezyjne przekazane przez Zamawiającego, przy wykorzystaniu sieci poligonizacji państwowej albo innej osnowy geodezyjnej, określonej w dokumentacji projektowej. Oś trasy powinna być wyznaczona w punktach głównych i w punktach pośrednich w odległości zależnej od charakterystyki terenu i ukształtowania trasy, lecz nie rzadziej niż co 20 metrów. Dopuszczalne odchylenie sytuacyjne wytyczonej osi trasy w stosunku do dokumentacji projektowej nie może być większe niż 3 cm. Rządne niwelety punktów osi trasy należy wyznaczyć z dokładnością do 1 cm w stosunku do rzędnych niwelety określonych w dokumentacji projektowej. Do utrwalenia osi trasy w terenie należy użyć materiałów wymienionych w pkt 2.2. Usunięcie pal i osi trasy jest dopuszczalne tylko wówczas, gdy Wykonawca robót zastąpi je odpowiednimi palami po obu stronach osi, umieszczonych poza granicą robót.
5.5. Wyznaczenie przekrojów poprzecznych
Wyznaczenie przekrojów poprzecznych obejmuje wyznaczenie krawędzi nasypów i wykopów na powierzchni terenu (określenie granicy robót), zgodnie z dokumentacją projektową oraz w miejscach wymagających uzupełnienia dla poprawnego przeprowadzenia robót i w miejscach zaakceptowanych przez Inspektora. Do wyznaczania krawędzi nasypów i wykopów należy stosować dobrze widoczne paliki lub wiechy. Wiechy należy stosować w przypadku nasypów o wysokości przekraczającej 1 metr oraz wykopów głębszych niż 1 metr. Odległość między palikami lub wiechami należy dostosować do ukształtowania terenu oraz geometrii trasy drogowej. Odległość ta co najmniej powinna odpowiadać odstępowi kolejnych przekrojów poprzecznych. Profilowanie przekrojów poprzecznych musi umożliwiać wykonanie nasypów i wykopów o kształcie zgodnym z dokumentacją projektową.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
6.2. Kontrola jakości prac pomiarowych
Kontrolę jakości prac pomiarowych związanych z odtworzeniem trasy i punktów wysokościowych należy prowadzić według ogólnych zasad określonych w instrukcjach i wytycznych GUGiK (1,2,3,4,5,6,7).
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
7.2. Jednostka obmiarowa
Jednostką obmiarową jest km (kilometr) odtworzonej trasy w terenie.
8. ODBIÓR ROBÓT
8.1. Ogólne zasady odbioru robót
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
8.2. Sposób odbioru robót
Odbiór robót związanych z odtworzeniem trasy w terenie następuje na podstawie szkiców i dzienników pomiarów geodezyjnych lub protokołu z kontroli geodezyjnej, które Wykonawca przedkładają Inspektorowi.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena 1 km wykonania robót obejmuje:
– sprawdzenie wyznaczenia punktów głównych osi trasy i punktów wysokościowych,
– uzupełnienie osi trasy dodatkowymi punktami,
– wyznaczenie dodatkowych punktów wysokościowych,
– wyznaczenie przekrojów poprzecznych z ewentualnym wytyczeniem dodatkowych przekrojów,
– zastabilizowanie punktów w sposób trwały, ochrona ich przed zniszczeniem i oznakowanie ułatwiające odszukanie i ewentualne odtworzenie.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
1. Instrukcja techniczna 0-1. Ogólne zasady wykonywania prac geodezyjnych.
2. Instrukcja techniczna G-3. Geodezyjna obsługa inwestycji, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa
3. Instrukcja techniczna G-1. Geodezyjna osnowa pozioma, GUGiK
4. Instrukcja techniczna G-2. Wysokościowa osnowa geodezyjna, GUGiK
5. Instrukcja techniczna G-4. Pomiar sytuacyjne i wysokościowe, GUGiK
6. Wytyczne techniczne G-3.2. Pomiar realizacyjne, GUGiK
7. Wytyczne techniczne G-3.1. Osnowy realizacyjne, GUGiK
ST-01.3 ZDJĘCIE WARSTWY HUMUSU I/LUB DARNINY
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej ogólnej specyfikacji technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych ze zdjęciem warstwy humusu i/lub darniny przy realizacji zadania pn: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja techniczna stanowi obowiązującą podstawę jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zleceniu i realizacji zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych ze zdjęciem warstwy humusu i/lub darniny, wykonywanych w ramach robót przygotowawczych.
1.4. Określenia podstawowe
Stosowane określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami oraz z definicjami podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w St-00 „Wymagania ogólne”.
2. MATERIAŁY
Nie występują.
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
3.2. Sprzęt do zdjęcia humusu i/lub darniny
Do wykonania robót związanych ze zdjęciem warstwy humusu lub/i darniny nie nadającej się do powtórnego użycia należy stosować:
– równiarki,
– spycharki,
– łopaty, szpadle i inny sprzęt do ręcznego wykonywania robót ziemnych – w miejscach, gdzie prawidłowe wykonanie robót sprzętem zmechanizowanym nie jest możliwe,
– koparki i samochody samowładowcze – w przypadku transportu na odległość wymagającą zastosowania takiego sprzętu.
Do wykonania robót związanych ze zdjęciem warstwy darniny nadającej się do powtórnego użycia, należy stosować:
– noże do cięcia darniny,
– łopaty i szpadle.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
4.2. Transport humusu i darniny
Humus należy przemieszczać z zastosowaniem równiarek lub spycharek albo przewozić transportem samochodowym. Wybór środka transportu zależy od odległości, warunków lokalnych i przeznaczenia humusu.
Darninę należy przewozić transportem samochodowym. W przypadku darniny przeznaczonej do powtórnego zastosowania, powinna ona być transportowana w sposób nie powodujący uszkodzeń.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt 5.
Teren pod budowę kanalizacji sanitarnej w pasie robót ziemnych, w miejscach dokopów i w innych miejscach wskazanych w dokumentacji projektowej powinien być oczyszczony z humusu i/lub darniny.
5.2. Zdjęcie warstwy humusu
Warstwa humusu powinna być zdjeta z przeznaczeniem do późniejszego użycia przy odtworzeniu terenu, umacnianiu skarp, zakładaniu trawników, oraz do innych czynności określonych w dokumentacji projektowej. Zagospodarowanie nadmiaru humusu powinno być wykonane zgodnie ze wskazaniami Inspektora.
Humus należy zdejmować mechanicznie z zastosowaniem równiarek lub spycharek. W przypadku, gdy zastosowanie maszyn nie jest wystarczające dla prawidłowego wykonania robót, względnie może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa robót (zmieniona grubość warstwy humusu, sąsiedztwo budowli, istniejące uzbrojenie podziemne), należy dodatkowo stosować ręczne wykonanie robót, jako uzupełnienie prac wykonywanych mechanicznie.
Warstwę humusu należy zdjąć z powierzchni całego pasa robót ziemnych oraz w innych miejscach
określonych w dokumentacji projektowej lub wskazanych przez Inspektora.
Grubość zdejmowanej warstwy humusu (zależna od głębokości jego zalegania, wysokości nasypu, potrzeb jego wykorzystania na budowie itp.) powinna być zgodna z ustaleniami dokumentacji projektowej wskazana przez Inspektora, według faktycznego stanu występowania.
Zdjęty humus należy składować w regularnych pryzmach. Miejsca składowania humusu powinny być przez Wykonawcę tak dobrane, aby humus był zabezpieczony przed zanieczyszczeniem, a także najeżdżaniem przez pojazdy. Nie należy zdejmować humusu w czasie intensywnych opadów i bezpośrednio po nich, aby uniknąć zanieczyszczenia glinką lub innym gruntem nieorganicznym.
5.3. Zdjęcie darniny
Jeżeli powierzchnia terenu w obrębie pasa przeznaczonego pod budowę jest pokryta darniną, darninę należy zdjąć w sposób, który nie spowoduje jej uszkodzeń i przechowywać w odpowiednich warunkach do czasu wykorzystania.
Wysokie trawy powinny być skoszone przed zdjęciem darniny. Darninę należy ciąć w regularne, prostokątne pasy o szerokości około 0,30 metra lub w kwadraty o długości boku około 0,30 metra. Grubość darniny powinna wynosić od 0,05 do 0,10 metra.
Należy dążyć do jak najszybszego użycia pozyskanej darniny. Jeżeli darnina przed powtórnym wykorzystaniem musi być składowana, to zaleca się jej rozłożenie na gruncie rodzimym. Jeżeli brak miejsca na takie rozłożenie darniny, to należy ją magazynować w regularnych pryzmach. W porze rozwoju roślin darninę należy składować w warstwach trawą do dolu. W pozostałym okresie darninę należy składować warstwami na przemian trawą do góry i trawą do dołu. Czas składowania darniny przed wbudowaniem nie powinien przekraczać 4 tygodni.
Darninę nie nadającą się do powtórnego wykorzystania należy usunąć mechanicznie, z zastosowaniem równiarki lub spycharek i przewieźć na miejsce wskazane przez Inspektora.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
6.2. Kontrola usunięcia humusu lub/i darniny
Sprawdzenie jakości robót polega na wizualnej ocenie kompletności usunięcia humusu lub/i darniny.
7. OBMIAIR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
7.2. Jednostka obmiarowa
Jednostką obmiarową jest m² (metr kwadratowy) zdjętej warstwy humusu lub/i darniny.
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt 8.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt 9.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena 1 m² wykonania robót obejmuje:
– zdjęcie humusu wraz z haldowaniem w przyzmy wzdłuż drogi lub odwiedzeniem na odkład,
– zdjęcie darniny z ewentualnym odwiedzeniem i składowaniem jej w regularnych pryzmach.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
-Rozporządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28.03.1972 r. (Dz. U. Nr 13 z dn. 10.04.1972 r.).
-Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 57, poz. 608 ze zmianami).
-Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844).
ST-01.3 ROZBIÓRKA ELEMENTÓW DRÓG, OGRODZEŃ, ZBIORNIKÓW NIECZYŚTOŚCI PŁYNNYCH
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej ogólnej specyfikacji technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z rozbiórką elementów dróg, ogrodzeń i szamb.
1.2. Zakres stosowania ST
Ogólna specyfikacja techniczna stanowi obowiązującą podstawę jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji zadania pn.: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z rozbiórką:
– warstw nawierzchni z: kruszywa, gruntowej,
– podbudowy z kruszywa,
– istniejących ogrodzeń z materiałów różnych (siatka, drewno, płyty betonowe)
– istniejących zbiorników bezodpływowych (szamb) stalowych, betonowych, żelbetowych
1.4. Określenia podstawowe
Stosowane określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami oraz z definicjami podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w ST - 00 „Wymagania ogólne”
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
3.2. Sprzęt do rozbiórki
Do wykonania robót związanych z rozbiórką elementów dróg, może być wykorzystany sprzęt podany poniżej, lub inny zaakceptowany przez Inspektora:
– spycharki,
– ładowarki,
– żurawie samochodowe,
– samochody ciężarowe,
– zrywarki,
– młoty pneumatyczne,
– piły mechaniczne,
– spawarki
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
4.2. Transport materiałów z rozbiórki
Materiał z rozbiórki można przewozić dowolnym środkiem transportu.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
5.2. Wykonanie robót rozbiórkowych
**Roboty rozbiórkowe dróg**
Roboty rozbiórkowe elementów dróg obejmują usunięcie z terenu budowy wszystkich elementów wymienionych w pkt 1.3, zgodnie z dokumentacją projektową, lub wskazanych przez Inspektora.
Wykonawca zobowiązany jest do sporządzenia we własnym zakresie projektu technologii i organizacji robót, który podlega zaakceptowaniu przez Inspektora.
Założona technologia usunięcia nawierzchni musi spełniać następujące warunki:
- zapewnienie zdjęcia wszystkich warstw rozbieranej nawierzchni,
- gwarancja niepowodowania uszkodzeń jakichkolwiek elementów drogi nie podlegających rozbiórce,
- nie uszkodzenie przebiegającego, istniejącego uzbrojenia terenu.
Wszystkie elementy możliwe do powtórnego wykorzystania powinny być usuwane bez powodowania zbędnych uszkodzeń. Decyzje o ewentualnym zakwalifikowaniu materiałów z rozbiórki do ponownego wbudowania podejmuje Inspektor.
Niedopuszczalne jest zrzucanie produktów rozbiórki na przyległy teren.
W trakcie prowadzenia robót rozbiórkowych Wykonawca zobowiązany jest do zapewnienia, aby gruz z rozbiórki nie zagradzał bezpieczeństwa ruchu na drodze.
Jeśli dokumentacja projektowa nie zawiera dokumentacji inwentaryzacyjnej lub/ i rozbiórkowej, Inspektor może polecić Wykonawcy sporządzenie takiej dokumentacji, w której zostanie określony przewidziany odzysk materiałów.
Doły (wykopy) powstałe po rozbiórce elementów dróg, znajdujące się w miejscach, gdzie zgodnie z dokumentacją projektową będą wykonane wykopy drogowe, powinny być tymczasowo zabezpieczone. W szczególności należy zapobiec gromadzeniu się w nich wody opadowej.
Doły w miejscach, gdzie nie przewiduje się wykonania wykopów drogowych należy wypełnić, warstwami, odpowiednim gruntem do poziomu otaczającego terenu i zagęścić zgodnie z wymaganiami określonymi w ST-02 „Roboty ziemne”.
**Roboty rozbiórkowe ogrodzeń i szamb**
Do robót demontażowych można przystąpić po uprzednim uzgodnieniu z właścicielem obiektu terminu demontażu, z co najmniej tygodniowym wyprzedzeniem.
W trakcie robót budowlanych na działkach, a w szczególności na terenach posesji prywatnych, wymagane jest przeprowadzenie szczegółowej inwentaryzacji istniejącego zagospodarowania oraz określenie zakresu wymaganych rozbiórki i demontaży. Przy dokonywaniu inwentaryzacji wymagana jest obecność Inspektora oraz Właściciela /Użytkownika posesji. Uzgodniony zakres rozbiórki /demontaży winien być protokolarnie spisany. Wymagane jest, aby przed wejściem na teren działki, a w szczególności na teren posesji prywatnych, uwzględnić wymagania prowadzenia robót określone w Oświadczeniach zgody na wejście w teren podpisane przez Właściciela na etapie projektu. Oświadczenia są w posiadaniu Zamawiającego.
Roboty demontażowe należy prowadzić w sposób uniemożliwiający zniszczenie elementów rozbieranych z wyjątkiem szamb.
Skladowanie elementów ogrodzeń zdemontowanych winno odbywać się w miejscu wcześniej uzgodnionym z Właścicielem działki. Miejsce to powinno zabezpieczyć obiekt przez jego zniszczeniem.
W przypadku przeprowadzenia demontażu i składowania obiektów zdemontowanych w sposób uniemożliwiający ich ponowny prawidłowy montaż Wykonawca na własny koszt jest zobowiązany do dokonania, jeżeli to będzie możliwe, naprawy lub wymiany zniszczonych elementów, a w przypadku zniszczenia ogrodzenia w sposób uniemożliwiający jego naprawę na montaż urządzenia nowego, tożsamego z rozbieranym. Wykonawca każdorazowo jest zobowiązany do uzgadniania w Inspektorem i Właścicielem obiektu podlegającego demontażu uzgadniać wszystkie czynności związane z demontowanym obiektem.
Po zakończeniu na danej działce robót Wykonawca winien niezwłocznie uzyskać Oświadczenie od Właściciela/Użytkownika działki o prawidłowym doprowadzeniu do stanu pierwotnego wszystkich obiektów/urządzeń, które na czas budowy podlegały demontażowi / rozbiórce i nie wnoszeniu uwag do przeprowadzenia ww. prac.
Istniejące żelbetowe, betonowe i stalowe zbiorniki nieczystości płynnych (szamba) na poszczególnych posesjach należy zdemontować po uprzednim ich opróżnieniu. Zawartość szamb przewozić wozami asenizacyjnymi do Gminnej Oczyszczalni Ścieków w Jarocinie. Zdemontowane elementy zbiorników nieczystości płynnych zutylizować.
Przy wykonywaniu demontażu szamb należy ścisłe przestrzegać przepisów Rozp. MGPiB z dnia 1 paźdz. 1993r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy eksploatacji, remontach i konserwacji sieci kanalizacyjnych.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
6.2. Kontrola jakości robót rozbiórkowych
Kontrola jakości robót polega na wizualnej ocenie kompletności wykonanych robót rozbiórkowych oraz sprawdzeniu stopnia uszkodzenia elementów przewidzianych do powtórnego wykorzystania. Zagęszczenie gruntu wypełniającego ewentualne doły po usuniętych elementach nawierzchni dróg powinno spełniać odpowiednie wymagania określone w ST-02 „Roboty ziemne”.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
7.2. Jednostka obmiarowa
Jednostką obmiarową robót związanych z rozbiórką elementów dróg jest:
- dla nawierzchni gruntowej, z kruszywa - m² (metr kwadratowy)
- dla podbudowy z kruszywa, betonu - m²
Dla elementów:
a) betonowych, kamiennych, - m³ (metr sześcienny),
b) prefabrykowanych betonowych, żelbetowych - m (metr)
Da szamb - 1kpl
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena wykonania robót obejmuje:
a) dla rozbiórki warstw nawierzchni:
– wyznaczenie powierzchni przeznaczonej do rozbiórki,
– rozkucie i zerwanie nawierzchni,
– ew. przesortowanie materiału uzyskanego z rozbiórki, w celu ponownego jej użycia, z ułożeniem na poboczu,
– zaladunek i wywiezienie materiałów z rozbiórki,
– wyrównanie podłoża i uporządkowanie terenu rozbiórki;
b) dla rozbiórki podbudowy kruszywa
– wyznaczenie powierzchni przeznaczonej do rozbiórki,
– rozkucie i zerwanie podbudowy
– ew. przesortowanie materiału uzyskanego z rozbiórki, w celu ponownego jej użycia, z ułożeniem na poboczu,
– zaladunek i wywiezienie materiałów z rozbiórki,
– wyrównanie podłoża i uporządkowanie terenu rozbiórki;
c) dla rozbiórki ogrodzeń
- wyznaczenie elementów ogrodzeń do rozbiórki,
- ręczne rozebranie elementów ogrodzenia,
- przesortowanie materiału uzyskanego z rozbiórki w celu ponownego jego użycia,
z ułożeniem na poboczu
d) odtworzenie elementów ogrodzenia
- ręczne odtworzenie istniejących ogrodzeń
e) rozbiórka szamb
- wyznaczenie elementów do rozbiórki,
- wypompowanie nieczystości płynnych wozem asenizacyjnymi
- odwóz ścieków do Oczyszczalni ścieków
- demontaż zbiorników
- załadunek i wywiezienie materiałów z rozbiórki, przekazanie do utylizacji
- wyrównanie podłoża i uporządkowanie terenu rozbiórki;
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
- Rozporządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28.03.1972 r. (Dz. U. Nr 13 z dn. 10.04.1972 r.).
- Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 15 czerwca 1999 r. w sprawie przewozu drogowego materiałów niebezpiecznych (Dz. U. Nr 57, poz. 608 ze zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844).
- BHP transport ręczny (DZ. Ustaw 22/53 poz. 89).
- Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlano-Montażowych
ROBOTY ZIEMNE
ST-02
OZNACZENIE KODU WEDŁUG WSPÓLNEGO SŁOWNIKA ZAMÓWIEŃ (CPV)
45111250-5 – Badanie gruntu
45112210-0 – Usuwanie wierzchniej warstwy gleby
45120000-4 – Próbne wiercenia i wykopy
ST-02 ROBOTY ZIEMNE
1. WSTĘP
1.1 Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej Specyfikacji Technicznej są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót ziemnych, które zostaną wykonane w ramach zamówienia „Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański”.
1.2 Zakres stosowania ST
Specyfikacja Techniczna jest stosowana jako dokument przetargowy przy zlecaniu i realizacji robót, wymienionych w punkcie 1.1.
1.3 Zakres robót objętych ST
Zakres robót objęty niniejszą Specyfikacją Techniczną, dotyczy zasad prowadzenia robót ziemnych w czasie budowy „Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański”, zgodnie z Dokumentacją Projektową - opis techniczny i rysunki.
1.4 Określenia podstawowe
Określenia podane w niniejszej ST są zgodne z obowiązującymi odpowiednimi normami i ST-00 „Wymagania Ogólne”.
1.5 Ogólne wymagania dotyczące robót
Wykonawca jest odpowiedzialny za jakość wykonania robót oraz za zgodność z Dokumentacją Projektową, ST i poleceniami Inwestora. Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 „Wymagania Ogólne”.
2. MATERIAŁY
Materiałami stosowanymi do wykonania robót będących tematem niniejszej specyfikacji są:
- grunt wydobyty z wykopu
- mieszanka żwirowo-piaskowa
- piasek
- pospółka
- materiały do zabezpieczenia uzbrojenia podziemnego w wykopie
- materiały do umocnienia wykopów
- rury ochronne dwudzielne
- nasiona traw
Materiały powinny być jak określono w specyfikacji, bądź inne, o ile zatwierdzone zostaną przez Inwestora. Ogólne wymagania dotyczące materiałów podano w ST-00 „Wymagania Ogólne” pkt. 2.
3. SPRZĘT
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 „Wymagania Ogólne”. Roboty ziemne, związane z wykonaniem wykopów, prowadzone mogą być ręcznie lub przy użyciu następującego sprzętu mechanicznego:
- koparka, do wykonywania wykopów z osprzętem przedsiębiorczym, podsiębierczym,
- spycharka do zdjęcia i rozścieleń humusu, zsypywania wykopów, plantowania terenu, przemieszczania gruntu w obrębie budowy,
- ładowarka do załadunku i transportu materiałów sypkich,
- walec do ubicia dróg gruntowych,
- żuraw
- spawarka
- zageszczarka wibracyjna krocząca do zagęszczania wykopów,
- ubijak do zageszczania
Sprzęt powinien być jak określono w specyfikacji, bądź inny, o ile zatwierdzony zostanie przez Inwestora. Sprzęt musi być w dobrym stanie technicznym i musi odpowiadać przepisom dotyczącym ochrony środowiska.
4. TRANSPORT
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania Ogólne” pkt. 4. Do przewozu wszelkich materiałów sypkich i zbrulonych jak ziemia (grunt kat. I-II), kruszywo, stosowane będą samochody samowładcowe - wywrotki. Samochody skrzyniowe do przewozu materiałów do umocnienia. Użyte środki transportu muszą być sprawne technicznie.
Transport powinien być jak określono w specyfikacji, bądź inny, o ile zatwierdzony zostanie przez Inwestora.
5. WYKONANIE ROBOT
5.1 Warunki ogólne
Ogólne warunki wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”. Wykonywanie wykopów może nastąpić zgodnie ze Specyfikacją Techniczną i po wyrażeniu zgody przez Inwestora.
Roboty ziemne wykonać zgodnie z normą PN-B-10736 i PN-B-06050.
Przed przystąpieniem do wykonywania wykopów należy:
- zapoznać się z planem sytuacyjno-wysokościowym i naniesionymi na nim konturami i wymiarami istniejących budynków i budowli, wynikami badań geotechnicznych gruntu,
• wyznaczyć zarysy robót ziemnych na gruncie poprzez trwałe oznaczenie w terenie
położenia wszystkich charakterystycznych punktów przekroju podłużnego i przekrojów
poprzecznych, zarówno wykopów jak i nasypów, położenia ich osi geometrycznych,
i głębokości wykopów, punktów ich przecięcia z powierzchnią terenu. Do wyznaczania
zarysów robót ziemnych posługiwać się instrumentami geodezyjnymi takimi jak: teodolit,
niwelator, jak i prostymi przyrządami - poziomicą, łatą mierniczą, taśmą itp.
• przygotować i oczyścić teren poprzez: usunięcie gruzu i kamieni, przesadzenie drzew i
krzewów, na którym roboty ziemne będą wykonywane, urządzenie przejazdów i dróg
dojazdowych
Wykopody pod przewody rurociągowe należy wykonywać do głębokości 0,1 – 0,2 m. mniejszej od projektowanej,
a następnie pogłębiać do głębokości właściwej, bezpośrednio przed ułożeniem przewodu rurociągowego.
Minimalna szerokość wykopu w świetle obudowy ściany wykopu powinna być dostosowana do średnicy
przewodu. Wszystkie napotkane przewody podziemne na trasie wykonywanego wykopu, krzyżujące się lub
biegnące równolegle z wykopem powinny być zabezpieczone przed uszkodzeniem, a w razie potrzeby
podwieszone w sposób zapewniający ich eksploatację. Odchylenie odległości krawędzi wykopu w dnie od
ustalonej w planie osi wykopu nie
powinno przekraczać +/-5cm. Roboty ziemne przy skrzyżowaniu z istniejącym uzbrojeniem prowadzić pod
nadzorem użytkownika tego uzbrojenia. Wykonanie robotów powinno być jak określono w specyfikacji, bądź inne,
o ile zatwierdzone zostanie przez Inwestora.
5.1.1. Odsposojenie i odwóz urobku
Odsposojenie gruntu w wykopie, mechaniczne lub ręczne, połączone z zastosowaniem urządzeń do
mechanicznego wydobycia urobku. Dno wykopu powinno być równe i wyprofilowane zgodnie ze spadkiem
przewodu ustalonym w Dokumentacji Projektowej. Urobek z wykopu odwieźć w miejsce wskazane przez
Inwestora na czasowe składowanie. Podczas trwania robót ziemnych należy zwrócić szczególną uwagę na:
• bezpieczną odległość (w pionie i w poziomie) od przewodów wodociągowych,
kabli energetycznych, telefonicznych itp. W przypadku natrafienia na urządzenia nie oznaczone w
dokumentacji projektowej bądź niewypal, należy miejsce to zabezpieczyć i natychmiast powiadomić
Inwestora i odpowiednie przedsiębiorstwa i instytucje.
• należy bezwarunkowo odspoić grunt ręcznie na głębokościach i w miejscach, w których projekt
wskazuje przebieg innego uzbrojenia. Niezależnie od powyższego, w czasie użycia sprzętu
mechanicznego, należy prowadzić ciągłą obserwację odspanejego gruntu
• w sytuacjach uzasadnionych względami bezpieczeństwa należy stosować odpowiednie
przykrycie wykopu
• należy prowadzić ciągłą kontrolę stanu obudowy, w szczególności rozparcia lub podparcia ścian
w stosunku do poziomu terenu (co najmniej 15 cm ponad poziom terenu)
• należy instalować bezpieczne zejścia, przestrzegać usytuowania koparki w odległości co najmniej 0,6
m poza klinem odlamu dla każdej kategorii gruntu
• jeśli w czasie prowadzenia robót ujawnią się warunki kurzawkowe, to należy natychmiast przerwać
pogłębianie wykopu, opanować upływnianie gruntu i przełomy, a dopiero potem kontynuować prace
ziemne
• obudowę należy zakładać stopniowo w miarę pogłębiania wykopu, a w czasie zasypki i zagęszczania
stopniowo rozbierać
5.1.2. Podłoże
Podłoże naturalne powinno stanowić nienaruszony rodzimy grunt sypki, naturalnej wilgotności o wytrzymałości
powyżej 0,05 MPa wg PN–86/B–02480. Przy zmechanizowanym wykonywaniu robót ziemnych należy
pozostawić warstwę gruntu ponad założone rzędne wykopu o grubości co najmniej: przy pracy spycharki ,
zgarniarki i koparki wielonaczyniowej –15 cm, przy pracy koparkami jednonaczyniowymi –20 cm. Odchylenia
grubości warstwy nie powinno przekraczać +/-3 cm. Nie wybraną, w odniesieniu do projektowanego poziomu,
warstwę gruntu należy usunąć sposobem ręcznym lub mechanicznym, zapewniającym uzyskanie wymaganej
dokładności wykonania powierzchni podłoża, bezpośrednio przed wykonaniem podsypki lub ułożeniem
przewodu.
5.1.3. Zasypka i zagęszczenie gruntu
Do zasypania rurociągów należy wykorzystać grunty żwirowe i piaszczyste oraz grunty gliniasto- piaszczyste
pochodzące z wykopów wyłączeniem gruntów pylastycznych, gliniasto-piaszczystych, pylowych, lessowych.
Zasypkę należy wykonać warstwami metodą podłużną, boczną lub czolową z jednoczesnym zagęszczaniem.
Grubość usypywanych warstw jest zależna od zastosowanych maszyn i środków transportowych i winna
wynosić 25-35 cm przy zastosowaniu spycharek i zgarniarek. Do zagęszczenia gruntów należy użyć maszyn
takich jak: walce wibracyjne, wibratory o ręcznym prowadzeniu, płyty ubijające w zależności od dostępu do
miejsca warstwy zagęszczanej. Warstwa przykrywająca, która występuje od 0,3 – 1,0 m nad wierzchołkiem
rury może być zagęszczana przy pomocy średniej wielkości zagęszczarek wibracyjnych ( maksymalny ciężar
roboczy – 0,6 kN) lub lekkich zagęszczarek płytowych o działaniu wstrząsowym (maksymalny ciężar roboczy
– do 5,0 kN). Średnie lub ciężkie urządzenia zagęszczające wolno stosować dopiero przy przykryciu powyżej 1,0 m.
Zagęszczanie gruntu nad rurociągami przy pomocy urządzeń kafarowych lub łyżki koparki jest niedopuszczalne. Wskaźnik zagęszczenia winien wynosić 0,98 w skali Proctora do wysokości 0,5 m nad rurociągami i 1,0 w skali Proctora (wg PN-S-02205) na pozostałej wysokości nad rurociągiem.
Przy obiektach liniowych przed zasypaniem dno wykopu należy osuszyć i oczyścić z zanieczyszczeń pozostałych po montażu przewodu. Użyty materiał i sposób zasypania przewodu nie powinien spowodować uszkodzenia ułożonego przewodu i obiektów na przewodzie. Grubości warstwy ochronnej zasypu strefy niebezpiecznej ponad wierzch przewodu powinna wynosić co najmniej 0,5 m. Materiałem zasypu w obrębie strefy niebezpiecznej powinny być: grunt wydobyty z wykopu, bez grud i kamieni, mineralny, sypki, drobno-lub średnioziarnisty wg PN-86/B-02480. Zasypkę wykopu powyżej warstwy ochronnej dokonuje się gruntem rodzimym warstwami z jednoczesnym zagęszczeniem.
5.1.4. Roboty ziemne przy wykonywaniu dróg (odtworzeniu nawierzchni)
Podłoże gruntowe przed ułożeniem konstrukcji nawierzchni musi być zagęszczone zgodnie z wymaganiami podanymi w normie PN-S-02205. Drogi samochodowe. Roboty ziemne. Grunt pod nawierzchnie należy zagęścić do uzyskania wskaźnika zagęszczenia $I_s = 1,0$. Wilgotność zagęszczanego zasypu powinna być równa wilgotności optymalnej gruntu lub wynosić, co najmniej 80% jej wartości. Dotyczy to gruntów spoistych. Dla gruntów sypkich warunek ten nie musi być zachowany. Wartość wilgotności optymalnej powinna być określona laboratoryjnie.
5.1.5. Szerokość wykopów
Zasady określania ilości robót ziemnych przy robotach konstrukcyjnych i linowych.
Szerokość wykopu o ścianach pionowych dla rurociągów i kolektorów:
- szerokość dna wykopu o ścianach pionowych dla rurociągów, mierzone w świetle nie umocnionych ścian wykopów należy przyjmować niezależnie od głębokości wykopu i kategorii gruntu wg wymiarów:
- Ø200 mm $S = 1,00$ m.
- Ø300 mm $S = 1,00$ m.
- Ø600 mm $S = 1,80$ m.
- Ø1200 mm $S = 2,80$ m.
- Ø1500 mm $S = 2,70$ m.
Podane szerokości wykopów dotyczą gruntów suchych (normalnej wilgotności).
5.2. Warunki szczegółowe wykonania
Wywozy
Nadmiar urobku należy wywieźć na odkład stały na odległość do 10 km (bez opłat) w miejsce wskazane przez Inspektora. Koszty związane z opłatami za składowanie materiału, który został przyjęty przez Zamawiającego nie będą naliczane.
Wykopy
Przed przystąpieniem do wykonywania wykopów należy zapoznać się z opinią Zespołu Uzgadniania Dokumentacji Projektowej, wytyczyć trasę rurociągów oraz dokonać pomiarów rzeczywistych posadowania studni włączeniowych, przeprowadzić inwentaryzację uzbrojenia podziemnego poprzez wykonanie przekopów próbnych poszukiwawczych w celu precyzyjnego ustalenia lokalizacji istniejącego uzbrojenia, a także w celu ustalenia poziomu posadowania obiektów w miejscach łączenia z obiektami projektowanymi. Z terenów zielonych należy zdjąć warstwę ziemi urodzajnej. Zdjęcie humusu należy ująć w cenie jednostkowej wykopu chyba, że projekt podaje inaczej.
Wykopy wykonywać mechanicznie. W strefach występowania istniejącego uzbrojenia podziemnego wykonywać ręcznie.
Odkryte istniejące uzbrojenie podziemne należy podwiesić i zabezpieczyć zgodnie z wymaganiami użytkownika i wytycznymi w dokumentacji projektowej.
Na istniejące podziemne kable energetyczne, telekomunikacyjne w miejscach skrzyżowań nałożyć rury ochronne dzielone np. typu arot lub równorzędne na długości 4 m lub jak podaje opis szczegółowy.
Roboty ziemne w pobliżu kabli energetycznych, telekomunikacyjnych, sieci wody, kanałów technologicznych, kanałów cieplnych prowadzić pod nadzorem służb technicznych właścicieli sieci.
Pionowe ściany wykopów umocnić. Rodzaj umocnienia dostosować do warunków gruntowo-wodnych.
Wykopy należy oznakować i zabezpieczyć przez ustawienie zapór, a w przypadku przejść ustawić nad wykopem kładki z pomostami. W godzinach nocnych wykopy oświetlić lampami w kolorze czerwonym.
Wykonawca zabezpieczy plac budowy zgodnie z zapisem zawartym w ST-00 pkt. 1.5.4.
Drzewa znajdujące się w pobliżu robót należy zabezpieczyć przed zniszczeniem.
Wyrównanie i stabilizacja dna
Układanie rur na dnie wykopu przeprowadzić na podłożu całkowicie odwodnionym z wyprofilowanym dnem zgodnie z zaprojektowanymi spadkami. Układanie przewodów poprzedzi przygotowaniem lawy żwirowej z zachowaniem warunku nienaruszalności struktury gruntu rodzimego.
Zasypka wykopów
Przewody układać w wykopie na odpowiednio przygotowanym podłożu z gruntu piaszczystego (wg PN-BObsypkę rur w strefach bocznych i 30cm nad rurami wykonać z piasku gruboziarnistego. Podsypleki i obsypki zagęszczacza ręcznie warstwami co 15 cm do min.98% wg skali Proctora. Grubość zagęszczanych warstw nie powinna być większa niż wg PN-B/04452:
- 0,15m przy zagęszczaniu ręcznym
- 0,30m przy zagęszczaniu mechanicznym
Do podsyplek i obsypek można wykorzystać grunt wydobyty z wykopu pod warunkiem, że będzie spełniać wymagania stawiane przez producenta rur i podane w dokumentacji projektowej.
Ponad warstwą ochronną rury wykopu należy zasypać gruntem piaszczystym rodzimym do wysokości warstw konstrukcyjnych nawierzchni. Zasypkę zagęścić min do 1 w skali Proctora, n w terenach zielonych do 95%.
Obsypka w strefie rury tworzywowej
Niezależnie od zastosowania podłoża dla uzyskania prawidłowej współpracy rury tworzywowej z gruntem należy zwrócić uwagę na bardzo dobre wsparcie rury tj. wykonanie i zagęszczenie tzw. „pachy” przez podsypkę w zakresie kąta podparcia 120°. Strefa bezpośrednio wspierająca rurę od spodu musi być starannie uformowana i zagęszczona. Łoże należy zagęścić. Układane rury powinny być unieruchomione przez obsypianie i dokładnie podbite w pachach, aby rura nie zmieniła położenia przy montażu następnych rur. Zagęszczenie wykonywać warstwami z zachowaniem ostrożności, aby zminimalizować wstępne ugięcie i nie uszkodzić rur.
Humusowanie
W terenach zielonych po wykonaniu kanalizacji należy wyrównać powierzchnie terenu nawieźć warstwę humusu, którą należy zagęścić ubijakami. Po zagrabieniu zahumusowanych powierzchni równomiernie wysiąć universalną mieszankę traw. Uwalniać powierzchnię, obsiąć trawą i podlać wodą. Przeprowadzać pielęgnację obsianej powierzchni, nawożenie oraz dosiać traw w okresie gwarancyjnym. roboty ująć w cenie jednostkowej zasypki.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt. 6.
Po wykonaniu wykopu należy sprawdzić, czy pod względem kształtu i wykończenia odpowiada on wymaganiom zawartym w Specyfikacji Technicznej oraz czy dokładność wykonania nie przekracza tolerancji podanych w Specyfikacji Technicznej i normach PN-B-06050, PN-B-10736, PN-80/H-93433.01.
Sprawdzeniu podlega:
- wykonanie wykopu i podłoża
- zabezpieczenie przewodów i kabli napotkanych w obrębie wykopu
- stan umocnienia wykopów pod kątem bezpieczeństwa pracy robotników zatrudnionych przy montażu
- wykonanie niezbędnych zejść do wykopów w postaci drabin, nie rzadziej niż co 20 m
- jakość gruntu przy zasypce
- wykonanie zasypu i nasypu
- prawidłowość wykonania podsypki i obsypki
- zagęszczenie
7. OBMIAR ROBÓT
Ogólne wymagania dotyczące obmiaru podano w ST-00 "Wymagania ogólne" pkt. 7.
Jednostką obmiaru jest:
m3: wykop z wywozem, zasypki, podsypki, na podstawie Dokumentacji Projektowej i pomiaru w terenie
m2: zdjęcia humusu, humusowania, na podstawie Dokumentacji Projektowej i pomiaru w terenie
Do rozliczenia objętości wykonanych wykopów będą brane pod uwagę szerokości wykopów podane w pkt. 5.1.6. i średnie głębokości zgodne z dokumentacją projektową.
8. ODBBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt.8.
Odbioru robót ziemnych należy dokonać zgodnie z PN-B-06050.
Odbiorowi podlega ilość i jakość wykonanego wykopu.
Odbiorowi podlega ilość i jakość zasypanego wykopu.
9. PODSTAWA PŁATNOŚĆ
Ogólne wymagania dotyczące płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
Płatność należy przyjmować zgodnie z obmiarem i oceną jakości robót, w oparciu o wyniki pomiarów i badań laboratoryjnych.
Zgodnie z Dokumentacją należy wykonać zakres robót wymieniony w p. 1.3. niniejszej ST.
1. Cena wykonania robót obejmuje:
- roboty pomiarowe, przygotowawcze, wytyczenie trasy,
- wykonanie wykopów kontrolnych
- zabezpieczenie urządzeń podziemnych w wykopie w tym rury ochronne
• umocnienia wykopów w niezbędnym zakresie, zapewniającym bezpieczne warunki realizacji robót,
• zabezpieczenie i odtworzenie przeszkód terenowych (w tym drzewa i krzewy)
• koszt zakupu i transport materiałów na miejsce wbudowania
• przewóz ziemi samochodami samowyladowczymi i wyładunek w miejscu wbudowania w nasyp lub na odkład
• zabezpieczenie i oznakowanie terenu robót
• przymowanie gruntu przeznaczonego na zasypkę
• wykonanie podsypek i obsypek z zageszczeniem
• wykonanie wszystkich robót związanych z kolizjami
• zageszczenie wykopów
• plantowanie nadmiaru gruntu
• ścieście wypukłości oraz zasypanie wgłębień z wyrównaniem powierzchni terenu
• oczyszczenie, ułożenie i odwieźienie materiałów z demontażu
• rozścielenie humusu z obsianiem trawą, pielęgnacja, wywóz nadmiaru humusu
• opłaty za nadzór przedstawicieli właścicieli urządzeń podziemnych i naziemnych
• koszty badań (np. zageszczenia gruntu) przez niezależne laboratorium
• odtworzenie uszkodzonych nawierzchni dróg oraz przeszkód terenowych
• uporządkowanie miejsc prowadzonych robót
10. PRZEPISY ZW I AŻANE
Wykonawca zobowiązany jest do wykonywania robót w bezpieczny sposób, ściśle w zgodzie z Polskimi Normami (PN) lub odpowiednimi normami Krajów UE w zakresie przyjętym przez polskie ustawodawstwo.
- PN-86/B-02480 Grunty budowlane. Badania próbek gruntu.
- PN-B-06050 Geotechnika. Roboty ziemne. Wymagania ogólne.
- PN-B-10736.1999 Roboty ziemne. Wykopy otwarte dla przewodów wodociągowych i kanalizacyjnych. Warunki techniczne wykonania.
- BN-83/8836-02 Przewody podziemne. Roboty ziemne. Wymagania i badania przy odbiorze.
- PN-81/B-03020 Głębokość przemarzania gruntów.
- BN-72/8932-01 Budowle drogowe i kolejowe. Roboty ziemne.
- BN-77/8931-12 Oznaczanie wskaźnika zageszczenia gruntu.
- BN-70/8931-05 Oznaczania wskaźnika nośności gruntu jako podłoża nawierzchni podatnych
- PN-66/B-06714 Kruszywa mineralne. Kruszywo kamienne, budowlane. Badania techniczne
- PN-B-03020:1981 Grunty budowlane. Posadowanie bezpośrednie budowli.
- Obliczenia statyczne i projektowanie
INNE:
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 2013.1409 t.j. późniejszymi zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003r w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz. U. nr 47 poz. 401 z późniejszymi zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. Nr 129, poz. 844 z późniejszymi zmianami).
- Rozporządzeniem Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 28 marca 1972 roku w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy wykonywaniu robót budowlano-montażowych i rozbiorkowych (Dz.U. nr 13 poz. 93 z późniejszymi zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002r w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. 2002 nr 217 poz. 1833 z późniejszymi zmianami).
- Ustawa z dnia 6 września 2001 o transporcie drogowym (Dz. U. 2013.1414)
- Ustawa z dnia 28 października 2002r o przewozie drogowym towarów niebezpiecznych (Dz.U. 2002 nr 199 poz.1671 z późniejszymi zmianami).
- Ustawa z dnia 27.04.2001 r. o Odpadach (Dz.U.2013.21)
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27. września 2001 w sprawie katalogu odpadów (Dz.U.2011.112.1206)
Ustawa z dnia 18.07.2001 r. (Dz.U.2012.145 z późniejszymi zmianami) – Prawo wodne
Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w sprawie ustalania geotechnicznych warunków posadowienia obiektów budowlanych (Dz.U.21012.463)
Ustawa z dnia 21.04.2001 Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U.2013.1232) Ustawa z dnia 20.06.1997 Prawo o ruch drogowym (Dz.U.2012.1137)
Warunki Techniczne Wykonania i Odbioru Robót Budowlano-Montażowych TOM I, II, V
ST-02.1 ODWODNIENIE WYKOPÓW
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonaniem odwodnienia wykopów przy budowie sieci kanalizacji sanitarnej dla zadania pn.: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański".
1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja Techniczna jest stosowana jako dokument w postępowaniu przetargowym na wykonanie odwodnienia wykopów związanych z realizacją przedsięwzięcia wymienionego w punkcie 1.1.
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonywaniem odwodnienia wykopów dla w/w zadania realizacyjnego. Z uwagi na zmienne a w okresach zwiększonych opadów wysoki poziom wód gruntowych oraz warunki gruntowo-wodne dokumentacja projektowa przewiduje wykonanie instalacji odwodnieniowych iglofiltrami.
Zakres robót odwodnieniowych obejmuje wykonanie:
- instalacji iglofiltrów z doborem obsypki,
- ułożenie rurociągów do odprowadzenia wód z odwodnianych wykopów do studzienek z osadnikiem i skrzynią pomiarową
- wykonanie instalacji doprowadzającej energię elektryczną do pomp do odwodnienia
- pompowanie pomiarowe, oczyszczające i odwadniające
- po zakończeni prac odwodnieniowych demontaż instalacji iglofiltrów, rurociągów odprowadzających, studzienek, instalacji elektrycznych
- przeglądy obiektów budowlanych, założenie na nich plomb i reperów, prowadzenie obserwacji.
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1.
Iglofiltr – Obudowany rurą otwór służący do czerpania wody w gruntach, o głębokości do 10 m i średnicy do 100 mm. W dolnej części iglofiltru znajduje się filtr zakończony stożkowatym ostrzem, pozwalającym zagłębiać go metodą wplukiwania lub wbijania. Na odcinku filtra powinna być wykonana obsypka ze żwirow filtracyjnych.
1.4.2.
Instalacja iglofiltrów – zestaw iglofiltrów wprowadzonych w grunt, połączonych wspólnym przewodem z pompą ssąco-próżniową do odwadniania wykopów budowlanych.
1.4.3. Promień leja depresji – odległość pozioma od urządzenia do obniżania poziomu wody gruntowej do miejsca, w którym to obniżenie zanika.
1.4.5.
Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Wykonawca robót odpowiedzialny jest za jakość wykonanych robót, zgodność ich z Dokumentacją Projektową, ST, obowiązującymi normami i poleceniami Inspektora. Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt 2.
Dla określenia uziarnienia obsypki filtracyjnej Wykonawca wykona krzywą przesiewu gruntu dla warstw wodonośnych.
2.2. Materiał filtracyjny
Jako materiały filtracyjne należy stosować:
– żwir naturalny, sortowany,
– piasek gruby o wielkości ziaren do 2 mm, w którym zawartość ziaren
o średnicy większej niż 0,5 mm wynosi więcej niż 50 %, wg PN-B-02480,
2.3.
Studzienki zbiorcze
Studzienki powinny być wykonane z kręgów betonowych lub żelbetowych φ800 mm
o wytrzymałości obliczeniowej nie mniejszej niż 40 MPa (N/mm²), odpowiadających wymaganiom
PN-EN 1917, Kręgi można składować na powierzchni nieutwardzonej pod warunkiem, że nacisk kręgów
przekazywany na grunt nie przekracza 0,5 MPa. Przy składowaniu wyrobów w pozycji
wbudowania wysokość składowania nie powinna przekraczać 1,8 m. Składowanie powinno
umożliwiać dostęp do poszczególnych stosów wyrobów lub pojedynczych kręgów.
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 „Wymagania ogólne” -.
Sprzęt używany przez Wykonawcę musi zapewnić ciągłość odwodnienia. Wykonawca zapewni
zapasowe agregaty pompowe. Podciśnienie wytwarzane przez agregaty pompowo-próżniowe nie może być
mniejsze od 0,8 kg/cm².
W miejscach występowania istniejącego uzbrojenia prace wykonywać należy sprzętem ręcznym.
Wykonawca powinien dysponować następującym sprzętem:
– pompy typu AJ-81 o mocy 9,5 kW
– pompy spalinowe do odwodniania wykopów lub elektryczne
– agregat prądotorczy 30 kW
– rury obsadowe do instalacji iglofiltrów
– zestawy iglofiltrów
– rurociągi rzutowe
– zestaw sit do wykonania wykresu uziarnienia gruntu.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST -00 „Wymagania ogólne”.
Wykonawca jest zobowiązany do stosowania środków transportu, które nie wpływają negatywnie
na jakość wykonywanych robót i stwarzają techniczne możliwości do przewozu specjalistycznego
sprzętu niezbędnego do realizacji prac odwodnieniowych.
Przewożone materiały powinny być zabezpieczone przed przemieszczeniem i układane zgodnie
z warunkami transportu wydanymi przez ich wytwórcę.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
Na terenie objętym inwestycją poziom wód gruntownych jest wysoki.
Zachodzi konieczność stosowania odwodnienia wykopów przy użyciu zestawów iglofiltrów.
Podciśnienie wytwarzane przez agregaty pompowo-próżniowe nie może być mniejsze od
7÷8 bar. Efekt odwodnienia na czas budowy zależy od dokładnego wykonania i szczelności
instalacji odwodnieniowych. Należy zapewnić zasilanie w energię elektryczną do pomp odwodnionowych. Nie
moga wystąpić przerwy w dostawie energii elektrycznej do instalacji iglofiltrów. Zapewnić dla odwodnienia 24
godz./d nadzór elektryka
Szczególnie dokładnie należy wykonać i dobrac obsypkę żwirków filtracyjnych dla iglofiltrów w warstwach
wodoñosnych. Braki w dopływie energii elektrycznej uniemożliwią bezpieczne prowadzenie robót.
5.2. Prace przygotowawcze
Przed przystąpieniem do robót należy:
– Opracować plan BIOZ
– Dokonać przeglądu istniejących obiektów budowlanych w obrębie leja depresyjnego
– Na rysach i spekaniach założyć plomby i codziennie dokonywać ich przeglądu – przeglądy
dokumentować zdjęciami
– Założyć repery na obiektach budowlanych i prowadzić pomiary geodezyjne
w czasie prowadzenia robót odwodnieniowych i wykopów.
Przed przystąpieniem do prac należy oznaczyć za pomocą drewnianych palików punkty otworów
iglofiltrów dla realizowanego odcinka kanalizacji. Lokalizacja otworów powinna być wytyczona
przez uprawnionego geodetę z uwzględnieniem istniejącego uzbrojenia podziemnego.
5.3. Wykonanie instalacji iglofiltrów w rurze obsadowej
Należy zapuścić rurę obsadową φ113 mm do głębokości 3,5 ÷7,0 m, wydobywany grunt z warstw
wodoñosnych należy poddać badaniom na sitach i wykonać krzywą uziarnienia. Po wprowadzeniu
iglofiltru wyciągnąć rurę obsadową z jednoczesnym wykonaniem obsypki filtracyjnej.
5.4. Prace odwodnieniowe
Wykonanie instalacji odwodnieniowej obejmuje podłączenie iglofiltrów do rurowciągów zbiorczych,
prace związane z instalacją agregatów pompowych, wykonanie rurowciągów odprowadzających
wodę, doprowadzenie energii elektrycznej z sieci energetycznej lub z agregatów prądowórczych,
obsługa pomp i maszyn w czasie pompowania, wykonanie pompowania próbnego.
Roboty odwodnieniowe powinny być dostosowane do postępu robót budowlanych po uzgodnieniu z
Inspektorem. W trakcie odwadniania wykopów należy rejestrować ilości wód odprowadzanych do odbiornika.
Po zakończeniu prac na poszczególnych odcinkach realizacyjnych należy zdemontować instalacje iglofiltrów,
agregaty pompowe i rurociągi.
Odwodnienie wykopów powinno być skuteczne i umożliwiać wykonanie robót technologicznych i
budowlanych.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST -00 „Wymagania ogólne” .
6.2. Kontrola jakości wykonania robót.
Przy wykonywaniu robót kontroli podlega:
– lokalizacja iglofiltrów
– konstrukcje filtrowe
– granulacja obsypki filtracyjnej
– głębokość wykonanych iglofiltrów
– długość rurociągów odprowadzających wodę
– szczelność instalacji iglofiltrów
– ustawienie agregatów pompowych
W trakcie prac odwodnieniowych kontroli podlega skuteczność prowadzonych prac: stan
osuszenia dna wykopu, wydajność urządzeń odwodnieniowych.
6.2.1. Materiał filtracyjny
Badanie żwiru i piasku obejmuje sprawdzenie dla każdej partii dostawy, pochodzącej z jednego składu i
złoża, o wielkości do 1500 t:
– składu ziarnowego, wg PN-B-06714-15,
– zawartości związków siarki, wg PN-B-06714-28,
– wskaźnika wodoprzepuszczalności piasków, wg PN-B-04492.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” .
Jednostką obmiarową jest metr bieżący [mb] odwodnionego wykopu budowlanego
przy uwzględnieniu niżej wymienionych elementów składowych wg następujących jednostek:
– zapuszczanie iglofiltrów – sztuki
– rurociągi odprowadzające wodę – metr (studnieki zbiorcze nie podlegają osobnemu
obmiarowi i mieszczą się w jednostce obmiarowej rurociągu)
– wykonanie obsypki filtracyjnej – metr sześcienny
– pompowanie odwadniające – godzina
Odwodnienie winno być prowadzone skutecznie tak, aby pozwoliło na wykonanie rob
ót technologicznych i budowlanych w odwodnionych wykopach.
8. ODBIÓR ROBÓT
8.1. Ogólne zasady odbioru robót
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” .
8.2. Odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu
Odbiorowi robót zanikających i ulegających zakryciu przy wykonywaniu odwodnieni
a wykopów podlegają:
– montaż i demontaż instalacji iglofiltrów,
– wykonanie obsypki drenarskiej,
– montaż i demontaż instalacji elektrycznej zasilającej pompy odwodnieniowe,
– montaż i demontaż rurociągów rzutowych oraz studniek zbiorczych,
8.3. Odbiór końcowy
Sprawdzenie jakości wykonanych robót obejmuje ocenę skuteczności odwodnienia. Odbiór robót
odwodnieniowych prowadzony będzie po każdorazowym zakończeniu odwadniania odcinka
montażowego rurociągu, kanału i obiektu kubaturowego.
Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową, ST i wymaganiami Inspektora, jeżeli
wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji według punktu 6 dały wyniki pozytywne.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST -00 „Wymaga
nia ogólne” i umowa.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena wykonania instalacji iglofiltrów obejmuje:
- wyznaczenie robót w terenie,
- dostarczenie materiałów,
- wprowadzenie iglofiltrów i rur obsadowych w grunt
- wykonanie obsypki filtracyjnej
- połączenie iglofiltrów w zespoły z przyłączeniem do agregatu pompowego
- demontaż instalacji iglofiltrowej
- przeprowadzenie pomiarów i badań wymaganych w specyfikacji technicznej.
Cena wykonania pompowań obejmuje prace związane z instalacją agregatów pompowych, wykonanie rurociągów odprowadzających wodę, doprowadzenie energii elektrycznej z sieci energetycznej, pracę agregatów prądotorczych, obsługę pomp i maszyn w czasie pompowania.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
10.1. Normy
1. PN-B-02480 Grunty budowlane. Określenia, symbole, podział i opis gruntów
2. PN-B-04492 Grunty budowlane. Badania własności fizycznych. Oznaczanie wskaźnika wodoprzepuszczalności
3. PN-B-06714-15 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie składu ziarnowego
4. PN-B-06714-28 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie zawartości siarki metodą bromową
5. PN-88/B-06715 Studnie wiercone. Piaski i żwiry filtracyjne.
6. BN-87/8755-07 Studnie wiercone. Wyposażenie techniczne zewnętrzne. Wymagania.
7. PN-B-11113 Kruszywa mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Piasek
SPECYFIKACJA TECHNICZNA WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH
SIECI ZEWNĘTRZNE
ST-03
OZNACZENIE KODU WG WSPÓŁNEGO SŁOWNIKA ZAMÓWIEŃ (CPV):
45232410-9 – Roboty w zakresie kanalizacji ściekowej
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót w zakresie budowy sieci kanalizacji sanitarnej i rurociągów tłocznych wraz z przepompownią, które zostaną wykonane w ramach zadania p.n. "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański".
1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót wymienionych w punkcie 1.1.
1.3. Zakres robót objętych ST
1.3.1. Roboty budowlane podstawowe
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą wykonania kanalizacji sanitarnej i rurociągów tłocznych wraz z przepompownią w ramach zadania „Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański”.
Zakres Robót dotyczy następujących obiektów:
- **ZLEWNIA A**
- Kanalizacja sanitarna
- **ZLEWNIA B**
- Kanalizacja sanitarna
- **ZLEWNIA C**
- Kanalizacja sanitarna
- Rurociąg tłoczny z przepompownią
- **Przebudowa przepompowni P Majdan P Podpory P6, PIII, przebudowa po istniejącej trasie rurociągu tłocznego z PIII**
1.3.2. Wyszczególnienie i opis prac towarzyszących i robót tymczasowych.
Do wykonania robót budowlanych podstawowych niezbędne są następujące roboty tymczasowe:
- roboty pomiarowe, przygotowawcze,
- zabezpieczenie istniejących budowli na trasie budowanych kanałów,
- montaż i demontaż obudowy pionowych ścian wykopu
- rurociągi tymczasowe zapewniające stałą dostawę wody w trakcie wykonywania przekładek odcinków wodociągowych oraz prace towarzyszące:
- geodezyjne wytyczenie trasy sieci i osi budowli,
- montaż rur i kształtek i ich połączenia,
- całość robót związana z wykonaniem kompletnych studni rewizyjnych z kręgów żelbetonowych
- całość robót związana z wykonaniem kompletnych studni z tworzywa sztucznego,
- całość robót związana z wykonaniem kompletnej studni rozprężnej,
- całość robót związana z wykonaniem przepompowni zbiornikowej
- wypełnienie spoin zaprawą cementową, piaskiem,
- zaślepienia i zamknięcia za pomocą korka lub zaślepki rurociągów,
- wpięcia kanałów do istniejącej sieci
- całość robót związana z wykonaniem przekładek istniejących odcinków sieci i przyłączy wodociągowych (demontaż rur, wywóz materiału z demontażu, montaż rur i kształtek, próba szczelności, plukanie, dezynfekcja i oznakowanie trasy rurociągu)
Nazwa zadania: „Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański”
Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych
ST-03 Sieci zewnętrzne
1.4. Określenia podstawowe
Określenia podstawowe podane w niniejszej specyfikacji technicznej są zgodne z obowiązującymi odpowiednimi normami i określeniami zawartymi w ST-00-Wymagania ogólne.
System kanalizacyjny — sieć rurociągów i urządzeń lub obiektów pomocniczych, które służą do odprowadzania ścieków i/lub wód powierzchniowych od przykanalików do oczyszczalni lub innego miejsca utylizacji.
System grawitacyjny — system kanalizacyjny, w którym przepływ odbywa się dzięki sile ciężkości, a przewody są projektowane do pracy w normalnych warunkach w przypadku częściowego napełnienia.
Sieć kanalizacyjna ściekowa — sieć przeznaczona do odprowadzania ścieków bytowo-gospodarczych i przemysłowych.
Kanał ściekowy — kanał przeznaczony do odprowadzania ścieków bytowo-gospodarczych i przemysłowych.
Ścieki — wody zużyte i/lub wody powierzchniowe odprowadzane przewodem kanalizacyjnym.
Woda zużyta — woda zmieniona na skutek jej użycia i odprowadzona do systemu kanalizacyjnego.
Kanał — przewód lub inna konstrukcja, zazwyczaj podziemna, zaprojektowana w celu odprowadzania ścieków i/lub wód powierzchniowych z więcej niż jednego źródła.
Przewód tłoczny — rurociąg, przez który są tłoczone ścieki.
Przykanalik — kanał przeznaczony do instalacji kanalizacji wewnętrznej w obiekcie z siecią kanalizacji sanitarnej.
Studzienka prefabrykowana — studzienka, której co najmniej zasadnicza część komory roboczej i komin włączowy są wykonane z prefabrykatów.
Studzienka włączowa — studzienka przystosowana do wchodzenia i wychodzenia dla wykonywania czynności eksploatacyjnych w kanale.
Studzienka inspekcjyjna (przeglądowa) — studzienka niewłączowa przystosowana do wykonywania czynności eksploatacyjnych i kontrolnych z powierzchni terenu za pomocą urządzeń hydraulicznych (czyszczenie kanałów) oraz techniki video do przeglądów kanałów.
Komora robocza — część studzienki przeznaczona do wykonywania czynności eksploatacyjnych.
Komin włączowy — szyb łączący komorę roboczą z powierzchnią terenu, przeznaczony do wchodzenia i wychodzenia obsługi.
Kinetą — wyprofilowane koryto w dniu studzienki, przeznaczone do przepływu ścieków.
Złącze — połączenie między sąsiadującymi ze sobą końcami dwóch elementów wraz z uszczelnieniem.
Kanał — przewód lub inna konstrukcja, zazwyczaj podziemna, zaprojektowana w celu odprowadzania ścieków i/lub wód powierzchniowych z więcej niż jednego źródła.
Element prefabrykowany — wyrob wyprodukowany poza miejscem budowy przewodu, na ogół w warunkach, gdzie stosuje się normę wyrobu i/lub ma miejsce sterowanie jakością u wytwórcy.
Grunt rodzimy — grunt wydobyty z wykonanego wykopu.
Przewód — rurociąg złożony z odcinków rur, kształtek i złączy między studzienkami kanalizacyjnymi lub innymi obiektami technicznymi.
Podsypka — materiał gruntowy między dnem wykopu a przewodem kanalizacyjnym i obsypką.
Woda zużyta — woda zmieniona na skutek jej użycia i odprowadzona do systemu kanalizacyjnego.
Infiltracja — przedostawanie się wody gruntowej do systemu kanalizacyjnego.
Eksfiltracja — wyciek ścieków z systemu kanalizacyjnego do otaczającego gruntu.
Powierzchnia zwilżona — wewnętrzna powierzchnia przewodów i studzienek kanalizacyjnych objętych badaniem szczelności.
Sztyność obwodowa — wytrzymałość rury na odkształcenia średnicy spowodowane obciążeniem zewnętrznym przyłożonym wzdłuż jednej tworzącej rury.
Beton zwykły — beton o gęstości powyżej 1,8 t/m³ wykonany z cementu, wody, kruszywa mineralnego o frakcjach piaskowych i grubszych oraz ewentualnych dodatków mineralnych i domieszek chemicznych.
Mieszkanka betonowa — mieszkanka wszystkich składników przed związaniem betonu.
Zaczyn cementowy — mieszkanka cementu i wody.
Zaprawa — mieszkanka cementu, wody, składników mineralnych i ewentualnych dodatków.
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczanski"
przechodzących przez sito kontrolne o boku oczka kwadratowego 2 mm.
Nasiąkliwość betonu — stosunek masy wody, którą zdolny jest wchłonąć beton, do jego masy w stanie suchym.
Stopień wodoszczelności — symbol literowo-liczbowy (np. W8) klasyfikujący beton pod względem przepuszczalności wody. Liczba po literze W oznacza dziesięciokrotną wartość ciśnienia wody w MPa, działającego na próbki betonowe.
Stopień mrozoodporności — symbol literowo-liczbowy (np. F150) klasyfikujący beton pod względem jego odporności na działania mrozu. Liczba po literze F oznacza wymaganą liczbę cykli zamrażania i odmrażania próbek betonowych, przy której ubytek masy jest mniejszy niż 2%.
Klasa betonu — symbol literowo-liczbowy (np. C30) klasyfikujący beton pod względem jego wytrzymałości na ściskanie. Liczba po literze C oznacza wytrzymałość gwarantowaną $R_{b}^{G}$ w MPa.
Kształtki - wszelkie łączniki służące do zmian kierunków, średnic, rozgałęzień, itp. sieci;
Przepompownia ścieków – obiekt inżynierski wyposażony w zespoły pompowe, instalacje i pomocnicze urządzenia techniczne, przeznaczony do przepompowywania ścieków z poziomu niższego na wyższy
Układ pompowy – pompownia wraz ze współpracującymi przewodami tłocznymi
Studnia rozprężna – stanowi uzupełniający obiekt systemów kanalizacji grawitacyjno-ciśnieniowej. Pełni ona funkcję wytracania energii ścieków odprowadzanych z przepompowni do odbiornika.
Zasuwy odcinające - urządzenia mechaniczne służące do odcięcia dopływu ścieków.
Kształtki - wszelkie łączniki służące do zmian kierunków, średnic, rozgałęzień, itp. sieci;
Połączenie doczolowe – połączenie, które uzyskuje się w wyniku nagrzania przygotowanych do łączenia powierzchni przez przyłożenie ich do płaskiej płyty grzejnej, i utrzymanie do uzyskania temperatury zgrzewania, następnie usunięcie płyty grzejnej i docisnięcie łączonych końców.
Połączenie mechaniczne – połączenie rury PE z inną rurą PE lub innym elementem rurociągu za pomocą złączki zawierającej element zaciskowy.
Rura ochronna - rura o średnicy większej od rury przewodowej, służąca do przenoszenia obciążeń zewnętrznych i do zabezpieczenia kanału przy przejściu pod przeszkodą terenową.
1.5. OGÓLNE WYMAGANIA
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00-Wymagania Ogólne.
Wykonawca jest odpowiedzialny za jakość wykonania robót oraz za zgodność z dokumentacją projektową, ST i poleceniami Inspektora
2. MATERIAŁY
Ogólne wymagania dotyczące materiałów podano w ST-00-Wymagania Ogólne.
Materiały użyte do budowy powinny być nowe i spełniać warunki określone w odpowiednich normach przedmiotowych, a w przypadku braku normy powinny odpowiadać warunkom technicznym wytwórni lub innym umownym warunkom.
Do wykonania robót należy stosować materiały zgodne z dokumentacją projektową:
- rury i kształtki kanalizacyjne PVC o sztywności obwodowej SN 8 kN/m$^2$, SDR 34 lite, pełnościeenne jednowarstwowe kielichowe z uszczelką wargową wmontowaną Severlook w kielichu o średnicach: DN200mm, DN160mm
- rury i kształtki ciśnieniowe PE100 min. SDR17 (PN10),
- kompletne studzienki żelbetowe w systemie prefabrykowanych elementów z wodoszczelnego betonu o klasie wytrzymałości nie niższej niż C35/45, wodoszczelnego (W8), mało nasiąkliwego (nw < 4 %) i mrozoodpornego (F-150), o średnicach: DN1200 mm,
- studzienki kanalizacyjne systemowe z tworzywa sztucznego DN 400mm: rura trzonowa gladka PVC DN 400mm, kineta z tworzywa sztucznego z PVC do rur 160 i z PE dla rur DN 200, pierścień uszczelniający, rura teleskopowa PCW,
- studzienka rozprężna do wytracania energii z kręgów żelbetowych DN1200mm:
- przepompownia PC - zbiornik z polimerbetonu DN 1500 mm z kompletnym wyposażeniem;
- przepompownia PC - zbiornik z polimerbetonu DN 1500 mm z kompletnym wyposażeniem wyposażenie przepompowni P Majdan , P Podpory , P6
- kominki wentylacyjne z wkładem biofiltracyjnym
- włazy żeliwne okrągle 600mm kl. D400 z wypełnieniem betonowym,
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
stopnie zlazowe pokryte tworzywem sztucznym
poręcz ze stali kwasoodpornej
przejścia szczelne
płyty żelbetowe DN 1400 gr 20 cm
filtr antyodorowy z PE-HD o wydajności 6m³/h
manszety z opaskami ze stali nierdzewnej
materiały do przekładek sieci wodociągowych
beton C12/15, C16/20, C20/25, C35/45 XA3
rury przewiertopwe stalowe 273,8 x 8,8 , 219,1 x8
płozy dystansowe
manszety uszczelniające
kostka brukowa betonowa grubości 8cm
zaprawa cementowo-wapienna
cement
piasek
Wszystkie materiały przewidywane do wbudowania będą zgodne z postanowieniami umowy i poleceniami Inspektora. W oznaczonym czasie przed wbudowaniem Wykonawca przedstawi szczegółowe informacje dotyczące źródeł wytwarzania materiałów oraz odpowiednie świadectwa badań, dokumenty dopuszczenia do obrotu i stosowania w budownictwie i próbki do zatwierdzenia przez Inspektora.
2.1. Wymagania szczegółowe
2.1.1. System PVC
Kanały grawitacyjne PVC - z rur i kształtek PVC-U (nieplastyfikowany polichlorek winylu) klasy ciężkiej. SN 8 kN/m² pełnościenne, lite, jednorodnych spełniających wymagania PN-EN 1401 i PN-EN 476, w tym:
- maksymalna dopuszczalna temperatura ścieków: długotrwałe: 60°C (DN 100 - DN 200),
- maksymalna prędkość przepływu: 8 m/s,
- zalecaný spadek: 5 - 60 %,
- materiał na obsypkę wg PN-EN 1610,
- dopuszczalna głębokość posadowienia: 0,5 m - 6 m,
- zastosowanie pod obciążeniem drogowym w klasie SLW 60 (samochody ciężarowe do 60 t przy wymaganym wykonaniu obliczeń statycznych),
- system w kolorze czerwono-brązowym (RAL 8023),
- uszczelki (wargowe) zgodne z normą zharmonizowaną PN-EN 681-1,
- kształtki połączeniowe powinny spełniać wymagania normy PN-EN 1401
- system posiadający aprobatę IBDiM,
- system kanalizacyjny (rury, kształtki, studzienki) od jednego producenta
Kształtki (przejścia szczelne i itp.) powinny stanowić spójny system z przyjętymi rurami i posiadać co najmniej takie parametry techniczne. Stosować rury o długości max. 3,0m.
Istniejące przyłącza włączać do kanału głównego poprzez studnie.
2.1.2. System z PE100
Rurociągi tłoczne i przekładki wysokościowe wodociągów – rury i kształtki PE100 SDR17, SDR11, SDR41 (SDR zgodnie z DP), zgrzewane doczołowo. Rury mniejszych średnic (przyłącza wodociągowe) można łączyć za pomocą kształtek zaciskowych. Rury i kształtki z polietylenu muszą spełniać dla wodociągu warunki określone w normach PN-EN 13244 i PN-EN 12201-3. Zalamania na trasie rurociągów realizować za pomocą kształtek PE 100, długich, najlepiej segmentowych, przystosowanych do przyjętej technologii wykonania połączeń. Kształtki (kolana, luki, tuleje kolnierzowe,) powinny mieć parametry techniczne (średnice, kąty itp.) zgodne z projektem i być dostosowane do przyjętej technologii zgrzewania.
Rury ciśnieniowe PE powinny:
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
• być produkowane zgodnie z PN-EN 13244-2,
• być przystosowane do stosowania do budowy sieci kanalizacji ciśnieniowych
• posiadać jednolitą pod względem odcienia i intensywności na całej powierzchni barwę – czarną dla rurociągów sanitarnych, niebieską dla wodociągów
• być dostarczone do producenta posiadającego własne laboratorium zakładowe ze świadectwem uznania UDT, umożliwiające bieżące przeprowadzenie badań dla każdej serii produkcyjnej.
2.1.3. **Prefabrykowane studnie żelbetowe**
Studnie kanalizacyjne muszą spełniać warunki określone w normach: PN-EN 476, PN-EN 10729 i PN-EN 1917.
Wymagania dla studni żelbetowych:
- elementy prefabrykowane wykonane z betonu hydrotechnicznego z domieszkami uszczelniającymi
- Beton klasy C35/45, ekspozycja XA3
- Nasiąkliwość nie większa od 5%,
- Szerokość rozwarcia rys do 0,1mm
- Wskaźnik w/c nie większy od 0,45,
- Maksymalna zawartość chlorków 1% w stosunku do masy cementu,
- beton powinien być zwarty i jednorodny (o parametrach jw.) we wszystkich elementach, także w kinecie,
Do produkcji elementów studzienek stosowany cement siarczanoodporny zgodnie z PN-EN 197-1, kregi żelbetowe i dennice łączone na uszczelki.
Ze względu na skład ścieków stosować należy uszczelki wykonane z elastomeru SBR lub EPDM spełniające wymagania PN-EN 681-1,
- studzienki powinny być wyposażone w stopnie zlawowe pokryte tworzywem sztucznym, zaleca się stosowanie stopni pokrytych tworzywem w jaskrawym kolorze, wystające minimum 120 mm przed lico ściany
Minimalna siła wyrywająca stopień nie powinna być mniejsza od 5 kN,
- grunt pod podstawą studzienki należy zageścić do wskaźnika $I_s \geq 0.98$, moduł odkształcenia wtórnego do pierwotnego dla tego gruntu nie może być większy od 2.2,
- pozostałe wymagania zgodnie z normą PN-EN 1917, PN-EN 476, PN-EN 1610, PN-EN 12063, PN-B-10736 oraz PN-EN 752.
- szczelność studni dla ciśnień wody do 5 m słupa wody
Na konstrukcję prefabrykowanych studni składają się:
- dno – element denny z wyprofilowaną kinetą stanowiące monolit i otworami wlotowymi i wylotowymi wyposażonymi w przejścia szczelne lub króćce odpowiednie do montowanego przewodu
- komin – kregi żelbetowe łączone na uszczelki
- zwiercielenie – płyta nastudzienna ew. zwężka betonowa z otworem na włącz ø 600mm
- włącz ciężki przejazdowy DN 600 D400 żeliwny wyposażony w zamknięcie zawiasowe z kluczem,
- pierścieńenie dystansowe do poziomowania włączu
- uszczelki do łączenia elementów prefabrykowanych studni
Zgodnie z normą [PN-EN 1917] bardzo istotne jest zapewnienie jednorodności betonu we wszystkich elementach konstrukcji, dotyczy to także kinety, która powinna być wykonana z takiego samego betonu jak pozostałe fragmenty konstrukcji studzienki. Dopuszcza się włóskowate zarysowania elementów konstrukcyjnych o szerokości rozwarcia nie większej od 0.15 mm.
Uszczelki pomiędzy elementami konstrukcyjnymi studzienek powinny być zgodne z normą EN 681-1. Rodzaj uszczelek dostosować należy do składu ścieków. W przypadku ścieków zawierających tłuszcze nie należy stosować uszczelek z elastomeru EPDM i SBR, właściwe będą uszczelki z NBR.
Wewnątrz studni muszą być zamontowane stopnie zlawowe żeliwne lub stalowe zabezpieczone antykorozyjnie otuliną tworzywową. Powinny one wystawać minimum 120 mm przed lico ścianki. Stopnie powinny być rozmieszczone w pionie w odległości od 250 do 350 mm, a w przypadku stopni pojedynczych w odległości od 270 do 300 mm. Ze względów eksploatacyjnych wskazane jest stosowanie stopni pokrytych tworzywem w jaskrawym kolorze. Minimalna siła wyrywająca stopień nie powinna być mniejsza od 5 kN.
Zastosowane włązy żeliwne powinny odpowiadać normom PN-EN 124:2000 „Zwierciżenia wpustów i
studzienek kanalizacyjnych do nawierzchni dla ruchu pieszego i kołowego. Zasady konstrukcji, badania typu, znakowanie, sterowanie jakością”. Stosować włązy okrągłe o nośności zgodnej z projektem, żeliwne z wypełnieniem betonowym.
Prefabrykowane kręgi żelbetonowe i stopnie zlazowe powinny odpowiadać wymogom norm PN-EN 476:2001 „Wymagania ogólne dotyczące elementów stosowanych w systemach kanalizacji grawitacyjnej” oraz PN-EN 1917 i PN-B-10729 „Kanalizacja. Studzienki kanalizacyjne” z wył. pkt. 2.1 dot. średnicy studni. Uszczelki muszą odpowiadać wymogom normy PN-EN 681-1,2 „Uszczelnienia z elastomerów”.
W drogach o nawierzchni gruntowej włązy zabezpieczyć prefabrykowanym betonowym pierścieniem.
2.1.10. Studnie z tworzyw sztucznych
Studnie Dn 400 z tworzyw sztucznych i ich elementy powinny:
- odpowiadać normom i wymaganiom określonym w PN-B 10729 i PN-EN 476
- posiadać pozytywne wyniki testów hydraulicznych wg DS. 2379 zapewniające niezakłócony charakter przepływu oraz brak spiętrzenia przy łączeniu strug ścieków oraz przy zmianach kierunku przepływu,
- posiadać dopuszczenie do stosowania w sieciach kanalizacyjnych: aprobata techniczna COBRTI Instal,
- posiadać dopuszczenie do stosowania w pasie drogowym: aprobata techniczna IBDiM,
- posiadać odporność chemiczną uszczelek zgodną z ISO/TR 7620, uszczelki spełniające wymagania normy PN-EN 681-1,
Studnie rewizyjne Ø 400mm powinny być złożone z:
a) **rury trzonowej**:
- z PVC o sztywności SN ≥ 4kN/m²;
- rura gładka, pełnościenna lita
- w kolorze pomarańczowym,
- możliwość regulacji wysokości studzienki poprzez przycięcie rury
- możliwość szczelnego podłączenia rur kanalizacyjnych do rury trzonowej za pomocą wkładek „in situ”,
b) **kinety**:
- kinety prefabrykowane, monolityczne wykonywane metodą wtrysku (z PP, PE)
- różne typy kinet: kinety przełotowe, połączeniowe (zbiorcze), możliwość regulacji kąta dopływów
- kinety wyposażone w krótkie kielichowe połączeniowe dla rur po stronie dopływów i odpływu
c) **rury teleskopowe**:
- z PVC ze ścianką litą o wysokiej trwałości
- odporne na szeroki zakres temperatur występujących podczas montażu i eksploatacji,
- odporne na obciążenia dynamiczne od ruchu (niedopuszczalne rury teleskopowe z rdzeniem spienionym),
- połączenie rury teleskopowej z włączem rozłączne – na zaczepy – konstrukcja wpływająca na trwałość rozwiązania (niedopuszczalne rozwiązanie termokurczliwe, śrubowe lub wciskowe, które narażone są na zniszczenia i wykruszenia na skutek obciążeń dynamicznych oraz zmienne warunki temperaturowe),
d) **zwieńczenia**:
- zwieńczenia studzienek w klasie D400 o konstrukcji „pływającej” – powiązane z konstrukcją drogi, nie przenoszące obciążeń na trzon studzienki i jej podłączenia,
- włązy/wpusty wykonane z żeliwa szarego,
- włązy nie wentylowane – ograniczające wydostawanie na zewnątrz oparów z kanalizacji oraz zabezpieczające przedostawanie się do systemu kanalizacyjnego piasku i zanieczyszczeń z nawierzchni, co obniża koszty eksploatacji,
- włązy zgodnie z PN-EN 124-1, posiadające certyfikat niezależnej jednostki certyfikującej,
- pozostałe elementy zwieńczeń posiadające dopuszczenie do stosowania w inżynierii komunikacyjnej (aprobata IBDiM).
W jezdniach o nawierzchni tłuczniovéj włązy studni zabezpieczyć kostką betonową, w drogach o nawierzchni gruntowej włązy zabezpieczyć prefabrykowanym betonowym pierścieniem.
3. SPRZĘT
Ogólne wymagania dotyczące stosowania sprzętu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
Zgodnie z technologią założoną do wykonania sieci kanalizacyjnej proponuje się użyć następującego sprzętu:
- aparaty do zgrzewania rur PE
- dźwigi samojezdny: do 6 Mg, do 16 Mg, do 20Mg
- betoniarka
- agregat prądotwórczy
- wiertarka
- zagęszczarka do gruntu
- kamera z głowicą obrotową do badania sieci
Sprzęt używany do realizacji robót powinien być zgodny z ST-00 „Wymagania ogólne”.
Wykonawca jest zobowiązany do używania sprzętu sprawnego oraz takiego, który nie spowoduje niekorzystnego wpływu na środowisko i jakość wykonywanych robót.
W przypadku połączeń zgrzewanych do zgrzewania doczołowego jak i elektroporowego Wykonawca powinien stosować zgrzewarki automatyczne do rur PE. Zgrzewarki muszą mieć aktualną kalibrację do wykonywania zgrzewów dla danego rodzaju rur. Zgrzewarki automatyczne zgodnie z programem zapisanym w pamięci, sterują procesem zgrzewania, proces ten rejestrują i umożliwiają wydruk.
Sprzęt do zgrzewania rur PE musi być obsługiwany przez pracowników posiadających uprawnienia na ten sprzęt.
Zgrzewarka musi posiadać aktualne świadectwo legalizacji.
Sprzęt używany przy przygotowaniu i montażu zbrojenia w konstrukcjach budowlanych powinien spełniać wymagania obowiązujące w budownictwie ogólnym. W szczególności wszystkie rodzaje sprzętu, jak: gietarki, prościarki, zgrzewarki, spawarki powinny być sprawne oraz posiadać fabryczną gwarancję i instrukcję obsługi. Sprzęt powinien spełniać wymagania BHP, jak przykładowo osłony żebatych i pasowych urządzeń mechanicznych. Miejsca lub elementy szczególnie niebezpieczne dla obsługi powinny być specjalnie oznaczone. Sprzęt ten powinien podlegać kontroli osoby odpowiedzialnej za BHP na budowie. Osoby obsługujące sprzęt powinny być odpowiednio przeszkolone.
4. TRANSPORT.
Transport zgodnie z warunkami ogólnymi podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”. Zgodnie z technologią założoną do transportu proponuje się użyć takich środków transportu, jak:
- samochód skrzyniowy
- ciągnik kołowy z przyczepą
- samochód dostawczy
- samochód samowładcowy
Wyladunek materiałów musi odbywać się z zachowaniem wszelkich środków ostrożności uniemożliwiających ich uszkodzenie.
Użyte środki transportu muszą być sprawne technicznie.
Przy ruchu po drogach publicznych pojazdy muszą spełniać wymagania przepisów ruchu drogowego tak pod względem formalnym jak i rzeczowym.
Obowiązkiem Wykonawcy jest utrzymanie kół sprzętu, w takim stanie by nie nanosiły zanieczyszczeń na jezdnię dróg znajdujących się poza obszarem terenu budowy. W przypadku zabrudzenia jezdni Wykonawca jest zobowiązany ją oczyścić i przywrócić do stanu pierwotnego.
4.1. Transport materiałów i prefabrykatów
Załadunek i rozładunek powinien być wykonany przy użyciu urządzeń zmechanizowanych o udźwigu dostosowanym do masy przenoszonych prefabrykatów. Rury transportowane przy użyciu żurawi lub suwnic powinny być podwieszone za pomocą właściwego zawieszenia. Załadunek, transport i rozładunek należy przeprowadzić zgodnie z warunkami technicznymi wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych, przepisami BHP oraz wg instrukcji producenta.
Ponadto przewóz materiałów powinien spełniać poniżej wymienione wymagania:
Rury, kształtki z tworzyw sztucznych:
- dopuszczalny przewóz w oryginalnych pakietach lub luzem,
- przewóz powinien odbywać się przy temperaturze otoczenia –5⁰ do +30⁰C,
- wystające poza pojazd końce rur nie mogą być dłuższe niż 1,0 m,
- rury przewożone luzem powinny być ułożone w stosy o wysokości max. do 1,0m
- elementy przewożone w pozycji poziomej zabezpieczyć przed przesuwaniem i przetaczaniem w czasie transportu,
- luźno układane elementy zabezpieczyć przed zarysowaniem przez podłożenie np. tekstury falistej,
- w trakcie przewozu przestrzegać przepisów obowiązujących w publicznym transporcie drogowym,
- niedopuszczalne jest „wleczenie” rur po podłożu, zrzucanie lub przetaczanie rur po pochylni samochodu.
- rury transportowane w oryginalnych pakietach zaleca się rozładowywać przy pomocy wózków widłowych.
- przewozić zgodnie z warunkami producenta
- przewóz powinien odbywać się przy temperaturze otoczenia –5⁰ do +30⁰C,
- elementy przewożone w pozycji poziomej zabezpieczyć przed przesuwaniem i przetaczaniem w czasie transportu,
- przy wielowarstwowym układaniu rur górna warstwa nie może przewyższać ścian środka transportu o więcej niż 1/3 średnicy zewnętrznej wyrobu. Pierwszą warstwę rur kielichowych należy ułożyć na podkładach drewnianych, zaś poszczególne warstwy w miejscach stykania się wyrobów należy przekładać materiałem wyściółkowym (o grubości warstwy od 2 do 4 cm po ugnieceniu).
- w trakcie przewozu przestrzegać przepisów obowiązujących w publicznym transporcie drogowym,
niedopuszczalne jest „wleczenie” rur po podłożu, zrzucanie lub przetaczanie rur po pochylni samochodu,
Prefabrykowane dna, płyty i kręgi studni:
- elementy przewozić w pozycji wbudowania lub prostopadle do pozycji wbudowania,
- elementy zabezpieczyć przed możliwością przesunięcia,
- liczba prefabrykatów ułożonych na środku transportowym powinna być dostosowana do wytrzymałości betonu i warunków zabezpieczenia ich przed uszkodzeniem,
- rozładunek przeprowadzić przy użyciu urządzeń zmechanizowanych wyposażonych w osprzęt transportowy (zawiesie), o udźwigu dostosowanym do masy przenoszonych elementów,
- w celu podniesienia i opuszczenia kręgu zamontować równomiernie na jego obwodzie minimum trzy liny stalowe.
Kruszywa - można przewozić dowolnymi środkami transportu w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem, zmieszaniem z innymi materiałami, nadmiernym wysuszeniem i zawilgoceniem.
Podczas transportu kruszywa powinny być zabezpieczone przed wysypaniem, a kruszywa drobne - przed rozpyleniem.
Włazy żeliwne, armatura i pozostałe elementy żeliwne:
- zabezpieczyć przed zabrudzeniem i przemieszczaniem podczas transportu
- transportować krytymi środkami transportu
- armaturę transportować w kartonach z zachowaniem oznakowania góra-dół w położeniu stabilnym
Transport winien się odbywać zgodnie z wymaganiami określonymi w PN-92/H-74001.
5. WYKONANIE ROBÓT.
5.1 Ogólne warunki wykonania
Ogólne warunki wykonania zgodne z ST-00 - "Wymagania ogólne".
Wykonawca przedstawi Inspektorowi do akceptacji harmonogram robót uwzględniający wszystkie warunki, w jakich będą wykonywane sieci.
Roboty wykonać zgodnie z normami i przepisami wymienionymi w rozdz. 10 niniejszej ST.
5.1.1 Roboty przygotowawcze.
Projektowaną oś przewodu należy wyznaczyć w terenie przez geodetę z uprawnieniami. Oś przewodu wyznaczyć w sposób trwały i widoczny, z założeniem ciągu reperów roboczych. Punkty na osi trasy należy oznaczyć za pomocą drewnianych palików, tzw. kolków osiowych z gwoździami. Kolki osiowe należy wbić na każdym załamaniu trasy, a na odcinkach prostych co 30-50 m. Na każdym prostym odcinku należy utrważyć co najmniej 3 punkty. Kolki świadki wbija się po dwóch stronach wykopu, tak aby istniała możliwość odwrzania jego osi podczas prowadzenia robót. W terenie zabudowanym repery robocze należy osadzić w ścianach budynków w postaci haków lub bolców. Ciąg reperów roboczych należy nawiązać do reperów sieci państwowej.
5.1.2 Podłoże pod rurociągami
Rurociągi układane w ziemi winny mieć podłoże naturalne stanowiące nienaruszony rodzimy grunt sypki, naturalnej wilgotności o wytrzymałości powyżej 0.05 MPa wg PN–86/B–02480 dające się wyprofilować wg kształtu spodu przewodu (w celu zapewnienia jego oparcia na dnie wzdłuż długości na 1/4 obwodu) nie wykazujące zagrożenia korozyjnego. Grubości warstwy zabezpieczającej naturalne podłoże przed naruszeniem struktury gruntu powinna wynosić 0.25 m. Odchylenia grubości warstwy nie powinno przekraczać +/-3 cm. Zdjęcie tej warstwy powinny być wykonane bezpośrednio przed ułożeniem przewodu wg ST-02/
5.1.3 Podsypka, obsypka i zagęszczenie gruntu
Przed zasypaniem dna wykopu należy go osuszyć i oczyścić z zanieczyszczeń pozostałych po montażu przewodu. Wykonać podsypkę, obsypkę rur oraz zasypkę zgodnie z ST-02. Grubość obsypki wykonać zgodnie z zaleceniami producenta rur.
5.1.4. Roboty instalacyjne montażowe
Przewody należy układać zgodnie z wymogami norm. Technologia układania przewodów powinna zapewnić utrzymanie trasy spadków zgodnie z profilami. Dla zapewnienia odpowiedniego ułożenia przewodu zgodnie z projektowaną osią, przez punkty osiowo trwałe oznakowane na ławach celowniczych należy przeciągnąć sznurek lub drut, na którym zawieszony jest ciężarek pionu między dwoma celowniczymi.
Spadek przewodu należy kontrolować za pomocą niwelatora w odniesieniu do reperów stałych znajdujących się poza wykopem oraz reperów pomocniczych, które mogą stanowić np. kolki drewniane wbite w dno wykopu. Przed opuszczeniem rur do wykopu należy sprawdzić, czy nie mają one widocznych uszkodzeń powstałych w czasie transportu i składowania. Ponadto rury należy starannie oczyścić zwracając szczególną uwagę na kilichy i bose końce rur. Rury uszkodzone należy usunąć i zmagazynować poza strefą montażową. Rury opuszczać do wykopu powoli i ostrożnie, mechanicznie za pomocą krążków, wielokrążków lub dźwigów. Niedopuszczalne jest wrzucanie rur do wykopu.
Elementy prefabrykowane ciężkie, opuszczane mechanicznie, należy umieszczać we właściwym położeniu, gdy są podwieszone i dopiero wówczas zwolnić podwieszenie. Opuszczanie odcinków przewodów do wykopu powinno być prowadzone na przygotowane i wyrównane do spadku podłoże. Każda rura powinna być ułożona zgodnie z projektowaną osią i spadkiem przewodu oraz ścisłe przylegać do podłoża na całej swej długości, o co najmniej 1/4 obwodu symetrycznie do swej osi. Dla wykonania złączy przewodów należy wykonać w wykopie odpowiednie gniazda (podkopy). Wymiary gniazda należy dostosować do średnicy i rodzaju złączy. Odchylenie osi ułożonego przewodu kanalizacyjnego od ustalonego kierunku osi przewodu nie może przekraczać +/-10mm. Różnice rzędnych ułożonego przewodu kanalizacyjnego od przewidzianych w projekcie nie mogą w żadnym punkcie przewodu przekroczyć +/- 1cm (przy pomiarze rzędnych w studziennikach) i nie mogą powodować na odcinku przewodu przeciwnego spadku ani jego zmniejszenia do zera. Głębokość posadowania przewodu kanalizacyjnego powinna być zgodna z projektem, przy czym przykrycie (w razie nie stosowania izolacji cieplnej) po zasypaniu, mierząc od wierzchu przewodu do poziomu terenu, nie może być mniejsze niż 100cm. Występujące różnice nie mogą na żadnym odcinku przewodu spowodować spadku przeciwnego ani też jego zmniejszenia do zera. Odchylenie osi ułożonego przewodu ciśnieniowego od ustalonego kierunku osi przewodu nie może przekraczać:
- dla przewodów z tworzyw sztucznych 10 cm
- dla pozostałych przewodów 2 cm
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
Różnice rzędnych ulożonego przewodu ciśnieniowego od przewidzianych w projekcie nie mogą w żadnym punkcie przewodu przekroczyć:
- dla przewodów z tworzyw sztucznych +/- 5cm
- dla pozostałych przewodów +/- 2cm
5.1.5. Studzienki kanalizacyjne.
220.127.116.11. Studnie kanalizacyjne rewizyjne i połączeniowe
Na kanałach głównych studzienki kanalizacyjne rewizyjne i połączeniowe wykonać w systemie prefabrykowanych elementów z wodoszczelnego betonu o klasie wytrzymałości nie niższej niż C35/45, wodoszczelnego (W 8) o średnicy 1200 mm. Studzienki należy montować w przygotowanym, odwodnionym wykopie.
W skład studzienki wchodzi:
- element denny studni z kinetą betonową wykonane jako monolit/
- kręgi żelbetowe prefabrykowane
- odpowiednio zwężka prefabrykowana betonowa z uszczelką zintegrowaną lub pokrywa studzienna przejazdowa 400KN
- pierścienie dystansowe betonowe
- wąż żeliwny kl. D400 okrągły 600mm z wypełnieniem betonowym,
- stopnie żłazowe żeliwne pokryte tworzywem sztucznym w rozstawie wg PN
- fabrycznie osadzane przejścia szczelne lub krótsze połączeniowe dla odgałęzień kanalizacyjnych
Połączenie elementów za pomocą uszczelek ma być szczelne i odporne na skutki przemieszczeń bocznych. Kaskadę zewnętrzną wykonac z rur analogicznych jak dla kanału i kształtek: trójnika 90°, prostki odpowiedniej długości i kolana 90°. Kaskadę obetonować betonem klasy C16/20. Grubość otuliny betonowej 10 cm. Zewnętrzne powierzchnie otuliny zaizolować dwukrotnie warstwą środka typu Abizol R+P lub równoważny.
18.104.22.168. Studzienki kanalizacyjne systemowe z tworzywa sztucznego
Studzienki kanalizacyjne systemowe wykonać z tworzyw sztucznych o średnicy Dn400mm. Studzienki kanalizacyjne systemowe z tworzywa sztucznego Dn400mm składają się z prefabrykowanych elementów wykonanych z tworzyw sztucznych montowanych w miejscu wbudowania:
- kineta z tworzywa sztucznego z przyłączami dla przewodów
- rura trzonowa gladka PVC SN 4 Dn400mm
- rura teleskopowa PVC Dz315mm
- wąż żeliwny klasy D400
- pierścień uszczelniający
5.1.6. Próba szczelności
22.214.171.124 Rurociągi grawitacyjne
Po wykonaniu sieci należy poddać je próbie szczelności na eksfiltrację ścieków do gruntu i infiltracji wód gruntowych do kanału. Próbę szczelności przeprowadzić zgodnie z wymaganiami PN-EN 1610:2002 (Budowa i badania przewodów kanalizacyjnych). Warunkami technicznymi wykonania i odbioru rurociągów z tworzyw sztucznych wyd. PKTSGiK Warszawa 1994r. oraz zaleceniami instrukcji montażowej producenta zastosowanych rur. Spośród wymienionych tu wymagań na szczególną uwagę zasługują:
- odpowiednie przygotowanie badanego odcinka kanału między studzienkami z zamknięciem wszystkich odgałęzień,
- zalecenie przeprowadzenia prób szczelności osobno dla przewodów z rur kanalowych i osobno dla studzienek wykonanych z betonu,
- optymalna długość badanego odcinka sieci wynosi ok. 50m,
- przy badaniu na eksfiltrację, poziom zwierciadła wody gruntowej powinien być obniżony o co najmniej 0,5m poniżej dna wykopu,
- przy badaniu na eksfiltrację, poziom zwierciadła wody w studzience wyżej położonej, powinien mieć rzędną niższą co najmniej o 0,5m w stosunku do rzędnej terenu w miejscu studzienki niższej,
- zastosowanie metody przeprowadzenia próby i wielkości ciśnienia próbnego określonych
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
przez producenta rur
- podczas badania na eksfiltrację – po ustabilizowaniu się zwierciadła wody w studziennkach - nie powinno być ubytku wody w studziencie położonej wyżej, w czasie:
-30min. na odcinku o długości do 50m,
-60min. na odcinku o długości ponad 50m
- badanie na infiltrację przeprowadzić jedynie w przypadku występowania wody gruntowej powyżej posadowania dna kanału.
- badanie na infiltrację wykonać na całkowicie wykonanej w określonym terenie sieci bez po-
działu jej na odcinki, co wynika z faktu konieczności przerwania przed tą próbą odwodnienia wykopów.
Wyniki prób szczelności powinny być ujęte w protokołach, podpisanych przez Wykonawcę, Inspektora i Użytkownika.
126.96.36.199 Rurociągi tłoczne
Po wykonaniu rurociągów należy poddać je próbie szczelności z zachowaniem następujących zasad:
- rurociągi dłuższe niż 800m należy próbować odcinkami, optymalne długości badanych odcinków mieszczą się w granicach 300-500m,
- kształtki połączeniowe i zamontowana armatura muszą być okryte podczas próby,
- odcinki rur między ich połączeniami powinny być zasypane z zageśzczeniem gruntu a próba może odbyć się dopiero po 48 godzinach od momentu zasypania,
- maksymalna temperatura wody przy próbie ciśnieniowej może wynosić 20°C,
- wypełnienie badanego przewodu wodą powinno odbywać się powoli z najniższego punktu rurociągu,
- ciśnieniową próbę szczelności należy przeprowadzić po wzrokowym sprawdzeniu połączeń,
- po całkowitym odpowietrzeniu i napełnieniu rurociągu należy pozostawić go na co najmniej 12 godzin celem ustabilizowania się temperatury,
- po podniesieniu ciśnienia do poziomu ciśnienia próbnego należy odczekać ok. 2 godziny celem jego ustabilizowania,
- ciśnienie próbne rurociągów p=0,4Mpa,
- ciśnienie to w okresie 30 minut należy dwukrotnie podnosić do pierwotnej wartości co 10 mi-
nut. Po dalszych 30 minutach spadek ciśnienia nie powinien przekraczać 0,06Mpa. W czasie następujących 120 minut spadek ciśnienia nie powinien przekroczyć 0,02Mpa,
- Po zakończeniu próby ciśnienia należy zmniejszyć jego wartość w sposób kontrolowany aż do całkowitego opróżnienia badanego przewodu.
Wyniki prób szczelności powinny być ujęte w protokołach, podpisanych przez Wykonawcę, Inżyniera i Użytkownika.
Przed hydrauliczną próbą szczelności przewód należy od zewnątrz oczyścić, w czasie badania powinien być możliwy dostęp do złączy ze wszystkich stron. Końcówki odcinka przewodu oraz wszystkie odgałęzienia powinny być zamknięte za pomocą odpowiednich zaślepek z uszczelnieniem, a przewód na całej długości powinien być zabezpieczony przed przesunięciem w planie i w profilu. Na badanym odcinku przewodu nie powinna być instalowana armatura przed przeprowadzeniem próby szczelności. Wykopy powinny być zasypane ziemią do wysokości połowy średnicy rur, zaś ziemia powinna być dokładnie ubita z obu stron przewodu, każda rura powinna być w środku obsypana maksymalnie ziemią, piaskiem, a ponadto w szczególnych przypadkach zakotwiona, złącza rur nie powinny być zasypane. Wysokość ciśnienia próbnego powinien wskazywać manometr przy pompie hydraulicznej.
5.1.7. Płukanie i dezynfekcja sieci wodociągowej
Po pozytywnych wynikach prób szczelności należy przeprowadzić płukanie sieci wodociągowej czystą wodą, a następnie przewód poddać dezynfekcji wodnym roztworem podchlorynu sodu i ponownie przeplukać.
5.1.8. Oznakowanie sieci
Oznakowanie rurociągów tłocznych. Oznakowanie rurociągów wykonać jw. z taśm z folii polietylenowej do znakowania tras rurociągów ciśnieniowych.
5.1.9. Inspekcja telewizyjna powykonawcza
Po zakończeniu robót wykonać inspekcję przy pomocy kolorowej i samobieżnej kamery TV z głowica obrotową. W trakcie wykonywania inspekcji głowica kamery powinna być umieszczona centrycznie w
osi rurociągu.
Należy zapewnić oświetlenie wystarczające do obejrzenia całego przekroju kanału, jakość obrazu nie może budzić wątpliwości, co do stanu kanału. W tekście widocznym na ekranie muszą się znaleźć następujące informacje:
- data/godzina;
- nazwa ulicy;
- numer studzienki początkowej i końcowej;
- średnica kanału;
- dystans bezpośredni od studni początkowej
Inspekcje TV należy archiwizować i przekazać Inżynierowi na płytach DVD wraz z raportem (powykonawczym) zawierającym opis stanu rurociągu.
5.1.10. Pozyskanie oraz odprowadzenie wody
Wykonawca uzgodni z zarządcą sieci wodociągowej zasady poboru wody niezbędnej do prowadzonych Robót tj. płukania, próby, czyszczenia kanalizacji.
Odprowadzenie wody do odbiorników może odbywać się wyłącznie za zgodą ich właścicieli i na warunkach uzgodnionych z nimi.
5.1.11. Zapewnienie ciągłości odbioru ścieków
W przypadku przebudowy kanalizacji (przebudowa rurociągu tłoczne, przebudowa przepompowni i włączenia do istniejących studni) Wykonawca jest zobowiązany do zapewnienia odbioru ścieków z budynków usytuowanych wzdłuż realizowanego odcinka kanalizacji, do czasu przejęcia sieci przez Zamawiającego.
5.1.12. Zapewnienie dostawy wody
W przypadku przebudowy kolidujących odcinków sieci wodociągowych Wykonawca jest zobowiązany do zapewnienia stałej dostawy wody.
5.1.13 Roboty betonowe
Roboty betonowe (deskowanie, betonowanie) powinny być wykonane według normy PN-63/B-06251 "Roboty betonowe i żelbetowe. Wymagania techniczne", zgodnie z "Warunkami technicznymi wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych, tom I - Budownictwo ogólne. MGPiB, ITB".
Wykonując roboty betonowe należy spełnić następujące warunki:
- masa betonowa nie może być ukladana z wysokości większej niż 1,0 m
- beton powinien być zageszczany wibratorami mechanicznymi o różnej amplitudzie drgań
- deskowanie powinno być szczelne, gladkie
- powinna być zapewniona właściwa pielęgnacja betonu w okresie dojrzewania polegająca na polewaniu powierzchni wodą oraz zabezpieczeniu przed silną operacją słoneczną.
Rozmontowanie deskowania konstrukcji może nastąpić po uprzednim ustaleniu rzeczywistej wytrzymałości betonu określonej na próbkach przechowywanych w warunkach najbardziej zbliżonych do warunków dojrzewania betonu w konstrukcji. Przy usuwaniu deskowań konstrukcji konieczna jest obecność przedstawiciela kontroli technicznej. Betonowanie nie powinno być wykonywane w temperaturach niższych niż 5°C i nie wyższych niż 30°C.
Bezpośrednio po zakończeniu betonowania zaleca się przykrycie powierzchni betonu lekkimi wodoszczelnymi osłonami zapobiegającymi odparowaniu wody z betonu i chroniącymi beton przed deszczem i nasłonecznieniem.
Przy temperaturze otoczenia wyższej niż +5°C należy nie później niż po 12 godz. od zakończenia betonowania rozpocząć pielęgnację wilgotnościową betonu i prowadzić ją co najmniej przez 7 dni (przez polewanie co najmniej 3 razy na dobę).
Przy temperaturze otoczenia +15°C i wyższej beton należy polewać w ciągu pierwszych 3 dni co 3 godziny w dzień i co najmniej 1 raz w nocy, a w następne dni co najmniej 3 razy na dobę.
Woda stosowana do polewania betonu powinna spełniać wymagania normy PN-B-32250.
W czasie dojrzewania betonu elementy powinny być chronione przed uderzeniami i drganiami przynajmniej do chwili uzyskania przez niego wytrzymałości na ściskanie co najmniej 15 MPa.
Czas pielęgnacji betonu wodoszczelnego należy wydłużyć do dwóch tygodni w celu uzyskania właściwej szczelności.
5.1.14 Zbrojenie konstrukcji
188.8.131.52 Przygotowanie zbrojenia
Przygotowanie,
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
montaż i odbiór zbrojenia
Roboty powinny odpowiadać wymaganiom normy PN 91/5-10042, a klasy i gatunki stali winny być zgodne z dokumentacją projektową.
Czyszczenie prętów
Pręty przed ich użyciem do zbrojenia konstrukcji należy oczyścić z zendry, luźnych płatków rdzy, kurzu i błota. Pręty zbrojenia zatłuszczone lub zabrudzone farbą olejną można opalać lampami benzynowymi lub czyścić preparatami rozpuszczającymi tłuszcze.
Stal pokrytą łusczącą się rdzą i zabloconą oczyszczca się szczotkami drucianymi ręcznie lub mechanicznie bądź też przez piaskowanie. Po oczyszczeniu należy sprawdzić wymiary przekroju poprzecznego prętów.
Stal tylko zabrudzoną można zmyć strumieniem wody.
Pręty oblodzone odmraża się strumieniem ciepłej wody.
Możliwe są również inne sposoby czyszczenia stali zbrojeniowej akceptowane przez Inspektora.
Prostowanie prętów
Dopuszcza się prostowanie prętów za pomocą kluczy, młotków, ścianek. Dopuszczalna wielkość miejscowego odchylenia od linii prostej wynosi 4 mm. Cięcie prętów zbrojeniowych
Cięcie prętów należy wykonywać przy maksymalnym wykorzystaniu materiału. Wskazane jest sporządzenie w tym celu planu cięcia. Cięcia przeprowadza się przy użyciu mechanicznych noży. Dopuszcza się również cięcie palnikiem acetylenowym.
Odgięcia prętów, haków
Minimalne średnice trzpieni używanych przy wykonywaniu haków zbrojenia podaje tabela Nr 23 normy PN-S-10042. Minimalna odległość od krzywizny pręta do miejsca, gdzie można na nim położyć spoinę, wynosi 10d dla stali A-III.
W miejscach zagięć i załamań elementów konstrukcji, w których zagięciu ulegają jednocześnie wszystkie pręty zbrojenia rozcigananego, należy stosować średniocą zagięcia równą co najmniej 20d. Wewnętrzna średnica odgięcia strzemion i prętów montażowych powinna spełniać warunki podane dla haków. Przy odbiorze haków i odgię prętów należy zwrócić szczególną uwagę na ich zewnętrzną stronę. Niedopuszczalne są tam pęknięcia powstałe podczas wyginania.
184.108.40.206 Montaż zbrojenia
Wymagania ogólne
Układ zbrojenia w konstrukcji musi umożliwiać jego dokładne otoczenie przez jednorodny beton. Po ułożeniu zbrojenia w deskowaniu rozmieszczenie prętów względem siebie i względem deskowania nie może ulec zmianie. W konstrukcję można wbudować stal pokrytą co najwyżej nalotem nieluszczącej się rdzy. Nie można wbudować stali zatłuszczonej smarami lub innymi środkami chemicznymi, zabrudzonej farbami, zabloconej i oblodzonej, stali, która była wystawiona na działanie słonej wody.
Minimalna grubość otuliny zewnętrznej w świetle prętów i powierzchni przekroju elementu żelbetowego powinna wynosić co najmniej:
- 0,07 m — dla zbrojenia głównego
- 0,055 m — dla strzemion
Układanie zbrojenia bezpośrednio na deskowaniu i podnoszenie na odpowiednią wysokość w trakcie betonowania jest niedopuszczalne.
Niedopuszczalne jest chodzenie po wykonanym szkielecie zbrojeniowym.
Montowanie zbrojenia
Pręty zbrojenia należy łączyć w sposób określony w dokumentacji projektowej.
Skrzyżowania prętów należy wiązać drutem wiążałowym, zgrzewać lub łączyć tzw. słupkami dystansowymi.
5.2. Szczegółowe warunki wykonania robót
Teren objęty inwestycją podzielono na obszary A,B,C
Po ułożeniu przewodów, a przed ich zasypaniem wykonać inwentaryzację geodezyjną sieci.
Wszystkie roboty wykonać zgodnie z obowiązującymi przepisami BHP i wykonawstwa robót budowlano-montażowych (DzURP z 2003r. nr 47, poz. 401, ze zmianami).
Kanalizacja grawitacyjna
Zdecydowaną większość przewodów kanalizacji grawitacyjnej zlokalizowano na terenach prywatnych, w pasach drogowych dróg gminnych, powiatowej. Trasę kanałów przedstawiono na planach sytuacyjno-wysokościowych. Głębokości ułożenia kanałów, średnice oraz spadki zgodnie z profilami podłużnymi. Kanały grawitacyjne wykonać z następujących materiałów - rury kanalizacyjne PVC SN8 kN/m² lite, pełnościeienne jednowarstwowe kielichowe z uszczelką wargową – dla kanałów zlokalizowanych poza jezdniami dróg
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
Montaż rur wykonywać zgodnie z wytycznymi producenta rur.
Kanały grawitacyjne posadować na nienaruszonym gruncie rodzimym odpowiednio na warstwie wyrównawczej z gruntu rodzimego (o strukturze piasku) pozbawionego kamieni, okruchów skalnych i innych elementów mogących uszkodzić rurę lub na podsypce z piasku/pospółki. Wykonanie podsypki jak opisano w ST-02 Roboty ziemne i odwodnienie.
Kanały prowadzone są z zachowaniem minimalnych spadków:
- dla kanałów DN 200mm – $i_{\text{min}}=0,5\%$
- dla kanałów DN160mm – $i_{\text{min}}=0,6\%$
Glebokość studni zgodnie z profilami podłużnymi. Kaskadę zewnętrzną wykonać z rur analogicznych jak dla kanału i kształtek: trójnika 90°, prostki odpowiedniej długości i kolana 90°. Kaskadę obetonować betonem klasy C16/20. Grubość otuliny betonowej 10 cm. Zewnętrzne powierzchnie otuliny zaizolować dwukrotnie warstwą środka typu Abizol R+P lub równoważny.
Na kanalizacji sanitarnej w miejscu wskazanym w Dokumentacji Projektowej zamontować studnię rozprężną wirową do wytracenia energii z okrągłym dnem. Studnia rozprężna wirowa winna być wykonana z prefabrykowanych elementów żelbetowych Dn1200mm z wazłem żwirowy kl. D 400 DN 600 z wypełnieniem betonowym. Pod wazłem zamontować filtr antyodorowy wykonany z PE-HD o wydajności 6 m$^3$/h z wypełnieniem masą biofiltracyjną.
Po zamontowaniu kanałów wykonać próbę szczelności oraz dokonać przeglądu kamerą TV i sporządzić sprawozdanie w wersji elektronicznej. Próbę szczelności wykonać zgodnie z normą PN-EN 1610 "Budowa i badanie przewodów kanalizacyjnych" metodą z zastosowaniem wody lub powietrza.
**Roboty budowlane – izolacje**
- izolacja pionowa otuliny kaskad, pierścieni wyporowych, fundamentu pod ogrodzenie
- 2 x Abizol R+P
**Rurociąg tłoczny z przepompownią ścieków**
Rurociągi tłoczne wykonać z rur i kształtek PE100 min. SDR17 (PN10). Rury łączyć przez zgrzewanie doczołowe, na zewnątrz wykopu. Połączenie elementów polietylenowych musi odbywać się przy zachowaniu określonych w tabelach zgrzewania:
- czasów poszczególnych operacji
- temperatury płyty grzewczej
- ciśnienia docisku i ciśnienia posuwu.
Połączenia przeprowadzić ścisłe wg instrukcji zgrzewarki oraz wytycznych producenta rur. Zgrzewać może tylko osoba posiadająca odpowiednie przeszkolenie i uprawnienia. Zmiany kierunków realizować za pomocą łuków; dopuszcza się zmiany kierunku uzyskane poprzez gięcie rur na zimno z zachowaniem odpowiednich promieni gięcia równych min. 25D. Kierunki spadków rurociągów tłocznych wymagają bezwzględnego przestrzegania. Włączenie rurociągu tłocznego do kanałów grawitacyjnych poprzedzić studnią rozprężną. Na rurociąg tłoczny przy włączeniu do przepompowni zamontować kołnierz specjalny zabezpieczony przed przesunięciem.
Rurociąg tłoczny posadować na nienaruszonym gruncie rodzimym, po wykonaniu podsypki z gruntu rodzimego (o strukturze piasku) pozbawionego elementów mogących uszkodzić rurę. Wykonanie podsypki jak opisano w ST-02 Roboty ziemne. Montaż rur wykonywać zgodnie z wytycznymi producenta rur. Po zamontowaniu rurociągów tłocznych wykonać próbę szczelności. Próbę szczelności rurociągów tłocznych wykonać z uwzględnieniem właściwości materiałów lekkosprężystych (PE) np. wg wymogów normy PN-EN 805 "Zaopatrzenie w wodę. Wymagania dotyczące systemów zewnętrznych i ich części składowych".
**Przepompownia ścieków**
W miejscach wskazanych w dokumentacji projektowej zamontować przepompownię ścieków.
Podziemna zbiornikowa PC przepompownia ścieków o wydajności 5,3 l/s z dwiema pompami typu SLV.220.127.116.11.50D.
Zbiornik przepompowni Ø 1500 z prefabrykowanych elementów polimerobetonowych.
Zbiornik posadować na podsypce żwirowej gr 30 cm. Wokół zbiornika wykonać pierścień wyporowy z betonu C25/C30 o wysokości 1,17 m i średnicy 2,3 m. Górna pokrywa przepompowni wynieść 20 cm ponad teren.
**wymogi dla zbiornika przepompowni:**
- konstrukcja zbiornika przepompowni z prefabrykowanych elementów polimerobetonowych, ma zapewnić pełną szczelność i niewrażliwość na oddziaływanie otaczającego go środowiska, pozwalając na dowolne dostosowanie wysokości przepompowni, zapewniać odpowiednią wytrzymałość bez stosowania konstrukcji odciążających, gwarantować bardzo długi okres użytkowania,
- waz wejściowy wykonany ze stali kwasoodpornej ocieplony styropianem, wyposażony w amortyzator, uchwyt do podnoszenia, zaczep do mocowania klódki,
- drabinka wykonana ze stali kwasoodpornej,
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
- poręcz pomocnicza ze stali kwasoodpornej,
- pomost technologiczny ze stali kwasoodpornej
- dwa kominki wentylacyjne wykonane ze stali kwasoodpornej z wkładami biofiltracyjnymi
- prowadnice ze stali kwasoodpornej,
- łańcuchy ze stali kwasoodpornej dla każdej z pomp,
- wszystkie elementy mocujące (wsporniki, kotwy) ze stali kwasoodpornej,
- orurowanie wewnątrz przepompowni wykonane ze stali kwasoodpornej, połączenia kolnierzowe ze śrubami ze stali kwasoodpornej, uszczelki międzykolnierzowe z EPDM,
- kulowe zawory zwrotne dla każdej pompy,
- zasuwy odcinające z uszczelnieniem gumowym chemoodpornym dla każdej pompy
- samouszczelniające się połączenie pomiędzy pompą a podstawą; uszczelka neoprenowa pod wpływem ciężaru pompy i ciśnienia panującego w rurociągu pozwalają na uzyskanie 100% szczelności;
- otwór wlotowy (kielich z uszczelką) przystosowany do podłączenia rurociągu grawitacyjnego,
- osłona wlotu grawitacyjnego – deflektor ze stali kwasoodpornej,
- wyjście z przepompowni na zewnętrzną przewód tłoczny za pomocą kształtki kolnierzowej,
- przełot z rur PCV dla doprowadzenia kabla zasilającego do szafki sterowniczej,
Wyposażenie szafy zasilająco-sterującej (montaż obok zbiornika) obejmuje:
- obudowa o stopniu ochrony IP66 wykonana z izolacyjnego i trudnopalnego, termoutwardzalnego kompozytu poliestrowego, zbrojenego włóknem szklanym, o wysokiej odporności na uszkodzenia mechaniczne i na działanie zewnętrznych warunków atmosferycznych, obudowa wyposażona w podwójne drzwi, przy czym na drzwiach wewnętrznych zamontowany panel operatorski.
- szafa sterownicza zamocowana na podstawie montażowej umożliwiającej wyprowadzenie przewodów zasilających i sterowniczych z pompowni do układu sterowania.
- jednostka sterująca zestawu pompowego - zaawansowany technologicznie sterownik, zawierający oprogramowanie realizujące opisane poniżej funkcje sterujące i diagnostyczne, zintegrowany z prostym w obsłudze panelem sterowania.
- panel sterownika wyposażony w podświetlane przyciski funkcyjne oraz graficzny kolorowy wyświetlacz LCD o wymiarach minimum 9cm/14cm.
- na wyświetlaczu pokazywany aktualny status obiektu, stan pracy pomp, stan przetworników pomiarowych oraz log awarii bieżących i historycznych z możliwością rejestracji co najmniej 50 rekordów.
- sterownik z możliwością programowania na poziomie użytkownika zarówno z klawiatury sterownika jak i programem narzędziowym.
Minimalna konfiguracja sterownika przepompowni ma zapewnić:
a) sterowanie pracą pomp w oparciu o sondę hydrostatyczną,
b) w przypadku uszkodzenia lub zdemontowania sondy hydrostatycznej, sterowanie pompami ma się odbywać, w trybie pracy awaryjnej, poprzez określoną ilość wyłączników płynkowych (min2,max5),
c) załączanie/wyłączanie pomp zgodnie z zaprogramowanymi progami poziomu,
d) realizowanie opóźnień czasowych przy załączeniu/wyłączeniu pomp,
e) zliczanie godzin pracy każdej pompy,
f) obliczanie wydajności pomp i układu pompowego,
g) praca naprzemienna pomp z automatycznym zastępowaniem pompy uszkodzonej przez pompe sprawną,
h) generowanie alarmów i ostrzeżeń oraz tworzenie zaawansowanych oraz tworzenie zestawień alarmów ze stemplami czasowymi,
i) kontrola stanu zabezpieczeń wewnętrznych pomp,
j) kontrola stanu zabezpieczeń zwarciowych i przeciążeniowych silników pomp,
k) automatyczna realizacja funkcji pracy rewersyjnej pompy w oparciu o co najmniej 4parametry charakterystyczne (prąd, moment, cos&, przepływ),
l) sterowanie lokalne i zdalne praca pomp i ich wydajnością z wykorzystaniem przetwornic częstotliwości
m) porty komunikacyjne (Usb, Ethernet,RS485)
n) VNC serwer przez dostępny przez port Ethernet
Ponadto przy zastosowaniu dodatkowych modułów zabezpieczeń silników i urządzeń wewnętrznych takich jak przekładniki prądowe czy układy transmisji danych, sterownik winien mieć za zadanie realizowanie kolejnych funkcji:
a) pomiar temperatury silnika, temperatury lożysk, oporności izolacji uzwojeń stojana oraz zawartości wody w oleju i generowanie sygnału alarmu w przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych,
b) komunikacja i transmisja danych w systemie GSM/GPRS, SMS, Modbus
c) kompletny zdalny widok instalacji pompowej
d) możliwość zdalnego ingerowania w nastawy sterownika,
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
e) optymalizacja programu konserwacji i serwisowania,
f) optymalizacja zużycia energii.
g) ochrona silnika przed niedociągnięciem oraz przeciążeniem napięcia i prądu, zmiana kolejności faz, zbyt wysoka temperatura uzwojeń, brakiem fazy,
h) zabezpieczenie pompy przed suchobiegiem
i) pomiar rezystancji izolacji, mocy czynnej, zniekształceń harmonicznych, współczynnika mocy cos
Wypożyczenie szafy zasilająco-sterowniczej pomp stanowić mają ponadto elementy elektryczne, układy zabezpieczające i wykonawcze takie jak:
a) rozłącznik główny napięcia zasilania z pokrętem umieszczonym na drzwiach wewnętrznych,
b) Wyłączniki różnicowo-prądowe wszystkich obwodów elektrycznych szafy,
c) układy zasilania, ochrony i sterowania pracą pompy z wykorzystaniem modułów I komunikacji ze sterownikiem po magistrali RS485 w celu monitoringu podstawowych parametrów elektrycznych (zużycie energii, prąd, częstotliwość itp.).
d) podświetlane przełączniki sterowania ręcznego umieszczone na drzwiach wewnętrznych, umożliwiające załączenie pomp w trybie pracy ręcznej oraz kontrolowane pompowanie ścieków poniżej zabezpieczenia przed suchobiegiem,
e) zewnętrzny, świetlny, migowy sygnalizator stanu alarmowego,
f) oświetlenie wewnętrzne szafki
g) gniazdo remontowe 400V i 230V
h) ochronę przeciwpieprzepięciowa co najmniej klasy B+C
i) gniazdo do podłączenia agregatu.
j) zestaw antykondensacyjny złożony z grzałki o mocy 30W i termostatu z nastawianym progiem zadziałania.
Szafę sterowniczą posadowić poza zbiornikiem przepompowni na fundamentecie prefabrykowanym. Montaż przepompowni wraz z wyposażeniem, montażem wentylacji i podłączeniem przewodów wykonać wg wytycznych producenta przepompowni.
Po zakończeniu robót montażowych przeprowadzić rozruch przepompowni.
Ogrodzenie terenu pompowni
a) ogrodzenie przesłowe z rurek stalowych Ø 18x2 rozmieszczonych w odległości 5 cm, rgle-plaskownik 2x35x5, na słupkach z elementów ceramicznych ogrodzeniowych 24x24x10 zbrojonych wewnątrz prêtami 4x10 i wypełnionych betonem C20/25. Fundament z betonu C20/25 zbrojony wg projektu. Słupki wyposażone w czapki betonowe mrzoodporne.
Nawierzchnia wokół przepompowni
Wokół przepompowni wykonać nawierzchnię z kostki brukowej betonowej o grubości 8cm na podsypce cementowo-piaskowej.
Przewierta z rur stalowych pod drogami, rowami melioracyjnymi
Rury przewiertowe i zarazem ochronne dla przewodu kanalizacyjnego pod drogami rowami należy zastosować w miejscach wskazanych w na mapie projektowej. Zaprojektowano je z rur stalowych bez szwu, czarnych o sprawdzonej szczelności według PN-79/H-74244. Łączenie rur przez spawanie elektryczne doczolowe. Miejsca spawania nie powinny posiadać rozwarstwień, wzorów i ubytków powierzchniowych większych niż 5% grubości materiału i większych niż 10% powierzchni. Ponadto nie powinny mieć rys, pęknięć i innych wad. Do spawania zaleca się stosowanie elektrod EP 146. Suszenie elektrod powinno być zgodne z zaleceniem producentów. Spawacze wykonujący złącze spawane powinni mieć aktualne uprawnienia specjalistyczne dokumentowane wpisem do książeczki spawacza. Wykonanie przewiertu rurami stalowymi.
Wykonawca uwzględni przy realizacji warunki wynikające z uzgodnień, a w szczególności właściciela i Zarządcy drogi oraz Właścicieli rowów sprawie przekroczeń przewiertem oraz poinformuje właścicieli uzbrojenia w pasie robót wyprzedzeniem 7-io dniowym. Przystąpienie do robót może nastąpić po uzyskaniu decyzji na zajęcie pasa drogowego i odbiorze oznakowania w pasie drogowym. Przed wykonaniem przewiertu należy przygotować stanowisko robocze - wykonać umocnione komory robocze: startową i odbiorczą. Na dnie komory startowej ułożyć płyty żelbetowe, zamontować tor i ścianę oporową. Następnie opuścić do wykopu urządzenie przewiertowe i zmontować w zespół. Na powierzchni terenu ustawić hydrauliczny agregat napędowy, podłączyć przewody z maszyną przewiertu. Do komory opuścić rurę stalową przewiertu, zmontować ją w urządzeniu i wykonać przewiert. Następnie odcinki rur łączyć przez spawanie, miejsca połączeń izolować. Po wykonaniu przewiertu sprawdzić rzędne wykonania przejścia,
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
Układanie rur przewodowych
Przed ułożeniem rur, należy dokonać oględzin czy w czasie transportu z placu budowy na miejsce montażu nie powstały uszkodzenia materiału /mechaniczne ścianki, kielicha lub krzywizna/. Do komory startowej opuścić rury PVC kielichami w kierunku napływu ścieków z zamontowanymi plozami ślizgowymi co 1,5m.
Połączenie rur wykonać zgodnie z instrukcją producenta, długość przewodu większa o wymiar 2°0,5m od rury przewiertu. Rury wprowadzić do skontrolowanej i czystej rury osłonowej, dokonać przesunięcia przewodu. Po zmontowaniu rur wykonać próbę szczelności. Na zakończenie robót uszczelnić końcówki rur manszetami z tworzywa sztucznego zgodnie z projektem.
Przebudowa istniejących przepompowni i rurowiagu tłocznego
Przed przystąpieniem do pracy Wykonawca jest zobowiązany do opracowania planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia. Należy przeprowadzić instrukcję BHP ogólnej i stanowiskowy. Podczas realizacji robót Wykonawca będzie przestrzegać przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy przy eksploatacji, remontowych i konserwacji sieci kanalizacyjnych (Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 października 1993 r. (Dz.U.93.96.437 z dnia 15 października 1993 r.) W szczególności Wykonawca ma zadać, aby pracownicy nie wykonywali pracy w warunkach niebezpiecznych, szkodliwych dla zdrowia oraz nie spełniających odpowiednich wymagań sanitarnych. Wykonawca zapewni i będzie utrzymywał wszelkie urządzenia zabezpieczające, socjalne oraz sprzęt i odpowiednią odzież ochronną. Prace związane z wejściem do zbiornika przepompowni winny wykonywać min. 2 osoby, z których jedna schodzi do zbiornika, a 2-ga ubezpiecza ją na zewnątrz. Przed wejściem do przepompowni należy otworzyć włącz na przepompowni sąsiednich studzienkach i odczekać 15 minut. Przy pomocy przyrządu wielogazowego EX-OXG-TOX Multigas III sprawdzić stężenie gazów w studni przepompowni. Przyrząd musi mieć aktualną kalibrację. Jeżeli wskaźania w/w przyrządu są pozytywne można wejść do zbiornika przepompowni. Pracownik schodzący do zbiornika musi być wyposażony w maskę gazową całotwarzową MT 213/2 współpracującą z pochłaniaczem wielogazowym P 22/I –W. Ponadto pracownik schodzący powinien być wyposażony w szelki i linkę asekuracyjną, którą ubezpieczać go będzie 2-gi pracownik znajdujący się na powierzchni terenu. Wykonawca na czas prowadzenia robót zobowiązany jest do czasowego zabezpieczenia ciągłości przepływu ścieków oraz należytego zabezpieczenia terenu robót.
Planowana kolejność wykonywania robót:
- odłączenie zasilania elektrycznego pompowni
- zaczepowanie w najbliższej studni dopływu ścieków do przepompowni,
- zainstalowanie w studni przenośnej zatapielnej pompy do ścieków w celu ich przetaczania lub przygotowanie wozów asenizacyjnych do wypompowywania napływających ścieków podczas przebudowy,
- opróżnienie zbiornika ze ścieków i osadów, dokładne kilkakrotne umycie zbiornika przepompowni wodą pod ciśnieniem przez Zamawiającego miejsce,
- montaż wyposażenia połączenie z istniejącym przewodem tłoczny
- podłączenie przewodu doprowadzającego ścieki
- montaż szafy sterowniczej
- podłączenie zasilania elektrycznego
- wykonanie prób rozruchowych przepompowni
Wyposażenie przepompowni:
Przepompownia Majdan -pompy SEV.18.104.22.168.51.D – 2 szt lub równoważne w zbiorniku istniejącym
Przepompownia Podpory – pompy SEG.22.214.171.124 B – 2 szt lub równoważne w zbiorniku istniejącym
Przepompownia P6 – pompy SEG.126.96.36.199B 2 szt lub równoważne w zbiorniku istniejącym
Przepompownia PIII – pompy SLV.188.8.131.52.51D – 2 szt lub równoważne w nowym zbiorniku
Pozostałe wyposażenie zbiorników przepompowni PIII:
- włącz wejściowy wykonany ze stali kwasoodpornej ocieplony styropianem, wyposażony w amortyzator, uchwyt do podnoszenia, zaczep do mocowania klódki,
- drabinka wykonana ze stali kwasoodpornej,
- poręcz pomocnicza ze stali kwasoodpornej,
- pomost technologiczny ze stali kwasoodpornej
- dwa kominki wentylacyjne wykonane ze stali kwasoodpornej z wkładami biofiltracyjnymi
- prowadnice ze stali kwasoodpornej,
- łańcuchy ze stali kwasoodpornej dla każdej z pomp,
- wszystkie elementy mocujące (wsporniki, kotwy) ze stali kwasoodpornej,
- orurowanie wewnątrz przepompowni wykonane ze stali kwasoodpornej, połączenia kołnierzowe ze śrubami ze stali kwasoodpornej, uszczelki międzykołnierzowe z EPDM,
- kulowe zawory zwrotne dla każdej pompy,
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
- zasuwy odcinające z uszczelnieniem gumowym chemooodpornym dla każdej pompy
- samouszczelniające się połączenie pomiędzy pompą a podstawą; uszczelka neoprenowa pod wpływem ciężaru pompy i ciśnienia panującego w rurociągu pozwala na uzyskanie 100% szczelności;
- otwór wlotowy (kielich z uszczelką) przystosowany do podłączenia rurociągu grawitacyjnego,
- osłona wlotu grawitacyjnego – deflektor ze stali kwasoodpornej,
- wyjście z przepompowni na zewnętrzny przewód tłoczny za pomocą kształtki kolnierzowej,
- przełot z rur PCV dla doprowadzenia kabla zasilającego do szatki sterowniczej,
Wyposażenie szafy zasilająco-sterującej (montaż obok zbiornika) obejmuje dla wszystkich przepompowni:
- obudowa o stopniu ochrony IP66 wykonana z izolacyjnego i trudnopalnego, termoutwardzalnego kompozytu poliestrowego, zbrojonego włóknem szklanym, o wysokiej odporności na uszkodzenia mechaniczne i na działanie zewnętrznych warunków atmosferycznych, obudowa wyposażona w podwójne drzwi, przy czym na drzwiach wewnętrznych zamontowany panel operatorski,
- szafa sterownicza zamocowana na podstawie montażowej umożliwiającej wprowadzenie przewodów zasilających i sterowniczych z pompowni do układu sterowania.
- jednostka sterująca zestawu pompowego - zaawansowany technologicznie sterownik, zawierający oprogramowanie realizujące opisane poniżej funkcje sterujące i diagnostyczne, zintegrowany z prostym w obsłudze panelem sterowania.
- panel sterownika wyposażony w podświetlane przyciski funkcyjne oraz graficzny kolorowy wyświetlacz LCD o wymiarach minimum 9cm/14cm.
- na wyświetlaczu pokazywany aktualny status obiektu, stan pracy pomp, stan przetworników pomiarowych oraz log awarii bieżących i historycznych z możliwością rejestracji co najmniej 50 rekordów.
- sterownik z możliwością programowania na poziomie użytkownika zarówno z klawiatury sterownika jak i programem narzędziowym.
Minimalna konfiguracja sterownika przepompowni ma zapewnić:
a) sterowanie pracą pomp w oparciu o sondę hydrostatyczną,
b) w przypadku uszkodzenia lub demontowania sondy hydrostatycznej, sterowanie pompami ma się odbywać, w trybie pracy awaryjnej, poprzez określoną ilość wyłączników pływakowych (min2,max5),
c) załączanie/wyłączanie pomp zgodnie z zaprogramowanymi progami poziomu,
d) realizowanie opóźnień czasowych przy załączeniu/wyłączeniu pomp,
e) zliczanie godzin pracy każdej pompy,
f) obliczanie wydajności pomp i układu pompowego,
g) praca naprzemienna pomp z automatycznym zastępowaniem pompy uszkodzonej przez pompę sprawną,
h) generowanie alarmów i ostrzeżeń oraz tworzenie zaawansowanych oraz tworzenie zestawień alarmów ze stemplami czasowymi,
i) kontrola stanu zabezpieczeń wewnętrznych pomp,
j) kontrola stanu zabezpieczeń zwarcioowych i przeciążeniowych silników pomp,
k) automatyczna realizacja funkcji pracy rewersyjnej pompy w oparciu o co najmniej 4parametry charakterystyczne (prąd, moment, cosφ, przepływ),
l) sterowanie lokalne i zdalne praca pomp i ich wydajnością z wykorzystaniem przetwornic częstotliwości
m) porty komunikacyjne (Usb, Ethernet,RS485)
n) VNC serwer przez dostępny przez port Ethernet
Ponadto przy zastosowaniu dodatkowych modułów zabezpiecz silników i urządzeń zewnętrznych takich jak przekładniki prądowe czy układy transmisji danych, sterownik winien mieć za zadanie realizowanie kolejnych funkcji:
a) pomiar temperatury silnika, temperatury lożysk, oporności izolacji uzwojeń stojana oraz zawartości wody w oleju i generowanie sygnału alarmu w przypadku przekroczenia wartości dopuszczalnych,
b) komunikacja i transmisja danych w systemie GSM/GPRS, SMS, Modbus
c) kompletny zdalny widok instalacji pompowej
d) możliwość zdalnego ingerowania w nastawy sterownika,
e) optymalizacja programu konserwacji i serwisowania,
f) optymalizacja zużycia energii.
g) ochrona silnika przed niedociągnięciem oraz przeciążeniem napięcia i prądu, zmiana kolejności faz, zbyt wysoka temperatura uzwojeń, brakiem fazy,
• h) zabezpieczenie pompy przed suchobiegiem
• pomiar rezystancji izolacji, mocy czynnej, zniekształceń harmonicznych,współczynnika mocy cos
• Wyposażenie szafy zasilająco-sterowniczej pomp stanowić mają ponadto elementy
elektryczne, układy zabezpieczające i wykonawcze takie jak:
- rozłącznik główny napięcia zasilania z pokrętłem umieszczonym na drzwiach wewnętrznych,
- Wyłączniki różnicowoprądowe wszystkich obwodów elektrycznych szafy,
- układy zasilania, ochrony i sterowania pracą pompy z wykorzystaniem modułów I komunikacji ze sterownikiem po magistrali RS485 w celu monitoringu podstawowych parametrów elektrycznych (zużycie energii, prąd, częstotliwość itp.),
- podświetlane przełączniki sterowania ręcznego umieszczone na drzwiach wewnętrznych, umożliwiające załączenie pomp w trybie pracy ręcznej oraz kontrolowane pompowanie ścieków poniżej zabezpieczenia przed suchobiegiem,
- zewnętrzny, świetlny, migowy sygnalizator stanu alarmowego,
- oświetlenie wewnętrzne szafki.
- gniazdo remontowe 400V i 230V
- ochronne przeciwprzepięciowa co najmniej klasy B+C
- gniazdo do podłączenia agregatu.
- zestaw antykondensacyjny złożony z grzalki o mocy 30W i termostatu z nastawianym progiem zadziałania.
- Szafy sterownicze posadzić poza zbiornikiem przepompowni na fundamencie prefabrykowanym.
- Dla przepompowni PIII należy wymienić również zbiornik DN 1200.
**wymogi dla zbiornika przepompowni:**
- konstrukcja zbiornika przepompowni z prefabrykowanych elementów polimerobetonowych, ma zapewnić pełną szczelność i niewrażliwość na oddziaływanie otaczającego go środowiska, pozwalając na dowolne dostosowanie wysokości przepompowni, zapewniać odpowiednią wytrzymałość bez stosowania konstrukcji odciągających, gwarantować bardzo długi okres użytkowania,
- włącz wejściowy wykonany ze stali kwasoodpornej ocieplony styropianem, wyposażony w amortyzator, uchwyt do podnoszenia, zaczep do mocowania klódki,
- drabinka wykonana ze stali kwasoodpornej,
- poręcz pomocnicza ze stali kwasoodpornej,
- pomost technologiczny ze stali kwasoodpornej
- dwa kominki wentylacyjne wykonane ze stali kwasoodpornej z wkładami biofiltracyjnymi
- prowadnice ze stali kwasoodpornej,
- lańcuchy ze stali kwasoodpornej dla każdej z pomp,
- wszystkie elementy mocujące (wsporniki, kotwy) ze stali kwasoodpornej,
- orurowanie wewnątrz przepompowni wykonane ze stali kwasoodpornej, połączenia kolnierzowe ze śrubami ze stali kwasoodpornej, uszczelki międzykolnierzowe z EPDM,
- kulowe zawory zwrotne dla każdej pompy,
- zasuwy odcinające z uszczelnieniem gumowym chemooodpornym dla każdej pompy
- samuszczelniające się połączenie pomiędzy pompą a podstawą; uszczelka neoprenowa pod wpływem ciężaru pompy i ciśnienia panującego w rurociągu pozwala na uzyskanie 100% szczelności;
- otwór włotowy (kielich z uszczelką) przystosowany do podłączenia rurociągu grawitacyjnego,
- osłona włotu grawitacyjnego – deflektor ze stali kwasoodpornej,
- wyjście z przepompowni na zewnętrzny przewód tłoczny za pomocą kształtki kolnierzowej,
- zbiornik posadzić na podsypce żwirowej gr 30 cm, wokół zbiornika wykonać pierścień wyporowy z betonu C25/35, górna pokrywę przepompowni wynieść 20 cm ponad teren.
**Przebudowa istniejącego rurociągu tłocznego z przepompowni PIII.**
Po odkopaniu istniejącego rurociągu należy go zdemontować, zdemontowane rury odwieźć na wskazane przez Zamawiającego miejsce. Roboty ziemne wykonywać zgodnie z PN-B-10736 i PN-B-06050.. Dla potrzeb demontażu i ułożenia nowego rurociągu tłocznego sieci należy stosować wykopu wąskoprzestrzenne o ścianach pionowych oraz skarpowane. Dla u mocnienia pionowych ścian wykopu stosować obudowę ażurową. Po ułożeniu rurociągu zasypanie rur wykonać w trzech etapach:
-wykonac warstwę ochronną (obsypkę zagęszczona do do 98° w skali Proctora ) rurociągu z wyłączeniemiłączy,
-wykonac próbę szczelności i uzupełnić warstwę ochronną na połączeniach,
-zasypać wykop gruntem rodzimym lub dowiezionym, do powierzchni terenu stopniowo warstwami gruntu z zagęszczeniem do 98° w skali Proctora w terenach zielonych a 1 pod drogami.
Rurociąg tłoczny wykonać z rur ciśnieniowych z PE 100, klasy ciśnienia PN 10 – szereg SDR 17 wg PN – EN 12201. Średnica zewnętrzna rurociągu 90 mm. Rury należy łączyć za pomocą zgrzewania doczołowego. Technologia zgrzewania wg wytycznych producenta rur. Do zmiany kierunków trasy
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
stosować kształtki z PE. Kształtki powinny być produkowane z rodzimego surowca wysokiej jakości wymienionego na liście stowarzyszenia PE100+, która jest dostępna pod adresem www.pe100plus.net. Kształtki powinny spełniać wymagania normy PN-EN 12201-3, PN-EN13244-3 / ISO 4427. Rurociąg układać na głębokości 1,6 m pod powierzchnią terenu na podsypce piaskowej o gr 20 cm.
Uwaga: wymianę wyposażenia przepompowni P Podpory wykonać po przebudowie przez Zamawiającego odcinka kanalizacji wzdłuż drogi powiatowej Majdan Golczaniski - Golce.
6. KONTROLA ROBÓT
Kontrolę jakości robót montażowych należy przeprowadzić zgodnie z wymaganiami normy wymienionych w pkt. 10
Należy przeprowadzić następujące badania:
a) zgodności z dokumentacją projektową,
b) materiałów zgodnie z wymaganiami ST i dokumentacją projektową
c) ułożenia przewodów:
- głębokości ułożenia przewodu,
- ułożenia przewodu na podłożu,
- odchylenia osi przewodu,
- odchylenia spadku,
- zmiany kierunków przewodów,
- zabezpieczenia przewodu przy przejściach przez przeszkody,
- kontrola połączeń przewodów,
d) układania przewodu w rurach ochronnych,
e) kompletności montażu wyposażenia studzienek, przepompowni,
f) szczelności przewodu,
g) inspekcję kanałów telekamerą.
Wykonawca powinien przedłożyć Inżynierowi wszystkie próby i atesty gwarancji producenta dla stosowanych materiałów, że zastosowane materiały spełniają wymagane normami warunki techniczne.
7. OBMIAR ROBÓT.
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 "Wymagania Ogólne".
Obmiar robót nie stanowi podstawy płatności.
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST - 00 "Wymagania Ogólne"
Przedmiotem odbiorów i badań powinny być w szczególności:
- zgodność wykonania z ST i dokumentacją projektową,
- materiał rurociągu (klasa sztywności rur),
- dno wykopu (na zgodność cech mechanicznych gruntu rodzimego z przyjętym w projekcie),
- posadowienie rurociągu (wykonanie podłoża pod rurę wraz z zagęszczeniem),
- połączenia przewodów,
- dla połączeń zgrzewanych rur PE każdy zgrzew musi być rejestrowany w karcie kontrolnej zgrzewu i
- szczelność przewodów (próby na eksfiltrację i infiltrację rurociągu)
- szczelność rurociągów tłocznych
- obsypka rurociągu (materiał, wskaźnik zagęszczenia), zgodnie z ST-02
- zasyłka wykopów (materiał, wskaźnik zagęszczenia), zgodnie z ST-02
- pozytywny wynik inspekcji kanałów telekamera
- kompletności wyposażenia studzienek, przepompowni
Odbiory robót na kanałach grawitacyjnych należy przeprowadzić w oparciu o następujące normy: PN-EN 1610 - Budowa i badania przewodów kanalizacyjnych, na rurociągach tłocznych w oparciu o następujące normy: PN-B-10725 - Wodociągi. Przewody zewnętrzne. Wymagania i badania, oraz instrukcje i zalecenia producenta rur dotyczące prób i odbiorów.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne wymagania
Ogólne wymagania dotyczące płatności podano w ST-00-Wymagania ogólne.
Zgodnie z dokumentacją należy wykonać zakres robót wymieniony w pkt. 1.3. niniejszej ST.
Cena jednostkowa robót montażowych obejmuje:
- prace towarzyszące i roboty tymczasowe opisane w pkt. 1.3.2. niniejszej ST,
- zakup i transport materiałów na miejsce wbudowania,
- koszty badań,
- koszty związane z zapewnieniem ciągłości odbioru ścieków i dostawy wody
oraz wszystkie inne roboty nie wymienione, które są niezbędne do kompletnego wykonania robót objętych niniejszą ST przewidzianych w dokumentacji projektowej.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
Normy
| Numer normy polskiej i odpowiadającej jej normy europejskiej i międzynarodowej | Tytuł normy |
|---|---|
| PN-EN 1610 | Budowa i badania przewodów kanalizacyjnych. |
| PN-EN 805 | Zaopatrzenie w wodę. Wymagania dotyczące systemów zewnętrznych i ich części składowych |
| PN-EN 752-część 1-7 | Zewnętrzne systemy kanalizacyjne. |
| PN-EN 773 | Wymagania ogólne dotyczące elementów stosowanych w systemach kanalizacji ciśnieniowej |
| PN-EN 476 | Wymagania ogólne dotyczące elementów stosowanych w systemach kanalizacji gravitacyjnej |
| PN-EN 13476-1 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do beczciśnieniowej podziemnej kanalizacji deszczowej i sanitarnej -- Systemy przewodów rurowych o ściankach strukturalnych z nieplastyfikowanego poli(chlorek winylu) (PCW-U), polipropylenu (PP) i polietylenu (PE) -- Część 1: Ogólne wymagania i właściwości użytkowe |
| PN-EN 13476-3 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do podziemnego beczciśnieniowego odwadniania i kanalizacji - Systemy przewodów rurowych o ściankach strukturalnych z nieplastyfikowanego poli(chlorek winylu) (PCW-U), polipropylenu (PP) i polietylenu (PE) -- Część 3: Specyfikacje rur i kształtek o gładkiej powierzchni wewnętrznej i profilowanej powierzchni zewnętrznej oraz systemu, typ B |
| PN-EN 13598-1 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do podziemnej beczciśnieniowej kanalizacji deszczowej i ściekowej. Nieplastyfikowany poli(chlorek winylu) (PCW-U), polipropylen (PP) i polietilen (PE). Część 1: Specyfikacje techniczne kształtek pomocniczych wraz z płytami studzienkami inspekcyjnymi |
| PN-EN 13598-2 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do podziemnej beczciśnieniowej kanalizacji deszczowej i sanitarnej -- Nieplastyfikowany poli(chlorek winylu) (PCW-U), polipropylen (PP) i polietilen (PE) -- Część 2: Specyfikacje dla studzienek wiazowych i niewiązowych w obszarach obciążonych ruchem kołowym i w głęboko przykrytych instalacjach |
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
| PN-EN 14364 | Systemy rur GRP do ciśnieniowego i bezciśnieniowego odwadniania i transportu ścieków |
|-------------|-------------------------------------------------------------------------------------|
| PN-EN 545 | Rury, kształtki i wyposażenie z żelwa sferoidalnego oraz ich złącza do rurociągów wodnych. Wymagania i metody badań |
| PN-EN 1563 | Odlewnictwo. Żeliwo sferoidalne. |
| PN-EN 1092-2 | Kołnierze i ich połączenia. Kołnierze okrągłe do rur, armatury, łączników i osprzętu z oznaczeniem PN. Kołnierze żeliwne. |
| PN-86/B-09700 | Tablice orientacyjne do oznaczania uzbrojenia na przewodach wodociągowych |
| PN-EN 598 | Rury, kształtki i wyposażenie z żelwa sferoidalnego oraz ich połączenie do odprowadzania ścieków |
| PN-EN 1671 | Zewnętrzne systemy kanalizacji ciśnieniowej |
| PN-ENV 1046 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych. Systemy do przesyłania wody i ścieków na zewnątrz konstrukcji budowli. Praktyczne zalecenia układania przewodów pod ziemią i nad ziemią. |
| PN-EN 124 IDT EN 124 | Zwieńczenia wpustów i studzienek kanalizacyjnych do nawierzchni dla ruchu pieszego i kołowego. Zasady konstrukcji, badania typu, znakowanie, sterowanie jakością |
| PN-EN 1401-1 | Systemy przewodowe z tworzyw sztucznych. Podziemne bezciśnieniowe systemy przewodowe z niezmiekczonego polichlorku winylu. (PCW-U) do odwadniania i kanalizacji. Wymagania dotyczące rur, kształtek i systemu. |
| PN-EN 12201-1-5 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do przesyłania wody. Polietilen (PE). Część 1: Wymagania ogólne Część 2: Rury Część 3: Kształtki Część 4: Armatura Część 5: Przydatność do stosowania w systemie |
| PN-B-10725 | Wodociągi. Przewody zewnętrzne. Wymagania i badania |
| PN-B-10735 | Kanalizacja. Przewody kanalizacyjne. Wymagania i badania przy odbiorze. |
| PN-EN -1917 | Studzienki wławowe i niewławowe z betonu niezbrojonego, z betonu zbrojonego włóknem stalowym i żelbetowe |
| PN-B-10729 | Kanalizacja. Studzienki kanalizacyjne. |
| PN-EN 206-1 | Beton. Część 1: wymagania, właściwości, produkcja i zgodność. |
| PN-EN 681-1,2 | Uszczelnienia z elastomerów. Wymagania materiałowe dotyczące uszczelek złączy rur wodociągowych i odwadniających. Część 1: Guma. Część 2: Elastomery termoplastyczne |
| PN-EN 13101; EN 13055-1 | Stopnie do podziemnych studzienek z dostępem dla personelu. Wymagania, znakowanie, badania i ocena zgodności. |
| PN-C-8921 | Rury z tworzyw sztucznych. Rury drenarskie karbowane z nie zmiekczonego polichlorku winylu. (PCW-U). |
| PN-EN 13244 | Systemy przewodów rurowych z tworzyw sztucznych do ciśnieniowych rurociągów do wody użytkowej i kanalizacji deszczowej oraz sanitarnej, układanej pod ziemią. Polietilen (PE) |
| PN-B-14501 | Zaprawy budowlane zwykłe. |
| PN-B-06251 | Roboty betonowe i żelbetowe. Wymagania techniczne |
| PN-B-06050 | Roboty ziemne budowlane |
| PN-B-19701 | Cement. Cement powszechnego użytku. Skład, wymagania i ocena zgodności |
| BN-88/6731-08 | Cement. Transport i przechowywanie |
| PN-B-06712 | Kruszywa mineralne do betonu |
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
10.2. Akty prawne
W trakcie realizacji zadania obowiązujące będą postanowienia bieżącej edycji lub poprawki, odnośnych norm i przepisów wymienionych w niniejszej ST.
Niewyszczególnienie w opracowaniu jakichkolwiek obowiązujących aktów prawnych nie zwalnia Wykonawcy od ich stosowania.
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane (tekst jednolity DzURP z 2010 r. nr 243, poz. 11623; ze zmianami)
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. — Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity DzURP z 2008 r. nr 25, poz. 150)
- Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. — o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków (tekst jednolity DzURP z 2006 r. nr 123, poz. 858; ze zmianami).
- Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (tekst jednolity DzURP z 2005 r. nr 239, poz. 2019, z późn. zmianami).
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. — o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity DzURP z 2009 r. nr 178, poz. 1380, z późn. zmianami)
- Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. — o wyrobach budowlanych (DzURP z 2004 r. nr 92, poz. 881; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2004 r. — w sprawie aprobat technicznych oraz jednostek organizacyjnych upoważnionych do ich wydawania (DzURP z 2004r. nr 249, poz. 2497; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 października 2004 r. — w sprawie europejskich aprobat technicznych oraz polskich jednostek organizacyjnych upoważnionych do ich wydawania (DzURP z 2004r. nr 237, poz. 2375; ze zmianami) w sprawie systemów oceny zgodności, wymaga, jakie powinny spełniać notyfikowane jednostki uczestniczące w ocenie zgodności, oraz sposobu oznaczania wyrobów budowlanych oznakowaniem CE (DzURP z 2004r. nr 195, poz. 2011; ze zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 11 sierpnia 2004 r. — w sprawie sposobów deklarowania wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzURP z 2004r. nr 198, poz. 2041, ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dn. 24 lipca 1998 r. — w sprawie określenia wykazu wyrobów budowlanych nie mających istotnego wpływu na spełnienie wymagań podstawowych oraz wyrobów wytwarzanych i stosowanych według uznanych zasad sztuki budowlanej (DzURP z 1998r. nr 99, poz.637; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r. — w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (DzURP z 2003r. nr 47, poz. 401)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 30 października 2002 r. — w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników podczas pracy (DzURP z 2002r. nr 191, poz. 1596; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 20 września 2001 r. — w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (DzURP z 2001r. nr 118, poz. 1263; ze zmianami)
Nazwa zadania: "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
10.1. Rozporządzenia
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 27 kwietnia 2000 r. — w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach spawalniczych (DzURP z 2000r. nr 40, poz. 470; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dn. 14 marca 2000 r. — w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych (DzURP z 2000r. nr 26, poz. 313; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 17 września 1999 r. — w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach i instalacjach energetycznych (DzURP z 1999r. nr 80, poz. 912; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. — w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jednolity DzURP z 2003 r. nr 169, poz. 1650 ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dn. 5 sierpnia 2005 r. — w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (DzURP z 2005r. nr 157, poz. 1318; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dn. 2 kwietnia 2001 r. w sprawie geodezyjnej ewidencji sieci uzbrojenia terenu oraz zespołów uzgadniania dokumentacji projektowej (DzURP z 2001r. nr 38, poz. 455; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego. (DzURP z 2006r. nr 137, poz. 984; ze zmianami),
- Rozporządzenia Ministra Środowiska z dn. 14 czerwca 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (DzURP z 2007r. nr 120, poz. 826; ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dn. 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla urządzeń używanych na zewnątrz pomieszczeń w zakresie emisji hałasu do środowiska (DzURP z 2005r. nr 263, poz. 2202; ze zmianami).
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dn. 27 stycznia 1994 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy stosowaniu środków chemicznych do uzdatniania wody i oczyszczania ścieków (tekst ujednolicony DzURP z 1994r. nr 21, poz. 73, ze zmianami)
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 29 marca 2007 r. — w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (DzURP z 2007r. nr 61, poz. 417, ze zmianami).
10.2. Inne dokumenty i ustalenia techniczne
- Warunki Techniczne Wykonania i Obmiaru Robót Budowlano - Montażowych
- Warunki techniczne wykonania i odbioru sieci kanalizacyjnych – zeszyt 9 (Wymagania techniczne COBRTI Instal)
- Warunki techniczne wykonania i odbioru robót budowlano-montażowych, tom I - Budownictwo ogólne. MGPiB, ITB
- Instrukcje montażowe producentów i dostawców wyrobów
ROBOTY NAWIERZCHNIOWE I ODTWORZENIOWE
ST-04
OZNACZENIE KODU WG WSPÓŁNEGO SŁOWNIKA ZAMÓWIEŃ (CPV):
45233200-1 – Roboty w zakresie różnych nawierzchni
ST-04 ROBOTY NAWIERZCHNIOWE I ODTWORZENIOWE
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej ST są wymagania wspólne dla wszystkich wymagań technicznych, dotyczących realizacji i Odbioru robót, które zostaną wykonane w ramach realizacji przedsięwzięcia "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.2. Zakres stosowania ST
ST jest stosowana jako jeden z elementów Dokumentów Przetargowych i Umownych, przy zleceniu i realizacji robót wymienionych w pkt. 1.1.
1.3. Zakres Robót objętych ST
1.3.1. Odtworzenie nawierzchni dróg i chodników
Odróbki sieci kanalizacji sanitarnej zostały zaprojektowane w drogach o nawierzchni tłucznioowej, żwirowej, gruntowej ulepszonej i w chodnikach. Wykonawca powinien odtworzyć naruszone nawierzchnie po wykonaniu kanalizacji sanitarnej przywracając je do stanu nie odbiegającego od stanu sprzed realizacji. W przypadku zniszczenia i uszkodzenia innych elementów istniejącego zagospodarowania terenu zlokalizowanego w rejonie odtwarzanych dróg i chodników Wykonawca odtworzy je na własny koszt. Zniszczone podczas prac ziemnych i montażowych nawierzchnie tłuczniowe, gruntowe i z kostki betonowej należy przywrócić do stanu pierwotnego.
Nawierzchnie tłuczniowe odtworzyć w sposób następujący:
- droga na działce nr 510
- nawierzchnia z tłucnia kamiennego na całej szerokości drogi
- warstwa dolna gr 20 cm z kruszywa – tłuczeń 0-63 mm,
- warstwa górna gr 15 cm – kliniec – 4-31,5 mm
- podbudowa z kruszywa stabilizowanego cementem o Rm= 2,5 MPa gr. 15 cm ,
- podsypka piaskowa (w ramach zasypki wykopu piaskiem) gr. 20 cm
- droga na działce nr 613 [od drogi asfaltowej do przepompowni ścieków]
- nawierzchnia z tłucnia kamiennego
- warstwa dolna gr 20 cm z kruszywa – tłuczeń 0-63 mm,
- warstwa górna gr 15 cm – kliniec – 4-31,5 mm
- podbudowa z kruszywa stabilizowanego cementem o Rm= 2,5 MPa gr. 15 cm ,
- podsypka piaskowa (w ramach zasypki wykopu piaskiem) gr. 20 cm ,
- drogi i wiadzy do posessji o nawierzchni gruntowej
- nawierzchnia gruntowa z mieszanek piaszczysto-gliniastych – grunt rodzimy piaszczysty – grubość warstwy po zagęszczeniu 20 cm
- podsypka piaskowa (w ramach zasypki wykopu piaskiem) gr. 20 cm
- nawierzchnia z kostki betonowej na terenie działki 498 (nr domu 104), wjazd do przepompowni i w ogrodzeniu przepompowni
- chodnik z kostki betonowej gr. 8 cm
- podsypka piaskowa gr. 5 cm,
- podsypka z kruszywa stabilizowanego cementem gr. 10 cm,
2. WYKONANIE ROBÓT
ST-04.1 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z profilowaniem i zagekszczaniem podłoża gruntowego, w związku z wykonywaniem robót odtworzeniowych naruszonych różnych nawierzchni podczas prowadzenia robót inżynieryjnych w ramach realizacji zadania "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański"
1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zleceniu i realizacji robót wymienionych w pkt. 1.1.
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem koryta przeznaczonego do ułożenia konstrukcji nawierzchni.
1.4. Określenia podstawowe
Określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i definicjami podanymi ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2. MATERIAŁY
Nie występują.
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w S -00 „Wymagania ogólne”.
3.2. Sprzęt do wykonania robót
Wykonawca przystępujący do profilowania podłoża powinien wykazać się możliwością korzystania z następującego sprzętu:
– równiarkę lub spycharek uniwersalnych z ukośnie ustawianym lemeszem; Inspektor może dopuścić profilowanie podłoża z zastosowaniem spycharki z lemeszem ustawionym prostopadle do kierunku pracy maszyny lub innego sprzętu,
– koparek z czerpakami profilowymi (przy wykonywaniu wąskich koryt),
– walców statycznych, wibracyjnych lub płyt wibracyjnych,
lub innego zamiennego zaakceptowanego przez Inspektora.
Stosowany sprzęt nie może spowodować niekorzystnego wpływu na właściwości gruntu podłoża.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
5.2. Warunki przystąpienia do robót
Wykonawca powinien przystąpić do profilowania i zagęszczania podłoża bezpośrednio przed rozpoczęciem robót związanych z wykonaniem warstw nawierzchni. Wcześniejsze przystąpienie do wykonania koryta oraz profilowania i zagęszczania podłoża, jest możliwe wyłącznie za zgodą Inspektora, w korzystnych warunkach atmosferycznych. W wykonanym korycie oraz po wyprofilowanym i zagęszczonym podłożu nie może odbywać się ruch budowlany, niezwiązany bezpośrednio z wykonaniem pierwszej warstwy nawierzchni.
5.3. Profilowanie i zagęszczanie podłoża
Przed przystąpieniem do profilowania podłoże powinno być oczyszczone ze wszelkich zanieczyszczeń. Po oczyszczeniu powierzchni podłoża należy sprawdzić, czy istniejące rzędne terenu umożliwiają uzyskanie po profilowaniu zaprojektowanych rzędnych podłoża. Zaleca się, aby rzędne terenu przed profilowaniem były o co najmniej 5 cm wyższe niż projektowane rzędne podłoża. Jeżeli powyższy warunek nie jest spełniony i występują zaniżenia poziomu w podłożu przewidzianym do profilowania, Wykonawca powinien spulchnić podłoże na głębokość zaakceptowaną przez Inspektora, dowieź dodatkowy grunt spełniający wymagania obowiązujące dla górnej strefy korpusu, w ilości koniecznej do uzyskania wymaganych rzędnych wysokociśnionych i zageśćć warstwę do uzyskania wartości wskaźnika zagęszczenia, określonych w tablicy 1. Do profilowania podłoża należy stosować równiarki. Ściągły grunt powinien być wykorzystany w robotach ziemnych lub w inny sposób zaakceptowany przez Inspektora.
Bezpośrednio po profilowaniu podłoża należy przystąpić do jego zagęszczania. Zagęszczanie podłoża należy kontynuować do osiągnięcia wskaźnika zagęszczenia nie mniejszego od podanego w tablicy
1. Wskaźnik zagęszczenia należy określać zgodnie z BN-77/8931-12 [5].
Tablica 1. Minimalne wartości wskaźnika zagęszczenia podłoża (Is)
| Strefa korpusu | Minimalna wartość Is dla: |
|----------------|----------------------------|
| | Autostrad i dróg ekspresowych | Innych dróg |
| Góra warstwa o grubości 20 cm | 1,02 | 1 |
| Na głębokości od 20 do 50 cm od powierzchni podłoża | 1 | 1 |
W przypadku, gdy gruboziarnisty materiał tworzący podłoże uniemożliwia przeprowadzenie badania zagęszczenia, kontrolę zagęszczenia należy oprzeć na metodzie obciążen płytowych. Należy określić pierwotny i wtórny moduł odkształcenia podłoża według BN-64/8931-02 [3]. Stosunek wtórnego i pierwotnego modułu odkształcenia nie powinien przekraczać 2,2.
Wilgotność gruntu podłoża podczas zagęszczania powinna być równa wilgotności optymalnej z tolerancją od -20% do +10%.
5.5. Utrzymanie wyprofilowanego i zagęszczonego podłoża
Podłoże (koryto) po wyprofilowaniu i zagęszczeniu powinno być utrzymywane w dobrym stanie. Jeżeli po wykonaniu robót związanych z profilowaniem i zagęszczeniem podłoża nastąpi przerwa w robotach i Wykonawca nie przystąpi natychmiast do układania warstw nawierzchni, to powinien on zabezpieczyć podłoże przed nadmiernym zawilgoceniem, na przykład przez rozłożenie folii lub w inny sposób zaakceptowany przez Inspektora.
Jeżeli wyprofilowane i zagęszczone podłoże uległo nadmiernemu zawilgoceniu, to do układania kolejnej warstwy można przystąpić dopiero po jego naturalnym osuszeniu.
Po osuszeniu podłoża Inspektor oceni jego stan i ewentualnie zaleci wykonanie niezbędnych napraw. Jeżeli zawilgocenie nastąpiło wskutek zaniedbania Wykonawcy, to naprawę wykona on na własny koszt.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
6.2. Badania w czasie robót
6.2.1. Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów
Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów dotyczących cech geometrycznych i zagęszczenia koryta i wyprofilowanego podłoża podaje tablica 2.
Tablica 2. Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów wykonanego koryta i wyprofilowanego podłoża
| Lp. | Wyszczególnienie badań i pomiarów | Minimalna częstotliwość badań i pomiarów |
|-----|----------------------------------|----------------------------------------|
| 1 | Szerokość koryta | 10 razy na 1 km |
| 2 | Równość podłużna | co 20 m na każdym pasie ruchu |
| 3 | Równość poprzeczna | 10 razy na 1 km |
| 4 | Spadki poprzeczne | 10 razy na 1 km |
| 5 | Rzędne wysokościowe | co 25 m w osi jezdni i na jej krawędziach dla autostrad i dróg ekspresowych, co 100 m dla pozostałych dróg |
| 6 | Ukształtowanie osi w planie* | co 25 m w osi jezdni i na jej krawędziach autostrad i dróg ekspresowych, co 100 m dla pozostałych dróg |
| 7 | Zagęszczenie, wilgotność gruntu podłoża | w 2 punktach na dziennej działce roboczej, lecz nie rzadziej niż raz na 600 m² |
*) Dodatkowe pomiary spadków poprzecznych i ukształtowania osi w planie należy wykonać w punktach głównych łuków poziomych
6.2.2. Szerokość koryta (profiliwowanego podłoża)
Szerokość koryta i profilowanego podłoża nie może różnić się od szerokości projektowanej o więcej niż +10 cm i -5 cm.
6.2.3. Równość koryta (profiliwowanego podłoża)
Nierówności podłużne koryta i profilowanego podłoża należy mierzyć 4-metrową latażgodnie z normą BN-68/8931-04 [4].
Nierówności poprzeczne należy mierzyć 4-metrową lataż.
Nierówności nie mogą przekraczać 20 mm.
6.2.4. Spadki poprzeczne
Spadki poprzeczne koryta i profilowanego podłoża powinny być zgodne z dokumentacją projektową z tolerancją } 0,5%.
6.2.5. Rzędne wysokościowe
Różnice pomiędzy rzędnymi wysokościowymi koryta lub profilowanego podłoża i rzędnymi projektowanymi nie powinny przekraczać +1 cm, -2 cm.
6.2.6. Ukształtowanie osi w planie
Oś w planie nie może być przesunięta w stosunku do osi projektowanej o więcej niż } 3 cm dla autostrad i dróg ekspresowych lub więcej niż } 5 cm dla pozostałych dróg.
6.2.7. Zagęszczenie koryta (profiliwowanego podłoża)
Wskaźnik zagęszczenia koryta i profilowanego podłoża określony wg BN-77/8931-12 [5] nie powinien być mniejszy od podanego w tablicy 1.
Jeśli jako kryterium dobrego zagęszczenia stosuje się porównanie wartości modułów odkształcenia, to wartość stosunku wtórnego do pierwotnego modułu odkształcenia, określonych zgodnie z normą BN-64/8931-02 [3]
nie powinna być większa od 2,2.
Wilgotność w czasie zagęszczania należy badać według PN-B-06714-17 [2]. Wilgotność gruntu podłoża powinna być równa wilgotności optymalnej z tolerancją od -20% do +10%.
6.3. Zasady postępowania z wadliwie wykonanymi odcinkami profilowanego podłoża
Wszystkie powierzchnie, które wykazują większe odchylenia cech geometrycznych od określonych w punkcie 6.2 powinny być naprawione przez spulchnienie do głębokości co najmniej 10 cm, wyrownanie i powtórne zagęszczenie. Dodanie nowego materiału bez spulchnienia wykonanej warstwy jest niedopuszczalne.
7. OBMIAR ROBÓT
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt 7.
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt 8.
Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową i wymaganiami Inspektora, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji wg punktu 6 dały wyniki pozytywne.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
9.2. Cena za wykonanie robót obejmuje między innymi:
Cena wykonania profilowania i wyrównania podłoża obejmuje między innymi:
– prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
– profilowanie podłoża,
– zagęszczenie,
– utrzymanie podłoża,
– przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych, wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
NORMY
1. PN-B-04481 Grunty budowlane. Badania próbek gruntu
2. PN-B-06714-17 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie wilgotności
3. BN-64/8931-02 Drogi samochodowe. Oznaczanie modułu odkształcenia nawierzchni podatnych i podłoża przez obciążenie płytą
4. BN-68/8931-04 Drogi samochodowe. Pomiar równości nawierzchni planografem i lata
5. BN-77/8931-12 Oznaczanie wskaźnika zagęszczenia
ST-04.2 PODBUDOWA I ULEPSZONE PODŁOŻE Z GRUNTU LUB KRUSZYWA STABILIZOWANEGO CEMENTEM
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej szczegółowej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania szczegółowe dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonywaniem podbudowy i ulepszonego podłoża z gruntu lub z kruszywa stabilizowanego cementem, w związku z wykonywaniem robót związanych z odtworzeniem naruszonych podczas prowadzenia robót inżynieryjnych w ramach realizacji zadania „Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański” nawierzchni pasów drogowych, w tym: drogi o nawierzchni tłucznioowej i gruntowej ulepszonej.
1.2. Zakres stosowania ST
Szczegółowa specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zleceniu i realizacji w/w wymienionych robót.
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem podbudowy pomocniczej i ulepszonego podłoża z gruntu lub z kruszywa stabilizowanego cementem wg PN-S-96012 [17] o Rm=5 MPa i o Rm=2,5 MPa.
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1. Podbudowa z gruntu stabilizowanego cementem – jedna lub dwie warstwy zagęszczonej mieszanki cementowo-gruntowej, która po osiągnięciu właściwej wytrzymałości na ściskanie, stanowi fragment nośnej części nawierzchni drogowej.
1.4.2. Mieszanka cementowo-gruntowa – mieszanka gruntu, cementu i wody, a w razie potrzeby również dodatków ulepszających, np. popiołów lotnych lub chlorku wapniowego, dobranych w optymalnych ilościach.
1.4.3. Grunt stabilizowany cementem – mieszanka cementowo-gruntowa zagęszczona i stwardniała w wyniku ukończenia procesu wiązania cementu.
1.4.4. Kruszywo stabilizowane cementem – mieszanka kruszywa naturalnego, cementu i wody, a w razie potrzeby dodatków ulepszających, np. popiołów lotnych lub chlorku wapniowego, dobranych w optymalnych ilościach, zagęszczona i stwardniała w wyniku ukończenia procesu wiązania cementu.
1.4.5. Podłoże gruntowe ulepszone cementem – jedna lub dwie warstwy zagęszczonej mieszanki cementowo-gruntownej, na której układana jest warstwa podbudowy.
1.4.6. Pozostałe określenia są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami
podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
2.2. Cement
Należy stosować cement portlandzki klasy 32,5 wg PN-B-19701 [11], portlandzki z dodatkami wg PN-B-19701 [11] lub hutniczy wg PN-B-19701 [11]. Badania cementu należy wykonać zgodnie z PN-B-04300 [1]. Przechowywanie cementu powinno odbywać się zgodnie z BN-88/6731-08 [19]. W przypadku, gdy czas przechowywania cementu będzie dłuższy od trzech miesięcy, można go stosować za zgodą Inspektora tylko wtedy, gdy badania laboratoryjne wykażą jego przydatność do robót.
2.3. Grunty
Przydatność gruntów przeznaczonych do stabilizacji cementem należy ocenić na podstawie wyników badań laboratoryjnych, wykonanych według metod podanych w PN-S-96012 [17]. Grunty o granicy płynności od 40 do 60% i wskaźniku plastyczności od 15 do 30% mogą być stabilizowane cementem dla podbudów pomocniczych i ulepszonego podłoża pod warunkiem użycia specjalnych maszyn, umożliwiających ich rozdrobnienie i przemieszanie z cementem.
Dodatkowe kryteria oceny przydatności gruntu do stabilizacji cementem; zaleca się użycie gruntów o:
– wskaźniku piaskowym od 20 do 50, wg BN-64/8931-01 [20],
– zawartości ziaren pozostających na sieci #2 mm – co najmniej 30%,
– zawartości ziaren przechodzących przez sito 0,075 mm – nie więcej niż 15%.
Decydującym sprawdzianem przydatności gruntu do stabilizacji cementem są wyniki wytrzymałości na ściskanie próbek gruntu stabilizowanego cementem.
2.4. Kruszywa
Do stabilizacji cementem można stosować piaski, mieszanki i żwiry albo mieszankę tych kruszyw, spełniające wymagania normy PN-B-06714-12 załącznik 3.4, 5.6.
Kruszywo można uznać za przydatne do stabilizacji cementem wtedy, gdy wyniki badań laboratoryjnych wykażą, że wytrzymałość na ściskanie i mrozoodporność próbek kruszywa stabilizowanego będą zgodne z wymaganiami określonymi w w/w normach.
Dostarczeniu na budowę i zachodzi potrzeba jego okresowego składowania na terenie budowy, to powinno być ono składowane w pryzmach, na utwardzonym i dobrze odwodnionym placu, w warunkachabezpieczających przed zanieczyszczeniem i przed wymieszaniem rożnych rodzajów kruszyw.
2.5. Woda
Woda stosowana do stabilizacji gruntu lub kruszywa cementem i ewentualnie do pielęgnacji wykonanej warstwy powinna odpowiadać wymaganiom PN-B-32250 [13]. Bez badań laboratoryjnych można stosować wodociągową wodę pitną. Gdy woda pochodzi z wątpliwych źródeł nie może być użyta do momentu jej przebadania, zgodnie z wyżej podaną normą lub do momentu porównania wyników wytrzymałości na ściskanie próbek grunto-cementowych wykonanych z wodą wątpliwa i z wodą wodociągową. Brak różnic potwierdza przydatność wody do stabilizacji gruntu lub kruszywa cementem.
2.6. Dodatki ulepszające
Przy stabilizacji gruntów cementem, w przypadkach uzasadnionych, stosuje się następujące dodatki ulepszające:
– wapno wg PN-B-30020 [12],
– popioły lotne wg PN-S-96035 [18],
– chlorek wapienny wg PN-C-84127 [15].
Za zgodą Inspektora mogą być stosowane inne dodatki o sprawdzonym działaniu, posiadające aprobatę techniczną wydaną przez uprawnioną jednostkę.
2.7. Grunt lub kruszywo stabilizowane cementem
W zależności od rodzaju warstwy w konstrukcji nawierzchni drogowej, wytrzymałość gruntu lub kruszywa stabilizowanego cementem wg PN-S-96012 [17], powinna spełniać niżej wymienione wymagania:
a) podbudowa pomocnicza o Rm=5 MPa - po 7 dniach: od 1,6 do 2,2 MPa; po 28 dniach: od 2,5 do 5,0 MPa,
b) podbudowa pomocnicza o Rm=2,5 MPa - po 7 dniach: od 1,0 do 1,6 MPa; po 28 dniach: od 1,5 do 2,5 MPa,
c) wskaźnik mrozoodporności: 0,7.
3. SPRZĘT
Wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 Wymagania ogólne” pkt 4.
Sprzęt do wykonania robót
Wykonawca przystępujący do wykonania podbudowy lub ulepszonego podłoża stabilizowanego spoivami powinien wykazać się możliwością korzystania z następującego sprzętu:
a) w przypadku wytwarzania mieszanek kruszywowo-spoiwowych w mieszkarkach:
– mieszarek stacjonarnych,
– układarek lub równiarki do rozkładania mieszanki,
– walców ogumionych i stalowych wibracyjnych lub statycznych do zagęszczania,
– zagęszczarek płytowych, ubijaków mechanicznych lub małych walców wibracyjnych
do zagęszczania w miejscach trudnodostępnych, lub innego zamiennego
zaakceptowanego przez inspektora,
b) w przypadku wytwarzania mieszanek gruntowo-spojowych na miejscu:
– mieszarek jedno lub wielowirnikowych do wymieszania gruntu ze spojwami,
– spycharek, równiarek lub sprzętu rolniczego (plugi, brony, kultywatory) do spulchniania
gruntu,
– ciężkich szablonów do wyprofilowania warstwy,
– rozsypywarek wyposażonych w osłony przeciwpylne i szczeliny o regulowanej szerokości
do rozsypywania spojw,
– przewoźnych zbiorników na wodę, wyposażonych w urządzenia do równomiernego
i kontrolowanego dozowania wody,
– walców ogumionych i stalowych wibracyjnych lub statycznych do zagęszczania,
– zagęszczarek płytowych, ubijaków mechanicznych lub małych walców wibracyjnych
do zagęszczania w miejscach trudno dostępnych lub innego zamiennego
zaakceptowanego przez Inspektora.
4. TRANSPORT
4.1 Wymagania ogólne
Wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
Transport cementu powinien odbywać się zgodnie z BN-88/6731-08 [19].
Transport wapna powinien odbywać się zgodnie z PN-B-30020 [12].
Transport popiołów lotnych powinien odbywać się zgodnie z PN-S-96035 [18].
Żużel wielkopiecowy granulowany można przewozić dowolnymi środkami transportu
w sposób zabezpieczony przed zanieczyszczeniem i zawilgoceniem.
Mieszankę kruszywo-spojową można przewozić dowolnymi środkami transportu,
w sposób zabezpieczony przed zanieczyszczeniem, rozsegregowaniem i wysuszeniem lub nadmiernym
zawilgoceniem.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
5.2. Przygotowanie podłoża
Podłoże gruntowe powinno być przygotowane zgodnie z wymaganiami określonymi w ST-04.1 „Koryto wraz z
profiliowaniem i zagęszczeniem podłoża”
Paliki lub szpilki do prawidłowego ukształtowania podbudowy i ulepszonego podłoża powinny być wcześniej
przygotowane.
Paliki lub szpilki powinny być ustawione w osi drogi i w rzędach równoległych do osi drogi, lub w inny sposób
zaakceptowany przez Inspektora.
Rozmieszczenie palików lub szpilek powinno umożliwiać naciągnięcie sznurków lub linek do
wytyczenia robót w odstępach nie większych niż co 10 m.
Jeżeli warstwa mieszanki gruntu lub kruszywa ze spojwami hydraulicznymi ma być układana w prowadnicach,
to po wytyczeniu podbudowy należy ustawić na podłożu prowadnice w taki sposób, aby wyznaczały one ścisłe
linie krawędzi układanej warstwy według dokumentacji projektowej. Wysokość prowadnic powinna
odpowiadać grubości warstwy mieszanki gruntu lub kruszywa ze spojwami hydraulicznymi, w stanie
niezagęszczonym. Prowadnice powinny być ustawione stabilnie, w sposób wykluczający ich przesuwanie się
pod wpływem oddziaływania maszyn użytych do wykonania warstwy.
5.3. Odcinek próbny
Nie przewiduje się wykonania odcinka próbnego.
5.4. Skład mieszanki cementowo-gruntowej i cementowo-kruszywowej
Zawartość cementu w mieszance nie może przekraczać wartości podanych w tablicy 5. Zaleca
się taki dobór mieszanki, aby spełnić wymagania określone wytrzymałościowe przy jak najmniejszej
zawartości cementu.
Tablica 5. Maksymalna zawartość cementu w mieszance cementowo-gruntowej lub w
mieszance kruszywa stabilizowanego cementem dla poszczególnych warstw
podbudowy i ulepszonego podłoża
| lp | Kategoria ruchu | Maksymalna zawartość cementu, % w stosunku do masy suchego gruntu lub kruszywa – warstwa pomocnicza |
|----|----------------|---------------------------------------------------------------------------------------------|
| 1 | KR 2 do KR 6 | 6 |
| 2 | KR 1 | 10 |
5.5. Stabilizacja metodą mieszania w mieszarkach stacjonarnych
Składniki mieszanki i w razie potrzeby dodatki ulepszające, powinny być dozowane w ilości określonej w recepcie laboratoryjnej. Mieszarka stacjonarna powinna być wyposażona w urządzenia do wagowego dozowania kruszywa lub gruntu i cementu oraz objętościowego dozowania wody. Czas mieszania w mieszarkach cyklicznych nie powinien być krótszy od 1 minuty, o ile krótszy czas mieszania nie zostanie dozwolony przez Inspektora po wstępnych próbach. W mieszarkach typu ciągłego prędkość podawania materiałów powinna być ustalona i na bieżąco kontrolowana w taki sposób, aby zapewnić jednorodność mieszanki.
Wilgotność mieszanki powinna odpowiadać wilgotności optymalnej z tolerancją +10% i -20% jej wartości. Przed ulożeniem mieszanki należy ustawić prowadnice i podłoże zwilżyć wodą. Mieszanka dowieziona z wytwórni powinna być układana przy pomocy układarek lub równiarek. Grubość układania mieszanki powinna być taka, aby zapewnić uzyskanie wymaganej grubości warstwy po zagęszczeniu. Przed zagęszczeniem warstwa powinna być wyprofilowana do wymaganych rzędnych, spadków podłużnych i poprzecznych. Przy użyciu równiark do rozkładania mieszanki należy wykorzystać prowadnice, w celu uzyskania odpowiedniej równości profilu warstwy. Od użycia prowadnic można odstąpić przy zastosowaniu technologii gwarantującej odpowiednią równość warstwy, po uzyskaniu zgody Inspektora. Po wyprofilowaniu należy natychmiast przystąpić do zagęszczania warstwy.
5.6. Grubość warstwy
Orientacyjna grubość poszczególnych warstw podbudowy z gruntu lub kruszywa stabilizowanego cementem nie powinna przekraczać:
- 15 cm - przy mieszaniu na miejscu sprzętem rolniczym,
- 18 cm - przy mieszaniu na miejscu sprzętem specjalistycznym,
- 22 cm - przy mieszaniu w mieszarce stacjonarnej.
Jeżeli projektowana grubość warstwy podbudowy jest większa od maksymalnej, to stabilizację należy wykonywać w dwóch warstwach. Jeżeli stabilizacja będzie wykonywana w dwóch lub więcej warstwach, to tylko najniżej położona warstwa może być wykonana przy zastosowaniu technologii mieszania na miejscu. Wszystkie warstwy leżące wyżej powinny być wykonywane według metody mieszania w mieszarkach stacjonarnych. Warstwy podbudowy zasadniczej powinny być wykonywane według technologii mieszania w mieszarkach stacjonarnych.
5.7. Zagęszczanie
Zagęszczanie warstwy gruntu lub kruszywa stabilizowanego cementem należy prowadzić przy użyciu wałców gladkich, wibracyjnych lub ogumionych, w zestawie wskazanym w SST. Zagęszczanie podbudowy oraz ulepszonego podłoża o przekroju daszkowym powinno rozpoczynać się od krawędzi i przesuwać pasami podłużnymi, częściowo nakładającymi się w stronę osi jezdni. Zagęszczenie warstwy o jednostronnym spadku poprzecznym powinno rozpoczynać się od niżej położonej krawędzi i przesuwać pasami podłużnymi, częściowo nakładającymi się, w stronę wyżej położonej krawędzi. Pojawiające się w czasie zagęszczania zaniżenia, ubytki, rozwarstwienia i podobne wady, muszą być natychmiast naprawiane przez wymianę mieszanki na pełną głębokość, wyrownanie i ponowne zagęszczenie. Powierzchnia zagęszczonej warstwy powinna mieć prawidłowy przekrój poprzeczny i jednolity wygląd. W przypadku technologii mieszania w mieszarkach stacjonarnych operacje zagęszczania i obróbki powierzchniowej muszą być zakończone przed upływem dwóch godzin od chwili dodania wody do mieszanki. W przypadku technologii mieszania na miejscu, operacje zagęszczania i obróbki powierzchniowej muszą być zakończone nie później niż w ciągu 5 godzin, licząc od momentu rozpoczęcia mieszania gruntu z cementem. Zagęszczanie należy kontynuować do osiągnięcia wskaźnika zagęszczenia mieszanki określonego wg BN-77/8931-12 [25] nie mniejszego od podanego w PN-S-96012 [17] i SST. Specjalną uwagę należy poświęcić zagęszczeniu mieszanki w sąsiedztwie spoin roboczych podłużnych i poprzecznych oraz wszelkich urządzeń obcych. Wszelkie miejsca luźne, rozsegregowane, spękane podczas zagęszczania lub w inny sposób wadliwe, muszą być naprawione przez zerwanie warstwy na pełną grubość, wbudowanie nowej mieszanki o odpowiednim składzie i ponowne zagęszczenie. Roboty te są wykonywane na koszt Wykonawcy.
5.8. Spoiny robocze
W miarę możliwości należy unikać podłużnych spoin roboczych, poprzez wykonanie warstwy na całej szerokości. Jeśli jest to niemożliwe, przy warstwie wykonywanej w prowadnicach, przed wykonaniem kolejnego pasa należy pionową krawędź wykonanego pasa zwilżyć wodą. Przy warstwie wykonanej bez prowadnic w ulożonej i zageszczonej mieszance, należy niezwłocznie obciąć pionową krawędź. Po zwilżeniu jej wodą należy wbudować kolejny pas. W podobny sposób należy wykonać poprzeczną spoinę roboczą na połączeniu działek roboczych. Od obcięcia pionowej krawędzi w wykonanej mieszance można odstąpić wtedy, gdy czas pomiędzy zakończeniem zagęszczania jednego pasa, a rozpoczęciem wbudowania sąsiedniego pasa, nie przekracza
Jeżeli w niżej położonej warstwie występują spoiny robocze, to spoiny w warstwie leżącej wyżej powinny być względem nich przesunięte o co najmniej 30 cm dla spoiny podłużnej i 1 m dla spoiny.
Zawartość wody w mieszance powinna odpowiadać wilgotności optymalnej, określonej według normalnej próby Proctora, zgodnie z PN-B-04481 [2], z tolerancją +10%, -20% jej wartości.
5.9. Pielęgnacja warstwy z gruntu lub kruszywa stabilizowanego
Pielęgnacja powinna być przeprowadzona według jednego z następujących sposobów:
a) skropienie warstwy emulsją asfaltową, albo asfalem D200 lub D300 w ilości od 0,5 do 1,0 kg/m²,
b) skropienie specjalnymi preparatami powłokotwórczymi posiadającymi aprobatę techniczną wydaną przez uprawnioną jednostkę, po uprzednim zaakceptowaniu ich użycia przez Inspektora,
c) utrzymanie w stanie wilgotnym poprzez kilkakrotne skrapianie wodą w ciągu dnia, w czasie co najmniej 7 dni,
d) przykrycie na okres 7 dni nieprzepuszczalną folią z tworzywa sztucznego, ułożoną na zakład o szerokości co najmniej 30 cm i zabezpieczoną przed zerwaniem z powierzchni warstwy przez wiatr,
e) przykrycie warstwę piasku lub grubej włókniny technicznej i utrzymywanie jej w stanie wilgotnym w czasie co najmniej 7 dni.
Inne sposoby pielęgnacji, zaproponowane przez Wykonawcę i inne materiały przeznaczone do pielęgnacji mogą być zastosowane po uzyskaniu akceptacji Inspektora.
Nie należy dopuszczać żadnego ruchu pojazdów i maszyn po podbudowie w okresie 7 dni po wykonaniu. Po tym czasie ewentualny ruch technologiczny może odbywać się wyłącznie za zgodą Inspektora.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne” pkt .
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien wykonać badania spoiw, kruszyw i gruntów przeznaczonych do wykonania robót i przedstawić wyniki tych badań Inspektorowi w celu akceptacji.
6.3. Badania w czasie robót
6.3.1. Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów
Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów w czasie wykonywania podbudowy lub ulepszonego podłoża stabilizowanych spoiwami podano w tablicy 1.
Tablica 1. Częstotliwość badań i pomiarów
| Lp. | Wyszczególnienie badań | Częstotliwość badań |
|-----|------------------------|---------------------|
| | | Minimalna liczba badań na dziennej działce roboczej | Maksymalna powierzchnia podbudowy lub ulepszonego podłoża przypadająca na jedno badanie |
| 1 | Uziarnienie mieszanki gruntu lub kruszywa | 2 | 600 m² |
| 2 | Wilgotność mieszanki gruntu lub kruszywa ze spoiwem | 2 | 400 m² |
| 3 | Rozdrobnienie gruntu 1) | 6 próbek | 400 m² |
| 4 | Jednorodność i głębokość wymieszania 2) | 6 próbek | 400 m² |
| 5 | Zagęszczenie warstwy | 3 próbkki | 400 m² |
| 6 | Grubość podbudowy lub ulepszonego podłoża 3) | 3 próbkki | 400 m² |
| 7 | Wytrzymałość na ściskanie – 7 i 28-dniowa przy stabilizacji cementem i wapnem – 14 i 42-dniowa przy stabilizacji poplamami lotnymi – 90-dniowa przy stabilizacji żużlem granulowanym | 6 próbek | 400 m² |
Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczański
| | Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych |
|---|-------------------------------------------------------------|
| 8 | Mrozoodporność 3) |
| | przy projektowaniu i w przypadkach wątpliwych |
| 9 | Badanie spoiwa: |
| | - cementu, |
| | - wapna, |
| | - popiołów lotnych, |
| | - żużla granulowanego |
| | przy projektowaniu składu mieszanki i przy każdej zmianie |
|10 | Badanie wody |
| | dla każdego wątpliwego źródła |
|11 | Badanie właściwości gruntu lub kruszywa |
| | dla każdej partii i przy każdej zmianie rodzaju gruntu lub |
| | kruszywa |
|12 | Wskaźnik nośności CBR 4) |
| | w przypadkach wątpliwych i na zlecenie Inspektora |
1) Badanie wykonuje się dla gruntów spoistych
2) Badanie wykonuje się przy stabilizacji gruntu metodą mieszania na miejscu
3) Badanie wykonuje się przy stabilizacji gruntu lub kruszyw cementem, wapnem i popiołami lotnymi
4) Badanie wykonuje się przy stabilizacji gruntu wapnem.
6.3.2. Uziarnienie gruntu lub kruszywa
Próbki do badań należy pobierać z mieszańek lub z podłoża przed podaniem spoiwa.
6.3.3. Wilgotność mieszanek gruntu lub kruszywa ze spoiwami
Wilgotność mieszanek powinna być równa wilgotności optymalnej, określonej w projekcie składu tej mieszanek, z tolerancją +10% -20% jej wartości.
6.3.4. Rozdrobnienie gruntu
Grunt powinien być spulchniony i rozdrobiony tak, aby wskaźnik rozdrobnienia był co najmniej równy 80% (przez sito o średnicy 4 mm powinno przejść 80% gruntu).
6.3.5. Jednorodność i głębokość wymieszania
Jednorodność wymieszania gruntu ze spoiwem polega na ocenie wizualnej jednolitego zabarwienia mieszanek.
Głębokość wymieszania mierzy się w odległości min. 0,5 m od krawędzi podbudowy czy ulepszonego podłoża. Głębokość wymieszania powinna być taka, aby grubość warstwy po zagęszczeniu była równa projektowanej.
6.3.6. Zagęszczenie warstwy
Mieszanka powinna być zagęszczana do osiągnięcia wskaźnika zagęszczenia nie mniejszego od 1,00 oznaczonego zgodnie z BN-77/8931-12 [25].
6.3.7. Grubość podbudowy lub ulepszonego podłoża
Grubość warstwy należy mierzyć bezpośrednio po jej zagęszczeniu w odległości co najmniej 0,5 m od krawędzi. Grubość warstwy nie może różnić się od projektowanej o więcej niż 1cm.
6.3.8. Wytrzymałość na ściskanie
Wytrzymałość na ściskanie określa się na próbkach walcowych o średnicy i wysokości 8 cm. Próbki do badań należy pobierać z miejsc wybranych losowo, w warstwie rozłożonej przed jej zagęszczeniem. Próbki w ilości 6 sztuk należy formować i przechowywać zgodnie z normami dotyczącymi poszczególnych rodzajów stabilizacji spoiwami. Trzy próbki należy badać po 7 lub 14 dniach oraz po 28 lub 42 dniach przechowywania, a w przypadku stabilizacji żużlem granulowanym po 90 dniach przechowywania.
6.3.9. Mrozoodporność
Wskaźnik mrozoodporności określany przez spadek wytrzymałości na ściskanie próbek poddawanych cyklom zamrażania i odmrażania powinien być zgodny z wymaganiami podanymi w ST dotyczących poszczególnych rodzajów podbudów i ulepszonego podłoża.
6.3.10. Badanie spoiwa
Dla każdej dostawy cementu, wapna, popiołów lotnych, żużla granulowanego, Wykonawca powinien określić właściwości podane w ST dotyczących poszczególnych rodzajów podbudów i ulepszonego podłoża.
6.3.11. Badanie wody
W przypadkach wątpliwych należy przeprowadzić badania wody wg PN-B-32250 [13].
6.3.12. Wskaźnik nośności CBR
Wskaźnik nośności CBR określa się wg normy BN-70/8931-05 [13] dla próbek gruntu stabilizowanego wapnem, pieńgnowanych zgodnie z wymaganiami PN-S-96011 [16].
6.4. Wymagania dotyczące cech geometrycznych i wytrzymałościowych podbudowy lub ulepszonego podłoża stabilizowanych spoiwami
6.4.1. Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów
Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów dotyczących cech geometrycznych podaje tablica 2.
Tablica 2. Częstotliwość oraz zakres badań i pomiarów wykonanej podbudowy lub ulepszonego podłoża stabilizowanych spoiwami
| lp. | Wyszczególnienie badań i pomiarów | Minimalna częstotliwość badań i pomiarów |
|-----|----------------------------------|------------------------------------------|
| 1 | Szerokość warstwy | 10 razy na 1 km |
| | Równość podłużna | W sposób ciągły planografem albo co 20 m latą na każdym pasie ruchu |
|---|------------------|---------------------------------------------------------------------|
| 3 | Równość poprzeczna | 10 razy na 1 km |
| 4 | Spadki poprzeczne *) | 10 razy na 1 km |
| 5 | Rządne wysokościowe | co 100 m |
| 6 | Ukształtowanie osi w planie *) | co 100 m |
| 7 | Grubość podbudowy i ulepszonego podłoża | w 3 punktach, lecz nie rzadziej niż raz na 2000 m² |
*) Dodatkowe pomiary spadków poprzecznych i ukształtowania osi w planie należy wykonać w punktach głównych łuków poziomych.
6.4.2. Szerokość podbudowy i ulepszonego podłoża
Szerokość podbudowy i ulepszonego podłoża nie może różnić się od szerokości projektowanej o więcej niż +10 cm, -5 cm.
Na jezdniach bez krawężników szerokość podbudowy powinna być większa od szerokości warstwy wyżej leżącej o co najmniej 25 cm lub o wartość wskazaną w dokumentacji projektowej.
6.4.3. Równość podbudowy i ulepszonego podłoża
Nierówności podłużne podbudowy i ulepszonego podłoża należy mierzyć 4-metrową latą lub planografem, zgodnie z normą BN-68/8931-04 [22].
Nierówności poprzeczne podbudowy i ulepszonego podłoża należy mierzyć 4-metrową latą.
Nierówności nie powinny przekraczać:
- 12 mm dla podbudowy zasadniczej,
- 15 mm dla podbudowy pomocniczej i ulepszonego podłoża.
6.4.4. Spadki poprzeczne podbudowy i ulepszonego podłoża
Spadki poprzeczne podbudowy i ulepszonego podłoża powinny być zgodne z dokumentacją projektową z tolerancją } 0,5 %.
6.4.5. Rządne wysokościowe podbudowy i ulepszonego podłoża
Różnice pomiędzy rządnymi wykonanej podbudowy i ulepszonego podłoża a rządnymi projektowanymi nie powinny przekraczać + 1 cm, -2 cm.
6.4.6. Ukształtowanie osi podbudowy i ulepszonego podłoża
Oś podbudowy i ulepszonego podłoża w planie nie może być przesunięta w stosunku do osi projektowanej o więcej niż 1,5 cm.
6.4.7. Grubość podbudowy i ulepszonego podłoża
Grubość podbudowy i ulepszonego podłoża nie może różnić się od grubości projektowanej o więcej niż:
- dla podbudowy zasadniczej } 10%,
- dla podbudowy pomocniczej i ulepszonego podłoża +10%, -15%.
6.5. Zasady postępowania z wadliwie wykonanymi odcinkami podbudowy i ulepszonego podłoża
6.5.1. Niewłaściwe cechy geometryczne podbudowy i ulepszonego podłoża
Jeżeli po wykonaniu badań na stwardniałej podbudowie lub ulepszonym podłożu stwierdzi się, że odchylenia cech geometrycznych przekraczają wielkości określone w p. 6.4, to warstwa zostanie zerwana na całą grubość i ponownie wykonana na koszt Wykonawcy. Dopuszcza się inny rodzaj naprawy wykonany na koszt Wykonawcy, o ile zostanie on zaakceptowany przez Inspektora. Jeżeli szerokość podbudowy lub ulepszonego podłoża jest mniejsza od szerokości projektowanej o więcej niż 5 cm i nie zapewnia podparcia warstwom wyżej leżącym, to Wykonawca powinien poszerzyć podbudowę lub ulepszone podłoże przez zerwanie warstwy na pełną grubość do połowy szerokości pasa ruchu i wbudowanie nowej mieszanki. Nie dopuszcza się mieszania składników mieszanki na miejscu. Roboty te Wykonawca wykona na własny koszt.
6.5.2. Niewłaściwa grubość podbudowy i ulepszonego podłoża
Na wszystkich powierzchniach wadliwych pod względem grubości Wykonawca wykona naprawę podbudowy lub ulepszonego podłoża przez zerwanie wykonanej warstwy, usunięcie zerwanego materiału i ponowne wykonanie warstwy o odpowiednich właściwościach i o wymaganej grubości. Roboty te Wykonawca wykona na własny koszt. Po wykonaniu tych robót nastąpi ponowny pomiar i ocena grubości warstwy, na koszt Wykonawcy.
6.5.3. Niewłaściwa wytrzymałość podbudowy i ulepszonego podłoża
Jeżeli wytrzymałość średnia próbek będzie mniejsza od dolnej granicy określonej w projekcie to warstwa wadliwie wykonana zostanie zerwana i wymieniona na nową o odpowiednich właściwościach na koszt Wykonawcy.
7. OBMIAR ROBÓT
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
Roboty uznaje się za zgodne z dokumentacją projektową, ST i wymaganiami Inspektora, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji wg pkt 6 dały wyniki pozytywne.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST-00 „Wymagania ogólne”
9.2. Cena wykonania obejmuje między innymi.
Cena wykonania podbudowy i ulepszonego podłoża z gruntów lub kruszyw stabilizowanych spoiwami hydraulicznymi obejmuje między innymi:
a) w przypadku wytwarzania mieszanek kruszywowo-spoiwowych w mieszarkach:
– prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
– oznakowanie robót,
– dostarczenie materiałów, wyprodukowanie mieszanki i jej transport na miejsce wbudowania,
– dostarczenie, ustawienie, rozebranie i odwiezienie prowadnic oraz innych materiałów i urządzeń pomocniczych,
– rozłożenie i zagęszczenie mieszanki,
– pielęgnacja wykonanej warstwy
– przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych, wymaganych w specyfikacji technicznej,
b) w przypadku wytwarzania mieszańcek gruntowo-spoiwowych na miejscu:
– prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
– oznakowanie robót,
– spulchnienie gruntu,
– dostarczenie, ustawienie, rozebranie i odwiezienie prowadnic oraz innych materiałów i urządzeń pomocniczych,
– dostarczenie i rozścienienie składników zgodnie z receptą laboratoryjną,
– wymieszanie gruntu rodźmego lub ulepszonego kruszywem ze spoiwem w korycie drogi,
– zagęszczenie warstwy,
– pielęgnacja wykonanej warstwy
– przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych, wymaganych w specyfikacji technicznej,
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
10.1. Normy
1. PN-B-04300 Cement. Metody badań. Oznaczanie cech fizycznych
2. PN-B-04481 Grunty budowlane. Badania próbek gruntu
3. PN-B-06714-12 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie zawartości zanieczyszczeń obcych
4. PN-B-06714-15 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie składu ziarnowego
5. PN-B-06714-26 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie zawartości zanieczyszczeń organicznych
6. PN-B-06714-28 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie zawartości siarki metodą bromową
7. PN-B-06714-37 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie rozpadu krzemianowego
8. PN-B-06714-38 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie rozpadu wapniowego
9. PN-B-06714-39 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie rozpadu żelazowego
10. PN-B-06714-42 Kruszywa mineralne. Badania. Oznaczanie ścieralności w bębnie Los Angeles
11. PN-B-19701 Cement. Cement powszechnego użytku. Skład, wymagania i ocena zgodności
12. PN-B-30020 Wapno
13. PN-B-32250 Materiały budowlane. Woda do i zapraw
14. PN-C-84038 Wodorotlenek sodowy techniczny
15. PN-C-84127 Chlorek wapniowy techniczny
16. PN-S-96011 Drogi samochodowe. Stabilizacja gruntów wapnem do celów drogowych
17. PN-S-96012 Drogi samochodowe. Podbudowa i ulepszone podłoże z gruntu stabilizowanego cementem
18. PN-S-96035 Drogi samochodowe. Popioły lotne
19. BN-88/6731-08 Cement. Transport i przechowywanie
20. BN-64/8931-01 Drogi samochodowe. Oznaczanie wskaźnika piaskowego
21. BN-64/8931-02 Drogi samochodowe. Oznaczanie modułu odkształcenia nawierzchni podatnych i podłoża przez obciążenie płytą
22. BN-68/8931-04 Drogi samochodowe. Pomiar równości nawierzchni planografem i lata
23. BN-70/8931-05 Drogi samochodowe. Oznaczanie wskaźnika nośności gruntu jako podłoża nawierzchni podatnych
24. BN-73/8931-10 Drogi samochodowe. Oznaczanie wskaźnika aktywności pucolanowej popiołów lotnych z węgla kamiennego
25. BN-77/8931-12 Oznaczanie wskaźnika zagęszczenia gruntu
26. BN-71/8933-10 Drogi samochodowe. Podbudowa z gruntów stabilizowanych aktywnymi popiołami lotnymi.
10.2. Inne dokumenty
27. Instrukcja CZDP 1980 „Badanie wskaźnika aktywności żużla granulowanego”
28. Wytyczne MK CZDP „Stabilizacja kruszyw i gruntów żużlem wielkopiecowym”
ST-04.3 NAWIERZCHNIA GRUNTOWA ULEPSZONA
1. WSTĘP
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonywaniem nawierzchni gruntowej ulepszonej naruszonych podczas prowadzenia robót inżynieryjnych w ramach realizacji zadania "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
1.2. Zakres stosowania ST
Specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót jest stosowana jako dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót wymienionych w pkt. 1.1.
1.3. Zakres robót objętych ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonywaniem nawierzchni gruntowej ulepszonej mechanicznie lub chemicznie.
1.4. Określenia podstawowe
1.4.1. Mieszanka optymalna - mieszanka gruntu rodzimego z innym gruntem poprawiającym skład granulometryczny i właściwości gruntu rodzimego.
1.4.2. Mieszanka popiołowo-gruntowa - mieszanka gruntu, popiołu i wody, dobranych w odpowiednich proporcjach.
1.4.3. Grunt stabilizowany aktywnymi popiołami lotnymi - mieszanka popiołowo-gruntowa zagęszczona i stwardniała w wyniku ukończenia procesu wiązania popiołu.
1.4.4. Stabilizacja gruntu aktywnymi popiołami lotnymi - proces technologiczny polegający na spulchnieniu i rozdrobnieniu gruntu i zmieszaniu go z popiołem lotnym i wodą oraz zagęszczeniu przy wilgotności optymalnej.
1.4.5. Wskaźnik różnoziarnistości - wielkość charakteryzująca zagęszczalność gruntów niespoistych, określona według wzoru:
\[ U = \frac{d_{60}}{d_{10}} \]
gdzie:
- \( d_{60} \) - średnica oczek sita, przez które przechodzi 60% gruntu (mm),
- \( d_{10} \) - średnica oczek sita, przez które przechodzi 10% gruntu (mm).
1.4.6. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i definicjami podanymi w ST-00 „Wymagania ogólne”.
1.5. Ogólne wymagania dotyczące robót
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST-00 Wymagania ogólne.
2. MATERIAŁY
2.1. Materiały do nawierzchni gruntowej ulepszonej mechanicznie
2.1.1. Mieszanka gliniasto-piaskowa
Optymalna mieszanka gliniasto-piaskowa powinna mieć ramowy skład uziarnienia według tablicy 3. Krzywa uziarnienia mieszanki powinna posiadać uziarnienie ciągłe i leżeć w obszarze określonym na rysunku 1.
2.1.2. Mieszanka gliniasto-żwirowa
Optymalna mieszanka gliniasto-żwirowa powinna mieć ramowy skład uziarnienia według tablicy 4. Krzywa uziarnienia mieszanki powinna posiadać uziarnienie ciągłe i leżeć w obszarach określonych na rysunku 2.
2.1.3. Mieszanki gruntów z kruszyciami odpadowymi
Do mechanicznego ulepszania nawierzchni gruntowych zaleca się stosować:
- odpady kruszywa łamanego (frakcje od 0 do 4 mm, od 0 do 8 mm, od 0 do 12 mm, od 0 do 16 mm),
- żużle paleniskowe i hutnicze po zakończeniu procesu ich rozpadu (frakcje od 2 do 31,5 mm) wg PN-BMateriały te powinny mieć odpowiednio zróżnicowane frakcje, a ich wskaźnik różnoziarnistości powinien spełniać warunek wyrażony wzorem:
\[ U = \frac{d_{60}}{d_{10}} \geq 5 \]
**Tablica 3. Ramowy skład uziarnienia optymalnej mieszanki gliniasto-piaskowej**
| Lp. | Właściwość | Wymagania |
|-----|------------------------------------------------------------------------------|-------------|
| 1 | Zawartość frakcji żwirowej (powyżej # 2 mm), % | od 0 do 10 |
| 2 | Zawartość frakcji piaskowej (od 0,05 do 2,00 mm), % | od 70 do 85 |
| 3 | Zawartość frakcji pylowej (od 0,002 do 0,05 mm), % | od 12 do 23 |
| 4 | Zawartość frakcji ilowej (poniżej 0,002 mm), % | od 3 do 7 |
**Rysunek 1. Obszar uziarnienia optymalnej mieszanki gliniasto-piaskowej**
**Tablica 4. Ramowy skład uziarnienia optymalnych mieszanek gliniasto-żwirowych**
| Wymiary oczek kwadratowych sit (mm) | Przeciecho dzi przez sito, % |
|------------------------------------|-----------------------------|
| | na warstwę dolną | na warstwę górną |
| 40 | - | 100 | - |
| 20 | 100 | 70 | - |
| 2 | 90 | 30 | 90 |
| 0,05 | 25 | 10 | 25 |
|------|----|----|----|
| 0,002| 7 | 4 | 7 |
Rysunek 2. Obszar uziarnienia optymalnych mieszańek gliniasto-żwirowych
2.2. Materiały do nawierzchni gruntowej ulepszonej chemicznie
2.2.1. Grunty do stabilizacji aktywnymi popiołami lotnymi
Przydatność gruntów przeznaczonych do stabilizacji aktywnymi popiołami lotnymi należy oceniać na podstawie wyników badań laboratoryjnych wykonanych według normy BN-71/8933-10 [19]. Do ulepszania nawierzchni gruntowych aktywnymi popiołami lotnymi nadają się grunty mało i średnio spoiste o wskaźniku plastyczności wynoszącym od 3 do 20. Grunty te powinny spełniać wymagania podane w tablicy 5.
Tablica 5. Wymagania dla gruntów przeznaczonych do ulepszania dróg gruntowych aktywnymi popiołami lotnymi (wg BN-71/8933-10 [19])
| Lp. | Właściwości | Wymagania |
|-----|------------------------------------------------------------------------------|-----------|
| 1 | Uziarnienie wg PN-B-04481 [3] | |
| | - ziarn przechodzących przez sito # 40 mm, % | 100 |
| | - ziarn przechodzących przez sito # 20 mm, %, nie mniej niż | 85 |
| | - ziarn przechodzących przez sito # 4 mm, %, nie mniej niż | 50 |
| | - cząstek mniejszych od 0,002 mm, %, nie więcej niż | 20 |
| 2 | Granica płynności wg PN-B-04481 [3], %, poniżej | 40 |
| 3 | Zawartość części organicznych wg PN-B-04481 [3], %, poniżej | 5 |
| 4 | Zawartość siarczanów w przeliczeniu na SO₃ wg PN-B-06714-28 [6], %, poniżej | 1 |
Grunty o wskaźniku plastyczności mniejszym od 3 należy doziarnić gruntem spoistym lub stosować szczególnie w przypadku piasków równoziarnistych dodatki ulepszające według pkt 2.2.4.
2.2.2. Aktywne popioły lotne
Należy stosować aktywne popioły lotne z węgla brunatnego rodzaju WB, odmiany c, odpowiadające wymaganiom normy PN-S-96035 [12].
Popioły lotne o zawartości wolnego tlenku wapniowego (CaO) większej niż 7%, przydatne są jako samodzielny materiał wiążący. Popioły lotne o zawartości wolnego tlenku wapniowego od 3,5% do 7% należy wzbogacić dodatkami ulepszającymi wg pkt 2.2.4.
2.2.3. Woda
Należy stosować wodę odpowiadającą wymaganiom normy PN-B-32250 [10]. Bez badań laboratoryjnych można stosować pitną wodę wodociągową.
2.2.4. Dodatki ulepszające
W uzasadnionych przypadkach przy ulepszaniu nawierzchni gruntowych aktywnymi popiołami lotnymi stosuje się cement klasy 32,5 odpowiadający wymaganiom PN-B-19701 [10] lub wapno odpowiadające wymaganiom PN-B-30020 [9].
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST -00 "Wymagania ogólne".
3.2. Sprzęt do wykonania nawierzchni
W zależności od określonego w dokumentacji projektowej lub SST sposobu ulepszania nawierzchni gruntowej, Wykonawca przystępujący do wykonania robót powinien wykazać się możliwością korzystania z następującego sprzętu:
- spycharek, równiarki lub sprzętu rolniczego (plugi, brony, kultywatory) do spulchniania i profilowania,
- zgarniarki, spycharek lub równiarki do rozkładania materiałów do mechanicznego ulepszania nawierzchni,
- rozsypywarek rolniczych wyposażonych w osłony przeciwpyłne i szczeliny o regulowanej szerokości do rozsypywania spoiw i środków chemicznych,
- sprzętu rolniczego (glebogryzarki, plugofrezarki, brony talerzowe, kultywatory) lub ruchome mieszarki do wymieszania gruntu z materiałami ulepszającymi,
- przewoźnych zbiorników na wodę (drogowe, rolnicze itp.) wyposażonych w urządzenia do równomiernego i kontrolowanego dozowania wody,
- walców ogumionych i gładkich, lekkich i średnich, samojezdnych lub doczepianych, walców wibracyjnych jedno i dwuwalowych, wibracyjnych i wibrouuderzeniowych zagęszczarek do zagęszczania wyprofilowanej warstwy gruntu wymieszanego z dodatkami ulepszającymi.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST-00 „Wymagania ogólne”.
4.2. Transport
Grunty i materiały do mechanicznego ulepszania nawierzchni gruntowej można przewozić dowolnymi środkami transportu. Materiały do chemicznego ulepszania nawierzchni gruntowej należy przewozić zgodnie z wymaganiami norm przedmiotowych.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST-00 "Wymagania ogólne".
5.2. Przygotowanie podłoża
Wymagania dotyczące przygotowania podłoża podano w ST 04.1 KORYTO WRAZ Z PROFILOWANIEM I ZAGĘSZCZANIEM PODŁOŻA
5.3. Wykonanie nawierzchni gruntowej ulepszonej mechanicznie
5.3.1. Projektowanie składu mieszanki optymalnej gruntowej
Przed rozpoczęciem robót Wykonawca powinien dostarczyć Inspektorowi do akceptacji projekt składu mieszanki optymalnej oraz próbki gruntów przeznaczonych na mieszankę, pobrane w obecności Inspektora. Zaprojektowany skład mieszanki powinien odpowiadać wymaganiom podanym w tablicy 3 i na rysunku 1 lub w tablicy 4 i na rysunku 2 i zawierać:
- opis i wyniki badań gruntów,
- określenie wilgotności optymalnej mieszanki wg metody Proctora podanej w normie PN-B-04481 [3].
5.3.2. Wbudowanie i zagęszczenie mieszanki optymalnej gruntowej
W gruntach piaszczystych mieszanka optymalna zaleca się wbudowywać sposobem powierzchniowym. Na wyprofilowanym podłożu w kierunku podłużnym i uformowanym poprzecznie ze spadkiem około 4%, należy na całej powierzchni rozłożyć równomiernie grunt doziarniający (spoisty). Grunt doziarniający może być rozkładany bezpośrednio po przywiezieniu lub gromadzony w pryzmach i rozkładany przed mieszaniem. Przed rozpoczęciem mieszania należy sprawdzić wilgotność gruntów. W przypadku gdy jest ona niższa od wilgotności optymalnej o więcej niż 20 % jej wartości, należy dodać wody do uzyskania wilgotności optymalnej, a w przypadku gdy jest wyższa o więcej niż 10% jej wartości, grunt należy przesuszyć. Mieszanie gruntów należy wykonywać do czasu uzyskania jednolitej barwy i struktury mieszanki. Należy zwracać uwagę, aby wymieszana była cała zaprojektowana grubość warstwy gruntu podłoża. Sprzęt mieszący powinien posuwać się wzdłuż drogi równoległymi pasami. Ślady kolejnych przejazdów powinny nakładać się na szerokości od 10 do 15 cm. Po zakończeniu mieszania nie powinno być w mieszance grudek gruntu większych od 0,5 cm. Wymieszany grunt należy wyrównać i wyprofilować, a następnie zagęścić walcem ogumionym, wielokolbowym lub gladkim o masie od 1,5 do 5,0 Mg. Zagęszczenie nawierzchni o przekroju daszkowym należy rozpoczynać od krawędzi i stopniowo przesuwać pasami podłużnymi częściowo nakładającymi się w kierunku jej osi. Zagęszczenie nawierzchni o jednorożnym spadku należy rozpoczynać od dolnej krawędzi i przesuwać pasami podłużnymi, częściowo nakładającymi się, w kierunku jej górnej krawędzi. Zagęszczenie należy kontynuować do osiągnięcia wskaźnika zagęszczenia wymaganego w dokumentacji projektowej i ST. Jeżeli dokumentacja projektowa lub ST przewiduje wykonanie nawierzchni o grubości powyżej 15 cm, to wbudowanie mieszanki należy wykonać dwurawstwowo. Wszystkie wymienione wyżej czynności należy wykonać oddzielnie dla każdej warstwy. W gruntach gliniastych mieszanka optymalna zaleca się wbudowywać sposobem korytowym. Mieszankę wykonuje się w przygotowanym korycie o głębokości od 30 do 35 cm i spadku poprzecznym co najmniej 4%. Grunty przeznaczone do mieszanki powinny być układane w pryzmach wzdłuż drogi lub bezpośrednio dowożone do koryta. Rozkładają się je tak, aby grubość warstwy mieszanej nie przekraczała 15 cm. Układanie warstw gruntu gliniastego i gruntu piaszczystego należy wykonywać na przemian. Grubość warstw zależy od proporcji gruntów w mieszance optymalnej. Dla ochrony pionowych krawędzi koryta przed uszkodzeniem oraz mieszanki przed zanieczyszczeniem gruntem z poboczy, zaleca się okładanie krawędzi jedną lub dwoma warstwami darni lub deskami ustawianym rębem, które należy usunąć po przemieszaniu gruntów. W gruntach gliniastych dopuszcza się także wbudowywanie mieszanki sposobem powierzchniowym (w przypadku, gdy w podłożu zalegają lekkie gliny). Zasady wykonywania robót sposobem powierzchniowym są analogiczne do podanych przy wbudowywaniu mieszanki w gruntach piaszczystych. Spadek poprzeczny podłoża powinien być większy od 2%.
5.3.3. Projektowanie składu mieszanki gruntu z kruszywami odpadowymi
Przy projektowaniu składu mieszanki gruntu z kruszywem odpadowym należy kierować się zasadami podanymi dla uziarnienia mieszanek optymalnych według niniejszej specyfikacji.
5.3.4. Wbudowanie i zagęszczenie mieszanki gruntu z kruszywami odpadowymi
Do ulepszania nawierzchni gruntowej odpadami kruszywa łamanego zaleca się stosować sposób korytowy, a do ulepszania żużlem paleniskowym lub hutniczym, sposób powierzchniowy. Zasady wykonania nawierzchni powinny być zgodne z podanymi w pkt 5.3.2 niniejszej specyfikacji, odpowiednio dla każdego sposobu. Nawierzchnia gruntowa ulepszona kruszywami odpadowymi po oddaniu do eksploatacji powinna być pielęgnowana. O ile ST nie przewiduje inaczej, w okresie tym należy:
- wyrównywać powstałe zagłębiania i koleiny przy użyciu włoka, szablonu lub równiarki,
- zagęszczać wyrównaną nawierzchnię.
Nawierzchnia gruntowa ulepszona kruszywem łamanym lub żużlem, w okresie od 4 do 6 tygodni po oddaniu jej do eksploatacji, powinna być chroniona przez ograniczenie prędkości pojazdów do 30 km/h oraz równomiernie dogęszczana przez ruch na całej szerokości (przekładany na różne pasy przez odpowiednie ustawienie zastaw).
5.4. Wykonanie nawierzchni gruntowej ulepszonej chemicznie
5.4.1. Projektowanie składu mieszanki gruntu stabilizowanego aktywnymi popiołami lotnymi
Przed rozpoczęciem robót Wykonawca powinien dostarczyć Inżynierowi do akceptacji projekt składu mieszanki oraz próbki gruntu i aktywnych popiołów lotnych oraz ewentualnych dodatków ulepszających, pobrane w obecności Inżyniera.
Projekt składu mieszanki stabilizowanej aktywnymi popiołami lotnymi powinien być opracowany zgodnie z zaleceniami normy BN-71/8933-10 [19].
Projekt składu mieszanki powinien zawierać:
- wyniki badań gruntu przeznaczonego do stabilizacji,
- wyniki badań popiołów lotnych,
- wyniki badań mieszanki gruntu stabilizowanego aktywnymi popiołami lotnymi,
- w przypadkach wątpliwych - wyniki badania jakości wody według normy PN-B-32250 [10],
- wilgotność optymalną mieszanki gruntu z popiołami,
- wymaganą ilość popiołów lotnych w mieszance i ewentualnych dodatków ulepszających.
Zaprojektowany skład mieszanki powinien zapewnić otrzymanie właściwości gruntu stabilizowanego aktywnymi popiołami lotnymi, zgodnych z wymaganiami podanym w tablicy 6.
Tablica 6. Wymagane właściwości mieszanek gruntów stabilizowanych aktywnymi popiołami lotnymi
| Właściwości | Wymaganie |
|--------------------------------------------------|-----------|
| **Stabilizacja aktywnymi popiołami lotnymi** | |
| Wytrzymałość na ściskanie badana wg BN-71/8933-10 [19], MPa, nie mniej niż | |
| □ po 14 dniach | 1,6 |
| □ po 42 dniach | 2,5 |
| Wskaźnik mrozoodporności określony wg BN-71/8933-10 [19], mniej niż | 0,6 |
5.4.2. Wbudowanie i zagęszczenie gruntu stabilizowanego aktywnymi popiołami lotnymi
Stabilizację gruntów aktywnymi popiołami lotnymi należy wykonywać co najmniej dwa miesiące przed spodziewanym wystąpieniem ujemnych temperatur otoczenia. Do stabilizacji gruntów spoilami można stosować ruchome mieszarki lub sprzęt rolniczy. Maszyny te powinny zapewnić wykonanie nawierzchni o wymaganej grubości i właściwościach zgodnych z wymaganiami niniejszej specyfikacji. Przed rozłożeniem popiołów lotnych, grunt powinien być spulchniony i rozdrobniony tak, aby przez sito # 4 mm przechodziło co najmniej 80% gruntu. Na tak przygotowanym gruncie należy rozsypać równomiernie popioły lotne, zgodnie z zaprojektowaną ilością. Po rozłożeniu na gruncie przewidzianej ilości spoilwa, grunt należy kilkakrotnie wymieszać, bez dodania wody, aż do uzyskania jednolitej barwy mieszanki, bez smug i plam na całej grubości warstwy stabilizowanej. Po wymieszaniu gruntu ze spoilwem należy sprawdzić wilgotność mieszanki. Jeżeli wilgotność jest mniejsza od optymalnej o więcej niż 20% jej wartości należy dodać odpowiednią ilość wody. Po dolaniu wody należy rozsypać dodatki ulepszające, jeśli przewidziane jest ich stosowanie i ponownie wymieszać zwilżoną mieszankę do otrzymania jej jednolitej barwy. W przypadku stosowania cementu jako dodatku ulepszającego przy stabilizacji gruntu aktywnymi popiołami lotnymi, czas od momentu rozłożenia cementu do momentu zakończenia mieszania nie powinien być dłuższy od 2 godzin. Po zakończeniu mieszania należy warstwę wyprofilować do wymaganych w dokumentacji projektowej rzędnych oraz spadków poprzecznych. Do tego celu należy użyć równiarki i prowadnic podłużnych układanych każdorazowo na odcinku roboczym. Po wyprofilowaniu mieszanki stabilizowanej aktywnymi popiołami lotnymi należy natychmiast rozpocząć zagęszczanie warstwy. Zagęszczanie nawierzchni o przekroju daszkowym należy rozpoczynać od krawędzi i stopniowo przesuwać pasami podłużnymi częściowo nakładanymi w stronę osi nawierzchni. Zagęszczanie nawierzchni o jednostronnym spadku należy rozpoczynać od dolnej krawędzi nawierzchni i przesuwać pasami podłużnymi, częściowo nakładanymi w stronę jej górnej krawędzi. Wskaźnik zagęszczenia określony zgodnie z BN-77/8931-12 [18] powinien wynosić co najmniej 0,98 maksymalnego zagęszczenia, według normalnej próby Proctora zgodnie z normą PN-B-04481 [3]. Ruch pojazdów po nawierzchni wykonanej z gruntu stabilizowanego aktywnymi popiołami lotnymi może być dopuszczony najwcześniej po upływie 14 dni od jej wykonania, ruch konny po 20 dniach. Nawierzchnię z gruntu stabilizowanego aktywnymi popiołami lotnymi w okresie 14 dni od jej wykonania należy pielęgnować przez przykrycie piaskiem i utrzymywanie go w stanie wilgotnym w okresie wietrznej i suchej pogody.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST-00 "Wymagania ogólne".
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien przeprowadzić badania niezbędne do opracowania projektu składu mieszanki optymalnej lub stabilizowanej spoiwami, w zakresie i czasie określonym w niniejszej specyfikacji.
6.3. Badania w czasie robót
6.3.1. Częstotliwość i zakres badań przy budowie nawierzchni gruntowej ulepszanej mechanicznie
W czasie robót należy sprawdzić:
a) uziarnienie mieszanki optymalnej,
b) jednorodność i głębokość wymieszania,
c) zagęszczenie warstwy,
d) wilgotność mieszanki optymalnej wg dowolnej metody, z tym że zaleca się stosowanie piknometru polowego lub powietrznego
co najmniej 2 razy na dziennej działce roboczej, z tym że maksymalna powierzchnia nawierzchni przypadająca na jedno badanie powinna wynosić 600 m².
6.3.2. Częstotliwość i zakres badań przy budowie nawierzchni gruntowej ulepszanej chemicznie
W czasie robót należy sprawdzać:
a) uziarnienie gruntu,
b) jednorodność i głębokość wymieszania,
c) zagęszczenie warstwy,
d) wilgotność gruntu z popiołami lotnymi wg dowolnej metody, z tym że zaleca się stosowanie piknometru polowego lub powietrznego
co najmniej 2 razy na dziennej działce roboczej, z tym że maksymalna powierzchnia nawierzchni przypadająca na jedno badanie powinna wynosić 600 m²,
e) wytrzymałość 14 i 42-dniową mieszanki gruntu z popiołami lotnymi - co najmniej 1 seria walców (6 szt. Ø 8 cm) na dziennej działce roboczej z tym, że maksymalna powierzchnia przypadająca na jedno badanie powinna wynosić 600 m².
Badania aktywności popiołów lotnych należy wykonywać dla każdej dostawy wg BN-71/8933-10 [19].
Badania wody i dodatków ulepszających należy wykonać w przypadkach wątpliwych.
6.3.3. Badania i pomiary cech geometrycznych
Grubość nawierzchni Wykonawca powinien mierzyć po jej zagęszczeniu w 3 losowo wybranych punktach na każdej dziennej działce roboczej i nie rzadziej niż w 1 punkcie na 400 m² powierzchni.
Dopuszczalne odchyłki od projektowanej grubości nawierzchni nie powinny przekraczać -5% i +10%.
Pozostałe cechy geometryczne nawierzchni powinny być mierzone i oceniane według zasad podanych w pkt 6.2 OST D-05.01.00 „Nawierzchnie gruntowe. Wymagania ogólne”.
7. OBMIAR ROBÓT
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST.-00 Wymagania ogólne”.
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST -00 Wymagania ogólne”.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST.00 Wymagania ogólne”.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena wykonania 1 m² nawierzchni gruntowej ulepszonej obejmuje:
a) dla nawierzchni ulepszonej mechanicznie
- prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
- oznakowanie robót,
- dostarczenie i rozłożenie materiałów warstwami na założoną grubość i szerokość,
- wymieszanie materiałów,
- wyrównanie do wymaganego profilu,
- skropienie wodą i zagęszczenie poszczególnych warstw,
- przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych wymaganych w specyfikacji technicznej,
b) dla nawierzchni ulepszonej chemicznie
- prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
- oznakowanie robót,
- dostarczenie, ustawienie, rozebranie i odwieźienie deskowań,
- dostarczenie do miejsca wbudowania i rozłożenie środka chemicznego,
- wymieszanie w korycie z gruntem podłoża,
- wyrównanie, wyaprofilowanie i zageszczenie,
- przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
1. PN-B-04481 Grunty budowlane. Badanie próbek gruntu
2. PN-B-11111 Kruszywa mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Żwir i mieszanka
3. PN-B-11113 Kruszywa mineralne. Kruszywa naturalne do nawierzchni drogowych. Piasek
4. BN-64/8931-01 Drogi samochodowe. Oznaczanie wskaźnika piaskowego
5. BN-68/8931-04 Drogi samochodowe. Pomiar równości nawierzchni planografem i lata
6. BN-77/8931-12 Oznaczanie wskaźnika zagęszczenia gruntu.
ST-04.3 NAWIERZCHNIA TLUCZNIOWA
1.1. PRZEDMIOT ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) są wymagania dotyczące wykonania i odbioru nawierzchni tłucznioowej.
1.2. ZAKRES STOSOWANIA ST
Specyfikacja techniczna (ST) stanowi dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji związkanych z wykonywaniem nawierzchni tłucznioowych naruszonych podczas prowadzenia robót inżynieryjnych w ramach realizacji zadania "Rozbudowa sieci kanalizacji sanitarnej na terenie miejscowości Majdan Golczarski"
1.3. ZAKRES ROBÓT OBJĘTYCH ST
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem nawierzchni tłuczniowej, wg PN-S-96023 [20].
Nawierzchnię tłucznioową wykonuje się, zgodnie z ustaleniami podanymi w dokumentacji projektowej:
- na podbudowie z kruszywa stabilizowanego cementem
- na warstwie gruntu ulepszonego wapnem lub popiołami lotnymi względnie na warstwie odcinającej - w przypadku podłoża nieprzepuszczalnego.
1.4. OKREŚLENIA PODSTAWOWE
1.4.1. Nawierzchnia tłuczniowa - jedna lub więcej warstw z tłucznia i klinca kamiennego, leżących na podłożu naturalnym lub ulepszonym, zaklinowanych i uzdatnionych do bezpośredniego przejmowania ruchu.
1.4.2. Kruszywo łamane - materiał ziarnisty uzyskany przez mechaniczne rozdrobnienie skał litych, wg PN-B-01100 [1].
1.4.3. Kruszywo łamane zwykłe - kruszywo uzyskane w wyniku co najmniej jednokrotnego przekruszenia skał litych i rozsiania na frakcje lub grupy frakcji, charakteryzujące się ziarnami ostrokrawędziastymi o nieforemnym kształtach, wg PN-B-01100 [1].
1.4.4. Tłuczeń - kruszywo łamane zwykłe o wielkości ziaren od 31,5 mm do 63 mm.
1.4.5. Kliniec - kruszywo łamane zwykłe o wielkości ziaren od 4 mm do 31,5 mm.
1.4.6. Miał - kruszywo łamane zwykłe o wielkości ziaren do 4 mm.
1.4.7. Mieszanka drobna granulowana - kruszywo uzyskane w wyniku rozdrobnienia w granulatorach łamanej kruszywa zwykłego, charakteryzujące się chropowatymi powierzchniami i foremnym kształtem ziarn o stępowych krawędziach i narożach, o wielkości ziaren od 0,075 mm do 4 mm.
1.4.8. Piasek - kruszywo naturalne o wielkości ziaren do 2 mm.
1.4.9. Pozostałe określenia są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i definicjami podanymi w OST D-05.02.00 „Nawierzchnie twarde nieulepszone. Wymagania ogólne” pkt 1.4.
1.5. OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE ROBÓT
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST -00 “Wymagania ogólne”
2. MATERIAŁY
2.1. OGÓLNE WYMAGANIA DOTYCZĄCE MATERIAŁÓW
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania podano w ST -00, “Wymagania ogólne”.
2.2. RODZAJE MATERIAŁÓW
Materiałami stosowanymi przy wykonaniu nawierzchni tłucznioowej wg PN-S-96023 [20] są:
- kruszywo łamane zwykłe - tłuczeń i kliniec, wg PN-B-11112 [15],
- mieszanka drobna granulowana, wg PN-B-11112 [15],
- kruszywo do zamulenia górnej warstwy nawierzchni - miał, wg PN-B-11112 [15] lub piasek wg PN-B-11113 [16],
- woda do skorpionia podczas wałowania i zamulania.
2.3. WYMAGANIA DLA MATERIAŁÓW
Klasa i gatunek kruszywa, w zależności od kategorii ruchu, powinna być zgodna z wymaganiami normy PN-S-96023 [20].
dla dróg obciążonych ruchem:
- średnim i lekkośrednim - kruszywo klasy co najmniej II gatunek 2,
- lekkim i bardzo lekkim - kruszywo klasy II lub III, gatunek 2.
Wymagania dla kruszywa podano w tablicach 1, 2 i 3.
Tablica 1. Wymagania dla tłucznia i klinica klasy II i III według PN-B-11112 [15]
| Lp. | Właściwości | Wymagania |
|-----|------------------------------------------------------------------------------|-----------|
| | | klasa II |
| 1 | Ścieralność w bębnie kulowym (Los Angeles) wg PN-B-06714-42 [13]: | |
| | a) po pełnej liczbie obrotów, % ubytku masy, nie więcej niż: | |
| | - w tłuczniu | 35 |
| | - w klincu | 40 |
| | b) po 1/5 pełnej liczby obrotów, % ubytku masy w stosunku do ubytku masy po pełnej liczbie obrotów, nie więcej niż: | 30 |
| 2 | Nasiąkliwość, wg PN-B-06714-18 [9], % (m/m), nie więcej niż: | |
| | a) dla kruszyw ze skał magmowych i przeobrażonych | 2,0 |
| | b) dla kruszyw ze skał osadowych | 3,0 |
| 3 | Odporność na działanie mrozu, wg PN-B-06714-20 [11], % ubytku masy, nie więcej niż: | |
| | a) dla kruszyw ze skał magmowych i przeobrażonych | 4,0 |
| Lp. | Właściwości | Wymagania |
|-----|------------------------------------------------------------------------------|-----------|
| 1 | Uziarnienie wg PN-B-06714-15 [7]: | |
| | a) zawartość ziaren mniejszych niż 0,075 mm, odsianych na mokro, % (m/m), nie więcej niż: | |
| | - w tłuczniu | 3 |
| | - w klincu | 4 |
| | b) zawartość frakcji podstawowej w tłuczniu lub klincu, % (m/m), nie mniej niż: | 75 |
| | c) zawartość podziarna w tłuczniu lub klincu, % (m/m), nie więcej niż: | 15 |
| | d) zawartość nadziarna w tłuczniu lub klincu, % (m/m), nie więcej niż: | 15 |
| 2 | Zawartość zanieczyszczeń obcych w tłuczniu lub klincu, wg PN-B-06714-12 [6], % (m/m), nie więcej niż: | 0,2 |
| 3 | Zawartość ziarn nieforemnych, wg PN-B-06714-16 [8], % (m/m), nie więcej niż: | |
| | - w tłuczniu | 40 |
| | - w klincu | nie bada się |
| 4 | Zawartość zanieczyszczeń organicznych w tłuczniu lub klincu wg PN-B-06714-26 [12], barwa cieczy nie ciemniejsza niż: | wzorcowa |
Tablica 3. Wymagania dla miału i mieszanki drobnej granulowanej wg PN-B-11112[15]
| Lp. | Właściwości | Wymagania dla miału |
|-----|------------------------------------------------------------------------------|---------------------|
| 1 | Zawartość zanieczyszczeń obcych, wg PN-B-06714-12 [6], % (m/m), nie więcej niż: | 0,5 |
| 2 | Wskaźnik piaskowy, wg BN-64/8931-01 [22], nie mniejszy niż: | |
| | - dla kruszywa z wyjątkiem wapieni | 20 |
| | - dla kruszywa z wapieni | 20 |
| 3 | Zawartość zanieczyszczeń organicznych, wg PN-B-06714-26 [12]. Barwa cieczy nie ciemniejsza niż: | wzorcowa |
| 4 | Zawartość nadziarna, wg PN-B-06714-15 [7], % (m/m), nie więcej niż: | 20 |
| 5 | Zawartość frakcji od 2,0 mm do 4,0 mm, wg PN-B-06714-15 [7], % (m/m), nie mniej niż: | nie bada się |
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST-00 "Wymagania ogólne".
3.2. Sprzęt do wykonania nawierzchni
Wykonawca przystępujący do wykonania robót powinien wykazać się możliwością korzystania z następującego sprzętu:
- układarek lub równiarek do rozścierania tłucznia,
- walców statycznych, zwylkłe o nacisku jednostkowym co najmniej 30 kN/m, ew. walców wibracyjnych o nacisku jednostkowym wału wibrującego co najmniej 18 kN/m lub płytowych zagęszczarek wibracyjnych o nacisku jednostkowym co najmniej 16 kN/m²,
- przewoźnych zbiorników do wody (beczkowozów) zaopatrzonych w urządzenia do rozpryskiwania wody oraz pomp do napełniania beczkowozów wodą.
4. TRANSPORT
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST -00 Wymagania ogólne".
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST -00 Wymagania ogólne".
5.2. Przygotowanie podłoża
Podłoże pod nawierzchnię tłucznioną powinno być przygotowane zgodnie z warunkami ogólnymi określonymi w ST- 00 Wymagania ogólne".
Nawierzchnia tłucznioną powinna być ułożona na podłożu zapewniającym nieprzenikanie drobnych cząstek gruntu do warstwy nawierzchni. Na gruncie spoistym, pod nawierzchnią tłucznioną powinna być ułożona warstwa odcinająca albo warstwa geotekstyliów.
W przypadku zastosowania pomiędzy warstwą nawierzchni tłucznionej a spoistym gruntem podłoża warstwy odcinającej, powinien być spełniony warunek nieprzenikania cząstek drobnych, wyrażony wzorem:
\[
\frac{D_{15}}{D_{85}} \leq 5
\]
gdzie:
\(D_{15}\) – wymiar sita, przez które przechodzi 15% ziarn warstwy odcinającej,
\(D_{85}\) – wymiar sita, przez które przechodzi 85% ziarn gruntu podłoża.
Geotekstylia przewidziane do użycia pod nawierzchnię tłucznioną powinny posiadać aprobatę techniczną wydaną przez uprawnioną jednostkę. W szczególności wymagana jest odpowiednia wytrzymałość mechaniczna geotekstylów, uniemożliwiająca ich przebiecie przez ziarna tłucznia oraz odpowiednie właściwości filtracyjne, dostosowane do uziarnienia podłoża gruntowego.
5.3. Odcinek próbny
Nie przewiduje się wykonania odcinka próbnego.
5.4. Wbudowanie i zagęszczanie kruszywa
Minimalna grubość warstwy nawierzchni tłucznionowej nie może być po zagęszczeniu mniejsza od 7 cm.
Maksymalna grubość warstwy nawierzchni po zagęszczeniu nie może przekraczać 20 cm. Nawierzchnię o grubości powyżej 20 cm należy wykonywać w dwóch warstwach.
Kruszywo grube powinno być rozkładane w warstwie o jednakowej grubości, przy użyciu układarki albo równiarki. Grubość rozłożonej warstwy luźnego kruszywa powinna być taka, aby po jej zagęszczeniu i zaklinowaniu osiągnięto grubość projektowaną.
Kruszywo grube po rozłożeniu powinno być zagęszczane przejściom walca statycznego gladkiego, o nacisku jednostkowym nie mniejszym niż 30 kN/m. Zagęszczenie nawierzchni o przekroju daszkowym powinno rozpoczynać się od krawędzi i stopniowo przesuwać pasami podłużnymi, częściowo nakładającymi
się, w kierunku jej osi. Zagęszczanie nawierzchni o jednostronnym spadku poprzecznym powinno rozpoczynać się od dolnej krawędzi i przesuwać pasami podłużnymi, częściowo nakładającymi się, w kierunku jej górnej krawędzi. Dobór walca gładkiego w zależności od twardości tłucznia, można przyjmować według tablicy 4.
Tablica 4. Dobór walca gładkiego w zależności od twardości tłucznia
| Twardość i wytrzymałość na ściskanie skały, z której wykonano tłuczeń | Dopuszczalny nacisk kN/m szerokości tylnych kół walca |
|---------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------|
| Miękka, od 30 do 60 MPa | od 55 do 70 |
| Średniotwarda, od 60 do 100 MPa | od 65 do 80 |
| Twarda, od 100 do 200 MPa | od 75 do 100 |
| Bardzo twarda, ponad 200 MPa | od 90 do 120 |
Zagęszczanie można zakończyć, gdy przed kołami walca przestają się tworzyć fale, a ziarno tłucznia o wymiarze około 40 mm pod naciskiem koła walca nie wtrąca się w nawierzchnię, lecz miazdzy się na niej. Po zagęszczeniu warstwy kruszywa grubego należy zaklinować ją poprzez stopniowe rozsypianie klinca od 4 do 20 mm i mieszanki drobnej granulowanej od 0,075 do 4 mm przy ciągłym zagęszczaniu walcem statycznym gładkim.
Warstwy dolnej (o ile układa się na niej od razu warstwę górną) nie klinuje się, gdyż niecałkowicie wypełnione przestrzenie między ziarnami tłucznia powodują lepsze związańie obu warstw ze sobą. Natomiast górną warstwę należy klinować tak długo, dopóki wszystkie przestrzenie nie zostaną wypełnione klincem.
W czasie zagęszczania walcem gładkim zaleca się skrapiać kruszywo wodą tak często, aby było stale wilgotne, co powoduje, że kruszywo mniej się kruszy, mniej wyokrąglą i łatwiej układa szczelnie pod walcem. Zagęszczenie można uważać za zakończone, jeśli nie pojawiają się ślady po walcach i wybruszenie warstwy kruszywa przed wałami. Jeśli dokumentacja projektowa, ST lub Inżynier przewiduje zamulenie górnej warstwy nawierzchni, to należy rozsypać cienką warstwę miału (lub ew. piasku), obficie skropić go wodą i wcierać, w zaklinowaną warstwę tłucznia, wytworzoną papkę szczotkami z piasawy. W trakcie zamulania należy przepuścić kilka razy walec na szybkim biegu transportowym, aby papka została weszana w głęb warstwy. Wały walca należy obficie polewać wodą, w celu uniknięcia przylegania do nich papki, ziarn klinca i tłucznia. Zamulanie jest zakończone, gdy papka przestanie przenikać w głęb warstwy. Jeśli nie wykonuje się zamulenia nawierzchni, to do klinowania kruszywa grubego należy dodawać również miał.
W przypadku zagęszczania kruszywa sprzętem wibracyjnym (walcami wibracyjnymi o nacisku jednostkowym wału wibrującego co najmniej 18 kN/m lub płytowymi zagęszczarkami wibracyjnymi o nacisku jednostkowym co najmniej 16 kN/m²), zagęszczenie należy przeprowadzać według zasad podanych dla walców gładkich, lecz bez skrapiania kruszywa wodą. Liczbę przejść sprzętu wibracyjnego zaleca się ustalić na odcinku próbnym.
W pierwszych dniach po wykonaniu nawierzchni należy dbać, aby była ona stale wilgotna. Nawierzchnia, jeśli nie była zagęszczana urządzeniami wibracyjnymi, powinna być równomiernie zajeżdżana (dogęszczona) przez samochody na całej jej szerokości w okresie od 2 do 6 tygodni, w związku z czym zaleca się przekładanie ruchu na różne pasy przez odpowiednie ustawianie zastaw.
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST - 00 Wymagania ogólne".
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien wykonać badania kruszyw przeznaczonych do wykonania robót i przedstawić wyniki tych badań Inspektorowi do akceptacji. Badania te powinny obejmować wszystkie właściwości kruszywa określone w p. 2.3 niniejszej specyfikacji.
6.3. Badania w czasie robót
W czasie robót przy budowie nawierzchni tłuczniowej należy kontrolować z częstotliwością podaną poniżej, następujące właściwości:
a) uziarzenie kruszywa, zawartość zanieczyszczeń obcych w kruszywie i zawartość ziarn nieforemnych w kruszywie – co najmniej 1 raz na dzienne działce roboczej z tym, że maksymalna powierzchnia nawierzchni przypadająca na jedno badanie powinna wynosić 600 m²,
b) ścieralność kruszywa, nasiąkliwość kruszywa, odporność kruszywa na działanie mrozu – przy każdej
zmianie źródła pobierania materiałów.
Próbki należy pobierać w sposób losowy z rozłożonej warstwy, przed jej zagęszczeniem. Wyniki badań powinny być na bieżąco przekazywane Inżynierowi.
Badania pełne kruszywa, obejmujące ocenę wszystkich właściwości określonych w p. 2.3 powinny być wykonane przez Wykonawcę z częstotliwością gwarantującą zachowanie jakości robót i zawsze w przypadku zmiany źródła pobierania materiałów oraz na polecenie Inżyniera. Próbki do badań pełnych powinny być pobierane przez Wykonawcę w sposób losowy w obecności Inżyniera.
6.4. Badania i pomiary cech geometrycznych nawierzchni tłucznioowej
Grubość warstwy Wykonawca powinien mierzyć natychmiast po jej zagęszczeniu, co najmniej w dwóch losowo wybranych punktach na każdej dzielnej działce roboczej i nie rzadziej niż w jednym punkcie na 400 m² nawierzchni.
Dopuszczalne odchyłki od projektowanej grubości nawierzchni nie powinny przekraczać ± 10%.
6.5. Pomiar nośności nawierzchni
Pomiary nośności nawierzchni tłucznioowej należy wykonać płytą o średnicy 30 cm, zgodnie z BN-64/8931-02 [23]. Pomiar należy wykonać nie rzadziej niż raz na 3000 m², lub według zaleceń inżyniera.
Nawierzchnia tłuczniowa powinna spełniać wymagania dotyczące nośności podane w tablicy 5.
Tablica 5. Wymagana nośność nawierzchni tłucznioowej
| Kategoria ruchu | Minimalny moduł odkształcenia mierzony przy użyciu płyty o średnicy 30 cm, MPa |
|----------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------|
| | pierwotny |
| Ruch bardzo lekki i lekki | 100 |
| Ruch lekkośredni i średni | 100 |
Zagęszczenie nawierzchni tłuczniowej należy uznać za prawidłowe wtedy, gdy stosunek wtórnego modułu odkształcenia do pierwotnego modułu odkształcenia, mierzonych przy użyciu płyty o średnicy 30 cm, jest nie większy od 2,2 ( \( \frac{M_{\text{II}}}{M_{\text{I}}} : M_{\text{II}} \leq 2,2 \) ).
6.6. Zasady postępowania z wadliwie wykonanymi odcinkami nawierzchni
6.6.1. Niewłaściwe uziarnienie i właściwości kruszywa
Wszystkie kruszywa nie spełniające wymagań podanych w odpowiednich punktach specyfikacji zostaną odrzucone. Jeżeli kruszywa, nie spełniające wymagań zostaną wbudowane, to na polecenie Inżyniera, Wykonawca wymieni je na właściwe, na własny koszt.
6.6.2. Niewłaściwe cechy geometryczne nawierzchni
Wszystkie powierzchnie nawierzchni, które wykazują większe odchylenia cech geometrycznych od określonych w punkcie 6.3.2 powinny być naprawione przez spulchnienie lub zerwanie na całą grubość warstwy, wyrownane i powtórnie zagęszczone. Dodanie nowego materiału bez spulchnienia wykonanej warstwy jest niedopuszczalne.
Roboty te Wykonawca wykona na własny koszt. Po ich wykonaniu nastąpi ponowny pomiar i ocena.
6.6.3. Niewłaściwa nośność nawierzchni
Jeżeli nośność nawierzchni będzie mniejsza od wymaganej, to Wykonawca wykona wszelkie roboty niezbędne do zapewnienia wymaganej nośności, zalecone przez Inżyniera.
Koszty tych dodatkowych robót poniesie Wykonawca tylko wtedy, gdy zaniżenie nośności nawierzchni wynikło z niewłaściwego wykonania przez Wykonawcę robót.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST - 00 "Wymagania ogólne".
7.2. Jednostka obmiarowa
Jednostką obmiarową jest m² (metr kwadratowy).
8. ODBIÓR ROBÓT
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST - 00 Wymagania ogólne".
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST -00 Wymagania ogólne".
9.2. Cena jednostki obmiarowej
Cena 1 m² nawierzchni tłuczniowej obejmuje:
- prace pomiarowe i oznakowanie robót,
- dostarczenie materiałów na miejsce wbudowania,
- rozłożenie warstwy kruszywa grubego (tłucznia, klinca),
- zaklinowanie warstwy kruszywa grubego, skropienie wodą i zagęszczenie
- przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych wymaganych w specyfikacji technicznej.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
Przepisy związane podano w ST -00 Wymagania ogólne". | 679c2e6a-d69e-4e03-b569-77543773d0e7 | finepdfs | 1.960938 | CC-MAIN-2022-40 | http://jarocin.bip.gmina.pl/upload/SPECYFIKACJE%20TECHNICZNE%20MAJDAN%20GOLCZA%C5%83SKI.pdf | 2022-09-25T06:09:04+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030334514.38/warc/CC-MAIN-20220925035541-20220925065541-00489.warc.gz | 35,312,727 | 0.999939 | 0.999983 | 0.999983 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | true | [
1653,
1828,
4195,
8362,
12424,
16943,
21573,
25428,
29879,
34361,
38831,
42156,
45387,
48825,
49153,
51210,
55731,
58351,
61102,
66421,
69060,
72039,
75423,
77447,
82006,
84421,
85228,
85423,
88789,
93801,
98446,
102262,
105552,
109083,
113072,
1... | 1 | 0 |
OGÓLNE WARUNKI UMOWY W SPRAWIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO
1. DEFINICJE I POSTANOWIENIA OGÓLNE
Następujące terminy występujące w Umowie będą interpretowane we wskazany poniżej sposób:
1.1 Definicje.
A. „Umowa" oznacza umowę w sprawie Zamówienia Publicznego zawartą między Zamawiającym i Wykonawcą wraz ze wszystkimi aneksami i załącznikami do tej Umowy.
C. „OWU" oznacza niniejsze Ogólne Warunki Umowy w Sprawie Zamówienia Publicznego.
B. „Zamówienie Publiczne" oznacza zamówienie publiczne w rozumieniu obowiązujących przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo Zamówień Publicznych zwanej dalej „ustawą PZP" (tekst jednolity, Dz.U. z 2017r., poz. 1579 z późn. zmianami), w wyniku którego doszło do zawarcia Umowy.
D. „SIWZ" oznacza Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia.
F. „Paliwa" oznaczają paliwa płynne takie jak olej napędowy i benzyna bezołowiowa, których dostawa jest przedmiotem Zamówienia Publicznego zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w SIWZ.
E. „Strona" oznacza Zamawiającego lub Wykonawcę, w zależności od kontekstu; a „Strony" oznacza łącznie Zamawiającego i Wykonawcę.
G. „Usługi" oznaczają usługi towarzyszące dostawie Paliw, takie jak np. usługi myjni, usługi odkurzania itp., jeżeli ich świadczenie jest przedmiotem Zamówienia Publicznego zgodnie z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w SIWZ
1.2
H. „Miejsce Dostawy" oznacza miejsce lub miejsca dostawy Paliwa lub świadczenia Usług oznaczone w SIWZ lub ofercie Wykonawcy.
OWU mają zastosowanie w takim zakresie, w jakim nie są modyfikowane lub uchylane przez SIWZ.
Postanowienia ogólne.
2. PRZEDMIOT UMOWY
2.1.1 Na podstawie Umowy Wykonawca zobowiązuje się zapewnić Zamawiającemu możliwość odbioru Paliwa w stacji paliw o lokalizacji i czasie pracy zgodnym z wymaganiami SIWZ, a Zamawiający zobowiązuje się Paliwa odebrać i zapłacić Wykonawcy cenę za odebrane Paliwa.
2.1.3 Wynagrodzenie należne Wykonawcy za świadczenie Usług nie wchodzi w skład ceny Paliwa.
2.1.2 Wykonawca może być zobowiązany na warunkach określonych w SIWZ do wykonania Usług.
2.1.4 Dostawa Paliwa i świadczenie Usług nastąpi zgodnie z wymaganiami określonymi w SIWZ.
3. WARUNKI DOSTAWY
2.1.5 W przypadku, gdy dostawa Paliwa lub świadczenie Usług mają charakter periodyczny, SIWZ oznacza czas, na jaki zostanie zawarta Umowa.
3.1.1 Jeżeli SIWZ nie stanowią inaczej, korzyści i ciężary związane z Paliwami oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia Paliwa przechodzą na Zamawiającego z chwilą wydania Paliwa Zamawiającemu lub osobie trzeciej wskazanej na piśmie przez Zamawiającego.
4. WYDANIE PALIWA
3.1.2 Miejscem Dostawy jest stacja paliw o lokalizacji i czasie pracy zgodnym z wymaganiami SIWZ chyba, że SIWZ stanowi inaczej.
4.1.1 Jeżeli SIWZ nie określa warunków dostawy inaczej, za dzień wydania Paliwa Zamawiającemu uważa się dzień, w którym Paliwa zostały odebrane przez Zamawiającego.
5. SPRAWDZENIE I ODBIÓR PALIWA
4.1.2 Wydanie Paliwa lub świadczenie Usług przez Wykonawcę następuje na stacjach paliw Wykonawcy chyba, że SIWZ stanowi inaczej.
5.1.1 Wykonawca umożliwi Zamawiającemu sprawdzenie Paliwa w celu przeprowadzenia procedury odbioru Paliwa w Miejscu Dostawy.
5.1.2 Sprawdzenie Paliwa będzie polegało na upewnieniu się, że Paliwa są wolne od wad, a w szczególności, że odpowiadają one opisowi przedmiotu zamówienia zawartemu w SIWZ.
5.1.4 Odbiór Paliwa odbywać się będzie sukcesywnie wg potrzeb Zamawiającego w Miejscu Dostawy chyba, że SIWZ stanowi inaczej.
5.1.3 Sprawdzenie Paliwa dla potrzeb oceny stanu wykonania Umowy nastąpi według zasad określonych w SIWZ, przy czym w szczególności może ono polegać na sprawdzeniu wszystkich lub losowo wybranych Paliw albo sprawdzeniu dokonanym zgodnie z możliwymi do zastosowania normami technicznymi.
5.1.5 Dokonanie odbioru Paliwa zgodnie z postanowieniami OWU nie zwalnia Wykonawcy od roszczeń z tytułu rękojmi za wady lub gwarancji jakości.
6. RĘKOJMIA ZA WADY FIZYCZNE I PRAWNE
6.1.1 Wykonawca jest odpowiedzialny względem Zamawiającego za wszelkie wady fizyczne Paliwa.
6.1.3 Wykonawca jest odpowiedzialny względem Zamawiającego za wszelkie wady prawne Paliwa, w tym również za ewentualne roszczenia osób trzecich wynikające z naruszenia praw własności intelektualnej lub przemysłowej, w tym praw autorskich, patentów, praw ochronnych na znaki towarowe oraz praw z rejestracji na wzory użytkowe i przemysłowe, pozostające w związku z wprowadzeniem Paliwa do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
6.1.2 Przez wadę fizyczną rozumie się w szczególności jakąkolwiek niezgodność Paliwa z opisem przedmiotu zamówienia zawartym w SIWZ.
6.1.4 Na żądanie Zamawiającego Wykonawca zwolni Zamawiającego od ewentualnych roszczeń osób trzecich wynikających z naruszenia praw własności intelektualnej lub przemysłowej, w tym praw autorskich, patentów, praw ochronnych na znaki towarowe oraz praw z rejestracji na wzory użytkowe i przemysłowe, pozostające w związku z wprowadzeniem Paliwa do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
7. GWARANCJA JAKOŚCI, REKLAMACJE
7.1.1 Wykonawca gwarantuje Zamawiającemu, że Paliwa dostarczone w ramach Umowy są wolne od wad fizycznych. Zamawiający może wykonywać uprawnienia z tytułu gwarancji niezależnie od uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne Paliwa.
7.1.3 Wykonawca ponosi wobec Zamawiającego odpowiedzialność za wyrządzone szkody, będące normalnym następstwem niewykonania lub nienależytego wykonania przedmiotu umowy.
7.1.2 Jeżeli SIWZ nie stanowi inaczej, odpowiedzialność z tytułu gwarancji jakości obejmuje zarówno wady powstałe z przyczyn tkwiących w Paliwach w chwili dokonania ich odbioru przez Zamawiającego, jak i wszelkie inne wady fizyczne Paliwa, powstałe z przyczyn, za które Wykonawca lub inny gwarant ponosi odpowiedzialność, pod warunkiem, że wady te ujawnią się w ciągu terminu obowiązywania gwarancji.
8. ZABEZPIECZENIE NALEŻYTEGO WYKONANIA UMOWY
8.1.1 Zamawiający nie ustanowił zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
9. ZAPŁATA CENY
9.1.1 Zapłata ceny za odebrany Paliwa nastąpi po dokonaniu odbioru Paliwa przez Zamawiającego (np. w następujących okresach rozliczeniowych: I okres rozliczeniowy od 1 do 15 dnia miesiąca, II okres rozliczeniowy od 16 do ostatniego dnia miesiąca, na podstawie sporządzonego przez Wykonawcę raportu transakcji - za datę sprzedaży uznaje się ostatni dzień danego okresu rozliczeniowego), przelewem na rachunek bankowy wskazany przez Wykonawcę w wystawionej fakturze chyba, że SIWZ stanowi inaczej.
9.1.3 Jako narzędzia rejestrowania i kontrolowania transakcji, dopuszcza się możliwość korzystania
9.1.2 Dostawy Paliwa oraz świadczenie Usług odbywać się będą po cenach detalicznych (brutto) obowiązujących na danej stacji paliw Wykonawcy w momencie realizacji transakcji chyba, że SIWZ lub umowa zawarta na podstawie oferty Wykonawcy stanowi inaczej.
z systemu elektronicznych kart wydanych przez Wykonawcę.
9.1.5 Płatności będą dokonywane przez Zamawiającego w terminie do 21 dni od doręczenia Zamawiającemu faktury chyba, że SIWZ stanowi inaczej (Zamawiający dopuszcza możliwość zaakceptowania terminu płatności 21 dni od daty wystawienia faktury w formie elektronicznej w przypadku gdy stosowna informacja o jej dostępności dla Zamawiającego lub faktura w dniu jej wystawienia zostanie przesłana na adres e-mail Zamawiającego).
9.1.4 Wszelkie płatności należne Wykonawcy zostaną dokonane na podstawie prawidłowo wystawionych faktur opisujących dostarczone Paliwa i wykonane Usługi.
9.1.6 O ile SIWZ nie stanowi inaczej, wszelkie płatności będą dokonywanie w złotych polskich.
9.1.8 Zamawiający zastrzega sobie prawo do zmniejszenia ilości pobranych Paliw /odpowiednio do aktualnych potrzeb w okresie realizacji zamówienia/ - Wykonawcy nie będą przysługiwały w takiej sytuacji żadne roszczenia z tytułu zrealizowania mniejszej ilości dostaw, niż te, które zostały określone w Przedmiocie zamówienia opisanym w SIWZ.
9.1.7 Wykonawca ponosi odpowiedzialność wobec Zamawiającego za rzetelność, prawidłowość i terminowość rozliczenia wszelkich podatków i innych należności publicznoprawnych podlegających doliczeniu do ceny.
10. ZMIANA STRON UMOWY I KORZYSTANIE Z PODWYKONAWCÓW
10.1.1 Wykonawca nie może przenieść na osobę trzecią praw obowiązków wynikających z Umowy, w całości lub w części. Wykonawca może jednak dokonać cesji wierzytelności o zapłatę ceny za dostarczone Paliwa lub przenieść obowiązek zapłaty kar umownych oraz odszkodowań należnych Zamawiającemu, za uprzednią zgodą Zamawiającego wyrażoną na piśmie.
10.1.3 Wykonawca zapewni, że podwykonawcy będą przestrzegać wszelkich postanowień Umowy.
10.1.2 Wykonawca nie może zaangażować podwykonawców, do wykonania części zamówienia, które nie były wskazane w ofercie Wykonawcy na wykonanie Zamówienia Publicznego, bez uprzedniej zgody Zamawiającego wyrażonej na piśmie.
10.1.4 Wykonawca odpowiada wobec Zamawiającego za wszelkie działania lub zaniechania swoich podwykonawców jak za swoje działania lub zaniechania.
11. ODSTĄPIENIE OD UMOWY
11.1.1 Każda ze Stron Umowy, niezależnie od pozostałych praw przysługujących jej w związku z naruszeniem przez drugą Stronę postanowień zawartej Umowy, może odstąpić od Umowy za pisemnym powiadomieniem drugiej Strony, gdy:
B. po upływie 3 miesięcy od dnia zawieszenia realizacji obowiązków drugiej Strony wynikających z Umowy w rezultacie wystąpienia Siły Wyższej, jeżeli przed upływem powyższego terminu nie ustanie działanie Siły Wyższej,
A. wobec drugiej Strony otwarta zostanie likwidacja lub złożony zostanie wniosek o ogłoszenie jej upadłości,
C. po ustaniu Siły Wyższej druga Strona nie przystąpiła niezwłocznie do wykonania Umowy lub nie spełniła swojego świadczenia wynikającego z zawartej Umowy w ciągu okresu wskazanego w SIWZ, liczonego od dnia ustania działania Siły Wyższej
12. SIŁA WYŻSZA
11.1.2 W razie wystąpienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie Umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia Umowy, Zamawiający może odstąpić od Umowy w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o powyższych okolicznościach. W takim wypadku Wykonawca może żądać jedynie wynagrodzenia należnego mu z tytułu dostawy Paliwa lub świadczenia Usług do dnia odstąpienia od Umowy.
12.1.1 Na czas działania Siły Wyższej obowiązki Strony, która nie jest w stanie wykonać danego obowiązku ze względu na działanie Siły Wyższej, ulegają zawieszeniu.
12.1.2 Strona Umowy, która opóźnia się ze swoim świadczeniem wynikającym z niniejszej Umowy ze względu na działanie Siły Wyższej nie jest narażona na utratę zabezpieczenia wykonania Umowy, kary
umowne lub odstąpienie od Umowy przez drugą Stronę z powodu niedopełnienia obowiązków Umownych.
12.1.4 Każda ze Stron jest obowiązana do niezwłocznego zawiadomienia drugiej ze Stron o zajściu przypadku Siły Wyższej. O ile druga ze Stron nie wskaże inaczej na piśmie, Strona, która dokonała zawiadomienia będzie kontynuowała wykonywanie swoich obowiązków wynikających z Umowy, w takim zakresie, w jakim jest to praktycznie uzasadnione, jak również musi podjąć wszystkie alternatywne działania zmierzające do wykonania Umowy, których podjęcia nie wstrzymuje zdarzenie Siły Wyższej.
12.1.3 Dla potrzeb Umowy, „Siła Wyższa" oznacza zdarzenie, którego wystąpienie jest niezależne od Stron i któremu nie mogą one zapobiec przy zachowaniu należytej staranności, a w szczególności: wojny, stany nadzwyczajne, klęski żywiołowe, epidemie, ograniczenia związane z kwarantanną, embargo, rewolucje, zamieszki i strajki.
12.1.5 Z zastrzeżeniem ust. 12.1.1. lit. B i C, w przypadku ustania Siły Wyższej, Strony niezwłocznie przystąpią do realizacji swych obowiązków wynikających z Umowy.
13. POUFNOŚĆ
13.1.1 Umowa jest jawna i podlega udostępnianiu na zasadach określonych w przepisach o dostępie do informacji publicznej. Niemniej, Wykonawcy nie wolno, bez uprzedniej pisemnej zgody Zamawiającego, ujawnić treści Umowy ani jakiejkolwiek specyfikacji, planu, rysunku, wzoru, lub informacji dostarczonej przez Zamawiającego lub na jego rzecz w związku z tą Umową, jakiejkolwiek osobie trzeciej.
13.1.3 Jakikolwiek dokument inny niż Umowa, o którym mowa w ust. 14.1.1., pozostaje własnością Zamawiającego i po zakończeniu realizacji Umowy, na żądanie Zamawiającego, podlega zwrotowi wraz ze wszystkimi jego kopiami oraz nośnikami, na których dokument ten został zapisany w wersji elektronicznej.
13.1.2 Wykonawcy nie wolno, bez uprzedniej pisemnej zgody Zamawiającego, wykorzystywać jakichkolwiek dokumentów lub informacji, o których mowa w ust. 14.1.1. w innych celach niż wykonanie Umowy.
14. ROZSTRZYGANIE SPORÓW
14.1.1 Zamawiający i Wykonawca podejmą starania w celu polubownego rozstrzygnięcia wszelkich sporów powstałych między nimi albo między Zamawiającym a podwykonawcami, a wynikających z Umowy lub pozostających w pośrednim bądź bezpośrednim związku z Umową, na drodze bezpośrednich negocjacji.
15. PRAWO WŁAŚCIWE, JĘZYK I EGZEMPLARZE UMOWY, ZMIANY UMOWY
14.1.2 Jeśli po 30 dniach od rozpoczęcia bezpośrednich negocjacji, Zamawiający i Wykonawca nie są w stanie polubownie rozstrzygnąć sporu, to każda ze Stron może poddać spór rozstrzygnięciu przez sąd miejscowo właściwy dla siedziby Zamawiającego.
15.1.1 Umowa podlega prawu polskiemu i zgodnie z nim powinna być interpretowana. W zakresie nieuregulowanym w Umowie znajdują zastosowanie przepisy regulujące kwestię udzielania zamówień publicznych, a w zakresie niesprzecznym z tymi przepisami – Kodeks cywilny.
15.1.3 Liczbę egzemplarzy zawieranej Umowy dla każdej ze Stron z uwzględnieniem wersji językowych określą Strony przed jej zawarciem chyba, że SIWZ stanowi inaczej.
15.1.2 Umowa winna zostać zawarta w języku polskim, a jeżeli tak stanowi SIWZ również w innej wersji językowej. W razie rozbieżności między wersjami językowymi Umowy rozstrzygającą jest jej wersja polska.
15.1.4 Wszelkie zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności i będą mogły dotyczyć tylko i wyłącznie zmian wynikających z nw. powodów:
B. Z powodu zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację Przedmiotu Umowy, w tym szczególnie zmiany wysokości podatku od towarów i usług lub minimalnego wynagrodzenia za pracę albo wysokości minimalnej stawki godzinowej a także
A. Z powodu zaistnienia przypadku siły wyższej, przez którą, na potrzeby tego warunku rozumieć należy zdarzenie losowe wywołane przez czynniki zewnętrzne o charakterze niezależnym od stron oraz którego strony nie mogły przewidzieć z całą pewnością i którego nie można uniknąć, ani któremu strony nie mogły zapobiec przy zachowaniu należytej staranności - za siłę wyższą, warunkującą zmianę umowy uważać się będzie w szczególności powódź, pożar i inne klęski żywiołowe, zamieszki, strajki, ataki terrorystyczne, działania wojenne, promieniowanie lub skażenia.
w przypadku zmiany zasad podleganiu ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniu zdrowotnemu lub wysokości składki na ubezpieczenie społeczne lub zdrowotne – jeżeli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania Przedmiotu Umowy przez Wykonawcę.
15.1.6 Podstawą do ewentualnej zmiany będzie wniosek Strony zawierający szczegółowe określenie okoliczności uzasadniających zmianę. Zmiany umowy będą mogły dotyczyć w szczególności postanowień kształtujących treść stosunku prawnego nawiązanego umową, na które dana, zindywidualizowana przyczyna określona w ust. 15.1.4 wywarła wpływ, co dana Strona wykaże i przedstawi Stronie przeciwnej stosowne dowody potwierdzające ten wpływ na koszty lub sposób wykonania Przedmiotu Umowy.
15.1.5 Zmiany umowy będą mogły dotyczyć w szczególności postanowień kształtujących treść stosunku prawnego nawiązanego umową, na które dana, zindywidualizowana przyczyna określona w ust. 15.1.4 wywarła wpływ.
15.1.7 Oprócz zmian, o których mowa w ust. 15.1.4, dopuszcza się dokonanie nieistotnych zmian w warunkach umowy, przez które, na potrzeby tego zamówienia rozumieć należy, iż zmiany nieistotne to takie, które nie powodują zwiększenia wynagrodzenia oraz nie powodują wyłączenia zobowiązań Wykonawcy wynikających z umowy.
16. UPOWAŻNIENI PRZEDSTAWICIELE
16.1.1 Wszelkie działania, których podjęcie jest wymagane lub dopuszczalne, jak również wszelkie dokumenty, których sporządzenie jest wymagane lub dopuszczalne na mocy niniejszych OWU przez Zamawiającego lub Wykonawcę, mogą być podejmowane lub sporządzane przez upoważnionych przedstawicieli Stron chyba, że SIWZ stanowi inaczej.
17. ZAWIADOMIENIA
17.1.1 Wszelkie zawiadomienia, oświadczenia, wnioski oraz informacje Zamawiający oraz Wykonawca mogą przekazywać pisemnie przez operatora pocztowego, faksem lub drogą elektroniczną.
17.1.3 Zawiadomienie skutkuje w momencie doręczenia go danej ze Stron lub z datą podaną na zawiadomieniu, w zależności od tego, który z tych terminów jest późniejszy.
17.1.2 Wszelkie zawiadomienia, oświadczenia, wnioski oraz informacje przekazane za pomocą faksu lub w formie elektronicznej wymagają na żądanie każdej ze stron, niezwłocznego potwierdzenia faktu ich otrzymania. | <urn:uuid:8d9bbe99-4786-47c1-8ca3-a3a6cbfc95ce> | finepdfs | 1.09668 | CC-MAIN-2019-09 | http://kom-lub.com.pl/wp-content/uploads/2018/11/Zalacznik_nr_1_do_SIWZ.pdf | 2019-02-23T01:50:39Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550249414450.79/warc/CC-MAIN-20190223001001-20190223023001-00378.warc.gz | 157,369,393 | 0.999996 | 0.999996 | 0.999996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3172,
6825,
10578,
14795,
16988
] | 4 | 0 |
POLITECHNIKA WARSZAWSKA
Zarządzenie nr 67 /2022 Rektora Politechniki Warszawskiej z dnia 2 listopada 2022 r.
w sprawie zasad wdrażania i realizacji Strategii rozwoju Politechniki Warszawskiej do roku 2030
Na podstawie art. 23 ust. 1, w związku z ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r. poz. 574, z późn. zm.) oraz w związku ze Strategią rozwoju Politechniki Warszawskiej do roku 2030, stanowiącą załącznik do uchwały nr 159/L/2021 Senatu PW, w celu zapewnienia sprawnej, skutecznej, racjonalnej i systematycznej realizacji poszczególnych celów i zadań z zakresu Strategii rozwoju Politechniki Warszawskiej, ustala się, co następuje:
§ 1
1. Zarządzenie określa zasady planowania, wdrażania, realizacji i sprawozdania z realizacji Strategii rozwoju Politechniki Warszawskiej do roku 2030, stanowiącej załącznik do uchwały nr 159/L/2021 Senatu PW, zwanej dalej „Strategią PW".
2. Niniejsze zasady wdrażania i realizacji Strategii PW oraz system zarządzania ryzykiem, określony zarządzeniem Rektora PW w sprawie systemu zarządzania ryzykiem w Politechnice Warszawskiej, stanowią elementy Systemu kontroli zarządczej w Politechnice Warszawskiej, określonego zarządzeniem Rektora PW w sprawie wprowadzenia Systemu kontroli zarządczej w Politechnice Warszawskiej.
§ 2
1. Zobowiązuje się pracowników, studentów i doktorantów Politechniki Warszawskiej do zapoznania się ze Strategią PW.
2. Strategię PW realizują wszystkie jednostki organizacyjne, pracownicy, doktoranci i studenci PW.
§ 3
1. Zobowiązuje się kierowników podstawowych i ogólnouczelnianych jednostek organizacyjnych oraz kanclerza – w odniesieniu do wszystkich jednostek organizacyjnych administracji centralnej, do przygotowania planów wykonawczych Strategii PW w podległych sobie jednostkach i przedłożenia Rektorowi w terminie do sześciu miesięcy od dnia wejścia w życie zarządzenia.
2. Plan wykonawczy Strategii PW, o którym mowa w ust. 1, powinien zawierać:
1) wskazanie wszystkich celów operacyjnych i działań występujących w Strategii PW, które dotyczą obszaru działalności jednostki;
2) wskazanie, w razie potrzeby, po uwzględnieniu indywidualnych potrzeb i możliwości jednostki, dodatkowo innych niż określone w pkt 1 celów do realizacji Strategii PW w jednostce;
3) w przypadku podstawowych jednostek organizacyjnych – opis związku studiów ze Strategią PW;
4) wskazanie zasobów niezbędnych do realizacji konkretnego celu operacyjnego, w tym wskazanie jednostki lub komórki organizacyjnej lub osoby odpowiedzialnej bezpośrednio za realizację danego działania;
5) tryb i harmonogram realizacji celów, w tym określenie wartości pośrednich
i docelowych wskaźników realizacji celów;
6) analizę ryzyka przyjętych celów.
3. Kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych mogą również fakultatywnie przygotować Strategię rozwoju podległej jednostki, pod warunkiem jej zgodności ze Strategią PW.
§ 4
Realizacja Strategii PW podlega monitorowaniu oraz corocznej sprawozdawczości.
§ 5
1. W procesie monitorowania Strategii PW biorą udział:
1) Rektor;
2) prorektorzy;
3) kanclerz;
4) kierownicy podstawowych i ogólnouczelnianych jednostek organizacyjnych PW w zakresie realizacji planów w podległych im jednostkach;
5) pełnomocnik ds. zarządzania ryzykiem, w zakresie realizacji zadań określonych w procedurze zarządzania ryzykiem;
6) Dział Badań i Analiz CZIiTT PW.
2. Rektor może dokonywać korekty planów, o których mowa w § 3 ust. 1 i 2, jeżeli nie odnoszą się do wszystkich celów operacyjnych i działań występujących w Strategii PW, które dotyczą obszaru działalności jednostki.
3. Prorektorzy, w zakresie swoich kompetencji dokonują corocznie wyboru celów strategicznych we właściwych obszarach działalności Uczelni na zasadach określonych w zarządzeniu Rektora w sprawie systemu zarządzania ryzykiem w Politechnice Warszawskiej.
4. Prorektorzy mogą wyznaczać koordynatorów ds. realizacji Strategii PW w zakresie nadzorowanych przez siebie celów operacyjnych, którzy jednocześnie mogą pełnić funkcję koordynatorów ds. ryzyka pełniących funkcje na zasadach określonych w zarządzeniu Rektora w sprawie systemu zarządzania ryzykiem w Politechnice Warszawskiej.
5. Do zadań kanclerza i kierowników podstawowych i ogólnouczelnianych jednostek organizacyjnych należy:
1) nadzór nad realizacją celów operacyjnych i działań, w szczególności ujętych w planie wykonawczym Strategii PW w jednostce;
2) przegląd i aktualizacja planów wykonawczych Strategii PW w jednostkach;
3) uwzględnienie zadań niezbędnych do realizacji celów określonych w Strategii PW w ramach zadaniowego systemu pracy.
6. Zakres zadań pełnomocnika ds. zarządzania ryzykiem określa zarządzenie, o którym mowa w ust. 3.
7. W procesie monitorowania Strategii PW, Dział Badań i Analiz CZIiTT PW:
1) opracowuje i obsługuje system monitorowania realizacji Strategii w Politechnice Warszawskiej;
2) prowadzi niezbędne bazy danych;
3) dokonuje analiz zgodności planów jednostek organizacyjnych ze Strategią PW;
4) dokonuje analiz danych wskaźników oraz innych parametrów realizacji Strategii PW.
1. Nadzór merytoryczny nad wdrażaniem i realizacją Strategii PW sprawuje prorektor ds. rozwoju.
2. Koordynatorzy ds. realizacji Strategii PW, pełnomocnik ds. zarządzania ryzykiem i specjalista ds. kontroli zarządczej stanowią zespół doradczy prorektora ds. rozwoju w zakresie wdrażania i realizacji Strategii PW.
3. Prorektorzy w zakresie swoich kompetencji lub zespół doradczy, o którym mowa w ust. 2, mogą przedkładać Rektorowi niezbędne propozycje aktualizacji Strategii PW.
§ 7
1. Kanclerz i kierownicy podstawowych i ogólnouczelnianych jednostek organizacyjnych przygotowują i przekazują do Działu Badań i Analiz CZIiTT PW dane z realizacji Strategii PW w podległych jednostkach za każdy rok kalendarzowy, w terminie do dnia 31 marca roku następnego.
2. Dział Badań i Analiz CZIiTT PW, na podstawie wyników analiz danych, przygotowuje corocznie, do dnia 31 maja roku następnego, projekt sprawozdania Rektora z realizacji Strategii PW za poprzedni rok kalendarzowy.
3. Każdego roku do dnia 30 czerwca Rektor, po zaopiniowaniu przez Radę Uczelni, składa do zatwierdzenia przez Senat sprawozdanie z realizacji Strategii PW za poprzedni rok kalendarzowy.
§ 8
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania.
REKTOR
prof. dr hab. inż. Krzysztof Zaremba | <urn:uuid:93800cd6-1a92-4688-af40-685ffd9a1ead> | finepdfs | 1.59375 | CC-MAIN-2024-46 | https://bip.pw.edu.pl/index.php/content/download/57513/541542/file/67_2022_STRATEGIA.pdf | 2024-11-07T13:09:58+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027999.92/warc/CC-MAIN-20241107114930-20241107144930-00739.warc.gz | 105,706,365 | 0.999937 | 0.99996 | 0.99996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2394,
5088,
6347
] | 1 | 1 |
UMOWA NR …/…
zawarta w Warszawie, zwana dalej „Umową", pomiędzy:
Narodową Agencją Wymiany Akademickiej – państwową osobą prawną działającą na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej z siedzibą w Warszawie, przy ul. Polnej 40, 00-635 Warszawa, NIP: 5272820369, REGON: 368205180, zwaną dalej „Agencją", reprezentowaną przez swojego przedstawiciela prawnego zgodnie z zasadami jej reprezentacji w celu zawarcia Umowy,
a
… /nazwa instytucji/ ..., adres: …, NIP: …, REGON: …, zwaną/ym dalej „Beneficjentem", reprezentowaną/ym przez:
… /
imię i nazwisko
– …
/funkcja/
zwanymi dalej łącznie
„Stronami"
o następującej treści:
§1 Przedmiot Umowy
1. Przedmiotem niniejszej Umowy jest uregulowanie wzajemnych praw i obowiązków Stron, w związku z realizacją działania zleconego Agencji przez Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą „Medyk NAWA. Wsparcie uczelni kształcących na kierunkach medycznych – pilotaż 2020 r.".
2. W ramach działania Beneficjent wypłaci stypendia osobom realizującym u Beneficjenta zadania dydaktyczne lub dydaktyczno-badawcze w ramach działania „Medyk NAWA" tj.
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
(imię i nazwisko)
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
(imię i nazwisko), zwanymi dalej „Stypendystami", zgodnie ze złożonym wnioskiem o finansowanie stanowiącym załącznik nr 1 do Umowy (dalej: „Wniosek") oraz zasadami wypłaty stypendium stanowiącymi załącznik nr 2 do Umowy (dalej: „Zasady wypłaty stypendium").
1,
§2
Przyznane środki i okres realizacji Projektu
1. Dyrektor Agencji na realizację przedmiotu Umowy przyznał Beneficjentowi środki finansowe w maksymalnej wysokości _____ zł (słownie: _____ złotych i _____ groszy).
2. Projekt będzie realizowany przez okres od dnia _____ r. do dnia _____ r
§3
Warunki realizacji Umowy
1. Beneficjent zobowiązuje się do realizacji Umowy w oparciu o Wniosek złożony w systemie NAWA, w tym do:
1) zapewnienia Stypendystom warunków realizacji zadań wskazanych we Wniosku w części „Opis planowanych do realizacji zadań dydaktycznych/praktycznych";
2) przekazywania stypendium zgodnie z Zasadami wypłaty stypendium;
3) udzielenie Stypendyście wsparcia administracyjno-organizacyjnego, w tym przydzielenia opiekuna Stypendysty, którego obowiązkiem będzie m.in. pomoc w kwestiach związanych z uznawaniem kwalifikacji, o ile zajdzie taka potrzeba;
4) w przypadku lekarza lub lekarza dentysty nieposiadającego prawa wykonywania zawodu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ale posiadającego to prawo w innym państwie – do uczelni należy dopełnienie formalności związanych z zaproszeniem lekarza lub lekarzadentysty;
5) powierzenie Stypendyście zadań w wymiarze min 15 godzin miesięcznie (zajęć dydaktycznych, laboratoryjnych, praktycznych etc.) i zapewnienie niezbędnych warunków (miejsca, infrastruktury, narzędzi, etc.) do ich realizacji;
2. W ramach realizacji Umowy, Agencja zobowiązuje się w szczególności do wypłaty przyznanych środków finansowych na rachunek bankowy Beneficjenta.
3. Agencja nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne, powstałe w związku z realizacją Umowy, szkody poniesione przez Beneficjenta.
4. Beneficjent sprawuje nadzór nad realizacją Umowy i prawidłowością wydatkowania przyznanych środków finansowych.
5. Beneficjent jest odpowiedzialny wobec Agencji za wykonanie Umowy.
§4
Zasady finansowania
1. Wartość przyznanych środków finansowych będzie wynikiem iloczynu liczby Stypendystów oraz stawki stypendialnej powiększonej (jeśli dotyczy) o dodatki, zgodnie z Zasadami wypłaty stypendium.
2. Przyznane środki finansowe będą przykazywane Beneficjentowi przez Agencję na następujący rachunek bankowy Beneficjenta
3. Wypłata środków finansowych przez Agencję zrealizowana zostanie jednorazowo, w terminie 30 dni od dnia zawarcia Umowy.
4. Beneficjent jest zobowiązany do przekazania Stypendyście stypendium zgodnie z Zasadami wypłaty stypendium oraz zgodnie z kalkulacją przedstawioną przez Beneficjenta we Wniosku w systemie Agencji.
5. Beneficjent jest zobowiązany otworzyć odrębny rachunek bankowy na potrzeby realizacji projektów Agencji, przeznaczony wyłącznie dla środków finansowych otrzymanych od Agencji.
6. Beneficjent jest zobowiązany do prowadzenia wyodrębnionej ewidencji finansowo-księgowej środków finansowych otrzymanych na realizację Umowy.
7. Odsetki narosłe na rachunku bankowym podlegają w całości zwrotowi na rzecz Agencji. najpóźniej w terminie do dnia 15 grudnia każdego roku według stanu na dzień 30 listopada na rachunek bankowy wskazany przez Agencję, o ile przepisy odrębne nie stanowią inaczej. W przypadku zakończenia wykorzystywania konta bankowego do realizacji projektów finansowanych z Agencji, zwrot następuje po zakończeniu ostatniej z realizowanych umów. Za termin zwrotu odsetek przyjmuje się chwilę uznania środków na rachunku Agencji.
8. Wypłata środków następuje pod warunkiem dostępności środków finansowych na ten cel na rachunku bankowym Agencji.
9. Beneficjent zobowiązuje się wydatkować otrzymane środki finansowe zgodnie z budżetem Wniosku.
10. Wypłata środków finansowych może zostać dokonana w następujący sposób:
1) w przypadku wystąpienia wzajemnych należności wynikających z umów pomiędzy Agencją a Beneficjentem, Agencja będzie uprawniona do ich potrącenia, co nie zwalnia Beneficjenta z obowiązków wynikających z Umowy;
2) w pozostałych przypadkach płatność zostanie zrealizowana przez Agencję na rachunek bankowy wskazany przez Beneficjenta.
Strony uzgadniają, że kolejność realizacji płatności wg powyżej wymienionych form ustala się w następujący sposób: jako pierwsze nastąpi potrącenie wzajemnych należności wymienione w pkt 1, a po niej płatność, o której mowa w pkt 2.
Beneficjent zobowiązuje się informować Agencję na jej wezwanie i w terminie przez nią określonym, o kwocie środków finansowych pozostających na rachunku Beneficjenta, o którym mowa w ust. 2, na dzień 31 grudnia danego roku kalendarzowego.
§5
Raporty Beneficjenta
1. Beneficjent zobowiązany jest do złożenia raportu końcowego. Raport końcowy składany jest 30 dni po zakończeniu realizacji działań, o których mowa w § 1 ust. 2 Umowy przez wszystkich Stypendystów realizujących zadania o których mowa w § 1 ust. 2 Umowy i odnosi się do zadań zrealizowanych przez każdego ze Stypendystów w okresie raportowania oraz ich efektów, w odniesieniu do opisu badań złożonego we Wniosku.
11.
2. Raport składa Beneficjent za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Agencji. Wzór Raportu końcowego stanowi załącznik nr 3 do Umowy (dalej: „Raport").
3. Prawidłowo sporządzony Raporty (kompletny i formalnie poprawny) oceniany jest przez NAWA pod względem rzetelności i zgodności wykonania zaplanowanych działań w terminie 45 dni od złożenia.
4. W przypadku złożenia niekompletnego lub nieprawidłowo sporządzonego Raportu, Agencja zgłosi uwagi za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Agencji i wezwie Beneficjenta do ustosunkowania się do tych uwag poprzez wyjaśnienia, poprawienie lub uzupełnienie Raportu, w terminie 14 dni, liczonym od dnia zamieszczenia uwag w systemie teleinformatycznym.
§6
Kontrola Projektu
1. Beneficjent może zostać poddany kontrolom i audytom przeprowadzanych przez Agencję lub wskazany przez Agencję podmiot trzeci. Agencja zastrzega sobie prawo do dokonania lub zlecenia kontroli lub audytu także po zakończeniu okresu trwania Umowy.
2. Agencja jest uprawniona do przeprowadzenia kontroli specjalnej w przypadku zastrzeżeń do sposobu realizacji Umowy, bądź w przypadku powzięcia informacji o występujących nieprawidłowościach.
3. Beneficjent może zostać poddany kontrolom i audytom przez podmiotom trzecim.
4. Beneficjent jest zobowiązany do udzielania podmiotom kontrolującym wszelkich informacji i wyjaśnień niezbędnych w procesie kontroli i audytu.
5. Beneficjent zapewni dostęp do dokumentacji, w szczególności dokumentacji finansowej Agencji oraz innym uprawnionym podmiotom wskazanym przez Agencję.
6. Odmowa lub ograniczenie Agencji lub innym uprawnionym podmiotom realizacji nadzoru, kontroli lub audytów, a w szczególności dostępu do dokumentacji, o której mowa w ust. 5, może stanowić podstawę do wypowiedzenia Umowy przez Agencję ze skutkiem natychmiastowym.
§7
Sposób i tryb nadzorowania wykonywania Umowy przez Agencję
Beneficjent jest zobowiązany do niezwłocznego informowania Agencji o jakichkolwiek problemach lub nieprawidłowościach w realizacji Umowy, w tym ewentualnego sporu pomiędzy Beneficjentem a Stypendystą, które zagrażają lub mogą zagrażać prawidłowemu wykonaniu Umowy.
§8
Rozwiązanie Umowy
1. Umowa może zostać wypowiedziana przez Agencję ze skutkiem natychmiastowym w następujących przypadkach:
1) rażącego naruszenia postanowień Umowy przez Beneficjenta, które uzasadnia natychmiastowe rozwiązanie Umowy bez uprzedniego wstrzymania finansowania,
w szczególności w przypadku wydatkowania znaczącej części środków finansowych (powyżej 50% przyznanej kwoty) niezgodnie z Umową,
2) niezłożenia Raportu w określonym terminie, a także niepoprawienie lub nieuzupełnienie Raportu zgodnie z Umową lub Regulaminem,
3) nieusunięcia w wyznaczonym terminie nieprawidłowości stwierdzonych w wyniku kontroli lub audytu,
4) umieszczenia przez Beneficjenta we Wniosku lub Raportach, nieprawdziwych informacji lub nieprawdziwego oświadczenia,
5) odmowy lub ograniczenia Agencji lub innym uprawnionym podmiotom realizacji nadzoru, kontroli lub audytów, a w szczególności dostępu do dokumentacji,
2. Agencja uprawniona jest także do wypowiedzenia Umowy ze skutkiem natychmiastowym, jeżeli na skutek jakichkolwiek zmian organizacyjno-prawnych u Beneficjenta realizacja Umowy byłaby zagrożona.
3. W przypadku wypowiedzenia przez Agencję Umowy ze skutkiem natychmiastowym, Beneficjent zobowiązany jest do zwrotu otrzymanych środków finansowych wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia przekazania tych środków do dnia ich zwrotu, w terminie 14 dni od dnia rozwiązania Umowy. Od środków zwróconych po terminie, o którym mowa w zdaniu pierwszym, nalicza się odsetki ustawowe jak za opóźnienie, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął ten termin. Za dzień zwrotu środków finansowych uznaje się dzień uznania na rachunku Agencji.
4. Umowa może zostać rozwiązania przez Strony na mocy porozumienia Stron w szczególności w przypadku wystąpienia okoliczności, które uniemożliwiają lub mogą znacząco utrudnić wykonanie Umowy. Strony w porozumieniu określą warunki rozwiązania Umowy w tym warunki finansowe.
§9
Rozliczenie Umowy i zwrot przyznanych środków finansowych
1. Agencja dokonuje rozliczenia Umowy po akceptacji Raportu.
2. W wyniku rozliczenia Umowa może być uznana za:
1) wykonaną,
2)
wykonaną – z obowiązkiem zwrotu części środków finansowych,
3) wykonaną ze stwierdzonymi nieprawidłowościami – z obowiązkiem zwrotu części środków finansowych, albo
4) niewykonaną – z obowiązkiem zwrotu całości środków finansowych.
3. Ostateczne rozliczenie środków finansowych musi zostać zawarte w Raporcie. Środki finansowe niewykorzystane oraz inne środki finansowe podlegające zwrotowi, podlegają zwrotowi na wezwanie Agencji, ale nie później niż w terminie 60 dni od dnia zakończenia realizacji Umowy. Od środków niewykorzystanych zwróconych po tym terminie nalicza się odsetki ustawowe jak za opóźnienie począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin zwrotu ww. środków.
4. Środki finansowe wykorzystane nieprawidłowo podlegają zwrotowi na rachunek bankowy Agencji w terminie 14 dni od dnia wezwania do ich zwrotu. Od środków wykorzystanych nieprawidłowo, zwróconych po terminie, o którym mowa w zdaniu pierwszym, nalicza się odsetki ustawowe jak za opóźnienie, począwszy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął ten termin.
§10
Promocja i rozpowszechnianie wizerunku oraz prawa autorskie
1. Beneficjent jest zobowiązany oraz zobowiąże Stypendystę do oznaczenia wszystkich przygotowanych publikacji, utworów, materiałów, dokumentów i innych efektów powstałych w ramach realizacji Umowy, które podawane są do wiadomości publicznej lub przeznaczone dla grupy docelowej (dalej: „Materiały"), poprzez umieszczenie na nich, w widocznym miejscu:
1) logotypu Agencji, dostępnego do pobrania ze strony www.nawa.gov.pl – tam, gdzie jest to możliwe,
2) informacji:
a) „Projekt współfinansowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej w ramach działania „Medyk NAWA",
lub
b) „The project is co-financed by the Polish National Agency for Academic Exchange within "NAWA Medic" initiative".
2. Beneficjent oświadcza, że wszelkie utwory w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawach autorskich i prawach pokrewnych, jakimi będą się posługiwać w toku realizacji Umowy, a także powstałych w jej trakcie lub wyniku, będą oryginalne, bez niedozwolonych zapożyczeń z utworów osób trzecich oraz nie będą naruszać praw przysługujących osobom trzecim, a w szczególności praw autorskich oraz dóbr osobistych tych osób.
3. Beneficjent w ramach Umowy zapewni, że Agencja będzie miała prawo do rozpowszechniania wizerunku Stypendysty oraz innych osób utrwalonych w materiałach filmowych i promocyjnych z ich udziałem, bez jakichkolwiek ograniczeń czasowych i terytorialnych, utrwalonych w związku z realizacją Umowy.
4. Zgoda, o której mowa w ust. 3, obejmuje wykorzystanie tego wizerunku przez Agencję lub przez inne osoby działające na zlecenie Agencji, utrwalanie i powielanie tego wizerunku za pośrednictwem dowolnego medium, w szczególności publikację w gazetach, czasopismach, raportach, sprawozdaniach, folderach, publikacjach w Internecie, w tym na stronie internetowej Agencji, wystawach oraz publikacjach elektronicznych, w celach promocyjnych, marketingowych Agencji, z związku z realizacją celów statutowych Agencji.
5. Beneficjent upoważnia również Agencję do rozpowszechniania informacji o zawartej Umowie, w tym jej założeniach, celach, osiągniętych rezultatach, publikacjach itp. w celach promocyjnych.
6. Beneficjent nie dokona rozporządzeń prawami, w tym autorskimi prawami majątkowymi do Materiałów w zakresie, jaki uniemożliwiłby realizację postanowień niniejszego paragrafu.
7. Beneficjent zobowiązuje się do przekazania Agencji niezwłocznie po zakończeniu realizacji Umowy listy wszystkich przygotowanych publikacji, utworów, materiałów, dokumentów i innych efektów powstałych w ramach lub w związku z Projektem.
§11
Ochrona danych osobowych
Zasady ochrony danych osobowych zostały określone w treści obowiązku informacyjnego stanowiącym załącznik nr 4 do Umowy oraz w oświadczeniach stanowiących część 4 składanego przez Beneficjenta Wniosku.
§13
Zmiana Umowy
Wszelkie zmiany Umowy wymagają aneksu zawartego w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
§14
Siła wyższa
1. Strony są zwolnione z odpowiedzialności za niewypełnienie swoich zobowiązań wynikających z Umowy z powodu działania siły wyższej.
2. Przez siłę wyższą Strony rozumieją w szczególności niezależne od Stron zdarzenia zewnętrzne, mające wpływ na realizację Umowy, o charakterze nadzwyczajnym, niemożliwym do przewidzenia i uniknięcia, które nastąpiły po zawarciu Umowy.
3. Przez siłę wyższą, o której mowa w ust. 1 Strony rozumieją także utrzymujący się stan wyjątkowy, jak również stan epidemii, występowanie epidemii, pandemii, akt władczy organów państwowych na które Strona naruszająca nie miała żadnego wpływu i któremu nie mogła zapobiec przy dołożeniu należytej staranności.
4. Strona może powołać się na zaistnienie siły wyższej tylko wtedy, gdy niezwłocznie, ale nie później niż w terminie 7 dni, poinformuje drugą Stronę o zaistnieniu siły wyższej wraz z opisem sytuacji lub zdarzenia, spodziewanym czasem trwania siły wyższej oraz możliwych do przewidzenia skutków wystąpienia siły wyższej.
5. Strony zobowiązane są podjąć niezbędne środki w celu ograniczenia szkód spowodowanych działaniem siły wyższej oraz dołożyć wszelkich starań w celu jak najszybszego wznowienia realizacji Umowy.
6. W przypadku zaistnienia siły wyższej, ograniczającej lub uniemożliwiającej wykonanie umowy przez okres dłuższy niż 30 dni Agencja zastrzega sobie prawo do wypowiedzenia Umowy ze skutkiem natychmiastowym.
§15
Postanowienia końcowe
1. Ilekroć w Umowie jest mowa o dniu przekazania środków finansowych Beneficjentowi, za dzień ten uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego Agencji. Ilekroć w Umowie jest mowa
o zwrocie środków finansowych, za dzień zwrotu środków finansowych uznaje się dzień uznania rachunku bankowego Agencji.
2. Korespondencja związana z realizacją Umowy będzie prowadzona przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego Agencji.
3. Prawa i obowiązki Stron wynikające z Umowy nie mogą być przenoszone na osoby trzecie.
4. Beneficjent jest zobowiązany do powiadamiania Agencji o zmianie istotnych danych ujętych w Umowie m.in.: zmianie nazwy Beneficjenta, adresu, numeru REGON i NIP, w terminie do 7 dni pod rygorem, że wszelkie czynności dokonane przez Agencję przy użyciu nieaktualnych danych będą skuteczne względem Beneficjenta.
5. W sprawach nieuregulowanych Umową mają w szczególności zastosowanie przepisy powszechnie obowiązujące w szczególności ustawy o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej oraz Kodeksu cywilnego.
6. Wszelkie wątpliwości powstałe w trakcie realizacji działań oraz związane z interpretacją Umowy będą rozstrzygane w pierwszej kolejności w drodze konsultacji pomiędzy Stronami.
7. Spory wynikłe na podstawie wykonywania Umowy nierozwiązane zgodnie z ust. 6 będą rozstrzygane przez sąd powszechny właściwy dla siedziby Agencji.
8. Umowa wchodzi w życie z dniem jej podpisania przez ostatnią ze Stron.
9. Umowa została zawarta w formie pisemnej i wchodzi w życie z chwilą jej zawarcia przez ostatnią ze Stron.
10. Załączniki do Umowy:
1) Wniosek o finansowanie - umieszczony w systemie teleinformatycznym NAWA,
2) Zasady wypłaty stypendium,
3) Wzór Raportu końcowego - umieszczony na stronie podmiotowej NAWA,
4) Obowiązek informacyjny.
Agencja:
Beneficjent:
__________________________
__________________________
________, Warszawa
________,_______________
(data)
(data, miejscowość) | <urn:uuid:40981f94-8fb4-4c7b-9019-cf16ebfc78e2> | finepdfs | 1.37207 | CC-MAIN-2025-08 | http://www.nawa.gov.pl/images/users/629/Medyk-NAWA---wzor-umowy.pdf | 2025-02-09T23:47:36+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951628.13/warc/CC-MAIN-20250209230119-20250210020119-00441.warc.gz | 45,002,410 | 0.999991 | 0.999998 | 0.999998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1524,
3711,
6411,
8837,
11380,
14105,
16323,
18051
] | 2 | 0 |
Franciszek Krček
"Polska poezya średniowieczna", Stanisław Dobrzycki, Kraków 1900 ; "Studya nad średniowiecznem piśmiennictwem polskiem", Stanisław Dobrzycki, Kraków 1901 : [recenzja]
Pamiętnik Literacki : czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej 1/1/4, 153-154
1902
n. p. od siebie dodałbym, że i A. Kmita używa jeszcze stale do s z c z ę d u (do s. 28.), że węg. be s z t e (s. 124) tkwi też najwido czniej w lud. b e s z t e f r a n t a c h (p. »Słownik gwar polskich« Karło wicza), że z n a r o w e m i t. d. (s. 143 przyp.) pozostaje pewnie w związku n a r w a n y , że do szeregu: b e r ezj e, z b e r e z j e (s. 144) należy też z b e r e ź n i k . Prawda: można wreszcie zarzucić niejedno polszczyźnie książki. Ale to wszystko nie zmniejsza wcale ani ogromnych zalet, ani wyników ogólnych pracy prof. Brucknera, która powinna pobudzić młodych pracowników do wypełnienia ram szkicu omawianego obrazem szczegółowym. I w tych badaniach nie zabraknie im dobrego przykładu ze strony szan. profesora, bo oto dla t. VI. P r a c f i l o l o g i c z n y c h opracował już materyał dawniejszych poży czek niemieckich w terminologii cechowej, rzemieślniczej i innej. Niechże członkowie seminaryów polskich, słowiańskich, klasycznych, niemieckich i romanistycznych — (wschodnich nie mamy niestety) na wszechnicach naszych w sposób podobny podzielą się pracą, a następne wydanie »Cywilizacyi i języka« będzie mogło uróść do rozmiarów monografii zamkniętej o tym przedmiocie, z której w mierze niepośledniej skorzy stać będą mogły też badania literacko — dziejowe!
Franciszek Krćek.
Dob rz y c k i S ta n isła w , 1) Polska poezya średniowieczna, (odb. z »Przeglądu powszechnego«). Kraków 1900. 8-ka, s. 43. 2) Studya nad średniowiecznem piśmiennictwem polskiem. (odb. z t. XXXIII. Rozpraw wydz. filol. Akademii Umiejętności). W Kra kowie, 1901. 8-ka w., s. nl. 2, 1. 16.
Omawiam obie broszury razem, bo druga, pomyślana (lecz nie wykonana należycie) jako uzasadnienie twierdzenia o potężnym wpływie piśmiennictwa staroczeskiego na średniowieczne polskie, uzupełnia po niekąd pierwszą. Nawet mogła śmiało znaleźć pomieszczenie w odpo wiednim rozdzielę rozprawy pierwszej, a w każdym razie w tem samem czasopiśmie i doprawdy nierozumiem, dlaczego n o t a t k a taka pobieżna, weszła w skład »Rozpraw« Akademii, która przyzwyczaiła nas do wyż szych wymagań wobec wydawnictw, noszących jej markę. Ale to za rzuty formalne, przejdźmy do rzeczy samej !
Tu muszę wyrazić zupełne uznanie zdolności szan. autora do uprzystępnienia wyników drobiazgowych badań naukowych warstwom szerokim. Każdy odczyta z zajęciem tych czterdzieści kilka stronic o »Polskiej poezyi średniowiecznej,« a ktokolwiek sam ugrzązł w ba daniach nad polszczyzną średniowieczną, z przyjemnością odświeży sobie myśl i rozszerzy widnokrąg, zacieśniony poniewolnie wskutek do ciekań szczegółowych. Z przeświadczeniem też powtórzy sąd, jakim dr. Dobrzycki zamknął rzecz swoją.
Próbkę zaś badania samodzielnego tej poezyi podał autor w no tatce drugiej, która pod napisem ogólnym, podanym wyżej ma drugi bardziej szczegółowy: »1. O źródłach kilku polskich wierszy średnio wiecznych.« Tu zestawiono 13 utworów, które zapewne wypłynęły bez pośrednio z wzorów czeskich. Ośm utworów uznano już dawno przeróbkami lub przekładami utworów czeskich (nb. licząc jako jeden nr. różne zwrotki »Bogarodzicy« pochodzenia czeskiego). W tym więc kierunku notatka dr. Dobrzyckiego nie przynosi nic nowego, a przecie już był czas na zbadanie dokładne istotnych źródeł tych pieśni. Dotychczas bo wiem ogólnikowo wskazywano je, choć rzekome wzory były wcale dalekimi od polskich naśladownictw. Sam zresztą autor notatki wie, jak należy badać, kreśli nawet plan trafny badań takich na końcu, ale cóż, kiedy nie umie go wykonać.
Nawet przy nrach 8. (pieśni »Jezusa Judasz przedał«) i 11— 13 (pieśni na B. Narodzenie »Zdrów bądź królu niebieski,« postnej »Je zus Chrystus, Bóg człowiek« i pieśni do N. M. Panny »Radości wam powiadam«), gdzie chce coś od siebie dorzucić, obraca się w sferze zna nych ogólników o rymie, który dopiero odtworzony w czeskim, odzyskiwa poprawność i t. p. a w »gwoździu« całej notatki, obszernym wywodzie o »Skargach umierającego,« nie przeprowadził dowodu niewzruszonego na prawdopodobne zresztą twierdzenie, jakoby i one przeszły przez alembik czeski. Cała notatka zatem niezadowoli ani laika, ani znającego piśmiennictwo nasze. Pierwszego nie przekona, a drugiemu nasuwa smutne uwagi o nieporadności autora, który nie potrafił dowieść rzeczy, leżących na dłoni, w sposób dobitny i przekonujący stanowczo. A to można było zrobić, gdyby szan. autor był więcej poszperał i nie zadowalał się taniemi odkryciami. »Jireczkowa H y m n o l o g i a B o h e m i c a « nie jest źródłem, ale podręcznikiem, który ułatwia szukanie, a zbiory Muzeum czeskiego i wszechnicy praskiej kryją ogromne skarby ręko piśmienne i drukowane do dziejów tej gałęzi poezyi średniowiecznej. Dość powiedzieć, że do znanej pieśni »Wesoły nam dzień nastał«, do której znane są różne podobne czeskie, mam sam — choć nie szukałem daleko — jeden rękopiśmienny i trzy drukowane teksty czeskie, nieuwzględnione przez badaczy dotychczasowych, a stan podobny powtarza się często też przy innych pieśniach wydanych przez Bobowskiego. Szkoda, że dr. Dobrzycki nie poszedł tą jedynie wskazaną drogą!
Franciszek Krćek.
M o ra w sk i K azim ierz, Historya Uniwersytetu Jagiellońskiego. Średnie Wieki i Odrodzenie. Ze wstępem o Uniwersytecie Kazi mierza Wielkiego. Kraków 1900. I., XVIII. i 467; II. 472 (rejestry od str. 445). 8°.
Na jubileusz szkoły krakowskiej posypały się, jak z rogu obfito ści, publikacye z dziejów szkół polskich i litewskich; najcelniejsze | <urn:uuid:252ceab2-be57-471d-94b6-796f48a5f9bf> | finepdfs | 1.736328 | CC-MAIN-2017-47 | http://bazhum.muzhp.pl/media/files/Pamietnik_Literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej/Pamietnik_Literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej-r1902-t1-n1_4/Pamietnik_Literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej-r1902-t1-n1_4-s153-154/Pamietnik_Literacki_czasopismo_kwartalne_poswiecone_historii_i_krytyce_literatury_polskiej-r1902-t1-n1_4-s153-154.pdf | 2017-11-21T17:26:46Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-47/segments/1510934806421.84/warc/CC-MAIN-20171121170156-20171121190156-00407.warc.gz | 28,698,685 | 0.996916 | 0.999751 | 0.999751 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
299,
2992,
5757
] | 1 | 6 |
ROSJA: NADPALONY „KUZNIECOW" BĘDZIE DALEJ NAPRAWIANY [ANALIZA]
Przedstawiciele rosyjskiego przemysłu stoczniowego twierdzą, że uszkodzenia, jakie powstały po pożarze na ich jedynym lotniskowcu „Admirał Kuzniecow" nie są duże i nie wpłyną na harmonogram napraw tego okrętu. Jednak według rosyjskich mediów koszt naprawy tego okrętu przekroczył już obecnie miliard dolarów. Coraz więcej głosów w Rosji wątpi więc w sens remontowania „Kuzniecowa" ze względu na jego niewielką wartość bojową oraz nad wyraz skromny zakres prac.
Szef rosyjskiej Zjednoczonej Korporacji Stoczniowej Alieksiej Rachmanow poinformował 19 grudnia br., że pożar na rosyjskim lotniskowcu „Admirał Kuzniecow" nie spowodował krytycznych uszkodzeń, przez co wypadek nie wpłynie na harmonogram prowadzonego na tym okręcie remontu (który obecnie planuje się zakończyć w 2022 roku). Paliły się bowiem pomieszczenia, w których sprzęt miał już zostać zdemontowany, a więc gdzie pozostały jedynie kable sygnałowe i zasilające.
„Okręt nie doznał żadnych poważnych uszkodzeń, ponieważ sprzęt w przedziale, w którym wybuchł pożar, został wcześniej zdemontowany w ramach przeglądu".
Alieksiej Rachmanow - Szef rosyjskiej Zjednoczonej Korporacji Stoczniowej
Po pożarze trzeba więc będzie wymienić jedynie okablowanie oraz zamontować i tak zupełnie nowe lub wyremontowane na zewnątrz urządzenia. W rzeczywistości, kto zna sposób montażu radzieckich urządzeń to wie, że odbudowanie i kładzenie od nowa okablowania w odniesieniu do starych systemów uzbrojenia jest bardzo trudne, kosztowne a w wielu przypadkach, ze względu na brak dokumentacji – po prostu niemożliwe. Dodatkowo wiele prac nie było w ogóle branych pod uwagę, na zasadzie „działa – to nie ruszać". Teraz zaczyna się głośno mówić o konieczności wymiany pomp, urządzeń energetycznych, kotłów itd.
Ile będzie Rosjan kosztował pożar „Kuzniecowa"?
Alieksiej Rachmanow zaprzeczył w swoim oświadczeniu doniesieniom medialnym, jakoby straty spowodowane przez pożar miały kosztować tyle, co nowy okręt. Była to bezpośrednia reakcja na doniesienia gazety „Kommersiant", która na podstawie informacji uzyskanej nieoficjalnie z dowództwa Floty Północnej oszacowała szkody wyrządzone przez pożar na lotniskowcu na 95 miliardów rubli (około 1,52 mld USD). Przy czym szkody te nie dotyczą tylko samych uszkodzeń na lotniskowcu, ale także utraconego w trakcie pożaru sprzętu stoczniowego. W wyniku pożaru z pracy wyłączono też poszkodowanych wojskowych i cywilnych specjalistów.
Suma 1,52 mld USD jest w przybliżeniu równa obecnej wartości okrętu „Admirał Kuzniecow", która dla jednostki tej klasy oraz o tak długim okresie użytkowania, z uwzględnieniem zużycia kadłuba (ale z wyłączeniem uzbrojenia) jest szacowana na 110 miliardów rubli (około 1,76 mld USD).
Lotniskowiec został przekazany do remontu w kwietniu 2018 r. i w ramach kontraktu o wartości około 60-65 miliardów rubli (0,96-1,04 mld USD) miano zmodernizować jego systemy energetyczne oraz uzbrojenia. Przy czym 23 miliardy rubli z tej umowy (369 mln USD) zamierzano przeznaczyć na przebudowę suchego doku potrzebnego na naprawy tak dużej jednostki pływającej.
O tym, jakie jednak będą rzeczywiste koszty napraw powypadkowych lotniskowca nikt w Rosji jak na razie nie informuje. W oficjalnych przekazach uspokaja się jedynie, że budżet przeznaczony na remont lotniskowca oraz planowany czas zakończenia napraw nie zostaną przekroczone. Zapewnieniom tym zaprzeczają jednak doniesienia z samego wypadku oraz to, co później o pożarze przekazywano w rosyjskich mediach.
Co się stało na „Kuzniecowie"?
O wypadku na rosyjskim lotniskowcu „Admirał Kuzniecow" wiadomo jak na razie oficjalnie jedynie tylko tyle, że w pożarze który wybuchł 12 grudnia br. zginęła jedna osoba, jeden członek załogi zaginął, a jedenaście innych osób zostało rannych (sześć z nich wymagało hospitalizacji na oddziale intensywnej opieki medycznej). Do wypadku doszło w pobliżu pierwszego przedziału energetycznego okrętu na drugim pokładzie lotniskowca.
Początkowo informowano, że powierzchnia pożaru wynosi 120 metrów kwadratowych, ale później media wskazywały, że może ona być nawet pięciokrotnie większa. Samą akcję gaśniczą oceniono na drugi poziom trudności (podwyższony poziom trudności).
Według gazety „Kommiersant" ogień został zaprószony w czasie prac spawalniczych, gdy rozżarzony żużel z elektrody spadł na stos śmieci zalegających w całym, remontowanym pomieszczeniu lotniskowca. Te śmieci składały się w głównej części z naoliwionych (a więc łatwopalnych) szmat i pakuł, które używano do czyszczenia smarów i rozpuszczalników rozlanych podczas prac konserwacyjnych. Oczywiście zgodnie z obowiązującymi w Rosji przepisami stoczniowymi załoga powinna usunąć śmieci przed zezwoleniem na pracę związaną z zagrożeniem pożarowym. Tak jednak nie uczyniono, a ogień z zapalonych szmat szybko przeniósł się na kable zasilające, wykonane w starej technologii i z łatwopalnych materiałów, które dodatkowo paląc się wydzielały dużo trującego dymu. Zadymienie było tak intensywne, że zgodnie z relacjami stoczniowców w środku okrętu nie było widać dalej niż na wyciągniętą rękę.
Według Rosjan to właśnie dym ze śmieci i kabli był głównym powodem obrażeń wśród załogi na pokładzie. W rzeczywistości musiał być również duży ogień, ponieważ w innym przypadku nie doszłoby do zaginięcia jednej osoby i do tak dużych strat w sprzęcie.
Jest to kolejny dowód na niedotrzymywanie standardów technologicznych w rosyjskich zakładach stoczniowych. Na remontowanym od kwietnia 2018 r. „Kuzniecowie" jest to już bowiem drugi, tak poważny wypadek. Pierwszy z nich miał miejsce w nocy z 29 na 30 października 2018 r., w 35. stoczni remontowej w Murmańsku, gdy wskutek awarii zasilania zatonął wielki dok pływający PD-50 z umieszczonym w nim lotniskowcem. Co gorsza znajdujący się na jednej z burt doku siedemdziesięciotonowy dźwig przewrócił się i spadając wysokości 15 m upadł na przebywający wewnątrz lotniskowiec wybijając w jego pokładzie otwór o rozmiarach 4 na 5 metrów. Wtedy w wypadku zginęła jedna osoba, a dwie inne zostały poważnie ranne.
Czytaj też: „Admirał Kuzniecow” poważ n ie uszkodzony
Co robić z lotniskowcem „Kuzniecow"?
Pożar na okręcie „Admirał Kuzniecow" ponownie wywołał dyskusję na temat sensu remontowania tego jedynego, rosyjskiego lotniskowca (klasyfikowanego również jako krążownik lotniczy). Tym bardziej, że w trakcie prac pojawiają się cały czas coraz to nowe problemy, których usuniecie wymaga dodatkowego finansowania. Nikt też nie może obecnie przewidzieć, kiedy prace modernizacyjno – remontowe miałyby się zakończyć. Po zatonięciu doku PD-50 (o nośności 80 tysięcy ton) w europejskiej części Rosji nie było drugiego pływającego doku, na którym można by było wyciągnąć ponad wodę „Admirała Kuzniecowa" o wyporności 60000 ton.
Konieczne więc było zmodernizowanie suchego doku w 35. stoczni poprzez demontaż przegród i z tego powodu wzrosły koszty, a termin oddania lotniskowca został przesunięty z 2021 r. na IV kwartał 2022 r. Przez pożar ten termin oddania ma się opóźnić o kolejny rok – tym bardziej, że sama ocena szkód może potrwać kilka miesięcy. Tymczasem należy pamiętać, że budowa „Kuzniecowa" zaczęła się 1 września 1982 roku.
Jak na razie rosyjski lotniskowiec jest całkowicie pozbawiony napędu i nie ma też prawdopodobnie założonych śrub. Ale i nawet jego uruchomienie niczego nie zmieni, jeżeli chodzi o wartość bojową. Problemem jest bowiem nie tylko zły stan techniczny lotniskowca, ale również wyszkolenie załogi. Rosjanie będą musieli zacząć treningi marynarzy oraz grupy lotniczej praktycznie od początku, ponieważ nie mają na lądzie odpowiednich ośrodków treningowych dla tak unikalnej jednostki pływającej. To niewystarczające wyszkolenie może doprowadzić do tragedii o czym świadczy m.in. mało udany udział „Admirała Kuzniecowa" w interwencji syryjskiej w 2016 r. Z przebywającego na Morzu Śródziemnym lotniskowca wykonano wtedy ponad 400 startów, jednak utracono w okresie krótszym niż miesiąc dwa samoloty (Su-33 i MiG-29) i to nie w wyniku uszkodzeń związanych z działaniami bojowymi.
Ale te braki w wyszkoleniu widać było również w czasie ostatniego pożaru. Świadkowie twierdzą, że po wybuchu ognia doszło do kompletnego chaosu i każdy działał na własną rękę. Na pokładzie okrętu było wtedy około 400 osób, które nie zostały ewakuowane, jak raportowały oficjalne media, ale uciekły w panice z miejsca wypadku. Jak się okazało dostępne dla nich maski chroniące przed dymem nie działały tak jak powinny i ludzie zaczęli się dusić. Pożaru na okręcie nie gasiła więc sama załoga (chociaż część z niej była na pokładzie i powinna być do tego przeszkolona), a przede wszystkim zastępy straży pożarnej, które przyjechały na wezwanie (koordynowane tylko przez załogę znającą
rozkład pomieszczeń). Otwarty ogień udało się zresztą stłumić dopiero dzień później.
Zgodnie z informacją przekazana przez „Kommiersant" w dowództwie Floty Północnej nadal robi się wszystko by doprowadzić do ponownego uruchomienia lotniskowca „Admirał Kuzniecow", jednak nie dla jego zdolności bojowej ale „legendarności". I to właśnie przez problemy wizerunkowe nie ma na razie mowy o zerwaniu kontraktu remontowego. Dodatkowo rosyjska marynarka wojenna nadal wierzy, że budowa nowego lotniskowca rozpocznie się zaraz po 2030 r.
Dlatego chcą przywrócić za wszelką cenę „Kuzniecowa" do służby, chociażby po to by piloci z 279. i 100. pułku pokładowego lotnictwa myśliwskiego Floty Północnej nie ćwiczyli tylko na naziemnym symulatorze lądowania i startu w centrum szkoleniowym NITKA na lotnisku Saki w Nowofiedorowce na Krymie.
Czytaj też: Rosyjskie samoloty pokładowe w lotnictwie „lądowym” ? [ FO TO ] | <urn:uuid:f576fc39-322c-45e1-a09b-fe8eace8f5c4> | finepdfs | 2.074219 | CC-MAIN-2021-21 | https://defence24.pl/pdf/?article=rosja-nadpalony-kuzniecow-bedzie-dalej-naprawimy | 2021-05-14T23:00:05+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243991829.45/warc/CC-MAIN-20210514214157-20210515004157-00052.warc.gz | 231,509,070 | 0.999965 | 0.999978 | 0.999978 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2488,
5126,
6797,
8764,
9671
] | 1 | 0 |
UCHWAŁA NR V/44/19
RADY GMINY BOBROWICE
z dnia 26 marca 2019 r.
w sprawie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 506) oraz art. 9 ust. 1 i 2, 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1945, z 2019 r. poz. 60) uchwała się, co następuje:
§ 1. Uchwała się zmianę studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice uchwalonego na mocy uchwały nr XIV/163/16 Rady Gminy Bobrowice z dnia 22 grudnia 2016 r.
§ 2. Zmiana studium obejmuje tereny wyróżnione na rysunku Kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz wyróżnione zmiany w części tekstowej studium w gminie Bobrowice zgodnie z uchwałą nr XVII/204/17 Rady Gminy Bobrowice z dnia 5 czerwca 2017 r. w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice obejmującego zmianą granice administracyjne Gminy Bobrowice.
§ 3. Integralną częścią niniejszej uchwały są:
1) ujednolicony tekst zmiany studium - załącznik nr 1;
2) ujednolicony rysunek zmiany studium „Kierunki zagospodarowania przestrzennego” w skali 1:10.000 - załącznik nr 2;
3) rozstrzygnięcie o sposobie rozpatrzenia uwag nieuwzględnionych przez Wójta Bobrowic - załączniki nr 3-5.
§ 4. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Przewodniczący Rady
Lukasz Kamerdula
WÓJT GMINY BOBROWICE
BOBROWICE
ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY BOBROWICE
TEKST STUDIUM
BOBROWICE 2019
Spis treści
I. INFORMACJE WPROWADZAJĄCE ................................................................. 6
Podstawa prawna opracowania ........................................................................... 6
Jednostka projektowa ......................................................................................... 6
Charakterystyka prawna studium ....................................................................... 6
Części składowe studium .................................................................................... 9
II. OCENA STANU ZAGOSPODAROWANIA I UWARUNKOWANIA ROZWOJU .............. 10
1. Położenie gminy ............................................................................................. 10
2. Funkcje gminy ............................................................................................... 11
3. Sieć osadnicza ............................................................................................... 12
4. Uwarunkowania społeczno-gospodarcze ....................................................... 14
4.1. Podstawowe informacje statystyczne o gminie ........................................ 14
4.2. Ludność i rynek pracy ............................................................................... 14
4.3. Infrastruktura społeczna .......................................................................... 20
4.4. Mieszkańictwo .......................................................................................... 22
4.5. Przemysł, budownictwo, działalność produkcyjna .................................. 22
4.6. Rolnictwo .................................................................................................. 23
4.7. Leśnictwo .................................................................................................. 23
4.8. Turystyka i wypoczynek .......................................................................... 24
4.9. Stan gospodarki gminy ............................................................................ 25
5. Środowisko przyrodnicze ............................................................................. 27
5.1. Rzeźba terenu, geomorfologia ................................................................. 27
5.2. Budowa geologiczna, surowce mineralne .............................................. 28
5.3. Wody ......................................................................................................... 30
5.4. Klimat ....................................................................................................... 34
5.5. Higiena atmosfery .................................................................................... 35
5.6. Flora i fauna ............................................................................................. 35
5.7. Obszary i obiekty podlegające ochronie prawnej .................................... 38
5.8. Obszary rolniczej przestrzeni produkcyjnej ........................................... 40
5.9. Tereny zalewowe i zagrożone powodzią rzeki Bóbr ............................... 41
5.10. Obszary zdegradowane wymagające rekultywacji .................................................. 42
5.11. Synteza uwarunkowań wynikających z cech środowiska przyrodniczego .................. 43
6. Uwarunkowania wynikające z ochrony wartości kulturowych ........................................ 44
6.1. Tło historyczne obszaru gminy ............................................................................. 44
6.2. Zarys osadnictwa oraz charakterystyka zachowanego dziedzictwa kulturowego ....... 45
6.3. Wykaz stanowisk i obiektów objętych ochroną konserwatorską ............................... 48
7. Komunikacja .................................................................................................................. 59
7.1. Komunikacja drogowa ............................................................................................ 59
7.2. Komunikacja kolejowa ............................................................................................ 63
8. Infrastruktura techniczna ................................................................................................. 63
8.1. Zaopatrzenie w wodę .............................................................................................. 63
8.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków ................................................................. 65
8.3. Usuwanie odpadów ................................................................................................. 67
8.4. Gazownictwo .......................................................................................................... 68
8.5. Ciepłownictwo ........................................................................................................ 68
8.6. Elektroenergetyka .................................................................................................. 68
III. KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO ................................................. 70
1. Kierunki rozwoju społeczno-gospodarczego i rozwoju struktury funkcjonalno-przestrzennej gminy ........................................................................................................................................ 70
1.1. Synteza ustaleń projektu studium wraz z uzasadnieniem zawierającym objaśnienia przyjętych rozwiązań ........................................................................................................ 71
2. Wyniki bilansu terenów przeznaczonych pod zabudowę .................................................. 73
2.1. Strefy (obszary) polityki przestrzennej ..................................................................... 74
2.1.1. Strefa mieszkaniowa, mieszkaniowo-usługowa i usługowa ............................. 74
2.1.2. Strefa o funkcji rekreacyjnej (letniskowej) .................................................... 75
2.1.3. Strefa o funkcji produkcyjno-technicznej ....................................................... 76
2.1.4. Strefa o funkcji produkcji energii za pomocą ogniw fotowoltaicznych .......... 76
2.1.5. Strefa osadniczo-rolna ..................................................................................... 77
2.1.6. Strefa upraw rolnych ....................................................................................... 78
2.1.7. Strefa leśna ....................................................................................................... 78
2.2. Obszary funkcjonalne o znaczeniu lokalnym .......................................................... 78
3. Kierunki rozwoju komunikacji ................................................................. 78
3.1. Komunikacja drogowa ........................................................................... 78
3.2. Urządzenia obsługi podróżnych i pojazdów samochodowych .................. 79
3.3. Ścieżki rowerowe .................................................................................... 79
4. Kierunki rozwoju infrastruktury technicznej ............................................. 80
4.1. Zaopatrzenie w wodę .............................................................................. 80
4.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków .................................................. 81
4.3. Usuwanie odpadów .................................................................................. 82
4.4. Zaopatrzenie w gaz .................................................................................. 82
4.5. Ciepłownictwo .......................................................................................... 83
4.6. Elektroenergetyka .................................................................................... 83
5. Ochrona środowiska przyrodniczego ....................................................... 85
5.1. Obszary i elementy środowiska przyrodniczego objęte ochroną prawną .... 85
5.2. Obszary i elementy środowiska przyrodniczego wymagające ochrony ........ 87
6. Ochrona wartości kulturowych ................................................................. 88
7. Kierunki działań uwzględniających potrzeby osób niepełnosprawnych .......... 89
8. Zadania służące realizacji ponadlokalnych i lokalnych celów publicznych .... 90
8.1. Inwestycje celu publicznego .................................................................. 90
8.2. Pozostałe zadania o znaczeniu ponadlokalnym ...................................... 91
8.3. Wnioski i rekomendacje ....................................................................... 92
9. Wnioski do planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubuskiego ... 95
10. Obszary wymagające sporządzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego ................................................................. 95
I. INFORMACJE WPROWADZAJĄCE
Podstawa prawna opracowania
- Uchwała Nr XVII/204/17 Rady Gminy Bobrowice z dnia 5 czerwca 2017 r., w sprawie przystąpienia do sporządzenia zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice
- Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1945 z późn. zm.)
Jednostka projektowa
Zespół projektowy:
- mgr inż. arch. Patrycja Czaplińska – główny projektant
- mgr inż. Marek Czapliński – projektant
- dr inż. Jakub Kostecki – projektant prognozy i ekofizjografii
- mgr inż. Iwona Czaplińska – zmiana prognozy
Informacje wstępne
Zakres zmiany Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice sporządzony został w granicach administracyjnych gminy.
W ramach zmiany studium (2019) wykonano:
- uaktualnienie części tekstowej i rysunkowej studium,
- uaktualnienie informacji o udokumentowanych złożach kopalin,
- wyznaczenie miejsc o funkcji produkcyjno – technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) w sąsiedztwie opuszczonej wsi Czeklin,
- wyznaczenie miejsc pod budowę farm fotowoltaicznych w sąsiedztwie Chojnowa, Janiszowic, Przychowa, Wełnic oraz Czeklina
Charakterystyka prawna studium
Zgodnie z art. 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest podstawowym instrumentem kształtowania polityki przestrzennej na obszarze gminy.
W studium uwzględniono uwarunkowania wynikające z:
1) dotychczasowego przeznaczenia, zagospodarowania i uzbrojenia terenu;
2) stanu ładu przestrzennego i wymogów jego ochrony;
3) stanu środowiska, w tym stanu rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej, wielkości i jakości zasobów wodnych oraz wymogów ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego;
4) stanu dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej;
5) warunków i jakości życia mieszkańców, w tym ochrony ich zdrowia;
6) zagrożenia bezpieczeństwa ludności i jej mienia;
7) potrzeb i możliwości rozwoju gminy, uwzględniających w szczególności:
a) analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne,
b) prognozy demograficzne, w tym uwzględniające, tam gdzie to uzasadnione, migracje w ramach miejskich obszarów funkcjonalnych ośrodka wojewódzkiego,
c) możliwości finansowania przez gminę wykonania sieci komunikacyjnej i infrastruktury technicznej, a także infrastruktury społecznej, służących realizacji zadań własnych gminy,
d) bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę;
8) stanu prawnego gruntów;
9) występowania obiektów i terenów chronionych na podstawie przepisów odrębnych;
10) występowania obszarów naturalnych zagrożeń geologicznych;
11) występowania udokumentowanych złóż kopalin, zasobów wód podziemnych oraz udokumentowanych kompleksów podziemnego składowania dwutlenku węgla;
12) występowania terenów górniczych wyznaczonych na podstawie przepisów odrębnych;
13) stanu systemów komunikacji i infrastruktury technicznej, w tym stopnia uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej, energetycznej oraz gospodarki odpadami;
14) zadań służących realizacji ponadlokalnych celów publicznych;
15) wymagań dotyczących ochrony przeciwpowodziowej.
Aktualnie moc obowiązującą posiadają akty prawa miejscowego:
1. Zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice, uchwalonego uchwałą nr VII/30/89 G.R.N. z dnia 21 lipca 1989 r., (publikacja 14/291/89):
- zmiana uchwalona uchwałą Nr II/9/98 Rady Gminy Bobrowice z dnia 29 grudnia 1998 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 1999 r. Nr 35, poz. 376); zmiana obejmuje teren we wsi Dychów – Zespół Elektrowni Wodnych
- zmiana uchwalona uchwałą Nr XII/98/2000 Rady Gminy Bobrowice z dnia 4 października 2000 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2001 r. Nr 15, poz. 167), zmiana obejmuje teren w granicach wsi Dychów – dz. nr ewid. 151/2
- zmiana uchwalona uchwałą Nr XII/99/2000 Rady Gminy Bobrowice z dnia 4 października 2000 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2000 r. Nr 31, poz. 358), zmiana obejmuje teren w granicach wsi Dychów – dz. nr ewid. 85/2
- zmiana uchwalona uchwałą Nr XII/100/2000 Rady Gminy Bobrowice z dnia 4 października 2000 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2001 r. Nr 15, poz. 168), zmiana obejmuje tereny w granicach wsi: Chromów – dz. nr ewid. 82, Dychów – Prądocinek – dz.nr ewid. 323/1, Dychów – dz. nr ewid. 168/2, 174/2 i 176/2,
Bobrowice – dz. nr ewid. 371/1 i 370/4, Bronków – dz. nr ewid. 202/3, 202/4, 202/5, 202/6, i 202/7 oraz Kukadło – dz. nr ewid. 93/3.
2. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony uchwałą Nr VIII/57/99 Rady Gminy Bobrowice z dnia 28 października 1999 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2003r. Nr 3, poz. 65), plan obejmuje tereny leśne położone w granicach wsi Bobrowice – część oddz. nr 93, 94, 111 i 112, z przeznaczeniem pod nasypy podpierające obwałowanie Kanału Dychowskiego.
3. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu zabudowy mieszkaniowo – letniskowej we wsi Bronków, uchwalony uchwałą Nr IX/70/99 Rady Gminy Bobrowice z dnia 22 grudnia 1999 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2001 r. Nr 34, poz. 338).
4. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony uchwałą Nr III/22/2003 Rady Gminy Bobrowice z dnia 7 marca 2003 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2003 r. Nr 22, poz. 415), plan obejmuje tereny leśne położone w granicach wsi Dachów – działki ozn. nr ewid. 6/7 L, 13/5 L i 24/5 L, z przeznaczeniem pod nasypy podpierające obwałowanie Kanału Dychowskiego.
5. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu zabudowy mieszkaniowo – letniskowej we wsi Bronków, dla działki nr ewid. 60/3, uchwalony uchwałą nr X/66/07 Rady Gminy Bobrowice z dnia 10 grudnia 2007 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2007 r. Nr 12, poz. 300 z dnia 7 lutego 2008 r.).
6. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla działek nr 475/4 I 475/5 oraz części działki nr 757 (droga gruntowa) w Bobrowicach, uchwalony Uchwałą Nr XX/176/09 Rady Gminy Bobrowice z dnia 25 lutego 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego z 2009 r. Nr 39, poz. 549).
Niniejsze studium, zgodnie z dyspozycją ustawy określa uwarunkowania i kierunki dalszego rozwoju przestrzennego gminy. Zawarty w studium zakres informacji może być wykorzystany nie tylko dla wdrażania polityki przestrzennej, ale także dla promocji rozwoju gminy, opracowywania programów gospodarczo – inwestycyjnych oraz ofert lokalizacyjnych adresowanych do potencjalnych inwestorów krajowych i zagranicznych. Ponadto, studium stanowi podstawę do negocjacji warunków wprowadzania programów wojewódzkich i rządowych do planów miejscowych zagospodarowania przestrzennego oraz do podejmowania bieżących decyzji administracyjnych.
Studium uchwalone przez radę gminy nie jest przepisem gminnym i nie stanowi podstawy do wydawania decyzji lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Stanowi natomiast podstawę do sporządzania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Zapisy zawarte w studium obok polityki przestrzennej gminy określają lokalne zasady zagospodarowania przestrzennego uwzględniane w planach miejscowych i decyzjach o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego oraz decyzjach o ustaleniu warunków zabudowy i zagospodarowaniu terenu. Ustalenia studium wprowadzane są do obiegu prawnego przede wszystkim poprzez plany miejscowe, a wójt każdorazowo bada spójność projektu planu miejscowego z polityką przestrzenną gminy określoną w studium.
W przypadku zmiany obowiązujących przepisów, dla małych gmin wiejskich studium może stanowić podstawę dla procesów inwestycyjnych.
Części składowe studium
Część opisowa
- Informacje wprowadzające
- Ocena stanu zagospodarowania i uwarunkowania rozwoju
- Kierunki zagospodarowania przestrzennego
Część graficzna
- Gmina Bobrowice – ocena stanu zagospodarowania terenu, stan istniejący – 2016 r., skala 1:10000
- Gmina Bobrowice – uwarunkowania rozwoju, skala 1:10000
- Gmina Bobrowice – kierunki zagospodarowania przestrzennego, skala 1:10000
Opracowania odrębne, sporządzone w ramach studium:
- Opracowanie ekofizjograficzne
- Część tekstowa
- Rysunek
- Prognoza oddziaływania na środowisko
- Bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę
- Dokumentacja prac planistycznych.
II. OCENA STANU ZAGOSPODAROWANIA
I UWARUNKOWANIA ROZWOJU
1. Położenie gminy
Gmina Bobrowice położona jest w południowo-zachodniej części województwa lubuskiego. Administracyjnie gmina przynależy do powiatu krośnieńskiego, stanowiąc jego południowy fragment sąsiadujący:
- od strony wschodniej z gminą Dąbie (powiat krośnieński)
- od strony południowej z gminą Nowogród Bobrzański (powiat zielonogórski) i z gminą Lubsko (powiat żarski)
- od strony zachodniej z gminą Gubin (powiat krośnieński)
- od strony północnej z gminą Krosno Odrzańskie (powiat krośnieński)
Odległość siedziby gminy – wsi Bobrowice do sąsiednich miast wynosi:
- Krosno Odrzańskie – 13 km
- Gubin – 31 km
- Lubsko – 21 km
- Zielona Góra – 43 km.
Odległość do przejść granicznych z Niemcami wynosi:
- Gubin – ok. 31 km
- Gubinek – ok. 31 km
- Zasieki – ok. 44 km
- Olszyna – ok. 57 km
- Świecko – ok. 61 km
- Słubice – ok. 65 km.
Wschodnia część gminy położona jest nad rzeką Bóbr oraz nad Kanałem Dychowskim (Bobrzańskim). Na obszarze położonym pomiędzy Bobrem a Kanałem znajdują się następujące wsie: Bobrowice, Dychów, Chromów, Barlogi, Chojnowo, i Żarków. Na wschód od Bobru położone są: Kukadło i Tarnawa Krośnieńska oraz przysiółek Dychowa – Prądocinek. Na zachód od Kanału znajdują się pozostałe wsie, mianowicie: Bronków z przysiółkiem Kołatka, Brzezinka, Janiszowice, Strużka, Welmice, Przychów, Dachów i Dęby.
Przez teren gminy (na osi północ-południe) przebiega droga wojewódzka nr 287 Krosno Odrzańskie – Lubsko – Żary, zapewniająca powiązanie z drogami krajowymi:
- Nr 12, granica państwa – Łęknica – Żary – Żagań - Szprotawa
- Nr 18, granica państwa – Olszyna – Golnice - Krzyżowa
- Nr 27, granica państwa – Przewóz – Żary - Zielona Góra
• Nr 32, granica państwa – Gubinek – Połupin - Zielona Góra – Sulechów – Wolsztyn – Stęszew.
Układ dróg stwarza korzystną sytuację komunikacyjną we wszystkich kierunkach, a przede wszystkim w kierunku zachodnim do drogowych przejść granicznych z Niemcami. Wyjątkiem jest ograniczenie przejazdu dla samochodów ciężarowych przez Zamek Wodny Dychów z uwagi na ochronę skarpy.
Z ekonomicznego punktu widzenia, położenie gminy jest bardzo korzystne, a istniejąca sieć dróg powiązana z drogami o znaczeniu krajowym i regionalnym jest elementem sprzyjającym w obsłudze transportowej.
2. Funkcje gminy
Gmina należy do grupy średnich jednostek administracyjnych województwa lubuskiego. W planie zagospodarowania przestrzennego województwa, gmina zaliczona została do grupy ośrodków rozwoju IV rzędu o znaczeniu lokalnym.
Obszar gminy wynosi: 18505 ha (185,05 km²) w tym:
- Użytki rolne 4187 ha, ok. 22,6% obszaru gminy
- Lasy 12268 ha, ok. 66,3% obszaru gminy
- Pozostałe grunty 2054 ha, ok. 11,1% obszaru gminy.
Ludność gminy wynosi: 3210 mieszkańców zameldowanych na pobyt stały. (Stan z 31 grudnia 2017 r. wg danych z Głównego Urzędu Statystycznego).
Gmina jako jednostka administracyjno – gospodarcza stanowi obszar o charakterze wielofunkcyjnym. Jej funkcje są następujące: rolnictwo, leśnictwo, przemysł, rekreacja oraz usługi na rzecz miejscowej ludności.
Głównymi bogactwami naturalnymi gminy są:
- złoża kruszyw budowlanych zalegające w dolinie Bobru (wsie Bobrowice, Chojnowo i Tarnawa Krośnieńska)
- lasy zajmujące ponad połowę jej powierzchni, ok. 66,3% (gmina należy do najbardziej zalesionych w województwie lubuskim)
- walory krajobrazowe, sprzyjające rozwojowi funkcji turystyczno – wypoczynkowej.
Siedziba gminy – wieś Bobrowice pełni rolę lokalnego ośrodka obsługi ludności, ze strefą wpływów pokrywającą się z granicami administracyjnymi gminy. Dominującymi funkcjami w miejscowości są: rolnictwo, usługi oraz przemysł.
Oprócz Bobrowic, w strukturze osadniczej gminy wyróżniają się: Bronków, gdzie dominuje funkcja rekreacyjna oraz Dychów gdzie dominującą funkcją jest przemysł elektroenergetyczny związany z elektrownią wodną.
Funkcja przemysłowa związana jest ponadto z eksploatacją kruszyw naturalnych i koncentruje się w dolinie Bobru w miejscowościach: Tarnawa Krośnieńska, Żarków i Bobrowice.
Na pozostałych obszarach wiejskich dominują rolnictwo i leśnictwo.
Wielofunkcyjna struktura gospodarcza gminy opiera się na ugruntowanych podstawach, co przesądza o dalszym rozwoju wymienionych wyżej funkcji, choć ich wzajemne relacje mogą w przyszłości ulegać modyfikacjom. Przewiduje się, że nastąpi wzrost znaczenia funkcji rekreacyjnej z uwagi na walory krajobrazowe gminy oraz funkcji przemysłowej związanej z powierzchniową eksploatacją kruszyw naturalnych w dolinie Bobru.
3. Sieć osadnicza
Sieć osadniczą gminy tworzy 16 sołectw. Podział na sołectwa jest następujący:
1. Bobrowice, z pojedynczym siedliskiem – Młyniec
2. Barłogi
3. Bronków, z przysiółkiem – Kołatka oraz gospodarstwem agroturystycznym – Bronkówek
4. Brzeźinka
5. Chojnowo
6. Chromów
7. Dachów
8. Dęby
9. Dychów, z przysiółkiem – Prądocinek
10. Janiszowice
11. Kukadło, z pojedynczym siedliskiem – Lubnica
12. Przychów
13. Strużka
14. Tarnawa Krośnieńska
15. Wełmice
16. Żarków
Wieś Czeklin od 2000 r. nie istnieje. Nazwa Czeklin określa wyodrębniony wcześniej obręb geodezyjny.
Charakterystykę sieci osadniczej pod względem zaludnienia przedstawia poniższe zestawienie (mieszkańcy zameldowani na pobyt stały, stan 31 grudnia 2015 r. wg danych Gminy Bobrowice)
| wsie powyżej 900 osób | Bobrowice | 895 mieszkańców |
|-----------------------|-----------|----------------|
| wsie powyżej 600 osób | Dychów | 644 mieszkańców |
| wsie powyżej 300 osób | Bronków | 302 mieszkańców |
| wsie powyżej 200 osób | Wełmice | 219 mieszkańców |
| Wsie powyżej 100 osób | Janiszowice | 138 |
|----------------------|-------------|-----|
| | Strużka | 116 |
| | Przychów | 117 |
| | Dachów | 105 |
| | Chromów | 105 |
| Wsie poniżej 100 osób | Barłogi | 70 |
|----------------------|---------|----|
| | Dęby | 86 |
| | Żarków | 81 |
| | Chojnowo | 64 |
| | Brzezinka | 51 |
| | Kukadło | 43 |
| | Tarnawa Krośnieńska | 44 |
| Przysiółki | Prądocinek | 71 |
|------------|-------------|----|
| | Kołatka | 13 |
| Pojedyncze siedliska | Bronków - leśniczówka | 2 |
|----------------------|------------------------|---|
| | Młyniec-gajówka | 0 |
| | Lubnica -osada | 0 |
W sezonie letnim, w Bronkowie i Kołatce z uwagi na ich funkcje rekreacyjne liczba ludności wyraźnie wzrasta: w Bronkowie ponad dwukrotnie, a w Kołatce wielokrotnie (baza noclegowa umożliwia tutaj przyjęcie ok. 300 osób).
W strukturze sieci osadniczej wyodrębniają się 3 ośrodki:
1) Bobrowice – gminny ośrodek administracyjno – usługowy i gospodarczy.
2) Dychów – ośrodek o funkcji przemysłowo – usługowej
3) Bronków wraz z Kołatką – ośrodek o funkcji rekreacyjnej
Z pozostałych wsi wielkością zaludnienia wyróżniają się Janiszowice i Strużka jako jeden zespół przestrzenny oraz Welmice. W miejscowościach tych dominuje funkcja rolnicza.
Ośrodki: Bobrowice, Dychów i Bronków zamieszkuje ok. 59% ludności gminy, a z Janiszowicami, Strużką i Welmicami ok. 73%.
Pozostała część sieci osadniczej cechuje duże rozdrobnienie. Wszystkie wsie należą do kategorii wsi małych i zamieszkuje je ok. 27% ludności gminy. Wyposażenie tych wsi
w usługi jest elementarne i stanowi je przeważnie: sklep, świetlica i boisko sportowe. W celu ochrony ładu przestrzennego należy zachować zwartą zabudowę osadniczą.
Ze względu na zwarty obszar gminy, odległości poszczególnych wsi od ośrodka gminnego – Bobrowic nie są duże, co przy dobrej dostępności komunikacyjnej pozwala na prawidłową obsługę prawie wszystkich jednostek osadniczych w obrębie gminy. Wyjątek stanowi wieś Tarnawa Krośnieńska, komunikacyjnie odcięta od Bobrowic i pozostałych wsi gminy rzeką Bóbr. Jej powiązanie komunikacyjne z Bobrowicami stanowi droga gminna nr 303 i droga wojewódzka o numerze 287, tworzące ciąg komunikacyjny prowadzący do Bobrowic przez Kosierz w gminie Dąbie.
4. Uwarunkowania społeczno-gospodarcze
4.1. Podstawowe informacje statystyczne o gminie
- Powierzchnia gminy: 18505 ha
- Liczba wsi: 16
- Ludności ogółem: 3210 osób
- Zaludnienie na 1 km²: 17
- Przyrost naturalny na 1000 mieszkańców: 0,62*
- Saldo migracji stałej w osobach: 15*
- Podmioty gospodarki narodowej w rejestrze REGON: 243
- W tym w sektorze rolniczym: 30
- W tym w sektorze przemysłowym i budowlanym: 67
- W pozostałych sektorach: 146
- Liczba zarejestrowanych bezrobotnych: 108*
- Lesistość gminy: 66%*
- Powierzchnia obszarów prawnie chronionych: 37%*
- Drogi gminne w km: 28*
- Przeciętna powierzchnia użytkowa na 1 osobę w m²: 85,90*
- Średnia powierzchnia na 1 mieszkańca w m²: 30,20*
- Przeciętna liczba osób na izbę: 0,6*
- Mieszkania oddane do użytku w 2017 roku: 8
Źródło: Rocznik Statystyczny 2017 (*2016), Urząd Statystyczny w Zielonej Górze.
4.2. Ludność i rynek pracy
Analiza procesów demograficznych z okresu kilkunastu lat wskazuje na kierunki i dynamikę zachodzących przemian społeczno-gospodarczych w obszarze gminy, pozwalając na określenie trendów na kolejne lata.
| Lata | Ludność na koniec roku | Stopa przyrostu naturalnego na 1000 ludności | Saldo migracji stałej ogółem |
|------|------------------------|---------------------------------------------|------------------------------|
| 1976 | 3068 | 14,1 | -17 |
| 1978 | 3080 | 15,8 | -40 |
| 1985 | 3218 | 14,2 | -27 |
| 1987 | 3229 | 10,9 | 17 |
| 1990 | 3240 | -2,1 | -26 |
| 1991 | 3242 | 10,0 | -32 |
| 1992 | 3273 | 4,2 | -42 |
| 1993 | 3291 | 4,8 | -2 |
| 1994 | 3312 | 6,9 | -13 |
| 1995 | 3333 | 2,1 | 17 |
| 1996 | 3322 | 5,3 | -2 |
| 1997 | 3344 | 1,5 | 5 |
| 1998 | 3354 | 5,2 | -30 |
| 1999 | 3329 | -1,5 | -9 |
| 2000 | 3346 | -3,3 | -21 |
| 2001 | 3293 | 0,3 | -11 |
| 2002 | 3134 | -1,60** | -22 |
| 2003 | 3106 | -7,41** | -20 |
| 2004 | 3106 | 2,58** | -11 |
| 2005 | 3099 | -3,23** | 9 |
| 2006 | 3115 | 4,17** | 6 |
| 2007 | 3248 | 1,26 | 6 |
| 2008 | 3163 | 3,79** | 7 |
| 2009 | 3169 | 2,49 | -9 |
| 2011 | 3235 | 1,55* (1,9*) | -15 |
| 2012 | 3215 | 1,3* | -3 |
| 2013 | 3174 | 0,3* | -27 |
| Rok | Liczba osób | Przyrost naturalny | Saldo migracji |
|-----|-------------|-------------------|---------------|
| 2014| 3190 | 0,8* | -4 |
| 2015| 3203 | -3,43** | 4 |
| 2016| 3219 | 6** | 15 |
| 2017| 3210 | 0,6 | - |
* na wsi w województwie lubuskim ** stopa przyrostu naturalnego ogółem
Dane: Roczniki Statystyczne Województwa
Z analizy przytoczonych wyżej danych statystycznych wynikają następujące wnioski:
- Stopa przyrostu naturalnego wahala się, jednak przez kilka ostatnich lat osiągała wartości dodatnie (bliskie zeru). Osiągnęła wartość ujemną ponownie w 2015 roku, a w roku 2017 wyniosła 0,6.
- Saldo migracji zewnętrznej w latach wcześniejszych charakteryzowało się wysoką przewagą wymeldowań czyli odpływu ludności nad zameldowaniami. W ostatnich latach migracja osiągnęła saldo dodatnie, jednak od roku 2009 znów odnotowuje się saldo ujemne. Dopiero w roku 2015 odnotowano dodatnie saldo migracji stałej.
- W wyniku takiego przebiegu ruchu ludności stan ilościowy mieszkańców gminy począwszy od roku 2002 ustabilizował się na poziomie ok. 3100 osób. Szczytową wartość osiągnął w 1998 r. – 3.354 osoby i od tego momentu liczba ludności gminy chociaż w ciągu lat wzrosła się i spadała, ostatecznie osiągnęła 3210 mieszkańców. Potwierdza to ogólne tendencje demograficzne regionu i kraju, przewidujące zahamowanie tempa wzrostu liczby ludności do 2010 i 2020 roku, co w warunkach gminy Bobrowice skłania do przyjęcia perspektywistycznej prognozy – jako maksymalnej, możliwej do osiągnięcia w rezultacie bardzo pozytywnego przebiegu zdarzeń gospodarczo – politycznych, na poziomie 4465 osób przy założeniu przyrostu naturalnego równego 11. Główny Urząd Statystyczny dla podregionu zielonogórskiego podaje liczbę mieszkańców tego podregionu równą 633 678 osób (stan na 31 XII 2014) z prognozą na rok 2050 z liczbą 541 517 mieszkańców, czyli szacuje się, że ostatecznie liczba ludności będzie spadła.
- W dekadzie 1991 – 2001 liczba mieszkańców gminy wzrosła o 51 osób. W latach 2001 – 2017 liczba osób zmalała o 83.
### Rozmieszczenie ludności w gminie
| Gmina | 1986 | 2000 | 2007 | 2014 |
|---------|------|------|------|------|
| Barłogi | 90 | 95 | 85 | 72 |
| Bobrowice | 911 | 953 | 884 | 901 |
| Młyniec | - | - | 2 | 0 |
| Bronków | 353 | 308 | 320 | 305 |
| Kołatka | - | - | 10 | 10 |
| Chojnowo | 73 | 69 | 73 | 63 |
| Miejscowość | 101 | 102 | 98 | 104 |
|--------------|-----|-----|-----|-----|
| Chromów | 101 | | | |
| Dachów | 135 | 110 | 113 | 105 |
| Dęby | 93 | 71 | 86 | 86 |
| Dychów | 706 | 730 | 653 | 660 |
| Prądocinek | - | - | 66 | 70 |
| Brzezinka | - | - | 46 | 48 |
| Janiszowice | 186 | 178 | 156 | 136 |
| Kukadło | 62 | 54 | 46 | 43 |
| Lubnica | - | - | 5 | 0 |
| Przychów | 117 | 126 | 115 | 117 |
| Strużka | 179 | 150 | 131 | 128 |
| Tarnawa Krośnieńska | 76 | 62 | 45 | 41 |
| Wełmice | 215 | 266 | 243 | 218 |
| Żarków | 65 | 71 | 71 | 83 |
| - Czeklin¹) | 36 | 1 | - | - |
| **RAZEM** | 3402| 3346| 3248| 3190|
**Struktura ludności według wieku w 2017 r.**
| Grupa wieku | Liczba ludności | % |
|-------------|-----------------|----|
| 0-9 lat | 333 | 10,37 |
| 10-19 lat | 303 | 9,44 |
| 20-29 lat | 421 | 13,12 |
| 30-39 lat | 520 | 16,20 |
| 40-49 lat | 437 | 13,61 |
| 50-59 lat | 419 | 13,05 |
| 60-69 lat | 468 | 14,58 |
| 70 i więcej lat | 309 | 8,77 |
| **Ogółem** | **3210** | **100%** |
¹) Od 2001 r. z byłej wsi Czeklin pozostały ruiny, nie ma ludności.
Dalszy przebieg procesów rozwojowych w obszarze gminy w dużej mierze będzie uzależniony od aktualnej struktury demograficznej gminy.
Dla sytuacji społecznej i gospodarczej gminy istotne znaczenie ma struktura wieku jej mieszkańców w podziale według podstawowych grup funkcjonalnych (wiek przedprodukcyjny 0-17 lat, wiek produkcyjny 18-59/64 lat i wiek poprodukcyjny powyżej 60/65 lat).
**Struktura wieku ludności według grup funkcjonalnych w 2014 r.**
| Grupa wieku | Liczba ludności | | |
|------------------------------|-----------------|----------|----------|
| | 2001 r. | 2016 r. | |
| | Ilość osób | % | Ilość osób | % |
| Wiek przedprodukcyjny | 805 | 24,4 | 566 | 17,58 |
| Wiek produkcyjny | 2001 | 60,8 | 2019 | 62,72 |
| Wiek poprodukcyjny | 487 | 14,8 | 634 | 19,70 |
| Ogółem | 3293 | 100% | 3219 | 100% |
Zmiany w strukturze wieku w porównaniu z rokiem 2001 charakteryzują się:
- spadkiem udziału ludności w wieku przedprodukcyjnym (o 6,82 punkty)
- wzrostem obu pozostałych grup wiekowych, ludności w wieku produkcyjnym (o 1,92 punkty) i wieku poprodukcyjnym (o 4,90 punktów).
Obecnie na 100 osób w wieku nieprodukcyjnym przypadają w gminie 59 osoby w wieku produkcyjnym.
**Rynek pracy**
| Rok | Ogółem¹) | w tym kobiety | Sektor | | | | | | |
|-----|----------|---------------|--------|----------|----------|----------|----------|----------|----------|
| | ogółem | w tym kobiety | publiczny | prywatny | Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo | Przemysł i budownictwo | Handel, naprawa pojazdów, transport, gosp. magazynowa, zakwaterowanie i gastronomia, informacja i komunikacja | Działalność finansowa i ubezpieczeniowa, obsługa rynku nieruchomości oraz pozostałe usługi |
| 2009 | 380 | 162 | 189 | 191 | - | 206 | - | 114 |
| 2014 | 449 | 198 | - | - | 81 | 218 | 68 | 132 |
| 2016 | 405 | 176 | - | - | 86 | 143 | 50 | 126 |
¹) bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób oraz gospodarstw indywidualnych w rolnictwie
W okresie ostatnich lat zwiększyła się liczba zatrudnienia. Na koniec roku 2009 wynosiła ona 380 osób, a obecnie jest to 405 osób, z tego:
- rolnictwo, leśnictwo, łowiecictwo i rybactwo – **86 osób (21%)**
- przemysł i budownictwo – **143 osoby (35%)**
- handel, naprawa pojazdów, transport, gosp. magazynowa, zakwaterowanie i gastronomia, informacja i komunikacja – **50 osób (12%)**
- działalność finansowa i ubezpieczeniowa, obsługa rynku nieruchomości oraz pozostałe usługi – **126 osoby (31%).**
Na podstawie struktury zatrudnienia gminę można sklasyfikować jako przemysłowo-usługową.
**Bezrobocie**
**Liczba bezrobotnych**
| Rok | Ogółem | Mężczyźni | Kobiety |
|-----|--------|-----------|---------|
| 2011| 172 | 70 | 102 |
| 2012| 181 | 90 | 99 |
| 2014| 142 | 51 | 91 |
| 2016| 108 | 42 | 66 |
Liczba zarejestrowanych bezrobotnych na koniec roku **2016** wynosiła **108 osób**. W poprzednich latach liczba ta była większa (172 osoby w 2011 roku, 181 osób w roku 2012 i **142 osoby w roku 2014**), co oznacza niewielki spadek bezrobocia w gminie. Kobiety w ciągu lat utrzymują się w większości zarejestrowanych osób bezrobotnych, jest ich około **1,57** razy więcej niż zarejestrowanych mężczyzn.
Udział zarejestrowanych bezrobotnych w gminie w wieku produkcyjnym wynosi **5,3%**.
Na poziom bezrobocia w gminie rzutuje również trudna sytuacja na rynku pracy w całym powiecie krośnieńskim, a zwłaszcza w obu miastach, Krośnie Odrzańskim i Gubinie. Ocena porównawcza gminy z powiatem krośnieńskim wykazała wyższy poziom bezrobocia w powiecie krośnieńskim – **8,93%** ludności grupy produkcyjnej, od gminy – **6,94%** ludności grupy produkcyjnej. W podregionie zielonogórskim odsetek osób bezrobotnych będących w wieku produkcyjnym wynosi **7,74%**.
Wysoki poziom bezrobocia stanowi najpoważniejszy problem społeczno-gospodarczy gminy, którego rozwiązanie utrudnia podobnie zła sytuacja na rynkach pracy w najbliższym otoczeniu gminy.
4.3. Infrastruktura społeczna
Oświata i wychowanie
- **Przedszkola**
Na terenie gminy funkcjonują 2 placówki przedszkolne posiadające łącznie 4 oddziały, o łącznej liczbie 81 miejsc (w tym 43 w Bobrowicach i 38 w Dychowie).
- **Szkoly podstawowe**
W gminie istnieją 2 szkoły podstawowe w Bobrowicach i Dychowie. Szkoła w Bobrowicach składa się z 8 oddziałów, uczęszcza do niej 107 uczniów. Szkoła w Dychowie składa się z 8 oddziałów, uczęszcza do niej 97 uczniów. Łącznie w Bobrowicach w szkołach podstawowych uczy się 204 dzieci.
W roku szkolnym odpowiednio 2017/2018 i 2018/2019 w przeksztalconej szkole podstawowej, prowadzone będą także klasy dotychczasowego gimnazjum, aż do czasu wygaszenia kształcenia.
- **Szkoly średnie**
Najbliższe szkoły średnie dla młodzieży znajdują się w Krośnie Odrzańskim, Lubsku i Zielonej Górze.
**Kultura**
Funkcję placówki kultury pełni Gminna Biblioteka, która usytuowana jest w dwóch miejscowościach, Bobrowicach i Dychowie. Ponadto na terenie gminy znajdują się świetlice wiejskie w Dachowie, Chojnowie, Barlogach, Bronkowie, Żarkowie, Welmicach, Przychowie, Tarnawie Krośnieńskiej oraz w Janiszowicach. W Bobrowicach wybudowano gminny ośrodek kultury. Ponadto, w Dychowie obecnie budowana jest nowa świetlica.
**Kościoły**
Na terenie gminy istnieją kościoły wyznania rzymsko-katolickiego. W gminie Bobrowice znajdują się dwa kościoły parafialne (w Bobrowicach i Dychowie) oraz kościoły filialne w Janiszowicach, Tarnawie Krośnieńskiej i Bronkowie.
**Ochrona Zdrowia**
Opiekę lekarską mieszkańcom zapewnia Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Bobrowicach. Pracuje w nim 1 lekarz internista, dwóch pediatrów, dwie pielęgniarki oraz stomatolog. W Bobrowicach znajduje się punkt apteczny.
**Pomoc Społeczna**
W 2014 roku ze świadczeń skorzystało 137 rodzin (215 osób). Były to świadczenia rodzinne, alimentacyjne, pielęgnacyjne oraz zasiłki dla opiekunów itp. W związku z procesem demograficznego starzenia się społeczeństwa i jednoczesnym wydłużeniem się trwania życia przewiduje się wzrost zapotrzebowania na opiekę medyczną i świadczenia pomocy społecznej.
Sport i rekreacja
W Bobrowicach znajduje się nowo wybudowana hala widowiskowo-sportowa z zapleczem sanitarnym oraz boisko zewnętrzne. W Bobrowicach oraz Dychowie zlokalizowane są również dwa stadiony sportowe. Boiska sportowe do piłki nożnej znajdują się we wsiach: Bobrowice, Bronków, Dęby, Strużka, Janiszowice, Dachów, Welmice i Żarków. Boisko do piłki plażowej znajduje się w Bronkowie, Żarkowie, Welmicach oraz Dębach, a trawiaste boisko do siatkówki w Dychowie, Dachowie, Żarkowie, Strużce, Przychowie i Tarnawie Krośnieńskiej. Na terenie gminy znajduje się również wiele placów zabaw.
Cmentarze
W gminie działają trzy cmentarze komunalne posiadające rezerwy terenowe. Usytuowane są one w Bobrowicach, Janiszowicach i Bronkowie.
Poczta
W gminie działa jedna placówka pocztowa – Filia Urzędu Pocztowego w Bobrowicach, która podlega Oddziałowi w Krośnie Odrzańskim.
Telekomunikacja
Na terenie gminy usługi telekomunikacyjne realizuje Orange Polska S.A. W Bobrowicach, Dychowie i Janiszowicach usytuowane są maszty telefoni komórkowej. W zakresie telefonizacji potrzeby mieszkańców są w większości zabezpieczone, a sukcesywnie planowana budowa kolejnych wież telefoni komórkowych przyczyni się do poprawy jakości usług telekomunikacyjnych. Istniejący problem z dostępem do szerokopasmowego Internetu powinien być zażegnany poprzez realizowany przez urząd marszałkowski i firmę Orange projekt „Szerokopasmowe Lubuskie” oraz planowany projekt „Polska Cyfrowa”.
Straż pożarna
Na terenie gminy działają Ochotnicze Straże Pożarne w Bobrowicach, Bronkowie, Welmicach i Strużce.
Administracja
Jednostki administracji publicznej samorządowej i państwowej, instytucje finansowe i biura usytuowane w Bobrowicach:
- Urząd gminy
- Biura parafialne w Bobrowicach i Dychowie
- Filia Urzędu Pocztowego w Bobrowicach
Handel, gastronomia, usługi
W większości miejscowości gminy działają stałe placówki handlowe, głównie spożywcze i wielobranżowe. Na terenie gminy funkcjonuje jeden całoroczny pensjonat z zapleczem gastronomicznym oraz konferencyjno-bankietowym oraz cztery bary sezonowe.
4.4. Mieszkalnictwo
Zasoby gminy w mieszkania komunalne w kolejnych latach wynosiły:
| Rok | Liczba mieszkań | Przeciętna powierzchnia |
|-----|----------------|-------------------------|
| 1996| 54 | 48,6 m² |
| 1997| 44 | 60,3 m² |
| 1999| 38 | 56,4 m² |
| 2001| 31 | 59,4 m² |
| 2007| 47 | 56,8 m² |
| 2014| 45 | 55,76 m² |
| 2018| 49 | - |
Od roku 1999 liczba mieszkań komunalnych wzrasta, a ich przeciętna powierzchnia użytkowa utrzymuje stałą średnią wartość – 57 m².
Występuje zdecydowana przewaga zabudowy jednorodzinnej wolnostojącej. Kilka budynków wielorodzinnych, o charakterze blokowym znajduje się jedynie w Dychowie oraz w Welmicach. Małe domy II i III kondygnacyjne występują w Bobrowicach.
Zasoby mieszkaniowe gminy cechuje bardzo wysoki udział mieszkań wybudowanych przed 1945 rokiem, które często są mocno zaniedbane i wymagają dużych nakładów finansowych koniecznych do remontów, modernizacji i dostosowania inwestycji do współczesnego poziomu mieszkaniectwa.
4.5. Przemysł, budownictwo, działalność produkcyjna
Na terenie gminy nie ma uciążliwych dla środowiska zakładów produkcyjnych. Obecnie dominują dwie gałęzie przemysłu wykorzystujące lokalne surowce:
- Elektroenergetyka – Zespół Elektrowni Wodnych w Dychowie
- Przemysł wydobywczy kruszywa i surowców mineralnych – kopalnia kruszywa budowlanego w Tarnawie Krośnieńskiej.
Obecnie do grona największych firm i najbardziej liczących się na rynku pracy należą:
- PGE Energia Odnawialna S.A. Oddział ZEW Dychów w Dychowie – wytwarzanie energii elektrycznej z Odnawialnych Źródeł Energii (OZE) oraz świadczenie Regulacyjnych Usług Systemowych
- Przedsiębiorstwo Usługowo Produkcyjno-Handlowe „Anwil”, budownictwo ogólne inżynierijne (małe elektrownie wodne, obiekty ziemne, sanitarne, hydrotechniczne) - Bobrowice
- Zarząd Dróg Wojewódzkich w Zielonej Górze, Obwód Drogowy w Bobrowicach
- Velpol Sp. z o.o. i Jalwi Sp. z o.o. w Janiszowicach zajmujące się głównie rolnictwem.
4.6. Rolnictwo
Gmina dysponuje niewielkim obszarem użytków rolnych, wynoszącym 4090 ha, czyli 22,1% powierzchni ogólnej gminy, z czego 65,7% (2686 ha w 2006 r.) stanowią grunty orne, a pozostałe 34,3% to łąki i pastwiska. Ten powierzchniowo niewielki areal, przy ogólnie niskiej bonitacji gleb nie stwarza podstaw dla intensywnego rozwoju towarowej gospodarki rolnej.
Użytkowanie gruntów:
| Wyszczególnienie | Ogółem gmina | Gospodarstwa indywidualne |
|---------------------------|--------------|--------------------------|
| Powierzchnia gminy ogółem | 18505 ha | 100% |
| Grunty orne i sady | 2686 | 14,5 |
| Łąki i pastwiska | 1404 | 7,6 |
| Grunty leśne | 12768 | 68,9 |
| Pozostałe grunty i użytki | 1647 | 8,9 |
Przekształcenia własnościowe w rolnictwie doprowadziły do zmniejszenia zatrudnienia w tym dziale gospodarki i przyczyniły się do wzrostu bezrobocia ludności wiejskiej. Spadek zatrudnienia w rolnictwie spowodowany został wieloma czynnikami natury politycznej, ekonomicznej i społecznej.
W ostatnich latach w Janiszowicach prowadzona jest działalność rolnicza o znaczonej skali z udziałem kapitału holenderskiego. Na wodach hodowlanych (53 ha) prowadzona jest gospodarka rybacka. Stawy te znajdują się w większości w Bronkowie oraz na łowiskach w Chromowie i Dychowie. Dla celów hodowlanych wykorzystuje się również miejscowe jeziora, które poza jeziorem Piaszno stanowią własność Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.
4.7. Leśnictwo
Grunty pozostające w zarządzie Lasów Państwowych zajmują powierzchnię 12516 ha. Lesistośćkształtuje się na poziomie:
- województwo lubuskie – 48,7%
- powiat krośnieński – 59,6%
- gmina Bobrowice – 66,3%
Administracyjnie lasy należą do dwóch nadleśnictw: Nadleśnictwa Brzózka i Nadleśnictwa Krzystkowice posiadającego siedzibę w Nowogrodzie Bobrzańskim. Czynnikiem sprzyjającym w prowadzeniu gospodarki leśnej na terenie gminy są duże kompleksy oraz ulegający stałej poprawie stan zanieczyszczenia powietrza wpływający na stan zdrowotny lasów.
4.8. Turystyka i wypoczynek
W oparciu o wyjątkowe i bogate walory przyrodnicze, które tworzy połączenie wysokiej lesistości, czystej płynącej malowniczymi meandrami rzeki, akwenów wodnych naturalnych i sztucznych w gminie rozwinęła się funkcja turystyczno – rekreacyjna.
Na terenie Gminy znajdują się następujące akwenu wodne i rzeki:
| Nazwa | Położenie | Powierzchnia | Największa głębokość [m] |
|--------------------------------|----------------------------|--------------|--------------------------|
| Jezioro Bleszno | Bronków-Kołatka | 51,9 ha | 5,0 |
| Jezioro Piaszno | Bronków | 25,4 ha | 2,5 |
| Jezioro Jańsko | Janiszowice | 102,6 ha | 1,8 |
| Dychowski Zbiornik Wodny | Dychów | 100 ha | 10,0 |
| Jezioro Welmickie | Wełmice | | |
| Kanał Dychowski | Krzywaniec-Dychów | 24 km | - |
| Rzeka Bóbr | Żarków-Tarnawa Krośnieńska-Kukadło-Bobrowice-Chromów-Dychów | 21,5 km | - |
| Rzeka Jeziornica (Olsza) | Bronków; źródło – Jezioro Bleszno; rzeka Jeziornica zasila rzekę Strumień (pot. Lomianka) | 11,5 km | - |
Powyższy wykaz uzupełniają: Młynówka Bobrowice, Raduszczanka (Dychów-Brzózka), Racza (obręb Czeklin), Kurka (okolice Jeziora Jańsko), Rytwina (Wełmice), Młynna (Wełnica-Wełmice).
Zagospodarowanie gminy związane z funkcją turystyczną zostało zdominowane przez dwie formy:
- wypoczynek przywodny pobytowy i weekendowy realizowany w ośrodkach wypoczynkowych (Bronków i Kołatka)
- wypoczynek indywidualny pobytowy, którego bazę stanowią:
- hotel „Pensjonat Dychów”
- gospodarstwa Agroturystyczne skupione w Bronkowie
- gospodarstwo agroturystyczne w Strużce (17 miejsc noclegowych)
- zabudowa letniskowa w rejonie jeziora Bleszno w Bronkowie i Kołatce oraz nad rzeką Bóbr w Tarnawie Krośnieńskiej
- wypoczynek w stadninie koni w Tarnawie Krośnieńskiej
- wypoczynek na łowiskach w Dychowie i w Chromowie
Na całoroczną bazę noclegową składa się jeden hotel i 9 gospodarstw agroturystycznych, łącznie posiadających ok. 158-176 miejsc noclegowych.
W gminie rozwija się dość intensywnie funkcja rekreacyjno – turystyczna w formie zabudowy letniskowej. Są to w większości nowe zespoły działek letniskowych – obecnie tylko w niewielkiej części zabudowane, oraz nieczynne rolnicze zagrody wiejskie zaadaptowane na domki letniskowe. Główne koncentracje budownictwa letniskowego znajdują się: w Bronkowie nad J. Błeszno oraz w Tarnawie Krośnieńskiej nad rzeką Bóbr.
Na terenie gminy istnieją dwa nowe obiekty usługowe, które znacznie podwyższają atrakcyjność turystyczną, są to dwa prywatne stawy – łowiska nastawione na usługi wędkarskie, zlokalizowane malowniczo nad Bobrem w miejscowościach: Dychów – Łowisko „Karp”, Chromów – Łowisko „Dwa stawy” posiadające dwa akweny.
Z uwagi na wysoki stopień zalesienia gminy popularną formą rekreacji, a dla miejscowej ludności także formą zarobkowania jest zbieranie runa leśnego (grzyby, jagody, borówki).
W Strużce istnieje obiekt rekreacyjny Koła Łowieckiego „Odyniec” Bobrowice, o nazwie Dom Myśliwski „Arkadia”.
W układzie przestrzennym gminy funkcja turystyczno - wypoczynkowa najintensywniej rozwija się w Bronkowie i Kołatce oraz na mniejszą skalę w Tarnawie Krośnieńskiej nad Bobrem i w Strużce (obręb m. Janiszowice) nad jez. Jańsko.
4.9. Stan gospodarki gminy
W Centralnej Ewidencji Informacji o Działalności Gospodarczej według stanu na 6.11.2015 r. zarejestrowanych było 148 podmiotów gospodarczych, w tym 119 aktywnych i 29 o statusie działalności zawieszonej.
Podmioty gospodarki narodowej w rejestrze REGON w 2017 r.:
| W tym w sektorze | Powiat | Gmina |
|------------------|--------|-------|
| Ogółem | 5633 | 243 |
| W tym w sektorze | | |
| rolniczym | 254 | 30 |
| przemysłowym | 1251 | 67 |
| i budowlanym | | |
| Pozostała | 4128 | 146 |
| działalność | | |
| Osoby fizyczne | 3936 | 154 |
| prowadzące | | |
| działalność | | |
| gospodarczą | | |
## Budżet gminy
| | 2012 | 2013 | 2014 | 2016 | 2018 |
|--------------------------------------|------|------|------|------|------|
| **Ogółem** | 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0|
| rolnictwo i łowiectwo | 12,2 | 1,7 | 2,9 | 1,1 | 0,3 |
| transport i łączność | 0,3 | 0,1 | 0,8 | 0 | 0,1 |
| gospodarka mieszkaniowa | 1,5 | 2,2 | 1,7 | 1,4 | 1,5 |
| administracja publiczna | 1,3 | 0,4 | 0,7 | 0,4 | 0,1 |
| bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 0,0 | - | - | 0 | 0 |
| różne rozliczenia | 16,5 | 16,5 | 16,8 | 17,6 | 16,6 |
| oświata i wychowanie | 1,1 | 1,2 | 1,7 | 1,7 | 1,0 |
| pomoc społeczna i pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 8,6 | 8,6 | 9,0 | 15,9 | 1,7 |
| edukacyjna opieka wychowawcza | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 0,1 | 10,1 |
| gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 1,1 | 1,6 | 1,7 | 1,3 | 1,4 |
| kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 1,1 | 1,9 | 0,3 | 0 | 0 |
| kultura fizyczna | 0,0 | 6,7 | 1,0 | 0,1 | 0,1 |
| dochody od osób prawnych i fizycznych | 54,4 | 56,9 | 61,0 | 58,2 | 59,1 |
| pozostałe | 1,8 | 2,1 | 2,3 | 2,2 | 8,0 |
W 2016 r. dochody gminy na 1 mieszkańca wyniosły 5000 zł. Duża część wpływów pochodzi z działu „Różne rozliczenia” (17,6%) oraz z działu „Pomoc społeczna” (15,9%). W budżecie gminy Bobrowice wpływy z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych wynosiły 525 złotych na mieszkańca (10,4%), natomiast dochód z tytułu podatków dochodowych od osób prawnych wynosił 13,8 złotych na mieszkańca (0,3%).
W 2018 r. dochody gminy pochodziły głównie z działu „Dochody od osób prawnych i fizycznych” (59,1%) i z działu „Różne rozliczenia” (16,6%).
| Wydatki budżetu gminy według udziałów w % | 2012 | 2013 | 2014 | 2016 | 2018 |
|----------------------------------------|------|------|------|------|------|
| **Ogółem** | 100,0| 100,0| 100,0| 100,0| 100,0|
| rolnictwo i łowiectwo | 10,4 | 5,9 | 5,7 | 1,6 | 10,2 |
| transport i łączność | 2,6 | 3,8 | 6,3 | 6,2 | 6,2 |
| gospodarka mieszkaniowa | 3,2 | 3,3 | 2,7 | 4,4 | 2,5 |
| administracja publiczna | 12,8 | 12,7 | 12,6 | 13,2 | 13,2 |
| bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa | 1,7 | 1,4 | 2,8 | 6 | 1,3 |
| różne rozliczenia | 1,1 | 0,5 | 4,6 | 4,3 | 3,8 |
| oświata i wychowanie | 35,9 | 33,4 | 30,1 | 32 | 27,8 |
| pomoc społeczna i pozostałe zadania w zakresie polityki społecznej | 13,8 | 13,3 | 12,4 | 19,7 | 5,1 |
| edukacyjna opieka wychowawcza | 0,2 | 0,2 | 0,2 | 0,1 | 0,0 |
| gospodarka komunalna i ochrona środowiska | 6,4 | 5,1 | 4,2 | 3,4 | 3,9 |
| kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | 5,8 | 2,9 | 2,0 | 4,1 | 8,6 |
| kultura fizyczna | 1,7 | 14,0 | 12,6 | 1,4 | 1,0 |
| działalność usługowa | 0,5 | 0,5 | 0,8 | 0,7 | 0,7 |
| ochrona zdrowia | 0,5 | 0,3 | 0,3 | 0,3 | 0,6 |
| pozostałe | 3,5 | 2,8 | 2,7 | 3,6 | 15,2 |
W 2016 r. wydatki gminy na 1 mieszkańca wyniosły 5000 zł. W roku 2018 największą część wydatków stanowił dział „Oświata i wychowanie” (27,8%), zaraz po nim „Pozostałe” (15,2%), a następnie dział „Administracja publiczna” (13,2%) oraz „Rolnictwa i łowiectwo” (10,2%).
5. Środowisko przyrodnicze
5.1. Rzeźba terenu, geomorfologia
Obecne ukształtowanie powierzchni terenu jest efektem procesów zachodzących podczas zlodowacenia północno-polskiego (baltyckiego) – stadiału leszczyńskiego.
Zachodnią i centralną część gminy zajmują Wzniesienia Gubińskie. W obrębie tej jednostki wyróżnione zostały następujące formy morfologiczne:
- wysoczyzna morenowa pagórkowata o wysokościach względnych 10 – 30 m, w południowo-zachodniej części gminy;
- płaskowyże o spadkach 2 – 7% i wzgórza kemowe o spadkach 5 – 20%;
- równiny sandrowe, generalnie o nachyleniu południowo-zachodnim i południowym, lokalnie ograniczone zboczami Doliny Bobru. Występują tu także płytkie zagłębiania bezodpływowe;
- w obrębie tych rejonów występują „rynnę między wałowe” stanowiące rozległe obniżenia między formami morfologicznymi, najczęściej zatorfione z płytikimi jeziorami w stanie zaniku.
Część środkową gminy stanowi Dolina Dolnego Bobru, rozciągnięta w kierunku południkowym, o szerokości 500 – 3500 m, z systemem teras erozyjno–akumulacyjnych. W jej obrębie wyróżniono następujące terasy:
- terasę nadzalewową, wzniesioną 8 – 15 m ponad średni poziom wody w rzece, zachowaną fragmentarycznie;
- terasę nadzalewową, zajmującą znaczne obszary doliny, wzniesioną 3 – 6 m ponad średni poziom w rzece, częściowo podmokłą i zatorfioną;
- terasę zalewową wyższą, wzniesioną 1,5 – 3,0 m ponad poziom wody w rzece, z licznymi zatorfionymi starorzeczami i ostańcami meandrowymi;
- terasę zalewową niską wzniesioną 0,5 – 1,5 m ponad poziom wody w rzece. Na znaczących odcinkach jej przebieg pokrywa się z wałami przeciwpowodziowymi. Występują też liczne zagłębiania wypełnione wodą.
Wschodnia część gminy znajduje się w zasięgu Walu Zielonogórskiego (którego zachodni fragment obejmuje Wysockzyna Czerwieńska), będącego rozległą formą moreny czołowej, zaburzonej glacitektonicznie i uformowaną podczas zlodowacenia środkowopolskiego.
Pod względem hipsometrycznym obszar gminy jest bardzo zróżnicowany, od najwyższego wzniesienia sięgającego 124 m n.p.m. położonego na północ od miejscowości Strużka do ok. 56 m n.p.m. dla terenów położonych w północnej części doliny rzeki Bóbr.
Poza licznymi, zróżnicowanymi formami morfologicznymi położonymi na terenie gminy istnieją tu również formy pochodzenia antropogenicznego. Są to: zbiornik wodny elektrowni wraz z kanałem doprowadzającym wodę i jego obwałowania, wały przeciwpowodziowe rzeki Bóbr oraz wyrobiska poeksploatacyjne glin i kruszyw.
5.2. Budowa geologiczna, surowce mineralne
W budowie geologicznej gminy wyróżnia się dwa główne obszary:
- wysoczyznę morenową z pokrywami sandrowymi
- dolinę Bobru z systemem teras.
Wysoczyzna morenowa jest obszarem występowania różnorodnych form morfologicznych i różnej genezie. W budowie geologicznej tej jednostki udział biorą:
- torfy, namuły organiczne, kreda jeziorna wypełniająca rynny i misy pojezierne
- utwory wodnolodowcowe piaszczysto-żwirowe o miąższości do kilkudziesięciu metrów
- gliny morenowe jako gliny piaszczyste, pylaste (grunty średnio nośne) o miąższości do kilkunastu metrów
- utwory trzeciorządowe ilastoplaste, fragmentarycznie występujące w głębszym podłożu.
Dolina Bobru – tą jednostkę budują następujące utwory:
- namuły organiczne i torfy wypełniające starorzeczyca i zagłębiania bezodpływowe w obrębie terasy nadzalewowej i zalewowej rzeki
- mady w postaci glin pylastych i piasków gliniastych występujące w obrębie terasy zalewowej. Są to grunty średnio nośne o miąższości 0,5 – 3,3 m
- piaski i żwiry akumulacji rzecznej i wodnolodowcowej o miąższości do kilkunastu metrów. Są to grunty nośne
- ily i pyły jako utwory zastoiskowe o nieudokumentowanej miąższości.
Surowce mineralne
W obszarze gminy występują udokumentowane złoża kopalin w postaci kruszywa naturalnego oraz gazu ziemnego. Wg danych z Bilansu 2016 r. zasobów złoż kopalin w Polsce geologiczne zasoby tych złoż są następujące:
- Bronków – złoże piasków i żwirów, zasoby 5 542 tys. ton, „Z” złoże z którego wydobycie zostało zaniechane; ID 4190
- Chojnowo – złoże piasków i żwirów, zasoby 29 755 tys. ton, „R” złoże o zasobach rozpoznanych szczegółowo (w kategoriach A, B, C₁); ID 1797
- Bobrowice – złoże piasków i żwirów, zasoby 15 654 tys. ton, „P” złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (w kategoriach C₂+D); ID 1796
- Bobrowice I – złoże piasków i żwirów, zasoby 158 tys. ton, „Z” złoże z którego wydobycia zostało zaniechane; ID 4193
- Bobrowice II - złoże piasków i żwirów, zasoby 2 810 tys. ton, „P” złoże o zasobach rozpoznanych wstępnie (w kategoriach C₂+D); ID 17020
- Bobrowice - B - złoże piasków i żwirów, zasoby 729 tys. ton, „R” złoże o zasobach rozpoznanych szczegółowo (w kategoriach A, B, C₁); ID 15835
- Tarnawa Krośnieńska – złoże piasków i żwirów, zasoby 10 712 tys. ton, „E” złoże zagospodarowane, eksploatowane okresowo; ID 1798
Ponadto w 2017 roku zatwierdzono dokumentację geologiczną złoża kruszywa naturalnego „TARNAWA KROŚNIEŃSKA 1” (w kat. C₁) – decyzja Marszałka Województwa Lubuskiego DW.III.7427.20.2017 z 08-06-2017 roku - zasoby 308,3 tys. ton.
W okolicach miejscowości Czeklin – Bronków występuje udokumentowane złoże gazu ziemnego „Czeklin” o zasobach 95 mln m³, które jest rozpoznane wstępnie (w kat. C). W granicach gminy występują zlikwidowane odwierty: Bronków -1, -M27; Chojnowo – 1; Czeklin – 1; Dachów – 1, -M24; Dęby – 1; Dychów – 1; Kosierz – 1; Raduszec – 1; Strużka – 1; Welmice – P2; Żarków -1, -2, -3, -4. Teren gminy Bobrowice leży poza obszarem koncesyjnym na poszukiwanie i rozpoznawanie złoż ropy naftowej i gazu ziemnego PGNiG w Warszawie.
Istniejące urządzenia techniczne (zlikwidowane odwierty) posiadają ograniczenia w zabudowie, tj. strefę ochronną, która wynosi 5 m (dotyczy odwiertów: Chojnowo-1; Dychów-1; Raduszec-1; Dachów-1; Dęby-1; Strużka-1; Kosierz-1; Żarków-1, -2, -3, -4; Bronków-M27; Czeklin-1;) zgodnie z projektem likwidacji odwiertu, na podstawie §98 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25.04.2014 r. „w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących prowadzenia ruchu zakładów górniczych wydobywających kopaliny otworami wiertniczymi” (Dz. U. z 2014 r., poz. 812). W strefie tej oraz na zlikwidowanych odwiertach zabrania się wznoszenia jakichkolwiek obiektów.
Występujące nieudokumentowane złoża torfu i kredy jeziornej są małej miąższości i nie nadają się do gospodarczego wykorzystania.
**Tereny i obszary górnicze**
W obszarze gminy Bobrowice znajdują się następujące obszary górnicze:
- **Teren i obszar górniczy „Bobrowice II”** z terminem ważności koncesji do 31.12.2018 r. Decyzja Marszałka Województwa Lubuskiego z dnia 03.09.2013 r., znak: DW.III.7422.33.2014
- **Teren i obszar górniczy „Chojnowo I”** z terminem ważności koncesji do 31.12.2040 r. Decyzja Marszałka Województwa Lubuskiego z dnia 26.06.2014 r., znak: DW.III.7422.27.2012
- **Teren i obszar górniczy „Tarnawa Krośnieńska – Pole B1”** z terminem ważności koncesji do 31.12.2027 r. Decyzja Marszałka Województwa Lubuskiego z dnia 17.01.2018 r., znak: DW.III.7422.50.2018
### 5.3. Wody
**Wody powierzchniowe**
Obszar gminy należy do dorzecza Bobru, z wyjątkiem północno-zachodniej części bezpośrednio odwadnianej przez niewielkie dopływy Odry Jeziornicę i Strumień (pot. Łomianka).
Główną osią hydrograficzną na terenie gminy jest rzeka Bóbr oraz kanał derywacyjny (Kanal Dychowski) ze Zbiornika Krzywanięckiego do Zbiornika Dychowskiego, długości 22,6 km. Wodę przeprowadzono w nim częściowo w wykopie, częściowo zaś w nasypie. Rzeka Bóbr biorącą swój początek w Sudetach posiada właściwości i charakter rzek górskich. Rzeki górskie charakteryzują krótkie, ale gwałtowne wezbrania na skutek dużych opadów w górach i dużej szybkości spływu wód. Bóbr jako rzeka górską charakteryzuje się dużą nieregularnością przepływów, gdyż przepływy maksymalne mogą być 40 razy większe niż przepływy średnie (43,2 m³/s dla okresu 1966-1970), a przepływy niskie 5 razy mniejsze. Obecnie wahania przepływów regulowane są za pomocą istniejących w górnych partiach dorzecza zbiorników retencyjnych, które przechwytyują
wielkie przepływy „splaszczać” fale powodziowe oraz wyrównując przepływy niżówkowe. W cyklu rocznym obserwuje się przepływy maksymalne w marcu i kwietniu związane z topnieniem śniegów oraz bardziej krótkotrwałe, ale niekiedy gwałtowne na przełomie czerwca i lipca.
Rzeka Bóbr należy do najczystszych w województwie. Na podstawie badań wykonanych w 2004 r. można stwierdzić, że wody Bobru cechują się zadowalającą jakością (odpowiadającą III klasie czystości) na całej długości rzeki w granicach województwa lubuskiego, z wyjątkiem punktu pomiarowo-kontrolnego przy ujściu, gdzie jakość wód była nieco gorsza i odpowiadała IV klasie. Wskaźnikami decydującymi o klasyfikacji wód Bobru były zanieczyszczenia organiczne oraz bakteriologiczne. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w toku badań wykonanych w 2004 r. nie stwierdzono nadmiernych stężeń związków biogennych, stanowiących w minionych latach główne zanieczyszczenie rzeki. Główne źródła zanieczyszczeń Bobru znajdują się poza granicami gminy.
Na rzece Bóbr zlokalizowanych jest 9 elektrowni wodnych eksploatowanych przez Zespół Elektrowni Wodnych Dychów S.A., z czego 1 na terenie Gminy Bobrowice. Są to elektrownie o charakterze przepływowym, z wyjątkiem Elektrowni Dychów, która jest elektrownią szczytowo-pompową.
Na wody stojące w obrębie gminy składają się następujące jeziora:
**Jezioro Jańsko** wg danych WIOŚ w Zielonej Górze powierzchnia jeziora wynosi 153,3 ha, a głębokość maksymalna 1,8 m. W większej części misa jeziora jest bardzo płytka 0,5-1,0 m. Wg danych z 2006 r. pod względem wskaźników fizyko-chemicznych charakteryzuje się wodą niskiej jakości (poza klasą czystości). Jezioro ma bardzo niekorzystne warunki naturalne i jest podatne na wpływy zanieczyszczeń zewnętrznych, wykazując bardzo zaawansowany naturalny proces eutrofizacji. Pod względem bakteriologicznym wody jeziora kwalifikują się do średniej jakości (II klasa czystości), a pod względem ekologicznym wysoką eutrofią. Jakość wód jeziora w stosunku do poprzednich badań z 2001 r. nie uległa zmianie. Jezioro znajduje się w stadium zanikowym. Silnie zarasta, jest jeziorem eutroficznym, co przyczynia się do obniżenia lustra wody. Docelowo powinno mieć ono charakter rekreacyjno-rybacki ze wskazaniem na wędkarstwo. Wpływ na jakość wód mają głównie zanieczyszczenia obszarowe występujące w zlewni jeziora. Uzyskanie poprawy jakości wody wymaga kompleksowych działań na terenie zlewni jeziora, w tym podwyższenie poziomu lustra wody w jeziorze.
**Jezioro Bleszno (Bronkowskie)** położone jest na wysokości 60,4 m n.p.m. w dorzeczu Jeziornicy – Strumienia (pot. Łomianki). Aktualna powierzchnia 47,6 ha jest mniejsza od powierzchni z 1960 r. – 52,1 ha. Głębokość maksymalna 4,8 m, głębokość średnia 2,7 m. Długość jeziora – 920 m, szerokość 770 m. Według kompleksowych badań z 1996 r. przeprowadzonych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze jezioro Bleszno jest zbiornikiem bardzo bogatym w związki organiczne i biogene. W jego wodach występuje wysokie stężenie zanieczyszczeń organicznych wyrażone wskaźnikiem BZT5 oraz wysokie stężenie związków biogenicznych takich jak fosforany, fosfor całkowity i azot mineralny. Przejrzystość wód jest mała i wynosi do ok. 1 m. Jakość wód jest niska i kwalifikuje jezioro do III klasy czystości.
Przeprowadzona ocena podatności jeziora Bleszno na degradujące czynniki antropogeniczne wskazują, że jezioro jest wrażliwe na wpływ niewielkich ilości zanieczyszczeń. Czynniki morfometryczne i hydrologiczne jeziora kwalifikują je do jezior
o wysokiej podatności na degradację (III kat. podatności na degradację). Nawet niewielka ilość zanieczyszczeń przedostających się do wód jeziora powoduje jego silną degradację. Szczególnie niebezpieczny dla stanu czystości Jeziora Błeszno jest dopływ przeżyźnionych wód ze stawów hodowlanych, które to wody są bogate w biogeny – związki azotu i fosforu. Wykonana ekspertyza stwierdza, że przyczyną degradacji wód jeziora Błeszno jest nadmierny dopływ związków biogenicznych w stosunku do możliwości wykorzystania przez ekosystem jeziora. Na jeziorze przeprowadzone zostały prace związane z aeracją zbiornika, co wpłynęło na poprawę stanu jakości wód.
**Jezioro Piaszno**
Jezioro Piaszno to jezioro bezodpływowe znajdujące się we wsi Bronków w regionie Wzniesień Gubińskich. Położone jest na wysokości 64,5 m n.p.m. i zajmuje powierzchnię 25,4 ha. Jego średnia głębokość wynosi 1,3 m, a maksymalna 2,5 m. Jezioro Piaszno ma linię brzegową o długości 1980 m, lecz prawie całkowicie jest ona porośnięta pasem trzcinowisk. Występują tam gatunki roślin takie jak: trzcina pospolita, palka wąskolistna i palka szerokolistna. Rosną one w pasach od 1 m do 40 m, o szczególnym natężeniu w części południowo-wschodniej. Roślinność o liściach pływających (głównie grzęzel żółta) skupia się przede wszystkim w części południowo-zachodniej oraz południowo-wschodniej. Dno jeziora jest głównie piaskowate, a w części centralnej zawiera dodatkowo niewielką ilość osadów mulistych. W Jeziorze Piaszno panują bardzo dobre warunki naturalnego rozrodu, znaleźć można tu gatunki ryb takie jak leszcz, płoć, karp, lin, sandacz i szczupak, które tworzą liczne populacje.
Na północno-wschodnim krańcu, w pobliżu śródlęśnego parkingu znajduje się „dzikie” kąpielisko o łagodnym piaskowym brzegu.
**Jezioro Wełmickie**
Jezioro Wełmickie zlokalizowane jest w północnej części Obniżenia Tymienickiego. Jest to jezioro odpływowe o powierzchni 23,0 ha z lustrem wody na wysokości 67,6 m n.p.m. Maksymalna głębokość jeziora wynosi 1,9 m. Jezioro zamieszkują gatunki ryb takie jak: liny, płocie, sumy karłowate i karasie. Jezioro jest muliste z silnie zarośniętym brzegiem głównie gatunkami trzcin.
W południowej części akwenu znajduje się wyspa o powierzchni 3,4 ha. Jezioro Wełmickie obecnie znajduje się w stadium zaniku.
Dodatkowo na terenie gminy występują stawy hodowlane w Bronkowie, Dychowie i Chromowie, zbiornik wodny po żwirowni w Bobrowicach oraz sztuczny zbiornik wodny elektrowni dychowskiej. W zasadzie wszystkie jeziora na terenie gminy ulegają silnemu zarastaniu poprzez wkraczanie roślinności brzegowej i procesy torfotwórcze.
Teren gminy położony jest w granicach jednostki planistycznej gospodarowania wodami – jednolitej części wód powierzchniowych (JCWP) oznaczony kodami:
1) Strumień od źródła do Raczy o kodzie PLRW60001717346,
2) Młynówka Chlebowska o kodzie PLRW600017173472, które stanowią część scalonej części wód Strumień (SO1119),
3) Wełnica o kodzie PLRW600017174892,
4) Golec o kodzie PLRW600017174889, które stanowią część scalonej części wód Lubsza od Pstrąga do Nysy Łużyckiej (SO0515),
5) Kurka z jez. Jańsko o kodzie PLRW600017174849, która stanowi część scalonej części wód Lubsza od źródła do Pstrąga. (SO0513),
6) Kanał Dychowski o kodzie PLRW60001696,
7) Bobrownik o kodzie PLRW60001716938,
8) Bóbr od Kanału Dychowskiego do zb. Raduszec o kodzie PLRW6000201695,
9) Bóbr od zb. Raduszec do Odry o kodzie PLRW6000201699,
10) Kosierska Młynówka o kodzie PLRW60001816949,
11) Dopyw z Tarnawy Krośnieńskiej o kodzie PLRW60001716936, które stanowią część scalonej część wód Bóbr od Dopl. spod Nowogrodu Bobrzańskiego do ujścia (SO0619).
Zgodnie z zapisami PGW, JCWP 1, 2, 10 i 11 zostały ocenione jako naturalne o dobrym stanie, niezagrożone nieosiągnięciem celu środowiskowego jakim jest dobry stan ekologiczny i dobry stan chemiczny, JCWP 3, 4, 5 zostały ocenione jako silnie zmienione o złym stanie, niezagrożone nieosiągnięciem celu środowiskowego jakim jest dobry potencjał ekologiczny i dobry stan chemiczny, JCWP 6 została oceniona jako sztuczna o dobrym stanie, niezagrożona nieosiągnięciem celu środowiskowego jakim jest dobry potencjał ekologiczny i dobry stan chemiczny, JCWP 7 i 8 zostały ocenione jako silnie zmienione o dobrym stanie, niezagrożone nieosiągnięciem celu środowiskowego jakim jest dobry potencjał ekologiczny i dobry stan chemiczny, natomiast JCWP 9 została oceniona jako naturalna o złym stanie, niezagrożona nieosiągnięciem celu środowiskowego jakim jest dobry stan ekologiczny i dobry stan chemiczny.
**Wody podziemne**
Występowanie pierwszego poziomu wodonośnego (wody gruntowe) związany jest z budową geologiczną terenu.
Obszary **wysoczyzny morenowej** charakteryzują się dużą zmiennością warunków występowania wody gruntowej
- w obrębie torfów, namułów woda występuje do głębokości 1 m p.p.t wykazując małe wahania,
- w obrębie utworów piaszczysto żwirowych woda występuje na głębokości kilku do kilkunastu metrów, wykazując dużą zmienność poziomów,
- w obrębie glin morenowych woda występuje w piaszczystych przewarstwieniach na różnych głębokościach.
**Dolina Bobru** – zbudowana głównie z utworów piaszczystych i żwirów akumulacji rzecznej i wodnolodowcowej oraz lokalnie torfów, tworzy zwierciadło swobodne na głębokości od 1 do 3 m, przy czym poziom wody jest ściśle związany z systemem hydrograficznym rzeki. W rejonie terasy wysokiej pleistocenkiej woda gruntowa występuje głębiej od poziomu opisanego wyżej.
Na terenie gminy wody podziemne ujmowane są głównie z utworów czwartorzędowych. Ujęcia wody z obszaru wysoczyzny charakteryzują się korzystniejszymi parametrami chemiczno – bakteriologicznymi od ujęć z doliny Bobry.
Cała zachodnia część gminy do linii Dychów–Bobrowice–Dachów znajduje się w zasięgu **Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 149 o nazwie „Sandr Krosno-Gubin”** posiadającego status najwyższej ochrony – ONO. Warstwa wodonośna tego zbiornika występuje w utworach sandrowych. Generalnie zwierciadło wód gruntowych w obrębie tego typu zbiornika występuje na głębokości 1,0 do 20,0 m p.p.t. i zazwyczaj nie jest izolowane od powierzchni utworami słabo przepuszczalnymi. Zasilanie zbiornika odbywa się przez bezpośrednią infiltrację wód opadowych w warstwę wodonośną. Cała powierzchnia zbiornika nr 149 (łącznie z częścią gubińską i krośnieńską) posiada powierzchnię 340 km², a jego zasoby dyspozycyjne wynoszą 47 tys. m³/dobę.
Państwowy Instytut Geologiczny w Warszawie prowadził w latach 1997 – 98 w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska monitoring jakości wód podziemnych. W obszarze gminy Bobrowice znajduje się jeden punkt monitoringu sieci regionalnej w miejscowości Wełmice. Z przeprowadzonych pomiarów wynika, że jakość wód utrzymuje się w klasie 1b, tzn. wysokiej (Wełmice – woda gruntowa, poziom stropu 18 m).
### 5.4. Klimat
Polożenie geograficzne gminy w zachodniej strefie województwa lubuskiego sprawia, że napływają na te tereny w okresie rocznym różnorodne masy powietrza. Zdecydowanie dominują jednak masy powietrza polarno – morskiego, na które przypada ok. 64% dni w ciągu roku oraz powietrza polarno – kontynentalnego – 28% dni. Pozostałe 8% dni przypada na masy powietrza arktycznego oraz cisze. Ścieranie się mas powietrza o różnych cechach klimatyczno – wilgotnościowych kształtuje określony układ pogód i powoduje, że klimat tego obszaru określa się jako „przejściowy”, z wyraźną przewagą cech oceanicznych. Oznacza to, że zimy są tu na ogół łagodne z częstymi odwilżami, zaś lato nieco chłodniejsze z minimalnie większą liczbą opadów atmosferycznych. Istotną cechą takiego klimatu jest duża zmienność temperatur. Amplitudy temperatur są mniejsze od przeciętnych w głębi kraju. Charakterystyczna jest długa i raczej pogodna jesień.
Charakterystyczne cechy klimatu obszaru gminy są następujące:
- średnia temperatura stycznia: -1,0°C
- średnia temperatura lipca: 18,1°C
- średnia roczna temperatura: 8,3°C
- roczna suma opadów: 600 mm
- przewaga wiatrów sektora zachodniego: 51% w skali roku
#### Klimat lokalny
Warunki topoklimatu podlegają lokalnemu zróżnicowaniu, będąc wypadkową rzeźby terenu, własności termicznych podłoża oraz stopnia pokrycia szatą leśną.
Z uwagi na powyższe uwarunkowania wyróżnić można następujące obszary cechujące się odmiennymi warunkami topoklimatu:
- obszary wysoczyznowe i sandrowe posiadające korzystne warunki termiczno – wilgotnościowe, dobrze przewietrzane i nasłonecznione. Jedynie dolinki boczne stanowią miejsca spływu chłodnego powietrza podczas pogód radiacyjnych
dolina Bobru i rejony rynien „międzywałowych” charakteryzują się stosunkowo dużą inwersyjnością w porównaniu z terenami wysoczyzny, niższymi temperaturami powietrza i podwyższoną wilgotnością oraz zwiększoną częstotliwością występowania mgieł radiacyjnych.
Duże kompleksy leśne, szczególnie lasów sosnowych spełniają modyfikującą rolę w zakresie warunków klimatycznych na całym obszarze gminy.
5.5. Higiena atmosfery
Na stan higieny powietrza atmosferycznego w obszarze gminy wpływ mają źródła emisji zlokalizowane poza jej granicami (imisja).
Źródła miejscowe to przede wszystkim emisja niska związana z paleniskami domowymi w okresie jesiennno-zimowym. Brak monitoringu nie pozwala ocenić stopnia jej uciążliwości.
W okresie minionym (lata 1960 – 1990) znaczący wpływ na stan i higienę atmosfery miały zanieczyszczenia transgraniczne, związane z rozwojem przemysłu energetycznego na bazie węgla brunatnego, po stronie niemieckiej. Przeprowadzone na dużą skalę prace modernizacyjne spowodowały zasadniczą redukcję imisji zanieczyszczeń. Potwierdził to monitoring przeprowadzony przez Państwowy Inspektorat Ochrony Środowiska w Zielonej Górze na stanowiskach pomiarowych w Markosicach i Brzozowie – stwierdzający brak stężeń zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego przekraczających wartości dopuszczalne.
5.6. Flora i fauna
Pod względem przyrodniczo-leśnym gmina znajduje się w Dzielnicie Pojezierza Lubuskiego. Tereny leśne zajmują obszar o powierzchni 12.515 ha, co stanowi 66,3% ogólnej powierzchni gminy. Administracyjnie lasy należą do dwu nadleśnictw:
- Nadleśnictwo Brzózka
- Nadleśnictwo Krzystkowice
Występowanie i rozmieszczenie siedlisk leśnych uwarunkowane jest typem i składem mechanicznym gleby oraz jej wilgotnością. Ponieważ lasy porastają tereny najsłabszych gleb, typu bielicowego, wytworzonych z piasków luźnych lub słabogliniastych, dominują więc w obszarze gminy siedliska boru suchego (Bs) i boru świeżego (Bśw), a także boru mieszzanego (BMśw). W takich warunkach siedliskowych odpowiednie możliwości rozwoju posiada sosna oraz brzoza, której powierzchnia upraw jest jednak przez leśników ograniczana.
Procentowy udział (wg powierzchni) różnych grup siedlisk w lasach gminy.
| Ubogie siedliska borowe | Siedliska borów mieszanych | Siedliska lasów mieszanych | Żyzne siedliska lasowe |
|-------------------------|---------------------------|---------------------------|------------------------|
| 86,19 | 11,90 | 1,04 | 0,87 |
Jak wynika z tabeli zdecydowanie przeważają siedliska ubogie – bór suchy (13,39%) i bór świeżły (72,80%).
Procentowy udział (wg powierzchni) gatunków lasotwórczych w lasach gminy
| Gatunek | Procentowy udział |
|------------------|------------------|
| Sosna zwyczajna | 94,0 |
| Dęby | 0,66 |
| Bukie | 0,02 |
| Brzozy | 3,84 |
| Olsze | 0,98 |
| Świerki | 0,08 |
Ocena zgodności składów gatunkowych z siedliskiem
| Aktualny udział sosny w % | Maksymalny dopuszczalny udział sosny w % | Różnica w % |
|--------------------------|----------------------------------------|-------------|
| 94 | 79 | 15 |
Procentowy udział drzewostanów (wg powierzchni) w różnych przedziałach wiekowych w gminie
| Przedział wiekowy | Procentowy udział |
|-------------------|-------------------|
| < 60 lat | 64,37 |
| 60 – 100 lat | 29,40 |
| > 100 lat | 6,21 |
| > 200 lat | 0,02 |
Głównym gatunkiem lasotwórczym jest sosna, która aż w 94% zdominowała drzewostan leśny obszary gminy. Oznacza to, że udział sosny przekracza maksymalny dopuszczalny wskaźnik o ok. 15%. Stan taki wskazuje na potrzebę przebudowy struktury gatunkowej lasów w dostosowaniu do występujących na terenie gminy siedlisk. Przebudowa struktury drzewostanów leśnych jest jednak procesem powolnym i długotrwałym. Nie można w tym celu usuwać drzewostanów zrębem zupełnym, a poza tym istniejące uprawy sosnowe wymagają doprowadzenia ich do wieku rębności. Nowe, pożądane gatunki mogą być wprowadzane w szczególnych okolicznościach, mianowicie:
- na powierzchniach otwartych:
- na terenach pokłęskowych
- na bieżących, wykonywanych zgodnie z planem gospodarczym zrębach zupełnych
- w poprawkach, uzupełnieniach i dolesieniach
- pod osłoną drzewostanu:
- w odnowieniach podokapowych
- w nasadzeniach produkcyjnych
Inną drogą zmiany składów gatunkowych, łatwiejszą lecz bardziej długotrwałą, jest wykonywanie cięć pielęgnacyjnych na korzyść cennych domieszek.
Lasy w pasie nadgranicznym, głównie z uwagi na warunki klimatyczne i siedliskowe, były i są nadal zagrożone procesami chorobowymi oraz szkodami powodowanymi czynnikami natury antropogenicznej, przyczyniającymi się do zakłócenia procesów fizjologicznych w rozwoju drzew, zmieniającymi ich naturalną odporność biologiczną.
Spośród szkodliwych czynników antropogenicznych wyróżnić należy:
- zagrożenia ze strony pyłów i gazów przemysłowych (prawie 37% powierzchni lasów jest w różnym stopniu uszkodzonych przez przemysł – emisje transgraniczne)
- zagrożenia pożarowe.
Spośród czynników biotycznych należy wymienić zagrożenia ze strony szkodliwych owadów (brudnica mniszka, barczatka, sosnowka i inne) oraz zagrożenia ze strony zwierzyny płowej.
Mimo występujących, niektórych opisanych tu zagrożeń stwierdza się zapoczątkowaną od połowy lat 90-tych powolną poprawę stanu zdrowotnego lasów. Poprawa kondycji dotyczy wszystkich gatunków drzew, przy czym najwyraźniej zaznaczyła się w drzewostanach sosnowych oraz bukowych i brzozowych.
Poza zwartymi kompleksami leśnymi bogate zespoły roślinności występują w dolinie Bobru oraz w pobliżu wód stojących i cieków wodnych.
Duże obszary łąk i pastwisk sprzyjają rozwojowi takich gatunków roślin jak: turzyca, kostrzewa czerwona, żywowkost, rdest, klosówka wehlista, wilczomlecz błyszczący.
Inwentaryzacja przyrodnicza gminy wskazuje na występowanie unikatowych zbiorowisk roślinnych w rejonie Jeziora Jańsko (Janiszowickie), liczne gatunki roślinności torfowiskowej oraz ekosystem łąkowo – leśny doliny Bobru stanowiący rozległy ciąg ekologiczny w ścisłej koegzystencji z rzeką (korytarz ekologiczny).
Świat zwierzęcy
Fauna obszaru gminy reprezentowana jest przez liczne typowe gatunki pospolite występujące na Pojezierzu Lubuskim. Przecinająca gminę dolina Bobru, duże powierzchnie łąk i pastwisk, lasów oraz pól o układzie mozaikowym – tworzą dogodne warunki dla zwierząt z różnorodnych grup systematycznych.
Spośród ssaków podlegających ochronie występują: jeże, krety, ryjówka aksamitna, gacek wielkouch, kuna, łasica. Wśród ok. 120 gatunków ptaków gniazdujących i zalatujących znajduje się 10 pozycji gatunków rzadkich i chronionych, m.in. kruk, sójka, pliszka żółta, puszczyk, pójdżka, jastrząb, rybitwy.
Duże kompleksy leśne, zróżnicowana rzeźba terenu – sprzyjają tworzeniu się ostoi zwierzyny, wśród której dominują zwierzęta łowne: jelenie, sarny, dziki, lisy, zajęce.
Poza doliną Bobru wyróżniają się tereny o specyficznym charakterze przyrodniczym – związane głównie ze środowiskiem wodnym, mianowicie:
- kompleks stawów i torfowisk w Bronkowie ze stanowiskami gęgawy, bąka, żurawia, śmieszki, gegola, żmijii zygzakowatej, rosiczki okragłolistnej, żurawiny
- wyspa na Jez. Welmickim ze stanowiskami bąka, blotniaka stawowego, głowienki, wodnika
- stara, nieeksploatowana żwirownia koło m. Brzezinka, miejsce rozrodu płazów.
Kompleks leśny północnej części gminy stał się siedliskiem bielika (*Haliaeetus albicilla*).
5.7. Obszary i obiekty podlegające ochronie prawnej
1) W obszarze gminy występują wyodrębnione tereny, które ze względu na obowiązujące uregulowania prawne objęte zostały określonymi formami ochrony, wynikającymi z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 142 z późn. zm.).
- Obszary Natura 2000 są formą ochrony przyrody wprowadzoną po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. Konieczność ich utworzenia wynika z wdrożenia dyrektywy Rady z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory. Na terenie gminy występują następujące obszary:
- obszar ochrony Natura 2000 „Dolina Dolnego Bobru” PLH080068 – obszar specjalnej ochrony siedlisk (obszar położony jest na powierzchni 4 gmin: Bobrowice, Dąbie, Nowogród Bobrzański, Żagań)
- obszar ochrony Natura 2000 „Jeziоро Janiszowice” PLH080053 – obszar specjalnej ochrony siedlisk (obszar położony jest w całości w gminie Bobrowice)
- Na podstawie art. 23 ust. 2 w.w. ustawy ukazały się uchwały nr XXIII/294/16 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 12.09.2016 r. w sprawie wyznaczenie obszaru chronionego krajobrazu „Bronków-Janiszowice” (Dz.U. Woj. Lub. Z dnia 19.09.2016 r., poz. 1869) oraz nr XXIV/321/16 Sejmiku Województwa Lubuskiego z dnia 10 października 2016 r. w sprawie wyznaczenia obszaru chronionego krajobrazu o nazwie „Dolina Bobru” (Dz. Urz. Woj. Lub. z dnia 17.10.2016 r., poz. 2051). Tą formą ochrony prawnej objęte zostały tereny o powierzchni 6603,8 ha tj. ok. 37,0% powierzchni gminy.
Obszary chronionego krajobrazu obejmują wyróżniające się krajobrazowo tereny o zróżnicowanych typach ekosystemów:
- „Dolina Bobru” obejmujący tereny w gminach: Krosno Odrzańskie, Dąbie, Bobrowice, Nowogród Bobrzański, Żagań, Małomice i Szprotawa; w tym w granicach gminy obszar o powierzchni 3175,70 ha
- „Bronków – Janiszowice” obszar obejmujący południowo – zachodni teren gminy o pow. 3428,10 ha
- Użytki ekologiczne - stanowiące pozostałości ekosystemów, mające znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej.
Użytki ekologiczne ustanowione Rozporządzeniem Wojewody Lubuskiego Nr 5 z dnia 25 marca 2002r. (Dz. U. Woj., Lub. Nr 44, poz. 554 z dnia 19.04.2002r.):
| Lp. | Nazwa użytku ekologicznego (jak w akcie prawnym o ustanowieniu) | Pow. [ha] | Obręb ewidencyjny | Nr działki | Opis lokalizacji |
|-----|---------------------------------------------------------------|----------|------------------|-----------|-----------------|
| 1. | Osiem Hektarów | 16,97 | Dychów Bobrowice | 230L, 215/2, 231 | Obszar położony na północny zachód od miejscowości Brzezinka |
| 2. | Dachów | 13,32 | Dachów | 201/2, 202/2 | Obszar położony na zachód od wsi Chojnowo pomiędzy drogą powiatową nr 1140F a kanałem Dychowskim |
| 3. | Bobrowy las | 3,25 | Bobrowice | 196/1 | Obszar położony na wschód od miejscowości Bobrowice |
| 4. | Strużka | 4,32 | Dachów | 180/1 | Obszar położony na północny wschód od wsi Strużka |
| 5. | Bagna Bejtlicha | 6,25 | Bronków | 199/2 200/2 215/1 | Obszar położony na południowy zachód od Dychowskiego jeziora zaporowego |
| 6. | Sitowisko | 3,63 | Tarnawa | 126/1 | Obszar położony na południe od wsi Tarnawa Krośnieńska nad rzeką Bóbr – oddz. 126g |
| 7. | Przełom Bobru | 8,77 | Żarków | 52 | Obszar położony na południe od wsi Tarnawa Krośnieńska nad rzeką Bóbr |
| 8. | Bobrowe wierzby | 1,84 | Żarków | 71 | Obszar położony na południe od wsi Tarnawa Krośnieńska nad rzeką Bóbr |
Użytek ekologiczny pod nazwą „Dachowskie Ługi” o powierzchni 242,87ha ustanowiony Uchwałą nr IV/23/15 Rady Gminy Bobrowice z dnia 27 lutego 2015r. (Dz. U. Woj. Lub. Z dnia 05.03.2015r., poz. 451), usytuowany w obrębie miejscowości Chojnowo (dz. nr ewid. 10/1, 11/1, 12/1, 21/1, 22/1, 23/1, 37, 38, 4/6, 5/1) i w obrębie miejscowości Żarków (część dz. nr 54). Jest to obszar położony pomiędzy Kanałem Dychowskim a rzeką Bóbr oraz miejscowościami Żarków i Chojnowo.
- Z mocy art. 40 w.w. ustawy, ochronie podlegają także pojedyncze twory lub ich skupiska, chronione ze względu na szczególne wartości przyrodnicze, naukowe, kulturowe, historyczno lub krajobrazowe – tzw. **pomniki przyrody**.
W granicach gminy Bobrowice w rejestrze Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody figurują dwa takie obiekty – pojedyncze drzewa.
| Lp. | Przedmiot ochrony | Akt poddający ochronie prawnej | Obwód na wysokości 1,3 m [cm] | Wysokość [m] | Miejscowość | Nr działki |
|-----|----------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------------|--------------|-------------|------------|
| 1. | Dąb szypułkowy Quercus robur | R.W.L Nr 34 z 19 maja 2006. /Dz.U.Woj.Lub. Nr 38 poz. 834 z dn. 5.06.2006 r. | 360 | ok. 26 | Kukadło | 86/3 |
| 2. | Dąb szypułkowy Quercus robur | R.W.L Nr 27 z 19 maja 2006 r. /Dz.U.Woj.Lub. Nr 38 poz. 827 z dn. 5.06.2006 r./ | 390 | ok. 24 | Chojnowo | 43 |
Skupiskiem cennych okazów drzew pomnikowych są tereny parków. W wykazie parków ujętych w ewidencji konserwatorskiej figuruje park w miejscowości Chojnowo. W tym parku rosną okazy drzew najcenniejsze pod względem przyrodniczym w gminie.
Niemożliwy do identyfikacji jest teren parku w Czeklinie. Pilnym przedsięwzięciem jest sporządzenie aktualnej ewidencji pomników przyrody w granicach gminy i oznakowanie ich tabliczkami z godłem państwowym.
2) Ochrona złóż kopalń – eksploatacja surowców mineralnych, niezależnie od rocznego wydobywania, może odbywać się zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz.2126 z późn. zm.) – wyłącznie po uzyskaniu koncesji właściwego marszałka. W granicach złóż udokumentowanych (zawartych w Bilansie zasobów złóż kopalin w Polsce) nie mogą być lokalizowane obiekty trwałe, w tym także liniowe, bez zgody organu koncesyjnego. Obszary złóż surowców udokumentowanych (kruszyc) zaznaczone zostały na mapach uwarunkowania rozwoju oraz kierunkach zagospodarowania przestrzennego w skali 1:10 000. **Główną funkcją terenów w granicach złóż udokumentowanych jest wydobycie surowców.**
3) Główny Zbiornik Wód Podziemnych (GZWP) nr 149 „Sandr Krosno-Gubin”. Jego zasięg obejmuje środkowo – zachodnią część gminy. Zbiornik gromadzi wody czwartorzędowe i posiada status najwyższej ochrony.
4) Do zasobów przyrodniczych środowiska ustawowo chronionych z mocy ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1161) zalicza się również tereny leśne, a w szczególności lasy ochronne (tzn. obszary leśne podlegające ochronie ze względu na spełniane funkcje), a także użytki rolne wysokich klas bonitacyjnych (I – III), dla których zgodę na wyłączenie z użytkowania rolniczego i leśnego wydaje właściwy minister ds. ochrony środowiska lub marszałek województwa. Łącznie powierzchnia w.w. obszarów wynosi – ok. 71,4% powierzchni gminy (lasy – 66%, grunty rolne III – ok. 5,4%).
**5.8. Obszary rolniczej przestrzeni produkcyjnej**
Kompleksy najlepszych gleb występują w dolinie Bobru oraz w obrębie wysoczyzny morenowej, w południowo – zachodniej części gminy. Stanowią je gleby o składzie
mechanicznym glin lekkich, glin lekkich pylastych, piasków gliniastych podścielonych glinami średnimi bądź lokalnie piaskami luźnymi. Gleby tego typu zaliczane są do kompleksu pszennego dobrego i żytniego bardzo dobrego II – III klasy gruntów ornych. W sąsiedztwie w.w. terenów w obrębie tych samych form występują nieco gorsze gleby, zaliczane do kompleksu żytniego dobrego. Wytworzone są z piasków gliniastych mocno pylastych i piasków gliniastych lekkich, zaliczanych do III b – IV b klasy gruntów ornych.
Niezalesione powierzchnie sandrów, fragmenty wysoczyzn i terasy rzeki Bóbr zajmują gleby lekkie i bardzo lekkie wytwarzane z piasków słabogliniastych lub gliniastych lekkich podścielonych piaskami luźnymi. Stanowią one grunty orne V i VI klasy bonitacyjnej, zaliczane do kompleksu przydatności rolniczej żytniego słabego i bardzo słabego.
Dna rynien „międzywałowych” i terasy zalewowe i nadzalewowe wypełniają gleby torfowe, torfowo – mulowe, lokalnie murszowo – mineralne, mady, czarne ziemi stanowiące trwałe użytki średniej i najsłabszej klasy.
Użytki rolne stanowią niewielką część powierzchni gminy – 22,1% ogólnej powierzchni, z czego 65,7% stanowią grunty orne. Struktura bonitacyjna użytków rolnych wskazuje na zdecydowaną przewagę gruntów najsłabszych V i VI klasy, których udział wynosi ok. 57,8%, ogólnej powierzchni użytków rolnych. Grunty najlepsze III i IV klasy bonitacyjnej zajmują powierzchnie ok. 1510 ha.
Generalnie można więc przyjąć stwierdzenie, że warunki przyrodnicze, przede wszystkim warunki glebowe w gminie nie stwarzają podstaw dla rozwoju gospodarczego w oparciu o tę gałąź produkcji traktowanej jako podstawowe źródło utrzymania dla znaczącej części ludności gminy. Szansą rozwoju rolnictwa jest jego restrukturyzacja poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw indywidualnych oraz rozwój alternatywnych form produkcji rolnej w tym ekologicznej.
5.9. Tereny zalewowe i zagrożone powodzią rzeki Bóbr
Zasięg terenów zalewowych zagrożonych powodzią został oznaczony zarówno na mapie „Uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy”, a także na planszy wynikowej „Kierunki zagospodarowania przestrzennego”. Oznaczono obszary szczegółowego zagrożenia powodzią z określonym prawdopodobieństwem ich wystąpienia: średnim tj. Q1% czyli raz na 100 lat oraz wysokim tj. Q10% czyli raz na 10 lat. Ponadto oznaczono obszar, dla którego prawdopodobieństwo wystąpienia powodzi jest niskie tj. Q0,2% czyli raz na 500 lat.
Obszarem szczegółowego zagrożenia powodzią jest również obszar między linią brzegu, a wałem przeciwpowodziowym lub naturalnym wysokim brzegiem, w który wbudowano trasę wału przeciwpowodziowego, a także wyspy i przymuliska powstałe w sposób naturalny na gruntach pokrytych wodami powierzchniowymi stanowiącymi własność właściciela tych gruntów, stanowiące działki ewidencyjne.
Na obszarach szczegółowego zagrożenia powodzią zabrania się wykonywania robót oraz czynności utrudniających ochronę przed powodzią lub zwiększających zagrożenie powodziowe, zgodnie z przepisami odrębnymi w tym:
- wykonywania urządzeń wodnych oraz budowy innych obiektów budowlanych, z wyjątkiem dróg rowerowych
sadzenia drzew lub krzewów, z wyjątkiem plantacji wiklinowych na potrzeby regulacji wód oraz roślinności stanowiącej element zabudowy biologicznej dolin rzecznych lub służącej do wzmacniania brzegów, obwałowań lub odsypisk
zmiany ukształtowania terenu, składowania materiałów oraz wykonywania innych robót, z wyjątkiem robót związanych z regulacją lub utrzymywaniem wód oraz brzegu morskiego, budową, przebudową lub remontem drogi rowerowej, a także utrzymywaniem, odbudową, rozbudową lub przebudową wałów przeciwpowodziowych wraz z obiektami związanymi z nimi funkcjonalnie oraz czynności związanych z wyznaczaniem szlaku turystycznego pieszego lub rowerowego (budowa, przebudowa lub remont drogi rowerowej oraz wyznaczanie szlaku turystycznego pieszego lub rowerowego wymaga zgłoszenia dyrektorowi regionalnego zarządu gospodarki wodnej).
Na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią zakazuje się lokalizacji nowych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, gromadzenia ścieków, odpadów zwierzęcych, środków chemicznych, a także innych materiałów, które mogą zanieczyszczyć wody, prowadzenia odzysku lub unieszkodliwiania odpadów, w tym w szczególności ich składowania, zgodnie z przepisami odrębnymi.
Zasady oraz warunki uzyskania ewentualnego odstępstwa od ww. zakazów reguluje ustawa Prawo wodne. W celu zapewnienia szczelności i stabilności wałów przeciwpowodziowych zabrania się:
- przejeżdżania przez wały oraz wzdłuż korony wałów pojazdami lub konno oraz przepędzania zwierząt, z wyjątkiem miejsc do tego przeznaczonych
- rozkopywania wałów, wbijania słupów, ustawiania znaków przez nieupoważnione osoby
- uprawy gruntu, sadzenia drzew lub krzewów na wałach oraz w odległości mniejszej niż 3 m od stopy wału po stronie odpowietrznej
- wykonywania obiektów budowlanych, kopania studni, sadzawek, dołów oraz rowów w odległości mniejszej niż 50 m od stopy wału po stronie odpowietrznej
- uszkadzania darniny lub innych umocnień skarp i korony wałów.
5.10. Obszary zdegradowane wymagające rekultywacji
Na terenie gminy w obrębach wsi: Brzezinka, Prądocinek oraz w dolinie Bobru występują poeksplotacyjne wyrobiska wymagające rekultywacji, w tych przypadkach gdzie jest to jeszcze możliwe i wskazane, bowiem w niektórych wyrobiskach wystąpiła już wtórna, trwała sukcesja przyrody i poddanie tych terenów rekultywacji jest już spóźnione.
Generalnie obszar gminy prezentuje się korzystnie pod względem stanu zachowania powierzchni ziemi. Wynika to z braku zagrożeń i konfliktów jakie wywołuje nadmierna ingerencja działalności człowieka w środowisko. Niskie zaludnienie gminy oraz rozdrobniona sieć osadnicza nie powodują drastycznych, ujemnych skutków dla stanu środowiska i jego głównych elementów (powierzchni ziemi, zanieczyszczenia wód powierzchniowych i podziemnych oraz higieny atmosfery).
5.11. Synteza uwarunkowań wynikających z cech środowiska przyrodniczego
1) Gmina Bobrowice z uwagi na całokształt warunków środowiska zalicza się do grupy najatrakcyjniejszych krajobrazowo i przyrodniczo obszarów województwa lubuskiego. Decydują o tym głównie takie elementy jak:
- bardzo wysoka lesistość wynosząca 66,3% powierzchni gminy
- wysoki udział obszarów chronionego krajobrazu (37,0%) i obszarów sieci Natura 2000 (4,42%)
- łatwy dostęp do jezior z towarzyszącymi im usługami rekreacyjnymi.
2) Stosunkowo mało korzystne warunki dla rozwoju i intensyfikacji rolnictwa, wynikające z niewielkiej powierzchni użytków rolnych oraz ze znaczonej przewagi gruntów niskich klas bonitacyjnych.
3) Stosunkowo dużo powierzchni w obrębie gminy objętych jest różnymi formami ochrony prawnej, mianowicie:
- obszary chronionego krajobrazu (37,0%)
- obszary sieci Natura 2000 (4,42%)
- kompleksy leśne (66,3%)
- Główny Zbiornik Wód Podziemnych Nr 149/ONO
- gleby III klasy bonitacyjnej
- tereny występowania udokumentowanych złoże surowców mineralnych (kruszywa)
- tereny zagrożone powodzią
4) Kompleksy leśne, w szczególności położone poza doliną Bobru charakteryzują się:
- monokulturą sosny – 94,0% powierzchni leśnej
- przewagą ubogich siedlisk borowych – 86,19% powierzchni leśnej
- dużym udziałem drzewostanów młodych, poniżej 60 lat, zajmujących ok. 64,4% powierzchni leśnej.
5) Dużemu zalesieniu oraz urozmaiconej konfiguracji terenu towarzyszy bogactwo świata zwierząt, zarówno pod względem ilościowym jak i zróżnicowania gatunkowego, występującego w naturalnych ciągach ekologicznych oraz ekosystemach łąkowo – leśnych.
6) Obszar gminy zasobny jest w udokumentowane złoża surowców mineralnych – złoża kruszyw, koncentrujących się w dolinie Bobru.
7) Szczególnie korzystne warunki fizjograficzne dla rozwoju budownictwa istnieją w zachodniej części gminy, w obrębie wysoczyzny, ze względu na warunki gruntowo – wodne (Welmice, Przychów, Janiszowice, a także Bronków).
8) Na całym obszarze gminy istnieją korzystne warunki hydrologiczne dla realizacji ujęć wody pitnej z utworów czwartorzędowych. Jakość wody w obszarze wysoczyzny morenowej jest wyższa od wody podziemnej z doliny Bobru.
9) Gmina posiada bardzo korzystne warunki klimatyczne dla stałego pobytu ludności (szczególnie w obrębie terenów otwartych – wysoczyznowych i sandrowych). Znaczącą rolę w tym względzie odgrywają kompleksy boru sosnowego, stwarzające odpowiednie warunki mikroklimatu. Również higiena atmosfery (czystość powietrza) ze względu na brak źródeł zamieczyszczeń jest bardzo korzystna dla pobytu ludzi.
10) Wyrobiska po eksploatacji kruszywa w dolinie Bobru należy rekultywować w kierunku wodnym, stwarzając warunki dla rozwoju rekreacji i wypoczynku.
6. Uwarunkowania wynikające z ochrony wartości kulturowych
6.1. Tło historyczne obszaru gminy
Historycznie obszar dzisiejszej gminy Bobrowice wchodził w skład Ziemi Krośnieńsko – Gubińskiej, która odegrała ważną rolę w kształtowaniu się polskiej państwowości. W okresie wczesnego średniowiecza (przełom VII i VIII wieku) Ziemia Krośnieńsko – Gubińska stanowiła teren przejściowy, przez który przebiegała granica pomiędzy zamieszkałymi na zachód od Bobru – Łużyczanami, a Dziadoszanami zajmującymi pozostałą część obecnego powiatu. Teren pograniczny warunkował powstanie systemu grodów obronnych, których skupienie stanowiły granice plemienne, a ich usytuowanie wyznaczały linia Odry i Bobru (Krosno, Gostchorze, Tarnawa). Istnieje przypuszczenie, że kompleks grodów krośnieńskich stanowił północne zakończenie tzw. Wałów Śląskich, ciągnących się na przestrzeni blisko 130 km od Studzianek po Niwiska. Składały się one z trzech linii wałów i fos o łącznej szerokości ok. 45 m i wysokości dochodzącej miejscami do 1 m. Linia tych umocnień nie zachowała się na Ziemi Krośnieńsko – Gubińskiej.
W okresie budowania państwa polskiego grody krośnieńskie odegrały decydujące role podczas walk Mieszka I z Bolesławem Czeskim w 990 r. W wyniku tego konfliktu zbrojnego książę piastowski opanował Śląsk – rzeka Bóbr stanowiła granicę z Łużyczanami, a po utracie niezawisłości przez Łużyce – z Brandenburgią i następnie Saksonią. W owym okresie Krosno jako dogodna przeprawa stanowiło ważną twierdę graniczną przy ujściu Bobru do Odry. Wielokrotnie podążały tedy niemieckie wyprawy pragnąc przekroczyć Odrę w zwężeniu pradoliny, podczas panowania Bolesława Chrobrego, Mieszka II i Bolesława Krzywoustego. Po śmierci Krzywoustego w 1138 r. Ziemia Krośnieńska wraz z całym Śląskiem przeszła pod panowanie jego najstarszego syna Władysława, zwanego Wygnancem. Od 1201 r. kasztelania Krośnieńska przeszła w ręce Henryka Brodatego, który położył duże zasługi dla rozwoju Krosna.
Z bezdzietną śmiercią Henryka XI Głogowskiego (1476) skończyło się panowanie piastowskie na tym terenie, a pretensje do Ziemi Krośnieńskiej zgłosili brandenburscy Hohenzollernowie, którzy weszli w jej posiadanie na mocy zawartego w 1482 r. pokoju i przyjęli tytuł książąt śląskich w Krośnie. W ten sposób na kolejne wieki Ziemia Krośnieńska przeszła pod panowanie państwa pruskiego, zaś w wieku XX w skład III Rzeszy Niemieckiej. W dniach 15 – 20 lutego 1945 r. tereny dolnego Bobru zajęte zostały przez wojska I Frontu Ukraińskiego.
6.2. Zarys osadnictwa oraz charakterystyka zachowanego dziedzictwa kulturowego
Obszar gminy, zajmujący zachodnią część Wzgórz Gubińskich oraz odcinek Doliny Dolnego Bobru, charakteryzuje się dość ubogim stanem zachowanego dziedzictwa kulturowego. Wynika to z uwarunkowań historycznych i przyrodniczych tych terenów. Wysoki stopień ich zalesienia, stosunkowo niskiej jakości gleby oraz przygraniczne położenie – nie sprzyjały rozwojowi osadnictwa. Jedynym, znaczącym przykładem średniowiecznego rozplanowania jest układ dawnej osady w Bobrowicach, który łącznie z narastającymi w późniejszych czasach układami Nowego Miasta i Przedmieścia Krośnieńskiego - bezwzględnie należy zachować przy planowaniu rozwoju wsi. Poza zabytkowym układem Bobrowic na uwagę zasługują obiekty wpisane do rejestru zabytków. Są to:
- kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. w Bobrowicach (nr rej. 2117) wzniesiony jako zbor ewangelicki w latach 1853 – 1857 na miejscu kościoła o metryce średniowiecznej
- zabudowa mieszkalna w Bobrowicach (4 budynki wpisane do rejestru zabytków o nr rej. 725, 726, L-118/A (d. 723), L-119/A (d. 724));
- apteka w Bobrowicach – dom nr 144 (nr rej. L-120/A (d. 722))
- kościół filialny w Janiszowicach (nr rej. 737), gotycki, XIV w. rozbudowany w 2 pol. XVII w., wieża przebudowana w 2 pol. XIX w. Przy kościele zlokalizowany jest cmentarz z 2 pol. XIX w. (nr rej. 3294);
- kościół filialny w Tarnawie Krośnieńskiej wzniesiony jako zbor ewangelicki w 1713 r. (nr rej. 2131) wraz z cmentarzem przykościelnym (nr rej. 3295).
Pewne walory kulturowe posiada także zabudowa Bronkowa, Dachowa, starej części Dychowa, Dębów i Struzki. Fragment doliny Bobru od południowej granicy aż po Dychów oznaczony został w planie zagospodarowania przestrzennego województwa – jako obszar chronionego krajobrazu kulturowego.
W rejonie 14 jednostek osadniczych stwierdzono istnienie osadnictwa wczesnośredniowiecznego i średniowiecznego. Łącznie rozpoznanych zostało 145 stanowisk archeologicznych.
W gminie jest 16 wsi oraz 2 przysiółki (Kołatka i Prądocinek). 13 wsi posiada rodowód średniowieczny. Przeważa typ ulicówki i ulicówki z placem, pozostałe jednostki to: wielodrożnice – 5, ovalnice - 2, rzędówki – 2, widlica - 1. Z ewidencji skreślona została wieś Czeklin (Scheegeln) - fizycznie już nie istnieje. Była to wieś o rodowodzie średniowiecznym, ulicówka. W 1801 r. liczyła 144 mieszkańców.
**Bobrowice (Bobersberg)**
Pierwsza źródłowa wzmianka o wsi pochodzi z 1413 r. (Bobersdorf). Rozwinęła się ona z podgrodu piastowskiego zamku należącego do książąt głogowskich, po którym nie pozostaly ślady. Przypuszczalnie musiał znajdować się w najstarszej, środkowej części obecnej miejscowości, gdzie utrzymał się historyczny układ półkolistych uliczek. Na południe od tego fragmentu zabudowy znajduje się prostokątny plac - rynek, powstały przez nieznaczne poszerzenie drogi przełotowej, stanowiący prawdopodobnie pozostałość
po nieudanej lokacji Bobrowic na prawie niemieckim. Powódź z końca XVII wieku zniszczyła osadę i stała się powodem przeniesienia jej na wyższy teren w kierunku południowym. Od 1735 r. zaczęła rozwijać się północna część osiedla nazwana przedmieściem krośnieńskim, utworzona przez sukienników przybyłych z Saksonii. Pełne prawa miejskie uzyskały Bobrowice w 1809 r., które następnie utraciły w 1945 r.
Zabytkową wartość Bobrowic stanowi przede wszystkim zachowane historyczne rozplanowanie miejscowości o wydłużonym kształcie, świadczącym o narastaniu poszczególnych członów układu przestrzennego (Nowe Miasto i Przedmieście Krośnieńskie), oraz zachowana stara zabudowa mieszkalna z XIX w. Budynki usytuowane kalenicowo w zwartych ciągach, parterowe i piętrowe o dachach dwuspadowych - ujęte w wykazie obiektów wpisanych do rejestru zabytków (nr rej. 725, 726, L-118/S (d.723), L-119/A (d. 724), L-120/A (d. 722)). Kościół Parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Św. – wzniesiony jako zbór ewangelicki w latach 1853 – 1857 przez architekta berlińskiego Augusta Stüllera w stylu neogotyckim, murowany z cegły, bazylikowy posiadający epiptyczną apsydę od wschodu i narteks od strony zachodniej, stylistycznie nawiązuje do architektury starochrześcijańskiej, bizantyjskiej i romańskiej. Na terenie miejscowości występuje ponadto niewielki XIX-wieczny park oraz cmentarz o nieustalonej metryce, współcześnie użytkowany.
W obrębie geodezyjnym Bobrowic oznakowanych zostało 13 stanowisk archeologicznych ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków, 6 obiektów wpisanych do rejestru zabytków oraz granica układu ruralistycznego ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
**Bronków (Brankow)**
Czas powstania - XIV w., ulicówka. Wieś rozbudowana o dwie wydzielone enklawy w XIX i XX w., obecnie wielodrożnica. Zabudowa zwarta, otwarta z ok. poł. XIX w. i przełomu XIX - XX w. Cmentarz z XIX w. ewangelicki, obecnie użytkowany jako rzymskokatolicki. Ewidencja wykazuje 7 stanowisk archeologicznych.
**Barlogi (Berloge)**
Ulicówka powstała w XIV w., historyczny plan zachowany. Zabudowa zwarta, otwarta. Cmentarz ewangelicki nieczynny, zlikwidowany w l. 70-tych XX w. Zachowana zieleń i resztki nagrobków.
**Brzezinka (Klein Braschen)**
Mała ulicówka z XVIII w. Plan pierwotny zachowany, z wyjątkiem folwarku zlikwidowanego w 2 poł. XIX w. Zabudowa zwarta, otwarta - stan dobry. Na północ od wsi z dala od zabudowy cmentarz z XVIII - XIX w., zlikwidowany po 1945 r.
**Chojnowo (Kunow)**
Owalnica, czas powstania XIV w. Plan rozwinięty o folwark i przyległą do niego zabudowę z XIX w. Zabudowa wsi rozluźniona z przełomu XIX - XX w. Znaczne wyburzenia po 1945 r. Cmentarz wiejski, ewangelicki z XIX w., zlikwidowany po 1945 r. Zachowane zadrzewienie. 13 stanowisk archeologicznych.
**Chromów (Chrumow)**
Wieś typu ulicówka, plan zachowany. Czas powstania – XIV w. Obecna rozbudowa z przełomu XIX – XX w., zwarta, otwarta. Cmentarz wiejski, ewangelicki z 2 poł. XIX w. - nieczynny. 4 stanowiska archeologiczne.
**Dachów (Dachow)**
Wieś ulicowo - placowa, czas powstania XIV w. Historyczny plan znacznie zatarty, rozbudowany w wielodrożnicę. Zabudowa zwarta, otwarta z XIX i początku XX w. Cmentarz wiejski, ewangelicki z XIX w., zlikwidowany w l. 70-tych XX w. Zachowany drzewostan. 12 stanowisk archeologicznych.
**Dęby (Daube)**
Mała rzędówka z XVI w., plan rozbudowy w XIX i XX w. - wielodrożnica. Zabudowa w starej części zwarta, otwarta, w nowszej rozluźniona. Od strony wschodniej wsi cmentarz wiejski zlikwidowany. 3 stanowiska archeologiczne.
**Dychów (Deichow)**
Wielodrożnica, czas powstania XIV w. Plan rozwinięty w XIX i XX w. Zabudowa rozluźniona z XIX i XX w. Cmentarz z XIX w. zlikwidowany. Położony w środkowej części wsi, na jego terenie wzniesiono w 1995 r. kościół parafialny p.w. Miłosierdzia Bożego. W rejonie wsi ewidencja wykazuje 5 stanowisk archeologicznych.
**Janiszowice (Jähnsdorf)**
Wieś ulicowo - placowa z XIII w. Rozplanowanie historyczne nieco zatarte, plan rozbudowany w wielodrożnicę w XIX - XX w. Zabudowa zwarta, otwarta z XIX i XX w. Kościół filialny gotycki z XIV w., przebudowany w XIX w. Murowany z kamienia polnego, jednonawowy z prostokątnym prezbiterium, z wieżą od strony zachodniej. Nr rejestru 737. Cmentarz przykościelny, ewangelicki, nr rej. 3294, wtórne pochówki współczesne. Inne ciekawe obiekty: stacja kolejowa z początk. XX w., remiza strażacka i wieża ciśnień z początk. XX w. oraz 2 budynki szkolne także z początk. XX w. W rejonie wsi ewidencja wykazuje 20 stanowisk archeologicznych.
**Kołatka (Blochbude)**
Rzędówka z XVIII w. Plan zatarty w wyniku rozbudowy zabudowy letniskowej i ośrodka wypoczynkowego. Leśniczówka z 1901 r. Cmentarz z XVIII - XIX w. na wschód od wsi, zlikwidowany po 1945 r. Słabe ślady po cmentarzu w lesie.
**Kukadło (Kackädel)**
Pierwsza wzmianka 1520 r., ulicówka z zabudową zwartą, otwartą z przełomu XIX-XX w. Cmentarz ewangelicki z 2 poł. XIX w., położony na wschód od wsi na skarpie doliny rzeki Bóbr - nieczynny. 1 stanowisko archeologiczne.
W 1699 r. urodził się tutaj Hans Georg Wenceslaus von Knobelsdorff, późniejszy architekt nadworny Fryderyka II Wielkiego, twórca między innymi opery w Berlinie oraz pałacu Sanssouci w Poczdamie (zm. 1753 r.).
Prądocinek (Neubrück)
Osada folwarczno - przemysłowa (fabryka papieru) z XVIII - XIX w. zlokalizowana przy drodze Stary Zagór - Dychów, przy moście. Zabudowa zwarta, otwarta, rozwinięcie planu XX w., rzędówka. Nieczynny cmentarz w północno - zachodniej części miejscowości.
Przychów (Preichow)
Ulicówka, czas powstania XIV - XV w. Rozbudowa planu w XVIII - XIX w. Obecnie wielodrożnica z czytelnym segmentem dawnej ulicówki z aleją lipową. Cmentarz z XIX w. poewangelicki, zlikwidowany w latach 70-tych XX w. Zachowany drzewostan. 21 stanowisk archeologicznych.
Strużka (Seedorf)
Wieś typu ulicówka z okresu XIII - XIV w., historyczny plan zachowany. Zabudowa zwarta, otwarta w przewadze z ok. poł. XIX w. 4 stanowiska archeologiczne.
Tarnawa Krośnieńska (Tornow)
Owalnica, czas powstania 1305 r. w XIII w. Plan dobrze zachowany. Zabudowa zwarta, otwarta z przełomu XIX - XX w. Kościół filialny, barokowy, zbudowany w latach 1712-1713, p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa, nr rej. 2131. Murowany, założony na planie ośmioboku, z półkolistą apsydą od strony wschodniej. Wnętrze koliste, nakryte sklepieniem kopulastym z lunetami. Dach mansardowy z latarnią. Cmentarz przykościelny ewangelicki, nr rej. 3295, zlikwidowany po 1945 r. W okolicy wsi 12 stanowisk archeologicznych.
Welmicze (Wellmitz)
Wieś typu wielodrożnica z XIV w. Na obrzeżach wsi 2 folwarki z XVII - XIX w. Zabudowa zwarta, otwarta z przełomu XIX - XX w. Obiekty z pocz. XX w. - dzwonnicza wiejska, remiza. Cmentarz z XIX w. zlikwidowany, zachowany drzewostan. 20 stanowisk archeologicznych.
Żarków (Sarkow)
Widlica z XIV w., zachowane historyczne rozplanowanie. Zabudowa zwarta, otwarta z końca XIX w. Cmentarz wiejski, ewangelicki z XIX w. - nieczynny, położony na południe od wsi po stronie zachodniej drogi do Ładogi. 4 stanowiska archeologiczne.
6.3. Wykaz stanowisk i obiektów objętych ochroną konserwatorską.
Wykaz stanowisk archeologicznych
| Lp | Miejscowość | Nr stan. miejscowość | Nr stan. obszar | Funkcja | Chronologia kultura | Rejestruagi | Obszar |
|----|-------------|----------------------|-----------------|---------|---------------------|-------------|-------|
| 1 | Dychów | 5 | 75 | śląd osadn. | WEB | arch. | 60-10 |
| 2 | Czeklin | 1 | 1 | śląd osadn. | NŻ | | 61-09 |
| Nr | Miejscowość | Numer | Numer | Opis | Pradzieje | Data | Kategoria |
|----|--------------|-------|-------|------|-----------|------|-----------|
| 3 | Czeklin | 2 | 2 | śląd osadn. pkt osad. śląd osadn. śląd osadn. | Pradzieje NŻ EB, k.lużycka | 61-09 | |
| 4 | Czeklin | 3 | 3 | śląd osadn. pkt osad. śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje EB, k.lużycka ŚR | 61-09 | |
| 5 | Czeklin | 4 | 4 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. | Pradzieje EB,k.lużycka ŚR-NŻ | 61-09 | |
| 6 | Czeklin | 5 | 5 | śląd osadn. | ŚR-NŻ | 61-09 | |
| | Czeklin | 6 | 6 | śląd osadn. śląd osadn. | EK ŚR-NŻ | 61-09 | |
| 7 | Bronków | 1 | 7 | śląd osadn. | ŚR-NŻ | 61-09 | |
| 8 | Bronków | 2 | 8 | śląd osadn. | ŚR | 61-09 | |
| 9 | Bronków | 3 | 9 | śląd osadn. | ŚR | 61-09 | |
| 10 | Bronków | 4 | 10 | śląd osadn. śląd osadn. | WŚ ŚR-NŻ | 61-09 | |
| 11 | Bronków | 5 | 11 | pkt osadn. | ŚR | 61-09 | |
| 12 | Bronków | 6 | 12 | śląd osadn. | ŚR-NŻ | 61-09 | |
| 13 | Bronków | 7 | 13 | skarb monet | NŻ | 61-09 | |
| 14 | Bobrowice | 8 | 1 | pkt osadn. | PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 15 | Bobrowice | 9 | 2 | pkt osadn. pkt osadn. pkt osadn. | EB,k.lużycka Pradzieje PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 16 | Bobrowice | 10 | 3 | pkt osadn. śląd osadn. | PŚ-NŻ PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 17 | Bobrowice | 11 | 4 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 18 | Chromów | 1 | 8 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. | N pradzieje PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 19 | Chromów | 2 | 9 | śląd osadn. pkt osadn. śląd osadn. | EK pradzieje PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 20 | Chromów | 3 | 10 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. | EB,k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 21 | Chromów | 4 | 11 | pkt osadn. śląd osadn. | H, k.lużycka PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 22 | Dychów | 1 | 12 | pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 23 | Dychów | 2 | 13 | śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 24 | Dychów | 3 | 14 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 61-09 | |
| 25 | Bobrowice | 12 | 26 | cmentarzysko | k.lużycka | arch. | 61-09 |
| 26 | Bobrowice | 13 | 27 | skarb monet | NŻ | arch. | 61-09 |
| 27 | Bobrowice | 14 | 28 | śląd osadn. | OWR | arch. | 61-09 |
| 28 | Dychów | 4 | 29 | śląd osadn. | k.lużycka | arch. | 61-09 |
| 29 | Janiszowice | 14 | 5 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 62-09 | |
| Nr | Miejscowość | Numer | Numer | Opis | Przedmioty | Data |
|----|--------------|-------|-------|------|------------|------|
| 30 | Janiszowice | 15 | 6 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 62-09 |
| 31 | Janiszowice | 16 | 7 | pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 32 | Janiszowice | 17 | 8 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 62-09 |
| 33 | Janiszowice | 18 | 9 | śląd osadn. pkt osadn. śląd osadn. | EK pradzieje śląd osadn. | 62-09 |
| 34 | Janiszowice | 19 | 10 | pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | H, k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 35 | Janiszowice | 20 | 11 | pkt osadn. śląd osadn. pkt osadn. | pradzieje PŚ k.lużycka | 62-09 |
| 36 | Przychów | 1 | 12 | pkt osadn. śląd osadn. | H, k.lużycka PŚ | 62-09 |
| 37 | Przychów | 2 | 13 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 62-09 |
| 38 | Przychów | 3 | 14 | śląd osadn. śląd osadn. | EK PŚ-NŻ | 62-09 |
| 39 | Przychów | 4 | 15 | śląd osadn. | PS | 62-09 |
| 40 | Przychów | 5 | 16 | pkt osadn. pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | H, k.lużycka WŚ pradzieje PŚ | 62-09 |
| 41 | Przychów | 6 | 17 | pkt osadn. śląd osadn. śląd osadn. | k.luboszycka? PŚ-NŻ k.lużycka | 62-09 |
| 42 | Przychów | 7 | 18 | pkt osadn. śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje PS-NŻ EK | 62-09 |
| 43 | Przychów | 8 | 19 | pkt osadn. śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ H, k.lużycka | 62-09 |
| 44 | Przychów | 9 | 20 | śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 45 | Przychów | 10 | 21 | osada śląd osadn. pkt osadn. pkt osadn. | k.luboszycka pradzieje PŚ-NŻ EB,k.lużycka | 62-09 |
| 46 | Przychów | 11 | 22 | śląd osadn. pkt osadn. śląd osadn. | EK pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 47 | Przychów | 12 | 23 | pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ EK | 62-09 |
| 48 | Przychów | 13 | 24 | pkt osadn. pkt osadn. pkt osadn. | k.luboszycka PŚ-NŻ pradzieje | 62-09 |
| Nr | Miejscowość | Liczba | Liczba | Opis | Pradzieje | Data |
|----|-------------|--------|--------|------|-----------|------|
| 49 | Przychów | 14 | 25 | pkt osadn. ślad osadn. | PŚ-NŻ | 62-09 |
| 50 | Przychów | 15 | 26 | pkt osadn. ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 51 | Przychów | 16 | 27 | pkt osadn. pkt osadn. ślad osadn. | pradzieje WS PŚ | 62-09 |
| 52 | Przychów | 17 | 28 | osada pkt osadn. ślad osadn. pkt osadn. | pradzieje WS PŚ EB/H | 62-09 |
| 53 | Przychów | 18 | 29 | pkt osadn. pkt osadn. | H.k.lużycka pradzieje | 62-09 |
| 54 | Przychów | 19 | 30 | pkt osadn. ślad osadn. pkt osadn. | pradzieje PS k.lużycka | 62-09 |
| 55 | Przychów | 20 | 31 | pkt osadn. ślad osadn. | WS PŚ-NŻ | 62-09 |
| 56 | Przychów | 21 | 32 | ślad osadn. ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 57 | Wełmice | 1 | 33 | ślad osadn. ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 58 | Wełmice | 2 | 34 | ślad osadn. ślad osadn. pkt osadn. ślad osadn. | EK WŚ pradzieje PŚ | 62-09 |
| 59 | Wełmice | 3 | 35 | ślad osadn. pkt osadn. pkt osadn. ślad osadn. | EK H.k.lużycka pradzieje PS-NŻ | 62-09 |
| 60 | Wełmice | 4 | 36 | ślad osadn. pkt osadn. pkt osadn. ślad osadn. | EK H.k.lużycka pradzieje PŚ | 62-09 |
| 61 | Wełmice | 5 | 37 | pkt osadn. ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 62 | Wełmice | 6 | 38 | ślad osadn. pkt osadn. ślad osadn. pkt osadn. | EK k.lużycka PŚ-NŻ pradzieje | 62-09 |
| 63 | Wełmice | 7 | 39 | pkt osadn. ślad osadn. ślad osadn. | pradzieje PŚ WS | 62-09 |
| 64 | Wełmice | 8 | 40 | ślad osadn. | PS-NŻ | 62-09 |
| 65 | Wełmice | 9 | 41 | ślad osadn. ślad osadn. pkt osadn. ślad osadn. | EK WŚ pradzieje ŚR | 62-09 |
| Id | Miejscowość | Numer | Liczba | Opis | Przedmiot | Data |
|----|-------------|-------|--------|------|-----------|------|
| 66 | Wełmice | 10 | 42 | śląd osadn. | EK WŚ pradzieje PŚ-NŻ | 62-09 |
| 67 | Wełmice | 11 | 43 | śląd osadn. pkt osadn. | H, k.lużycka pradzieje WŚ PŚ-NŻ | 62-09 |
| 68 | Wełmice | 12 | 44 | pkt osadn. | EB-H,k.lużycka k.luboszycka PS-NŻ pradzieje | 62-09 |
| 69 | Wełmice | 13 | 45 | śląd osadn. pkt osadn. | EK pradzieje PS-NŻ | 62-09 |
| 70 | Wełmice | 14 | 46 | śląd osadn. pkt osadn. | EK k.luboszycka PS-NŻ | 62-09 |
| 71 | Wełmice | 15 | 47 | śląd osadn. | EB,k.lużycka PŚ-NŻ | 62-09 |
| 72 | Wełmice | 16 | 48 | pkt osadn. | OWR | arch. 62-09 |
| 73 | Wełmice | 17 | 49 | śląd osadn. | pradzieje | arch. 62-09 |
| 74 | Wełmice | 18 | 50 | cmentarzysko | EB-H,k.lużycka | arch. 62-09 |
| 75 | Wełmice | 19 | 51 | cmentarzysko | EB,k.lużycka | arch. 62-09 |
| 76 | Wełmice | 20 | 52 | śląd osadn. | N | arch. 62-09 |
| 77 | Bobrowice | 1 | 1 | pkt osadn. pkt osadn. | H,k.lużycka WS PŚ-NŻ | 62-10 |
| 78 | Bobrowice | 2 | 2 | pkt osadn. pkt osadn. pkt osadn. | pradzieje H,k.lużycka WŚ SR-NŻ | 62-10 |
| 79 | Bobrowice | 3 | 3 | pkt osadn. śląd osadn. | WŚ SR-NŻ | 62-10 |
| 80 | Bobrowice | 4 | 4 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. | N /KCW?/ WŚ PŚ | 62-10 |
| 81 | Bobrowice | 5 | 5 | śląd osadn. pkt osadn. | pradzieje H,k.lużycka PŚ-NŻ | 62-10 |
| 82 | Bobrowice | 6 | 6 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. pkt osadn. | pradzieje H,k.lużycka PŚ WS | 62-10 |
| 83 | Bobrowice | 7 | 7 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. | EB, k.lużycka WŚ PŚ-NŻ | 62-10 |
| | Chojnowo | | | | | |
|---|-----------|---|---|---|---|---|
| 84 | Chojnowo | 1 | 8 | śląd osadn. pkt osadn. śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje H.k.lużycka WŚ PŚ | 62-10 |
| 85 | Chojnowo | 2 | 9 | osada pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje WŚ PŚ | 62-10 |
| 86 | Chojnowo | 3 | 10 | osada pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | POR,k.luboszyc. H.k.lużycka pradzieje ŚR | 62-10 |
| 87 | Chojnowo | 4 | 11 | osada | La,k.jastorfska | 62-10 |
| 88 | Chojnowo | 5 | 12 | pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | EB,k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 89 | Chojnowo | 6 | 13 | śląd osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 90 | Chojnowo | 7 | 14 | pkt osadn. pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje WŚ WŚ PŚ-NŻ | 62-10 |
| 91 | Chojnowo | 8 | 15 | cmentarzysko śląd osadn. | H.k.lużycka PŚ-NŻ | 62-10 |
| 92 | Chojnowo | 9 | 16 | osada śląd osadn. | WEB N | 62-10 |
| 93 | Chojnowo | 10 | 17 | pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje N | 62-10 |
| 94 | Chojnowo | 11 | 18 | pkt osadn. śląd osadn. | EB,k.lużycka PŚ-NŻ | 62-10 |
| 95 | Chojnowo | 12 | 19 | cmentarzysko pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. pkt osadn. | EB,k.lużycka WŚ pradzieje PŚ POR | 62-10 |
| 96 | Chojnowo | 13 | 20 | śląd osadn. pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje WŚ PŚ-NŻ | 62-10 |
| 97 | Dachów | 1 | 21 | pkt osadn. śląd osadn. | WŚ PŚ | 62-10 |
| 98 | Dachów | 2 | 22 | pkt osadn. pkt osadn. śląd osadn. | H.k.lużycka pradzieje NŻ | 62-10 |
| 99 | Dachów | 3 | 23 | pkt osadn. śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
|100 | Dachów | 4 | 24 | śląd osadn. śląd osadn. śląd osadn. | EB,k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| Nr | Miejscowość | Liczba | Wymiar | Typy osadnictwa | Pradzieje | Data | Komentarz |
|----|--------------|--------|--------|-----------------|-----------|------|-----------|
| 101| Dachów | 5 | 25 | pkt osadn. | EB,k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 102| Dachów | 6 | 26 | ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 103| Dachów | 7 | 27 | pkt osadn. | pradzieje PŚ-NŻ POR | 62-10 |
| 104| Dachów | 8 | 28 | pkt osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 105| Dachów | 9 | 29 | pkt osadn. | pradzieje PŚ | 62-10 |
| 106| Dachów | 10 | 30 | pkt osadn. | POR,k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 107| Dachów | 11 | 31 | pkt osadn. | EB,k.lużycka pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 108| Dachów | 12 | 32 | pkt osadn. | PŚ | 62-10 |
| 109| Dęby | 3 | 33 | ślad osadn. | N POR PŚ | 62-10 |
| 110| Janiszowice | 1 | 35 | ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 111| Janiszowice | 2 | 36 | ślad osadn. | WŚ PŚ | 62-10 |
| 112| Janiszowice | 3 | 37 | ślad osadn. | EK, N EB,k.lużycka PŚ-N | 62-10 |
| 113| Janiszowice | 4 | 38 | ślad osadn. | EB-H,k.lużycka pradzieje PŚ-N | 62-10 |
| 114| Janiszowice | 5 | 39 | pkt osadn. | EB,k.lużycka WŚ PŚ-NŻ | 62-10 |
| 115| Janiszowice | 6 | 40 | ślad osadn. | EK pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 116| Janiszowice | 7 | 41 | ślad osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 117| Janiszowice | 8 | 42 | pkt osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 62-10 |
| 118| Janiszowice | 9 | 43 | ślad osadn. | EK PS-NŻ | 62-10 |
| 119| Janiszowice | 10 | 44 | ślad osadn. | EB,k.lużycka PŚ-NŻ | 62-10 |
| Nr | Miejscowość | Nr | Pkt | Pradzieje | Przynależność | Data |
|----|---------------------|----|-----|-----------|---------------|------|
| 120| Janiszowice | 11 | 45 | pkt osadn.| pradzieje PŚ-NŻ POR | 62-10|
| 121| Janiszowice | 12 | 46 | śląd osadn.| PŚ-NŻ | 62-10|
| 122| Janiszowice | 13 | 47 | śląd osadn.| H, k.lużycka PŚ-NŻ | 62-10|
| 123| Kukadło | 1 | 48 | śląd osadn.| PŚ-NŻ | 62-10|
| 124| Strużka | 1 | 49 | śląd osadn.| M, N | arch. 62-10|
| 125| Strużka | 2 | 50 | pkt osadn.| pradzieje EB, k.lużycka PŚ | 62-10|
| 126| Strużka | 3 | 51 | śląd osadn.| PŚ-NŻ | 62-10|
| 127| Strużka | 4 | 52 | śląd osadn.| EB | arch. 62-10|
| 128| Tarnawa Krośnieńska | 7 | 53 | grodzisko?| WŚ? | 62-10|
| 129| Tarnawa Krośnieńska | 8 | 54 | śląd osadn.| EK | 62-10|
| 130| Tarnawa Krośnieńska | 12 | 55 | śląd osadn.| H, k.lużycka PŚ-NŻ | 62-10|
| 131| Tarnawa Krośnieńska | 1 | 1 | cmentarzysko| H, k.lużycka | arch. 62-11|
| 132| Tarnawa Krośnieńska | 2 | 2 | śląd osadn.| WŚ PŚ | 62-11|
| 133| Tarnawa Krośnieńska | 3 | 3 | śląd osadn.| EK PŚ | 62-11|
| 134| Tarnawa Krośnieńska | 4 | 4 | pkt osadn.| N/WEB H, k.lużycka PŚ | 62-11|
| 135| Tarnawa Krośnieńska | 5 | 5 | pkt osadn.| pradzieje PŚ-NŻ | 62-11|
| 136| Tarnawa Krośnieńska | 6 | 6 | śląd osadn.| pradzieje H-L, k.lużycka PŚ-NŻ | 62-11|
| 137| Tarnawa Krośnieńska | 9 | 19 | osada śląd osadn.| H, k.lużycka PŚ-NŻ | 62-11|
| 138| Tarnawa Krośnieńska | 10 | 20 | osada śląd osadn.| H, k.lużycka PŚ-NŻ | 62-11|
| 139| Tarnawa Krośnieńska | 11 | 21 | pkt osadn.| H, k.lużycka PŚ-NŻ | 62-11|
| 140| Żarków | 1 | 3 | pkt osadn.| EK EB PŚ-NŻ | 63-10|
| Nr | Miejscowość | Liczba domów | Liczba gospodarstw | Typ osady | Pradzieje | Numer | Data | Decyzja |
|----|-------------|--------------|--------------------|-----------|-----------|-------|------|--------|
| 141 | Żarków | 2 | 4 | śląd osadn. | pradzieje PŚ-NŻ | 63-10 |
| 142 | Żarków | 3 | 5 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 63-10 |
| 143 | Żarków | 4 | 6 | śląd osadn. | PŚ-NŻ | 63-10 |
| 144 | Dęby | 1 | 7 | śląd osadn. | śląd osadn. | 63-10 |
| 145 | Dęby | 2 | 8 | pkt osadn. | pradzieje WŚ PŚ | 63-10 |
**Obiekty wpisane do rejestru zabytków**
| Obiekt | Miejscowość | Gmina | Numer | Data | Numer decyzji |
|---------------------------------------------|-------------|---------|-----------|---------------|---------------|
| Dom Marii Stefankiewicz | BOBROWICE | Bobrowice | 725 | | |
| Dom nr 19 | BOBROWICE | Bobrowice | 726 | 15.01.1964 | 717/64 |
| Kościół pw. Podwyższenia Świętego Krzyża | BOBROWICE | Bobrowice | 2117 | 06.05.1971 | 2148/70 |
| Dom nr 145 | BOBROWICE | Bobrowice | L-118/A (d. 723) | 15.01.1964 | 714/64 |
| Dom nr 29 | BOBROWICE | Bobrowice | L-119/A (d. 724) | 15.01.1964 | 715/64 |
| Apteka - dom nr 144 | BOBROWICE | Bobrowice | L-120/A (d. 722) | 15.01.1964 | 713/64 |
| Kościół fil. Pw. Niep. Poczęcia NMP | JANISZOWICE | Bobrowice | 737 | 15.01.1964 | 728/64 |
| Cmentarz ewangelicki, przykościelny | JANISZOWICE | Bobrowice | 3294 | 03.03.1994 | PSOZ-I-5340/83/94 |
| Kościół fil. pw. Najświętszego Serca Jezusowego | TARNAWA KROŚNIEŃSKA | Bobrowice | 2131 | 07.05.1971 | 2198/70 |
| Cmentarz ewangelicki, przykościelny | TARNAWA KROŚNIEŃSKA | Bobrowice | 3295 | 14.03.1994 | PSOZ-I5340/97/94 |
**Obiekty ujęte w wojewódzkiej ewidencji zabytków gminy Bobrowice**
| Powiat | Gmina | Miejscowość | Obiekt | Ulica | Nr domu/dz. |
|--------|---------|-------------|-------------------------------|--------------------------------|-------------|
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Układ ruralistyczny | historyczny układ wsi | |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Cmentarz (dawny) | za ter.bud.policji | |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Cmentarz (d.ewangelicki) | w pobl.dr.do Chromowa | |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Kościół par. p.w. św. Krzyża | | 58 |
| gmina | wieś | wieś | wieś | opis | numer | numer |
|-------------|----------|----------|----------|-------------------------------------------|-------|-------|
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Historyczne otoczenie kościoła | | |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Cmentarz (d. ewangelicki) | | |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Budynek dworca kolejowego | | 32 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Szalet przy dworcu PKP | | |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Przychodnia zdrowia | | 23 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Gimnazjum | | 36 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Sala gimnastyczna przy Gimnazjum | | 36 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Urząd i Rada Gminy | | 131 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 3/2 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 4 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 5 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 7 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 19 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 24 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 25 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 26 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 27 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 29 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 33 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 34 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Budynek gospodarczy | | 34 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 37 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 48 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 49 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 50 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 52 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 54 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 55 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Budynek plebanii | | 58 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 59 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 60 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 64 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 65 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 66 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 67 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 68 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 70 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 79 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 83 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 88 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 100 a |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 126 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 128 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 132 |
| krośnieński | Bobrowice| Bobrowice| Bobrowice| Dom | | 133 |
| gmina | wieś | wieś | obiekt | opis | numer |
|---------------|------------|------------|-------------------------------|----------------------------------------------------------------------|-------|
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 134 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 135 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 137 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 138 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 139 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 140 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 143 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom- apteka | | 144 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 145 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 148 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 150 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 152 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 153 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 158 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Budynek gospodarczy | | 158 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 159 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 160 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 161 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 162 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 164 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 168 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 172 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 173 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom | | 175 |
| krośnieński | Bobrowice | Bobrowice | Dom Marii Stefankiewicz | | |
| krośnieński | Bobrowice | Barlogi | Cmentarz (d.ewangelicki) | w półn.cz.wsi | |
| krośnieński | Bobrowice | Bronków | Cmentarz (d.ewangelicki) | kolo kaplicy,wsch.cz.wsi | |
| krośnieński | Bobrowice | Bronków | Cmentarz rzym.-kat. (d.ewangelicki) | przy nowo wybud.kościele | |
| krośnieński | Bobrowice | Brzezinka | Cmentarz (d.ewangelicki) | na półn.od wsi | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Cmentarz (d.ewangelicki) | na półn-zach.od wsi | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Zespół folwarczny: | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Brama wjazdowa | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Park | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Silos /9/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Warsztat /4/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Stodola /5/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Dom mieszkalny I | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Dom mieszkalny II | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Budynek wielofunkcyjny /3/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Trojak /17/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Dwojak /18/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Gorzelnia- spichlerz /7/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chojnowo | Owczarnia /11/ | | |
| krośnieński | Bobrowice | Chromów | Układ ruralistyczny | historyczny układ wsi | |
| krośnieński | Bobrowice | Dachów | Cmentarz (d.ewangelicki) | w połud.cz. Wsi | |
| gmina | wieś | wieś | wieś | charakter miejsca | historyczny układ wsi |
|-------------|---------------|---------------|---------------|-------------------|-----------------------|
| Bobrowice | Bobrowice | Dychów | Układ ruralistyczny | Cmentarz (d. ewangelicki) | wybudowano na nim kościół |
| Bobrowice | Bobrowice | Dychów | Elektrownia szczytowo-pompowa: | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Dychów | Hala maszynowni | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Dychów | Hydropułap Dychów | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Janiszowice | Kościół fil. p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Janiszowice | Historyczne otoczenie kościoła | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Janiszowice | Cmentarz przykościelny (d. ewangelicki) | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Kolatka | Cmentarz (d. ewangelicki) | po wsch. str. wsi | |
| Bobrowice | Bobrowice | Kolatka | Cmentarz (dawny) | w lesie na wzgórzu | |
| Bobrowice | Bobrowice | Przychów | Układ ruralistyczny | historyczny układ wsi | |
| Bobrowice | Bobrowice | Przychów | Cmentarz (d. ewangelicki) | na połud. od wsi, z dala od zabudowań | |
| Bobrowice | Bobrowice | Strużka | Układ ruralistyczny | historyczny układ wsi | |
| Bobrowice | Bobrowice | Strużka | Wodociągowa wieża ciśnień | | |
| Bobrowice | Bobrowice | Welmice | Układ ruralistyczny | historyczny układ wsi | |
| Bobrowice | Bobrowice | Żarków | Układ ruralistyczny | historyczny układ wsi | |
| Bobrowice | Tarnawa Krośnieńska | Dom | | 26 |
| Bobrowice | Tarnawa Krośnieńska | Kościół p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa | | |
| Bobrowice | Tarnawa Krośnieńska | Historyczne otoczenie kościoła | | |
| Bobrowice | Tarnawa Krośnieńska | Cmentarz przykościelny | | |
7. Komunikacja
7.1. Komunikacja drogowa
Reforma administracji publicznej, która weszła w życie 1.01.1999 r. objęła również administrację drogową. Wskutek wprowadzonych zmian powstały 4 kategorie dróg publicznych:
- drogi krajowe
- drogi wojewódzkie
- drogi powiatowe
- drogi gminne.
Drogi krajowe
Przez teren gminy, po północnym jej skraju, przez obrębę Dychów i Czeklin przebiega droga krajowa nr 32 Zielona Góra – Gubinek. W układzie komunikacyjnym gminy droga
ta posiada bardzo ważne znaczenie, zapewniając dogodne powiązanie gminy z Krosnem Odrzańskim, Zieloną Górą i Gubinem oraz przejściami granicznymi z Niemcami w Gubinku i Gubinie.
**Drogi wojewódzkie**
Droga wojewódzka relacji Kosierz-Bobrowice-Lubsko-Żary nr 287, tworzy ciąg komunikacyjny przebiegający przez środek gminy z kierunku wschodniego na południe, wyprowadzając ruch kołowy z obszaru gminy w kierunkach wschodnim i południowym.
Istotną rolę w obsłudze komunikacyjnej gminy pełni również droga wojewódzka nr 288 Dąbie (od drogi krajowej nr 32) – Kosierz – Lubiatów – Bogaczów – Nowogród Bobrzański, przebiegająca na osi północ – południe, po wschodniej stronie gminy, granicząc z nią na odcinku ok. 350 m w obrębie Tarnawa Krośnieńska. Wymieniona droga posiada istotne znaczenie w obsłudze:
- ruchu pojazdów ciężarowych od drogi krajowej nr 32 do gminy, z uwagi na wyłączenie odcinka drogi powiatowej Dychów – Bobrowice nr 1429F dla tych samochodów związane z ochroną zamku wodnego (zapory) elektrowni wodnej w Dychowie
- oraz wsi Tarnawa Krośnieńska i Kukadło, położonych po wschodniej stronie rzeki Bóbr.
**Drogi powiatowe**
Drogi powiatowe tworzą 3 ciągi komunikacyjne i wraz z drogą krajową nr 32 i drogami wojewódzkimi stanowią podstawowy układ komunikacyjny gminy.
Drogi zaliczane do dróg powiatowych (długości drogi w granicach administracyjnych)
| Lp. | Numer drogi | Nazwa drogi | Długość w km |
|-----|-------------|--------------------------------------------------|--------------|
| | | | Ogółem | w tym o nawierzchni |
| | | | twardej | gruntowej |
| | | | ulepszonej | nieulepszonej |
| 1 | 1139F | Gubin – Kaniów – Wełmice – Strużka – Dachów – Żarków | 18,2 | 8,0 | 0,5 | 8,7 |
| 2 | 1140F | Bobrowice – Chojnowo – Żarków – Łagoda – Nowogród Bobrz. | 9,0 | 9,0 | - | - |
| 3 | 1141F | Kosierz – Tarnawa Krośnieńska – Wysoka, do drogi nr 288 | 6,7 | 3,5 | - | 3,2 |
| 4 | 1150F | Kukadło – Gola – Brzeźnica – Połupin | 3,1 | - | - | 3,1 |
| Lp. | Numer drogi | Nazwa drogi | Długość dróg w km |
|-----|-------------|-------------------------------------------------|-------------------|
| 5 | 1128F | Barlogi – Dachów – Dęby - Chocicz | 8,3 |
| 6 | 1146F | Czeklin – Bronków – Bobrowice | ok. 12,6 |
| 7 | 1142F | Tarnawa Krośnieńska – Grabowiec | 3,2 |
| 8 | 1147F | Dąbie – Brzeźnica – Dychów – Bronków | 6,5 |
| 9 | 1145F | Przychów – Czeklin – Weżyska | 6,0 |
| 10 | 1148F | Prądocinek – Nowy Zagór – Krosno Odrz. | ok. 1,5 |
| 11 | 1135F | Dęby – Strużka | 2,1 |
| 12 | 1149F | Dychów – Chromów – Bobrowice | 5,3 |
| 13 | 1429F | Dychów skrzyżowanie z drogą krajową – Bobrowice | 6,5 |
Razem: 95,0 53,7 2,2 39,1
Drogi powiatowe wymagają modernizacji, przebudowy i zmiany nawierzchni.
**Drogi gminne**
Sieć dróg gminnych tworzy 9 ciągów komunikacyjnych i stanowi uzupełniający w stosunku do dróg o znaczeniu krajowym, wojewódzkim i powiatowym układ komunikacyjnej gminy.
Drogi zaliczane do kategorii dróg gminnych:
| Lp. | Numer drogi | Nazwa drogi | Długość dróg w km |
|-----|-------------|-------------------------------------------------|-------------------|
| | Dotychczasowy | Aktualny | | |
| 1 | 001 | 000301F | Czeklin - Grochów | 4,5 |
| 2 | 002 | 000302F | Wełmice – Kałek | 4,0 |
| 3 | 003 | 000303F | Tarnawa Krośnieńska – Lubiatów | 3,3 |
| 4 | 004 | 000304F | Janiszowice – droga powiatowa nr 120/1139F | 3,1 |
| 5 | 005 | 000305F | Wełmice – Przyborowice | 2,7 |
| 6 | 006 | 000306F | Dachów – droga wojewódzka nr 287 | 1,7 |
| 7 | 007 | 000307F | Kołatka – droga powiatowa nr 136/1147F | 0,8 |
| | | | | |
|---|---|---|--------------------------------------|-------------------------------|
| 8 | 008| 000308F | Skrzyżowanie w kierunku miejscowości Dąbki – droga krajowa nr 32 | 1,7 |
| 9 | 009| 000309F | Tarnawa Krośnieńska – Kukadło | ok. 5,8 |
| 10| - | 000310F | Bronków – działki nr 249/1 i 250/3 | ok. 0,5 |
| 11| - | 000311F | Dychów – działka nr 267 | ok. 0,5 |
| 12| - | 000312F | Przychów – działka nr 211/1 | ok. 0,2 |
Razem długość dróg: ok. 26,7
Z wymienionych wyżej dróg, tylko drogi nr 007/000307F, 008/000308F, 000310F, 000311F i 000312F posiadają nawierzchnię twardą, pozostałe nawierzchnię gruntową nieulepszoną. Drogi gminne wymagają modernizacji, przebudowy i zmiany nawierzchni.
**Mosty**
Występujące na terenie gminy rzeki i kanały utrudniają komunikację. Wyróżnić należy następujące obiekty mostowe:
- tzw. Most Gubiński położony w ciągu drogi krajowej nr 32 na rzece Bóbr (obręb Dychów)
- most położony w ciągu drogi wojewódzkiej nr 287 na rzece Bóbr (Kukadło-Bobrowice)
- most położony w ciągu drogi wojewódzkiej nr 287 na kanale derywacyjnym (Bobrowice-Strużka)
- most położony w ciągu drogi powiatowej nr 1147F na kanale derywacyjnym (Dychów-Brzezinka)
- **most położony w ciągu drogi powiatowej nr 1147F na rzece Bóbr (Dychów-Prądocinek)**
- most położony w ciągu drogi wewnętrznej w Dychowie na rzece Bóbr/kanał derywacyjny (stadion Dychów-ogródki działkowe, łowisko Dychów)
- most położony w ciągu drogi powiatowej nr 1128F na kanale derywacyjnym (Dachów-Barlogi)
- most położony na ciągu drogi powiatowej nr 1139F na kanale derywacyjnym (Żarków-Dachów)
- most położony na ciągu drogi powiatowej nr 1146F na kanale derywacyjnym (Bobrowice-Bronków)
- zapora wodna w Dychowie
- nieczynny most kolejowy na Zbiorniku Dychowskim
- **nieczynny most kolejowy na kanale w Bobrowicach.**
7.2. Komunikacja kolejowa
Przez teren gminy przebiegała linia kolejowa o znaczeniu miejscowym Stary Raduszec – Lubsko – Łęknica, zlikwidowana fizycznie w 2007 roku. Na obszarze gminy linia przebiegała przez Dychów – Bobrowice – Strużkę i Janiszowice. W 2014 r. zakończono procedurę przekazania przez Polskie Koleje Państwowe S.A. terenu po linii kolejowej wraz z budynkami stacji kolejowych. Planowane jest w przyszłości powstanie ścieżki rowerowej po trasie zlikwidowanej linii kolejowej.
8. Infrastruktura techniczna
8.1. Zaopatrzenie w wodę
Gmina Bobrowice zaopatrywana jest w wodę z wodociągów komunalnych. Sieć wodociągowa według stanu na 2015 r. występuje w miejscowościach: Bobrowice, Bronków, Dychów, Welnice, Dębny, Dachów, Przychów, Janiszowice, Strużka, Barlogi, Żarków, Chojnowo, Tarnawa Krośnieńska, Kukadło, Brzezinka, Prądocinek i Chromów.
Wodociągi zbiorowego zaopatrzenia w wodę oraz ujęcia komunalne:
- ASUW Bobrowice, dz. nr 406/8 w miejscowości Bobrowice, pozwolenie wodnoprawne decyzja Starostwa Powiatowego w Krośnie Odrzańskim nr: BS-6223-WP-9/10 z dnia 23 grudnia 2010 r.
Ujęcie wody zlokalizowane jest w południowo-wschodniej części wsi. Składa się z dwóch studni głębinowych 2b i 3a o zasobach eksploatacyjnych $Q_e = 57 \text{ m}^3/\text{h}$. Pobór wody z ujęcia według pozwolenia wodnoprawnego w ilościach:
$$Q_{\text{max}} = 27 \text{ m}^3/\text{h}$$
$$Q_{\text{śr}} = 465,23 \text{ m}^3/\text{d}$$
$$Q_{\text{max}} = 601,95 \text{ m}^3/\text{d}$$
W 2012 r. oddano do użytkowania nową Automatyczną Stację Uzdatniania Wody (ASUW). Studnia nr 2a została wyłączona z eksploatacji, a w 2011 r. wykonano odwiert studni rezerwowej nr 3.
Sieć wodociągowa we wsi Bobrowice została zmodernizowana w 2012 r. Ujęcie wody w Bobrowicach dostarcza wodę dla miejscowości: Bobrowice, Kukadło, Chojnowo, Barlogi, Żarków i Tarnawa Krośnieńska. Obsługuje 114 hydrantów przeciwpożarowych.
- ASUW Dychów, dz. nr 305/5 w miejscowości Dychów, pozwolenie wodnoprawne decyzja Starosty Powiatowego w Krośnie Odrzańskim nr: BS.6341.48.2012 z dnia 28 grudnia 2012 r.
Ujęcie zlokalizowane jest w południowej części wsi Dychów. Po modernizacji i stworzeniu ASUW na ujęciu wody w 2014 r. do dyspozycji mamy 3 studnie głębinowe o nr 3, 4 i 5 pracujące naprzemiennie lub równolegle w zależności od potrzeb. Pobór wody z ujęcia według pozwolenia wodnoprawnego w ilościach:
$$Q_{\text{max}} = 14,5 \text{ m}^3/\text{h}$$
$Q_{\text{śr}} = 350 \, \text{m}^3/\text{d}$
$Q_{\text{max}} = 560 \, \text{m}^3/\text{d}$
Ujęcie wody w Dychowie dostarcza wodę dla miejscowości: Dychów, Brzezinka, Chromów. Po wybudowaniu nowego odcinka sieci wodociągowego pod rzeką Bóbr w 2013 r., woda dostarczana jest również dla miejscowości Prądocinek. Obsługuje 50 hydrantów przeciwpożarowych.
- ASUW Przychów, dz. nr 137/4 w miejscowości Przychów, pozwolenie wodnoprawne decyzja Starosty Powiatowego w Krośnie Odrzańskim nr: BS-6223-WP-8/10 z dnia 23 grudnia 2010 r.
Ujęcie wody zlokalizowane jest na obrzeżach wsi Przychów oraz Janiszowice. Składa się z 2 studni głębinowych. W latach 2002-2003 ujęcie zostało wyposażone w AUSW która w roku 2012 została poddana modernizacji polegającej na wymianie układów technologicznych wraz z szafą synoptyczną. W 2004 r. wybudowano sieć wodociągową dla miejscowości Przychów, Dęby i Dachów, a w 2006 r. wykonano sieć wodociągową – dosyłową PE o średnicy 125 mm, łączącą istniejący wodociąg Przychów z istniejącym wodociągiem w Wełmicach. Pobór wody z ujęcia w Przychowie według pozwolenia wodnoprawnego w ilościach:
$Q_{\text{max}} = 33 \, \text{m}^3/\text{h}$
$Q_{\text{śr}} = 266 \, \text{m}^3/\text{d}$
$Q_{\text{max}} = 400 \, \text{m}^3/\text{d}$
Ujęcie wody w Przychowie dostarcza wodę dla miejscowości: Przychów, Janiszowice, Strużka, Dachów, Dęby, Wełmice i liczy 100 hydrantów przeciwpożarowych.
- SUW Bronków, dz. nr 132/5 w miejscowości Bronków, pozwolenie wodnoprawne decyzja Starosty Powiatowego w Krośnie Odrzańskim nr: BS.6341.66.2014 z dnia 30 grudnia 2014 r.
Ujęcie wody składa się z dwóch studni głębinowych. Sieć została oddana do użytku w 1999 r. wraz z budynkiem SUW. Długość sieci rozdzielczej wynosi ok. 6 km, przebiega przez miejscowość Bronków, a składa się na nią 50 hydrantów przeciwpożarowych.
$Q_{\text{max}} = 12,5 \, \text{m}^3/\text{h}$
$Q_{\text{śr}} = 150 \, \text{m}^3/\text{h}$
$Q_{\text{max}} = 240 \, \text{m}^3/\text{d}$
Ilość wody z ujęć w 2014 roku i długość sieci rozdzielcze bez przyłączy:
| Lp. | Miejscowości | Długość czynnej sieci [km] | Woda pobrana z ujęcia [m³] |
|-----|--------------------------------------------------|-----------------------------|----------------------------|
| 1. | Bobrowice, Kukadło, Chojnowo, Barlogi, Żarków i Tarnawa Krośnieńska | 24 | 43.961 |
| 2. | Bronków | 6 | 30.000 |
| 3. | Przychów, Janiszowice, Strużka, Dachów, Dęby, Wehmice. | 30 | 32.448 |
| 4. | Dychów, Brzezinka, Prądocinek, Chromów | ok. 21 | 36.957 |
| | **Razem** | | **143.366** |
Zużycie wody w 2014 roku
| Lp. | Cele zużywanej wody | Ilość wody [m³] |
|-----|------------------------------------------------------------------------------------|-----------------|
| 1. | Woda dostarczona do odbiorców: | |
| | • gospodarstwa domowe: 70.640 | 83.801 |
| | • pozostali odbiorcy: 13.161 | |
| 2. | Woda pobrana na własne cele technologiczne | 5.556 |
| 3. | Straty wody w sieci, w tym pobór na cele pożarnicze i plukanie sieci hydrantowej | 54.009 |
| | **Razem** | **143.366** |
W części miejscowości ludność zaopatruje się w wodę także z własnych ujęć w postaci przydomowych studni głębinowych.
8.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków
W gminie Bobrowice kanalizacja sanitarna funkcjonuje we wsiach Bobrowice, Dychów, Bronków. Jest to kanalizacja typu mieszanego ciśnieniowo – grawitacyjna. Na terenie gminy Bobrowice funkcjonują dwie oczyszczalnie ścieków: w Dychowie i Bronkowie.
- oczyszczalnia ścieków bytowych w Bronkowie
Oczyszczalnia zlokalizowana jest w północno – zachodniej części wsi Bronków około 250 m od zabudowań. Powstała w 1996 roku. Jest to oczyszczalnia mechaniczno – biologiczna oczyszczająca ścieki bytowe z budynków i domków letniskowych podłączonych do sieci kanalizacyjnej we wsi Bronków oraz ścieki dowożone wozami asenizacyjnymi z szamb gospodarczych z terenu gminy Bobrowice. Pozwolenie wodnoprawne decyzja Starosty Powiatowego w Krośnie Odrzańskim nr: BS.6341.67.2014 z dnia 30 grudnia 2014 r.
Parametry oczyszczalni:
\[ Q_{\text{środ}} = 80 \, \text{m}^3/\text{d} \]
\[ Q_{\text{maxh}} = 5 \, \text{m}^3/\text{h} \]
\[ Q_{\text{maxrocz}} = 29 \, 200 \, \text{m}^3/\text{rok}. \]
Odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest rzeka Jeziornica wypływająca z Jeziora Bronkowskiego (Błeszno). Oczyszczone ścieki odprowadzane są z oczyszczalni do odbiornika kanałem podziemnym grawitacyjnym.
W miejscowości Bronków istnieje sieć kanalizacyjna grawitacyjno – ciśnieniowa. Przepompownie w ilości 5 sztuk wykonane w formie studzienek, w których umieszczono zatapielne pompy. Przewody kanalizacyjne grawitacyjne o średnicy 200 mm, przewody kanalizacji ciśnieniowej o średnicy 80 i 90 mm.
- oczyszczalnia ścieków komunalnych w Dychowie
Oczyszczalnia zlokalizowana jest na północ od Dychowa, ok. 20 m od prawego brzegu kanału rzeki Bóbr. Była ona poddana modernizacji w 2001 roku. Jest to oczyszczalnia kompaktowa SUPERBOS-250. Do oczyszczalni odprowadzane są ścieki z miejscowości Dychów i Bobrowice oraz ścieki dowożone wozami asenizacyjnymi z szamb gospodarczych. Pozwolenie wodnoprawne decyzja Starosty Powiatowego w Krośnie Odrzańskim nr: BS.6341.51.2012 z dnia 28 grudnia 2012 r.
Parametry oczyszczalni:
\[ Q_{\text{środ}} = 252 \, \text{m}^3/\text{d} \]
\[ Q_{\text{maxd}} = 402,0 \, \text{m}^3/\text{d} \]
\[ Q_{\text{maxrozk}} = 92000 \, \text{m}^3/\text{rok} \]
\[ RLM = 1400. \]
Odbiornikiem oczyszczonych ścieków jest rzeka Bóbr. Oczyszczone ścieki odprowadzane są z oczyszczalni do odbiornika kolektorem podziemnym grawitacyjnym o średnicy 200 mm.
W miejscowości Dychów istnieje kanalizacja sanitarna typu grawitacyjnego o średnicy 200 mm. Jedynie w północno – wschodniej części wsi istnieje przepompownia ścieków i odcinek kanalizacji ciśnieniowej o średnicy 100 mm. W miejscowości Bobrowice istnieje sieć kanalizacji sanitarnej typu mieszanego, grawitacyjno – ciśnieniowa. Przepompownie w ilości 5 sztuk strefowych, 3 przydomowe i 1 główna. Przewody kanalizacyjne grawitacyjne o średnicy 200 mm, przewody kanalizacji ciśnieniowej. Ścieki komunalne z Bobrowic tłoczone są z przepompowni głównej do oczyszczalni w Dychowie kolektorem kanalizacji ciśnieniowej o średnicy 110 mm. Kolektor przebiega wzdłuż drogi Bobrowice – Dychów i łączy się z kanalizacją grawitacyjną w południowej części Dychowa.
Oczyszczalnia ścieków w Dychowie wymaga modernizacji.
Ilość ścieków odprowadzonych do oczyszczalni w 2014 roku i długość sieci kanalizacyjnej bez przyłączy
| Lp. | Miejscowość | Długość czynnej sieci kanalizacyjnej [km] | Ilość odprowadzonych ścieków [tys. m³] |
|-----|---------------|------------------------------------------|----------------------------------------|
| 1. | Bobrowice | 5 (tłoczna) | 39,0 |
| 2. | Bronków | 5 (tłoczna) | 17,80 |
| 3. | Wełmice | - | - |
| 4. | Dychów | 3 (grawitacyjna) | 35,67 |
| | | 1 (tłoczna) | |
| | Ogółem | 14 | 92,47 |
**Kanalizacja sanitarna**
Kanalizacja sanitarna znajduje się tylko w Bobrowicach, Dychowie (z wyjątkiem części wschodniej miejscowości) i w Bronkowie. W Wełmicach do przydomowej oczyszczalni ścieków podłączonych jest 15 mieszkań (w tym 5 komunalnych). Żadna z pozostałych 13 miejscowości w gminie nie posiada kanalizacji sanitarnej. W budownictwie zagrodowym oraz w obiektach usług i handlu powszechnym rozwiązaniem są doły bezodpływowe (szamba).
Na terenie gminy nie ma systemu kanalizacji deszczowej. **Wody opadowe zbierane są z terenu ujęcia Nadleśnictwa Brzózka** i odprowadzane kolektorem o średnicy 400 mm do rowu melioracyjnego. Właścicielem tej kanalizacji jest **Nadleśnictwo Brzózka**.
W roku 2015 przystąpiono do prac związanych z opracowaniem dokumentacji technicznej na potrzeby budowy nowej biologicznej oczyszczalni ścieków w miejscowości Bobrowice. Docelowo inwestycja ma mieć moc przerobową dla 2.000 RLM co pozwoli zagospodarować strumień ścieków bytowych pochodzących z jeszcze nieskanalizowanych miejscowości na terenie Gminy Bobrowice.
Budowę oczyszczalni ścieków w Bobrowicach przewidziano na rok **2019**, w kolejnych etapach planowana jest budowa kolejnych etapów sieci kanalizacyjnej zbierającej ścieki i doprowadzającej do nowo wybudowanej oczyszczalni ścieków.
**8.3. Usuwanie odpadów**
Gmina Bobrowice nie posiada własnego wysypiska odpadów komunalnych. Do roku 2000 odpady z gminy Bobrowice były wywożone na wysypiska w Bronkowie i Prądocinku (na północ od Dychowa), które nie posiadały żadnej dokumentacji technicznej i geologicznej, nie spełniały wymogów ochrony środowiska. Wysypiska te zostały objęte zakazem dalszego składowania. Wysypisko w Bronkowie powstało po wyrobisku i zostało już zlikwidowane. Wysypisko w Prądocinku powstało po wyrobisku gliny ceglarnej, usytuowane przy drodze łączącej Stary Zagór i Krosno Odrzańskie. Działka jest w zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwo Brzózka. Wysypisko zostało zamknięte. W latach 2005-2006 przeprowadzono rekultywację w kierunku leśnym.
Od 2013r. odpady z terenu gminy wywożone były w ramach Międzygminnego Związku Gospodarowania Odpadami Komunalnymi na wysypisko w Klępinie (Gmina Nowogród Bobrzański), a od 2015r. na wysypisko w Marszowie (Gmina Żary).
Na terenie gminy prowadzona jest także selektywna zbiórka odpadów. W Dychowie znajduje się Punkt Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych.
8.4. Gazownictwo
Przez teren gminy Bobrowice nie przebiegają żadne sieci gazowe.
8.5. Ciepłownictwo
W gminie Bobrowice nie ma kotłowni tworzących zintegrowany system ciepłowniczy. Gospodarka cieplna oparta jest na indywidualnych bądź lokalnych kotłowniach. Przeważnie budynki mieszkalne jak i obiekty produkcyjne i usługowe posiadają indywidualne źródła ciepła. Są to kotłownie na paliwo stałe (węgiel, koks, miał węglowy). Nielicznie stosuje się ekologiczne nośniki energii (olej opałowy, gaz butlowy). Zmodernizowane kotłownie z tradycyjnych na olejowe to kotłownie w Dychowie: szkoła, przedszkole, sala gimnastyczna, bloki, budynek wielorodzinny i hotel Pensjonat Dychów oraz w Bobrowicach szkoła i przedszkole.
Hala widowiskowo-sportowa w Bobrowicach ogrzewana jest gazem (dostawa paliwa do zbiorników).
8.6. Elektroenergetyka
Mieszkańcy gminy zaopatrywani są w energię elektryczną z terenowej sieci elektroenergetycznej średniego napięcia, poprzez stacje transformatorowe 15/0,4 kV i sieć rozdzielczą 0,4 kV. Terenowa sieć 15 kV zasilana jest dwustronnie z GPZ – Krosno Odrzańskie i GPZ – Krzystkowice. Maksymalna moc wymienionych stacji wynosi 32 MV·A każda.
Stacje 110/15 kV Krosno Odrzańskie i Krzystkowice zasilane są napowietrznymi liniami 110 kV z krajowego systemu elektroenergetycznego, poprzez stację 220/110 kV Leśniów Wielki.
W skład uzbrojenia elektroenergetycznego gminy wchodzą następujące elementy:
- stacja rozdzielcza 110 kV Dychów – 1 szt.
- stacje transformatorowe 15/0,4 kV – 41 szt.
- napowietrzne linie 110 kV – 31,8 km
- napowietrzne linie SN 15 kV – 64,8 km
- kablowe linie SN 15 kV – 3,1 km
Stan techniczny uzbrojenia jest zadawalający. Zagrożeniem dla rozwoju gminy może być starzejąca się infrastruktura elektroenergetyczna, która nie będzie w stanie zagwarantować wymaganego poziomu napięcia oraz ciągłości dostawy energii elektrycznej.
Stacja rozdzielcza 110 kV Dychów jest własnością PGE Energia Odnawialna Warszawa i służy do wyprowadzenia produkowanej mocy do krajowego systemu elektroenergetycznego.
III. KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
1. Kierunki rozwoju społeczno-gospodarczego i rozwoju struktury funkcjonalno-przestrzennej gminy
W studium zgodnie z ustawą określa się kierunki zagospodarowania przestrzennego w szczególności:
1) uwzględniające bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę, o którym mowa w ust. 1 pkt 7 lit. d ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym:
a) kierunki zmian w strukturze przestrzennej gminy oraz w przeznaczeniu terenów, w tym wynikające z audytu krajobrazowego,
b) kierunki i wskaźniki dotyczące zagospodarowania oraz użytkowania terenów, w tym tereny przeznaczone pod zabudowę oraz tereny wyłączone spod zabudowy;
3) obszary oraz zasady ochrony środowiska i jego zasobów, ochrony przyrody, krajobrazu, w tym krajobrazu kulturowego i uzdrowisk;
4) obszary i zasady ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej;
5) kierunki rozwoju systemów komunikacji i infrastruktury technicznej;
6) obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu lokalnym;
7) obszary, na których rozmieszczone będą inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, zgodnie z ustaleniami planu zagospodarowania przestrzennego województwa i ustaleniami programów, o których mowa w art. 48 ust. 1;
8) obszary, dla których obowiązkowe jest sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na podstawie przepisów odrębnych, w tym obszary wymagające przeprowadzenia scaleń i podziału nieruchomości, a także obszary przestrzeni publicznej;
9) obszary, dla których gmina zamierza sporządzić miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, w tym obszary wymagające zmiany przeznaczenia gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne;
10) kierunki i zasady kształtowania rolniczej i leśnej przestrzeni produkcyjnej;
11) obszary szczegółowego zagrożenia powodzią oraz obszary osuwania się mas ziemnych;
12) obiekty lub obszary, dla których wyznacza się w złożu kopalinę filar ochronny;
13) obszary pomników zagłady i ich stref ochronnych oraz obowiązujące na nich ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady (Dz. U. z 2015 r. poz. 2120);
14) obszary wymagające przekształceń, rehabilitacji, rekultywacji lub remediacji;
a) obszary zdegradowane;
15) granice terenów zamkniętych i ich stref ochronnych;
16) obszary funkcjonalne o znaczeniu lokalnym, w zależności od uwarunkowań i potrzeb zagospodarowania występujących w gminie.
W studium gminy Bobrowice określono wybrane kierunki zagospodarowania przestrzennego zgodne ze specyfiką gminy wiejskiej.
1.1. Synteza ustaleń projektu studium wraz z uzasadnieniem zawierającym objaśnienia przyjętych rozwiązań
Głowe cele rozwoju społeczno – gospodarczego gminy to osiągnięcie wzrostu gospodarczego gminy oraz zapewnienie społeczności lokalnej odpowiednio wysokiego poziomu życia i szans na przyszłość. Osiąganie tych celów uzależnione będzie od możliwości wykorzystania wszystkich rezerw i atutów rozwoju tkwiących w istniejącym zagospodarowaniu, unikalnych walorów środowiska przyrodniczego i kulturowego oraz położenia geograficznego i powiązań komunikacyjnych.
Realizacja wszechstronnego rozwoju będzie wymagała rozwiązywania problemów ze sfery ekonomicznej, społecznej, przyrodniczej i kulturowej. Uzasadnieniem dla rozwoju gminy jest realizacja niżej wymienionych celów: ekonomicznych, społecznych, przyrodniczych i kulturowych.
Cele ekonomiczne wymagają koncentracji na następujących problemach:
- obniżenie poziomu bezrobocia, szczególnie długotrwałego powyżej 12 miesięcy
- rozwój lokalnego rynku pracy, promowanie rozwoju drobnej przedsiębiorczości
- restrukturyzacja rolnictwa poprzez poprawę struktury obszarowej gospodarstw indywidualnych oraz rozwój alternatywnych form produkcji rolnej w tym ekologicznej
- aktywizacja terenów wiejskich poprzez rozwój pozarolniczych funkcji wsi
- wykorzystanie naturalnych warunków środowiska przyrodniczego dla rozwoju turystyki i rekreacji.
Cele społeczne wymagają koncentracji na następujących problemach:
- doinwestowanie wyposażenia usługowego w obiekty uczestniczące w obsłudze ruchu turystyczno–rekreacyjnego
- usprawnienie warunków komunikacyjnych – modernizacja dróg
- tworzenie systemu ścieżek rowerowych
- poprawa warunków mieszkaniowych
- podniesienie jakości świadczonych usług do poziomu zgodnego z przyszłymi standardami i aspiracjami społecznymi, a także możliwościami ekonomicznymi.
Cele przyrodnicze i kulturowe wymagają koncentracji na następujących problemach:
- ochrona obiektów i zespołów kulturowych prawnie chronionych
- ochrona i właściwe kształtowanie krajobrazu naturalnego i kulturowego
- kształtowanie świadomości społecznej w zakresie konieczności ochrony zasobów dziedzictwa kulturowego
- zachowanie istniejących wartości środowiska naturalnego, będących podstawą rozwoju funkcji turystyczno–rekreacyjnej
- zachowanie gleb wysokich klas bonitacyjnych dla potrzeb intensywnej gospodarki rolnej
- prowadzenie racjonalnej gospodarki leśnej i rozwijanie wielofunkcyjnej roli lasów
- kształtowanie atrakcyjnego i estetycznego wizerunku gminy.
Efektem osiągania tych celów będzie zrównoważony, proekologiczny rozwój gminy, polegający na racjonalnym gospodarowaniu zasobami przyrody, w tym: glebami, lasami, wodami powierzchniowymi i wgłębnymi oraz ograniczaniu lokalnych emisji zanieczyszczeń powietrza, ochronie krajobrazu historycznego, a także kształtowaniu zabudowy w nawiązaniu do tradycji.
W strukturze funkcjonalno – przestrzennej gminy wyodrębnione zostały następujące ośrodki i obszary aktywizacji gospodarczej, z wyraźnie rozwijającymi się funkcjami:
- Bobrowice – gminny, wielofunkcyjny ośrodek administracyjno – gospodarczy (funkcje: administracja, usługi, przemysł i rolnictwo)
- Bronków – ośrodek turystyczno-wypoczynkowy, gdzie dominującą funkcją jest rekreacja
- Dychów – wielofunkcyjny ośrodek gospodarczy, gdzie dominującą funkcją jest przemysł elektroenergetyczny związany z elektrownią wodną
- Dolina Bobru, z wyodrębnionymi:
- obszarami eksploatacji złoże kruszyw naturalnych na skalę przemysłową, w granicach obrębu wsi Tarnawa Krośnieńska
- obszarami rozwoju funkcji turystyczno-wypoczynkowej w granicach wsi Dychów, Chromów, Bobrowice, Kukadło, Tarnawa Krośnieńska i Żarków.
- Zespół wsi Janiszowice, Strużka, Wełmice i Przychów, jako obszar wielofunkcyjny (z funkcjami: produkcyjno-technicznymi, rolnictwem, turystyczno-wypoczynkowymi).
Kierunki rozwoju struktury funkcjonalno - przestrzennej gminy ustalone zostały przez:
- wyznaczenie stref (obszarów) polityki przestrzennej
- wskazanie form zagospodarowania terenów jakie powinny przeważać w wydzielonych strefach
- określenie głównych kierunków działań w obrębie tych stref.
Podział na strefy (obszary) polityki przestrzennej nastąpił z uwzględnieniem:
- istniejącego zagospodarowania
- zapotrzebowania na różnego rodzaju tereny, wynikającego z potrzeb aktywizacji gospodarczej gminy
- walorów lokalizacyjnych i możliwości zagospodarowania poszczególnych terenów.
Granice pomiędzy strefami należy traktować jako orientacyjne, z uwagi na niedokładność podkładów mapowych. Dopuszcza się również możliwość wprowadzenia niewielkich korekt uzasadnionych względami racjonalnego zagospodarowania terenu.
2. Wyniki bilansu terenów przeznaczonych pod zabudowę
Zgodnie z art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 778 z późn. zm.) wykonano bilans terenów przeznaczonych pod zabudowę.
| NAZWA WSI | POWIERZCHNIA DO ZABUDOWANIA [m²] | POWIERZCHNIA UŻYTKOWA[m²] |
|-----------------|----------------------------------|---------------------------|
| | ZABUDOWA MIESZKANIOWA | ZABUDOWA ZWIĄZANA Z PROWADZENIEM DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WRAZ Z TERENAMI INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ | ZABUDOWA MIESZKANIOWA | ZABUDOWA ZWIĄZANA Z PROWADZENIEM DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ WRAZ Z TERENAMI INFRASTRUKTURY TECHNICZNEJ |
| BARŁOGI | 10545 | - | 3954 | - |
| BOBROWICE | 47225 | 75799 | 17709 | 25999 |
| BRONKÓW | 272155 | - | 102058 | - |
| BRZEZINKA | 1 827 | - | 685 | - |
| CHOJNOWO | 25 985 | 5 247 | 9744 | 1780 |
| CHROMÓW | 15749 | - | 5906 | - |
| DACHÓW | 51824 | 950 | 19434 | 326 |
| DĘBY | 34375 | - | 12890 | - |
| DYCHÓW | 48143 | - | 18053 | - |
| JANISZOWICE | 38089 | 70556 | 14283 | 24201 |
| KUKADŁO | 29 436 | - | 11038 | - |
| PRZYCHÓW | 43 710 | - | 16391 | - |
| STRUŻKA | 54513 | - | 20442 | - |
| TARNAWA KROŚNIEŃSKA | 20430 | - | 7661 | - |
| WELMICE | 68221 | - | 25582 | - |
| ŻARKÓW | 39649 | - | 14868 | - |
| RAZEM | 801 876 | 152 552 | 300703 | 52325 |
Obliczenia do bilansu stanowią załącznik do dokumentacji formalno-prawnej. Aktualna zmiana studium (2019) nie wprowadza swoimi ustaleniami żadnej nowej zabudowy poza terenami:
- o funkcji produkcyjno – technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) w sąsiedztwie opuszczonej wsi Czeklin,
- terenów wytwarzania energii z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100kW.
Nie występuje bezpośrednia zależność pomiędzy liczbą ludności, a wielkością powierzchni produkcyjnych lub usługowych. To właśnie wielkość powierzchni produkcyjnych i usługowych oraz sposób ich wykorzystania, może powodować zmiany liczby ludności zamieszkałej dany teren. Dlatego przyjęto wyniki bilansu z poprzedniej edycji studium bez zmian.
2.1. Strefy (obszary) polityki przestrzennej
2.1.1. Strefa mieszkaniowa, mieszkaniowo-usługowa i usługowa
Strefa obejmuje:
- tereny o funkcji mieszkaniowo – usługowej z przewagą zabudowy wielorodzinnej
- tereny istniejącego zainwestowania wiejskiego z przewagą zabudowy mieszkaniowej wiejskiej w tym zagrodowej i jednorodzinnej
- tereny o funkcji mieszkaniowo – usługowej z przewagą zabudowy jednorodzinnej
- tereny usług i administracji oraz tereny usług z zielenią towarzyszącą
- tereny zieleni w tym cmentarzy.
Na terenach o funkcji mieszkaniowo – usługowej dominującą funkcją jest funkcja mieszkaniowa. Funkcję uzupełniającą stanowią usługi i administracja. Na terenach tych dopuszczalna jest lokalizacja innych funkcji (w tym rzemiosła produkcyjnego) przy uwzględnieniu zasady bezkolizyjnego ich sąsiedztwa.
Przyjęte w studium kierunki przeznaczenia terenów wiążą się jednocześnie z określonymi standardami urbanistycznymi stanowiącymi miarę jakości przestrzeni.
| Funkcja | Wskaźnik intensywności zabudowy netto | Wskaźnik zabudowy powierzchni działki | Minimalny wskaźnik biologicznie czynnej powierzchni działki | Parametry zabudowy (maks. liczba kondygnacji i wysokości) |
|--------------------------------|--------------------------------------|--------------------------------------|-------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------|
| mieszkaniowa jednorodzinna | 0,20 – 0,30 | 0,20 – 0,25 | 0,55 | 3 kondygnacje 11,0 m |
| (w tym zagrodowa) | | | | |
| mieszkaniowa wielorodzinna | 0,50 – 1,00 | 0,20 – 0,25 | 0,40 | 5 kondygnacji 20,0 m |
| | | | | |
| Mieszkanio-usługowa | 0,40 – 1,00 | 0,20 – 0,70 | 0,30 | 4 kondygnacji 15,0 m |
|---------------------|-------------|-------------|------|---------------------|
| Usługowa | 0,30 – 0,80 | 0,30 – 0,40 | 0,20 | 3 kondygnacje 12,0 m |
Minimalna powierzchnia nowo wydzielonych działek pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną wolnostojącą na terenach wiejskich nie może być mniejsza niż 900 m².
Minimalna wielkość nowo projektowanych działek pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną:
- szeregową > 300 m²
- bliźniaczą > 400 m² x2
- małych domów mieszkalnych > 1000 m²
Dopuszcza się odstępstwo od wymagań określonych wskaźnikami dla terenów objętych ochroną konserwatorską lub objętych formami ochrony przyrody w granicach 30%, również w przypadku przebudowy zabudowy istniejącej, gdy warunki przestrzenne nie pozwalają na ich realizację.
Teren pod cmentarz powinien być lokalizowany w sposób wykluczający możliwość wywierania szkodliwego wpływu cmentarza na otoczenie. Jego lokalizacja nie może powodować pogorszenia jakości poszczególnych elementów środowiska, a w szczególności środowiska gruntowo – wodnego. Odległość cmentarza od zabudowań mieszkalnych, od zakładów produkujących artykuły żywności, zakładów żywienia zbiorowego bądź zakładów przechowujących artykuły żywności oraz studzien, źródeł i strumieni, służących do czerpania wody do picia i potrzeb gospodarczych, powinna wynosić co najmniej 150 m; odległość ta może być zmniejszona do 50 m pod warunkiem, że teren w granicach od 50 do 150 m odległości od cmentarza posiada sieć wodociągową i wszystkie budynki korzystające z wody są do tej sieci podłączone.
### 2.1.2. Strefa o funkcji rekreacyjnej (letniskowej)
Strefa obejmuje:
- tereny zabudowy letniskowej z możliwością lokalizacji zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i usług jako funkcji uzupełniającej
- tereny zabudowy i urządzeń rekreacyjnych z dopuszczeniem zabudowy letniskowej, mieszkaniowej jednorodzinnej i usług
- tereny zieleni rekreacyjnej.
W strefie tej nie dopuszcza się lokalizacji innych funkcji niezwiązanych z turystyką i wypoczynkiem, z wyjątkiem funkcji mieszkaniowej (zabudowa jednorodzinna).
Przyjęte w studium kierunki przeznaczenia terenów wiążą się jednocześnie z określonymi standardami urbanistycznymi stanowiącymi miarę jakości przestrzeni.
- wskaźnik intensywność zabudowy netto 0,10 – 0,20
- wskaźnik zabudowy powierzchni działki 0,10 – 0,15
- minimalny wskaźnik biologicznie czynnej powierzchni działki 0,70
- parametry zabudowy (maksymalna liczba kondygnacji i wysokości) 2 kondygnacje 11,0 m
- minimalna powierzchnia nowo projektowanych działek pod zabudowę > 600 m²
Dopuszcza się odstępstwo od wymagań określonych wskaźnikami dla terenów objętych ochroną konserwatorską lub objętych formami ochrony przyrody w granicach 30%, również w przypadku przebudowy zabudowy istniejącej, gdy warunki przestrzenne nie pozwalają na ich realizację.
**2.1.3. Strefa o funkcji produkcyjno-technicznej**
Strefa obejmuje tereny działalności gospodarczej, na których oprócz przemysłu, składów i magazynów, baz budowlanych, transportowych i obsługi technicznej dopuszcza się lokalizację handlu, rzemiosła produkcyjnego, oraz urządzeń infrastruktury technicznej. **Wszelkie typy działalności muszą mieć rozwiązana gospodarkę wodno-ściekową z docelowym odprowadzeniem ścieków przemysłowych do oczyszczalni.**
Funkcja mieszkaniowa winna być ograniczona do minimum, obejmując zabudowę istniejącą z możliwością niewielkich uzupełnień.
Przyjęte w studium kierunki przeznaczenia terenów wiążą się jednocześnie z określonymi standardami urbanistycznymi stanowiącymi miarę jakości przestrzeni.
- wskaźnik intensywność zabudowy netto 0,40 – 0,90
- wskaźnik zabudowy powierzchni działki 0,30 – 0,80
- minimalny wskaźnik biologicznie czynnej powierzchni działki 0,10
- parametry zabudowy (maksymalna liczba kondygnacji i wysokości) 3 kond. 15,0 m
Dopuszcza się odstępstwo od wymagań określonych wskaźnikami dla terenów objętych ochroną konserwatorską lub objętych formami ochrony przyrody w granicach 30%, również w przypadku przebudowy zabudowy istniejącej, gdy warunki przestrzenne nie pozwalają na ich realizację.
**2.1.4. Strefa o funkcji produkcji energii za pomocą ogniw fotowoltaicznych**
Ustala się budowę farm fotowoltaicznych w sąsiedztwie Chojnowa, Janiszowic, Przychowa, Welmic oraz Czeklina, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, strefy ochronne związane z ograniczeniami w zabudowie oraz zagospodarowaniu
i użytkowaniu terenu pokrywają się z wyznaczonym na rysunku studium rozmieszczeniem poszczególnych farm.
Każda farma powinna być rozpatrywana jako całość techniczno-użytkowa wraz z instalacjami i urządzeniami, koniecznymi do zapewnienia bezpieczeństwa dla ludzi i mienia, użytkowania zgodnego z przeznaczeniem oraz z wymaganiami ochrony środowiska. Elementami składowymi farmy fotowoltaicznej poza modułami ogniwn fotowoltaicznych są: drogi wewnętrzne, linie kablowe energetyczno-światłowodowe, przyląca elektroenergetyczne, transformatory, konwertery, inne niezbędne elementy infrastruktury związane z budową i eksploatacją elektrowni fotowoltaicznej.
W przypadku realizacji farmy na złożu wszystkie elementy farmy muszą być wykonane jako tymczasowe drogi np. z płyt betonowych, linie kablowe napowietrzne. Montażu wszelkich urządzeń farmy należy dokonywać w nakładzie w sposób nie ingerujący w chronione złoże.
Realizacja farm fotowoltaicznych na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią wymaga uzgodnienia z właściwymi organami Wody Polskie. W celu zminimalizowania ryzyka powodziowego należy zastosować odpowiednie rozwiązania techniczne np. polegające na montażu instalacji na odpowiednich rzędnych (konstrukcje muszą być wyniesione od 1,10 do 1,50 m czyli ponad maksymalny przewidywany poziom wody powodziowej) lub wyniesienie terenu ponad maksymalny przewidywany poziom wody powodziowej. Obiekty – kontenery i inne trwałe urządzenia farmy wykonane będą w wersji mobilnej umożliwiającej szybki demontaż i ewakuację, usytuowane będą w miejscach poza przewidywanym poziomem zalewów. Na części działki nr 9/9 w obrębie Chojnowo wyznaczono lokalizację urządzeń elektroenergetycznych GPZ (główny punkt zasilania) do przesyłu wytworzonej energii.
W przypadku odstąpienia od realizacji inwestycji fotowoltaicznych pozostaje funkcja rolnicza.
2.1.5. Strefa osadniczo-rolna
Strefa obejmuje tereny istniejącego zainwestowania wiejskiego wraz z terenami do tego zainwestowania przyległymi.
Jest to strefa o charakterze wielofunkcyjnym i ekstensywnej zabudowie, w granicach której oprócz istniejącego zainwestowania mogą być lokalizowane:
- zabudowa mieszkaniowa, letniskowa i usługowa oraz obiekty administracyjne
- obiekty związane z działalnością gospodarczą (funkcja produkcyjno – techniczna w niewielkiej skali, usługowa oraz rzemiosło produkcyjne)
- obiekty i urządzenia związane z rekreacją i turystyką
- zabudowa zagrodowa
- zabudowa agroturystyczna
- obiekty i urządzenia związane z funkcją rolniczą, w tym tereny intensywnej produkcji rolnej (ogrody, sady i inne rodzaje plantacje)
- obiekty i urządzenia infrastruktury technicznej
- tereny zieleni publicznej w tym cmentarze i boiska sportowe.
Podstawowym warunkiem wielofunkcyjnego charakteru strefy jest zasada bezkolizyjnego sąsiedztwa różnych funkcji. Na terenach istniejącego zainwestowania wiejskiego zakłada się adaptację zabudowy istniejącej z możliwością jej przebudowy, uzupełnienia i zmiany funkcji oraz możliwość zmiany użytkowania terenów.
Wskaźnik zabudowy powierzchni działki dla strefy zagrodowej wynosi 0,20 – 0,30, a minimalny wskaźnik powierzchni biologicznie czynnej dla działki 0,60. Zabudowa zagrodowa może posiadać maksymalnie dwie kondygnaacje o łącznej wartości 9,0 m². Minimalna powierzchnia nowo wydzielonych działek pod zabudowę wynosi 1500 m².
Dopuszcza się odstępstwo od wymagań określonymi wskaźnikami dla terenów objętych ochroną konserwatorską lub objętych formami ochrony przyrody w granicach 30%, również w przypadku przebudowy zabudowy istniejącej, gdy warunki przestrzenne nie pozwalają na ich realizację.
2.1.6. Strefa upraw rolnych
Strefa obejmuje tereny upraw rolnych, w tym uprawy ogrodniczo – sadownicze z możliwością urządzania ogródków działkowych. Dopuszczalna jest lokalizacja urządzeń produkcji rolnej i hodowli oraz obsługi gospodarki rolnej i leśnej, lądowisk, siedlisk zabudowy zagrodowej i agroturystycznej, boisk sportowych, urządzeń infrastruktury technicznej, a także urządzeń związanych z rozbudową sieci szerokopasmowych.
Przewiduje się możliwość zaleśniania gruntów mało przydatnych pod uprawy rolne.
2.1.7. Strefa leśna
Strefa obejmuje tereny lasów i zalesień. Dominującą funkcją jest gospodarka leśna z możliwością lokalizacji obiektów i urządzeń z nią związanych.
Wskaźniki urbanistyczne dotyczące lokalizacji obiektów i urządzeń związanych z gospodarką leśną należy przyjąć jak dla strefy mieszkaniowej jednorodzinnej opisanych w pkt 2.1.1. W przypadku realizacji zabudowy na działkach o znacznych powierzchniach należy przyjąć parametry poprzez analogię.
2.2. Obszary funkcjonalne o znaczeniu lokalnym
Obszary funkcjonalne stanowią tereny niezainwestowane – osadniczo – rolne wyznaczone na planszy kierunków zagospodarowania przestrzennego.
3. Kierunki rozwoju komunikacji
3.1. Komunikacja drogowa
Generalne cele strategiczne polityki komunikacyjnej powiązane są z funkcją systemu transportowego, który powinien zapewnić sprawne, bezpieczne, ekonomiczne i nieuaciążliwe dla środowiska przemieszczanie się osób i towarów.
Układ komunikacji drogowej gminy powiązany jest z drogami o znaczeniu regionalnym i krajowym województwa, co stanowi dodatnią stronę w systemie transportowym. Bardzo ważną rolę w tym układzie spełnia droga wojewódzka nr 287 Kosierz – Bobrowice – Lubsko - Żary, tworząca ciąg komunikacyjny na osi wschód – południe, łącząca się z drogą powiatową nr 1429F biegnącą na północ gminy, do Dychowa. Istotną rolę w obsłudze komunikacyjnej gminy pełni również droga wojewódzka nr 288 Dąbie – Kosierz – Nowogród Bobrzański, przede wszystkim z uwagi
na wyłączenie w 1998 r. ruchu samochodów ciężarowych z drogi powiatowej nr 1429F na odcinku Dychów – Bobrowice z uwagi na ochronę zamku wodnego (zapory) elektrowni wodnej w Dychowie.
Istniejąca sieć drogowa w gminie zapewnia prawidłową obsługę w zakresie potrzeb lokalnych oraz potrzeb związanych z obsługą rolnictwa i gospodarki leśnej. Niezadowalający jest natomiast stan techniczny dróg gminnych i powiatowych, w przeważającej części nieutwardzonych.
Propozycje przedsięwzięć związanych z modernizacją układu komunikacji drogowej są następujące:
- sukcesywna modernizacja dróg powiatowych i gminnych związana z ulepszaniem ich nawierzchni oraz poprawą parametrów technicznych i geometrycznych (likwidacja nienormatywnych łuków). W pierwszej kolejności przewiduje się:
- ulepszenie nawierzchni na drodze gminnej nr 000309F Tarnawa Krośnieńska – Kukadło
- modernizacja drogi Bronków – Bronkówek – Wełmice
- ulepszenie nawierzchni na drogach stanowiących powiązania komunikacyjne Bronkowa z Brzózką i z drogą krajową nr 32 w kierunku Gubina (wyboru tras dokona samorząd gminy)
- realizacja ciągu komunikacyjnego wokół jeziora Bleszno
- modernizacja drogi powiatowej nr 1139F Wełmice – Grochów.
3.2. Urządzenia obsługi podróżnych i pojazdów samochodowych
Przewiduje się możliwość swobodnej lokalizacji tych urządzeń przede wszystkim przy drodze krajowej nr 32 i drodze wojewódzkiej nr 287, pod warunkiem uzgodnienia wjazdów z zarządcami dróg oraz spełnienia wymogów sanitarnych. Będą to urządzenia w gestii prywatnej realizowane z uwzględnieniem opłacalności ich lokalizacji. Biorąc pod uwagę walory lokalizacyjne, na ten cel zarezerwowano tereny przy drodze nr 32 (Zielona Góra – Gubinek).
Z potrzeb wymienianych przez mieszkańców gminy, konieczna jest lokalizacja stacji paliw, najlepiej w rejonie Bobrowic.
3.3. Ścieżki rowerowe
W systemie komunikacji drogowej gminy zaproponowano utworzenie odrębnego układu ścieżek rowerowych.
Zaproponowany układ tworzą ścieżki o znaczeniu międzyregionalnym, których przebieg jest zgodny z propozycją zawartą w planie zagospodarowania przestrzennego województwa lubuskiego. Są to ścieżki:
- Nowogród Bobrzański – Bobrowice – Dychów – Krosno Odrzańskie, z odgałęzieniem, w kierunku Dąbia i Polupina
- Dychów – Bronków w kierunku Gubina.
Układ ten poszerzono o ścieżkę Bronków – Wełmice, w kierunku Lubska i Brodów.
Ponadto proponuje się wykorzystanie na ten cel trasy nieczynnej linii kolejowej przebiegającej przez teren gminy.
Wymieniony układ ścieżek, to ścieżki o znaczeniu międzyregionalnym i ponadlokalnym. Ich uzupełnieniem w miarę potrzeb będą ścieżki rowerowe o znaczeniu lokalnym, wspomagające komunikację autobusową w dojazdach do pracy oraz dojazdach młodzieży do szkół.
Projekty tras ścieżek rowerowych przebiegających przez kompleksy leśne muszą być uzgodnione z właściwym nadleśnictwem w celu uwzględnienia wymogów związanych z racjonalnym prowadzeniem gospodarki leśnej.
Oprócz ścieżek rowerowych zaproponowano urządzenie ścieżek konnych na trasach:
- Nowogród Bobrzański – Wysoka – Tarnawa Krośnieńska – Bobrowice – Bronków
- Bronków – Wełmice.
4. Kierunki rozwoju infrastruktury technicznej
4.1. Zaopatrzenie w wodę
Na terenie gminy Bobrowice istnieją cztery komunalne ujęcia wód podziemnych:
- ASUW Bobrowice
- ASUW Przychów
- ASUW Dychów
- SUW Bronków.
Jedyną miejscowością niepodłączoną do wodociągu jest wieś Kołatka. Realizacja takiego przedsięwzięcia, ze względów ekonomicznych, nie jest opłacalna, ponieważ liczba mieszkańców tam osób jest niska.
Przewiduje się, że ujęcie w Bobrowicach, w przyszłości, zostanie wyposażone w dodatkową studnię głębinową – awaryjną.
W ramach dostawy wody zaleca się:
- sukcesywnie wymieniać odcinki sieci ulegające częstym awariom bądź posiadające zbyt mały przepływ spowodowany zarastaniem rur,
- zwiększając niezawodność dostawy wody,
- utrzymywać wymaganą jakość wody pitnej.
Aby zmniejszać zużycie wody należy dalej upowszechniać opomiarowanie zużywanej wody, likwidować przecieki sieci wodociągowej oraz sukcesywnie wymieniać stare odcinki sieci ulegające częstym awariom.
Dla zabezpieczenia przed pogorszeniem jakości ujmowanej wody wymagane jest opracowywanie stref ochronnych ujęć zgodnie z obowiązującymi przepisami. Obecnie w trakcie takiego opracowania są strefy dla ujęć w Bobrowicach, Wełmicach, Bronkowie i Dychowie.
4.2. Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków
System odprowadzania i oczyszczania ścieków wymaga wielu nakładów inwestycyjnych. Miejscowościami posiadającymi kanalizację są:
- Oczyszczalnia ścieków w Dychowie SUPERBOSS 250, na dz. nr 316/2 w Dychowie, obsługuje część miejscowości Dychów oraz przyjmuje ścieki z przepompowni głównej PG-1 z Bobrowic
- oczyszczalnia mechaniczno-biologiczno-chemiczna
- rok budowy: 1990 r.
- przepustowość oczyszczalni: $Q_{śr} = 252 \text{ m}^3/\text{d}$
- wielkość RLM wg projektu: 1342
- liczba dni produkcyjnych: 365
- długość sieci kanalizacyjnej: grawitacyjna ok. 3 km., tłoczna ok. 1 km.
- ilość przepompowni ścieków: 1 (tłoczona)
- Oczyszczalnia ścieków w Bronkowie RECO 300, na dz.nr 76/1, obsługuje miejscowość Bronków
- oczyszczalnia mechaniczno-biologiczna
- rok budowy: 1996 r.
- przepustowość oczyszczalni: $Q_{śr} = 80 \text{ m}^3/\text{d}$
- wielkość RLM wg projektu: 152
- liczba dni produkcyjnych: 365
- ilość przepompowni ścieków: 5 (tłoczonych)
- sieć kanalizacyjna w miejscowości Bobrowice, z przepompownią główną PG-1 w miejscowości Bobrowice na dz.nr 156/5, obsługuje tylko miejscowość Bobrowice z odprowadzeniem ścieków do oczyszczalni w Dychowie
- długość sieci: tłoczna ok. 5 km
- ilość przepompowni: 5
Tworzona jest dokumentacja projektowa na potrzeby budowy nowej oczyszczalni ścieków w Bobrowicach. Oczyszczalnia o wydajności do 2000 RLM, w pierwszej kolejności przyjmować ma strumień ścieków pochodzących z miejscowości Bobrowice, docelowo proponuje się podłączenie pozostałych miejscowości: Barlogi, Kukadło, Żarków, Tarnawa Krośnieńska, Dachów, Dęby, Strużka, Janiszowice, Chojnowo, Przychów i Welmice.
Do istniejącej oczyszczalni ścieków w Dychowie proponuje się podłączenie nieskanalizowanej części wsi oraz okolicznych miejscowości jak Prądocinek, Chromów, Brzezinka.
Pozostała część gminy nie posiada uporządkowanej gospodarki ściekowej. Proponuje się budowę alternatywnej kanalizacji sanitarnej w systemie grawitacyjno – ciśnieniowym.
z odprowadzeniem ścieków do oczyszczalni w Bronkowie z miejscowości Przychów i Welmice. Przewody kanalizacyjne pomiędzy miejscowościami proponuje się wykonać wzdłuż drogi powiatowej Przychów – Welmice i odprowadzenie ścieków kolektorem zbiorczym ciśnieniowym do istniejącej oczyszczalni ścieków w Bronkowie.
Ostateczny wybór rozwiązania powinien zostać poprzedzony analizą techniczną i ekonomiczną oraz przyjęciem wariantu wykonalnego i korzystniejszego.
Wody opadowe i roztopowe z terenów zainwestowanych i z tras komunikacyjnych, gdzie nasiłony jest ruch kołowy powinny być zbierane i oczyszczane. Zawierają one bowiem zarówno substancje mineralne (piasek, żwir, żużel, resztki nawierzchni) jak i metale ciężkie (głównie ołów), oleje, smary, osad ze spalin, chlorki, fenole itp.
4.3. Usuwanie odpadów
Gmina Bobrowice nie posiada na swoim terenie czynnego składowiska. Odpady zbierane z terenu gminy trafiają do Zakładu Zagospodarowania Odpadów w Marszowie gm. Żary, który zgodnie z Planem Gospodarki Odpadami dla województwa lubuskiego na lata 2012-2017 z perspektywą do 2020 r. pełni funkcję RIPOK (regionalnej instalacji przetwarzania odpadów komunalnych).
Zaleca się prowadzić gospodarkę odpadami tak, aby dążyć do minimalizacji ich powstawania. Dla ograniczenia ilości składowanych odpadów przewiduje się:
- dalsze wdrażanie selektywnego gromadzenia odpadów (np. papier, metal, tworzywa sztuczne i szkło),
- odzysk możliwie licznych składników z nagromadzonych i wywiezionych odpadów (recykling),
- kompostowanie odpadów z jednoczesnym składowaniem części nie nadających się do kompostowania,
- zbiórka odpadów wielkogabarytowych,
- zbiórka i gromadzenia odpadów budowlanych,
- wdrażanie systemu gromadzenia i wywozu odpadów niebezpiecznych pochodzenia komunalnego (np. leki, opakowania po farbach, świetłówki, baterie itp.),
- edukację społeczeństwa w zakresie minimalizacji powstawania odpadów.
Zastosowanie powyższych zaleceń spowoduje zmniejszenie ilości odpadów, a zatem przedłuży okres eksploatacji wysypiska. Jednocześnie będzie zbieżne z aktualnymi tendencjami i zaleceniami ochrony środowiska w tym zakresie.
Nieliczne „dzikie” wysypiska śmieci na terenie gminy należy likwidować i rekultywować. Powstają one najczęściej na ścianach lasu i są zagrożeniem dla środowiska naturalnego, a w szczególności dla wód podziemnych. Należy zobowiązywać właścicieli nieruchomości do zawierania umów na wywóz odpadów ze specjalistycznymi firmami.
4.4. Zaopatrzenie w gaz
Gmina Bobrowice nie posiada sieci gazowej. Budowa gazociągów na terenie gminy wpłynie na poprawę bezpieczeństwa energetycznego gminy. Gazyfikacja poprzez budowę
gazociągów wysokiego i średniego ciśnienia o znaczeniu odpowiednio ponadlokalnym i lokalnym możliwa będzie na terenach, gdzie analizy wykażą ich ekonomiczne uzasadnienie. Przebieg sieci powinien być uściślony na etapie planowania miejscowego wraz ze strefami kontrolowanymi ustalonymi zgodnie z przepisami odrębnymi.
Stosowanie gazu w miejsce paliw stałych przynosi znaczne oszczędności energii, wpływa na komfort życia mieszkańców oraz korzystnie wpływa na środowisko.
Gazyfikacja zwiększa również szanse na rozwój gminy.
4.5. Ciepłownictwo
W gminie Bobrowice gospodarka cieplna oparta jest przeważnie na paliwach stałych. Dominuje ogrzewanie piecowe i małe kotłownie lokalne. Ogrzewanie olejowe i gazowe (z butli) występuje sporadycznie. Obszar gminy pozbawiony jest sieci gazowej co utrudnia modernizację gospodarki cieplnej. Istnieje więc problem zanieczyszczania powietrza poprzez emisję m.in. pyłów, dwutlenku siarki, tlenku azotu i dwutlenku węgla.
Podmiana paliw stałych na gaz ziemny powoduje całkowitą eliminację emisji: pyłów, sadzy i cząstek smolistych oraz dwutlenku siarki i tlenku węgla. Emisja dwutlenku węgla (efekt cieplarniany) zostaje zmniejszona o ok. 70%.
W zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami należy promować proekologiczne systemy grzewcze, m.in. pompy ciepła. Przymuje się jednak, że warunkiem radykalnych zmian w tej dziedzinie będzie gazyfikacja obszaru gminy.
4.6. Elektroenergetyka
Przez obszar gminy Bobrowice przebiegają sieci elektroenergetyczne będące w majątku i eksploatacji ENEA Operator Sp. z o.o.:
- napowietrzna linia elektroenergetyczna WN-110kV relacji GPZ Dychów (DYC) – GPZ Cybinka (CYB)
- napowietrzna linia elektroenergetyczna WN-110kV relacji GPZ Dychów (DYC) – GPZ Krosno Odrzańskie (KOD)
- napowietrzna linia elektroenergetyczna WN-110kV relacji GPZ Dychów (DYC) – GPZ Gubin (GUB)
- napowietrzna linia elektroenergetyczna WN-110kV relacji GPZ Budziechów (BDZ) – SE Leśniów (LSN), planowana do modernizacji celem zwiększenia jej przepustowości
- stacja elektroenergetyczna GPZ Dychów (DYC)
- sieć elektroenergetyczna SN-15kV oraz nn-0,4kV.
Przebieg sieci elektroenergetycznych wysokiego i średniego napięcia oznaczony został na planszach studium.
Wyznacza się pasy ochrony funkcjonalnej terenów wokół projektowanych i istniejących linii elektroenergetycznych napowietrznych, w poziomie nie mniejsze niż:
- dla linii WN-110 kV – 22 m (po 11 m po każdej ze stron od osi linii)
- dla linii SN-15 kV (20 kV) – 12 m (po 6 m po każdej ze stron od osi linii)
- dla linii nn-0,4 kV-4 m (po 2 m po każdej ze stron od osi linii).
W pasach ochrony funkcjonej obowiązuje w szczególności zakaz sadzenia roślinności wysokiej i o rozbudowanym systemie korzeniowym, w tym obowiązuje szerokość pasa wycinki podstawowej drzew na trasie linii wg przepisów odrębnych.
Na trasach projektowanych i istniejących linii kablowych obowiązuje zakaz zabudowy oraz nasadzeń drzew oraz krzewów o rozbudowanym systemie korzeniowym.
Wszystkie obiekty przewidywane do budowy, przebudowy lub remontu w zblizeniu lub na skrzyżowaniu z infrastrukturą techniczną elektroenergetyczną podlegają przepisom odrębnym (w uzgodnieniu z gestorem sieci).
Dopuszcza się prawo do podziału istniejących działek celem wydzielenia terenów dla lokalizacji stacji transformatorowych zgodnie z przepisami odrębnymi (w uzgodnieniu z gestorem sieci).
Zaopatrzenie w energię elektryczną odbywa się z budowanej, przebudowanej, remontowanej i istniejącej infrastruktury technicznej elektroenergetycznej na podstawie przepisów odrębnych (w uzgodnieniu z gestorem sieci).
Z dokonanej analizy wielkości i chłonności terenów wynika pewien wzrost zapotrzebowania na moc dla:
- ośrodków aktywizacji gospodarczej: Bobrowice, Dychów i Bronków
- terenów rekreacyjnych wokół jeziora Bronków
- terenów eksploatacji złóż kruszyw naturalnych w granicach obrębu wsi Tarnawa Krośnieńska
- terenów rekreacyjnych we wsiach Welmice i Strużka.
Wzrost zapotrzebowania na energię zostanie zabezpieczony z istniejącej oraz projektowanej według potrzeb infrastruktury elektroenergetycznej. Dopuszcza się możliwość utrzymania przebudowy i remontu istniejącej, a także budowy nowej infrastruktury elektroenergetycznej.
Ze względu na szkodliwe oddziaływanie pól elektromagnetycznych należy zachować obszar ograniczonego użytkowania (od skrajnych przewodów linii) dla napowietrznych linii wysokiego napięcia (o napięciu znamionowym powyżej 30kV, lecz nieprzekraczającym 110kV) o szerokości nie mniej niż 15 m, dla linii średniego napięcia (o napięciu znamionowym powyżej 15kV, lecz nieprzekraczającym 30kV) o szerokości nie mniejszej niż 10 m, dla linii średniego napięcia (o napięciu znamionowym powyżej 1kV, lecz nieprzekraczającym 15kV) o szerokości nie mniejszej niż 5 m, dla linii niskiego napięcia (o napięciu znamionowym nieprzekraczającym 1kV) o szerokości nie mniejszej niż 3 m.
Dla wyznaczonych na rysunku studium farm fotowoltaicznych w sąsiedztwie Chojnowa, Janiszowiec, Przychowa, Welmic oraz Czeklinia, na których rozmieszczone będą urządzenia wytwarzające energię z odnawialnych źródeł energii o mocy przekraczającej 100 kW, należy zapewnić obsługę terenu poprzez sieci i urządzenia infrastruktury technicznej związane z budową i eksploatacją elektrowni. Wszelkie inwestycje związane z rozbudową sieci energetycznych na terenie gminy, przez które przesyłana będzie energia z farm fotowoltaicznych, realizowane będą w miarę budowy.
tych farm zgodnie warunkami technicznymi podłączenia ich do sieci. Na części działki nr 9/9 w obrębie Chojnowo wyznaczono lokalizację urządzeń elektroenergetycznych GPZ (główny punkt zasilania) do przesyłu wytworzonej energii.
5. Ochrona środowiska przyrodniczego
5.1. Obszary i elementy środowiska przyrodniczego objęte ochroną prawną
Kierując się ustaleniami strategii rozwoju i planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubuskiego przyjęto zasadę zrównoważonego rozwoju gminy, oznaczającą skuteczną ochronę środowiska, jego zasobów, ochronę przyrody i krajobrazu kulturowego. W warunkach gminy Bobrowice zasada ta odnosi się w pierwszej kolejności do obiektów i terenów chronionych odrębnymi przepisami, mianowicie:
- obszary chronionego krajobrazu - są to tereny o zróżnicowanych typach ekosystemów, na których zabrania się działalności powodującej zagrożenia dla środowiska (gleby, wody, powietrza) oraz przekształcenia naturalnej rzeźby terenu):
- „Dolina Bobru” w granicach gminy Bobrowice obejmuje jej wschodnią część położoną wzdłuż rzeki Bóbr, o powierzchni 3320ha,
- „Bronków – Janiszowice” występujący w całości w granicach gminy Bobrowice i zajmujący zachodnią część gminy w pasie od północy od m. Kołatka do południowej części gminy do drogi wojewódzkiej nr 287, o powierzchni 3529 ha
Na obszarach chronionego krajobrazu obowiązują zakazy wyszczególnione w Rozporządzeniu nr 3 Wojewody Lubuskiego z dnia 17 lutego 2005 r. w sprawie obszarów chronionego krajobrazu (Dz. Urz. Woj. Lubuskiego Nr 9, poz. 172, z późn. zm.).
- obszary specjalnej ochrony siedlisk Natura 2000 - Obszary Natura 2000 to spójna sieć ekologiczna, która składa się z systemu obszarów chronionych, połączonych korytarzami ekologicznymi. Sieć ta powstała w celu ochrony najcenniejszych i najrzadszych oraz najbardziej typowych elementów przyrody:
- obszar ochrony Natura 2000 „Dolina Dolnego Bobru” PLH080068 – obejmujący teren wzdłuż rz. Bóbr,
- obszar ochrony Natura 2000 „Jezioro Janiszowice” PLH080053 – obejmujący Jezioro Janiszowice z terenami przyległymi wokół jeziora,
- obszar ochrony Natura 2000 „Dąbrowy Gubińskie” PLH080069 – obejmujący teren w północno – zachodniej części gminy przy granicy gminy z gminą Krosno Odrzańskie.
Obszary te podlegają ochronie w trybie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 142 ze zm.).
- użytki ekologiczne – stanowią one pozostałości ekosystemów, mające znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej
- stanowiące ochronę ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodnych typów siedlisk, ustanowione Rozporządzeniem Wojewody
Lubuskiego Nr 5 z dnia 25 marca 2002r. (Dz. U. Woj., Lub. Nr 44, poz. 554 z dnia 19.04.2002r.) pod nazwą: Osiem Hektarów (obr. Dychów i Bobrowice, pow. 16,97ha), Dachów (obr. Dachów, pow. 13,32ha), Bobrowy Las (obr. Bobrowice, pow. 3,52ha), Strużka (obr. Dachów, pow. 4,32ha), Bagna Bejtlicha (obr. Bronków, pow. 6,25ha), Sitowisko (obr. Tarnawa, pow. 3,63ha), Przełom Bobru (obr. Żarków, pow. 8,77ha), Bobrowe Wierzby (obr. Żarków, pow. 1,84ha),
- w zakresie zachowania ekosystemu stanowiącego ostoję zwierząt i ptactwa – użytk ekologiczny ustanowiony Uchwałą nr IV/23/15 Rady Gminy Bobrowice z dnia 27 lutego 2015r. (Dz. U. Woj. Lub. Z dnia 05.03.2015r., poz. 451) pod nazwą Dachowskie Ługi (obr. Chojnowo i Żarków, pow. 242,87ha)
- pomniki przyrody chronione z mocy ustawy o ochronie przyrody w liczbie – 2 (dęby szypułkowe w obrębach miejscowości Kukadło i Chojnowo)
- grunty leśne oraz użytki rolne II i III klasy bonitacyjnej, które podlegają ochronie zgodnie z ustawą z dnia 3 lutego 1995r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1161)
- tereny występowania udokumentowanych złóż surowców naturalnych (kruszyw), na których nie mogą być lokalizowane obiekty trwałe, w tym także liniowe bez zgody organu koncesyjnego, główną funkcją tych terenów jest wydobycie surowców; wyznaczono tymczasowe wykorzystanie terenu udokumentowanego złoża kruszywa naturalnego „Chojnowo” na okresowe wykorzystanie gruntów na farmę fotowoltaiczną (jako obiektów nie trwałych), w sposób nie ograniczający w przyszłości możliwości eksploatacji kopalin; wyznaczone tereny pod montaż urządzeń fotowoltaicznych uwzględniają termin rozpoczęcia eksploatacji złoża do końca 2020r. i termin upływu koncesji do końca 2040r. oraz możliwości zbytu kruszywa na rynku lokalnym; rocznie eksploatacja złoża odbywa się na obszarze 2,5-3ha, co oznacza że w okresie 20 – letnim (żywoność urządzeń fotowoltaicznych) nie będzie pod działalność górniczą zajęte 116 ha ze 174 ha udokumentowanego złoża; kierunki rekultywacji terenów poeksploatacyjnych: wodny, rolny, leśny lub na terenach nie zalanych wodą instalacja urządzeń związanych z produkcją energii za pomocą ogniw fotowoltaicznych.
- teren występowania udokumentowanego złoża gazu oraz istniejące urządzenia techniczne (zlikwidowane odwierty) posiadają ograniczenia w zabudowie, tj. strefę ochronną, która wynosi 5 m (dotyczy odwiertów: Chojnowo -1; Dychów -1; Raduszec -1; Dachów -1; Dęby -1; Strużka -1; Kosierz -1; Żarków -1, -2, -3, -4; Bronków -M27; Czeklin -1). W strefie tej oraz na zlikwidowanych odwiertach zabrania się wznoszenia jakichkolwiek obiektów.
- obszar występowania Głównego Zbiornika Wód Podziemnych nr 149 „Sandr Krosno – Gubin” posiadający status najwyższej ochrony. Możliwość przedostawania się zanieczyszczeń do wód podziemnych stanowi potencjalne zagrożenie dla tego zbiornika. Jego ochrona polega na wyeliminowaniu tego zagrożenia i związana jest z wyposażeniem miejscowości w infrastrukturę techniczną obejmującą ich skanalizowanie i odprowadzenie ścieków do oczyszczalni.
obszary szczególnego zagrożenia powodzią w rozumieniu ustawy Prawo wodne, na których obowiązują przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz.U. z 2017 r., poz. 1566 z późn. zm.) określone w art. 166.
5.2. Obszary i elementy środowiska przyrodniczego wymagające ochrony
- ekosystem łąkowo – leśny Doliny Dolnego Bobru stanowiący ważny korytarz ekologiczny w południowej części regionu lubuskiego, charakteryzujący się bogactwem świata zwierząt i roślin oraz występowaniem szeregu rzadkich gatunków.
Dolina Bobru to średniej wielkości rzeka nizinna z głęboko wciętym korytem i terasami zalewowymi w międzywału. Dolina ma charakter naturalny z meandrami i starorzeczami (wody stanowią 2%). Brzegom rzeki towarzyszy zwykle pas nadrzecznych zarośli wierzbowych oraz pozostałości lęgów wierzbowych. Taras zalewowy stanowią zarastające łąki - 7%, a także pola uprawne – 53% i niewielkie lasy lęgowe i grądowe (grąd środkowoeuropejski, lęgowe lasy dębowo-wiązowo-jesionowe i łęg wierzbowy) – 34%. Lasy iglaste zajmują 4% powierzchni obszaru.
Obszar ma duże znaczenie dla zachowania ciągłości korytarza ekologicznego doliny rzeki Bóbr. Znajdują się tu także ważne stanowiska trzępi zielennej, jelonka rogacza, a także bobra europejskiego. Ostoja ma duże znaczenie dla ochrony kozy zlotawej (ryba).
- Terenami wymagającymi szczególnej ochrony ze względu na ukształtowanie powierzchni jest strefa krawędziowa doliny rzeki Bóbr w obszarze miejscowości Dychów, łącznie z terenami zajętymi przez elektrownię wodną – z uwagi na możliwość występowania osuwisk.
- Elementy środowiska wymagające szczególnej ochrony obejmują:
- ochronę wód powierzchniowych i wgłębnych
- ochronę powietrza.
Realizacja tych potrzeb wymaga:
- pełnego rozwiązania gospodarki ściekowej w gminie
- ustanowienia stref ochrony pośredniej ujęć wody dla celów komunalnych
- podjęcia działań zmierzających do gazyfikacji obszaru gminy.
- Bardzo wysoka lesistość gminy (66,3%) wymaga sterowania gospodarką leśną w warunkach pełnego rozpoznania wymogów ochrony przyrody. Cel ten możliwy będzie do osiągnięcia poprzez:
- pełne rozpoznanie stanu biocenozy leśnej oraz kierunków zachodzących zmian
- trwałe zachowanie i odtworzenie naturalnych walorów lasu metodami racjonalnej gospodarki leśnej, prowadzonej na podstawach ekologicznych
- prowadzenie wielofunkcyjnej i zrównoważonej gospodarki leśnej na całym obszarze gminy
• przeznaczenie pod uprawy leśne wolnych terenów, które ze względu na niską klasę bonitacyjną gruntu nie są wykorzystane dla prowadzenia gospodarki rolnej
• zachowanie i rozwój całego bogactwa form życia w lasach – roślin, zwierząt, grzybów, mikroorganizmów
• wykorzystanie lasów oraz wiedzy i doświadczenia leśników do prowadzenia edukacji przyrodniczej społeczeństwa.
Rozległe monokultury sosnowe narażone są na zagrożenia wynikające z czynników abiotycznych, biotycznych i antropogenicznych. W wyniku tych czynników stan zdrowotny i sanitarny lasów w II połowie ubiegłego stulecia był bardzo zróżnicowany. Obecnie zauważalna jest znaczna poprawa zdrowotności lasów wynikająca ze zmniejszenia się szkodliwych emisji transgranicznych.
6. Ochrona wartości kulturowych
Ochrona dóbr kultury, jak to wynika z ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1446, z późn. zm.) należy do podstawowych zadań samorządu gminnego przy współdziałaniu ze służbami konserwatorskimi. Realizacja tych zadań nakłada na samorząd obowiązek podjęcia określonych działań w zakresie ochrony zasobów dziedzictwa kulturowego, których zakres przedmiotowy jest bardzo szeroki, obejmuje bowiem:
- dbałość o dobrą kulturę i podejmowanie działań ochronnych oraz uwzględnienie zadań ochrony zabytków m.in. w regionalnych i miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, w budżecie gminnym, w prawie miejscowym i przepisach gminnych
- ochronę zabytkowych obiektów wpisanych do rejestru zabytków i objętych ewidencją konserwatorską, polegającą na: zabezpieczeniu przed zniszczeniem, uszkodzeniem, dewastacją, zaginięciem lub wywozem za granicę, na zapewnieniu im warunków trwałego zachowania, na opracowaniu dokumentacji naukowej, opracowaniu ich ewidencji oraz ich konserwacji, restauracji odbudowie opartych na zasadach naukowych
- właściciel lub użytkownik zabytku, w zakresie określonym przepisami prawa jest zobowiązany dbać o jego zachowanie, a szczególności zabezpieczyć przed zniszczeniem, uszkodzeniem i dewastacją
- poprzez obiekty ujęte w ewidencji rozumie się: dzieła budownictwa, architektury i urbanistyki, w tym również parki i ogrody ozdobne, cmentarz, zespoły etnograficzne m.in. rozplanowanie wsi, pamiątki historyczne, obiekty archeologiczne i paleontologiczne, obiekty techniki i kultury materialnej, rzadkie okazy przyrody nie podlegające ochronie na podstawie przepisów ustawy o ochronie przyrody oraz inne przedmioty nieruchome i ruchome, zasługujące na trwałe zachowanie ze względu na ich wartość naukową, artystyczną i kulturalną
- aktualizację wykazu obiektów wpisanych do rejestru zabytków i objętych ewidencją konserwatorską
• utrzymanie zasadniczych elementów rozplanowania zabytkowego miejscowości: Bobrowice, stara część Dychowa, Chromów, Przychów, Strużka, Wełmice i Żarków
• wykonanie studium historyczno – urbanistycznego z wnioskami konserwatorskimi dla Bobrowic
• wykonanie pełnej inwentaryzacji i stanu zachowania nieużytkowanych cmentarzy i miejsc po cementarnych
• ochronę stanowisk archeologicznych, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które wpisane są do rejestru zabytków oraz posiadających własną formę terenową, poprzez ograniczenie działalności rolniczej lub jej wyłączenie na gruntach, na których są zlokalizowane
• kształtowanie świadomości społecznej o potrzebie ochrony dziedzictwa kulturowego
• świadome kształtowanie lokalnego krajobrazu historycznego w sposób zgodny z zasadą zrównoważonego rozwoju gminy, uwzględniające jego harmonijny rozwój poprzez zachowanie przestrzeni o wybitnych walorach krajobrazu przyrodniczo – kulturowego.
Wszystkie prace i roboty wykonywane przy zabytkach oraz w ich bezpośrednim otoczeniu, oraz prace archeologiczne i wykopaliskowe wolno prowadzić tylko za zezwoleniem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Prace ziemne prowadzone na terenach wpisanych do rejestru zabytków wolno prowadzić tylko pod nadzorem archeologa.
Osoby prowadzące roboty budowlane lub ziemne w razie ujawnienia przedmiotu, który posiada cechy zabytku, obowiązane są niezwłocznie zawiadomić o tym fakcie Wójt Gminy Bobrowice lub Zarząd Powiatu Krośnieńskiego oraz Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Zielonej Górze. Jednocześnie zobowiązane są zabezpieczyć odkryty przedmiot i wstrzymać wszelkie roboty mogące go uszkodzić lub zniszczyć, do czasu wydania przez Lubuskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odpowiednich zarządzeń.
7. Kierunki działań uwzględniających potrzeby osób niepełnosprawnych
Potrzeby w tym zakresie obejmują dwie sfery działań:
• likwidacja istniejących barier technicznych i architektonicznych w zagospodarowaniu gminy
• uwzględnienie potrzeb osób niepełnosprawnych przy zagospodarowaniu nowych terenów i projektowaniu obiektów, w których przewiduje się możliwość wystąpienia takich potrzeb.
Wymagania dotyczące zagospodarowania przestrzennego:
• wszystkie ciągi piesze i pieszo – jezdne winny umożliwiać poruszanie się po nich osobom niepełnosprawnym; różnice poziomów winny być niwelowane pochylniami
przy ciągach pieszych winny być urządzone zatoki dla odpoczynku z zapewnieniem izolacji akustycznej i wzrokowej od ruchu kołowego
- przejścia piesze przez jezdnie oprócz obniżenia krawężników winny być wyposażone w odpowiednią sygnalizację zapewniającą przechodniom komunikatywność i orientację.
Wymagania dotyczące rozwiązań technicznych i architektonicznych:
- stosowanie pochylni oraz wind stanowiących uzupełnienie schodów
- zabezpieczenie pochylni przed poślizgiem odpowiednimi materiałami lub wykończeniem nawierzchni.
8. Zadania służące realizacji ponadlokalnych i lokalnych celów publicznych
Podstawowym aktem planistycznym Samorządu Województwa Lubuskiego jest Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubuskiego wraz z planami zagospodarowania przestrzennego miejskiego obszaru funkcjonalnego ośrodka wojewódzkiego Zielona Góra i Gorzów Wlkp. (PZPWŁ) przyjęty przez Sejmik Województwa Lubuskiego uchwałą Nr XLIV/667/18 z dnia 23 kwietnia 2018 r. (publikacja: Dziennik Urzędowy Województwa Lubuskiego z dnia 2 maja 2018 r., poz. 1163).
Plan zagospodarowania przestrzennego województwa jest podstawą prowadzenia polityki przestrzennej w województwie, dla gminy Bobrowice ustalone: inwestycje celu publicznego, zadania o znaczeniu ponadlokalnym, wnioski i rekomendacje.
8.1. Inwestycje celu publicznego
W PZPWŁ, zgodnie z art. 39 ust. 5 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2018 r., poz. 1945 z późn. zm.), uwzględniono inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym, ustalone w dokumentach przyjętych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów, właściwego ministra lub sejmik województwa. W granicach gminy Bobrowice znalazły się następujące inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym:
1) inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym w zakresie systemu przyrodniczego:
a) działania udrażniające w zakresie potrzeb przywracania ciągłości morfologicznej cieków województwa lubuskiego (rz. Bóbr),
b) osiągnięcie właściwego stanu ochrony lub jego poprawę w odniesieniu do typów siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu priorytetowym występujących w obszarach Natura 2000, które wymagają ochrony czynnej,
c) poprawa lub osiągnięcie właściwego stanu ochrony w odniesieniu do pozostałych typów siedlisk przyrodniczych i gatunków występujących w obszarach Natura 2000;
2) inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym w zakresie komunikacji i transportu - modernizacja DW287 od obiektu mostowego w m. Bobrowice do m. Kukadło;
3) inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym w zakresie infrastruktury technicznej:
a) modernizacja punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych,
b) budowa kompostowni osadów ściekowych i innych ulegających biodegradacji;
4) Inwestycje celu publicznego o znaczeniu ponadlokalnym w zakresie obronności i bezpieczeństwa:
a) Zakup sprzętu do monitorowania obiektów ochrony przeciwpowodziowej województwa lubuskiego
b) Ochrona/zwiększanie retencji na obszarach rolniczych. Opracowanie szczegółowej analizy i projektu możliwości zwiększenia retencji obszarów rolniczych w zlewniach nizinnych. Dot. zlewni Bobru i Nysy Łużyckiej
c) Odtwarzanie retencji dolin rzek. Opracowanie programu możliwości i efektywności rozstawu lub likwidacji wałów przeciwpowodziowych w regionie wodnym
d) Renaturyzacja koryt cieków i ich brzegów. Opracowanie szczegółowej koncepcji możliwości renaturyzacji dolin rzecznych w regionie wodnym,
e) Modernizacja konstrukcji istniejących budynków i budowa nowych o konstrukcjach odpornych na zalanie. Uszczelnianie budynków, stosowanie materiałów wodooodpornych. Trwałe zabezpieczanie terenu wokół budynków. Identyfikacja i sporządzanie wyceny działań modernizacyjnych wraz z opracowaniem programu dopłat dla właścicieli budynków przeznaczonych do umocnienia w obszarze zagrożenia powodzią o Q1%,
f) Modernizacja konstrukcji istniejących budynków i budowa nowych o konstrukcjach odpornych na zalanie. Uszczelnianie budynków, stosowanie materiałów wodooodpornych. Trwałe zabezpieczanie terenu wokół budynków. Wdrożenie i realizacja programu dopłat dla właścicieli budynków przeznaczonych do umocnienia w obszarze zagrożenia powodzią o Q1%
8.2. Pozostałe zadania o znaczeniu ponadlokalnym
Część ustaleń w dokumentach przyjętych przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Radę Ministrów, właściwego ministra lub sejmik województwa nie stanowi inwestycji celu publicznego, ale zadania te są istotne dla rozwoju województwa lubuskiego oraz są zbieżne z zadaniami samorządu województwa.
W gminie Bobrowice są to zadania w zakresie systemu przyrodniczego:
1) Działania na rzecz zapewnienia korzyści ekosystemowych Natura 2000, w szczególności w kwestii łagodzenia skutków zmian klimatycznych oraz adaptacji do zmian klimatu
2) Działania na rzecz promocji zrównoważonej turystyki i zielonych miejsc pracy na terenach obszarów Natura 2000 oraz na rzecz promocji innowacyjnych rozwiązań związanych z siecią Natura 2000
8.3. Wnioski i rekomendacje
Wnioski i rekomendacje z planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubuskiego stanowią wykaz inwestycji, zadań oraz zapisów, które samorządy gminne muszą uwzględniać w swoich dokumentach planistycznych – studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Zawiera je karta gminy Bobrowice zamieszczona w tomie IV – część tekstowa – stanowiąca załącznik nr 4.
1) Strefa przyrodnicza
a) Kształtowanie zagospodarowania terenów w obszarach chronionych w dostosowaniu do przedmiotu ochrony oraz zgodnie z przepisami w zakresie ochrony przyrody oraz dokumentami nadrzędnymi;
b) Zachowanie integralności obszarów węzłowych i zapewnienie drożności korytarzy wyznaczonych w ramach krajowej sieci ekologicznej, w tym odtworzenie drożności korytarzy ichtiologicznych; kształtowanie systemu przyrodniczego poszczególnych miast i gmin w sposób zapewniający ich spójność i powiązanie z krajową siecią ekologiczną;
c) Ochrona ekosystemów mających znaczenie dla zachowania bioróżnorodności, w tym ekosystemów wodnych, bagiennych, leśnych i łąkowych;
d) Prowadzenie racjonalnego gospodarowania zasobami złóż kopalin oraz kompleksowego wykorzystania, w tym kopalin towarzyszących;
e) Ochrona zasobów wód podziemnych GZWP zgodnie z warunkami określonymi dla ich obszarów ochronnych;
f) Zwiększanie retencji zlewni – realizacja obiektów malej retencji, poprawa stosunków wodnych na obszarach rolniczych, retencjonowanie wód opadowych;
g) Wspieranie działań skutkujących poprawą warunków aerosanitarnych;
h) Ograniczenie uciążliwości hałasowych poprzez stosowanie rozwiązań izolacyjnych, biologicznych i technicznych;
i) Poprawa i ochrona rolniczej przestrzeni produkcyjnej ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki żywnościowej i wyspecjalizowanej produkcji rolnej;
j) Rozwój przetwórstwa opartego o zasoby leśne oraz doskonalenie integracji funkcjonalnej leśnictwa z przemysłem drzewnym.
2) Strefa społeczna
a) Zwiększenie dostępności do usług medycznych, w tym usług specjalistycznych;
b) Zwiększenie dostępności do usług sportu i rekreacji;
c) Zapewnienie dostępności do placówek edukacyjnych na poziomie przedszkolnym i szkolnym;
d) Prowadzenie działań mających na celu wspieranie kształcenia zawodowego w oparciu o współpracę z sektorem gospodarki;
e) Rewitalizacja obszarów zdegradowanych;
f) Kształtowanie wysokiej jakości przestrzeni publicznych;
g) Rozwój budownictwa mieszkaniowego o odpowiednim standardzie;
h) Rozwój spójnej struktury osadniczej w oparciu o powiązania funkcjonalno-przestrzenne;
i) Rozwój ośrodków usługowych
3) Strefa kulturowa
a) Zachowanie i ochrona obiektów zabytkowych: Wały Śląskie, elektrownia wodna w Dychowie;
b) Sporządzanie i realizacja lokalnych programów opieki nad zabytkami;
c) Objęcie obiektów zabytkowych właściwą ochroną w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego;
d) Wspieranie tworzenia parków kulturowych, ustanawiania pomników historii;
e) Zachowanie historycznie ukształtowanych układów urbanistycznych, ruralistycznych i przestrzennych, zespół ruralistyczny – Bobrowice;
f) Odpowiednie wyeksponowanie obiektów zabytkowych i walorów krajobrazowych, z zachowaniem cech tradycyjnego budownictwa;
g) Wykorzystanie walorów dziedzictwa kulturowego w celach turystycznych ze szczególnym uwzględnieniem szlaków kulturowych;
h) Zwiększenie dostępności wysokiej jakości oferty kulturalnej.
4) Strefa ekonomiczno-gospodarcza
a) Rozwój i promocja klastrów odpowiadających lokalnej specyfice gospodarczej;
b) Uwzględnienie inwestycji związanych z rozwojem przemysłu wydobywczego;
c) Wspieranie inicjatyw służących zmniejszeniu bezrobocia i zwiększeniu aktywności zawodowej ludności;
d) Rozbudowa infrastruktury turystycznej i kreowanie spójnego wizerunku regionu oraz produktów turystycznych;
e) Poprawa i ochrona rolniczej przestrzeni produkcyjnej ze szczególnym uwzględnieniem gospodarki żywnościowej i wyspecjalizowanej produkcji rolnej;
f) Rozwój przetwórstwa opartego o zasoby leśne oraz doskonalenie integracji funkcjonalnej leśnictwa z przemysłem drzewnym.
5) Komunikacja i transport
a) Poprawa drogowej dostępności komunikacyjnej w zakresie powiązań zewnętrznych i wewnętrznych, w tym budowa i modernizacja sieci dróg krajowych i wojewódzkich ze szczególnym uwzględnieniem sieci TEN-T
b) Poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego, w szczególności poprzez budowę obwodnic i działania mające na celu uspokajanie ruchu;
c) Podjęcie działań mających na celu integrację różnych typów transportu ze szczególnym uwzględnieniem węzłów przesiadkowych;
d) Wzrost dostępności transportu publicznego;
e) Rozwój sieci dróg i szlaków rowerowych oraz propagowanie roweru jako środka codziennej komunikacji.
6) Infrastruktura techniczna
a) Uzbrojenie terenów inwestycyjnych w niezbędną infrastrukturę techniczną
b) Zabezpieczenie rezerw terenowych pod infrastrukturę techniczną, w szczególności linie elektroenergetyczne wysokich i najwyższych napięć oraz gazociągi wysokiego ciśnienia
c) Rozbudowa infrastruktury wodociągowej i kanalizacyjnej
d) Uwzględnienie nowych terenów przeznaczonych do zabudowy w zakresie rozbudowy sieci wodociągowej i kanalizacyjnej
e) Podjęcie działań mających na celu poprawę efektywności energetycznej
f) Zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego poprzez budowę oraz modernizację sieci elektroenergetycznych i gazowych
g) Rozwój społeczeństwa informacyjnego poprzez budowę oraz modernizację infrastruktury teleinformatycznej
h) Upowszechnienie i promocja technologii informacyjnych
i) Podjęcie działań mających na celu usunięcie azbestu i wyrobów zawierających azbest
j) Wzrost wykorzystania OZE poprzez generację rozproszoną
k) Wyznaczanie obszarów z dopuszczeniem lokalizacji instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii o mocy powyżej 100 kW
7) Strefa obronności i bezpieczeństwa
a) Uwzględnienie stref ochronnych wokół terenów zamkniętych, lotnisk oraz dróg międzypolygonowych;
b) Utrzymanie, rozbudowa i integracja sieci zarządzania kryzysowego i ratownictwa;
c) Przeciwdziałanie zagrożeniu powodziowemu oraz uwzględnienie stref zagrożenia powodziowego.
9. Wnioski do planu zagospodarowania przestrzennego województwa lubuskiego
Wnioski w tym zakresie dotyczą priorytetowych przedsięwzięć związanych z aktywizacją gospodarczą gminy oraz jednostek administracyjnych z nią sąsiadujących i obejmują:
- Włączenie do układu ścieżek rowerowych o znaczeniu ponadlokalnym:
- projektowanej ścieżki Bronków – Welmice prowadzącej następnie w kierunku Lubska i Brodów, tworzącej szlak łączący ze sobą atrakcyjne pod względem turystycznym miejscowości,
- projektowanej ścieżki wykorzystującej nieczynny tor kolejowy biegnący od południa w kierunku Lubska w sąsiedztwie wsi: Janiszowice, Bobrowice, Dychów i dalej na północ w kierunku Krosna Odrzańskiego.
- Budowa nowych linii elektroenergetycznych niezbędnych do podłączenia farm fotowoltaicznych.
10. Obszary wymagające sporządzenia miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego
Stosownie do ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym warunkiem realizacji przedsięwzięć związanych z rozwojem gminy jest sporządzenie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie z cytowaną ustawą studium nie jest aktem prawa miejscowego.
Potrzeba sporządzenia planów miejscowych wystąpi dla terenów przewidzianych pod nowe inwestycje związane przede wszystkim z lokalizacją funkcji mieszkaniowo-usługowej, produkcyjno-technicznej oraz rekreacyjnej, w tym zabudowy letniskowej. Potrzeby takie wystąpią również dla wyodrębnionych terenów w strefach osadniczo-rolnych.
Tereny, dla których wymagane będzie sporządzenie planów miejscowych zagospodarowania przestrzennego uwidocznione zostały na planszy „Kierunki zagospodarowania przestrzennego” – w sąsiedztwie Tarnawy Krośnieńskiej tereny po eksploatacji złoża kruszyw naturalnych.
Granice terenów, dla których sporządzane będą plany miejscowe, przedmiot ich ustaleń w tym szczegółowe sprecyzowanie funkcji, określone zostaną odpowiednimi uchwałami Rady Gminy w Bobrowicach.
GMINA BOBROWICE
STUDIUM UWARUNKOWAŃ
I KIERUNKÓW
ZAGOSPODAROWANIA
PRZESTRZENNEGO
SKALA 1:10 000
KIERUNKI ZAGOSPODAROWANIA
PRZESTRZENNEGO
LEGENDA
OZNACZENIA
- GRANICA ADMINISTRACYJNA GMINY
- GRANICE SOLECTW
STRUKTURA FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNA
- TERENY O FUNKCJI MIESZKANIOWO-USŁUGOWEJ Z PRZEWAŻĄCA ZABUDOWY WIELORODZINNEJ
- TERENY ZAJMOWIEŚCIWANIA WIEJSKIEGO Z PRZEWAŻĄCA ZABUDOWY MIESZKANIOWO-USŁUGOWEJ (MIESZKANIOWO-LETNISKOWEJ)
- TERENY OSADNICZO-ROLNE. MOŻLIWOŚĆ LOkalIZACJI ZABUDOWY O FUNKCJI MIESZKANIOWEJ, LETNISKOWEJ, USŁUGOWEJ LUB MIESZANEJ
- TERENY OSADNICZO-ROLNE. MOŻLIWOŚĆ LOkalIZACJI ZABUDOWY O FUNKCJI PRODUKCYJNO-TECHNICZNEJ, USŁUGOWEJ, MIESZKANIOWEJ LUB MIESZANEJ
- TERENY USŁUG I ADMINISTRACJI
- TERENY ZABUDOWY USŁUG TURYSTYCZNYCH, URZĄDZEŃ REKREACYJNYCH I BOISK SPORTOWYCH
- TERENY O FUNKCJI PRODUKCYJNO-TECHNICZNEJ /PRZEMYSŁ, SKŁADY, BAZY, BUDOWNICTWO
- TERENY PRODUKCJI ROLNEJ, UŻYTKÓW ROLNYCH. MOŻLIWOŚĆ ZMIANY NA FUNKCJE PRODUKCYJNO-TECHNICZNA I USŁUGOWA
- TERENY ZIELENI PUBLICZNEJ /PARKI, SKWERY, ZIELEN REKREACYJNA/
- TERENY CMENTARZY
- TERENY ZIELENI NIEUPORZĄDKOWANEJ
- TERENY LASÓW
- TERENY UŻYTKÓW ROLNYCH
- TERENY OGRODKÓW DZIAŁKOWYCH
- TERENY WÓD OTWARTYCH
OBSZARY OBJĘTE OCHRONĄ
- UDOKUMENTOWANE ZŁOŻA KRUSZYW NATURALNYCH
- UDOKUMENTOWANE ZŁOŻA GAZU
- GRANICE PLANOWANEGO POWIEKSZENIA OBSZARU GÓRNICZEGO
- GŁÓWNY ZBIORNIK WÓD PODZIEMNYCH NR 149 "SANDR KROSNO-GUBIN" POSIADAJĄCY STATUS NAIWYŻSZEJ OCHRONY
- OBSZAR CHRONIONEGO KRAJOBRAŻU
- OBSZAR CHRONIONY - NATURA 2000 - OBSZARY SIEDLISKOWE
- OBSZAR UŻYTKU EKOLOGICZNEGO - "DACHOWSKIE ŁUGI"
- STANOWISKA ARCHEOLOGICZNE
- GRANICE OCHRONY KONSERWATORSKIEJ
- OBSZARY NA KTÓRYCH PRAWDOPODOBIENSTWO WYSTĄPIENIA POWODZI JEST NISKIE I WYNIOSI RAZ NA 500 LAT
- OBSZARY NA KTÓRYCH PRAWDOPODOBIENSTWO WYSTĄPIENIA POWODZI JEST ŚREDNIE I WYNIOSI RAZ NA 100 LAT
- OBSZARY NA KTÓRYCH PRAWDOPODOBIENSTWO WYSTĄPIENIA POWODZI JEST WYSOKIE I WYNIOSI RAZ NA 10 LAT
- STRERA OCHRONY SANITARNEJ CMENTARZA 50M / 150M
KOMUNIKACJA
- TERENY OBIEKTÓW I URZĄDZEŃ OBSŁUGI KOMUNIKACJI
- UKŁAD KOMUNIKACYJNY. DROGI KRAJOWE /KK/, DROGI WOJEWÓDZKIE /KW/, DROGI POWIATOWE /KP/, DROGI GMINNE /KG/
- DROGI SPECJALNE
- ŚCIEŻKI ROWEROWE O ZNACZENIU PONADLOKALNYM
INFRASTRUKTURA TECHNICZNA
- TERENY URZĄDZEŃ ZAOPATRZENIA W WODĘ /UJĘCIA WODY, STACJE UZDATNIANIA WODY, UJĘCIA WODY/
- OCZYŚCZALNIE ŚCIĘKÓW SANITARNYCH
- PRZEPOMPOWNIE ŚCIĘKÓW SANITARNYCH
- TERENY WYTWARZANIA ENERGII Z ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII O MOCY PRZEKraczającej 100 kW
- TERENY URZĄDZEŃ ELEKTROENERGETYCZNYCH - GPZ
- LINIE ELEKTROENERGETYCZNE WYSOKIEGO NAPIĘCIA -110kV WRAZ ZE STREFĄ OCHRONĄ 30 M
- LINIE ELEKTROENERGETYCZNE ŚREDNIEGO NAPIĘCIA -15kV /NAPOWIETRZNE I KABLOWE/ WRAZ ZE STREFĄ OCHRONĄ O SZEROKOŚCI 20 M
- STACJE TRANSFORMATOROWE
OBSZARY INNYCH DZIAŁAŃ
- TERENY OBJĘTE OBOWIĄZUJĄCIMI PLANAMI ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO I ZMIANAMI PLANU GMINY
- TERENY DLA KTÓRYCH OBOWIĄZKOWE JEST SPORZĄDZENIE MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
DODATKOWE OZNACZENIE
- TEREN OBJĘTY ZMIANĄ STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO
ROZSTRZYGNIĘCIE
dotyczy: sposobu rozpatrzenia uwag do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice
Stosownie do art. 11 pkt 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1945 ze zm.), Rada Gminy Bobrowice rozstrzyga co następuje:
nie uwzględniono uwagi wnosionej do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice.
Data wpływu uwagi:
pismo z dnia 27.02.2019 r.
Zgłaszający uwagę:
Anna Chinalska, email: email@example.com
Uwagi zgłaszającego nieuwzględnione przez Wójta Bobrowic:
1. Zgłaszająca wnosi o zmianę usytuowania strefy przemysłowej w pobliżu miejscowości Bronków i Kołatka. Uważa, że taka inwestycja wpłynie negatywnie na ruch turystyczny oraz może przyczynić się do jego całkowitego zaniku.
Uzasadniając faktem, iż jednym z głównych walorów województwa lubuskiego, decydującym o jego atrakcyjności turystycznej są walory przyrodnicze. Taki priorytet wskazany jest również w Strategii Województwa Lubuskiego.
Zgłaszająca wskazuje również, że walory naturalne Gminy Bobrowice ukierunkowują ją na rozwój turystyczny, czego nie da się pogodzić z wyznaczonymi terenami przemysłowymi: „Nie da się pogodzić pobliskich zakładów przemysłowych z rozwojem turystycznym opartym na naturalności obszaru, czystości powietrza, ciszy oraz spokoju. Przez wyznaczony teren przebiegają liczne trasy konne, a także wyznaczona jest ścieżka rowerowa o znaczeniu ponadlokalnym”.
Rozstrzygnięcie powyższej uwagi – uwaga nie uwzględniona
Uzasadnienie
Wytyczone w otoczeniu opuszczonej wsi Czeklin tereny o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) nie wpłyną negatywnie na rozwój turystyki w pobliskich miejscowościach o ile zostaną zrealizowane zgodnie z wymogami obowiązującego prawa. Walory turystyczne Bronkowa i Kołatki głównie skupiają się na zagospodarowaniu terenów wokół jeziora oraz jeździeckwie konnym. Obie miejscowości otoczone są ze wszystkich stron lasami zapewniając wiele terenów do pieszych wędrówek
oraz uprawiania wszelkiego rodzaju sportów. Ewentualna budowa obiektów o funkcji przemysłowej w znacznym oddaleniu od Bronkowa nie będzie wpływać na jakość powietrza pod warunkiem zastosowania rozwiązań technicznych wymaganych przepisami, a walory turystyczne tych miejsc nie mogą ulegną pogorszeniu z powodu inwestycji. Obecne wymagania środowiskowe i bardzo rygorystyczne przepisy dotyczące lokalizacji inwestycji o funkcji przemysłowej (na etapie zatwierdzania projektu budowlanego i realizacji inwestycji), które będzie musiał spełnić inwestor, zapewnią co najmniej neutralność dla środowiska i nie przyczynią się do pogorszenia warunków klimatycznych i czystości powietrza. Do rozstrzygnięć w tym zakresie może dojść jednak dopiero na dalszych etapach procesu inwestycyjnego, gdy inwestor wystąpi z wnioskiem o sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub wydanie decyzji bezpośrednio warunkujących podjęcie realizacji inwestycji: decyzji o warunkach zabudowy zagospodarowania terenu i decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedzających decyzję o pozwoleniu na budowę.
Zmiana usytuowania strefy przemysłowej w opuszczonej wsi Czeklin, jedynej zaplanowanej w Gminie Bobrowice, na tereny inne wydaje się mało realistyczna z uwagi na bardzo prawdopodobne protesty lokalnych społeczności.
ROZSTRZYGNIĘCIE
dotyczy: sposobu rozpatrzenia uwag do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice
Stosownie do art. 11 pkt 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1945 ze zm.), Rada Gminy Bobrowice rozstrzyga co następuje:
nie uwzględniono uwagi wniesionej do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice.
Data wpływu uwagi:
pismo z dnia 27.02.2019 r.
Zgłaszający uwagę:
Andrzej Rochmiński, zam. Bronków 44, 66-627 Bobrowice
Uwagi zgłaszającego nieuwzględnione przez Wójta Bobrowic:
1. Zgłaszający wnosi o wykreślenie zapisów dotyczących wyznaczenia miejsc o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) w sąsiedztwie opuszczonej wsi Czeklin i wpisanie możliwości przeznaczenia ww. gruntów na cele przetwórstwa rolnego o mało inwazyjnym charakterze.
Uzasadniając faktem, iż Czeklin i Bronków są miejscowościami o charakterze typowo turystycznym i znajdują się w pasie oddziaływania Obszar Natura 2000. Zgłaszający postuluje o utrzymanie wcześniej planowanego przeznaczenia tych gruntów, bez możliwości tworzenia miejsc o funkcji produkcyjno-technicznej, co w jego zdaniu będzie silnie oddziaływać na środowisko naturalne okolicy. Wymienia, że okolice wsi Czeklin są siedliskiem bociana czarnego oraz obszarem gniazdowania orła bielika, a takie obszary powinny być bezwzględnie chronione.
Rozstrzygnięcie powyższej uwagi – uwaga nieuwzględniona
Uzasadnienie
Wytyczone w otoczeniu opuszczonej wsi Czeklin tereny o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) nie wpłyną negatywnie na rozwój turystyki w pobliskich miejscowościach o ile zostaną zrealizowane zgodnie z wymogami obowiązującego prawa. Walory turystyczne Bronkowa i Kołatki głównie skupiają się na zagospodarowaniu terenów wokół jeziora oraz jeździeckie konnym. Obie miejscowości otoczone są ze wszystkich stron lasami zapewniając wiele terenów do pieszych wędrówek oraz uprawiania wszelkiego rodzaju sportów. Ewentualna budowa obiektów o funkcji przemysłowej w znacznym oddaleniu od Bronkowa nie będzie wpływać na jakość powietrza
pod warunkiem zastosowania rozwiązań technicznych wymaganych przepisami, a walory turystyczne tych miejsc nie mogą ulegnąć pogorszeniu z powodu inwestycji. Obecne wymagania środowiskowe i bardzo rygorystyczne przepisy dotyczące lokalizacji inwestycji o funkcji przemysłowej (na etapie zatwierdzania projektu budowlanego i realizacji inwestycji), które będzie musiał spełnić inwestor, zapewnią co najmniej neutralność dla środowiska i nie przyczynią się do pogorszenia warunków klimatycznych i czystości powietrza. Do rozstrzygnięć w tym zakresie może dojść jednak dopiero na dalszych etapach procesu inwestycyjnego, gdy inwestor wystąpi z wnioskiem o sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub wydanie decyzji bezpośrednio warunkujących podjęcie realizacji inwestycji: decyzji o warunkach zabudowy zagospodarowania terenu i decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedzających decyzję o pozwoleniu na budowę.
Funkcja produkcyjno-techniczna jest funkcją bardzo szeroką i obejmuje również funkcje przetworstwa rolnego o mało inwazyjnym charakterze.
Siedliska bociana czarnego oraz obszary gniazdowania bielika oraz Obszar Natura 2000 są prawnie chronione i budowa obiektów przemysłowych na ich terenie jest mocno ograniczona przepisami prawa.
ROZSTRZYGNIĘCIE
dotyczy: sposobu rozpatrzenia uwag do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice
Stosownie do art. 11 pkt 9 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1945 ze zm.) zwanej dalej u.p.z.p. Rada Gminy Bobrowice rozstrzyga co następuje:
nie uwzględniono uwag wnesionych do projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice.
Data wpływu uwagi:
pismo z dnia 27.02.2019 r.
Zgłaszający uwagę:
Mieszkańcy gminy Bobrowice - lista w załączniku do rozstrzygnięcia
Uwagi zgłaszających nieuwzględnione przez Wójta Bobrowic:
Poniższe uwagi odnoszą się do wyznaczenia miejsc o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, budownictwo) w sąsiedztwie opuszczonej wsi Czeklin:
1. Negatywny wpływ na turystyczny rozwój regionu.
2. Wielkość wyznaczonego obszaru wobec wielkości pobliskich miejscowości.
3. Odległość od miejscowości Bronków, Kołatka, Przychów i Welmice.
4. Obszar wyznaczony na terenach chronionych.
5. Brak aktualnych badań środowiska na wyznaczonym terenie.
6. Niezgodność ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice.
7. Niezgodność ze Strategią Rozwoju Gminy Bobrowice z horyzontem do 2025 roku.
8. Niezgodność z Programem Ochrony Środowiska dla Gminy Bobrowice na lata 2017 – 2021 z perspektywą na lata 2022 – 2025.
9. Niezgodność z Programem Rozwoju Powiatu Krośnieńskiego 2020.
10. Niezgodność ze Strategią Rozwoju Województwa Lubuskiego 2020.
11. Niezgodność z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubuskiego.
Uzasadniając faktem, iż Bronków i Kołatka są miejscowościami turystycznymi związanymi z otaczającymi je terenami przyrodniczymi, a usytuowanie strefy przemysłowej w ich pobliżu wpłynie negatywnie na ruch turystyczny w okolicy. Zgłaszający zwraca również uwagę na wielkość wyznaczonej strefy (ok. 300ha) w porównaniu do wielkości miejscowości Bronków (ok. 100ha) oraz jej oddalenie od najbliższych zabudowań argumentując zagrożoną jakością powietrza i poziomem hałasu w pobliskich miejscowościach. Zgłaszający obawiają się również o ochronę
Obszarów Natura 2000, które są „interesujące z punktu widzenia turystyki, nie wolno zapominać o ich ochronie”.
Zgłaszający zwracają uwagę na brak przeprowadzonych inwentaryzacji i waloryzacji obszarów cennych przyrodniczo powołując się na Raport z realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Gminy Bobrowice na lata 2013-2016 z perspektywą do 2020 r. Uważają, że taka inwentaryzacja powinna zostać sporządzona przed wyznaczeniem strefy przemysłowej, by zapobiec degradacji istniejących tam ekosystemów.
Ponadto, zgłaszający uważają, że zapisy w Studium dotyczące turystyki i ochrony bogactw naturalnych stoją w kontrze do wyznaczonych terenów pod zabudowę produkcyjno-techniczną. Przytoczone zostały również cytaty ze Strategii Rozwoju Gminy Bobrowice z horyzontem czasowym do 2025 r., z Programu Ochrony Środowiska, Programu Rozwoju Powiatu Krośnieńskiego 2020, Strategii Rozwoju Województwa Lubuskiego 2020 i Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubuskiego. Dotyczą one głównie atrakcyjności krajobrazowej, przyrodniczej i turystycznej gminy oraz możliwych zagrożeń powodowanych przez przemysł.
**Rozstrzygnięcie powyższych uwag – uwagi nieuwzględnione**
**Uzasadnienie**
**Ad.1**
Wytyczone w otoczeniu opuszczonej wsi Czeklin tereny o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) nie wpłyną negatywnie na rozwój turystyki w pobliskich miejscowościach o ile zostaną zrealizowane zgodnie z wymogami obowiązującego prawa. Walory turystyczne Bronkowa i Kołatki głównie skupiają się na zagospodarowaniu terenów wokół jeziora oraz jeździeckwie konnym. Obie miejscowości otoczone są ze wszystkich stron lasami zapewniając wiele terenów do pieszych wędrówek oraz uprawiania wszelkiego rodzaju sportów. Ewentualna budowa obiektów o funkcji przemysłowej w znacznym oddaleniu od Bronkowa nie będzie wpływać na jakość powietrza pod warunkiem zastosowania rozwiązań technicznych wymaganych przepisami, a walory turystyczne tych miejsc nie mogą ulegnąć pogorszeniu z powodu inwestycji. Obecne wymagania środowiskowe i bardzo rygorystyczne przepisy dotyczące lokalizacji inwestycji o funkcji przemysłowej (na etapie zatwierdzania projektu budowlanego i realizacji inwestycji), które będzie musiał spełnić inwestor, zapewnią co najmniej neutralność dla środowiska i nie przyczynią się do pogorszenia warunków klimatycznych i czystości powietrza. Do rozstrzygnięć w tym zakresie może dojść jednak dopiero na dalszych etapach procesu inwestycyjnego, gdy inwestor wystąpi z wnioskiem o wydanie którejś z decyzji bezpośrednio warunkujących podjęcie realizacji inwestycji np. decyzji o pozwoleniu na budowę, decyzji o warunkach zabudowy zagospodarowania terenu, zgody wodno prawnej itp.
Zagospodarowanie terenów Czeklina może nastąpić jedynie w drodze sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W ramach władzta planistycznego, uchwalać plan miejscowy, organy gminy w sposób kompleksowy i zazwyczaj dotyczący większego terenu określają przyszłe przeznaczenie danego terenu, kreując jednocześnie rozwój gminy lub jej części. Jeżeli jednak inwestor wystąpi o wydanie decyzji o warunkach zabudowy to zgodnie z art. 56 w zw. z art. 64 u.p.z.p. nie można odmówić ustalenia warunków zabudowy, jeżeli zamierzenie inwestycyjne jest zgodne z przepisami odrębnymi. Oznacza to, że po stronie potencjalnego inwestora powstaje prawo podmiotowe polegające na możliwości domagania się uzyskania decyzji pozytywnej w przedmiocie ustalenia warunków
zabudowy, jeśli występuje zgodność z właściwymi przepisami. Instrument wydawania decyzji ustalających warunki zabudowy - jako dopuszczalny w odniesieniu do obszarów nieobjętych planem miejscowym - stanowi równoprawne źródło kształtowania sposobu zagospodarowania konkretnego obszaru. Decyzja o warunkach zabudowy jest wydawana pod kątem konkretnie zdefiniowanego zamierzenia, a proces dochodzenia do pozytywnych konkluzji kształtujących dany stosunek administracyjny odbywa się na podstawie zasady dobrego sąsiedztwa, a więc poprzez nawiązanie do zabudowy istniejącej w tzw. obszarze analizowanym. Trzeba podkreślić fakt, iż w Czeklinie brak jakiejkolwiek zabudowy więc niemożliwym wydaje się zgodnie z prawem wydanie decyzji o warunkach zabudowy. Po złożeniu wniosku w toku postępowania dowodowego odbywa się konkretyzacja praw i obowiązków kształtowanych następnie decyzją administracyjną. Istotnym celem postępowan w sprawie ustalenia warunków zabudowy i zagospodarowania terenu jest pogodzenie wskazanego wyżej prawa podmiotowego inwestora do domagania się uzyskania pozytywnej decyzji z oceną zgodności planowanego zamierzenia z przepisami prawa zarówno rangi ustawowej, jak i podustawowej. Zasadę dobrego sąsiedztwa, o której mowa powyżej, na gruncie prawa polskiego wprowadza art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. uzależniający zmianę w zagospodarowaniu terenu od dostosowania się do określonych cech zagospodarowania terenu sąsiadnego. Celem tej zasady jest zagwarantowanie ładu przestrzennego, określonego w art. 2 pkt 1 u.p.z.p., czyli takiego ukształtowania przestrzeni, które tworzy harmonijną całość oraz uwzględnia wszelkie uwarunkowania i wymagania funkcjonalne, gospodarczo-społeczne, środowiskowe, kulturowe oraz kompozycyjno-estetyczne. Należy w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 60 ust. 4 u.p.z.p. ustalenie warunków zabudowy odbywa się z udziałem osoby posiadającej wiadomości specjalne.
**Ad.2**
Planowana strefa zabudowy przemysłowej o powierzchni ok. 300 ha jest w istocie większa od ok. 100 ha obszaru Bronkowa. Należy jednak zauważyć, że Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego jest jednym z trzech bezpośrednich gminnych aktów polityki przestrzennej (obok planów miejscowych i decyzji o warunkach zabudowy). Jest to podstawowy gminny dokument planistyczny, w którym powinny zostać określone wszystkie kluczowe zasady związane z zagospodarowaniem przestrzennym w gminie. Następnie większość z nich powinna zostać uwzględniona w kolejnych aktach prawa miejscowego – miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Dlatego faktycznie o możliwości zagospodarowania całych 300 ha ewentualnie zdecyduje rada gminy sporządzając dla tych terenów miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Wydaje się mało prawdopodobnym, aby cały teren bylej wsi Czeklin został zagospodarowany w ten sposób, jednakże w obecnej chwili nie sposób dokładnie wskazać terenu i rodzaju zabudowy przemysłowej. Dlatego w ostateczności strefa zabudowy przemysłowej, o ile w ogóle powstanie, może być przez radę gminy mocno terytorialnie ograniczona.
**Ad.3**
Odległość planowanej strefy zabudowy przemysłowej od miejscowości Bronków, Kołatka, Przychów i Welmice może mieć wpływ na jakość powietrza oraz poziom hałasu w przypadku inwestycji powodujących znaczne oddziaływanie na jakość powietrza i emitujących hałas. Jednakże na tym etapie planowania inwestycji, kiedy nie ustalony jest ich rodzaj ani wielkość, nie sposób określić czy w istocie takie oddziaływanie nastąpi. W kolejnym etapie jakim jest uchwalenie przez Radę Gminy miejscowego planu zagospodarowania możliwe będzie ograniczenie rodzaju możliwych inwestycji do takich, które nie będą znacznie oddziaływać na środowisko. Dodatkowo wspomnieć należy
o konieczności przestrzegania przez inwestora norm ograniczających emisję hałasu czy wpływ na jakość powietrza oraz stosowania standardów BAT (najlepszej dostępnej techniki).
**Ad. 4**
Obszar strefa zabudowy przemysłowej wyznaczony jest poza Obszarem Chronionego Krajobrazu Bronków – Janiszowice (ok. 1 km). Fragment strefy położony jest w obszarze Natura 2000 Dąbrowy Gubińskie. Realizacja każdej inwestycji wymaga od inwestora uprzedniego spełnienia szeregu wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności uzyskania stosownych zezwoleń, uzgodnień, warunków itp. Wśród wymogów, jakie mogą poprzedzać realizację danej inwestycji znajduje się obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania danego przedsięwzięcia na środowisko bądź ocena oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000. Na etapie planowania inwestycji kluczowym dla inwestora stanie się zatem ustalenie, czy jego zamierzenie będzie, czy też nie będzie wymagało przeprowadzenia takiej oceny, albowiem wymóg ten oczywście nie dotyczy wszystkich przedsięwzięć. Na studialnym etapie planowania inwestycji, kiedy nie jest ustalony rodzaj ani wielkość inwestycji nie sposób określić czy w istocie przedsięwzięcie będzie, czy też nie będzie wymagało przeprowadzenia takiej oceny. Wymóg przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko lub oceny oddziaływania na obszar Natura 2000 wynika bezpośrednio z art. 59 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2081 z późn. zm.) zwaną dalej u.o.o.ś. Przepis ten wskazuje, że przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko: planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1 u.o.o.ś. Ponadto powołany artykuł w ust. 2 stanowi, że realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż określone w ust. 1 wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, jeżeli: przedsięwzięcie to może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z tej ochrony lub obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 został stwierdzony na podstawie art. 97 ust. 1 u.o.o.ś.
**Ad. 5**
Brak aktualnych badań środowiska na wyznaczonym terenie. Na etapie sporządzania Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego wymaganymi „dokumentami przyrodniczymi” są: opracowanie ekofizjograficzne oraz prognoza oddziaływania na środowisko. Wszelkie badania przyrodnicze oraz waloryzacje obszarów cennych przyrodniczo zostaną wykonane na etapie kolejnych postępowań, gdyż realizacja każdej inwestycji wymaga od inwestora uprzedniego spełnienia szeregu wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa, w szczególności uzyskania stosownych zezwoleń, uzgodnień, warunków itp. Obowiązujące przepisy prawa nie uzależniają zaplanowania określonych funkcji terenów w studium od przeprowadzenia badań przyrodniczych. Uzasadnionym ekonomicznie jest brak wymogu przeprowadzania kosztownych i czasochłonnych badań w momencie, gdy nie jest znany rodzaj inwestycji czy też jej wielkość.
Ad.6
Niezgodność ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice.
W Studium pojawia się wiele fragmentów wskazujących na potrzebę ochrony środowiska oraz rozwój turystyki, szczególnie w Bronkowie i Kolatce. Nie zakazuje się jednak wprowadzania funkcji przemysłowych. Należy pamiętać, iż rozwój turystyki w gminie związany jest również z możliwościami finansowymi gminy, a wprowadzenie funkcji przemysłowych może realnie przyczynić się do zwiększenia wpływów do budżetu gminy. W tekście studium Gmina Bobrowice opisana została jako „obszar o charakterze wielofunkcyjnym. Jej funkcje są następujące: rolnictwo, leśnictwo, przemysł, rekreacja oraz usługi na rzecz miejscowej ludności.” Obecność strefy przemysłowej na terenie gminy nie będzie więc stało w sprzeczności ze Studium.
Ad.7
Niezgodność ze Strategią Rozwoju Gminy Bobrowice z horyzontem do 2025 roku.
Strategia Rozwoju Gminy Bobrowice z horyzontem do 2025 roku jest dokumentem przyjętym przez Radę Gminy i zawiera wiele informacji o potencjale gospodarczym gminy i jej wielofunkcyjnym charakterze (przemysł, leśnictwo, rolnictwo i rekreacja). Wyznacza ona cele do realizacji, których realizacja ma być finansowana ze środków własnych gminy (obok środków z programów krajowych i europejskich). Umieszczenie strefy przemysłowej na terenie gminy daje szansę na realizację jednego z wyznaczonych przez Strategię celów, jakim jest rozwój przedsiębiorczości oraz zwiększenie potencjału gospodarczego, dając jednocześnie perspektywę na zwiększenie dochodów gminy, które będzie można przeznaczyć na realizację pozostałych celów wynikających ze Strategii. Nie można więc stwierdzić niezgodności Studium ze Strategią.
Ad.8
Niezgodność z Programem Ochrony Środowiska dla Gminy Bobrowice na lata 2017 - 2021 z perspektywą na lata 2022 - 2025.
Program Ochrony Środowiska dla Gminy Bobrowice na lata 2017 – 2021 z perspektywą na lata 2022 – 2025 jest dokumentem przyjętym przez Radę Gminy i zawiera wiele informacji o potencjale gospodarczym gminy. Nadrzędnym celem Programu Ochrony Środowiska jest: „Osiagniecie trwałego i zrównoważonego rozwoju Gminy Bobrowice poprzez poprawę stanu i właściwe wykorzystanie środowiska naturalnego”. Zrównoważony rozwój w rozumieniu w art. 3 pkt 50 Prawa ochrony środowiska (Dz. U. 2001 Nr 62 poz. 627 ze zm.) oznacza „rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń” Przyszłe inwestycje przyczynią się do rozwoju społeczno gospodarczego gminy. Będą musiały również spełniać normy ochrony środowiska, więc równowaga przyrodnicza nie zostanie zachwiana, a podstawowe procesy przyrodnicze nie zostaną przerwane. Nie zachodzi więc niezgodność Studium z Programem Ochrony Środowiska.
W przepisach prawa nie występuje konieczność zgody studium z Programem Ochrony Środowiska.
Ad.9
Niezgodność z Programem Rozwoju Powiatu Krośnieńskiego 2020.
Starostwo Powiatowe w Krośnie Odrzańskim, które jest odpowiedzialne za opracowanie Programu Rozwoju Powiatu Krośnieńskiego 2020, 6 marca 2018 r. potwierdziło odbiór kompletu dokumentów przesłanych do opiniowania. Starostwo Powiatowe nie odniosło się do projektu zmiany studium, nie zgłosiło żadnych uwag.
Ad.10
Niezgodność ze Strategią Rozwoju Województwa Lubuskiego 2020.
Zarząd Województwa Lubuskiego w Zielonej Górze, w piśmie o znaku DN.III.76184.108.40.2068 z dnia 19 czerwca 2018 r. uzgodnił projekt zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice.
Ad.11
Niezgodność z Planem Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubuskiego.
Zarząd Województwa Lubuskiego w Zielonej Górze, w piśmie o znaku DN.III.76220.127.116.118 z dnia 19 czerwca 2018 r. uzgodnił projekt zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice, oraz ustalił, że przedmiotowy projekt studium nie koliduje w zakresie jego zgodności z ustaleniami Planu Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubuskiego wraz z planami zagospodarowania przestrzennego miejskiego obszaru funkcjonalnego ośrodka wojewódzkiego Zielona Góra i Gorzów Wielkopolski.
Uzasadnienie
Rada Gminy Bobrowice uchwala XVII/204/17 z dnia 5 czerwca 2017 r. przystąpiła do sporządzenia zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy Bobrowice obejmującego tereny wyróżnione na rysunku Kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz wyróżnione w części tekstowej studium. Granice obszaru objętego zmianą studium zostały określone na załączniku graficznym do ww. uchwały za pomocą żółtego obrysu, a także w jej treści w kolorze czerwonym.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym studium sporządza się w celu określenia polityki przestrzennej gminy, w tym lokalnych zasad zagospodarowania przestrzennego. Tryb sporządzania, zakres i formę ustaleń studium określa ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Zmiana studium sporządzona została zgodnie z wymogami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie zakresu projektu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy (Dz. U. 2004 r. nr 118, poz.1233). Na podstawie art. 46 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2081 z późn. zm.) dla projektu zmiany studium przeprowadzono procedurę strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.
Zgodnie z art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, Wójt Bobrowic zawiadomił poprzez ogłoszenie i obwieszczenie o podjęciu przez Radę Gminy Bobrowice uchwalił o przystąpieniu do sporządzenia zmiany studium oraz o przystąpieniu do sporządzenia prognozy oddziaływania na środowisko do projektu zmiany studium, określając formę, miejsce oraz termin składania wniosków. Wnioski od zmiany studium mogły być składane w terminie do dnia 20 października 2017 r. w siedzibie Urzędu Gminy Bobrowice, Bobrowice 131, 66-627 Bobrowice, ustnie do protokołu w siedzibie Urzędu Gminy w Bobrowicach lub drogą elektroniczną opatrzene bezpiecznym podpisem elektronicznym, lub opatrzone podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, lub za pomocą elektronicznej skrzynki podawczej ePUAP z podaniem imienia i nazwiska lub nazwy jednostki organizacyjnej. W odpowiedzi na ogłoszenie do Urzędu Gminy Bobrowice wpłynęły wnioski od inwestorów prywatnych dotyczące lokalizacji farm fotowoltaicznych.
Zgodnie z art. 11 pkt 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym Burmistrz zawiadomił na piśmie o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzenia zmiany studium instytucje i organy właściwe do uzgadniania i opiniowania projektu zmiany studium. Zgodnie z art. 53 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko, Wójt uzgodnił z właściwymi organami ochrony środowiska zakres i stopień szczegółowości informacji wymaganych w prognozie oddziaływania na środowisko do projektu zmiany studium.
Opracowany zgodnie z zakresem określonym w ustawie z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 28 kwietnia 2004 r. w sprawie zakresu projektu studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy projekt zmiany studium został pozytywnie zaopiniowany przez Gminną Komisję Urbanistyczno-Architektoniczną, a następnie zgodnie z art. 11 pkt 6 wraz z prognozą oddziaływania na środowisko przekazany organom zewnętrznym celem zaopiniowania i uzgodnienia. Projekt zmiany studium został zaopiniowany i uzgodniony przez wszystkie właściwe organy.
Zgodnie z art. 11 pkt 10 i 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 1 pkt 3-5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko Wójt Gminy Bobrowice w dniu 24.08.2018 r. ogłosił o wyłożeniu do publicznego wglądu projektu zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego wraz z prognozą oddziaływania na środowisko, o możliwości składania uwag do projektu zmiany studium i prognozy oraz o dyskusji publicznej zaplanowanej na dzień 12.09.2018 r. Uwagi mogły być składane w terminie do dnia 11.10.2018 r. na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej bez konieczności opatrzywania ich podpisem elektronicznym na adres e-mail: firstname.lastname@example.org. Projekt zmiany studium został opublikowany na stronach internetowych Urzędu Gminy Bobrowice zgodnie z wymogiem
art. 11 pkt 10 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Dyskusja publiczna odbyła się we wskazanym w ogłoszeniu terminie. W trakcie dyskusji uczestnicy wskazali na błędy w części tekstowej studium oraz wyrazili negatywną opinię dotyczącą lokalizacji regionalnej instalacji przetwarzania odpadów komunalnych – BIO (RIPOK-BIO) jak i lokalizacji terenu pod instalacją termicznego przekształcania odpadów innych niż zmieszane odpady komunalne. W wyznaczonym terminie, do 11 października 2018 r., wpłynęły uwagi do projektu zmiany studium i do prognozy oddziaływania na środowisko. Uwagi dotyczące części tekstowej studium o charakterze porządkowym zostały przez Wójta Bobrowic uwzględnione i nie podlegają rozstrzygnięciu przez Radę Gminy Bobrowice. Pozostałe uwagi dotyczące lokalizacji regionalnej instalacji przetwarzania odpadów komunalnych – BIO (RIPOK-BIO) jak i lokalizacji terenu pod instalacją termicznego przekształcania odpadów innych niż zmieszane odpady komunalne nie zostały uwzględnione i miały być rozstrzygnięte przez radę gminy.
Po wyborach samorządowych w listopadzie 2019 roku nastąpiła zmiana Wójta Gminy Bobrowice i Rady Gminy Bobrowice. Zmianie uległa także polityka gminy i zaplanowane kontrowersyjne inwestycje dotyczące lokalizacji regionalnej instalacji przetwarzania odpadów komunalnych – BIO (RIPOK-BIO) jak i lokalizacji terenu pod instalacją termicznego przekształcania odpadów innych niż zmieszane odpady komunalne zostały z projektu studium wykreślone. Tut. organ uznał, iż fakt odstąpienia od realizacji wspomnianych inwestycji nie wymaga powtórzenia etapu opiniowania i uzgadniania projektu studium. Ze względu na wprowadzone zmiany uznano za konieczne wyłożenie do publicznego wglądu projektu zmiany studium wraz ze zmienioną prognozą oddziaływania na środowisko.
Zgodnie z art. 11 pkt 10 i 11 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 1 pkt 3-5 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko Wójt Gminy Bobrowice w dniu 08.01.2019 r. ogłosił o ponownym wyłożeniu do publicznego wglądu projektu poprawionego zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego wraz z poprawioną prognozą oddziaływania na środowisko, o możliwości składania uwag do projektu zmiany studium i prognozy oraz o dyskusji publicznej zaplanowanej na dzień 1.02.2019 r. Uwagi mogły być składane w terminie do dnia 27.02.2019 r. na piśmie lub za pomocą środków komunikacji elektronicznej bez konieczności opatrywania ich podpisem elektronicznym na adres e-mail: email@example.com. Projekt zmiany studium został opublikowany na stronach internetowych Urzędu Gminy Bobrowice zgodnie z wymogiem art. 11 pkt 10 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Dyskusja publiczna odbyła się we wskazanym w ogłoszeniu terminie. W trakcie dyskusji jeden uczestnik wyraził negatywną opinię dotyczącą sprzeczność założeń terenów o funkcji produkcyjno-technicznej z założeniami studium, negatywny wpływ na środowisko naturalne w obszarze Czeklina oraz negatywny wpływ na rozwój turystyki w obszarze miejscowości Bronków. Drugi uczestnik dyskusji stwierdził, iż strefa produkcyjno-techniczna w Czeklinie powinna zostać zachowana. W wyznaczonym terminie, do 27 lutego 2019 r., wpłynęły trzy uwagi do projektu zmiany studium dotyczące wyznaczenia w otoczeniu opuszczonej wsi Czeklin terenów o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo) usytuowanych w pobliżu miejscowości Bronków i Kołatka. Uwagi nie zostały przez Wójta uwzględnione i będą rozstrzygnięte przez Radę Gminy Bobrowice.
Zgodnie z art. 11 pkt 12 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym projekt zmiany studium został przedstawiony przez Wójta do uchwalenia Radzie Gminy Bobrowice.
Zmiana studium umożliwi zagospodarowanie przestrzeni Gminy w tereny możliwe pod realizację budowy farm fotowoltaicznych oraz wyznacza otoczeniu opuszczonej wsi Czeklin tereny o funkcji produkcyjno-technicznej (przemysł, składy, bazy, budownictwo), które będą mogły być zagospodarowane po uzyskaniu przez inwestora stosownych zezwoleń. Do rozstrzygnięć w tym zakresie może dojść jednak dopiero na dalszych etapach procesu inwestycyjnego, gdy inwestor wystąpi z wnioskiem o sporządzenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego lub wydanie decyzji bezpośrednio warunkujących podjęcie realizacji inwestycji: decyzji o warunkach zabudowy zagospodarowania terenu i decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedzających decyzję o pozwoleniu na budowę.
W związku z powyższym, uznaje się za zasadne uchwalenie zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Bobrowice. | 1205a8ac-b6cb-48c9-8a5e-708bb89ff360 | finepdfs | 1.186523 | CC-MAIN-2021-17 | https://bip.bobrowice.pl/system/obj/4016_Uchwala.V.44.19.2019-03-26.pdf | 2021-04-18T18:00:16+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618038507477.62/warc/CC-MAIN-20210418163541-20210418193541-00588.warc.gz | 241,332,901 | 0.997994 | 0.99983 | 0.99983 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | true | [
1535,
1687,
4895,
8479,
10726,
12679,
15163,
18376,
19024,
20757,
23148,
24602,
26465,
28277,
31498,
34025,
35479,
37774,
39784,
41909,
43999,
46160,
48342,
50641,
52809,
54711,
56654,
59115,
61519,
64508,
68049,
71154,
73749,
76584,
79231,
81656... | 2 | 0 |
CERA-PET™ Paski testowe do pomiaru
stężenia glukozy we krwi | www.cera-pet.pl Instrukcja obsługi
Przed zastosowaniem pasków testowych do pomiaru poziomu cukru we krwi CERA-PET™ należy zapoznać się treścią ulotki dołączonej do opakowania. Pasków testowych CERA-PET™ należy użyć do pomiaru wyłącznie z glukometrem CERA-PET™.
W celu ustalenia częstotliwości oraz pory pomiaru należy skonsultować się z lekarzem weterynarii/weterynarzem i postępować zgodnie z jego zaleceniami. Należy zachować niniejszą ulotkę jako przyszłą referencję. W razie pytań należy zwrócić się do lokalnego sprzedawcy.
Przeznaczenie
System CERA-PET™ przeznaczony jest do monitorowania poziomu cukru we krwi u psów i kotów w profesjonalnych warunkach weterynaryjno-medycznych. System CERA-PET™ przeznaczony jest do diagnostyki in vitro.
Zasada pomiaru
Test opiera się na pomiarze prądem elektrycznym, wywołanym chemiczną reakcją glukozy z odczynnikiem paska testowego. Glukometr mierzy natężenie prądu i pokazuje odpowiednią wartość poziomu cukru we krwi. Moc prądu, wywołana reakcją, zależna jest o wartości stężenia glukozy w próbce krwi.
Uwaga
Paski testowe CERA-PET™ nie są przeznaczone do pomiaru cukru we krwi u ludzi. Zastosowanie ich do pomiaru poziomu cukru we krwi u ludzi mogłoby wykazać niedokładne wyniki.
Ostrzeżenie
Zmiana terapii farmakologicznej bazującej na wynikach badań CERA-PET™ jest bez zgody oraz instrukcji lekarza weterynarii lub/oraz weterynarza nie wskazana.
Skład odczynnika
* Każdy pasek testowy CERA-PET™ zawiera:
- Glucose dehydrogenase (Microorganismus) ....................................................... 4 jednostki
- Potassium ferricyanide .............................................................................................. 0.05 mg.
* Każda buteleczka zawiera środek absorbujący wilgoć
Kalibracja
Przy zastosowaniu systemu CERA-PET™ po raz pierwszy lub przed zastosowaniem nowego opakowania pasków, glukometr należy skalibrować. W każdym opakowaniu pasków znajdują się dwa klucze kodujące (pies i kot). Kalibracja może być przeprowadzona łatwo poprzez wprowadzenie do glukometru klucza kodującego. Należy użyć wyłącznie klucza kodującego załączonego do opakowania z paskami.
* Aby włączyć urządzenie, należy nacisnąć przycisk włącznika/ wyłącznika.
* Całkowicie wprowadzić do czytnika klucz kodujący numerem kodu zwróconym ku górze. Numer kodu ukaże się na wyświetlaczu LCD. Należy upewnić się, iż numery kodu na wyświetlaczu, na kluczu kodującym oraz na buteleczce z paskami są te same.
* Klucz kodujący należy usunąć. Odtąd glukometr jest gotowy do pomiaru cukru we krwi. Zachować klucz kodujący oraz opakowanie z paskami. Nie wyrzucać klucza kodującego, nim nie zużyje się wszystkich pasków.
Pomiar z roztworem kontrolnym
Roztwór kontrolny CERA-PET™ zawiera glukozę reagującą na paski testowe. Poprzez porównanie wyniku testu przy użyciu roztworu kontrolnego z zakresem oczekiwanych wyników badań widocznym na etykiecie buteleczki z paskami, można sprawdzić, czy glukometr oraz paski testowe funkcjonują prawidłowo jako jeden system. W celu zapewnienia dokładnych wyników pomiaru ważne jest, by prostą kontrolę przeprowadzać regularnie.
1) Całkowicie wprowadzić pasek testowy do prowadnicy glukometru. Symbol krwi zacznie migotać.
2) Przygotować roztwór kontrolny z glukozą. Potrząsnąć buteleczką z roztworem.
3) Użyć roztworu kontrolnego. Nanieść kroplę krwi na absorbującą część paska testowego. Nacisnąć buteleczkę aby uzyskać kolejną kroplę roztworu i nanieść ją na absorbującą część paska. Zostanie ona automatycznie zassana przez pasek. Upewnić się, że pole kontrolne jest całkowicie zapełnione.
4) W ciągu 5 sekund glukometr pokaże wynik pomiaru z roztworem kontrolnym.
Pomiar z roztworem kontrolnym należy przeprowadzić:
* W celu przetestowania systemu bez użycia próbki krwi.
* Jeśli glukometr używany jest po raz pierwszy.
* Jeśli istnieje podejrzenie, że glukometr lub paski testowe nie funkcjonują prawidłowo.
* Jeśli wyniki pomiaru są nietypowo wysokie lub niskie lub kiedy nie pokrywają się z typowymi objawami.
* Jeśli buteleczka z paskami pozostała otwarta.
* Przy otwieraniu nowego opakowania pasków testowych.
* Jeśli glukometr został upuszczony.
Wskazówka
Wyniki pomiaru z roztworem kontrolnym nie ukazują faktycznego poziomu cukru we krwi u zwierzęcia domowego.
§ Roztwór kontrolny CERA-PET™ dostępny jest oddzielnie, należy zwrócić się do lokalnego sprzedawcy.
Uwaga
Pasków testowych CERA-PET™ należy użyć do pomiaru wyłącznie z glukometrem CERA-PET™.
Roztwór kontrolny dostępny jest oddzielnie. Roztworu nie należy używać po upływie terminu zdatności widocznej na buteleczce.
Roztwór kontrolny należy zużyć w ciągu 4 miesięcy od otwarcia. Wskazane jest, aby zanotować datę pierwszego otwarcia buteleczki, w celu terminowej utylizacji roztworu po 4 miesiącach.
Pomiar poziomu cukru we krwi
Pobór kropli krwi
* Nakłuwacz może być użyty do poboru krwi własnego zwierzęcia domowego.
* W celu ustalenia metody oraz uzyskania porady dot. poboru krwi należy skonsultować się z lekarzem weterynarii lub weterynarzem.
1) Wybrać miejsce poboru krwi.
* Są różne miejsca poboru próbki krwi kapilarnej.
- Żyła przy uchu u psa i kota.
- Łapa u psa i kota.
- Zewnętrzna lub wewnętrzna strona wargi, tylko u psa.
- Tkanka przyranna na nodze, najczęściej u psa.
* Rozgrzanie miejsca poboru ułatwia wypływ krwi.
- Delikatne pocieranie miejsca poboru.
- Użycie ciepłej (nie gorącej) chusteczki w miejsce poboru krwi. (Przy użyciu wilgotnej
chusteczki nale
ż
y w
ł
o
ż
y
ć
j
ą
do plastikowej torebki, aby unikn
ąć
rozrzedzenia krwi.)
2) Aby zapewnić dokładne wyniki pomiaru, umyć ręce ciepła wodą i mydłem. Dobrze osuszyć ręce.
3) Po wyszukaniu miejsca poboru krwi usunąć z niego sierść oraz złuszczony naskórek i zdezynfekować je wacikiem nasączonym alkoholem.
4) Aby otrzymać kroplę krwi, należy użyć nakłuwacza.
5) Aby pobrać krew, nacisnąć przycisk zwalniający, wysunie się lancet. Odgłos kliknięcia wskaże, iż punkcja została zakończona.
6) Ostrożnie nacisnąć nakłute miejsce, aby uzyskać próbkę krwi.
- Miejsce poboru ostrożnie wytrzeć gazą lub kawałkiem bawełnianej chusteczki, aby zatrzymać wypływ krwi.
7) Aby zatrzymać wypływ krwi, miejsce poboru ostrożnie wytrzeć gazą lub kawałkiem bawełnianej chusteczki.
8) Usunąć lancet. Po przesunięciu tulejki, przycisnąć przycisk spustowy aby wysunąć lancet do przodu.
9) Położyć nasadkę ochronną na twardą powierzchnię i wcisnąć w nią końcówkę nakł
uwacza.
Ostrzeżenie
Każdy lancet powinien zostać użyty tylko raz. Aby uniknąć zranienia lub zakażenia, usunąć lancet w bezpieczny sposób. Zużyte lancety jak i nakłuwacze nigdy nie mogą być używane do badaniu innych zwierząt lub ludzi. Należy zawsze używać nowych lancetów.
Pomiar poziomu cukru we krwi
1) Wprowadzić pasek testowy.
Wyjąć pasek testowy z buteleczki i natychmiast ją zamknąć. Wsunąć pasek do prowadnicy. Symbol "krwi" zacznie migotać na wyświetlaczu.
2) Klucz kodujący musi zgadzać z numerem na buteleczce z paskami oraz z numerem na wyświetlaczu LCD. Aby prawidłowo wprowadzić klucz kodujący do czytnika, należy sprawdzić kierunek jego wsuwania.
Wskazówka
Dla każdego gatunku zwierzęcia należy użyć odpowiedniego kodu – wg poniższej tabeli.
3) Pobrać próbkę krwi.
U psów i kotów należy uwzględnić opis instrukcji obsługi systemu CERA-PET™ lub skonsultować się z lekarzem weterynarii lub weterynarzem.
4) Nanieść próbkę krwi na pasek
Kiedy symbol „krew" zacznie migotać, nanieść kroplę krwi na absorbująca część paska, aż pole testowe zapełni się krwią.
- Po 2 minutach nieczynności glukometr wyłączy się automatycznie samoczynnie. Po 5 sekundach zliczania na glukometrze ukaże się wynik. Wynik zostanie automatycznie zapisany w pamięci wewnętrznej glukometru.
5) Wysunąć pasek z glukometru i wyrzucić go.
U psów i kotów należy uwzględnić opis instrukcji obsługi systemu CERA-PET™ lub skonsultować się z lekarzem weterynarii lub weterynarzem.
Wynik pomiaru
System pomiaru poziomu cukru we krwi CERA-PET™ pokazuje wyniki w przedziale 10~900 mg/dL (0.6~50.0 mmol/L).
* Prawidłowy poziom cukru we krwi
* Niski poziom cukru we krwi:
Jeśli wyniki testu wyniosą mniej niż 10 mg / dl (0,6 mmol / l) , na wyświetlaczu pojawi się symbol "Lo" ze wskazaniem na hipoglikemię (niedocukrzenie). Przy użyciu glukometru w warunkach domowych niedocukrzenie u psa i kota należy leczyć niezwłocznie według zaleceń lekarza weterynarii/ weterynarza.
* Wysoki poziom cukru we krwi:
Jeśli wyniki testu wyniosą więcej niż 900 mg/dL (50.0 mmol/L), na wyświetlaczu pojawi się symbol "HI" ze wskazaniem na hiperglikemię (przecukrzenie). Przy użyciu glukometru w warunkach domowych przecukrzenie u psa i kota należy leczyć niezwłocznie według zaleceń lekarza weterynarii/ weterynarza.
§ Niski lub wysoki poziom cukru we krwi może oznaczać potencjalnie poważny stan
medyczny. Jeśli poziom cukru jest nietypowo niski lub wysoki, albo jeśli zwierzę domowe wykazuje objawy niezgodne z wynikami, należy powtórzyć pomiar za pomocą nowych pasków. Wyniki pomiaru poziomu cukru we krwi u psa i kota niższe niż 65 mg/dL (3.6 mmol/L) i wyższe niż 250 mg/dL (13.9 mmol/L) należy traktować jako nietypowe.
Ograniczenia
* Działanie hematokrytu:
Poziom hematokrytu od 10% do 70% oraz powyżej może spowodować niedokładne wyniki pomiaru. Jeśli nieznany jest poziom hematokrytu u zwierzęcia domowego, należy skonsultować się z jego fachową (weterynaryjną) pomocą medyczną. Należy użyć wyłącznie świeżo pobranej pełnej krwi. Nie należy używać surowicy ani plazmy.
* Metabolity:
Przy prawidłowej gęstości krwi kwas askorbinowy nie ma znacznego wpływu na stężenie glukozy we krwi. Wysokie stężenie acetaminofenu, dopaminy, lewodopy, metyldopy oraz kwasu moczowego może spowodować niedokładne wyniki pomiaru. Wyniki pomiaru stężenia glukozy we krwi należy interpretować z ostrożnością.
*
Wysoko
ść
n.p.m.:
Użycie pasków testowych na wysokości do 13.200 stóp (4.000m. n.p.m.) nie ma wpływu na wyniki pomiaru.
* Temperatura działania:
Wysoka luba niska temperatura działania może wpłynąć na wyniki pomiaru. Temperatura powyżej 40℃ (104 ℉) lub poniżej 4℃ (39℉) mogłaby spowodować niedokładne wyniki.
Przechowywanie i obsługa
* Paski należy przechowywać w temperaturze 1℃~32℃ (34℉~90℉). Niewłaściwe przechowywanie pasków może być przyczyną fałszywych wyników pomiaru.
* Chronić przed promieniami słonecznymi.
* Nie przechowywać w otoczeniu wysokiej wilgotności powietrza.
* Nie przechowywać w otoczeniu środków wybielających lub produktów zawierających środki wybielające.
adne.
* Nie używać po upływie terminu ich zdatności. W innym wypadku wyniki pomiaru mogą być niedokł
* Po pierwszym otwarciu opakowania paski należy zużyć w 4 miesiące. Przy pierwszym otwarciu należy napisać na buteleczce termin upływu zdatności pasków.
* Nie dotykać pasków mokrymi lub brudnymi rękoma.
* Po wyjęciu paska , szczelnie zamknąć buteleczkę.
* Każdy pasek użyć bezpośrednio po wyjęciu z buteleczki.
* Paski przechowywać wyłącznie w oryginalnej buteleczce. Nie wolno przekładać pasków do nowej buteleczki lub innego pojemnika.
* Nie zginać, nie ciąć i nie przekształcać pasków.
* Pasków użyć wyłącznie jednorazowo. Nie używać pasków powtórnie.
* Przechowywać z dala od dzieci. Użycie produktu w innym niż przeznaczonym celu, wywołać może szkody lub obrażenia.
Uwaga
* Jeśli rozpoznane będą objawy niezgodne z wynikami badań krwi zwierzęcia domowego, a często występujące błędy w działaniu opisane w instrukcji obsługo zostaną usunięte, należy niezwłocznie zwrócić się do swojego lekarza weterynarii/ weterynarza.
* Zmiana terapii farmakologicznej bazującej na wynikach badań CERA-PET™ jest bez zgody oraz instrukcji lekarza weterynarii lub weterynarza nie wskazana
Cechy wydajności
Funkcjonowanie pasków testowych CERA-PET™ zostało przetestowane zarówno podczas badań laboratoryjnych jak i klinicznych. Zakres pomiarowy CERA-PET™ wynosi od 10 do 900 mg/dL i jest zależny od rodzaju glukometru.
* Dokładność
1) Test dokładności dla jednej serii analizy została oceniona podczas badań laboratoryjnych przy użyciu połączonych próbek krwi żylnej. W celu zagwarantowania dokładności testu, każda z próbek została zbadana 10 razy na sztukę.
2) Dokładność „dzień do dnia"
Test dokładności „dzień – do – dnia" został przeprowadzony na 2 próbkach glukozy , przygotowanych z roztworem kontrolnym. Każda próbka była badana 10 razy na dzień w ciągu 20 dni z użyciem 10 metrów wielokrotnymi ilościami.
Dokładność
Znaczenie symboli
Nur zur In-vitro Diagnostik – tylko do diagnostyki In vitro
Nicht wiederverwenden - nie używać ponownie
Bedienungsanleitung beachten - należy zapoznać się z instrukcją
Temperaturbegrenzung - ograniczenia zakresu temperatury
Verwendbar bis - termin ważności
Seriennummer – numer serii
Chargencode – kod urzędu
Katalognummer - numer katalogowy
Hersteller – producent
1) Home Monitoring of Blood Glucose Concentration in the Management of Diabetes MellitusHome, Compendium small anima Vol.23. No.6 June 2001: p544~575
2) Ettinger SJ, Feldman EC. Textbook of Veterinary Internal Medicine. Vol 2. WB Saunders Company. pp 1529-1534. 1995.
GREEN CROSS MEDIS
16, Jeongja 1-gil, Seonggeo-eup, Seobuk-gu, Cheonan-si, Chungcheong nam-do 31045, Korea.
Dystrybucja Polska: www.cera-pet.pl, Józefa Wybickiego 9a, 48-200 Prudnik, firstname.lastname@example.org | <urn:uuid:ce774bce-a10b-45db-a805-936473558d81> | finepdfs | 1.259766 | CC-MAIN-2024-30 | https://cera-pet.pl/download/CERA-PET-PASKI.pdf | 2024-07-15T10:50:59+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514696.4/warc/CC-MAIN-20240715102030-20240715132030-00653.warc.gz | 149,962,992 | 0.999212 | 0.999958 | 0.999958 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2557,
5134,
7495,
10064,
12298,
13440
] | 1 | 0 |
Jadłospis od 22.11.2021 do 03.12.2021
Data
Śniadanie
Składniki/Alergeny
| Kawa inka, Kanapka: chleb razowy/ pszenny, masło, pasztet, bukiet warzyw | mleko, kawa inka, cukier trzcinowy, masło śmietankowe gluten, chleb razowy i pszenny, pasztet , pomidor, ogórek | Zupa wiosenna, chleb razowy/pszenny, kotlet mielony, kasza jęczmienna, surówka z buraków, herbata | porcje rosołowe, włoszczyzna, ziemniaki, śmietana, chleb razowy/ pszenny -gluten, mięso mielone z łopatki, buraki gotowane, kasza jęczmienna, herbata | | Budyń waniliowy, rurki, gruszka |
|---|---|---|---|---|---|
| | 300 kcal | | 800 kcal | | |
| Kawa inka z mlekiem Kanapka: chleb razowy/ pszenny, masło, jajko, bukiet warzyw | mleko, inka, masło śmietankowe, chleb razowy/ pszenny, jajka, ogórek, papryka | Zupa szczawiowa, chleb pszenny/razowy, filet z kurczaka w sosie porowym, marchewka tuszona, ryż, herbata owocowa | porcje rosołowe, śmietana, włoszczyzna, chleb razowy/pszenny- gluten, jajka, szczaw konserwowy, ziemniaki, filet z kurczaka, por, marchewka, ryż, herbata owocowa | | Mleko, ciasto z jabłkami własnego wypieku |
| | 360kcal | | 820kcal | | |
| Kawa inka Kanapka: chleb razowy/chleb pszenny, masło, wędlina, papryka, pomidor | mleko, inka, chleb razowy/pszenny, masło śmietankowe, wędlina, papryka, pomidor | Zupa pieczarkowa z makaronem, chleb razowy/pszenny, bigos, ziemniaki, herbata zielona | | porcje rosołowe, | Mleko, kisiel, ciastka chałowe, słupki z marchewki |
| | | | | śmietana, włoszczyzna, | |
| | | | | pieczarki, makaron – | |
| | | | | gluten, chleb razowy/ | |
| | | | | pszenny -gluten, kapusta, | |
| | | | | łopatka wieprzowa, | |
| | | | | ziemniaki, herbata zielona | |
| | 360 kcal | | 860kcal | 860kcal | |
| Kawa inka z mlekiem Kawa inka mlekiem, bułka z serem, słupki z marchewki | mleko, kawa inka, cukier trzcinowy, mąka-gluten, jajka, twaróg, marchewka | Zupa fasolowa z pęczakiem, chleb razowy/ pszenny, makaron z serem, woda z cytryną, mandarynka | | porcje rosołowe, | Mleko, płatki chocapic, jabłko |
| | | | | śmietana, włoszczyzna, | |
| | | | | chleb razowy i pszenny - | |
| | | | | gluten, fasola, pęczak, | |
| | | | | makaron -gluten, twaróg, | |
| | | | | cytryna | |
Obiad
Składniki/Alergeny
Podwieczorek
Składniki/
Alergeny mąkaWartość
310 kcal
850kcal
280kcal kaloryczna
, cukier,
| | | 300 kcal | | | | 790 kcal | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Kakao, Kanapka: chleb razowy/ pszenny, masło, polędwica wieprzowa, bukiet warzyw | | | mleko, cukier | Zupa ruski barszcz, chleb razowy/pszenny, spaghetti, woda z cytryną, jabłko | | porcje rosołowe, śmietana, włoszczyzna, chleb razowy/ pszenny - gluten, kapusta, ziemniaki, makaron -gluten, mięso mielone z łopatki, sos boloński, cytryna, jabłko | | Kasza manna z dżemem, pałeczki kukurydziane, mandarynka |
| | | | trzcinowy, chleb | | | | | |
| | | | razowy/ pszenny – | | | | | |
| | | | gluten, masło | | | | | |
| | | | śmietankowe, | | | | | |
| | | | polędwica, | | | | | |
| | | | wieprzowa, ogórek, | | | | | |
| | | | papryka | | | | | |
| | | 350 kcal | 350 kcal | | | 920kcal | | |
| Kakao, Kanapka: chleb razowy/ pszenny ,ser żółty, masło, ogórek konserwowy | | mleko, kakao, cukier trzcinowy, masło śmietankowe, mąka -gluten, ser żółty, ogórek konserwowy | | Zupa neopolitańska, chleb razowy/pszenny, roladki drobiowe tuszone w sosie, kasza bulgur, surówka wielowarzywna, herbata | | | porcje rosołowe, | Deser jogurtowo bananowy, flipsy |
| | | | | | | | śmietana, włoszczyzna, | |
| | | | | | | | chleb razowy i pszenny, | |
| | | | | | | | gluten, serki topione, | |
| | | | | | | | makaron, szczypior, filet z | |
| | | | | | | | kurczaka, kasza bulgur, | |
| | | | | | | | kapusta biała, kapusta | |
| | | | | | | | czerwona, pomidor, | |
| | | | | | | | ogórek, marchew, | |
| | | | | | | | majonez, herbata | |
| | | 340 kcal | | | | 750 kcal | 750 kcal | |
| | Kawa inka z mlekiem | mleko, kawa inka, cukier trzcinowy, masło śmietankowe, chleb razowy/ pszenny -gluten, | | | Zupa pomidorowa z | porcje rosołowe, śmietana, włoszczyzna, chleb razowy i pszenny - gluten, mięso mielone z łopatki, ryż, twaróg, jajka, | | Mleko, kołacz z serem, słupki z marchewki |
| | Kanapka: chleb | | | | mięsem i ryżem, chleb | | | |
| | razowy/ pszenny, | | | | razowy/pszenny, | | | |
| | wędlina, masło, | | | | serniczki, jabłko, woda z | | | |
| | bukiet warzyw | | | | cytryną | | | |
| | | wędlina, ogórek, | | | jabłko | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | papryka | | | | |
| | 360 kcal | 360 kcal | | 900 kcal | 900 kcal | |
| Kawa inka z mlekiem Kanapka: chleb razowy/ pszenny twarożek ze szczypiorkiem i rzodkiewką | mleko, cukier trzcinowy, masło śmietankowe, mąka- gluten, twarożek, szczypior, rzodkiewka | | Zupa marchewkowa z makaronem, chleb razowy/pszenny gołąbki, ziemniaki, herbata zielona | | porcje rosołowe, | Mleko, pączki własny wypiek, gruszka |
| | | | | | śmietana, włoszczyzna, | |
| | | | | | marchewka, makaron, | |
| | | | | | chleb razowy i pszenny - | |
| | | | | | gluten, kapusta biała, | |
| | | | | | mięso mielone z łopatki, | |
| | | | | | koncentrat pomidorowy, | |
| | | | | | herbata zielona | |
| | 290 kcal | | | 810 kcal | 810 kcal | |
| Kawa inka z mlekiem Kawa inka z mlekiem Kanapka: chleb razowy/ pszenny, wędlina, masło śmietankowe, bukiet warzyw | mleko, kawa inka, cukier trzcinowy, masło śmietankowe chleb razowy/ pszenny - gluten, wędlina pomidor, ogórek | | Zupa biały barszcz, ryba z ananasem, ziemniaki, chleb razowy/pszenny, herbata | | porcje rosołowe, | Mleko, wafle tortowe z marmoladą, jabłko |
| | | | | | śmietana, włoszczyzna, | |
| | | | | | chleb razowy i pszenny, | |
| | | | | | gluten, filet z miruny, | |
| | | | | | ziemniaki, ananas, | |
| | | | | | marchewka, cebula, | |
| | | | | | koncentrat pomidorowy, | |
| | | | | | herbata | |
| | | | | | 780 kcal | | | <urn:uuid:cc332eca-70d5-4dfc-a23b-e6e8efb83967> | finepdfs | 1.874023 | CC-MAIN-2022-27 | http://szkolakrynki.pl/zss/wp-content/uploads/2021/11/jadlospis-22.11.-03.12..pdf | 2022-06-28T17:39:57+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103573995.30/warc/CC-MAIN-20220628173131-20220628203131-00638.warc.gz | 55,524,549 | 0.993351 | 0.9904 | 0.9904 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
2337,
4657,
6216
] | 1 | 0 |
ZP/DIM/Rb/8/2016
Wykonanie remontu i przebudowy w celu dostosowania do potrzeb muzealnych pomieszczeń przyziemia skrzydła zachodniego budynku poklasztornego Franciszkanów – budynku Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku położonego przy ul.Toruńskiej 1 w Gdańsku na terenie działki nr 142 obr.99.
..................................
ZATWIERDZAM
Sporządzili: Piotr Parol i Mariusz Grym
Gdańsk, dnia 12 października 2016
ZP/DIM/Rb/8/2016
Gdańsk, 12 października 2016 r.
SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA
w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. Nazwa zadania:
Wykonanie remontu i przebudowy w celu dostosowania do potrzeb muzealnych pomieszczeń przyziemia skrzydła zachodniego budynku poklasztornego Franciszkanów – budynku Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku położonego przy ul.Toruńskiej 1 w Gdańsku na terenie działki nr 142 obr.99.
I. Nazwa (firma) i adres zamawiającego:
Muzeum Narodowe w Gdańsku
Toruńska 1, 80-822 Gdańsk www.mng.gda.pl
email@example.com,
Pon. - Pt. 08.00 - 16.00
II. Tryb udzielenia zamówienia:
Postępowanie prowadzone jest w trybie przetargu nieograniczonego na podstawie art. 10 ust. 1 Ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2164 z późn. zmianami). Podstawa prawna opracowania specyfikacji istotnych warunków zamówienia:
1) Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz.
2164 z późn. zmianami).
2) Rozporządzenie Ministra Rozwoju z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (Dz. U. z 2016 r., poz. 1126)
3) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2015 r. w sprawie średniego kursu złotego w stosunku do euro stanowiącego podstawę przeliczania wartości zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2254)
III. Opis przedmiotu zamówienia:
1.Przedmiotem Zamówienia jest wykonanie inwestycji polegającej na remoncie i przebudowie celem dostosowania do potrzeb muzealnych pomieszczeń przyziemia skrzydła zachodniego budynku poklasztornego Franciszkanów – budynku głównego Muzeum Narodowego w Gdańsku położonego przy ul. Toruńskiej 1 w Gdańsku, zgodnie z dokumentacją projektową specyfikacją techniczną wykonania i odbioru robót (STWiOR) i decyzją pozwolenia na budowę nr WUiA.I.6740.1624-2.2016.4-KN.241205 wydaną przez Prezydenta Miasta Gdańska Realizacja przedmiotu Zamówienia będzie polegała w szczególności na wykonaniu:
a) robót rozbiórkowych,
b) instalacji sanitarnej i wodociągowej toalety,
c) instalacji ogrzewania podłogowego remontowanych pomieszczeń,
d) instalacji elektrycznych (gniazdowych, oświetleniowych),
e) instalacji niskoprądowych - systemów bezpieczeństwa,
f) montażu ślusarki drzwiowej o podwyższonej klasie odporności ogniowej,
g) wykonaniu posadzek betonowych,
h) wykonaniu posadzek z płytek ceramicznych,
i) wykonaniu sufitów podwieszanych,
j) wykonaniu okładzin ścian z płytek ceramicznych,
k) robót tynkarskich, powłok malarskich,
l) dostawy i montażu podnośnika dla osób niepełnosprawnych,
m) dostawy i montażu osprzętu systemów bezpieczeństwa,
n) dostawy i montażu osprzętu elektrycznego,
o) dostawy i montażu tzw., „białego montażu" w pomieszczeniu toalety,
p) prac konserwatorskich na żeliwnych kolumnach.
2.Wykonawca będzie wykonywał zamówienie na podstawie przedmiarów robót, projektów technicznych i specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót, wykonanych przez firmę 3JM Michał Bryłka ul.Toruńska 21C/2 82-500 Kwidzyn. W skład projektów wykonawczych wchodzą:
a) projekt architektoniczno-budowlany- załącznik nr 7,
b) projekt instalacji sanitarnej- załącznik nr 8,
c) projekt instalacji elektrycznej- załącznik nr 9,
d) projekt instalacji telekomunikacyjnej- załącznik nr 10,
e) program konserwatorski- załącznik nr 11,
f) projekt instalacji niskoprądowej- na podstawie art. 37 ust. 6 Ustawy Pzp Zamawiający nie zamieszcza na stronie internetowej projektuz uwagi na poufny charakter informacji w nim zawartych. Projekt instalacji niskoprądowej zostanie udostępniony na zasadach określonych w Rozdz. VI.6.
3.Wykonawca Roboty budowlane stanowiące przedmiot umowy, mogą być wykonywane w dni ustawowo wolne od pracy.
4.Warunki równoważności
a) Jeżeli Zamawiający określił w SIWZ wymagania z użyciem nazw własnych produktów lub marek producentów (znaki towarowe, patenty lub pochodzenie), to należy traktować wskazane produkty jako wzorcowe. W każdym takim przypadku Zamawiający dopuszcza dostarczenie produktów wzorcowych lub równoważnych, spełniających warunki równoważności. Każdorazowe użycie w projekcie słowa „typu" lub inne wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia uprawnia wykonawcę do zastosowania rozwiązania równoważnego (analogicznie jak przy użyciu sformułowania „lub równoważne"). W przypadku wskazania przez Zamawiającego norm technicznych, Zamawiający dopuszcza, aby oferowany produkt spełniał inne normy pod warunkiem zapewnienia spełnienia wszystkich cech, parametrów, wydajności i funkcjonalności
b) Wykonawca, który powołuje się na rozwiązania równoważne opisywanym przez Zamawiającego, jest obowiązany wykazać, że oferowane przez niego roboty budowlane spełniają wymagania określone przez Zamawiającego.
```
Kod CPV 45000000-7 Roboty budowlane 45111000-8 Roboty w zakresie burzenia, roboty ziemne 45262100-2 Roboty przy wznoszeniu rusztowań 45262400-5 Wnoszenie konstrukcji ze stali konstrukcyjnej 45262300-4 Betonowanie 45262500-6 Roboty murarskie i murowe 45300000-0 Roboty instalacyjne w budynkach 45310000-3 Roboty instalacyjne elektryczne 45400000-1 Roboty wykończeniowe w zakresie obiektów budowlanych
```
5. Liczba części zamówienia, na którą Wykonawca może złożyć ofertę: nie dotyczy
6. Maksymalna liczba części, na które zamówienie może zostać udzielone temu samemu Wykonawcy: nie dotyczy.
7. Kryteria lub zasady, które będą miały zastosowanie do ustalenia, które części zamówienia zostaną udzielone jednemu Wykonawcy, w przypadku wyboru jego oferty w większej niż maksymalna liczbie części: nie dotyczy
8. Zamawiający dopuszcza udział podwykonawcy w realizacji zamówienia.
8.1 Zamawiający żąda aby Wykonawca wskazał w formularzu ofertowym część zamówienia, której wykonanie zamierza powierzyć podwykonawcom i podał firmy podwykonawców.
8.2 W trakcie realizacji zamówienia Wykonawca może dokonać zmiany podwykonawcy.
Jeżeli zmiana albo rezygnacja z podwykonawcy dotyczy podmiotu, na którego zasoby wykonawca powoływał się, na zasadach określonych w art. 22a ust. 1 ustawy Pzp, w celu
wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu lub kryteriów selekcji, Wykonawca jest obowiązany wykazać zamawiającemu, że proponowany inny podwykonawca lub
Wykonawca samodzielnie spełnia je w stopniu nie mniejszym niż podwykonawca, na którego zasoby wykonawca powoływał się w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia.
8.3 Jeżeli powierzenie podwykonawcy wykonania części zamówienia na roboty budowlane lub usługi następuje w trakcie jego realizacji, Wykonawca na żądanie zamawiającego przedstawia oświadczenie, o którym mowa w art. 25a ust. 1 ustawy Pzp, lub oświadczenia lub dokumenty potwierdzające brak podstaw wykluczenia wobec tego podwykonawcy.
8.4 Jeżeli Zamawiający stwierdzi, że wobec danego podwykonawcy zachodzą podstawy wykluczenia, Wykonawca obowiązany jest zastąpić tego podwykonawcę lub zrezygnować z powierzenia wykonania części zamówienia podwykonawcy.
8.5 Te zasady stosuje się wobec dalszych podwykonawców.
8.6 Powierzenie wykonania części zamówienia podwykonawcom nie zwalnia Wykonawcy z odpowiedzialności za należyte wykonanie tego zamówienia.
9. Zamawiający nie dopuszcza możliwości składania ofert wariantowych.
10. Wykonawca przystępujący do postępowania obowiązany jest do wniesienia wadium w wysokości 5.000,00 zł (słownie: pięć tysięcy złotych 00/100).
10.1Wadium należy wnieść najpóźniej do upływu terminu składania ofert.
10.2. Wadium będzie wniesione w pieniądzu; poręczeniach bankowych lub poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że poręczenie kasy jest zawsze poręczeniem pieniężnym, gwarancjach bankowych; gwarancjach ubezpieczeniowych; poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości (Dz. U. 2014 , poz. 1804,oraz z 2015 r. poz 978 i 1240).
10.3. Wadium wnoszone w pieniądzu należy wpłacić przelewem na rachunek Muzeum Narodowego w Gdańsku, ul. Toruńska 1, 80-822 Gdańsk, w Banku Millenium nr 42 1160
2202 0000 0000 6412 1898, z podaniem tytułu „Wykonanie remontu i przebudowy budynku Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku, wadium - przetarg nieograniczony" . Chwilą wniesienia wadium jest data uznania rachunku zamawiającego. 10.4. W przypadku wadium wnoszonego w formie niepieniężnej oryginał dokumentu należy złożyć w opisanej kopercie wraz z ofertą, natomiast potwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię dołączyć do oferty.
10.5. Dokument poręczenia/gwarancyjny powinien przewidywać bezwarunkową, nieodwołalną i płatną na pierwsze żądanie utratę wadium na rzecz Zamawiającego w przypadkach określonych w ust. 6.
10.6. Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, jeżeli Wykonawca w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 3 i 3a, z przyczyn leżących po jego stronie, nie złożył oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1, oświadczenia, o którym mowa w art. 25a ust. 1, pełnomocnictw lub nie wyraził zgody na poprawienie omyłki, o której mowa w art. 87 ust. 2 pkt 3, co spowodowało brak możliwości wybrania oferty złożonej przez Wykonawcę jako najkorzystniejszej.
10.7. Zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, jeżeli Wykonawca, którego oferta została wybrana:
1) odmówił podpisania umowy w sprawie zamówienia publicznego na warunkach określonych w ofercie;
2) nie wniósł wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy;
3) zawarcie umowy w sprawie zamówienia publicznego stało się niemożliwe z przyczyn leżących po stronie Wykonawcy.
10.8. Wadium musi zabezpieczać ofertę w całym okresie związania ofertą, który wynosi 30 dni licząc od upływu terminu składania ofert.
11. Przed zawarciem umowy, Wykonawca, o którego oferta została wybrana zobowiązany będzie do wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy, w wysokości 10 % ceny całkowitej podanej w ofercie.
11.1 Zabezpieczenie może być wniesione w pieniądzu; poręczeniach bankowych lub poręczeniach spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, z tym że zobowiązanie kasy jest zawsze zobowiązaniem pieniężnym, gwarancjach bankowych, gwarancjach ubezpieczeniowych, poręczeniach udzielanych przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
11.2. Zabezpieczenie zostanie zwrócone wykonawcy w trybie określonym we wzorze umowy, stanowiącym załącznik do niniejszej specyfikacji.
12. Zamawiający nie przewiduje udzielenia zamówień, o których mowa w art. 67 ust. 1 pkt 6 i 7.
13. Zakres robót, którego wykonanie polegałoby na wykonywaniu pracy w sposób określony w art. 22 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r. poz. 1502, z późn. zm.) określony jest w następujących punktach przedmiaru robót:
a) robót budowlanych: pozycje przedmiaru 1-72, 75-107, 109-231;
b) robót elektrycznych: pozycje przedmiaru 1-40;
c) robót instalacyjnych: pozycje przedmiaru 1-81;
d) wykonania instalacji niskoprądowych: pozycje przedmiaru 1-50.
Na podstawie art. 29 ust. 3a ustawy Pzp Zamawiający wymaga:
1) wykonywania robót wymienionych w Rozdz. III pkt. 13 a,b,c,d wyłącznie przez osoby zatrudnione przez Wykonawcę na podstawie umowy o pracę oraz do przekazania przed podpisaniem niniejszej umowy imiennego wykazu osób wykonujących te roboty/prace, ze wskazaniem podstawy zatrudnienia, a także jego aktualizowania, Wykonawca na żądanie Zamawiającego przekaże do wglądu, pod rygorem wystąpienia o zapłatę kary umownej, w
wyznaczonym mu terminie, nie krótszym niż 2 dni robocze, dokumentów potwierdzających zatrudnienie osób wykonujących roboty wymienione w Rozdz. III pkt. 13 a,b,c,d na podstawie umowy o pracę (według wyboru Zamawiającego: zgłoszenia ZUA, umowy o pracę lub comiesięczne raporty RMUA), podobnie jeśli pracodawcą jest podwykonawca lub dalszy podwykonawca;
2) zapewnienia, w przypadku korzystania z podwykonawców, wykonywania robót wymienionych w Rozdz. III pkt. 13 a,b,c,d wyłącznie przez osoby zatrudnione przez podwykonawcę lub dalszego podwykonawcę na podstawie umowy o pracę;
3) zobowiązania podwykonawców lub dalszych podwykonawców do tego, aby czynności wymienione w Rozdz. III pkt. 13 a,b,c,d były wykonywane wyłącznie przez osoby zatrudnione przez nich na podstawie umowy o pracę.
14. Zamawiający nie przewiduje wymagań, o których mowa w art. 29 ust. 4 ustawy Pzp.
15. Wymagania, o których mowa w art. 29 ust. 5 ustawy Pzp zostały zawarte w dokumentacji projektowej wykonanej w oparciu o Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 02 Nr 75 poz. 690 z późn. zm.)
16. Zamawiający określił standardy jakościowe w projektach technicznych, STWiOR i przedmiarach robót.
17. Zamawiający nie przewiduje zawarcia umowy ramowej.
18. Zamawiający nie wprowadza wymogu osobistego wykonania przez Wykonawcę kluczowych części zamówienia.
IV. Warunki udziału w postępowaniu oraz podstawy wykluczenia, o których mowa w art. 24 ustawy Pzp:
1. O udzielenie zamówienie mogą ubiegać się wykonawcy, którzy:
1.1) nie podlegają wykluczeniu z postępowania o udzielenie zamówienia(Zamawiający może wykluczyć Wykonawcę na każdym etapie postępowania);
1.2) spełniają warunki udziału w postępowaniu, w zakresie określonym przez Zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu.
2. Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt. 2 oraz ust. 1b ustawy Pzp Zamawiający określa następujące warunki udziału w postępowaniu:
2.1) w zakresie kompetencji lub uprawnień do prowadzenia określonej działalności zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów
Wykonawca posiada Koncesję na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony mienia realizowanych w formie zabezpieczenia technicznego polegającego na montażu elektronicznych urządzeń i systemów alarmowych sygnalizujących zagrożenie chronionych osób i mienia oraz eksploatacji, konserwacji i naprawach w miejscach ich zainstalowania;
2.2) w zakresie sytuacji ekonomicznej lub finansowej
Zamawiający nie precyzuje w tym zakresie żadnych wymagań, których spełnianie Wykonawca byłby zobowiązany wykazać w sposób szczególny;
2.3) w zakresie zdolności technicznej lub zawodowej
2.3.a)Wykonawca wykaże, że w okresie ostatnich 5 lat, przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie wykonał co najmniej 2 (dwie) roboty budowlane w obiektach zabytkowych znajdujących się pod nadzorem właściwego lokalnego Konserwatora Zabytków o wartości nie mniejszej niż 250 000,00 zł brutto każda, oraz 1 (jedną) robotę budowlaną polegającą na wykonaniu systemu zabezpieczenia elektronicznego tj. systemu sygnalizacji włamania i napadu, systemu kontroli dostępu, systemu telewizji dozorowej w obiektach muzealnych lub
wystawienniczych wpisanych do Ewidencji Wojewody jako obiekty podlegające obowiązkowej ochronie przez bezpośrednią ochronę fizyczną i zabezpieczenia technicznego o wartości nie mniejszej niż 50 000,00 zł. brutto.
2.3.b) Dysponują lub będą dysponować kierownikiem budowy, posiadającym kwalifikacje do kierowania robotami budowlanymi przy zabytkach nieruchomych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 27 lipca 2011r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych, t.j.:
- uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej bez ograniczeń
- odbyła co najmniej 2-letnią praktykę zawodową na budowie przy zabytkach nieruchomych, wpisanych do rejestru zabytków lub w przypadku osoby zagranicznej posiadającą odpowiednią decyzję o uznaniu kwalifikacji zawodowych, albo prawo świadczenia usług transgranicznych.
Uwaga: Zamawiający uznaje uprawnienia budowlane w ww. zakresie uzyskane przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118, z późn. zm.), zgodnie z art. 104 tejże ustawy.
2.3.c) Dysponują lub będą dysponować osobą nadzorującą prace specjalistyczne związane z montażem systemu sygnalizacji włamania i kontroli dostępu, która jest wpisana do wykazu kwalifikowanego pracownika ochrony zabezpieczenia technicznego.
3. Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt.1 ustawy Pzp w postępowaniu mogą wziąć udział Wykonawcy , którzy nie podlegają wykluczeniu.
3.1) Z postępowania o udzielenie zamówienia publicznego wyklucza się Wykonawcę w okolicznościach o których mowa w art. 24 ust. 1 pkt. 12-23 ustawy.
3.2) Ponadto Zamawiający określa, że na podstawie art. 24 ust. 5 pkt. 1 ustawy wykluczy z postępowania o udzielenie zamówienia Wykonawcę:
3.2.1) w stosunku do którego otwarto likwidację, w zatwierdzonym przez sąd układzie w postępowaniu restrukturyzacyjnym jest przewidziane zaspokojenie wierzycieli przez likwidację jego majątku lub sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 332 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2015 r. poz. 978, 1259, 1513, 1830 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615) lub którego upadłość ogłoszono, z wyjątkiem wykonawcy, który po ogłoszeniu upadłości zawarł układ zatwierdzony prawomocnym postanowieniem sądu, jeżeli układ nie przewiduje zaspokojenia wierzycieli przez likwidację majątku upadłego, chyba że sąd zarządził likwidację jego majątku w trybie art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);
4. Zamawiający zgodnie z art.24aa. ustawy dokona najpierw oceny ofert, a następnie zbada czy Wykonawca , którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza, nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu.
5. Jeżeli Wykonawca, o którym mowa w pkt. 4 uchyla się od zawarcia umowy, zamawiający może zbadać, czy nie podlega wykluczeniu oraz czy spełnia warunki udziału w postępowaniu Wykonawca, który złożył ofertę najwyżej ocenioną z pozostałych ofert.
6. Zamawiający odrzuca ofertę jeżeli:
6.1) Jest niezgodną z ustawą.
6.2) Jej treść nie odpowiada treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia, z zastrzeżeniem art. 87 ust. 2 pkt. 3 Prawa zamówień publicznych.
6.3) Jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
6.4) Zawiera rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia.
6.5) Została złożona przez wykonawcę wykluczonego z udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia.
6.6) Zawiera błędy w obliczeniu ceny lub kosztu,
6.7) Wykonawca w terminie 3 dni od dnia doręczenia zawiadomienia nie zgodził się na poprawienie omyłki, o której mowa w art. 87 ust. 2 pkt. 3 Prawa zamówień publicznych.
6.8) Wykonawca nie wyraził zgody, o której mowa w art. 85 ust. 2, na przedłużenie terminu związania ofertą
6.9) Jej przyjęcie naruszałoby bezpieczeństwo publiczne lub istotny interes bezpieczeństwa państwa, a tego bezpieczeństwa lub interesu nie można zagwarantować w inny sposób. 6.10) Jest nieważna na podstawie odrębnych przepisów.
7. Ofertę wykonawcy wykluczonego uznaje się za odrzuconą.
V. Wykaz oświadczeń lub dokumentów, jakie mają dostarczyć wykonawcy w celu potwierdzenia spełnienia warunków udziału w postępowaniu oraz wskazujących na brak podstaw do wykluczenia:
1. W celu potwierdzenia, że wykonawca nie podlega wykluczeniu na podstawie art. 24 Prawa zamówień publicznych składa następujące dokumenty:
1.1) Odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu potwierdzenia braku podstaw wykluczenia na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp, wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo składania ofert z zastrzeżeniem art. 26 ust. ustawy Pzp
1.2) Dokumenty potwierdzające posiadanie uprawnień/pełnomocnictw osób składających ofertę, o ile nie wynika to z przedstawionych dokumentów rejestrowych.
1.3) Oświadczenie Wykonawcy o którym mowa w art. 25a ust 1 ustawy Pzp- załącznik nr 2 do SIWZ
Wykonawca powołujący się przy wykazywaniu spełniania warunków udziału w postępowaniu na zasoby innych podmiotów, które będą brały udział w realizacji części zamówienia, przedkłada także dokumenty dotyczące tego podmiotu w zakresie wymaganym dla Wykonawcy, określonym w punktach 1.1) i 1.2) oraz oświadczenie – załącznik 2a do SIWZ
2. Oświadczenie wykonawcy o przynależności albo braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej; w przypadku przynależności do tej samej grupy kapitałowej Wykonawca może złożyć wraz z oświadczeniem dokumenty bądź informacje potwierdzające, że powiązania z innym Wykonawcą nie prowadzą do zakłócenia konkurencji w postępowaniu-załącznik 2b do SIWZ.
3. Koncesja, zezwolenie, licencja lub dokument potwierdzający, że Wykonawca jest wpisany do jednego z rejestrów zawodowych lub handlowych, prowadzonych w państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania;
4. Wykaz robót budowlanych wykonanych nie wcześniej niż w okresie ostatnich 5 lat przed
upływem terminu składania ofert albo wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, wraz z podaniem ich rodzaju, wartości, daty, miejsca wykonania i podmiotów, na rzecz których roboty te zostały wykonane, z załączeniem dowodów określających czy te roboty budowlane zostały wykonane należycie, w szczególności informacji o tym czy roboty zostały wykonane zgodnie z przepisami prawa budowlanego i prawidłowo ukończone, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego roboty budowlane były wykonywane, a jeżeli z uzasadnionej przyczyny o obiektywnym charakterze wykonawca nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów – inne dokumentyzałącznik 3 do SIWZ;
5. Oświadczenie na temat wykształcenia i kwalifikacji zawodowych wykonawcy lub kadry kierowniczej wykonawcy- załącznik 4 do SIWZ
6. Wykaz osób, skierowanych przez wykonawcę do realizacji zamówienia publicznego, w szczególności odpowiedzialnych za świadczenie usług, kontrolę jakości lub kierowanie robotami budowlanymi, wraz z informacjami na temat ich kwalifikacji zawodowych, uprawnień, doświadczenia i wykształcenia niezbędnych do wykonania zamówienia publicznego, a także zakresu wykonywanych przez nie czynności oraz informacją o podstawie do dysponowania tymi osobami-załącznik 4 do SIWZ.
7. Postanowienia dotyczące składanych dokumentów:
7.1) Wraz z ofertą Wykonawca składa Oświadczenie Wykonawcy o którym mowa w art. 25a ust 1 ustawy- załącznik nr 2 do SIWZ
Wykonawca powołujący się przy wykazywaniu spełniania warunków udziału w postępowaniu na zasoby innych podmiotów, które będą brały udział w realizacji części zamówienia, przedkłada także dokumenty dotyczące tego podmiotu w zakresie wymaganym dla wykonawcy, oświadczenie – załącznik 2a do SIWZ
7.2) W terminie 3 dni od dnia zamieszczenia przez zamawiającego niezwłocznie po otwarciu ofert na stronie internetowej informacji dotyczącej kwoty jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, firm oraz adresów wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie; ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności zawartych w ofertach Wykonawca składa Oświadczenie wykonawcy o przynależności albo braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej-załącznik 2b do SIWZ
7.3) Na wezwanie Zamawiającego w ciągu 5 dni od dnia przesłania wezwania Wykonawca składa dokumenty i oświadczenia wymienione w punktach 1.1), 1.2), 3, 4, 5, 6.
7.4) Wyżej wymienione dokumenty mogą być złożone w formie oryginałów lub kserokopii potwierdzonych za zgodność przez Wykonawcę lub osobę / osoby uprawnione do podpisania oferty z dopiskiem "za zgodność z oryginałem".
7.5) Dokumenty sporządzone w języku obcym są składane wraz z tłumaczeniem na język polski, poświadczonym przez Wykonawcę.
8. Dokumenty podmiotów zagranicznych
Jeżeli wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, przedkłada:
informację z odpowiedniego rejestru albo, w przypadku braku takiego rejestru, inny równoważny dokument wydany przez właściwy organ sądowy lub administracyjny kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dotyczy informacja albo dokument, w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13, 14 i 21 oraz ust. 5 pkt 5 i 6 ustawy Pzp;
9. Wykonawcy występujący wspólnie.
9.1. Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia.
9.2. Wykonawcy występujący wspólnie ustanawiają pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego.
9.3. Wykonawcy, o których mowa w ust. 1, ponoszą solidarną odpowiedzialność za wykonanie umowy i wniesienie zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
10. Zamawiający dokona oceny spełnienia warunków udziału w postępowaniu zgodnie z formułą spełnia/niespełna na podstawie informacji zawartych w dostarczonych dokumentach i oświadczeniach wymaganych w SIWZ.
11. Na ofertę składają się następujące dokumenty i załączniki:
11.1) Formularz ofertowy - wypełniony i podpisany przez Wykonawcę.
11.2) Przedmiary robót- wypełnione zgodnie z zaleceniami zawartymi w Rozdz. X SIWZ i podpisane przez Wykonawcę
VI. Informacja o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z Wykonawcami oraz przekazywania oświadczeń lub dokumentów, a także wskazanie osób uprawnionych do porozumiewania się z Wykonawcami:
1. Komunikacja między Zamawiającym a Wykonawcami odbywa się zgodnie z wyborem Zamawiającego za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1113), osobiście, za pośrednictwem posłańca, faksu lub przy użyciu środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1030), przy czym:
a) oferta wraz z wymienionym w art. 25a ust. 1 ustawy oświadczeniem oraz pełnomocnictwa wnoszone są do Zamawiającego wyłącznie w formie pisemnej za pośrednictwem operatora pocztowego, osobiście lub za pośrednictwem posłańca;
b) Zamawiający dopuszcza możliwość składania oświadczeń, wniosków, zawiadomień oraz informacji za pośrednictwem faksu lub przy użyciu środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną - każda ze stron na żądanie drugiej strony niezwłocznie potwierdza fakt ich otrzymania;
Domniemywa się, że pismo wysłane przez Zamawiającego na numer faksu albo adres poczty e-mail podane przez Wykonawcę (np. w ofercie) zostało mu doręczone w sposób
umożliwiający zapoznanie się Wykonawcy z jego treścią, chyba że Wykonawca wezwany przez Zamawiającego do potwierdzenia otrzymania oświadczenia, wniosku, zawiadomienia
lub informacji, w sposób określony powyżej oświadczy, iż wyżej wskazanej wiadomości nie otrzymał. Adres Zamawiającego jest podany w pkt. I niniejszej specyfikacji istotnych
warunków zamówienia.
2. Osobą ze strony zamawiającego upoważnioną do kontaktowania się z wykonawcami jest:
Grażyna Opanowska Sekretariat Muzeum Narodowego w Gdańsku tel. : 58 301 70 61 wew. 229 godz. między 10.00 a 14.00 e-mail:firstname.lastname@example.org
3. Wykonawca może zwrócić się do Zamawiającego o wyjaśnienie treści niniejszej specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Zamawiający niezwłocznie jednakże nie później niż 2 dni przed upływem terminu składania ofert udziela wyjaśnień wszystkim wykonawcom, którzy otrzymali specyfikację istotnych warunków zamówienia, oraz zamieszcza je na stronie internetowej chyba, że wniosek o wyjaśnienie wpłynął do zamawiającego później niż do końca dnia, w którym upływa połowa wyznaczonego terminu do składania ofert.
4. Zamawiający przewiduje zorganizowanie zebrania z Wykonawcami w terminie 17 października 2016 r. o godzinie 11:00 w siedzibie Muzeum Narodowego w Gdańsku przy ul. Toruńskiej 1. Podczas zebrania Zamawiający udostępni projekt instalacji niskoprądowej, który stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa. Z uwagi na charakter projektu Zamawiający wymaga, aby osoba, której zostanie udostępniony ww. projekt posiadała zaświadczenie o wpisie na listę kwalifikowanego pracownika zabezpieczenia technicznego. Projekt może zostać udostępniony także w innym terminie po wcześniejszym zgłoszeniu w formie przewidzianej w Punkcie 1 tego rozdziału. Zamawiający zobowiązuje Wykonawcę do nieprzekazywania informacji uzyskanych w trakcie analizy projektu, osobom postronnym.
5. Nie udziela się żadnych ustnych i telefonicznych informacji, wyjaśnień czy odpowiedzi na kierowane do zamawiającego zapytania w sprawach wymagających zachowania pisemności postępowania.
8. Wszelkie modyfikacje, uzupełnienia i ustalenia oraz zmiany, w tym zmiany terminów, jak również pytania Wykonawców wraz z wyjaśnieniami stają się integralną częścią specyfikacji istotnych warunków zamówienia i będą wiążące przy składaniu ofert. Wszelkie prawa i zobowiązania wykonawcy odnośnie wcześniej ustalonych terminów będą podlegały nowemu terminowi.
VII. Termin związania ofertą:
Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert. Wykonawca pozostaje związany ofertą przez okres 30 dni od upływu terminu składania ofert. W uzasadnionych przypadkach, na co najmniej 3 dni przed upływem terminu związania ofertą zamawiający może tylko raz zwrócić się do wykonawców o wyrażenie zgody na przedłużenie tego terminu o oznaczony okres, nie dłuższy jednak niż 60 dni. Wykonawca może przedłużyć termin związania ofertą samodzielnie, zawiadamiając o tym zamawiającego.
VIII. Opis sposobu przygotowania oferty:
Przygotowanie oferty:
1) Wykonawca może złożyć jedną ofertę, w formie pisemnej, w języku polskim, pismem czytelnym.
2) Koszty związane z przygotowaniem oferty ponosi składający ofertę.
3) Oferta oraz wymagane formularze, zestawienia i wykazy składane wraz z ofertą wymagają podpisu osób uprawnionych do reprezentowania firmy w obrocie gospodarczym, zgodnie z aktem rejestracyjnym oraz przepisami prawa.
4) Oferta podpisana przez upoważnionego przedstawiciela wykonawcy wymaga załączenia właściwego pełnomocnictwa lub umocowania prawnego.
5) Oferta powinna zawierać wszystkie wymagane dokumenty, oświadczenia, załączniki i inne
dokumenty, o których mowa w treści niniejszej specyfikacji.
6) Dokumenty winny być sporządzone zgodnie z zaleceniami oraz przedstawionymi przez zamawiającego wzorcami (załącznikami), zawierać informacje i dane określone w tych dokumentach.
7) Poprawki w ofercie muszą być naniesione czytelnie oraz opatrzone podpisem osoby/ osób podpisującej ofertę.
8) Wszystkie strony oferty powinny być spięte (zszyte) w sposób trwały, zapobiegający możliwości dekompletacji zawartości oferty.
9) Wykonawca winien umieścić ofertę oraz wszystkie załączniki w zamkniętej kopercie zaadresowanej na Muzeum Narodowe w Gdańsku, ul. Toruńska 1, 80-822 Gdańsk. Na kopercie należy umieścić nazwę i adres wykonawcy, oraz napis:
„Wykonanie remontu i przebudowy budynku Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku." „nie otwierać przed 27-10-2016 r. godz. 12.00" Zamawiający nie ponosi odpowiedzialności za przypadkowe otwarcie oferty nie zabezpieczonej w powyższy sposób
IX. Miejsce i termin składania i otwarcia ofert:
Oferty należy składać do dnia 27-10-2016 r.
do godz. 11.30.
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Toruńska 1, pok. Nr 108 80-822 Gdańsk
Oferty zostaną otwarte dnia 27-10-2016 r. do godz. 12:00 w siedzibie zamawiającego – pokój nr 5 (sala kinowa).
X. Opis sposobu obliczenia ceny :
1.Cena oferty uwzględnia wszystkie zobowiązania, musi być podana w PLN cyfrowo i słownie, z wyodrębnieniem należnego podatku VAT - jeżeli występuje.
2.Cena podana w ofercie winna obejmować wszystkie koszty i składniki związane z wykonaniem zamówienia oraz warunkami stawianymi przez Zamawiającego.
3.Cena może być tylko jedna za oferowany przedmiot zamówienia, nie dopuszcza się wariantowości cen.
4.Cena nie ulega zmianie przez okres ważności oferty (związania ofertą).
5. Cena brutto podana w ofercie powinna być wyliczona po sporządzeniu kosztorysu ofertowego dołączonego do oferty, wykonanego w oparciu o dostarczoną przez zamawiającego dokumentację projektową z przedmiarem prac, w cenie powinien zostać uwzględniony podatek VAT w ustawowej wysokości.
6. Cena powinna obejmować koszty robót budowlanych, oraz ich dokumentacji, towarzyszących robót budowlanych, oraz wszelkich prac bez których wykonanie zamówienia byłoby niemożliwe, tj. wszelkie prace przygotowawcze, oznakowanie terenu, prace porządkowe, zagospodarowanie terenu prac, uporządkowanie terenu po zakończonych pracach, wszystkie podatki i opłaty, koszty ubezpieczenia, włączając w to:
a) koszty bezpośrednie, w tym:
- koszty wszelkiej robocizny do wykonania danej pozycji przedmiaru robót, obejmujące płace bezpośrednie, płace uzupełniające, koszty ubezpieczeń społecznych i podatki od płac, koszty materiałów podstawowych i pomocniczych do wykonania danej pozycji przedmiaru robót, obejmujące również koszty dostarczenia materiałów z miejsca ich zakupu bezpośrednio na stanowiska pracy lub na miejsca składowania,
- koszty zatrudnienia wszelkiego sprzętu, niezbędnego do wykonania danej pozycji przedmiaru robót, obejmujące również koszty jego sprowadzenia na teren prac, jego montażu i demontażu po zakończeniu prac,
b) koszty ogólne, w tym:
- koszty zatrudnienia przez Wykonawcę personelu, obejmujące wynagrodzenie tych pracowników nie zaliczane do płac bezpośrednich, wynagrodzenia uzupełniające, koszty ubezpieczeń społecznych i podatki od wynagrodzeń, wynagrodzenia bezosobowe, które według wykonawcy obciążają dane prace,
- koszty montażu i demontażu obiektów zaplecza tymczasowego,
- koszty bezpieczeństwa i higieny pracy, obejmujące koszty wykonania niezbędnych zabezpieczeń stanowisk roboczych i miejsc wykonywania prac,
- koszty badań jakości materiałów i prac przewidzianych w programie prac, z wyłączeniem badań i prób wykonywanych na dodatkowe żądanie zamawiającego,
- koszty ubezpieczeń majątkowych,
- koszty uporządkowania terenu prac,
- wszystkie inne, nie wymienione wyżej ogólne koszty, które mogą wystąpić w związku z wykonywaniem prac zgodnie z warunkami umowy oraz przepisami prawa,
c) ogólne koszty prowadzenia działalności gospodarczej przez wykonawcę:
- ryzyko obciążające wykonawcę i kalkulowany przez wykonawcę zysk;
- wszelkie inne koszty, opłaty i należności, związane z wykonywaniem prac, odpowiedzialnością materialną i zobowiązaniami wykonawcy wymienionymi lub wynikającymi z treści programu prac, warunków umowy oraz przepisów dotyczących wykonywania prac konserwatorskich i robót budowlanych.
7. Przedmiar robót powinien być odczytywany w powiązaniu z dokumentacją projektową, specyfikacją istotnych warunków zamówienia, umową. Jeżeli w dokumentacji projektowej występują wskazania materiałowe na producenta należy odczytywać je jako przykładowe, do wyceny można przyjąć rozwiązania równoważne odpowiadające ich parametrom technicznym.
8. Kosztorys ofertowy musi zawierać co najmniej dla każdej pozycji: numer pozycji, podstawę normatywną wyliczenia nakładów rzeczowych, opis pozycji, ilość i rodzaj jednostki, cenę jednostkową pozycji oraz wartość dla wszystkich jednostek pozycji.
9. Cena jednostkowa pozycji nie zawiera podatku VAT.
10. Pożądane jest aby kolumnę z wartościami pozycji podsumować po każdej części oraz końcowo.
11. Kwota końcowego podsumowania wszystkich wartości pozycji stanowi wartość kosztorysu ofertowego,
12. Ceny umieszczone przy poszczególnych pozycjach kosztorysu muszą obejmować koszty wszystkich następujących po sobie faz operacyjnych niezbędnych dla zapewnienia zgodności wykonania prac z dokumentacją składającą się na SIWZ, jeżeli w opisie z przedmiaru nie uwzględniono pewnych faz operacyjnych związanych z wykonaniem prac, koszty tych faz powinny być przez wykonawcę uwzględnione w cenach wpisanych przy istniejących pozycjach przedmiaru.
13. Kosztorys powinien zawierać stawki i ceny dla wszystkich pozycji przedmiaru dostarczonego przez Zamawiającego, jednak pozycje, dla których wykonawca nie wyszczególnił stawek i cen będą uważane za zawarte w innych stawkach i cenach wymienionych w przedmiarze i nie będą odrębnie opłacone przez zamawiającego po ich wykonaniu.
14. Jeżeli w przedmiarze nie uwzględniono pewnych robót uwidocznionych na rysunkach przekazanych wykonawcy, to koszty tych robót powinny być przez wykonawcę uwzględnione w cenach wpisanych przy istniejących pozycjach kosztorysu ofertowego.
15. Dane cenowe do kosztorysowania określone przez wykonawcę będą stałe przez cały okres obowiązywania umowy,
16. Wykonawca uprawniony jest do stosowania opustów tylko poprzez ich wkalkulowanie w ceny lub narzuty przyjęte i użyte przy kosztorysowym wyliczeniu ceny oferty.
17. Cenę za wykonanie przedmiotu zamówienia należy przedstawić w „Formularzu ofertowym" stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszej specyfikacji istotnych warunków zamówienia.
XI. Opis kryteriów, którymi zamawiający będzie się kierował przy wyborze oferty, wraz z podaniem znaczenia tych kryteriów i sposobu oceny ofert:
1. Zamawiający uzna oferty za spełniające wymagania i przyjmie do szczegółowego rozpatrywania, jeżeli:
1.1) Oferta, spełnia wymagania określone niniejszą specyfikacją.
1.2) Oferta została złożona, w określonym przez Zamawiającego terminie.
1.3) Wykonawca przedstawił ofertę zgodną co do treści z wymaganiami Zamawiającego.
2. Wybór oferty zostanie dokonany w oparciu o przyjęte w niniejszym postępowaniu kryteria: cena 100%
Zastosowane wzory do obliczenia punktowego dla poszczególnych kryteriów.
Nazwa kryterium – cena- 100%
Sposób oceny Pkc=Cn/Cbx100% (waga punktowa dla kryterium cena)
Pkc- ilość punktów dla kryterium cena
Cn najniższa oferowana cena brutto
Cb- cena brutto oferty badanej
Oferta, która przedstawia najniższą cenę otrzyma najwyższą liczbę punktów. Pozostałym ofertom, przypisana zostanie odpowiednio mniejsza (proporcjonalnie mniejsza) liczba punktów.
Wynik będzie traktowany jako wartość punktowa oferty według wzoru:
Pkc=Cn/Cbx100%
3. Realizacja zamówienia, części stanowiącej oddzielne zadanie zostanie powierzona Wykonawcy, który zaoferuje najkorzystniejszą ofertę.
4. Jeżeli wybór oferty najkorzystniejszej będzie niemożliwy, z uwagi na fakt, że zostały złożone oferty o takiej samej cenie, zamawiający wzywa Wykonawców, którzy złożyli te oferty, do złożenia w terminie określonym przez Zamawiającego ofert dodatkowych. Wykonawcy składając oferty dodatkowe, nie mogą zaoferować cen wyższych niż zaoferowane w złożonych ofertach.
5. Zamawiający dla potrzeb oceny oferty, której wybór prowadziłby do powstania obowiązku podatkowego dla zamawiającego, zgodnie z przepisami o podatku od towarów i usług w zakresie dotyczącym wewnątrz wspólnotowego nabycia towarów, doliczy do przedstawionej w niej ceny należny podatek od towarów i usług zgodnie z obowiązującymi w przedmiocie zamówienia przepisami prawa.
XII. Informacja o formalnościach, jakie powinny zostać dopełnione po wyborze oferty w celu zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego:
1. Umowa w sprawie realizacji zamówienia publicznego zawarta zostanie z uwzględnieniem postanowień wynikających z treści niniejszej SIWZ oraz danych zawartych w ofercie.
2. Zamawiający podpisze umowę z Wykonawcą, który przedłoży najkorzystniejszą ofertę.
3. Zamawiający niezwłocznie po wyborze najkorzystniejszej oferty zawiadomi Wykonawców podając w szczególności:
3.1) Nazwę (firmę) i adres Wykonawcy, którego ofertę wybrano, oraz uzasadnienie jej wyboru, a także nazwy (firmy), siedziby i adresy Wykonawców, którzy złożyli oferty wraz ze streszczeniem oceny i porównania złożonych ofert zawierającym punktację przyznaną ofertom w każdym kryterium oceny ofert i łączną punktację.
3.2) Uzasadnienie faktyczne i prawne wykluczenia wykonawców, jeżeli takie będzie miało miejsce.
3.3) Uzasadnienie faktyczne i prawne odrzucenia ofert, jeżeli takie będzie miało miejsce.
4. Zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty zostanie:
4.1) Zamieszczone w siedzibie Zamawiającego poprzez wywieszenie informacji na tablicy ogłoszeń.
4.2) Zamieszczone na stronach internetowych Zamawiającego.
5. O unieważnieniu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego Zamawiający zawiadomi równocześnie wszystkich Wykonawców, którzy:
5.1) Ubiegali się o udzielenie zamówienia - w przypadku unieważnienia postępowania przed upływem terminu składania ofert.
5.2) Złożyli oferty - w przypadku unieważnienia postępowania po upływie terminu składania ofert podając uzasadnienie faktyczne i prawne.
6. W przypadku unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia, Zamawiający na wniosek Wykonawcy, który ubiegał się o udzielenie zamówienia, zawiadomi o wszczęciu kolejnego postępowania, które dotyczy tego samego przedmiotu zamówienia lub obejmuje ten sam przedmiot zamówienia.
7. Umowa zostanie zawarta w formie pisemnej po upływie terminu przewidzianego w ustawie Pzp. O miejscu i terminie podpisania umowy Zamawiający powiadomi wybranego Wykonawcę.
8. Termin realizacji zamówienia: 27.12.2016r.
9.Wykonawca dostarczy następujące dokumenty:
9.1. Dokument potwierdzający ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, na sumę ubezpieczenia co najmniej 500.000,00 zł.
9.2. Zaświadczenie o wpisie na listę kwalifikowanego pracownika zabezpieczenia technicznego
9.3 Dokument potwierdzający uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej bez ograniczeń (w przypadku osoby zagranicznej posiadającą odpowiednią decyzję o uznaniu kwalifikacji zawodowych, albo prawo świadczenia usług trans granicznych).
9.4 Oświadczenie, że osoba odbyła co najmniej 2-letnią praktykę zawodową na budowie przy zabytkach nieruchomych, wpisanych do rejestru zabytków.
XIII. Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy:
1. Postanowienia umowy zawarto we wzorze umowy, który stanowi załącznik numer 5 do SIWZ
2. Zmiany zawartej umowy będą wymagały pisemnego aneksu, w zakresie ustalonym w załączonym do SIWZ wzorze umowy. Istotne zmiany umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru Wykonawcy mogą dotyczyć mogą dotyczyć:
1) wynagrodzenia Wykonawcy,
2) warunków płatności,
3) terminu realizacji zamówienia,
4) zakresu prac w stopniu nie wykraczającym poza określenie przedmiotu zamówienia
zawarte w SIWZ,
5) technologii, sposobu wykonywania prac,
6) zmiany osób uczestniczących w wykonywaniu zamówienia po stronie Wykonawcy i osób nadzorujących wykonanie zamówienia po stronie Zamawiającego,
7) aktualizacji rozwiązań z uwagi na postęp techniczny lub zmiany obowiązujących przepisów.
3. Zmiany, o których mowa w ust. 2 mogą być dokonane w przypadku:
1) wystąpienia konieczności wykonania prac zamiennych, wynikającej z:
a) niezbędnej zmiany technologii wykonania prac stwierdzonej przez inspektora nadzoru lub nadzór konserwatorski, albo autorski,
b) zmiany dokumentacji projektowej w przypadku konieczności zwiększenia bezpieczeństwa wykonania prac lub ich usprawnienia,
2) wystąpienia konieczności wykonania prac objętych przedmiotem zamówienia, ale nie przewidzianych w przedmiarze prac będącym podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, jeżeli prace te będą niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia
3) wystąpienia zdarzeń losowych mających charakter siły wyższej, które uzasadniają wprowadzenie zmian do umowy,
4) zlecenia wykonania prac dodatkowych lub zamiennych, które wymagają dodatkowego czasu na wykonanie zamówienia,
5) zmiany w programie prac konserwatorskich lub dokumentacji projektowej, wymagającej czasu do dostosowania się Wykonawcy do takiej zmiany,
6) opóźnienia zamawiającego w przekazaniu terenu prac, lub w zakresie dokonywania odbiorów,
7) zawieszenia prac przez Zamawiającego,
8) przedłużających się uzgodnień z Miejskim Konserwatorem Zabytków
9) rezygnacji z części prac, jeśli taka rezygnacja będzie niezbędna do prawidłowej realizacji przedmiotu umowy (zmniejszenie wynagrodzenia o wartość niewykonanych prac),
10) ustawowej zmiany stawki podatku od towarów i usług (VAT),
11) gdy wprowadzenie zmian dotyczących zakresu, technologii prac lub innych zaleci lub nakaże Miejski Konserwator Zabytków,
12) przedłużenia procedury przetargowej
3. Strona wnioskująca o zmianę umowy, przedkłada drugiej stronie pisemne uzasadnienie konieczności wprowadzenia zmian do umowy.
XIV. Pouczenie o środkach ochrony prawnej.
1. Środki ochrony prawnej określone w dziale VI ustawy Pzp przysługują wykonawcy, uczestnikowi konkursu, a także innemu podmiotowi, jeżeli ma lub miał interes w uzyskaniu danego zamówienia oraz poniósł lub może ponieść szkodę w wyniku naruszenia przez zamawiającego przepisów niniejszej ustawy.
2. Środki ochrony prawnej wobec ogłoszenia o zamówienia oraz specyfikacji istotnych warunków zamówienia przysługują również organizacjom wpisanym na listę, o której mowa w art. 154 pkt. 5 ustawy Pzp.
3. Odwołanie przysługuje wyłącznie od niezgodnej z przepisami ustawy czynności zamawiającego podjętej w postępowaniu o udzielenie zamówienia lub zaniechania czynności, do której zamawiający jest zobowiązany na podstawie ustawy.
4. Jeżeli wartość zamówienia jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8, ustawy Pzp odwołanie przysługuje wyłącznie wobec czynności:
4.1) Wyboru trybu negocjacji bez ogłoszenia, zamówienia z wolnej ręki lub zapytania o cenę.
4.2) Określenia warunków udziału w postępowaniu.
4.3) Wykluczenia odwołującego z postępowania o udzielenie zamówienia.
4.4) Odrzucenia oferty odwołującego.
4.5) Opisu przedmiotu zamówieni
4.6) Wyboru najkorzystniejszej oferty
5. Odwołanie powinno wskazywać czynność lub zaniechanie czynności zamawiającego, której zarzuca się niezgodność z przepisami ustawy, zawierać zwięzłe przedstawienie zarzutów, określać żądanie oraz wskazywać okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające wniesienie odwołania.
6. Odwołanie wnosi się do Prezesa Izby w formie pisemnej lub w postaci elektronicznej podpisane bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu lub równoważnego środka, spełniającego wymagania dla tego rodzaju podpisu .
7. Odwołujący przesyła kopię odwołania zamawiającemu przed upływem terminu do wniesienia odwołania w taki sposób, aby mógł on zapoznać się z jego treścią przed upływem tego terminu. Domniemywa się, iż zamawiający mógł zapoznać się z treścią odwołania przed upływem terminu do jego wniesienia, jeżeli przesłanie jego kopii nastąpiło przed upływem terminu do jego wniesienia przy użyciu środków komunikacji elektronicznej.
8. Wykonawca lub uczestnik konkursu może w terminie przewidzianym do wniesienia odwołania poinformować zamawiającego o niezgodnej z przepisami ustawy czynności podjętej przez niego lub zaniechaniu czynności, do której jest on zobowiązany na podstawie ustawy, na które nie przysługuje odwołanie na podstawie pkt.4.
9. W przypadku uznania zasadności przekazanej informacji Zamawiający powtarza czynność albo dokonuje czynności zaniechanej, informując o tym Wykonawców w sposób przewidziany w ustawie dla tej czynności.
10. Na czynności, o których mowa w pkt. 9, nie przysługuje odwołanie, z zastrzeżeniem pkt.4.
11. Odwołanie wnosi się:
11.1) W terminie 10 dni od dnia przesłania informacji o czynności Zamawiającego stanowiącej podstawę jego wniesienia – jeżeli zostały przesłane w sposób określony w art. 27 ust. 2, albo w terminie 15 dni – jeżeli zostały przesłane w inny sposób – w przypadku gdy wartość zamówienia jest równa lub przekracza kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8.
11.2) W terminie 5 dni od dnia przesłania informacji o czynności Zamawiającego stanowiącej podstawę jego wniesienia – jeżeli zostały przesłane w sposób określony w art. 180 ust. 5 zdanie drugie, albo w terminie 10 dni – jeżeli zostały przesłane w inny sposób – w przypadku gdy wartość zamówienia jest mniejsza niż kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8.
XV. Postanowienia końcowe:
1. Uczestnicy postępowania mają prawo wglądu do treści protokołu postępowania, ofert od chwili ich otwarcia w trakcie prowadzonego postępowania z wyjątkiem dokumentów stanowiących załączniki do protokołu (jawne po zakończeniu postępowania) oraz stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji zastrzeżonych przez uczestników postępowania.
2. Udostępnienie zainteresowanym odbywać się będzie wg poniższych zasad:
- Zamawiający udostępnia wskazane dokumenty po złożeniu pisemnego wniosku;
- Przekazanie protokołu lub załączników następuje przy użyciu środków komunikacji elektronicznej
-W przypadku protokołu lub załączników sporządzonych w postaci papierowej, jeżeli z przyczyn technicznych znacząco utrudnione jest udostępnienie tych dokumentów przy użyciu środków komunikacji elektronicznej, w szczególności z uwagi na ilość żądanych do udostępnienia dokumentów, Zamawiający informuje o tym wnioskodawcę i wskazuje sposób, w jaki mogą być one udostępnione;
- Zamawiający wyznaczy członka komisji, w którego obecności udostępnione zostaną dokumenty;
- udostępnienie może mieć miejsce w siedzibie Zamawiającego oraz w czasie godzin jego urzędowania.
3. W sprawach nieuregulowanych zastosowanie mają przepisy ustawy Prawo zamówień publicznych oraz Kodeks Cywilny.
XVI. Załączniki:
Załączniki składające się na integralną cześć specyfikacji:
Formularz ofertowy załącznik nr 1
Oświadczenia wykonawcy załącznik nr 2,2a, 2b
Wykaz wykonanych robót załącznik nr 3
Wykaz osób załącznik nr 4
Wzór umowy załącznik nr 5
Specyfikacja Techniczna Wykonania i Odbioru Robót-STWiOR- załącznik nr 6
Projekt architektoniczno-budowlany- załącznik nr 7,
Projekt instalacji sanitarnej- załącznik nr 8,
Projekt instalacji elektrycznej- załącznik nr 9,
Projekt instalacji telekomunikacyjnej- załącznik nr 10,
Program konserwatorski- załącznik nr 11,
Specyfikacja techniczna i zestawienie sprzętu systemów zabezpieczenia elektronicznego- załącznik nr 12
Przedmiar robót, roboty budowlane – załącznik nr 13
Przedmiar robót, instalacje sanitarne – załącznik nr 14
Przedmiar robót, instalacje elektryczne – załącznik nr 15
Przedmiar robót, instalacje niskoprądowe – załącznik nr 16
____________________________________
Kierownik Zamawiającego
OFERTA
na
wykonanie remontu i przebudowy budynku Oddziału Sztuki Dawnej Muzeum Narodowego w Gdańsku.
…………………………………………………………………………….………………………
nazwa firmy
………………………………………………………………………………………………………………….
adres
………………………………………………………………………………………………….………………
Regon
………………………………………………………………………………………………………………..…
telefon, faks, e-mail
1. W odpowiedzi na zaproszenie do złożenia ofert w trybie przetargu nieograniczonego oferuję/oferujemy spełnienie przedmiotu zamówienia za cenę:
stawka netto ............................................. zł podatek VAT - ......................................... zł
stawka brutto - ....................................... zł
(słownie brutto.............................................................................................................................)
2. Zamówienie wykonam w terminie: 27.12.2016r.
3. Termin płatności do 14 dni od dnia doręczenia Zamawiającemu prawidłowo wystawionej faktury
4. Akceptuję wskazany w SIWZ czas związania ofertą – 30 dni od upływu terminu do składania ofert
5. Zamówienie wykonam: - samodzielnie/ przy pomocy podwykonawców*
6. Ofertę niniejszą składam na . . . . . . kolejno ponumerowanych stronach.
7. Do niniejszej oferty załączam wymagane w SIWZ dokumenty:
1). . . . . . . . . . . . . . . . . .
2). . . . . . . . . . . . . . . . .
3). . . . . . . . . . . . . . . . .
8. Realizując zamówienie przy pomocy podwykonawcy powierzę im następujące części zamówienia:
1). . . . . . . . . . . . . . . . . . …………………………………………………
Nazwa podwykonawcy zakres zamówienia realizowany przez podwykonawcę
2). . . . . . . . . . . . . . . . . ………………………………………………….
3). . . . . . . . . . . . . . . . . ………………………………………………….
.............................................................. ………………………………………..
miejscowość i data
podpis osoby/osób uprawnionej do reprezentowania Wykonawcy
*niepotrzebne skreślić, w przypadku podwykonawców na oddzielnej stronie zawrzeć informacje wymagane w Rozdz. III pkt 7 SIWZ - załącznik 2a
OŚWIADCZENIE O SPEŁNIENIU WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU O ZAMÓWIENIE PUBLICZNE
Nazwa wykonawcy ….............................................................................................. Adres wykonawcy ….............................................................................................. Miejscowość …............................................. Data …..........................
Oświadczam, że spełniam warunki udziału w postępowaniu określone przez zamawiającego Rozdziale IV specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ).
1) Oświadczam, że nie podlegam wykluczeniu z postępowania na podstawie art. 24 ust 1 pkt 12-23 ustawy Pzp.
2) Oświadczam, że nie podlegam wykluczeniu z postępowania na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 1 ustawy Pzp.
………………….……..….…….
(miejscowość)
, dnia …………….….……. r.
……………………………………………………
(podpis)
3) Oświadczam, że zachodzą w stosunku do mnie podstawy wykluczenia z postępowania na podstawie art. …………. ustawy Pzp (podać mającą zastosowanie podstawę wykluczenia spośród wymienionych w art. 24ust. 1 pkt 13-14, 16-20 lub art. 24 ust. 5 ustawy Pzp). Jednocześnie oświadczam, że w związku z ww. okolicznością, na podstawie art. 24 ust. 8 ustawy Pzp podjąłem następujące środki naprawcze:
…………………………………………………………………………………………………
……………………………………………….…
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………..
……………………………………………….
(data i czytelny podpis wykonawcy)
OŚWIADCZENIE
(WYPEŁNIĆ GDY ZACHODZI OKOLICZNOŚĆ ZWIĄZANA Z POLEGANIEM NA ZASOBACH INNYCH PODMIOTÓW):
Oświadczam, że w celu wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu, określonych przez Zamawiającego w Rozdz. IV specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ) polegam na zasobach następującego/-ych podmiotu/-ów:
…………………………………………………………, w następującym zakresie:
……………………………………………………….
…………………………………………………….….., w następującym zakresie:
………….………………………………………….
(wskazać podmiot/-y i określić odpowiedni zakres dla wskazanego/-ych podmiotu/-ów)
Do oświadczenia dołączam zobowiązanie wskazanego/wskazanych powyżej podmiotów do oddania mi do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia
………………….……..….…….
(miejscowość)
, dnia …………….….……. r.
……………………………………………………
(podpis)
OŚWIADCZENIE DOTYCZĄCE PODMIOTU, NA KTÓREGO ZASOBY POWOŁUJE SIĘ WYKONAWCA:
Oświadczam, że w stosunku do następującego/ych podmiotu/ów, na którego/ych zasoby powołuję się w niniejszym postępowaniu, tj.:
…………………………………………………………………….……………………………
…………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………
(podać pełną nazwę/firmę, adres, a także w zależności od podmiotu: NIP/PESEL, KRS/CEiDG)
nie zachodzą podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia.
………………….……..….…….
(miejscowość)
, dnia …………….….……. r.
……………………………………………………
(podpis)
[UWAGA: zastosować tylko wtedy, gdy zamawiający przewidział możliwość, o której mowa w art. 25a ust. 5 pkt 2 ustawy]
OŚWIADCZENIE DOTYCZĄCE PODWYKONAWCY NIEBĘDĄCEGO PODMIOTEM, NA KTÓREGO ZASOBYPOWOŁUJE SIĘ WYKONAWCA:
Oświadczam, że w stosunku do następującego/ych podmiotu/ów, będącego/ych podwykonawcą/ami:
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………
(podać pełną nazwę/firmę, adres, a także w zależności od podmiotu: NIP/PESEL, KRS/CEiDG)
nie zachodzą podstawy wykluczenia z postępowania o udzielenie zamówienia. ………………….……..….……. (miejscowość), dnia …………….….……. r. …………………………………………………… (podpis)
OŚWIADCZENIE DOTYCZĄCE PODANYCH INFORMACJI:
Oświadczam, że wszystkie informacje podane w powyższych oświadczeniach są aktualne i zgodne
z prawdą oraz zostały przedstawione z pełną świadomością konsekwencji wprowadzenia zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji.
………………….……..….…….
(miejscowość)
, dnia …………….….……. r.
……………………………………………………
Podpis.
UWAGA: Oświadczenie to wykonawca przekazuje zamawiającemu w terminie 3 dni od dnia zamieszczenia przez zamawiającego niezwłocznie po otwarciu ofert na stronie internetowej informacji dotyczącej kwoty jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, firm oraz adresów wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie; ceny, terminu wykonania zamówienia, okresu gwarancji i warunków płatności zawartych w ofertach.
MUZEUM NARODOWE W GDAŃSKU UL. TORUŃSKA 1 80-822 GDAŃSK
Nazwa wykonawcy …................................................
Adres wykonawcy …......................................................................
Przystępując do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego ZP/DIM/8/2016 prowadzonym przez Muzeum Narodowe w Gdańsku.
Oświadczam:
że nie należę do grupy kapitałowej*/ należę do grupy kapitałowej, ale żaden inny podmiot tej grupy kapitałowej nie bierze udziału w postępowaniu*/ należę do grupy kapitałowej i następujący podmiot(y) z tej samej grupy kapitałowej ubiegają się o udzielenie zamówienia (wymienić poniżej)*.
Grupa kapitałowa w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. O ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331, z późn. Zm.)
*niepotrzebne skreślić
W przypadku, gdy Wykonawca należy do tej samej grupy kapitałowej co inne podmioty ubiegające się o udzielenie zamówienia, należy wymienić podmioty wchodzące w skład grupy kapitałowej
………………………………
Nazwa
………………………………
nazwa
………………………………
nazwa
…...........................................
…......................................................................
miejscowość i data
podpis osoby/osób uprawnionej do reprezentowania wykonawcy
WYKAZ WYKONANYCH ROBÓT BUDOWLANYCH W CIĄGU OSTATNICH 5 LAT PRZED DNIEM OTWARCIA OFERT, A JEŻELI OKRES PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI JEST KRÓTSZY – W TYM OKRESIE
Do wykazu należy załączyć dokumenty potwierdzające, że wskazane roboty zostały wykonane należycie.
…...........................................
…............................................................................
miejscowość i data podpis i pieczęć osoby/osób uprawnionej do reprezentowania wykonawcy
WYKAZ OSÓB I PODMIOTÓW, KTÓRE BĘDĄ UCZESTNICZYĆ
W WYKONYWANIU ZAMÓWIENIA
Oświadczam, że wyżej wymienione osoby posiadają wykształcenie i kwalifikacje zawodowe niezbędne do realizacji zamówienia zgodne z wymaganiami Zamawiającego określonymi w Rozdz. IV pkt.2.3b i 2.3c SIWZ
.........................................
................................................................................
miejscowość i data podpis i pieczęć osoby/osób uprawnionej do reprezentowania uczestnika postępowania
UMOWA nr .......
Zawarta dnia ..........................2016 r, w Gdańsku, pomiędzy:
Muzeum Narodowym w Gdańsku z siedzibą przy ul. Toruńskiej 1 80 – 822 Gdańsk wpisanym do rejestru instytucji kultury Samorządu Województwa Pomorskiego pod nr RIK 5/99/2009, NIP 583-1013-769, REGON 000276660, reprezentowanym przez:
Dyrektora – Wojciecha Bonisławskiego
zwanym dalej Zamawiającym
a
…………………….
reprezentowaną/-ym przez ……………………………
zwaną/-ym dalej Wykonawcą,
Zgodnie z wynikiem przeprowadzonego na podstawie ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 2164, z późn. zm.) postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego nr ZP/DIM/Rb/8/2016. Strony zawierają umowę o następującej treści;
Przedmiot umowy
§ 1.
1. Przedmiotem niniejszej umowy jest wykonanie przez Wykonawcę inwestycji polegającej na remoncie i przebudowie celem dostosowania do potrzeb muzealnych pomieszczeń przyziemia skrzydła zachodniego budynku poklasztornego Franciszkanów.- budynku głównego Muzeum Narodowego w Gdańsku, Gdańsk ul. Toruńska 1 - zgodnie z ofertą Wykonawcy (załącznik nr 1), z dokumentacją projektową (załącznik nr 2),, specyfikacjami technicznymi wykonania i odbioru robót (STWiOR) (załącznik nr 3), i decyzją pozwolenia na budowę nr WUiA.I.6740.16242.2016.4-KN.241205 wydaną przez Prezydenta Miasta Gdańska (załącznik nr 4),.
2. Realizacja przedmiotu umowy będzie polegała w szczególności na wykonaniu:
1) robót rozbiórkowych,
2) instalacji sanitarnej i wodociągowej toalety,
3) instalacji ogrzewania podłogowego remontowanych pomieszczeń,
4) instalacji elektrycznych (gniazdowych, oświetleniowych),
5) instalacji niskoprądowych - systemów bezpieczeństwa,
6) montażu ślusarki drzwiowej o podwyższonej klasie odporności ogniowej,
7) wykonaniu posadzek betonowych,
8) wykonaniu posadzek z płytek ceramicznych,
9) wykonaniu sufitów podwieszanych,
10) wykonaniu okładzin ścian z płytek ceramicznych,
11) robót tynkarskich, powłok malarskich,
12) dostawy i montażu podnośnika dla osób niepełnosprawnych,
13) dostawy i montażu osprzętu systemów bezpieczeństwa,
14) dostawy i montażu osprzętu elektrycznego,
15) dostawy i montażu tzw., „białego montażu" w pomieszczeniu toalety,
16) prac konserwatorskich na żeliwnych kolumnach.
3 Zakres robót wymieniony w ust,2 będzie wykonany na podstawie przedmiarów robót (załącznik nr 6) i niżej wymienionych projektów branżowych:
1) projekt architektoniczno-budowlany,
2) projekt instalacji sanitarnej,
3) projekt instalacji elektrycznej,
4) projekt instalacji telekomunikacyjnej,
5) program konserwatorski(załącznik nr 5);
6) projekt instalacji niskoprądowej.
4 Szczegółowy zakres prac i robót oraz sposób ich wykonania określają, przekazane przez Zamawiającego: specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót (STWiOR) oraz dokumentacja projektowa wykonana przez firmę 3JM Michał Bryłka ul.Toruńska 21C/2 82-500 Kwidzyn.
5 Zgodnie z art. 29 ust. 3a ustawy Pzp Zamawiający wymaga aby osoby zatrudnione przez Wykonawcę lub podwykonawcę (także dalszego podwykonawcę) na podstawie umowy o pracę wykonywały roboty niezbędne do realizacji przedmiotu umowy w zakresie:
1) robót budowlanych: pozycje przedmiaru 1-72, 75-107, 109-231;
2) robót elektrycznych: pozycje przedmiaru 1-40;
3) robót instalacyjnych: pozycje przedmiaru 1-81;
4) wykonania instalacji niskoprądowych: pozycje przedmiaru 1-50.
6 Roboty budowlane stanowiące przedmiot umowy, mogą być wykonywane w dni ustawowo wolne od pracy.
7 Roboty należy prowadzić z poszanowaniem interesów osób trzecich, które w szczególności polega na:
1) ochronie Zamawiającego przed pozbawieniem możliwości korzystania z wody, kanalizacji, energii elektrycznej,
2) ochronie przed uciążliwościami powodowanymi przez hałas, wibracje,
3) ochronie przed zanieczyszczeniami powietrza, wody i gleby,
5. Budynek poklasztorny Franciszkanów (Gdańsk ul,Toruńska 1) wpisany jest do Rejestru Zabytków Województwa Pomorskiego - Nr 133 (dawny 367) Decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Gdańsku z dn. 1971-04-20, obiekt znajduje się ponadto pod szczególną ochroną , jako położony w obrębie obszaru XVII wiecznych obwarowań Gdańska - uznanego za Pomnik Historii, Decyzją Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej nr 415 z dn. 8.09.1994 r.
6. Sposób prowadzenia robót/prac powinien gwarantować spełnienie warunków:
1) Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2014 poz. 1446 z późn. zm.);
2) Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 2 września 2014 r. w sprawie zabezpieczania zbiorów muzeum przed pożarem, kradzieżą i innym niebezpieczeństwem grożącym ich zniszczeniem lub utratą (Dz.U. z 2014 poz. 1240);
3) Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. 2002 nr 75 poz. 690);
4) Ustawy z dnia 7 lipca 1994 r Prawo Budowlane (Dz. U. z 2013r., poz. 1409 ze zm.);
5) właściwych przepisów bhp i ppoż.
Obowiązki Zamawiającego
§ 2
Zamawiający zobowiązuje się do:
1) przekazania Wykonawcy protokolarnie terenu budowy;
2) wskazania Wykonawcy źródła poboru energii elektrycznej i wody, miejsca na składanie materiałów i na urządzenie zaplecza budowy;
3) zapewnienia nadzoru inwestorskiego;
4) przekazania kompletnej dokumentacji;
5) dokonania odbiorów;
6) zapłaty wynagrodzenia umownego za wykonanie przedmiotu umowy;
7) wykonania innych czynności wymienionych w umowie.
Obowiązki Wykonawcy
§ 3
1. Wykonawca odpowiada za właściwe i terminowe wykonanie robót, zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób i mienia przebywających na terenie prowadzonych robót oraz za stosowane metody organizacyjno - techniczne.
2. Od chwili rozpoczęcia robót, aż do terminu ustalonego w ostatecznym protokole odbioru wykonawca ponosi całkowitą odpowiedzialność za te roboty.
3. Wykonawca zapewni kierownictwo, personel, materiały, sprzęt i inne urządzenia niezbędne do wykonania robót.
4. Wykonawca zobowiązany jest do:
4) wykonywania robót wymienionych w § 1 ust.5 wyłącznie przez osoby zatrudnione przez Wykonawcę na podstawie umowy o pracę oraz do przekazania przed podpisaniem niniejszej umowy imiennego wykazu osób wykonujących te roboty/prace, ze wskazaniem podstawy zatrudnienia, a także jego aktualizowania, Wykonawca na żądanie Zamawiającego przekaże do wglądu, pod rygorem wystąpienia o zapłatę kary umownej, w wyznaczonym mu terminie, nie krótszym niż 2 dni robocze, dokumentów potwierdzających zatrudnienie osób wykonujących roboty wymienione w § 1 ust.5 na podstawie umowy o pracę (według wyboru Zamawiającego: zgłoszenia ZUA, umowy o pracę lub comiesięczne raporty RMUA), podobnie jeśli pracodawcą jest podwykonawca lub dalszy podwykonawca;
5) zapewnienia, w przypadku korzystania z podwykonawców, wykonywania robót wymienionych w § 1 ust.5 wyłącznie przez osoby zatrudnione przez podwykonawcę lub dalszego podwykonawcę na podstawie umowy o pracę;
6) zobowiązania podwykonawców lub dalszych podwykonawców do tego, aby czynności wymienione w § 1 ust.5 były wykonywane wyłącznie przez osoby zatrudnione przez nich na podstawie umowy o pracę.
5. Wykonawca zagwarantuje spełnienie wymagań bhp i ppoż. przy wykonywaniu robót.
6. Wykonawca zorganizuje zaplecze na czas robót i je zlikwiduje, na swój koszt.
Materiały
§ 4
1. Wszystkie materiały, urządzenia użyte do wykonania przedmiotu umowy powinny posiadać stosowne atesty i certyfikaty dopuszczające je do stosowania w budownictwie.
2. Zamawiający może polecić Wykonawcy niezwłocznie usunięcie z terenu budowy materiałów i urządzeń, nie spełniających wymagań określonych w niniejszym paragrafie. Roboty wykonane z użyciem materiałów i urządzeń, które nie zostały zaakceptowane przez Zamawiającego będą wykonane na własne ryzyko Wykonawcy.
3. Wykonawca obowiązany jest do zapewnienia warunków przechowywania, transportu i składowania materiałów, urządzeń i wyrobów zgodnie z wymaganiami i wytycznymi wybranego producenta lub dostawcy. Obowiązkiem wykonawcy jest kontrola jakości materiału lub wyrobu. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za jakość i prawidłowy stan wbudowanych wyrobów i materiałów do momentu odbioru i w okresie gwarancji.
Teren budowy § 5
1. Zamawiający przekaże Wykonawcy protokolarnie teren budowy, w terminie do 2 dni od daty podpisania umowy.
2. Od daty protokolarnego przejęcia terenu robót, do momentu odbioru końcowego wykonawca ponosi odpowiedzialność na zasadach ogólnych za wszystkie szkody wynikłe na tym terenie.
3. Wykonawca zorganizuje zaplecze budowy na własny koszt. Zamawiający nie zapewnia pomieszczeń magazynowych ani socjalnych dla potrzeb wykonawcy.
4. Wykonawca umożliwi wstęp na teren budowy pracownikom Zamawiającego, Inspektorowi nadzoru, organom nadzoru budowlanego i konserwatorskiego oraz udostępni im wszelkie informacje i dokumenty niezbędne do wykonywania ich zadań.
5. Wykonawca ograniczy swoje działania do terenu budowy oraz takich dodatkowych obszarów, jakie może uzgodnić z Zamawiającym jako teren roboczy. Wykonawca będzie prowadził roboty i dowoził materiały na plac budowy w sposób nie powodujący zabrudzenia terenów sąsiednich i ciągów komunikacyjnych.
6. Wykonawca zobowiązuje się zapewnić sukcesywny wywóz elementów pozostałych z rozbiórki, gruzu i innych odpadów budowlanych na wysypisko komunalne. W szczególności Wykonawca nie będzie okresowo składował odpadów na placu budowy.
7. Wykonawca zlikwiduje wszystkie roboty tymczasowe i zaplecze budowy po zakończonych robotach, uporządkuje terenu budowy i doprowadzi go do stanu nie gorszego od pierwotnego, w tym: usunie wszelkie uszkodzenia wynikłe w czasie prowadzenia robót, a nie występujące w momencie przekazania placu budowy, najpóźniej do dnia podpisania protokołu odbioru końcowego.
Dokumenty budowy
1. Dokumenty budowy stanowią:
1) projekt budowlany, STWiOR,
2) dziennik budowy,
3) protokoły odbiorów,
4) inne dokumenty związane z realizacją umowy.
2. Wykonawca będzie zobowiązany do wykonania dokumentacji odbiorowej i powykonawczej.
3. Wszystkie dokumenty budowy będą odpowiednio zabezpieczone i przechowywane przez Wykonawcę na terenie budowy i pozostaną pod jego opieką dopóki nie zostaną przejęte przez Zamawiającego. Personel Zamawiającego będzie miał prawo dostępu do wszystkich dokumentów budowy.
Podwykonawcy
§ 7
1. Wykonawca powierzy podwykonawcom wykonanie następujących robót budowlanych/prac stanowiących przedmiot umowy: ……………….………………………
2. W trakcie realizacji przedmiotu umowy Wykonawca może dokonać zmiany podwykonawcy.
3. Jeżeli zmiana albo rezygnacja z podwykonawcy dotyczy podmiotu, na którego zasoby Wykonawca powoływał się, na zasadach określonych w art. 22a ust. 1 ustawy Pzp., Wykonawca jest obowiązany wykazać Zamawiającemu, że proponowany inny podwykonawca lub Wykonawca samodzielnie spełnia je w stopniu nie mniejszym niż podwykonawca, na którego zasoby Wykonawca powoływał się w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia.
4. Jeżeli powierzenie podwykonawcy wykonania części przedmiotu umowy następuje w trakcie jego realizacji, Wykonawca na żądanie Zamawiającego przedstawia oświadczenie, o którym mowa w art. 25a ust. 1 ustawy Pzp, lub oświadczenia lub dokumenty potwierdzające brak podstaw wykluczenia wobec tego podwykonawcy.
5. Jeżeli Zamawiający stwierdzi, że wobec danego podwykonawcy zachodzą podstawy wykluczenia, Wykonawca obowiązany jest zastąpić tego podwykonawcę lub zrezygnować z powierzenia wykonania części przedmiotu umowy podwykonawcy.
6. Zamawiającemu przysługuje prawo żądania od Wykonawcy zmiany podwykonawcy, jeżeli ten realizuje przedmiot umowy w sposób wadliwy, niezgodny z umową lub przepisami prawa.
7. W przypadku powierzenia przedmiotu umowy w określonym zakresie podwykonawcom, Wykonawca za ich działania i zaniechania odpowiada tak jak za własne działania i zaniechania.
8. Wykonawca, podwykonawca lub dalszy podwykonawca zamówienia na roboty budowlane zamierzający zawrzeć umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, jest obowiązany, w trakcie realizacji zamówienia publicznego na roboty budowlane, do przedłożenia zamawiającemu projektu tej umowy lub projektu jej zmian, przy czym podwykonawca lub dalszy podwykonawca jest obowiązany dołączyć zgodę wykonawcy na zawarcie umowy o podwykonawstwo o treści zgodnej z projektem umowy.
9. Termin zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy przewidziany w umowie o podwykonawstwo nie może być dłuższy niż 30 dni od dnia doręczenia wykonawcy, podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy faktury lub rachunku, potwierdzających wykonanie zleconej podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy dostawy, usługi lub roboty budowlanej.
10. Zamawiający, w terminie do 14 dni, zgłasza w formie pisemnej zastrzeżenia do projektu umowy o podwykonawstwo lub projektu jej zmian, której przedmiotem są roboty budowlane:
1) niespełniającej wymagań określonych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia;
2) gdy przewiduje termin zapłaty wynagrodzenia dłuższy niż określony w ust. 5.
11. Niezgłoszenie w formie pisemnej zastrzeżeń do przedłożonego projektu umowy o podwykonawstwo, projektu jej zmian, której przedmiotem są roboty budowlane, w terminie do 14 dni, uważa się za akceptację projektu umowy przez Zmawiającego.
12. Wykonawca, podwykonawca lub dalszy podwykonawca zamówienia na roboty budowlane przedkłada Zamawiającemu poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię zawartej umowy o
podwykonawstwo lub jej zmian, której przedmiotem są roboty budowlane, w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia.
13. Zamawiający, w terminie do 14 dni, zgłasza w formie pisemnej sprzeciw do umowy o podwykonawstwo lub jej zmian, której przedmiotem są roboty budowlane, w przypadkach, o których mowa w ust. 6.
14. Niezgłoszenie w formie pisemnej sprzeciwu do przedłożonej umowy o podwykonawstwo lub jej zmian, której przedmiotem są roboty budowlane, w terminie do 14 dni, uważa się za akceptację umowy przez Zamawiającego.
15. Wykonawca, podwykonawca lub dalszy podwykonawca zamówienia na roboty budowlane przedkłada Zamawiającemu poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię zawartej umowy o podwykonawstwo o wartości większej niż 30.000 zł. , której przedmiotem są dostawy lub usługi lub jej zmian, w terminie do 7 dni od dnia jej zawarcia
16. W przypadku, o którym mowa w ust. 11, jeżeli termin zapłaty wynagrodzenia jest dłuższy niż określony w ust. 5, Zamawiający informuje o tym Wykonawcę i wzywa go do doprowadzenia do zmiany tej umowy w wyznaczonym terminie pod rygorem wystąpienia o zapłatę kary umownej określonej w § 20 ust.1 pkt 9 umowy.
17. Zapłata Wykonawcy wynagrodzenia, o którym mowa w § 17 ust.1 umowy uwarunkowana jest przedstawieniem przez niego dowodów potwierdzających zapłatę wymagalnego wynagrodzenia podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom. Wykonawca przedstawi dowody potwierdzające zapłatę w terminie do 3 dni roboczych od dokonania zapłaty podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom. Wykonawca zobowiązany jest dokonać zapłaty podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom w terminie określonym w ust. 5.
18. Zamawiający dokonuje bezpośredniej zapłaty wymagalnego wynagrodzenia przysługującego podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, który zawarł zaakceptowaną przez Zamawiającego umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, lub który zawarł przedłożoną Zamawiającemu umowę o podwykonawstwo, której przedmiotem są dostawy lub usługi, w przypadku uchylenia się od obowiązku zapłaty odpowiednio przez Wykonawcę, podwykonawcę lub dalszego podwykonawcę zamówienia na roboty budowlane.
19. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 14, dotyczy wyłącznie należności powstałych po zaakceptowaniu przez Zamawiającego umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane, lub po przedłożeniu Zamawiającemu poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są dostawy lub usługi.
20. Bezpośrednia zapłata obejmuje wyłącznie należne wynagrodzenie, bez odsetek, należnych podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy.
21. Przed dokonaniem bezpośredniej zapłaty Zamawiający jest obowiązany umożliwić Wykonawcy zgłoszenie pisemnych uwag dotyczących zasadności bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, o których mowa w ust. 14. Zamawiający informuje o terminie zgłaszania uwag, nie krótszym niż 7 dni od dnia doręczenia tej informacji.
22. W przypadku zgłoszenia uwag, o których mowa w ust. 18, w terminie wskazanym przez Zamawiającego, Zamawiający może:
1) nie dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, jeżeli Wykonawca wykaże niezasadność takiej zapłaty albo
2) złożyć do depozytu sądowego kwotę potrzebną na pokrycie wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszego podwykonawcy w przypadku istnienia zasadniczej wątpliwości Zamawiającego co do wysokości należnej zapłaty lub podmiotu, któremu płatność się należy, albo
3) dokonać bezpośredniej zapłaty wynagrodzenia podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, jeżeli podwykonawca lub dalszy podwykonawca wykaże zasadność takiej zapłaty.
23. W przypadku dokonania bezpośredniej zapłaty podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, o których mowa w ust. 14, Zamawiający potrąca kwotę wypłaconego wynagrodzenia z wynagrodzenia należnego Wykonawcy.
24. Konieczność wielokrotnego dokonywania bezpośredniej zapłaty podwykonawcy lub dalszemu podwykonawcy, o których mowa w ust. 14, lub konieczność dokonania bezpośrednich zapłat na sumę większą niż 5% wartości umowy w sprawie zamówienia publicznego może stanowić podstawę do odstąpienia od umowy w sprawie zamówienia publicznego przez Zamawiającego.
25. Przebywanie na terenie budowy i wykonywanie jakichkolwiek prac przez podwykonawców bez ważnej umowy zawartej zgodnie z zapisami niniejszego paragrafu jest zabronione i upoważnia Zamawiającego do odstąpienia od umowy z winy Wykonawcy.
Odpowiedzialność za wady
§ 8
1. Wykonawca ponosi wobec Zamawiającego odpowiedzialność z tytułu rękojmi za wady przedmiotu umowy przez okres 36 miesięcy od daty odbioru końcowego robót, na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.
2. Wykonawca udziela na przedmiot umowy gwarancji jakości za wady fizyczne zmniejszające wartość użytkową, techniczną i estetyczną wykonanych robót na okres 36 miesięcy.
3. Okres odpowiedzialności Wykonawcy wobec Zamawiającego z tytułu gwarancji jakości liczony jest od daty odbioru końcowego robót.
4. W okresie gwarancji Wykonawca obowiązany jest do nieodpłatnego usuwania wad ujawnionych po odbiorze końcowym.
5. O wykryciu wady w okresie gwarancji Zamawiający obowiązany jest zawiadomić Wykonawcę na piśmie. Strony uzgodnią protokolarnie sposób i termin usunięcia wady, zgodny z warunkami gwarancji.
6. Ustala się poniższe terminy usunięcia wad:
1) jeśli wada uniemożliwia zgodne z obowiązującymi przepisami użytkowanie obiektu – niezwłocznie,
2) w pozostałych przypadkach, w terminie uzgodnionym w protokole spisanym przy udziale obu stron, przy czym czas reakcji będzie nie dłuższy niż 5 dni od daty zgłoszenia wady.
7. Usunięcie wad powinno być stwierdzone protokolarnie.
8. W przypadku usunięcia przez Wykonawcę istotnej wady, lub wykonania wadliwej części robót budowlanych na nowo, termin gwarancji biegnie od chwili wykonania tych robót budowlanych lub usunięcia wad. W innych przypadkach termin gwarancji ulega przedłużeniu o czas, w ciągu którego wskutek wady przedmiotu objętego gwarancją Zamawiający z gwarancji nie mógł korzystać.
9. Nie podlegają uprawnieniom z tytułu gwarancji jakości wady powstałe na skutek:
1) normalnego zużycia obiektu lub jego części,
2) szkód wynikłych z winy Użytkownika,
3) siły wyższej.
10. Wykonawca jest odpowiedzialny za wszelkie szkody i straty, które spowodował w czasie prac nad usuwaniem wad.
11. W przypadku ujawnienia wad w przedmiocie zamówienia w trakcie realizacji robót Zamawiający ma prawo żądania ich usunięcia w określonym terminie na koszt Wykonawcy.
12. Jeżeli dla ustalenia zaistnienia wad niezbędne jest dokonanie prób, badań, odkryć lub ekspertyz, Zamawiający ma prawo polecić dokonanie tych czynności na koszt Wykonawcy.
13. W przypadku nie usunięcia wad w okresie gwarancji i rękojmi przez Wykonawcę w wyznaczonym przez Zamawiającego terminie, od chwili upływu tego terminu Wykonawca będzie pozostawał w zwłoce i podlegał z tego tytułu karom umownym, zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy
14. Jeżeli Wykonawca nie usunie wskazanej wady w terminie określonym przez Zamawiającego, Zamawiający ma prawo zlecić usuniecie takiej wady osobie trzeciej na koszt Wykonawcy, na co Wykonawca wyraża zgodę.
15. Wykonawca zapewni ustalenie w umowach z podwykonawcami takiego okresu odpowiedzialności za wady, aby nie był on krótszy od okresu odpowiedzialności za wady Wykonawcy wobec Zamawiającego z tytułu rękojmi za wady fizyczne i gwarancji udzielonej w niniejszej umowie.
16. W okresie gwarancji Wykonawca i Zamawiający zobowiązani są do pisemnego wzajemnego zawiadomienia w terminie 7 dni o:
1) zmianie siedziby lub nazwy firmy;
2) zmianie osób reprezentujących strony;
3) ogłoszeniu upadłości Wykonawcy;
4) wszczęciu postępowania układowego, w którym uczestniczy Wykonawca;
5) ogłoszeniu likwidacji firmy Wykonawcy;
6) zawieszeniu działalności firmy Wykonawcy.
Ubezpieczenie
§ 9
1. Wykonawca będzie zobowiązany do przedstawienia ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, na sumę ubezpieczenia co najmniej 500.000,00 zł, najpóźniej w dniu zawarcia niniejszej umowy, kopia polisy ubezpieczeniowej, stanowi załącznik nr 7 do niniejszej umowy.
2. Wykonawca zapewni ciągłość ubezpieczenia określonego w ust. 1, przez cały okres realizacji umowy. t.j. przynajmniej do dnia podpisania przez strony protokołu odbioru końcowego. W tym celu Wykonawca będzie przedkładał kolejne polisy ubezpieczenia Zamawiającemu w ciągu 7 dni od zakończenia ważności poprzedniej polisy.
3. Dodatkowo Wykonawca będzie dostarczał Zamawiającemu dowody zapłaty składek z tytułu ubezpieczenia określonego w niniejszym paragrafie, w ciągu 7 dni od upływu terminu ich wymagalności.
4. Zamawiający może odstąpić od umowy jeżeli Wykonawca nie zawrze lub nie utrzyma w mocy ubezpieczenia, o którym mowa w niniejszym paragrafie.
Współpraca stron i nadzór
§ 10
1. W celu omówienia bieżących spraw dotyczących wykonania i zaawansowania robót, Zamawiający może zwołać naradę koordynacyjną z udziałem przedstawicieli Wykonawcy, i Zamawiającego lub komisję konserwatorską, z udziałem przedstawicieli Wykonawcy, Zamawiającego i Miejskiego Konserwatora Zabytków.
2. Narady będą protokołowane a kopie protokołu zostaną doręczone wszystkim osobom biorącym udział w spotkaniu.
§ 11
1. Wykonawca ustanawia kierownika robót budowlanych w osobie ………………………….. nr upr. …………………………………………..
2. Osoba, o których mowa w ust. 1 posiada uprawnienia do kierowania robotami budowlanymi przy zabytkach nieruchomych, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 27 lipca 2011r. w sprawie prowadzenia prac konserwatorskich, prac restauratorskich, robót budowlanych, badań konserwatorskich, badań architektonicznych i innych działań przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków oraz badań archeologicznych.
3. Osoba wskazana w ust. 1 pełni swoje obowiązki osobiście. W przypadku wystąpienia niespodziewanych przeszkód w ich wykonywaniu Wykonawca będzie zobowiązany zapewnić na swój koszt zastępstwo. Zastępca ustanowiony w ten sposób będzie posiadać nie niższe uprawnienia i doświadczenie zawodowe, niż osoba wskazana w ust. 1 .
4. Ustanowienie zastępstwa wymaga zgody Zamawiającego wyrażonej pisemnie, ale nie wymaga aneksu do umowy.
5. Wykonawca niezwłocznie powiadomi Zamawiającego o zamiarze zmiany osoby wskazanej w ust. 1, ze wskazaniem nazwiska/nazwisk zastępcy/zastępców, ich uprawnień oraz danych na temat doświadczenia zawodowego wraz z uzasadnieniem zmiany.
6. Nadzór inwestorski ze strony Zamawiającego sprawować będzie Piotr Parol
7. Nadzór konserwatorski ze strony Zamawiającego sprawować będzie ……..
Termin realizacji
§ 12
1. Zamawiający wykona przedmiot umowy w terminie do dnia 27 grudnia 2016 r.
2. Za dotrzymanie terminu wykonania umowy strony uznają zakończenie przez Wykonawcę prac określonych w niniejszej umowie, złożenie Zamawiającemu zawiadomienia o gotowości do odbioru końcowego z dokumentami odbiorowymi, umożliwiające dokonanie odbioru końcowego i zapłatę za ostatnią część robót.
3. Termin określony w ust. 1 będzie potwierdzony ustaleniami protokołu odbioru końcowego.
Odbiory
§ 13
1. Ustala się następujące rodzaje odbiorów:
1) odbiór robót zanikających i ulegających zakryciu,
2) odbiór częściowy, polegający na ocenie ilości i jakości wykonanego etapu/części robót,
3) odbiór końcowy po całkowitym wykonaniu wszystkich robót i prac, opisanych w umowie,
4) odbiór ostateczny (pogwarancyjny) po okresie rękojmi i gwarancji.
2. Z czynności każdego odbioru zostanie sporządzony pisemny protokół, który zawierać będzie wszystkie ustalenia poczynione w czasie odbioru, w tym terminy wyznaczone na usunięcie stwierdzonych przy odbiorze wad.
3. Zamawiający może wystawiać odrębne protokoły odbioru dla każdego etapu/części robót przyjmowanych częściowo.
4. Zgłoszenia gotowości do obioru i ustalenia poczynione w trakcie odbioru podlegają jednoczesnemu wpisowi do dziennika budowy.
Obiór robót zanikających i ulegających zakryciu
§ 14
1. Wykonawca jest zobowiązany zgłosić Zamawiającemu gotowość do odbioru robót zanikających lub ulegających zakryciu.
2. Po powiadomieniu Inspektor nadzoru powinien niezwłocznie ustalić z Wykonawcą termin odbioru lub powiadomić Wykonawcę, że uważa odbiór za zbędny.
3. Jeżeli Wykonawca zaniecha powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, Zamawiający będzie miał prawo nakazać Wykonawcy odkrycie uprzednio zakrytych robót, lub wykonanie otworów niezbędnych dla zbadania robót i przywrócenie stanu poprzedniego na koszt Wykonawcy.
4. Jeżeli Zamawiający nie przystąpi do odbioru robót zanikowych w ciągu trzech dni od daty powiadomienia, o którym mowa w ust. 1 Wykonawca uprawniony jest do traktowania tych robót za odebrane i do ich zakrycia.
Odbiory częściowe i odbiór końcowy
§ 15
1. Odbiór częściowy polega na ocenie jakości i zgodności z umową wykonanego etapu/części robót.
2. Odbioru końcowego dokonuje się po całkowitym wykonaniu wszystkich prac opisanych w umowie.
3. Wykonawca może przedstawić poszczególne etapy/części robót do odbioru, w miarę ich zaawansowania, za zapłatą odpowiedniej części wynagrodzenia. Dopuszcza się podział zamówienia na maksymalnie 4 etapy i odbiory częściowe.
4. Wykonawca zawiadomi Zamawiającego o gotowości do odbioru.
5. W ciągu 7 dni od zgłoszenia gotowości do odbioru Wykonawca przekaże Zamawiającemu, dokumenty odbiorowe, w szczególności:
1) dziennik budowy;
2) certyfikaty, aprobaty i atesty na materiały i urządzenia;
3) protokoły i zaświadczenia z przeprowadzonych pomiarów i badań (jeżeli występowały),
4) inne dokumenty niezbędne dla odbioru wskazane w STWiOR;
5) wykaz robót wykonanych w danym etapie, ze wskazaniem procentowego poziomu zaawansowania przyjmowanych robót;
6) dla odbioru końcowego - dokumentację powykonawczą, zgodnie z STWiOR.
6. Odbiorów dokona komisja wyznaczona przez Zamawiającego, w obecności przedstawicieli Wykonawcy.
7. Jeżeli Zamawiający uzna, że roboty dla danego etapu/części, na terenie budowy zostały zakończone i nie będzie miał zastrzeżeń, co do kompletności i prawidłowości dokumentów przejęcia robót, w porozumieniu z Wykonawcą, wyznaczy datę odbioru robót, nie późniejszą niż 14 dni od daty przekazania Zamawiającemu przez Wykonawcę dokumentów odbiorowych.
8. Jeżeli Zamawiający stwierdzi, że warunki opisane w ust. 6 nie zostały spełnione odmówi przystąpienia do obioru, podając przyczyny odmowy i określając roboty, lub obowiązki Wykonawcy, których wykonanie będzie wymagane dla wystawienia protokołu odbioru.
9. Zamawiający w porozumieniu z Wykonawcą wyznaczy termin ponownego złożenia przez Wykonawcę zgłoszenia gotowości do odbioru. Przed ponownym zgłoszeniem Wykonawca wykona roboty, o których mowa w ust. 7.
10. Jeżeli w toku odbioru zostaną stwierdzone wady, Zamawiającemu będą przysługiwały następujące uprawnienia:
1) jeżeli wady nadają się do usunięcia, może wyznaczyć Wykonawcy dodatkowy termin do ich usunięcia, oraz wstrzymać dokonanie odbioru do tego czasu,
2) jeżeli wady nie nadają się do usunięcia to:
a) jeżeli nie uniemożliwiają one użytkowania przedmiotu odbioru zgodnie z przeznaczeniem, Zamawiający może obniżyć odpowiednio wynagrodzenie,
b) jeżeli wady uniemożliwiają użytkowanie zgodnie z przeznaczeniem, Zamawiający może odstąpić od umowy lub żądać wykonania przedmiotu odbioru po raz drugi.
11. Wykonawca zobowiązany jest do zawiadomienia Zamawiającego o usunięciu wad oraz do żądania wyznaczenia terminu odbioru zakwestionowanych uprzednio robót jako wadliwych.
12. Usunięcie wad powinno być stwierdzone protokolarnie.
Odbiór ostateczny
§ 16
1. Zamawiający może zwołać, przed zakończeniem okresu gwarancji jakości, komisję odbioru dla ustalenia warunków odbioru ostatecznego.
2. Odbiór ostateczny polega na ocenie wykonanych robót związanych z usunięciem wad zaistniałych w okresie gwarancji i rękojmi, wskazanych przez komisję w spisanych na tę okoliczność protokołach.
3. Zamawiający jest zobowiązany do wystawienia ostatecznego protokołu odbioru, po upływie okresu gwarancji i w ciągu 10 dni od powiadomienia go przez Wykonawcę o usunięciu wszystkich wad ujawnionych w okresie rękojmi i gwarancji jakości.
Wynagrodzenie sposób płatności
§ 17
1. Strony ustalają, że za wykonanie przedmiotu umowy określonego w § 1 niniejszej umowy wykonawca otrzyma wynagrodzenie kosztorysowe wynikające z oferty Wykonawcy w wysokości: ………… zł netto, plus podatek VAT w ustawowej wysokości, to jest łącznie brutto, …………………. zł (…………………………. złote …./100).
2. Wynagrodzenie, o którym mowa w ust.1, zawiera w szczególności: koszty materiałów, urządzeń, wszystkich prac określonych w § 1, w szczególności robót budowlanych oraz ich dokumentacji a także koszty wszelkich prac bez których wykonanie zamówienia byłoby niemożliwe, tj. wszelkie roboty przygotowawcze, prace porządkowe, zagospodarowanie terenu robót, uporządkowanie terenu po zakończonych robotach, wszystkie podatki i opłaty, koszty ubezpieczenia.
3. Za wykonanie przedmiotu umowy Zamawiający zapłaci wynagrodzenie na podstawie cen jednostkowych ujętych w poszczególnych pozycjach kosztorysu ofertowego oraz ilości rzeczywiście wykonanych i odebranych robot ustalonych na podstawie obmiaru.
4. Wykonawca za wykonane roboty/prace wystawi faktury częściowe i fakturę końcową.
5. Faktury częściowe będą wystawiane w oparciu o podpisane protokoły odbioru, o których mowa w § 13 ust. 2 w wysokości kosztorysowej wykonanych robót/prac.
6. Faktura końcowa będzie wystawiona po zakończeniu robót, na podstawie kosztorysu powykonawczego i końcowego protokołu odbioru robót podpisanego przez obie strony bez zastrzeżeń, w oparciu o załączone do oferty kosztorysy.
7. Zapłata odpowiednio części lub całości wynagrodzenia przysługującego Wykonawcy zostanie dokonana przelewem w terminie do 14 dni od daty otrzymania faktury VAT/rachunku wraz z protokołem odbioru.
8. Strony ustalają, że za dzień zapłaty uznaje się dzień obciążenia rachunku bankowego Zamawiającego.
9. W przypadku zwłoki w realizacji płatności, Wykonawca ma prawo naliczać odsetki ustawowe.
10. Żadna ze stron umowy nie może bez zgody drugiej strony przenieść na osobę trzecią wierzytelności wynikającej z niniejszej umowy.
Zabezpieczenie należytego wykonania umowy
§ 18
1. Na pokrycie roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy ustala się zabezpieczenie należytego wykonania umowy w wysokości 10 % ceny umownej, tj. ………… zł (słownie: ……………………….. złotych …/100).
2. Zabezpieczenie, o którym mowa w ust. 1 zostanie wniesione przez wykonawcę najpóźniej z datą zawarcia niniejszej umowy, w formie ……………………... (jeżeli będzie wniesione w pieniądzu, to na rachunek bankowy Zamawiającego: Bank Millenium nr 42 1160 2202 0000 0000
6412 1898).
3. Zamawiający może, na pisemny wniosek Wykonawcy, wyrazić zgodę na zmianę formy wniesionego zabezpieczenia na jedną lub kilka form, o których mowa w art. 148 ust. 1 ustawy Pzp.
4. Zmiana formy zabezpieczenia dokonywana jest w sposób zachowujący ciągłość zabezpieczenia i nie może powodować zmniejszenia jego wysokości.
5. Wykonawca zapewni możliwość wykorzystania zabezpieczenia do dnia kiedy Wykonawca wykona wszystkie roboty i usunie wszelkie wady.
6. Zamawiający zwróci Wykonawcy 70 % zabezpieczenia należytego wykonania umowy, w terminie 30 dni od dnia odbioru końcowego i przyjęcia prac przez Zamawiającego jako należycie wykonanych. Pozostałe 30 % zabezpieczenia zostanie zwrócone wykonawcy nie później niż w 15 dniu po upływie okresu rękojmi za wady.
7. Zamawiający zwraca zabezpieczenie wniesione w pieniądzu z odsetkami wynikającymi z umowy rachunku bankowego, na którym było ono przechowywane, pomniejszone o koszt prowadzenia tego rachunku oraz prowizji bankowej za przelew pieniędzy na rachunek bankowy Wykonawcy.
Kary umowne
§ 20
1. Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną:
1) za zwłokę w wykonaniu przedmiotu umowy w wysokości 0,1 % wynagrodzenia określonego w § 17 ust. 1 za każdy dzień zwłoki,
2) za zwłokę w usunięciu wad stwierdzonych przy odbiorach lub ujawnionych w okresie obowiązywania rękojmi i gwarancji w wysokości 0,1 % wynagrodzenia określonego w § 17 ust. 1 za każdy dzień zwłoki, liczoną od upływu terminu wyznaczonego do ich usunięcia, w przypadku nie usunięcia usterek i wad w wyznaczonym terminie Zamawiający może zlecić ich usunięcie innemu podmiotowi na koszt i ryzyko Wykonawcy;
3) za każdy stwierdzony przypadek wykonywania robót wymienionych w § 1 ust.4 umowy przez osobę, którą w dniu stwierdzenia tego faktu nie łączył stosunek pracy z wykonawcą, podwykonawcą lub dalszym podwykonawcą w wysokości kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę;
4) za każdy przypadek nie przekazania do wglądu Zamawiającemu w wyznaczonym terminie nie krótszym niż 2 dni robocze dokumentów potwierdzających zatrudnienie osób wykonujących roboty wymienione w§ 1 ust.4 na podstawie umowy o pracę;
5) za każdy przypadek nie wykonania obowiązku wynikającego z § 4 ust.3.
6) za odstąpienie od umowy przez Zamawiającego z przyczyn zależnych od Wykonawcy, wymienionych w § 7 ust.24, 25 i w § 21 ust.1, w wysokości 20% wynagrodzenia brutto określonego w § 17 ust.1, Zamawiający zachowuje w tym przypadku prawo do roszczeń z tytułu rękojmi i gwarancji do robót dotychczas wykonanych;
7) z tytułu braku zapłaty lub nieterminowej zapłaty wynagrodzenia należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom, w wysokości 0,2% wynagrodzenia brutto określonego w § 17 ust. 1 umowy za każdy dzień zwłoki w zapłacie;
8) za brak zapłaty wynagrodzenia, o którym mowa w § 7 w ust. 14, należnego podwykonawcom lub dalszym podwykonawcom w wysokości 1000,00 zł. za każde dokonanie przez Zamawiającego bezpośredniej, płatności na rzecz podwykonawców lub dalszych podwykonawców;
9) z tytułu nieprzedłożenia do zaakceptowania przez Zamawiającego projektu umowy o podwykonawstwo, której przedmiotem są roboty budowlane lub projektu jej zmiany, w wysokości 1000,00 zł. za każdy nieprzedłożony do zaakceptowania projekt umowy lub jej zmiany;
10) z tytułu nieprzedłożenia poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii umowy o podwykonawstwo lub jej zmiany, w wysokości 1000,00 zł. za każdą nieprzedłożoną kopię umowy lub jej zmiany,
11) za każdy brak dokonania wymaganej przez Zamawiającego zmiany zawartej przez Wykonawcę umowy o podwykonawstwo w zakresie terminu zapłaty, o którym mowa w § 7 ust. 5 umowy, w wysokości 1000,00 zł.
2. Zamawiający zapłaci Wykonawcy karę umowną za odstąpienie od umowy przez Wykonawcę z przyczyn leżących po stronie Zamawiającego wymienionych w wymienionych w § 21 ust.2, w wysokości 20% wynagrodzenia brutto określonego w § 17 ust. 1 umowy;
3. Strony zastrzegają, że łączna wysokość kar umownych należnych Zamawiającemu nie może przekroczyć 50% wynagrodzenia za przedmiot umowy.
4. Zamawiający zastrzega sobie prawo dochodzenia na zasadach ogólnych odszkodowania uzupełniającego przenoszącego wysokość zastrzeżonych kar umownych.
5. Wykonawca upoważnia Zamawiającego do potrącenia kar umownych z wynagrodzenia Wykonawcy.
6. Potrącenia, o których mowa w ust. 5 będą dokonywane po pisemnym powiadomieniu Wykonawcy, z wypłat za przedstawiane do odbioru częściowego lub końcowego i fakturowane prace.
7. Strony umowy wyłączają odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy w przypadku wystąpienia siły wyższej (wystąpienia okoliczności zewnętrznych, których strony nie mogły przewidzieć w dniu podpisania umowy), której działanie uniemożliwiło wykonanie lub należyte wykonanie umowy.
Odstąpienie od umowy § 21
1. Zamawiający może odstąpić od umowy, w przypadkach, gdy mimo wyznaczenia przez Zamawiającego odpowiedniego terminu z zagrożeniem, iż po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu Zamawiający odstąpi od umowy, Wykonawca:
1) opóźnia się z rozpoczęciem prac ponad 10 dni;
2) wykonuje prace niezgodnie z umową lub zaleceniami Miejskiego Konserwatora Zabytków;
3) wstrzymuje prace ponad 5 dni , bez zgody Zamawiającego;
4) nie zawrze lub nie utrzyma w mocy ubezpieczenia, o którym mowa w § 9 umowy.
2. Wykonawcy przysługuje prawo odstąpienia od umowy, jeżeli Zamawiający nie wywiązuje się z obowiązków wymienionych w § 2 pkt 1-5 umowy, mimo wyznaczenia przez wykonawcę odpowiedniego terminu z zagrożeniem, iż po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu Wykonawca odstąpi od umowy
3. W razie zaistnienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, lub dalsze wykonywanie umowy może zagrozić istotnemu interesowi bezpieczeństwa państwa lub bezpieczeństwu publicznemu, Zamawiający może odstąpić od umowy w terminie 30 dni od dnia powzięcia wiadomości o tych okolicznościach.
4. W przypadku, o którym mowa w ust. 3, Wykonawca może żądać wyłącznie wynagrodzenia należnego z tytułu wykonania części umowy.
5.
Odstąpienie od umowy powinno nastąpić w formie pisemnej i powinno zawierać uzasadnienie pod rygorem nieważności takiego oświadczenia.
6. W przypadku odstąpienia od umowy przez jedną ze stron Wykonawca ma obowiązek wstrzymania realizacji prac w trybie natychmiastowym oraz zabezpieczenia a następnie opuszczenia terenu prac.
7. Jeżeli Zamawiający odstąpił od umowy z przyczyn zależnych od Wykonawcy to wszelkie znajdujące się na terenie prac materiały, roboty tymczasowe i wykonane prace zostaną przekazane protokolarnie Zamawiającemu przez Wykonawcę
8. Wykonawca zobowiązany jest do wykonania i dostarczenia Zamawiającemu inwentaryzacji wykonanych robót wg stanu na dzień odstąpienia, potwierdzonej przez przedstawiciela Zamawiającego.
9. Na podstawie dokonanej inwentaryzacji Wykonawca sporządzi kosztorys obejmujący wartość wykonanych prac, stanowiący podstawę do wystawienia przez Wykonawcę faktury.
10. Inne uzasadnione koszty związane z odstąpieniem od umowy ponosi strona, która spowodowała odstąpienie.
Postanowienia końcowe
§ 22
1. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.
2. Istotne zmiany umowy mogą dotyczyć:
1) wynagrodzenia wykonawcy,
2) warunków płatności,
3) terminu realizacji zamówienia,
4) zakresu prac w stopniu nie wykraczającym poza określenie przedmiotu zamówienia zawarte w SIWZ,
5) technologii, sposobu wykonywania prac,
6) zmiany osób uczestniczących w wykonywaniu zamówienia po stronie Wykonawcy i osób nadzorujących wykonanie zamówienia po stronie Zamawiającego,
7) aktualizacji rozwiązań z uwagi na postęp techniczny lub zmiany obowiązujących przepisów.
3. Zmiany, o których mowa w ust. 2 mogą być dokonane w przypadku wystąpienia konieczności
1) wykonania prac zamiennych, wynikającej z:
a) niezbędnej zmiany technologii wykonania prac stwierdzonej przez inspektora nadzoru lub nadzór konserwatorski, albo autorski,
b) zmiany dokumentacji projektowej w przypadku konieczności zwiększenia bezpieczeństwa wykonania prac lub ich usprawnienia,
2) wystąpienia konieczności wykonania prac objętych przedmiotem zamówienia, ale nie przewidzianych w przedmiarze prac będącym podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, jeżeli prace te będą niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia;
3) wystąpienia zdarzeń losowych mających charakter siły wyższej, które uzasadniają wprowadzenie zmian do umowy;
4) zlecenia wykonania prac dodatkowych lub zamiennych, które wymagają dodatkowego czasu na wykonanie zamówienia;
5) zmiany w programie prac konserwatorskich lub dokumentacji projektowej, wymagającej czasu do dostosowania się wykonawcy do takiej zmiany;
6) opóźnienia zamawiającego w przekazaniu terenu prac, lub w zakresie dokonywania odbiorów, zawieszenia prac przez zamawiającego;
7) przedłużających się uzgodnień z Miejskim Konserwatorem Zabytków;
8) rezygnacji z części prac, jeśli taka rezygnacja będzie niezbędna do prawidłowej realizacji przedmiotu umowy (zmniejszenie wynagrodzenia o wartość niewykonanych prac);
9) ustawowej zmiany stawki podatku od towarów i usług (VAT);
10) gdy wprowadzenie zmian dotyczących zakresu, technologii prac lub innych zaleci lub nakaże Miejski Konserwator Zabytków;
11) przedłużenia procedury przetargowej.
4. Strona wnioskująca o zmianę umowy, przedkłada drugiej stronie pisemne uzasadnienie konieczności wprowadzenia zmian do umowy.
§ 23
1. W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego, Ustawy Pzp, aktów prawnych wymienionych w § 1 ust. 6.
2. Ewentualne spory strony poddają pod rozstrzygnięcie sądu właściwego dla siedziby Zamawiającego.
3. Wykaz załączników do umowy:
1) oferta Wykonawcy ;
2) dokumentacja projektowa - projekty branżowe – 5 szt.;
3) specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót – 12 szt.;
4) kopia decyzji pozwolenia na budowę nr WUiA.I.6740.1624-2.2016.4-KN.241205 wydanej przez Prezydenta Miasta Gdańska;
5) program konserwatorski;
6) przedmiary robót – 4 szt.;
7) polisa ubezpieczeniowa Wykonawcy.
§ 24
Umowa została sporządzona w trzech jednobrzmiących egzemplarzach – dwa dla Zamawiającego, jeden dla Wykonawcy.
Wykonawca | <urn:uuid:d2d92ddb-7458-4ed1-8a11-ffe61fa194bd> | finepdfs | 1.180664 | CC-MAIN-2017-30 | http://mng.gda.pl/wp-content/uploads/2013/01/8SIWZ1.pdf | 2017-07-26T02:43:47Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-30/segments/1500549425751.38/warc/CC-MAIN-20170726022311-20170726042311-00570.warc.gz | 214,389,016 | 0.999923 | 0.999998 | 0.999998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
433,
2755,
5253,
8545,
12029,
15320,
18790,
21761,
25151,
28050,
31078,
34147,
37580,
40138,
43192,
46150,
48858,
51146,
53288,
54708,
56631,
57152,
58838,
59309,
59815,
62480,
65789,
69594,
73206,
77368,
80880,
84292,
87905,
91762,
95467,
99084,... | 1 | 0 |
Uchwała Nr 12/06/2017
Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników
Prowod Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Kup
z dnia 2 czerwca 2017 r.
w sprawie zasad kształtowania wynagrodzeń członków organu zarządzającego Spółki
Na podstawie przepisu art.203¹ ksh, art. 2 ust.2 pkt 1, art. 4-8 ustawy z dnia 9 sierpnia 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami (Dz.U. poz. 1202 z późn. zm.) oraz §17 pkt 15 umowy Spółki, Zgromadzenie Wspólników Prowod spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, zwaną dalej Spółką, uchwala, co następuje:
§1. Umowa o świadczenie usług zarządzania
1. Z członkiem organu zarządzającego Spółki zawierana jest umowa o świadczenie usług zarządzania – umowa menadżerska, na czas pełnienia przez niego funkcji (Umowa), z obowiązkiem świadczenia osobistego, bez względu na to, czy działa on w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.
2. Treść Umowy, o której mowa w ust.1 zostanie określona przez Radę Nadzorczą, z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami oraz postanowień niniejszej uchwały.
3. Umowa ma charakter cywilnoprawny i w zakresie w niej nieuregulowanym mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, w szczególności – przepisy o zleceniu.
§2. Wynagrodzenie
1. Wynagrodzenie całkowite Członka organu zarządzającego Spółki składa się z:
1) części stałej, stanowiącej wynagrodzenie miesięczne podstawowe, określonej kwotowo (dalej: Wynagrodzenie Stałe)
oraz
2) części zmiennej, stanowiącej wynagrodzenie uzupełniające za rok obrotowy Spółki (dalej: Wynagrodzenie Zmienne).
2. Kwota miesięcznego Wynagrodzenia stałego, o którym mowa w ust.1 pkt 1 zostanie określona kwotowo przez Radę Nadzorczą, z zastrzeżeniem, że:
1) Wynagrodzenie stałe Prezesa Zarządu Spółki zostanie ustalone w przedziale kwotowym mieszczącym się od 3 do 5-krotności wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłaty nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa GUS;
2) Wynagrodzenie stałe pozostałych Członków Zarządu Spółki zostanie ustalone w przedziale kwotowym mieszczącym się od 3 do 5 -krotności wysokości przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłaty nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa GUS;
3. Wynagrodzenie zmienne, o którym mowa w ust.1 pkt 2 uzależnione jest od poziomu realizacji Celów Zarządczych i nie może przekroczyć 50% wynagrodzenia stałego członka Zarządu Spółki w poprzednim roku obrotowym, dla którego dokonywane jest obliczenie wysokości przysługującej części zmiennej wynagrodzenia.
4. Wygaśnięcie mandatu po upływie roku obrotowego ocenianego pod względem wykonania Celów Zarządczych, nie powoduje utraty prawa do Wynagrodzenia Zmiennego. Wygaśnięcie mandatu w trakcie roku obrotowego nie powoduje utraty prawa do części Wynagrodzenia Zmiennego w wysokości proporcjonalnej do okresu pełnienia funkcji.
5. Ustala się ogólny katalog Celów Zarządczych:
1) Zmniejszenie strat, obniżenie kosztów zarządu lub kosztów prowadzonej działalności,
2) Realizacja strategii lub planu restrukturyzacji,
3) Osiągnięcie albo zmiana określonych wskaźników w szczególności rentowności, płynności finansowej, efektywności zarządzania lub wypłacalności,
4) Realizacja inwestycji z uwzględnieniem w szczególności skali, stopy zwrotu, innowacyjności, terminowości realizacji,
5) Realizacja prowadzonej polityki kadrowej i wzrost zaangażowania pracowników.
6. Upoważnia się Radę Nadzorczą do uszczegółowienia Celów Zarządczych oraz określenia wag tychże Celów oraz obiektywnych i mierzalnych kryteriów ich realizacji i rozliczania, przy uwzględnieniu, że:
1) Wynagrodzenie Zmienne przysługuje, po zatwierdzeniu sprawozdania Zarządu z działalności Spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy i udzieleniu danemu Członkowi Zarządu Spółki absolutorium z wykonania przez niego obowiązków, a także po podjęciu przez Radę Nadzorczą uchwały w sprawie wykonania Celów Zarządczych i ustalenia wysokości należnej wyplaty co do Wynagrodzenia Zmiennego;
2) w przypadku zrealizowania tylko niektórych z wyznaczonych Celów Zarządczych, Członek Zarządu Spółki nabywa uprawnienie do Wynagrodzenia Zmiennego w wysokości proporcjonalnej do procentowej wagi zrealizowanych Celów Zarządczych;
3) spełnienie warunków do przyznania Wynagrodzenia Zmiennego przez poszczególnych Członków Zarządu Spółki, dla których na dany rok obrotowy ustalone zostały Cele Zarządcze i którzy pełnili funkcje w ocenianym roku obrotowym, Rada Nadzorcza stwierdza, określając należną kwotę, w oparciu o zweryfikowane sprawozdania finansowe oraz inne dokumenty, w zależności od wyznaczonych Celów, z zastrzeżeniem ust.7.
7. Ustalenie szczegółowych wag Celów Zarządczych oraz kryteria ich realizacji i rozliczania przez Radę Nadzorczą następuje nie później niż do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego rok, w którym mają one obowiązywać.
§4. Czas trwania Umowy
1. Umowa z Członkiem organu zarządzającego Spółki zostaje zawarta na okres pełnienia przez niego funkcji w tymże organie.
2. W przypadku wygaśnięcia mandatu Członka organu zarządzającego Spółki, w szczególności na skutek: śmierci, odwołania z funkcji członka organu zarządzającego lub złożenia rezygnacji, Umowa wygasa z ostatnim dniem pełnienia funkcji członka organu zarządzającego, bez zachowania okresu wypowiedzenia i konieczności dokonywania jakichkolwiek dodatkowych czynności.
3. Umowa może zostać rozwiązana w każdym czasie, na skutek porozumienia Stron.
4. Każda ze Stron ma prawo do wypowiedzenia Umowy, z innych przyczyn niż określone w ust. 5, z zachowaniem odpowiedniego terminu wypowiedzenia, nie dłuższego jednak niż
trzy miesiące, z zastrzeżeniem, że w przypadku, gdy w okresie wypowiedzenia wystąpi zdarzenie, o którym mowa w ust.2 skutkujące rozwiązaniem Umowy wskutek zaprzestania pełnienia funkcji, to Umowa ulega rozwiązaniu zgodnie z treścią ust.2.
5. Umowa może przewidywać różne terminy wypowiedzenia w zależności od czasu pełnienia funkcji Członka Zarządu, z zastrzeżeniem ust. 2, a także, że termin wypowiedzenia upływa z końcem miesiąca kalendarzowego.
6. Każda ze Stron ma prawo wypowiedzenia Umowy ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku istotnego naruszenia przez drugą Stronę postanowień umownych.
7. W razie rozwiązania albo wypowiedzenia przez Spółkę Umowy z innych przyczyn niż naruszenie podstawowych obowiązków, członkowi organu zarządzającego Spółki może być przyznana odprawa w wysokości maksymalnie 3-krotności Wynagrodzenia Stalego. Odprawa przysługuje wyłącznie w przypadku pełnienia przez Członka organu zarządzającego Spółki funkcji przez okres co najmniej 12 miesięcy przed rozwiązaniem/wypowiedzeniem tej Umowy.
8. Odprawa, o której mowa w ust. 7 nie przysługuje Członkowi Zarządu Spółki w przypadku:
1) wypowiedzenia, rozwiązania lub zmiany Umowy wskutek zmiany funkcji pełnionej w Zarządzie Spółki,
2) wypowiedzenia, rozwiązania lub zmiany Umowy wskutek powołania na kolejną kadencję Zarządu;
3) rezygnacji z pełnienia funkcji.
§5. Zakazy i ograniczenia
1. Umowa zawierać będzie zobowiązanie Członka organu zarządzającego Spółki do informowania o zamiarze pełnienia przez niego funkcji w organach innej spółki handlowej, nabyciu w niej akcji oraz może przewidywać zakaz pełnienia funkcji w organach jakiejkolwiek innej spółki handlowej lub wprowadzać inne ograniczenia dotyczące działalności członka organu zarządzającego Spółki.
2. Członek organu zarządzającego Spółki nie może pobierać wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji członka organu w podmiotach zależnych od spółki w ramach grupy kapitałowej w rozumieniu art. 4 pkt 14 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów.
3. Upoważnia się Radę Nadzorczą do określania zakazów i ograniczeń, o których mowa w ust.1 i 2, obowiązków sprawozdawczych z ich wykonania oraz sankcji za nienależyte wykonanie.
§6. Korzystanie z zasobów Spółki, wyjazdy służbowe
1. W Umowie Rada Nadzorcza określa zakres i zasady udostępniania Członkowi organu zarządzającego Spółki urządzeń technicznych oraz zasobów stanowiących mienie Spółki, niezbędnych do wykonywania funkcji, a także limity dotyczące poszczególnych kosztów albo sposobów ich określania.
2. Umowa może również określić zasady korzystania przez Członka organu zarządzającego Spółki z mienia Spółki do celów prywatnych.
3. Spółka ponosi koszty eksploatacji zasobów, o których mowa w ust.1 w razie wykorzystywania ich przez Członka organu zarządzającego Spółki w celu wykonania Umowy.
4. Członkowi organu zarządzającego Spółki przysługuje zwrot kosztów podróży służbowych, na zasadach przewidzianych w Rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej.
§7. Zakaz konkurencji
1. Rada Nadzorcza może zawrzeć z Członkiem organu zarządzającego Spółki umowę o zakazie konkurencji obowiązującym po ustaniu pełnienia funkcji przez okres maksymalnie 6 miesięcy, przy czym może być ona zawarta jedynie w przypadku pełnienia funkcji Członka organu zarządzającego Spółki przez okres co najmniej 3 miesięcy.
2. Zawarcie umowy o zakazie konkurencji opisanej w ustępie poprzednim nie jest możliwe po rozwiązaniu lub wypowiedzeniu Umowy.
3. W razie niewykonania lub niezależytego wykonania przez Członka organu zarządzającego Spółki umowy o zakazie konkurencji będzie on zobowiązany do zapłaty kary umownej na rzecz Spółki, nie niższej niż wysokość odszkodowania przysługującego za cały okres zakazu konkurencji.
4. Zakaz konkurencji przestaje obowiązywać przed upływem terminu, na jaki została zawarta umowa o zakazie konkurencji, w razie podjęcia się pełnienia przez Członka organu zarządzającego Spółki funkcji w innej spółce o jakiej mowa w art. 1 ust3 pkt 7 ustawy z dnia 9 czerwca 2016 r. o zasadach kształtowania wynagrodzeń osób kierujących niektórymi spółkami.
5. Za każdy miesiąc obowiązywania zakazu konkurencji, o którym mowa w ust.1, Członkowi organu zarządzającego Spółki należy się odszkodowanie, z tym, że nie może być ono wyższe niż 100% wynagrodzenia miesięcznego podstawowego (tj. Wynagrodzenia Stalego) otrzymanego przez Członka organu zarządzającego Spółki przed ustaniem pełnienia funkcji.
§8. Postanowienia końcowe
1. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
2. Wykonanie niniejszej uchwały przekazuje się Radzie Nadzorczej Spółki.
GŁOSÓW ZA …
GŁOSÓW PRZECIW …
GŁOSÓW WSTRZYMUJĄCYCH SIĘ …
Przewodniczący
[Podpis] | <urn:uuid:252f98c8-4cc6-42d5-a109-fdc8a21c2038> | finepdfs | 1.411133 | CC-MAIN-2021-10 | https://bip.popielow.pl/download/attachment/18259/uchwala-12_06_2017-w-spr-zasad-ksztaltowania-wynagrczlonkow-organu-zarzadzajacego-spolki.pdf | 2021-02-25T16:30:16+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178351374.10/warc/CC-MAIN-20210225153633-20210225183633-00507.warc.gz | 224,458,666 | 1.000004 | 1.000004 | 1.000004 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2720,
5812,
8655,
10677
] | 1 | 2 |
Szanowny Panie Ministrze,
W nawiązaniu do pisma z dnia 2 sierpnia 2018 r., znak: DP-WL.0230.55.2018.MR, przekazującego do uzgodnień międzyresortowych projekt rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie wysokości stawek zabezpieczenia roszczeń (projekt z dnia 2 sierpnia 2018 r.), przedstawiam następujące uwagi do przedmiotowego projektu rozporządzenia.
Na wstępie, chciałbym poinformować, iż Minister Energii kierunkowo popiera działania mające na celu rozwiązanie problemu zaistniałego w I półroczu 2018 r. tj. zjawiska pożarów na składowiskach odpadów, a także porzucania odpadów w miejscach na ten cel nieprzeznaczonych. Jednakże w opinii Ministra Energii zapisy przedstawione w projekcie rozporządzenia nie przyczynią się skutecznie do ograniczenia skali nielegalnego obrotu odpadami, za to mogą uniemożliwić kontynuowanie przetwarzania odpadów lub włączanie się w tę działalność przedsiębiorcom, którzy wypełniali i zamierzają rzetelnie wypełniać obowiązki prawne i stosować się do kodeksów dobrych praktyk w zakresie gospodarki odpadami.
Zgodnie z przyjętymi rozwiązaniami, w znowelizowanej w lipcu 2018 r. ustawie o odpadach, na podmioty prowadzące działalność w sferze przetwarzania odpadów na podstawie stosownego zezwolenia, nałożono obowiązek wnoszenia finansowego zabezpieczenia ewentualnych roszczeń w razie powstania problemów lub niestosowania się do wymogów prawnych. Obowiązek ten obciąża podmioty magazynujące określone odpady przed ich przetworzeniem, a wysokość zabezpieczenia to iloczyn jednostkowej stawki zabezpieczenia określonej przez Ministra Środowiska oraz maksymalnej pojemności posiadanego magazynu, niezależnie od ilości odpadów rzeczywiście magazynowanych.
Jeżeli rozporządzenie to zostanie przyjęte w niezmienionym kształcie przedsiębiorcy zajmujący się dziś przetwarzaniem odpadów, którzy w tym celu muszą je magazynować, będą musieli wnieść zabezpieczenia rzędu nawet kilkunastu milionów złotych, co więcej
niekoniecznie pozostające w związku z rzeczywistym wolumenem zgromadzonych odpadów. Dramatycznie zmieni to ich sytuację finansową i grozić może utratą rentowności, a tym samym prowadzić do upadłości lub rezygnacji z prowadzenia takiej działalności.
Wśród branż, które mogą zostać szczególnie dotknięte skutkami wdrożenia obowiązku wniesienia zabezpieczenia, znajduje się sektor biogazowni rolniczych, wykorzystujących oprócz substratów agro, także odpady rolne i z przemysłu rolno-spożywczego (substraty dozwolone zgodnie z definicją biogazu rolniczego z ustawy o odnawialnych źródłach energii (Dz.U. 2018 r. poz. 1276)). Typowa biogazownia rolnicza o mocy 1 MW, dysponuje silosami magazynowymi o pojemności 16-18 tys. m³ i zagospodarowuje rocznie ok. 25-35 tys. ton substratów, z czego ok. 15-30% mogą stanowić odpady biodegradowalne. Zabezpieczenie ustalone zgodnie z proponowanymi zasadami, w odniesieniu do maksymalnej zdolności magazynowej, a nie rzeczywistej ilości czasowo magazynowanych substratów, wynosiłoby ok. 5-6 milionów zł (bez uwzględnienia pojemności magazynu na poferment, który również traktowany jest często jako odpad, co jeszcze bardziej podnosiłoby wartość zabezpieczenia).
Dla porównania całkowite nakłady inwestycyjne na budowę takiej biogazowni, wynoszą około 13-15 milionów zł. Natomiast całkowite i praktycznie jedyne przychody ze sprzedaży energii, nie przekraczają w takim obiekcie 4,5 mln zł rocznie (obliczono z wykorzystaniem stawek referencyjnych – maksymalnych stosowanych podczas aukcji energii, przy założeniu ponad 90% wykorzystania mocy zainstalowanej, podczas gdy średni ten wskaźnik dla istniejących w Polsce biogazowni nie przekracza 70%). Konieczność zamrożenia, w formie depozytu bankowego i praktycznie na cały okres eksploatacji obiektu, środków pieniężnych znacznie przekraczających potencjalne roczne przychody i stanowiących co najmniej 30% nakładów inwestycyjnych, redukuje rentowność takiego przedsięwzięcia poniżej akceptowalnego przez inwestorów i banków i najprawdopodobniej storpeduje planowaną na jesieni aukcję dla nowych biogazowni rolniczych.
Zaproponowane stawki zabezpieczenia roszczeń są ponadto dodatkowym instrumentem zabezpieczającym, oprócz już wprowadzonych w ustawie o odpadach depozytu, gwarancji bankowej, gwarancji ubezpieczeniowej lub polisy ubezpieczeniowej. Należy dodać, że praktycznie wszystkie z obecnie funkcjonujących biogazowni zostały wybudowane ze znaczącym udziałem kredytu bankowego i nie posiadają dodatkowych zdolności do zaciągnięcia żadnego nowego zabezpieczenia przed terminem spłaty kredytów bankowych, ponieważ cały majątek biogazowni stanowi zabezpieczenie obecnych kredytów bankowych.
Należy wyrazić zdziwienie, że w Ocenie Skutków Regulacji nie podano na temat ww. kwestii żadnych danych.
Co istotne, przyjęcie projektu rozporządzenia w obecnym kształcie, może doprowadzić do sytuacji, iż nie powstaną (przy obecnych cenach referencyjnych energii w postępowaniach aukcyjnych i rynkowych cenach substratów agro, bez możliwości uzupełniania miksu surowcowego odpadami wystąpi brak rentowności, a więc projekty nie będą „bankowalne”) nowe biogazownie, a istniejące nie będą mogły sprostać nowym obciążeniom finansowym, ponieważ instalacje nie będą mogły tworzyć w ciągu wytwarzania energii z biogazu tzw. zapasu technologicznego, czyli pewnej ilości substratu niezbędnego do zachowania ciągłości produkcji.
W efekcie, zamiast zachęcać przedsiębiorców do aktywności w dziedzinie bezpiecznego dla środowiska i korzystnego dla krajowego bilansu energii wykorzystania odpadów biodegradowalnych z sektora rolno-spożywczego, wprowadza się dodatkową barierę, która nie ułatwi osiągnięcia przez Rząd przyjętych celów w zakresie wytwarzania ekologicznej energii, ograniczania nielegalnych składowisk oraz likwidacji nielegalnego obrotu odpadami.
Warto podkreślić, iż przyjęcie mechanizmów zawartych w obecnym brzmieniu projektu rozporządzenia jest to sprzeczne z przyjętymi dokumentami takimi jak: Strategia Odpowiedzialnego Rozwoju, Strategia Bezpieczeństwa Energetycznego i Środowiska, Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, Polityka Energetyczna Polski oraz Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010-2020. Zgodnie z tymi dokumentami należy zapewnić dodatkowe wsparcie rozwoju sektora biogazowni, a nie jego hamowanie.
Warto również wskazać, iż fragmenty Uzasadnienia projektu rozporządzenia dowodzą iż całkowicie pominięto analizę wpływu wprowadzanych zabezpieczeń na wytwórców biogazu rolniczego oraz potencjał utylizacji odpadów przez biogazownie rolnicze.
Błędem jest również ograniczenie możliwości przyjmowania odpadów biodegradowalnych przez biogazownie, zarówno rolnicze, jak i typowo utylizacyjne (inne niż składowiskowe).
Zatem wprowadzenie projektowanego zabezpieczenia będzie nieskuteczne, bowiem zamiast zachęcać do wykorzystywania odpadów (zgodnie z zasadami gospodarki cyrkularnej), będzie obciążać taką działalność nadmiernym, niemożliwym do poniesienia kosztem.
Zatem, Minister Energii proponuje zwolnienie z uiszczenia stawek zabezpieczenia roszczeń, bądź wprowadzenie stawki 0 zł dla wytwórców energii elektrycznej z instalacji wykorzystujących:
a) biogaz rolniczy albo
b) biogaz pozyskany ze składowisk odpadów, albo
c) biogaz pozyskany z oczyszczalni ścieków, albo
d) biogaz inny niż określony w pkt a-c,
którzy wezmą udział i będą uczestniczyć w systemach wsparcia określonych w ustawie o odnawialnych źródłach energii, tj. systemie aukcyjnym oraz systemie FIT i FIP.
W związku z powyższym Minister Energii proponuje wprowadzenie do treści projektu rozporządzenia w § 2 ust. 1 dodać: pkt 5) w brzmieniu:
„0 zł – w przypadku odpadów biodegradowalnych będących substratami do wytwarzania biogazu rolniczego, biogazy pozyskanego ze składowisk odpadów, biogazu pozyskanego z oczyszczalni ścieków, biogazu innego;”.
Kolejną kwestią wartą poruszenia jest wprowadzenie stawek zabezpieczenia roszczeń dla odpadów posiadających właściwości palne – stanowiących paliwo alternatywne, w tym RDF i SRF, oraz odpadów przygotowanych bezpośrednio do produkcji takiego paliwa. Co do zasady, wprowadzenie tego obowiązku jest zasadne, jednakże należałoby rozważyć możliwość szerszego (zwłaszcza lokalnego) wykorzystania tych odpadów na cele energetyczne, o co od ponad roku Ministerstwo Energii bezskutecznie wnioskuje. Wobec powyższego, niemożliwe jest wypracowanie kompromisowego międzyresortowego rozwiązania bez podjęcia przez Ministerstwo Środowiska rozmów oraz koordynacji właściwych działań w tym zakresie.
Na zakończenie, zwracam się z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na zaległe pisma oraz sformułowanie odpowiedzi resortu na uwagi zawarte w niniejszym piśmie.
Z poważaniem
[Podpis]
Do wiadomości:
- Prezes Rady Ministrów
- Pełnomocnik Rządu do spraw Strategicznej Infrastruktury Energetycznej
- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
- Minister Przedsiębiorczości i Technologii
- Minister Inwestycji i Rozwoju
- Prezes Urzędu Regulacji Energetyki
- Prezes Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa | <urn:uuid:6af064d7-5cf1-493f-84ae-8dd50b9c4a52> | finepdfs | 1.950195 | CC-MAIN-2018-43 | http://legislacja.rcl.gov.pl/docs/515/12314601/12526145/12526148/dokument361797.pdf | 2018-10-15T19:14:29Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583509690.35/warc/CC-MAIN-20181015184452-20181015205952-00286.warc.gz | 211,157,061 | 0.999954 | 0.999988 | 0.999988 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1947,
4629,
6968,
8815,
9010
] | 1 | 0 |
UCHWAŁA NR XLII/239/18 RADY GMINY CIECHANÓW
z dnia 28 września 2018 r.
w sprawie Statutu Gminy Ciechanów
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 marca 1996 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2018 r. poz. 994, 1000, 1349 i 1432) – uchwala się, co następuje:
STATUT GMINY CIECHANÓW
DZIAŁ I. POSTANOWIENIA OGÓLNE
§ 1.
1. Gmina Ciechanów jest podstawową jednostką lokalnego samorządu terytorialnego, powołaną dla organizacji życia publicznego na swoim terytorium.
2. Wszystkie osoby, które na stałe zamieszkują na obszarze gminy, z mocy ustawy, stanowią gminną wspólnotę samorządową, realizującą swoje zbiorowe cele lokalne poprzez udział w referendum oraz poprzez organy gminy.
§ 2.
1. Statut Gminy Ciechanów, stanowi o Jej ustroju w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
2. Statut Gminy określa w szczególności:
1) organizację wewnętrzną organów gminy;
2) tryb pracy organów gminy;
3) zasady działania klubów radnych;
4) zasady i tryb działania Komisji rewizyjnej;
5) zasady i tryb działania Komisji skarg, wniosków i petycji;
6) zasady tworzenia, łączenia, podziału oraz znoszenia jednostek pomocniczych;
7) zasady uczestnictwa organu wykonawczego jednostki pomocniczej w pracach rady gminy;
8) uprawnienia jednostki pomocniczej do prowadzenia gospodarki finansowej w ramach budżetu gminy;
9) zasady dostępu i korzystania z dokumentów wytworzonych przez organy gminy w ramach wykonywania zadań publicznych.
§ 3.
1. Ilekroć w Statucie Gminy jest mowa o:
1) Gminie – należy przez to rozumieć Gminę Ciechanów;
2) Komisji Rady – należy przez to rozumieć Komisję Rady Gminy Ciechanów;
3) Komisji rewizyjnej – należy przez to rozumieć Komisję rewizyjną Rady Gminy Ciechanów;
4) Komisji skarg, wniosków i petycji – należy przez to rozumieć Komisję skarg, wniosków i petycji Rady Gminy Ciechanów;
5) Przewodniczącym Komisji Rady Gminy – należy przez to rozumieć Przewodniczącego Komisji Rady Gminy Ciechanów;
6) Przewodniczącym Rady – należy przez to rozumieć Przewodniczącego Rady Gminy Ciechanów;
7) Radzie Gminy – należy przez to rozumieć Radę Gminy Ciechanów;
8) Statucie Gminy – należy przez to rozumieć Statut Gminy Ciechanów;
9) Wójcie Gminy – należy przez to rozumieć Wójta Gminy Ciechanów;
10) ustawie o samorządzie gminnym – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2018 r. poz. 994, 1000, 1349 i 1432).
§ 4.
1. Gmina Ciechanów zwana dalej Gminą położona jest w Powiecie Ciechanowskim, w Województwie Mazowieckim i obejmuje obszar o pow. 140,52 km2.
2. Granice Gminy określone są na mapie, stanowiącej załącznik nr 1 do statutu.
3. Herb gminy określa Uchwała Nr XXVI/158/05 Rady Gminy Ciechanów z dnia 6 grudnia 2005 r. w sprawie ustanowienia i zasad używania herbu Gminy Ciechanów (Dz.Urz.Woj.Maz. Nr 277 poz. 10395).
§ 5.
Siedzibą organów Gminy jest budynek przy ulicy Fabrycznej 8 w Ciechanowie.
DZIAŁ II. RADA GMINY Rozdział 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE/ORGANIZACJA WEWNĘTRZNA
§ 6.
W skład Rady Gminy wchodzi 15 radnych.
§ 7.
1. Rada Gminy działa na sesjach oraz poprzez swoje komisje.
2. Rada działa zgodnie z uchwalanym corocznie planem pracy zaproponowanym przez Przewodniczącego po zasięgnięciu opinii komisji stałych.
§ 8.
Do wewnętrznych organów Rady należą:
1) Przewodniczący;
2) Wiceprzewodniczący;
3) Komisja Rewizyjna;
4) Komisja Skarg, Wniosków i Petycji;
5) komisje stałe;
6) komisje doraźne - do dokonywania określonych zadań.
§ 9.
1. Rada odrębną uchwałą powołuje stałe komisje rady ustalając przedmiot ich działania i skład osobowy.
2. Do realizacji określonych zadań Rady Gminy może powołać również doraźne komisje.
§ 10.
Pracę Rady Gminy organizuje oraz prowadzi jej obrady Przewodniczący Rady Gminy lub wyznaczony przez niego wiceprzewodniczący.
Przewodniczący Rady przy wykonywaniu funkcji w szczególności:
1) przygotowuje i zwołuje sesje Rady,
2) przewodniczy obradom Rady,
3) koordynuje pracę komisji Rady,
4) czuwa nad zapewnieniem warunków niezbędnych do wykonywania przez radnych ich mandatów,
5) kieruje obsługą kancelaryjną posiedzeń Rady,
6) powiadamia o otrzymanej korespondencji Radę.
Rozdział 2.
RADNI
§ 12.
1. Radni potwierdzają swoją obecność na sesji oraz posiedzeniu komisji podpisem na liście obecności.
2. W razie niemożności uczestnictwa w sesji lub posiedzeniu komisji radny powinien usprawiedliwić swoją nieobecność u Przewodniczącego Rady.
§ 13.
1. Radny może przyjmować obywateli w siedzibie Urzędu Gminy na zasadach ustalonych przez Wójta Gminy.
2. Radny może domagać się wniesienia pod obrady sesji, a także wnosić na posiedzenia komisji sprawy, które są przedmiotem postulatów, skarg i wniosków mieszkańców gminy.
§ 14.
1. W przypadku wniosku pracodawcy zatrudniającego radnego o rozwiązanie z nim stosunku pracy, Rada Gminy powołuje komisję doraźną do szczegółowego zbadania okoliczności sprawy.
2. Przed podjęciem uchwały Rada Gminy zapoznaje się z opinią komisji doraźnej oraz umożliwia radnemu złożenie wyjaśnień.
Rozdział 3. ZASADY DZIAŁANIA KLUBÓW RADNYCH
§ 15.
1. Radni mogą tworzyć kluby radnych, według kryteriów przez siebie przyjętych, na zasadach określonych przez ustawę o samorządzie gminnym i Statut Gminy.
2. Radny może należeć wyłącznie do 1 klubu.
§ 16.
1. Powstanie klubu musi zostać niezwłocznie zgłoszone Przewodniczącemu Rady.
2. W zgłoszeniu podaje się:
1) nazwę klubu,
2) listę członków,
3) imię i nazwisko Przewodniczącego Klubu.
3. W razie zmiany składu klubu lub jego rozwiązania Przewodniczący Klubu jest obowiązany do niezwłocznego poinformowania o tym Przewodniczącego Rady.
Przewodniczący Rady prowadzi rejestr klubów.
§ 18.
Przynależność radnych do klubów jest dobrowolna.
§ 19.
Klub radnych ulega rozwiązaniu na skutek:
1) uchwały klubu;
2) zmniejszenia się liczby członków klubu poniżej 3;
3) upływu kadencji Rady.
§ 20.
1. Kluby mogą uchwalać własne regulaminy.
2. Regulaminy klubów nie mogą być sprzeczne ze Statutem Gminy.
3. Przewodniczący Klubów są obowiązani do niezwłocznego przedkładania regulaminów klubów Przewodniczącemu Rady.
4. Postanowienie ust. 3 dotyczy także zmian regulaminów.
§ 21.
1. Klub radnych ma prawo przedstawiać stanowisko klubu we wszystkich sprawach będących przedmiotem obrad Rady.;
2. Kluby mogą przedstawiać swoje stanowisko na sesji Rady Gminy wyłącznie przez swych przedstawicieli.
§ 22.
Na wniosek Przewodniczących klubów Wójt Gminy obowiązany jest zapewnić klubom organizacyjne warunki w zakresie niezbędnym do ich funkcjonowania.
Rozdział 4. TRYB PRACY RADY
1. SESJE RADY
§ 23.
Przez sesje Rady należy rozumieć posiedzenie Rady Gminy zwołane przez Przewodniczącego Rady lub inną uprawnioną osobę.
§ 24.
1. Rada Gminy obraduje na sesjach i rozstrzyga w formie uchwał o wszystkich sprawach należących do jej kompetencji, określonych ustawowo oraz w przepisach prawnych wydanych na podstawie ustaw. 2. Oprócz uchwał określonych w ust. 1 Rada Gminy może podejmować:
1) postanowienia proceduralne;
2) deklaracje –zawierające zobowiązanie się Rady Gminy do określonego postępowania;
3) oświadczenia – zawierające stanowisko w określonej sprawie;
4) rezolucje - zawierające wezwanie do podjęcia wskazanego w rezolucji jednorazowego działania.
1. Rada Gminy odbywa sesje zwyczajne, nadzwyczajne i uroczyste.
2. Sesjami zwyczajnymi są sesje przewidziane w planie pracy Rady Gminy lub nie przewidziane w planie, ale zwołane w zwykłym trybie.
3. Sesje nadzwyczajne zwołuje Przewodniczący Rady w przypadkach przewidzianych w ustawie, na wniosek wójta lub co najmniej 4 radnych.
4. Wniosek, o którym mowa w ust. 3 uznaje się za złożony skutecznie, jeżeli zawiera:
1) proponowany porządek obrad;
2) projekty uchwał
3) został dostarczony przewodniczącemu lub złożony w biurze obsługi rady, sekretariacie Urzędu Gminy w godzinach urzędowania.
5. W przypadku sesji nadzwyczajnej przewodniczący, w zakresie ustalenia porządku obrad jest związany z projektem/projektami uchwał zgłoszonych przez wójta lub radnych.
6. Dla nadania odpowiedniego wyrazu, szczególnej rangi wydarzeniom, Przewodniczący Rady zwołuje sesję uroczystą.
7. Porządek obrad sesji uroczystej obejmuje wyłącznie realizację celu jej zwołania.
§ 26.
1. Rada Gminy może organizować wspólne sesje z innymi radami gmin lub powiatu. Wspólna sesja jest zwoływana dla omówienia spraw wspólnych dla danych terenów oraz z okazji uroczystości,
2. Wspólną sesję organizują delegacje zainteresowanych rad, a uczestniczą w przygotowaniu komisje tych rad i radni. Powiadomienie o sesji podpisują przewodniczący rad.
2. PRZYGOTOWANIE SESJI
§ 27.
1. Sesje przygotowuje Przewodniczący Rady ustalając porządek obrad, miejsce, dzień i godzinę sesji oraz listę osób zaproszonych po zasięgnięciu opinii Wójta Gminy.
2. Przygotowanie materiałów na sesję Rady Gminy jak również całość obsługi organizacyjno-technicznej zapewnia Wójt Gminy.
§ 28.
1. O terminie, miejscu sesji Przewodniczący Rady zawiadamia pisemnie radnych, co najmniej na 7 dni przed terminem obrad:
1) za pośrednictwem pocztowego operatora publicznego, listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru wysłanym na adres zamieszkania lub adres wskazany przez radnego.
2) w inny sposób za pokwitowaniem, decyduje data dostarczenia powiadomienia na adres zamieszkania lub na adres wskazany przez radnego.
2. O sesji uroczystej i sesji nadzwyczajnej powiadamia się radnych co najmniej na 3 dni przed terminem sesji.
3. Do zawiadomienia o zwołaniu sesji należy dołączyć porządek obrad wraz z projektami uchwał. Ponadto powinny być dołączone inne niezbędne materiały związane z porządkiem obrad.
4. Materiały, o których mowa w ust. 3:
1) o dużej objętości,
2) których skopiowanie i dostarczenie wiązałoby się z poniesieniem nieproporcjonalnych kosztów, nakładów pracy lub trudnościami technicznymi uznaje się za dostarczone, o ile zostały udostępnione radnemu w odpowiednim terminie w formie elektronicznej lub do wglądu w Urzędzie Gminy.
5. Na wniosek radnego materiały i projekty uchwał można przekazywać drogą elektroniczną.
§ 29.
Zgłoszenia mieszkańców Gminy do uczestnictwa w debacie nad raportem o stanie Gminy, o których mowa w ustawie o samorządzie gminnym, przyjmowane są w Urzędzie Gminy od dnia, w którym zwołano sesję, na której podejmowana jest uchwała Rady Gminy w sprawie udzielenia lub nieudzielenia absolutorium.
3. OBRADY
§ 30.
Przewodniczący Rady ustala warunki techniczne utrwalania obrad przy pomocy urządzeń audiowizualnych, mając na względzie zachowanie porządku podczas sesji.
§ 31.
1. Sesja odbywa się na jednym posiedzeniu. Na wniosek Przewodniczącego Rady lub radnego, Rada może postanowić o przerwaniu sesji i kontynuowaniu obrad w innym wyznaczonym terminie na kolejnym posiedzeniu tej samej sesji.
2. O przerwaniu sesji w trybie przewidzianym w ust.1 Rada Gminy może
3. postanowić w szczególności ze względu na niemożliwość wyczerpania porządku obrad lub konieczność jego rozszerzenia, potrzebę uzyskania dodatkowych materiałów lub inne nieprzewidziane przeszkody, uniemożliwiające Radzie właściwe obradowanie lub podjęcie uchwał.
4. Radnych obecnych na przerwanej sesji uznaje się za powiadomionych o terminie jej kontynuowania.
5. Radnych nieobecnych zawiadamia się niezwłocznie o terminie kolejnego posiedzenia.
§ 32.
1. Rada Gminy rozpoczyna obrady w obecności co najmniej połowy ustawowego składu Rady.
2. W przypadku, gdy liczba radnych obecnych na sesji zmniejszy się poniżej połowy ustawowego składu Rady, Przewodniczący Rady nie przerywa obrad, jednak niemożliwe jest wówczas podejmowanie uchwał.
§ 33.
1. Przewodniczący Rady otwiera, prowadzi i zamyka sesje Rady Gminy.
2. Otwarcie sesji Rady Gminy następuje wraz z wypowiedzeniem przez Przewodniczącego formuły: „Otwieram...... sesję Rady Gminy Ciechanów".
3. Po otwarciu sesji Przewodniczący Rady stwierdza na podstawie listy obecności prawomocność obrad, a więc quorum
4. Radnych obecnych w sali obrad w czasie głosowania zalicza się do quorum nawet wówczas, gdy nie biorą udziału w głosowaniu.
§ 34.
1. Przewodniczący Rady, po otwarciu sesji, przedstawia porządek obrad, do którego Rada Gminy na wniosek radnego, klubu radnych, komisji rady lub Wójta Gminy, może wprowadzić zmiany polegające na:
1) dodaniu nowego punktu do porządku obrad;
2) zdjęciu punktu z zaproponowanego porządku obrad;
3) zmianie kolejności punktów w porządku obrad;
4) zmianie treści (przedmiotu, zakresu, sposobu obradowania itp.) punktu obrad.
2. Porządek obrad powinien obejmować przynajmniej sprawozdanie Wójta Gminy z działalności pomiędzy sesjami oraz możliwość wypowiedzenia się i zgłoszenia uwag do treści protokołu z poprzedniej sesji.
3. Porządek obrad obejmuje rozpatrzenie uchwały zgłoszonej w ramach obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej, jeżeli projekt uchwały został złożony przed sesją, zgodnie z zasadami wnoszenia inicjatyw obywatelskich, a Przewodniczący Rady odmówił umieszczenia jej w porządku obrad.
§ 35.
1. Przewodniczący Rady prowadzi obrady zgodnie z porządkiem obrad, otwierając i zamykając dyskusje nad każdym z punktów, może też zarządzać przerwy w obradach.
2. Przewodniczący Rady zamyka dyskusję w poszczególnych punktach porządku obrad po wyczerpaniu listy mówców lub braku zgłoszeń do zabrania głosu, wypowiadając zwięzłe formuły np. „zamykam dyskusję w tym punkcie". W razie potrzeby, Przewodniczący Rady może zarządzić przerwę w celu umożliwienia komisji rady, Wójtowi Gminy lub klubowi radnych zajęcia stanowiska wobec zgłoszonych wniosków, bądź przygotowania poprawek w rozpatrywanym projekcie uchwały lub innym dokumencie.
3. W przypadku, gdy dany punkt obejmuje głosowanie nad uchwałą lub inne czynności – aby je zrealizować Przewodniczący Rady używa odpowiednich, zwięzłych formuł, w szczególności „zamykam dyskusję", „przystępujemy do głosowania", „przechodzimy do czytania opinii".
4. Przed głosowaniem, Przewodniczący Rady stwierdza fakt spełnienia quorum wypowiadając formułę: „stwierdzam quorum, przystępujemy do głosowania".
5. Po wyczerpaniu porządku sesji Przewodniczący Rady kończy sesję wypowiadając formułę: „Zamykam sesję Rady Gminy Ciechanów".
§ 36.
1. Przewodniczący Rady czuwa nad sprawnym przebiegiem obrad, a zwłaszcza w odniesieniu do wystąpień radnych i innych osób uczestniczących w sesji.
2. Przewodniczący Rady może zwrócić uwagę radnemu, który w wystąpieniu swoim odbiega od przedmiotu obrad określonego w porządku obrad, przywołaniem radnego „do rzeczy". Po dwukrotnym przywołaniu radnego „do rzeczy" Przewodniczący może odebrać przemawiającemu głos. Fakt ten odnotowuje się w protokole sesji.
3. Przewodniczący Rady ma prawo przywołać radnego „do porządku", jeżeli zakłóca on porządek obrad.
4. Przewodniczący Rady ma prawo przywołać radnego „do porządku z zapisaniem do protokołu" jeżeli dopuścił się on ciężkiego naruszenia porządku obrad.
5. Przewodniczący nakazuje opuszczenie obrad przez osoby nie będące radnymi, które swoim zachowaniem zakłócają porządek, lub w inny sposób uchybiają powadzenie sesji Rady Gminy.
§ 37.
1. Przewodniczący Rady udziela głosu w kolejności zgłoszeń, w uzasadnionych przypadkach może udzielić głosu poza kolejnością.
2. W ciągu całej sesji Przewodniczący Rady udziela głosu poza kolejnością w sprawie zgłoszenia wniosków o charakterze formalnym, których przedmiotem mogą być sprawy:
1) stwierdzenia quorum,
2) zmiany porządku obrad,
3) zakończenia dyskusji,
4) zamknięcia listy mówców,
5) ograniczenia czasu wystąpienia,
6) ponownego przeliczenia głosów.
7) zarządzenia przerwy w obradach,
8) przestrzegania regulaminu obrad.
§ 38.
1. Przewodniczący Rady może udzielać głosu osobom spośród zaproszonych gości po uprzednim zgłoszeniu przez nie chęci wystąpienia.
2. Przewodniczący Rady może udzielić głosu z publiczności po akceptacji Rady Gminy.
3. Przewodniczący Rady może umożliwić mieszkańcom Gminy obecnym na sesji złożenie skargi lub wniosku do protokołu.
4. Na sesji Rady Gminy, w punkcie, w którym rozpatrywany jest raport o stanie Gminy i prowadzona jest debata nad tym raportem, Przewodniczący Rady dopuszcza do głosu formalnie zgłoszonych mieszkańców Gminy po otwarciu dyskusji, w pierwszej kolejności, przed wystąpieniami radnych.
§ 39.
1. Z przebiegu sesji Rady Gminy sporządza się protokół.
2. Przebieg obrad Rady jest transmitowany oraz utrwalany za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk, na podstawie których sporządzany jest protokół.
3. Protokół powinien odzwierciedlać chronologiczny przebieg sesji i zawierać w szczególności:
1) numer, datę i miejsce odbycia sesji, ze wskazaniem godziny jej otwarcia i zamknięcia;
2) oświadczenia Przewodniczącego Rady dotyczące prawomocności obrad, złożone w oparciu o listę obecności podpisaną przez radnych;
3) stwierdzenie Przewodniczącego Rady o prawidłowości zwołania sesji oraz zgłoszone przez radnych uwagi w tym zakresie;
4) odnotowanie faktu sporządzenia protokołu z poprzedniej sesji;
5) porządek obrad, w tym opis sposobu dokonania ewentualnych zmian w porządku obrad, okoliczności odroczenia, bądź zamknięcia sesji;
6) określenie wniesionych pod obrady projektów uchwał ze wskazaniem wnioskodawców;
7) przebieg obrad, streszczenie przemówień i dyskusji, treść zgłoszonych wniosków ze wskazaniem wnioskodawców;
8) wykaz uchwalonych uchwał i wniosków wraz z opisem przebiegu głosowania, z wyszczególnieniem liczby radnych obecnych na sali w trakcie głosowania oraz sumy głosów „za", „przeciw" i „wstrzymujących się";
9) inne istotne fakty mogące mieć wpływ na ocenę ważności przebiegu sesji i podjęte uchwały;
10) nazwisko i imię oraz funkcję przewodniczącego obrad;
11) nazwisko i imię oraz stanowisko służbowe osób sporządzających protokół.
4. Protokół podpisują: przewodniczący obrad oraz osoba sporządzająca protokół.
5. Protokoły numeruje się cyframi rzymskimi a uchwały arabskimi.
§ 40.
Do protokołu dołącza się:
1) listę obecności radnych podpisywaną tuż przed rozpoczęciem sesji;
2) komplet materiałów dostarczonych radnym wraz z powiadomieniem o sesji oraz innych materiałów dostarczonych radnym, związanych z przebiegiem sesji;
3) teksty przyjętych przez Radę Gminy uchwał wraz z protokołem sporządzonym przez komisję uchwał;
4) złożone na piśmie usprawiedliwienia osób nieobecnych;
5) oświadczenia i inne dokumenty złożone na ręce Przewodniczącego Rady;
6) imienny wykaz głosowań radnych, ze wskazaniem sposobu głosowania przez radnego tzn. czy opowiedział się „za" uchwałą, kandydaturą lub wnioskiem, był „przeciw" czy „wstrzymał się" od głosu;
7) dokumentację wytworzoną w związku z przeprowadzeniem głosowania tajnego (karty do głosowania, protokół z obliczenia głosów i ustalenia wyników głosowania);
8) inne dokumenty wytworzone w związku z protokołowaną sesją.
§ 41.
1. Protokół z sesji Rady Gminy wykłada się do publicznego wglądu na 7 dni przed terminem kolejnej sesji w Urzędzie Gminy.
2. Radny może zgłosić Przewodniczącemu pisemny wniosek o sprostowania lub uzupełnienia protokołu. O sposobie rozstrzygnięcia wniosku decyduje Przewodniczący po wysłuchaniu protokolanta i zapoznaniu się z nagraniem z sesji.
3. Jeżeli wniosek wskazany w ust. 2 nie zostanie uwzględniony, wnioskodawca może odwołać się do Rady Gminy. W przypadku nieuwzględnienia wniosku przez Radę Gminy jego treść zostaje załączona do protokołu jako tzw. zdanie odrębne.
4. Uchwały
§ 42.
1. Sprawę rozpatrywaną podczas sesji Rada Gminy rozstrzyga podejmując uchwałę w formie odrębnego dokumentu.
2. W przypadku postanowienia proceduralnego poprzestaje się na odpowiednim odnotowaniu jej w protokole z sesji.
§ 43.
1. Uchwała Rady Gminy powinna zawierać w szczególności:
1) datę i tytuł,
2) podstawę prawną,
3) określenie zadań oraz środki realizacji,
4) określenie organów odpowiedzialnych za wykonanie uchwały lub organów sprawujących nadzór nad jej realizacją,
5) termin wejścia w życie oraz ewentualny czas jej obowiązywania.
2. W uchwale podaje się numer kolejny sesji w kadencji (cyfra rzymska) , numer kolejny uchwały w kadencji (cyfra arabska) oraz rok podjęcia (dwie ostatnie cyfry roku).
3. Zatwierdzenia w głosowaniu nie wymaga korekta eliminująca z podjętej uchwały oczywiste błędy, w tym w szczególności: oczywiste omyłki pisarskie, błędy ortograficzne, rachunkowe, błędy w numeracji jednostek systematyzacyjnych, zmiana formy graficznej szkiców, tabel, jeżeli ich korekta nie spowoduje zmiany skutków prawnych, które uchwała miała wywołać w wersji uchwalonej.
§ 44.
1. Prawo inicjatywy uchwałodawczej posiada Wójt Gminy, komisje, kluby radnych, poszczególni radni oraz grupa mieszkańców gminy na zasadach określonych w ustawie o samorządzie gminnym.
2. Projekt uchwały powinien być przedłożony Radzie Gminy wraz z pisemnym uzasadnieniem wnioskodawcy, w którym należy wskazać potrzebę podjęcia uchwały oraz informację o skutkach finansowych jej realizacji.
3. Projekt uchwały przedkładany Radzie Gminy wymaga:
1) opinii radcy prawnego;
2) opinii właściwej komisji - dla projektów przygotowywanych przez Wójta Gminy;
3) opinii Wójta Gminy - dla projektów przygotowywanych przez komisję;
4) opinii Wójta Gminy i właściwej komisji - dla projektów przygotowywanych przez radnych lub grupy mieszkańców gminy, posiadających czynne prawa wyborcze do organu stanowiącego.
4. Projekty uchwał w sprawach personalnych nie wymagają opinii komisji.
5. Tryb głosowania
§ 45.
Przewodniczący Rady Gminy, przed rozpoczęciem głosowania na sesji stwierdza, czy jest spełniony wymóg quorum, tj. czy na sali obrad jest obecnych co najmniej 8 radnych.
§ 46.
1. Głosowanie jawne odbywa się w taki sposób, że radny, głosując za pomocą urządzenia umożliwiającego sporządzenie i utrwalenie imiennego wykazu głosowania, opowiada się „za" uchwałą, kandydaturą lub wnioskiem, jest „przeciw", czy – o ile jest to dopuszczalne w procedurze danego głosowania – „wstrzymuje się od głosu", dodatkowo sygnalizując sposób głosowania poprzez podniesienie ręki.
2. Głosowanie imienne odbywa się w taki sposób, że radny, po wywołaniu kolejno w porządku alfabetycznym z listy przez Przewodniczącego Rady, wypowiada się, czy jest „za" uchwałą, kandydaturą lub wnioskiem, czy jest „przeciw", czy – o ile jest to dopuszczalne w procedurze danego głosowania – „wstrzymuje się od głosu".
3. Rada Gminy może postanowić, iż głosowanie jawne zostanie przeprowadzone przy użyciu imiennie podpisanych kart do głosowania.
4. Wyniki głosowania jawnego, bezpośrednio po głosowaniu, ogłasza Przewodniczący Rady.
§ 47.
1. Głosowanie tajne na sesji przeprowadza się przy pomocy odpowiednio przygotowanych kart do głosowania.
2. Głosowanie tajne przeprowadza komisja skrutacyjna.
3. Komisja skrutacyjna, przed przystąpieniem do głosowania, objaśnia radnym sposób głosowania, w tym szczególnie sposób wypełnienia karty do głosowania i przeprowadza je, wyczytując kolejno w porządku alfabetycznym nazwiska radnych z listy obecności, którzy następnie wrzucają do urny otrzymane wcześniej karty do głosowania.
4. Po przeliczeniu głosów przez komisję skrutacyjną, przewodniczący komisji skrutacyjnej odczytuje protokół z przeprowadzonego głosowania, zawierający wyniki głosowania.
5. Karty z oddanymi głosami i protokół głosowania stanowią załącznik do protokołu obrad sesji.
§ 48.
1. Przewodniczący Rady przed poddaniem pod głosowanie wniosku, precyzuje i ogłasza Radzie proponowaną treść wniosku w taki sposób, aby jego redakcja była przejrzysta, a wniosek nie budził wątpliwości co do intencji wnioskodawcy.
2. W pierwszej kolejności Przewodniczący Rady poddaje pod głosowanie wniosek najdalej idący, jeśli może to wykluczyć potrzebę głosowania nad pozostałymi wnioskami. Ewentualny spór co do tego, który z wniosków jest najdalej idący rozstrzyga Przewodniczący Rady.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 10
3. W przypadku głosowania w sprawie wyboru lub powołania osób, Przewodniczący Rady, przed zamknięciem listy kandydatów pyta każdego z kandydatów, czy wyraża zgodę na kandydowanie. Po otrzymaniu odpowiedzi poddaje pod głosowanie zamknięcie listy kandydatów (lub ogłasza zakończenie zgłaszania kandydatów) i zarządza głosowanie. Zgoda kandydata może być wyrażona przez nieobecnego na sesji kandydata również na piśmie lub w inny, niebudzący wątpliwości sposób.
§ 49.
1. Jeżeli oprócz wniosku (wniosków) o podjęcie uchwały w danej sprawie zostanie zgłoszony wniosek o odrzucenie tego wniosku (wniosków), Rada głosuje w pierwszej kolejności nad wnioskiem o odrzucenie wniosku (wniosków) o podjęcie uchwały.
2. W przypadku przyjęcia poprawki wykluczającej inne poprawki do projektu uchwały, poprawek tych nie poddaje się pod głosowanie.
3. W przypadku zgłoszenia do tego samego fragmentu projektu uchwały kilku poprawek stosuje się zasadę określoną w ust. 2.
4. W ostatniej kolejności zarządza się głosowanie za przyjęciem uchwały w całości ze zmianami wynikającymi z poprawek wniesionych do projektu uchwały.
5. Przewodniczący Rady może odroczyć głosowanie, o jakim mowa w ust. 4 na czas potrzebny do stwierdzenia czy wskutek przyjętych poprawek nie zachodzi sprzeczność pomiędzy poszczególnymi postanowieniami uchwały.
6. Rada może przesłać projekt uchwały projektodawcy, w celu wprowadzenia zmian, poprawek i uzupełnień.
§ 50.
1. Głosowanie zwykłą większością głosów oznacza, że przechodzi wniosek lub kandydatura, która uzyskała większą liczbę głosów „za" niż „przeciw". Głosów wstrzymujących się i nieważnych nie dolicza się do żadnej z grup głosujących „za" czy „przeciw".
2. Jeżeli celem głosowania jest wybór jednej z wielu możliwości, przechodzi wniosek lub kandydatura, na którą oddano liczbę głosów większą od liczby głosów oddanych na pozostałe.
§ 51.
1. Głosowanie bezwzględną większością głosów oznacza, że zostaje przyjęty wniosek lub kandydatura, które uzyskały co najmniej o jeden głos więcej od sumy pozostałych ważnie oddanych głosów, tzn. przeciwnych i wstrzymujących się.
2. Bezwzględna większość ustawowego składu Rady oznacza liczbę całkowitą głosów oddanych za wnioskiem lub kandydaturą, przewyższająca połowę ustawowego składu Rady, a zarazem tej połowie najbliższą.
§ 52.
1. W razie gdy wynik głosowania budzi uzasadnione wątpliwości, Rada może dokonać reasumpcji głosowania.
2. Wniosek o dokonanie reasumpcji głosowania oraz reasumpcja głosowania może być dokonana wyłącznie na posiedzeniu, na którym odbyło się głosowanie.
3. Rada rozstrzyga o reasumpcji głosowania na wniosek złożony Przewodniczącemu Rady.
4. Reasumpcji głosowania nie podlegają wyniki głosowania tajnego i imiennego.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 11
Rozdział 5. KOMISJE STAŁE I DORAŹNE
§ 53.
1. Komisje rady podejmują i realizują przedsięwzięcia objęte właściwością Rady Gminy, które służą wykonywaniu jej zadań, zgodnie z ustalonym w uchwale ich przedmiotem działania, a w szczególności:
1) opiniują projekty uchwał Rady;
2) wykonują czynności kontrolne na zlecenie Rady;
3) opiniują inne sprawy w zakresie swej działalności, w tym raport o stanie gminy, o którym mowa w ustawie o samorządzie gminnym.
2. Opinie i wnioski komisji rady przyjmowane są w głosowaniu jawnym zwykłą większością głosów, przy obecności co najmniej połowy składu komisji.
3. Sprawy do rozpatrzenia przez komisje kieruje Przewodniczący Rady lub Wójt Gminy.
4. Przewodniczący Rady jeżeli jest to niezbędne, może polecić przewodniczącemu komisji rady zwołanie posiedzenia komisji.
5. Komisja jest obowiązana przedstawić Radzie sprawozdanie ze swojej działalności co najmniej raz w roku oraz w każdym czasie na żądanie Rady. Sprawozdanie Komisji przedstawia na sesji Rady Gminy przewodniczący Komisji lub wyznaczony przez Komisję sprawozdawca.
§ 54.
1. Radny może być członkiem nie więcej niż dwóch komisji stałych.
2. W skład komisji wchodzi od 5 do 7 radnych.
§ 55.
1. Komisja rady, wyjątkowo może odbywać posiedzenia wspólnie z innymi komisjami,. Wspólnym obradom przewodniczy uzgodniony jeden z przewodniczących komisji.
2. Sposób prowadzenia wspólnego posiedzenia nie może naruszać autonomii komisji, które biorą udział we wspólnym posiedzeniu, w szczególności głosowania przeprowadza się odrębnie dla każdej z Komisji.
§ 56.
1. Pracami komisji rady kieruje wybrany przez Radę Gminy Przewodniczący Komisji, a w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący, wybrany przez Komisję ze swego grona.. Do zadań przewodniczącego komisji należy w szczególności:
1) ustalenie porządku obrad, terminu oraz zwołanie posiedzenia komisji;
2) zapewnienie przygotowania oraz dostarczenia członkom komisji niezbędnych materiałów;
3) ustalenie listy gości zaproszonych na posiedzenie komisji rady.
2. W przypadku nieobecności lub niemożności pełnienia funkcji przez przewodniczącego komisji rady, jej pracami kieruje zastępca przewodniczącego, powoływany i odwoływany przez komisję rady.
3. Jeżeli przewodniczący komisji i jego zastępca są nieobecni albo nie mogą pełnić swoich funkcji, posiedzenie komisji rady zwołuje Przewodniczący Rady.
4. W przypadku nieobecności przewodniczącego komisji rady i jego zastępcy na posiedzeniu komisji, obradom przewodniczy wybrany w głosowaniu członek komisji. Do czasu wyboru przewodniczącego obrad w głosowaniu, obrady prowadzi najstarszy wiekiem członek komisji, który wyrazi na to zgodę.
5. Komisja rady obraduje na posiedzeniach, przy obecności co najmniej połowy składu komisji.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 12
6. Szczegółowe zasady działania, w tym odbywania posiedzeń, obradowania, powoływania podkomisji i zespołów, komisja rady ustala we własnym zakresie, a w przypadku nieustalenia tych zasad stosuje odpowiednie przepisy Statutu Gminy.
7. Z przebiegu posiedzenia komisji rady sporządza się protokół. Przepisy dotyczące sporządzania protokołu z sesji stosuje się odpowiednio.
Rozdział 6.
ZASADY I TRYB DZIAŁANIA KOMISJI REWIZYJNEJ
1. POSTANOWIENIA OGÓLNE
§ 57.
1. Komisja Rewizyjna opiniuje wykonanie budżetu Gminy i występuje z wnioskiem do Rady Gminy w sprawie udzielenia lub nie udzielenia absolutorium Wójtowi oraz wykonuje inne zadanie wynikające z przepisów prawa.
2. Komisja Rewizyjna na zlecenie i w zakresie określonym przez Radę Gminy dokonuje kontroli działalności Wójta Gminy, gminnych jednostek organizacyjnych oraz jednostek pomocniczych Gminy;
3. Komisja Rewizyjna wykonując czynności kontrolne:
1) kontroluje realizację uchwał Rady Gminy,
2) kontroluje i opiniuje działalność Wójta, gminnych jednostek organizacyjnych i jednostek pomocniczych gminy w szczególności działalność finansową,
3) kontroluje realizację wniosków i interpelacji,
4. Komisja działa w oparciu o roczny plan pracy uchwalony przez Radę Gminy, może również wykonywać kontrole na zlecenie Rady Gminy.
§ 58.
1. Pracami Komisji kieruje wybrany przez Radę Gminy Przewodniczący Komisji, a w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący, wybrany przez Komisję ze swego grona.
2. Komisja rewizyjna obraduje na posiedzeniach, przy obecności co najmniej połowy składu komisji.
3. Opinie i wnioski komisji rewizyjnej przyjmowane są w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów.
§ 59.
1. Komisja przedkłada Radzie Gminy w terminie do 31 stycznia każdego roku kalendarzowego, plan pracy , który podlega zatwierdzeniu przez Radę Gminy.
2. Plan pracy w szczególności zawiera wykaz jednostek, w których planowana jest kontrola w danym roku kalendarzowym oraz zakres i termin przeprowadzenia kontroli.
3. Komisja do końca I kwartału następnego roku składa sprawozdanie ze swojej działalności w roku ubiegłym zawierające:
1) liczbę, przedmiot, miejsca, rodzaj i czas przeprowadzonych kontroli,
2) wykaz nieprawidłowości wykrytych w toku kontroli,
3) analizę kontroli dokonanych przez inne podmioty,
4) stanowisko w sprawie nie zrealizowanych kontroli przewidzianych w planie rocznym za rok ubiegły.
§ 60.
1. Z przebiegu posiedzenia Komisji rewizyjnej sporządza się protokół.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 13
2. Niezależnie od protokołu z posiedzenia, Komisja rewizyjna (zespół kontrolny) sporządza protokół z przebiegu kontroli, który podpisują wszyscy członkowie Komisji rewizyjnej (zespołu kontrolnego) biorący udział w czynnościach kontrolnych.
3. Komisja realizując swoje zadania kontrolne kieruje się kryteriami: legalności, gospodarności i rzetelności, celowości.
4. Do przeprowadzenia kontroli niezbędne jest imienne upoważnienie podpisane przez przewodniczącego komisji rewizyjnej
2. TRYB PRZEPROWADZENIA KONTROLI
§ 61.
Komisja przeprowadza następujące rodzaje kontroli:
1) kompleksowe - obejmujące całość działalności jednostek kontrolowanych trwające nie dłużej niż 20 dni roboczych,
2) problemowe - obejmujące wybrane zagadnienie lub część działalności jednostki kontrolowanej, trwające nie dłużej niż 10 dni roboczych,
3) sprawdzające - podejmowane w celu ustalenia sposobu realizacji wniosków pokontrolnych z ostatniej kontroli jednostki kontrolowanej.
§ 62.
1. Szczegółowy termin przeprowadzenia kontroli ustala Przewodniczący Komisji w porozumieniu z kierownikiem jednostki kontrolowanej.
2. Kontrole przeprowadza komisja w pełnym składzie lub zespół kontrolny w składzie, co najmniej trzech członków Komisji.
3. Przewodniczący komisji wyznacza na piśmie kierownika zespołu kontrolnego, który dokonuje podziału czynności pomiędzy kontrolujących.
4. W związku z wykonywaną działalnością kontrolą Komisja ma prawo:
1) wstępu do pomieszczeń i innych obiektów jednostki kontrolowanej,
2) wglądu do wszelkich akt i dokumentów związanych z działalnością jednostki kontrolowanej,
3) zabezpieczenia dokumentów i innych dowodów,
4) żądania od wszystkich właściwych podmiotów złożenia wyjaśnień i informacji,
5) zapraszania do pracy członków innych komisji Rady.
5. Kierownik jednostki kontrolowanej zapewnia Komisji rewizyjnej niezbędne warunki technicznoorganizacyjne do prowadzenia kontroli.
6. Pracownicy kontrolowanej jednostki zobowiązani są udzielać członkom Komisji ustnych i pisemnych wyjaśnień w sprawach dotyczących przedmiotu kontroli oraz przedkładać kontrolującym żądane dokumenty, materiały oraz umożliwić wstęp do obiektów kontrolowanego podmiotu.
7. Działalność Komisji nie może naruszać obowiązującego w jednostce kontrolowanej porządku pracy, w tym kompetencji organu sprawującego w jednostce kontrolę służbową.
§ 63.
1. Z przebiegu kontroli Komisja sporządza w 2 egzemplarzach protokół, który podpisują członkowie zespołu kontrolnego oraz kierownik jednostki kontrolowanej.
2. Protokoły doręcza się Przewodniczącemu Rady oraz kierownikowi jednostki kontrolowanej.
3. Protokół powinien zawierać:
1) nazwę jednostki kontrolowanej oraz imię i nazwisko kierownika,
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 14
2) imiona i nazwiska osób udzielających wyjaśnień i informacji,
3) imiona i nazwiska osób kontrolujących,
4) określenie przedmiotu kontroli,
5) czas trwania kontroli,
6) wykorzystane dowody i dokumenty,
7) przebieg i wynik kontroli,
8) ewentualne wyjaśnienia końcowe kierownika jednostki kontrolowanej, zastrzeżenia lub wyjaśnienia odmowy podpisu,
9) ewentualne wnioski oraz propozycje co do sposobu usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w wyniku kontroli.
§ 64.
Kierownik jednostki kontrolowanej może w terminie 7 dni od daty otrzymania protokołu pokontrolnego do podpisania złożyć uwagi Przewodniczącemu Komisji Rewizyjnej dotyczące kontroli i jej wyników.
3. POSTĘPOWANIE POKONTROLNE
§ 65.
1. Sporządzony protokół wraz z opracowanymi na posiedzeniu komisji wnioskami pokontrolnymi Przewodniczący Rady Gminy przedstawia Radzie Gminy na sesji osobiście lub zleca jego przedstawienie Przewodniczącemu Komisji.
2. Po zatwierdzeniu wniosków pokontrolnych przez Radę Gminy Komisja:
1) może wezwać kierownika kontrolowanej jednostki w celu omówienia wniosków pokontrolnych,
2) występuje pisemnie do Wójta lub kierowników kontrolowanych jednostek z wnioskami pokontrolnymi zawierającymi wezwanie do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości, zapobieżeniu wystąpienia ich w przyszłości oraz wniosków o ukaranie osób winnych powstania nieprawidłowości.
§ 66.
1. Kierownicy jednostek, do których wystąpienie pokontrolne zostało skierowane, są obowiązani w wyznaczonym terminie zawiadomić komisję o sposobie wykorzystania uwag i wykonaniu wniosków.
2. W razie niemożliwości wykonania wniosków, należy podać uzasadnione przyczyny ich nie wykonania oraz propozycje, co do sposobów i terminów usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
§ 67.
Komisja dla wdrożenia wyników swojej działalności stosuje w szczególności następujące środki działania:
1) projekt zaleceń pokontrolnych do akceptacji przez Radę Gminy,
2) wydaje opinię dotycząca wybranego zagadnienia objętego działalnością Komisji,
3) występuje z inicjatywą uchwałodawczą, mającą zapobiec powstawaniu naruszeń w przyszłości.
Rozdział 7.
ZASADY I TRYB DZIAŁANIA KOMISJI SKARG, WNIOSKÓW I PETYCJI
§ 68.
1. Do zadań Komisji skarg, wniosków i petycji należy analiza i opiniowanie skierowanych do Rady Gminy:
1) skarg na działalność Wójta Gminy i gminnych jednostek organizacyjnych;
2) wniosków;
3) petycji składanych przez obywateli.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 15
2. Pracami Komisji kieruje wybrany przez Radę Przewodniczący, a w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący, wybrany przez Komisję ze swego grona.
3. Komisja obraduje na posiedzeniach, przy obecności co najmniej połowy składu komisji.
4. Opinie, wnioski i stanowiska komisji przyjmowane są w głosowaniu jawnym, zwykłą większością głosów.
§ 69.
Jeżeli Rada Gminy nie jest właściwa do rozpatrzenia skargi, wniosku lub petycji złożonej przez obywateli, przewodniczący Komisji skarg, wniosków i petycji niezwłocznie informuje o tym Przewodniczącego Rady.
§ 70.
1. Z przebiegu posiedzenia Komisji skarg, wniosków i petycji sporządza się protokół.
2. Komisja skarg, wniosków i petycji, badając sprawę i prowadząc postępowanie wyjaśniające w związku ze złożoną skargą, wnioskiem lub petycją, może:
1) wystąpić do Wójta Gminy albo do właściwego kierownika gminnej jednostki organizacyjnej z wnioskiem o zajęcie stanowiska;
2) zebrać materiały, informacje i inne niezbędne wyjaśnienia;
3) wezwać wnoszącego skargę, wniosek lub petycję do ich sprecyzowania, uzupełnienia, a także do przedstawienia informacji lub materiałów.
§ 71.
Komisja Skarg, Wniosków i Petycji prowadząc postępowanie wyjaśniające w sprawie skargi obowiązana jest do:
3) wszechstronnego wyjaśnienia zarzutów podnoszonych w skardze;
4) przygotowania stanowiska uzasadniającego przyjęcie uchwały Rady Gminy w sprawie rozpatrzenia skargi.
§ 72.
1. Komisja Skarg, Wniosków i Petycji, rozpatrując wniosek lub petycję jest obowiązana do:
1) szczegółowego przeanalizowania przedmiotu wniosku lub petycji;
2) przygotowania stanowiska uzasadniającego przyjęcie uchwały Rady Gminy w sprawie rozpatrzenia wniosku lub petycji.
2. W toku postępowania w sprawie wniosku lub petycji Komisja Skarg, Wniosków i Petycji może konsultować się z właściwymi merytorycznie komisjami Rady Gminy.
§ 73.
W I kwartale roku kalendarzowego, przewodniczący Komisji skarg, wniosków i petycji składa na sesji Rady Gminy sprawozdanie z jej działalności za rok ubiegły.
DZIAŁ III. TRYB PRACY WÓJTA
§ 74.
1. Wójt zawiadamiany jest o sesjach Rady Gminy.
2. Wójt uczestniczy w sesjach Rady Gminy.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 16
1. W celu wykonania uchwał Rady Gminy oraz zadań określonych przepisami prawa Wójt wydaje zarządzenia.
2. Zarządzenia numeruje się kolejnymi cyframi arabskimi łamanymi przez rok wydania zarządzenia.
3. Zarządzenia dostępne są do powszechnego wglądu w siedzibie Urzędu Gminy oraz na stronie BIP Urzędu Gminy.
§ 76.
Wójt udziela Radnym niezbędnej pomocy celem wykonywania mandatu.
DZIAŁ IV. JEDNOSTKI POMOCNICZE GMINY
§ 77.
1. Tworzenie, łączenie, podział i znoszenie sołectwa, ustalanie ich granic oraz nazw następuje w drodze uchwały Rady Gminy z inicjatywy organów uchwałodawczych zainteresowanych sołectw, Rady Gminy lub inicjatywy 1/10 mieszkańców zamieszkujących terytorium sołectw objętych proponowanymi zmianami.
2. Inicjatywa Rady Gminy lub organów uchwałodawczych sołectw w tych sprawach wymaga konsultacji z mieszkańcami wsi objętych zmianami oraz wymaga opinii organów uchwałodawczych sołectw, których dotyczy propozycja łączenia, podziału lub znoszenia. Sposób przeprowadzenia konsultacji ustali Rada Gminy.
3. Przy tworzeniu, łączeniu, podziale i znoszeniu sołectw, ustalaniu ich granic oraz nazw bierze się pod uwagę między innymi następujące kryteria:
1) możliwie jednorodny, ze względu na układ osadniczy i przestrzenny obszar,
2) więzi społeczne, kulturowe i wspólne interesy gospodarcze, zapewniające zdolność wykonywania zadań publicznych,
3) charakter topograficzny i funkcje historyczno-gospodarcze obszarów Gminy,
4) Sołectwo może stanowić jeden obręb geodezyjny lub wielokrotność (jedna wieś lub kilka wsi).
§ 78.
1. Dochody Gminy pochodzące z mienia komunalnego przekazanego do korzystania sołectwom pozostają w dyspozycji sołectwa.
2. Zadania sołectw mogą być realizowane w ramach środków finansowych pochodzących z funduszu sołeckiego, utworzonego zgodnie z ustawą z dnia 21 lutego 2014 r. o funduszu sołeckim (Dz.U. poz. 301) w przypadku gdy rada wyrazi zgodę na wyodrębnienie funduszu sołeckiego.
3. Działalność sołectw podlega nadzorowi organów gminy.
4. Sołectwa prowadzą gospodarkę finansową w ramach budżetu gminy.
§ 79.
1. Organami sołectwa są:
1) zebrania wiejskie,
2) sołtys,
3) rada sołecka jako organ wspomagający sołtysa.
2. Kadencja sołtysa i rady sołeckiej pokrywa się z kadencją organów gminy.
3. Po upływie kadencji organów gminy, rada zarządza przeprowadzenie wyborów w sołectwach, które powinny się odbyć w okresie do czterech miesięcy od wyborów organów gminy.
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 17
1. Przewodniczący Rady obowiązany jest umożliwić sołtysowi uczestnictwo w sesjach rady.
2. Sołtys może zabierać głos na sesjach, nie ma jednak prawa do udziału w głosowaniu.
DZIAŁ V.
ZASADY DOSTĘPU I KORZYSTANIA Z DOKUMENTÓW WYTWORZONYCH PRZEZ ORGANY GMINY W RAMACH WYKONYWANIA ZADAŃ PUBLICZNYCH
§ 81.
1. Zawiadomienie o miejscu, terminie i porządku obrad Rady Gminy oraz komisji rady podaje się do wiadomości mieszkańców w formie komunikatu, najpóźniej na 7 dni przed sesją lub posiedzeniem komisji rady, w sposób zwyczajowo przyjęty, w tym na tablicach ogłoszeń w Urzędzie Gminy oraz na stronach Biuletynu Informacji Publicznej Urzędu Gminy. W przypadku Komisji skarg, wniosków i petycji oraz komisji doraźnych komunikat może nie zawierać porządku obrad.
2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin, o którym mowa w ust. 1, może ulec skróceniu.
3. Informacja, o której mowa w ust. 1 zawiera adres strony internetowej, na której będzie transmitowany obraz i dźwięk z obrad Rady Gminy oraz adres strony internetowej, na której udostępniany będzie archiwalny zapis obrazu i dźwięku z obrad Rady Gminy.
§ 82.
1. Dostęp do dokumentów obejmuje prawo do wglądu do dokumentacji oraz sporządzania odpisów i notatek.
2. Dokumenty, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:
1) sporządzone protokoły z sesji Rady Gminy;
2) sporządzone protokoły z posiedzeń komisji rady;
3) rejestr uchwał wraz z podjętymi uchwałami Rady Gminy;
4) rejestr interpelacji i wniosków radnych wraz z ich treścią i udzielonymi odpowiedziami;
5) rejestr zarządzeń wraz z zarządzeniami Wójta Gminy.
§ 83.
1. Wgląd do dokumentacji oraz sporządzanie z nich odpisów i notatek odbywa się w godzinach pracy urzędu w obecności pracownika właściwej komórki organizacyjnej Urzędu Gminy.
2. Sporządzanie odpisów i notatek może polegać na wykonaniu lub uzyskaniu kopii. Zasady sporządzania kopii ustala Wójt Gminy, uwzględniając warunki organizacyjne Urzędu Gminy oraz ponoszone z tego tytułu koszty.
DZIAŁ VI. PRZEPISY KOŃCOWE
§ 84.
Traci moc uchwała nr IV/38/03 Rady Gminy Ciechanów z dnia 10 marca 2003 r. w sprawie Statutu Gminy Ciechanów (Dz. Urz. Woj. Maz. nr. 85, poz. 2203), uchwała nr XXXII/167/09 z dnia 2 września 2009 r. w sprawie zmian Statutu Gminy Ciechanów (Dz. Urz. Woj. Maz. nr. 142, poz. 4303)
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 18
Uchwała podlega publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego i wchodzi w życie pierwszego dnia kadencji organów jednostek samorządu terytorialnego wybranych w wyborach zarządzonych na dzień 21 października 2018 r.
Przewodniczący Rady Gminy
Eugeniusz Olszewski
Id: 3B9B7298-94C9-4E2F-9951-DC14D6152EE5. Podpisany
Strona 19
GMINA CIECHANÓW
do Uchwały nr XLII/239/18
Załącznik | <urn:uuid:0b00b38f-7764-4a1c-921f-d2803b543f9f> | finepdfs | 1.481445 | CC-MAIN-2019-39 | https://bip-v1-files.idcom-jst.pl/sites/46522/wiadomosci/439416/files/uchwalaxlii2391820180928.pdf | 2019-09-23T11:33:36Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514576355.92/warc/CC-MAIN-20190923105314-20190923131314-00451.warc.gz | 386,675,223 | 0.999977 | 0.999999 | 0.999999 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
2045,
3783,
5583,
7203,
9623,
12314,
15412,
18130,
20756,
23629,
26411,
29216,
31730,
34482,
36940,
39140,
41619,
43978,
44319,
44374
] | 2 | 0 |
## Party Sheet
**Party Name:** Hiény Cmentarne
**Alignment:** Anarchiści
**Cost:** 749
### Rhond
- **Race:** Mroczny Faun (77)
- **Profession:** Herszt / Szermierz (40)
- **Abilities:** Okrucieństwo, Żastawa, Nieustraszony, Heroizm
- **Equipment:** Miecz półtoraręczny (17), Helm ciężki (9), Talizman Przeznaczenia (4)
| LD | M | WS | S | Sp | BS | T | W |
|----|---|----|---|----|----|---|---|
| 5 | 15| 8 | 8 | 6 | 6 | 8 | 10|
**Wounds:** OOOOOOOOOO
### Asghul
- **Race:** Hobgoblin (47)
- **Profession:** Mag / Czarodziej (51)
- **Abilities:** Przeznaczenie, Rzucanie czarów, Domena Cienia, Domena Ognia
- **Equipment:** Broń rytualna (6), Leczący eliksir (5)
| LD | M | WS | S | Sp | BS | T | W |
|----|---|----|---|----|----|---|---|
| 6 | 15| 6 | 7 | 7 | 7 | 6 | 7 |
**Wounds:** OOOOOOOXXX
### Gurlagad
- **Race:** Ork (59)
- **Profession:** Gladiator (28)
- **Abilities:** Brutalność, Słaby punkt
- **Equipment:** Topór (10), Nagolenniki skórzane (4), Tarcza stalowa (12), Leczący eliksir (5)
| LD | M | WS | S | Sp | BS | T | W |
|----|---|----|---|----|----|---|---|
| 5 | 15| 6 | 8 | 6 | 6 | 8 | 7 |
**Wounds:** OOOOOOOXXX
### Letyenne
- **Race:** Vorak (60)
- **Profession:** Nożownik (26)
- **Abilities:** Podstępny cios, Zaszytletowanie
- **Equipment:** Nóż Myśliwski (7), Trucizna (3), Proca (9), Koszulka kolcza (3), Nagolenniki skórzane (4)
| LD | M | WS | S | Sp | BS | T | W |
|----|---|----|---|----|----|---|---|
| 5 | 15| 7 | 6 | 8 | 8 | 7 | 8 |
**Wounds:** OOOOOOOXXX
### Hemelrond
- **Race:** Krasnolud Północny (62)
- **Profession:** Falszywy Prorok (45)
- **Abilities:** Mściwość, Przeklęte wiźje, Strach, Nieustraszony
- **Obłęd**
- **Equipment:** Topór Groma (38), Nagolenniki skórzane (4), Talizman Przeznaczenia (4)
| LD | M | WS | S | Sp | BS | T | W |
|----|---|----|---|----|----|---|---|
| 5 | 15| 7 | 8 | 6 | 7 | 8 | 8 |
**Wounds:** OOOOOOOXXX
### Spielzhorn
- **Race:** Niziołek (46)
- **Profession:** Uczeń Czarodzieja (34)
- **Abilities:** Złorzeczenie, Przyzuczenie, Gorliwość
- **Equipment:** Kostur (6), Proca (9), Koszulka kolcza (3), Nagolenniki skórzane (4)
| LD | M | WS | S | Sp | BS | T | W |
|----|---|----|---|----|----|---|---|
| 6 | 20| 6 | 6 | 8 | 7 | 6 | 5 |
**Wounds:** OOOOOXXX
---
**Notes**
Aby rzucić czar “Cień”, będziesz potrzebował modelu Shadow. | 58d33da1-646f-40cf-a8b3-e90d1761b739 | finepdfs | 1.104492 | CC-MAIN-2019-47 | http://www.utchronicles.com/HienyCmentarneKartaDruzyny.pdf | 2019-11-19T16:32:32 | crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496670156.86/warc/CC-MAIN-20191119144618-20191119172618-00215.warc.gz | 216,085,242 | 0.971176 | 0.971176 | 0.971176 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
2366
] | 1 | 0 |
OGŁOSZENIE OTWARTEGO NABORU OŚRODKA
nr 1/ViRap/2022
Instytut „Pomnik- Centrum Zdrowia Dziecka" ogłasza otwarty konkurs na nabór ośrodka do wspólnej realizacji niekomercyjnego badania klinicznego pt. „Wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie oceniające skuteczność i bezpieczeństwo rapamycyny w lekoopornej padaczce związanej ze stwardnieniem guzowatym" finansowanego przez Agencję Badań Medycznych.
Warszawa, dnia 18.01.2023 r.
Instytut „Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka" (dalej: IPCZD) zaprasza do wspólnej realizacji niekomercyjnego badania klinicznego „Wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie oceniające skuteczność i bezpieczeństwo rapamycyny w lekoopornej padaczce związanej ze stwardnieniem guzowatym".
Badanie będzie realizowane na podstawie umowy trójstronnej zawartej pomiędzy IPCZD (Sponsorem badania) oraz ośrodkiem wybranym w trybie otwartego naboru, którego dotyczy niniejsze ogłoszenie.
I. Cel współpracy:
Wspólna realizacja niekomercyjnego badania klinicznego pt. „Wieloośrodkowe, randomizowane, podwójnie zaślepione, kontrolowane placebo badanie oceniające skuteczność i bezpieczeństwo rapamycyny w lekoopornej padaczce związanej ze stwardnieniem guzowatym"
II. Opis badania:
Badanie ViRAP jest wielodyscyplinarnym badaniem klinicznym dotyczącym dzieci z rzadką chorobą układu nerwowego – stwardnieniem guzowatym (TSC). Celem badania jest porównanie bezpieczeństwa, tolerancji i skuteczności leku przeciwpadaczkowego (wigabatryna) i inhibitora mTOR (rapamycyna) w profilaktyce padaczki oraz niepełnosprawności intelektualnej i zaburzeń ze spektrum autyzmu u niemowląt z TSC. Badany będzie także wpływ tych leków na rozwój guzów w TSC.
Dodatkowo, projekt ViRap ma dostarczyć danych na temat mechanizmów rozwoju padaczki, niepełnosprawności intelektualnej, autyzmu , a także powstawania guzów u dzieci z TSC.
Projekt zakłada włączenie do badania 60 pacjentów, którzy będą uczestniczyć w leczeniu przez 24 miesiące. Do badania kwalifikowane będą dzieci z rozpoznaniem TSC, w wieku do 4 miesiąca życia, przed wystąpieniem napadów padaczkowych.
III. Warunki udziału w konkursie:
Udział w konkursie może wziąć ośrodek, który spełnia następujące wymagania:
1) Posiada wykwalifikowany zespół badawczy – tj. lekarzy, pielęgniarki, farmaceutów oraz techników, którzy posiadają odpowiednie kwalifikacje do przeprowadzenia badania zgodnie z protokołem
2) Posiada wyposażenie niezbędne do przeprowadzenia ww. niekomercyjnego badania klinicznego – lista wymaganego sprzętu znajduje się w załączniku nr 1
3) Posiada doświadczenie w prowadzeniu badań klinicznych (w tym również w projektach finansowanych ze środków ABM)
4) Jest w stanie zrekrutować co najmniej 20 pacjentów
IV. Zgłoszenie powinno zawierać:
1) Wypełniony Załącznik nr 1 do niniejszego ogłoszenia
Badanie finansowane przez Agencję Badań Medycznych, Polska, numer Projektu 2019/ABM/01/00034
2) Dokumenty potwierdzające status prawny kandydata na partnera i umocowanie osób go reprezentujących;
V. Liczba ośrodków:
IPCZD zastrzega sobie prawo do wyboru jednego ośrodka.
VI. Kryteria wyboru:
* Doświadczenie w prowadzeniu badań klinicznych
* Doświadczenie w realizacji projektów finansowanych ze środków ABM
* Doświadczenie w prowadzeniu badań naukowych w lekoopornej padaczce oraz w stwardnieniu guzowatym
* Potencjał rekrutacyjny ośrodka
* Odpowiednie wyposażenie ośrodka oraz kwalifikacje zespołu badawczego
VII. Sposób przygotowania oferty:
1. Ofertę wraz z załącznikami należy przedstawić w języku polskim w formie pisemnej, wg wzoru Formularza ofertowego stanowiącego Załącznik nr 1 do niniejszego ogłoszenia.
2. Oferta powinna zawierać wszystkie niezbędne informacje zgodnie z wymaganiami wobec ośrodka i zakresu oferty określonymi w niniejszym ogłoszeniu.
3. Oferta, w tym wszystkie oświadczenia składane w ramach konkursu powinny być podpisane przez osobę/osoby upoważnioną do reprezentowania podmiotu składającego ofertę, zgodnie z zasadą reprezentacji wynikającą z postanowień odpowiednich przepisów prawnych lub prawidłowo spisanego pełnomocnictwa (pełnomocnictwo należy dołączyć do oferty).
4. Oferta powinna być podpisana w sposób umożliwiający identyfikację osoby składającej podpis.
VIII. Termin związania ofertą
1) Termin związania ofertą wynosi 30 dni. Bieg terminu rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert.
2) Oferta złożona w konkursie, przestaje wiązać w przypadku wyboru innej oferty lub zamknięcia konkursu bez dokonania wyboru ośrodka.
IX. Wykaz oświadczeń lub dokumentów, jakie mają dostarczyć kandydaci na Ośrodek
IPCZD może zażądać dostarczenia oryginału oferty/załączników potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu po zakończeniu postępowania.
X. Termin i sposób składania ofert
1) Oferty należy złożyć nie później niż do dnia 12.02.2023 r.
Badanie finansowane przez Agencję Badań Medycznych, Polska, numer Projektu 2019/ABM/01/00034
Research on "Randomized, double-blind clinical trial of the efficacy and safety of rapamycin versus vigabatrin for the preventive treatment in infants with Tuberous Sclerosis Complex", Project number 2019/ABM/01/00034 , financed by the Medical Research Agency, Poland
2) Oferty należy przesłać za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres e-mail w pliku zabezpieczonym przed edycją np. pdf na adres: firstname.lastname@example.org (decyduje data wpływu)
Prosimy oznaczyć ofertę w temacie wiadomości: „Nabór nr 1/ViRap/2022 na ośrodek do niekomercyjnego badania klinicznego ViRap"
Oferty, które wpłyną po wskazanym terminie nie będą rozpatrywane. Po upływie terminu składania ofert, Komisja Konkursowa przeprowadzi czynności badania i oceny złożonych ofert w celu wyboru oferty najkorzystniejszej.
XI. Wybór Ośrodka i sposób ogłoszenia
1) IPCZD wybierze ofertę najkorzystniejszą na podstawie kryteriów oceny ofert określonych w niniejszej ogłoszeniu.
2) Informacja o wyborze ośrodka zostanie zamieszczona na stronie www.czd.pl.
3) Od ogłoszonych wyników nie przysługuje odwołanie.
XII. Postanowienia końcowe
1) Ogłaszający nabór zastrzega sobie prawo do:
- podpisania umowy trójstronnej z kandydatem, którego zgłoszenie zostało najwyżej ocenione,
- unieważnienia naboru bez podania przyczyny
2) W przypadku unieważnienia naboru IPCZD nie ponosi odpowiedzialności za szkody jakie poniósł z tego tytułu podmiot zainteresowany zgłoszeniem swojej kandydatury lub kandydat na ośrodek, który dokonał zgłoszenia, a w szczególności IPCZD nie ponosi odpowiedzialności za koszty przygotowania zgłoszenia.
3) Po ogłoszeniu wyników naboru, z wybranym ośrodkiem zostanie podpisana umowa trójstronna regulująca szczegółowe warunki współpracy i role Sponsora i Ośrodka przy realizacji badania.
4) W przypadku wystąpienia okoliczności uniemożliwiającej zawarcie umowy trójstronnej z wybranym w wyniku naboru ośrodkiem, IPCZD dopuszcza możliwość zawarcia umowy trójstronnej z podmiotem, który jako następny w kolejności został najwyżej oceniony.
5) Wszelkie pytania związane z prowadzonym naborem należy kierować do Pani Sylwii Cichosz z Działu Badań Naukowych i Współpracy z Zagranicą, tel. 22 815 70 42, e-mail: email@example.com
6) IPCZD zastrzega sobie prawo do nierozpatrywania ofert niekompletnych bądź otrzymanych po terminie.
XIII. Klauzula informacyjna dotycząca przetwarzania danych osobowych w niniejszym konkursie na nabór partnera, ogłoszonym przez Instytut „Pomnik - Centrum Zdrowia Dziecka"
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2, informujemy Państwa, że:
Badanie finansowane przez Agencję Badań Medycznych, Polska, numer Projektu 2019/ABM/01/00034
1) Administratorem Państwa danych osobowych (dalej, jako: „Administrator Danych Osobowych") jest Instytut „Pomnik-Centrum Zdrowia Dziecka" z siedzibą w Warszawie (04-730), przy Al. Dzieci Polskich 20, wpisanym do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie, XIII Wydział Gospodarczy KRS, pod nr 0000092381, NIP 952-11-43-675, REGON 000557961
2) W instytucie został wyznaczony Inspektor Ochrony Danych, z którym można skontaktować się poprzez adres email firstname.lastname@example.org lub pisemnie na adres Administratora Danych.
3) Państwa dane osobowe będą przetwarzane na podstawie art.6 akapit 1 lit f) RODO.
4) Przetwarzanie Państwa danych osobowych odbywa się w celu zawarcia i realizacji umowy, której jest Państwa/Pan stroną.
5) Państwa dane osobowe są lub mogą być przekazywane następującym kategoriom odbiorców:
a) dostawcom usług zaopatrującym Administratora Danych Osobowych w rozwiązania techniczne oraz organizacyjne umożliwiające zarządzanie organizacją Administratora Danych Osobowych
b) podmiotom, którym Administrator Danych Osobowych zleca wykonanie usług koniecznych dla realizacji swoich zadań statutowych,
c) dostawcom usług prawnych oraz wpierającym Administratora Danych Osobowych w dochodzeniu należnych roszczeń.
d) instytucjom państwowym upoważnionym z mocy prawa.
6) Administrator Danych Osobowych przechowuje Państwa/Pana dane osobowe przez okres 5 lat.
7) Podanie przez Państwa danych osobowych jest dobrowolne. Nie podanie danych uniemożliwi zawarcie i wykonanie umowy.
8) Przysługują Państwu następujące uprawnienia: prawo do żądania od Administratora Danych Osobowych dostępu do swoich danych osobowych, prawo do sprostowania (poprawiania), usunięcia danych, ograniczenia przetwarzania danych osobowych oraz prawo do przenoszenia danych osobowych, a także prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie w zakresie, w jakim Państwa/Pana dane osobowe są przetwarzane na podstawie udzielonej zgody na przetwarzanie danych osobowych; wycofanie zgody pozostaje bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie Państwa/Pana zgody przed jej wycofaniem. W celu skorzystania z powyższych praw, należy skontaktować się poprzez kanały komunikacji wskazane w pkt 1 i 2 powyżej.
9) Państwa dane osobowe nie podlegają zautomatyzowanemu podejmowaniu decyzji, w tym profilowaniu.
10) Przysługuje Państwu prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego w zakresie przetwarzania danych osobowych, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
Badanie finansowane przez Agencję Badań Medycznych, Polska, numer Projektu 2019/ABM/01/00034 | <urn:uuid:aee97e95-438f-454f-8492-70415791313f> | finepdfs | 1.34668 | CC-MAIN-2023-14 | https://czd.pl/upload/articles/379/attachments/ogloszenie-otwarty-konkurs-na-nabor-osrodka-do-wspolnej-realizacji-niekomercyjnego-badania-klinicznegovirap.pdf | 2023-03-27T10:05:58+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296948620.60/warc/CC-MAIN-20230327092225-20230327122225-00337.warc.gz | 228,147,311 | 0.999948 | 0.999972 | 0.999972 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
471,
2957,
5240,
7609,
10249
] | 1 | 1 |
2
Profilaktyka i rozwiązywanie problemów alkoholowych jako zadanie własne gminy
INFORMACJE DLA RADNYCH
Redaktor prowadzący Aneta Zdunek
Redakcja językowa Katarzyna Kulesza
ISBN 978-83-88075-50-6
Copyright © by Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych Warszawa 2018
Zadanie finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016−2020.
Egzemplarz bezpłatny
ul. Mszczonowska 6 01-254 Warszawa tel. 22 836 80 80 www.etoh.edu.pl
01
Spis treści
Wstęp
Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
5
www.parpa.pl
4
6
Wstęp
Szanowni Państwo,
Rozpoczęty w latach 90. ubiegłego stulecia proces decentralizacji zadań w kierunku samorządu terytorialnego objął także przekazanie gminom wielu kompetencji i obowiązków z zakresu lokalnej polityki wobec problemów alkoholowych. Idea przygotowania tej publikacji zrodziła się z przekonania, że Państwo jako radni, a także wójtowie i burmistrzowie, możecie mieć realny i znaczący wpływ na ograniczenie szkód związanych z alkoholem, na które narażeni są mieszkańcy Waszych gmin i miast. Zaznajomienie Państwa z tą tematyką jest dla nas bardzo ważne, ponieważ to ostatecznie Państwo zdecydują, czy w gminie będzie zapewniony dostęp do profesjonalnego leczenia dla osób uzależnionych i ich rodzin, czy będą realizowane programy pomocy dla osób doświadczających przemocy domowej, czy młodzież otrzyma dobre, a nie byle jakie programy profilaktyczne i czy dzieci zaniedbane i krzywdzone z rodzin z problemem alkoholowym otrzymają pomoc socjoterapeutyczną. To tylko przykładowe zadania wyznaczone do realizacji w ramach gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.
Niniejsza publikacja ma za zadanie pokazać Państwu, że problemy alkoholowe to nie tylko powszechnie kojarzone z tym hasłem uzależnienie od alkoholu, ale długa lista bardzo zróżnicowanych i konkretnych szkód, które mogą dotyczyć każdego mieszkańca gminy. Będziemy się starali przekonać Państwa, że poza takimi ważnymi zadaniami dla samorządów, jak: troska o miejsca pracy, wzrost gospodarczy w gminie czy rozwój infrastruktury, ważna jest także realizacja dobrych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, a także rozsądne decyzje ograniczające dostęp do alkoholu. Jesteśmy pewni, że mądre działania gminy w kierunku ograniczenia problemów alkoholowych przysłużą się do wzrostu dobrobytu i jakości życia mieszkańców danej społeczności, a Państwo, decydując się na pełnienie funkcji radnego, wójta czy burmistrza w swojej gminie czy mieście, wzięliście na siebie – oprócz innych zadań – również obowiązek zajmowania się kwestiami związanymi z alkoholem. Zależy nam, aby ten obowiązek nie był traktowany po macoszemu, ale stał się ważnym elementem szeroko rozumianej polityki społecznej i zdrowotnej. Chcemy być w tej sprawie dla Państwa pomocni!
Katarzyna Łukowska
zastępca dyrektora Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych
01
Od walki z alkoholizmem do rozwiązywania problemów alkoholowych
„Andrzej R. jest podejrzany o to, że prowadził autobus, mając prawie 3,5 promila alkoholu w organizmie. Dzwoniła jedna z pasażerek, która – przyglądając się kierowcy – nabrała podejrzeń. Pasażerka wysiadła z autobusu i zadzwoniła na policję".
www.warszawawpigulce.pl
„Zataczała się na ulicy. Omal nie upadła z dzieckiem. W ostatniej chwili policjant złapał dziecko, kiedy upadła na chodnik. Dziś dochodzi do siebie w miejskiej izbie wytrzeźwień".
www.dziennikzachodni.pl
„Do trzech lat więzienia grozi 41-latkowi, który po pijanemu znęcał się nad psem – kopał i bił zwierzę. Mężczyzna, który przyznał się do tego brutalnego zachowania, miał w organizmie 2,5 promila alkoholu".
www.wiadomosciradiozet.pl
„Ze wstępnych ustaleń wynika, że szesnastolatek, który przeżył wypadek w miejscowości Klamry k. Chełmna, był pod wpływem alkoholu – poinformował nadkom. Maciej Daszkiewicz w programie „To jest temat" w TVP Info. Policja nie wyklucza, że to on prowadził samochód. W wypadku zginęło siedem osób, a dwie zostały ranne, najmłodsza ofiara miała 13 lat".
Stanowisko Komitetu Ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia do spraw Problemów Związanych z Konsumpcją Alkoholu, 1979 rok.
„Jak dotąd, przyjęło się traktować cały kompleks zagadnień związanych ze spożywaniem alkoholu jako przejaw jednego zjawiska – alkoholizmu. Niewątpliwie wiele różnorodnych problemów wiąże się z rozwojem zespołu uzależnienia od alkoholu (…). Należy jednak zauważyć, iż liczne problemy fizyczne, psychiczne i społeczne wynikają nie tylko z uzależnienia. Uzależnienie alkoholowe, chociaż jest to sprawa rozpowszechniona i wymagająca poważnego podejścia, jest tylko drobną częścią problemów związanych z alkoholem".
www.tvp.info
Źródło: I. Wald (red.), Alkohol oraz związane z nim problemy społeczne i zdrowotne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1986.
To tyko kilka doniesień medialnych obrazujących bardzo zróżnicowane problemy, których źródło tkwi w spożyciu alkoholu. Szkody wyrządzone przez alkohol nie dotyczą wyłącznie alkoholików czy ich rodzin, choć jest to zapewne pierwsze skojarzenie związane z określeniem „problemy alkoholowe", ale mogą dotykać każdej osoby. Kobieta w ciąży spożywająca alkohol nieświadoma tego, że przedostaje się on do krwi dziecka i uszkadza jego układ nerwowy oraz bardzo negatywnie wpływa na jego rozwój, nastolatki, które pod wpływem alkoholu kupionego w osiedlowym sklepie zachowują się agresywnie i niszczą zaparkowane samochody, zakłócenie ciszy nocnej przez awanturujących się pod wpływem alkoholu sąsiadów to kolejne przykłady z tzw. mapy problemów alkoholowych. Biorąc pod uwagę, jak różne i dotkliwe w skutkach są problemy związane z alkoholem, bardzo ważne jest, żeby rozumieć, iż działania podejmowane przez samorząd gminny w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych są adresowane nie tylko do grup wysokiego ryzyka, czyli np. osób uzależnionych od alkoholu i ich rodzin, ale do każdego mieszkańca gminy, ponieważ każdy z nich jest narażony na szkody związane z alkoholem.
8
„Zgodnie z nowoczesnym podejściem do problematyki alkoholowej, nie posługujemy się już pojęciem »walki z alkoholizmem«, ale zastąpiliśmy je »rozwiązywaniem problemów alkoholowych«. Właśnie po to, żeby zwrócić uwagę na wielowymiarowe konsekwencje związane ze spożyciem alkoholu" – wyjaśnia Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA.
Z raportu NIK
„Realizacja i wykorzystanie przez samorządy województw i gmin dochodów z opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych"
Nr ewid. 27/2013/P/12/165/LPO
„Państwo, akceptując spożywanie alkoholu i czerpiąc z jego sprzedaży bezpośrednie dochody (podatek akcyzowy, podatek od towarów i usług), podejmuje jednocześnie działania dotyczące ograniczenia społecznych i ekonomicznych tego konsekwencji. W Polsce, podobnie jak w większości pozostałych państw europejskich, funkcjonuje, co do zasady, kompleksowe podejście do tego problemu. Z jednej strony państwo reglamentuje podaż napojów alkoholowych m.in. poprzez system koncesji na ich produkcję oraz zezwoleń na sprzedaż hurtową i detaliczną, a z drugiej strony przeciwdziała następstwom nadużywania alkoholu i oddziałuje na zmianę obyczajów spożywania napojów alkoholowych. Realizacja zadań z tego zakresu należy zarówno do obowiązków organów administracji rządowej, jak i jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności województw i gmin".
www.nik.gov.pl
Samorządy lokalne – kluczowy podmiot w rozwiązywaniu problemów alkoholowych
Ustawodawca zdecydował, że w zakresie polityki wobec alkoholu kluczową rolę powierzy samorządom gminnym. Aktem prawnym, który reguluje zadania gminy w tym zakresie, jest Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Dokument ten stanowi, iż „prowadzenie działań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz
9
integracji społecznej osób uzależnionych od alkoholu należy do zadań własnych gmin" (art. 4 1 ust. 1), czyli takich, które samorząd realizuje względnie samodzielnie. Względnie, ponieważ podejmuje on działania w ramach obowiązującego prawa i ma na to zagwarantowane środki finansowe. Ustawodawca nie poprzestał na tak ogólnikowym sformułowaniu swojego zalecenia, ale sprecyzował, jakie konkretne obszary należą do właściwości gminy, dodając zapis: „w szczególności zadania te obejmują" 1 :
ʍʍ zwiększanie dostępności pomocy terapeutycznej i rehabilitacyjnej dla osób uzależnionych od alkoholu,
ʍʍ udzielanie rodzinom, w których występują problemy alkoholowe, pomocy psychospołecznej i prawnej, a w szczególności ochrony przed przemocą w rodzinie,
ʍʍ prowadzenie profilaktycznej działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych i przeciwdziałania narkomanii, w szczególności dla dzieci i młodzieży, w tym prowadzenie pozalekcyjnych zajęć sportowych, a także działań na rzecz dożywiania dzieci uczestniczących w pozalekcyjnych programach opiekuńczo-wychowawczych i socjoterapeutycznych,
ʍʍ wspomaganie działalności instytucji, stowarzyszeń i osób fizycznych służącej rozwiązywaniu problemów alkoholowych,
ʍʍ podejmowanie interwencji w związku z naruszeniem przepisów określonych w art. 13 1 i 15 ustawy oraz występowanie przed sądem w charakterze oskarżyciela publicznego,
ʍʍ wspieranie zatrudnienia socjalnego poprzez organizowanie i finansowanie centrów integracji społecznej.
Realizacja tych zadań jest prowadzona w formie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, który każdego roku jest przyjmowany przez radę gminy w formie uchwały.
Ustawodawca zagwarantował również źródło pozyskiwania środków finansowych na realizację tych zadań. „W celu pozyskania dodatkowych środków na prowadzenie działań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych gminy pobierają opłatę za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych" (art. 11 1 ).
Każdy przedsiębiorca, który chce na terenie gminy sprzedawać alkohol, musi spełnić ustawowe warunki, żeby otrzymać zezwolenie na sprzedaż alkoholu oraz wnosić do gminy opłatę za korzystanie z zezwolenia. Opłata ta stanowi dochód gminy, który w całości jest przekazywany na realizację ww. zadań i nie może być przeznaczony na inne cele (art. 18 2 ).
1 PARPA każdego roku wysyła do gmin Rekomendacje do realizowania i finansowania programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, w których omówione są poszczególne zadania gminnego programu, a także procedura zobowiązania do leczenia odwykowego. Rekomendacje są dostępne na stronie internetowej: www.parpa.pl.
10
Kompetencje i obowiązki gminy w zakresie polityki wobec alkoholu
ʍʍ Obowiązek corocznego uchwalania gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.
ʍʍ Obowiązek powołania gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.
ʍʍ Wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.
ʍʍ Pobieranie opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych.
ʍʍ Obowiązek podejmowania uchwał w sprawie ograniczania dostępności alkoholu (ustalenie liczby zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych i zasad usytuowania punktów sprzedaży napojów alkoholowych) oraz ich konsultacja z jednostkami pomocniczymi gminy.
ʍʍ Uprawnienie do wprowadzenia ograniczeń w nocnej sprzedaży napojów alkoholowych w sklepach.
ʍʍ Realizacja procedury zobowiązania do leczenia odwykowego przez gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych.
Podstawą prawną dla działań podejmowanych przez samorząd gminny jest także przyjęty przez Radę Ministrów Narodowy Program Zdrowia na lata 2016–2020. W części dotyczącej profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych wśród wykonawców poszczególnych zadań wskazano jednostki samorządu terytorialnego. Samorządy corocznie sprawozdają się z realizacji tych zadań do wojewodów.
Zadania wyznaczone przez NPZ do realizacji dla samorządów gminnych z obszaru: edukacji, profilaktyki, lecznictwa i rehabilitacji oraz ograniczania dostępności alkoholu i egzekwowania prawa:
1. prowadzenie działań informacyjno-edukacyjnych, w tym kampanii edukacyjnych, dotyczących ryzyka szkód wynikających ze spożywania alkoholu dla konsumentów i ich otoczenia,
2. prowadzenie działań edukacyjnych dla dorosłych w zakresie szkód wynikających z picia alkoholu przez dzieci i młodzież,
3. upowszechnianie informacji dotyczących zjawiska przemocy w rodzinie i możliwości przeciwdziałania przemocy w rodzinach, w szczególności z problemem alkoholowym,
4. kształcenie personelu medycznego w zakresie umiejętności rozpoznawania wzorów picia i podejmowania interwencji wobec pacjentów pijących alkohol ryzykownie i szkodliwie,
5. podnoszenie kompetencji przedstawicieli instytucji działających w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z używania alkoholu, w tym w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie,
11
6. rozwijanie systemu kształcenia, doskonalenia zawodowego i odpowiedzialności zawodowej specjalistów psychoterapii uzależnień i instruktorów terapii uzależnień,
7. podnoszenie kompetencji osób pracujących z dziećmi i młodzieżą w zakresie skutecznych oddziaływań profilaktycznych oraz udzielających pomocy dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym,
8. szkolenie profesjonalistów na temat FASD (FASD to zespół uszkodzeń związanych z działaniem alkoholu w okresie prenatalnym),
9. zmniejszanie dostępności fizycznej i ekonomicznej alkoholu,
10. zapewnienie skutecznego przestrzegania prawa w zakresie produkcji, dystrybucji, reklamy, promocji oraz spożywania napojów alkoholowych,
11. poszerzanie i udoskonalanie oferty, upowszechnianie oraz wdrażanie uniwersalnych programów profilaktycznych rekomendowanych w ramach Systemu rekomendacji programów profilaktycznych i promocji zdrowia psychicznego, w tym również programów profilaktyki selektywnej i wskazującej,
12. prowadzenie i upowszechnienie programów profilaktycznych w zakresie problemów alkoholowych wśród osób dorosłych, w tym w szczególności w miejscu nauki lub pracy,
13. poszerzenie i udoskonalanie oferty, upowszechnianie oraz wdrażanie programów rozwijających kompetencje wychowawcze rodziców i wychowawców, sprzyjające kształtowaniu postaw i zachowań prozdrowotnych dzieci i młodzieży,
14. poszerzanie i podnoszenie jakości oferty pomocy psychologicznej, socjoterapeutycznej i opiekuńczej dla dzieci z rodzin z problemem alkoholowym,
15. udzielanie specjalistycznej pomocy i wsparcia rodzicom, których dzieci upijają się,
16. zwiększanie dostępności i podnoszenie jakości specjalistycznych świadczeń w zakresie leczenia uzależnienia od alkoholu,
17. poszerzanie i udoskonalanie oferty leczenia uzależnienia od alkoholu, w tym o programy ograniczania picia alkoholu, oraz popularyzowanie metod mających naukowo dowiedzioną skuteczność,
18. zwiększanie oferty działań zmierzających do aktywizacji zawodowej i społecznej osób uzależnionych od alkoholu lub zwiększanie dostępności istniejących form wsparcia,
19. wspieranie działalności środowisk abstynenckich,
20. zwiększanie dostępności i podniesienie jakości pomocy dla osób doznających przemocy w rodzinie, w szczególności z problemem alkoholowym,
21. podejmowanie działań interwencyjnych i edukacyjnych adresowanych do osób stosujących przemoc w rodzinie,
22. zwiększanie dostępności pomocy dla dzieci z FASD oraz ich opiekunów.
12
Gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych jako grupa doradców w zakresie lokalnej polityki wobec alkoholu
W każdej gminie działają gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych. Są one powoływane obligatoryjnie przez wójtów/burmistrzów/prezydentów miasta. Zwykle w ich skład wchodzą przedstawiciele różnych instytucji, np. pomocy społecznej, policji, oświaty, organizacji pozarządowych, którzy w swojej codziennej pracy mają do czynienia z szeroko rozumianą problematyką alkoholową. Ustawodawca wskazał też obowiązek posiadania przez nich odpowiedniego przygotowania merytorycznego: „W skład gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych wchodzą osoby przeszkolone w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych" (art. 4 1 ust. 4). Z pewnością wybór osób, które będą zasiadały w składzie gminnej komisji, nie może być przypadkowy. Wójt/burmistrz powinien się upewnić, czy kandydat do gminnej komisji ma wystarczające kompetencje i motywację do tego, żeby zajmować się rozwiązywaniem problemów alkoholowych w jego gminie. Dodatkowo „w celu realizacji programu wójt (burmistrz, prezydent miasta) może powołać pełnomocnika" (art. 4 1 ust. 2).
Ustawowe zadania gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych
ʍʍ Inicjowanie działań w zakresie realizacji zadań własnych gminy związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych ujętych w formie gminnych programów (art. 41 ust. 3).
ʍʍ Podejmowanie czynności zmierzających do orzeczenia o zastosowaniu wobec osoby uzależnionej od alkoholu obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego (art. 4 1 ust. 3).
ʍʍ Opiniowanie wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych pod względem zgodności lokalizacji punktu sprzedaży z uchwałami rady gminy, o których mowa w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy (liczba punktów sprzedaży i ich lokalizacja) (art. 18 ust. 3a).
ʍʍ Kontrola przestrzegania zasad i warunków korzystania z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Zadanie to gminna komisja wykonuje tylko i wyłącznie na podstawie upoważnienia wystawionego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (art. 18 ust. 8).
ʍʍ Uczestnictwo w pracach zespołu interdyscyplinarnego i grup roboczych na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (art. 9a ust. 3 i 11) oraz realizacja procedury „Niebieskie Karty" (par. 12 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie procedury „Niebieskie Karty" oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta").
13
02
Jak piją Polacy?
Alkohol pije ponad 80% dorosłych Polaków. Za średnie miesięczne wynagrodzenie możemy kupić coraz więcej butelek piwa, wina i wódki, a biorąc pod uwagę dane europejskie – wypijamy najwięcej alkoholu przy jednej okazji.
O stylu picia Polaków rozmawiamy
z Krzysztofem Brzózką, dyrektorem Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
W Europie obserwujmy tendencję spadkową w zakresie spożycia alkoholu. A w Polsce?
– – Krzysztof Brzózka: Nie znamy jeszcze danych za rok 2017, ale tendencje, które obserwujemy na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat, pokazują, że spożycie 100% alkoholu na jednego mieszkańca się zwiększa. Wypijamy blisko 10 litrów alkoholu.
Wykres 1. Spożycie 100% alkoholu w przeliczeniu na jednego mieszkańca Polski.
A może w takim razie pijemy rozsądniej i bezpieczniej?
–– Odpowiedź na to pytanie przyniosły badania zrealizowane w ramach międzynarodowego projektu Joint Action on Reducing Alcohol Related Harm. To prawda, że na tle innych krajów europejskich Polacy piją stosunkowo rzadko – średnio po napoje alkoholowe sięgają około 80 dni w roku. Jednak nasz sposób picia jest bardzo szkodliwy, ponieważ przy jednej okazji wypijamy duże ilości alkoholu. Jeśli chodzi o średnią ilość czystego alkoholu wypijanego w jednym dniu picia w postaci wina oraz napojów spirytusowych, to Polska znajduje się na pierwszym miejscu wśród krajów europejskich. W przypadku piwa – więcej niż w Polsce wypijają go jednorazowo tylko mieszkańcy krajów północnej Europy: Szwecji, Finlandii, Norwegii, Wielkiej Brytanii, Estonii i Islandii.
15
Rocznie w Polsce umiera ok. 10 tysięcy osób w związku z nieodpowiedzialnym, wręcz samobójczym używaniem alkoholu... legalnego, tego z półek sklepowych! Prawdą jest, że obecnie spotykamy na ulicach mniej nietrzeźwych osób niż w latach 70. i 80. XX w., ale to nie oznacza, że Polacy nie umierają z powodu alkoholu. Po prostu zniknęła tzw. nietrzeźwość publiczna.
Dodatkowo zwiększa się tzw. dostępność ekonomiczna, czyli za jedno miesięczne wynagrodzenie na przestrzeni ostatnich 15 lat możemy kupić prawie 100% więcej butelek piwa, wina i wódki, i niestety ta tendencja nie dotyczy wszystkich dóbr konsumpcyjnych.
1600
A co z wciąż widoczną reklamą alkoholu?
–– W Polsce obowiązuje zakaz reklamy alkoholu, wyjątkiem jest reklama piwa, i to tylko pod pewnymi warunkami. Reklamy budują pozytywne oczekiwania wobec alkoholu i w tym sensie są bardzo szkodliwe. Dotyczy to zwłaszcza młodych ludzi, ponieważ w reklamach picie piwa pokazane jest na tle sukcesu życiowego, radości, wypoczynku, dobrej zabawy, a więc te obrazy rodzą same miłe skojarzenia. Budują przekaz, że piwo to powszechnie dostępny trunek, że piją wszyscy, i to w dużych ilościach. Ogromna liczba emisji reklam, a warto podkreślić, że emitujemy ich najwięcej w UE, ma z pewnością wpływ na to, że traktujemy alkohol jako coś powszechnego i normalnego w naszym otoczeniu, w naszym życiu. Jesteśmy (niestety) najbardziej zsocjalizowanym z alkoholem narodem w Europie. I stąd problem z akceptacją
16
zmian w prawie – mimo iż tylko 18% rodaków wypija ogromną część sprzedawanego alkoholu (70%), to pozostałym tendencje towarzyszące nadmiernemu spożyciu są obojętne. Ta obojętność jest bardzo szkodliwym zjawiskiem.
Jakie działania są zatem potrzebne, żeby spadło spożycie alkoholu?
–– Światowa Organizacja Zdrowia na podstawie badań i analiz rekomenduje trzy najskuteczniejsze działania. Zakaz reklamy – zakaz, nie ograniczenie, mniej punktów sprzedaży alkoholu (za to odpowiadają samorządy gminne) i wyższa cena, czyli kompetencja ministra finansów. Za to nie odpowiada Agencja. My odpowiadamy
za rzetelne informacje i opracowania, a tych dostarczamy od wielu lat. Często w debacie publicznej można usłyszeć postulat, że konsumentów trzeba edukować na temat szkodliwości picia alkoholu, wtedy będą mogli podejmować racjonalne decyzje i będą pili rozsądnie. Niestety, same strategie edukacyjne nie są wystarczająco skuteczne, muszą być wzmocnione przez instrumenty ograniczające dostęp do alkoholu i eliminujące jego reklamę.
Gminy mają obowiązek ograniczania dostępu do alkoholu
Rozmowa z Katarzyną Łukowską, zastępcą dyrektora Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
O czym mogą decydować samorządy w sprawach ograniczeń w dostępie do alkoholu?
– – Katarzyna Łukowska: Po pierwsze, radni decydują o liczbie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych (uwaga! ta ważna zmiana została wprowadzona w styczniu 2018 roku, ponieważ wcześniej gminy ustalały liczbę punktów sprzedaży, a nie liczbę zezwoleń), po drugie, ustalają zasady usytuowania punktów sprzedaży, a po trzecie, i to też jest nowa kompetencja, mogą wprowadzić ograniczenia w godzinach nocnej sprzedaży napojów alkoholowych. Jednak dotyczy to jedynie sklepów. W restauracjach i pubach nie można ograniczać nocnej sprzedaży. Czyli dwie pierwsze uchwały są obowiązkowe (limity zezwoleń i zasady usytuowania punktów sprzedaży alkoholu), a trzecia – dotycząca godzin sprzedaży alkoholu w nocy – fakultatywna.
Czym powinni się kierować radni, podejmując te uchwały?
–– Gmina, co potwierdziły sądy administracyjne, nie ma pełnej swobody w zakresie zapisów tych uchwał, ponieważ musi przede wszystkim realizować cele ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Preambuła tej ustawy mówi, że zarówno organy administracji rządowej, jak i samorządowej są
17
zobowiązane do podejmowania działań zmierzających do ograniczenia spożycia napojów alkoholowych, a jednym z takich działań, dodaje art. 2 ustawy, jest ograniczenie dostępności alkoholu. Zatem nie jest trafny argument, mówiący o tym, że gmina może swobodnie ustalać liczbę zezwoleń oraz zasady usytuowania punktów sprzedaży napojów alkoholowych, ponieważ te normy prawne muszą być zgodne z celami postawionymi przez ustawodawcę.
A po co ograniczać dostęp do alkoholu?
–– Ponieważ od lat specjaliści i badacze gromadzą dowody empiryczne świadczące o tym, że ograniczenie dostępności alkoholu poprzez cenę, gęstość sprzedaży, liczbę punktów sprzedaży, nawet godziny ich otwarcia ma wpływ na wielkość spożycia oraz związane z tym problemy. Kiedy w Polsce w latach 80. ubiegłego wieku każdy dorosły mógł kupić pół litra mocnego alkoholu miesięcznie, to liczba przyjęć do szpitali psychiatrycznych z diagnozą psychozy alkoholowej spadła o 60%, a liczba zgonów w wyniku uszkodzeń ciała o 15%. Oczywiście nikt rozsądny nie postuluje dziś wprowadzenia kartek na alkohol, ale badacze wykorzystują takie naturalne sytuacje do prowadzenia analiz i stąd mamy również nasze polskie dowody empiryczne.
„Dostępność alkoholu ma wpływ na wielkość konsumpcji, a ta z kolei wpływa na rozpowszechnienie problemów. Wzrost liczby punktów sprzedaży, przedłużenie godzin otwarcia, samoobsługa prowadzi do wzrostu konsumpcji, natomiast ograniczenie dostępności – do jej spadku".
Moskalewicz J., Sierosławski J., Dąbrowska K. (2005). Dostępność fizyczna alkoholu a szkody zdrowotne. „Alkoholizm i Narkomania", t. 18, nr 4.
Czy spotkała się pani z opinią, że ograniczenie dostępności alkoholu to ingerencja w sferę wolności obywatelskich i gospodarczych?
–– Tak. Niektóre osoby głoszą takie przekonanie. Owszem, jest to ingerencja, ale uzasadniona i potrzebna. Poza tym jest wiele dziedzin życia społecznego i gospodarczego, w które państwo ma prawo ingerować i to robi, jednak zauważam, że to alkohol najczęściej budzi kontrowersje. Wydaje się, że zaakceptowaliśmy ograniczenia w sprawie papierosów, mimo że wprowadzenie zakazu palenia w lokalach gastronomicznych było prawdziwą rewolucją i również budziło obawy i krytykę. Dostęp do alkoholu musi być ograniczony i w sposób szczególny nadzorowany, ponieważ alkohol nie jest takim samym towarem rynkowym jak inne produkty ze względu na swoje właściwości toksyczne i psychoaktywne. Alkohol nie podlega regułom wolnego rynku. Polityka wobec alkoholu, ze względu na jego szkodliwe działanie, musi być polityką reglamentacyjną. We wszystkich krajach europejskich dostęp
18
do alkoholu jest ograniczony dzięki prawnym regulacjom. Oczywiście trzeba stosować takie środki reglamentacyjne, co do których na podstawie badań możemy powiedzieć, że są skuteczne. Na przykład Światowa Organizacja Zdrowia wskazała trzy najskuteczniejsze działania w zakresie polityki wobec alkoholu – zwiększenie podatków na alkohol, wtedy rośnie cena, czyli maleje dostępność ekonomiczna, ograniczenie dostępu do sprzedaży detalicznej, czyli obowiązek samorządu gminnego, oraz zakaz reklamy alkoholu.
Na Litwie od stycznie 2018 roku wprowadzono rozwiązania prawne ograniczające dostęp do alkoholu, m.in. wprowadzono zakaz reklamy produktów alkoholowych, zwiększono z 18 do 20 lat granicę wieku uprawniającą do zakupu, posiadania i spożywania alkoholu, ograniczono godziny sprzedaży alkoholu w sklepach. Alkohol można kupić od godziny 10.00 do 20.00 od poniedziałku do soboty oraz od godziny 10.00 do 15.00 w niedziele. Celem tych zmian jest ochrona zdrowia publicznego poprzez ograniczenie dostępności i spożycia alkoholu, zwłaszcza przez młodzież, a w konsekwencji ograniczenie szkód powodowanych przez picie alkoholu.
Samorządowcy postulowali, żeby dać im prawo do regulowania godzin sprzedaży alkoholu w nocy. Czy stąd ta nowa kompetencja?
–– Tak. Samorządowcy zwracali uwagę na brak narzędzi prawnych do regulowania godzin otwarcia sklepów sprzedających alkohol. Po nowelizacji sklepy będą mogły być otwarte, nawet przez całą noc, ale jeśli radni zdecydują się ograniczyć godziny sprzedaży między 22.00 a 6.00, to taki zakaz będzie obowiązywał wszystkich przedsiębiorców sprzedających alkohol na wynos. Oczywiście wydaje się, że możliwe jest ustalenie innych godzin zakazów, o ile mieszczą się one między godz. 22.00 a 6.00, np. między 23.00 a 5.00. Moim zdaniem to bardzo ważne uprawnienie i zachęcam radnych, żeby z niego korzystali, wsłuchując się w głosy swoich mieszkańców, ponieważ to właśnie oni skarżą się najczęściej na uciążliwości związane z nocną sprzedażą alkoholu. Zwykle osoby, które kupują alkohol o 1 w nocy są już pijane, zachowują się głośno, zakłócają ciszę nocną i porządek publiczny, dlatego to uprawnienie należy traktować jako profilaktykę wobec takich przypadków.
A nie obawia się pani, że pojawią się głosy ostrzegające przed tzw. melinami?
–– Już się pojawiły. Jednak są to zwykle głosy zagorzałych przeciwników wszelkich ograniczeń związanych z alkoholem. Nie sądzę, żeby wyeliminowanie kilku godzin ze sprzedaży alkoholu, i tylko w sklepach, spowodowało lawinowy wzrost nielegalnych miejsc sprzedaży, tak samo jak nie spowoduje to bankructwa sklepów. Przypomnę, że restauratorzy też protestowali przy wprowadzaniu zakazu palenia tytoniu w lokalach gastronomicznych, a jednak nie nastąpiły masowe zamknięcia. Poza tym alkohol z nielegalnych miejsc jest zawsze tańszy, a jednak zdecydowana większość konsumentów nie kupuje trunków z niewiadomych źródeł pochodzenia, ponieważ po prostu się tego obawiają, głównie ze względów zdrowotnych, a mniej
19
prawnych. Krótko mówiąc, widzę same zalety związane z przekazaniem gminom kompetencji do ograniczenia nocnej sprzedaży alkoholu w sklepach. Oczywiście taki zakaz będzie jednocześnie dotyczył stacji benzynowych, ponieważ one też sprzedają alkohol do spożycia poza miejscem sprzedaży.
Z ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
„Art. 12.1. Rada gminy ustala, w drodze uchwały, maksymalną liczbę zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych na terenie gminy (miasta), odrębnie dla:
1) poszczególnych rodzajów napojów alkoholowych, o których mowa w art. 18 ust. 3; (do 4,5% oraz piwo, powyżej 4,5% z wyjątkiem piwa, powyżej 18%);
2) zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia w miejscu sprzedaży;
3) zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży.
2. Rada gminy może ustalić, w drodze uchwały, maksymalną liczbę zezwoleń, o której mowa w ust. 1, odrębnie dla poszczególnych jednostek pomocniczych gminy.
3. Rada gminy ustala, w drodze uchwały, zasady usytuowania na terenie gminy miejsc sprzedaży i podawania napojów alkoholowych.
4. Rada gminy może ustalić, w drodze uchwały, dla terenu gminy lub wskazanych jednostek pomocniczych gminy, ograniczenia w godzinach nocnej sprzedaży napojów alkoholowych przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży. Ograniczenia mogą dotyczyć sprzedaży prowadzonej między godziną 22.00 a 6.00".
20
Jak gminy mogą skutecznie pomagać osobom uzależnionym od alkoholu i ich rodzinom?
„Piję jak wszyscy", „żona przesadza", „wypiłem, bo miałem trudny dzień", „piję tylko piwo", „inni piją więcej" – to typowe usprawiedliwienia osób uzależnionych, które zwykle przez bardzo długi czas w ogóle nie dostrzegają prawdziwego obrazu swojego picia i nie analizują swojego zachowania. W Polsce ok. 600 tys. osób dorosłych jest uzależnionych od alkoholu, 80% z nich to mężczyźni. Osoba uzależniona używa alkoholu
w celu łagodzenia przykrych stanów emocjonalnych, ponieważ zmiana nastroju pod wpływem alkoholu jest bardzo szybka, a w miarę rozwoju uzależnienia już sam stan trzeźwości staje się tak trudny i bolesny, że dominującą potrzebą jest chęć napicia się. Osoba pijąca nie potrafi na trzeźwo mierzyć się z trudnościami życia codziennego (w pracy, w rodzinie, w relacjach z innymi ludźmi), a paradoksalnie picie powoduje dodatkowe trudne konsekwencje i rodzi kolejne problemy. Osoba uzależniona ich nie rozwiązuje, tylko „usuwa" ze swojej świadomości przy pomocy alkoholu.
Sygnały świadczące o tym, że picie alkoholu staje się problemem
ʍʍ Sięganie po alkohol ze względu na efekty jego działania: odprężenie, obniżenie napięcia, poprawa snu, redukcja innych nieprzyjemnych emocji: lęku, wstydu, poczucia winy, nieśmiałości.
ʍʍ Poszukiwanie okazji do wypicia i nadmierna koncentracja na sytuacjach, w których można wypić alkohol.
ʍʍ Szybkie picie dużych ilości alkoholu; picie po to, żeby się upić.
ʍʍ Zwiększająca się tolerancja na alkohol, czyli tzw. mocna głowa.
ʍʍ Picie w samotności.
ʍʍ Reagowanie agresją lub niechęcią na rozmowy dotyczące potrzeby ograniczenia picia.
ʍʍ Reagowanie gniewem w sytuacjach, kiedy nie można się napić alkoholu.
ʍʍ Nieudane próby ograniczenia picia lub podejmowanie takich prób po to, żeby udowodnić sobie i otoczeniu, że nie ma się z piciem problemu.
Woronowicz B.T., Uzależnienie. Geneza, terapia, powrót do zdrowia, Media Rodzina, Poznań 2009.
Wpływ uzależnienia na rodzinę
Uzależnienie wpływa w sposób bardzo szkodliwy na pozostałych członków rodziny, ponieważ rodzina jest swego rodzaju systemem i jeśli jedna osoba zaczyna funkcjonować w sposób destrukcyjny, to oddziałuje to na pozostałe osoby. Z czasem w miarę rozwoju uzależnienia relacje w rodzinie się pogarszają. Rodzina najpierw próbuje zaprzeczać, że problem istnieje, następnie stara się zmusić uzależnionego do zaprzestania picia, używając w pierwszej kolejności racjonalnych argumentów, tłumaczą, przekonują, proszą, potem stosują także szantaż emocjonalny, groźby i kontrole. W rodzinie narasta bezradność, wyczerpanie, złość, żal, smutek. U partnerów osób uzależnionych może rozwinąć się tzw. współuzależnienie. Nie jest to jednostka chorobowa, ale zaburzone przystosowanie do trudnej sytuacji pozostawania w długim, bliskim i szkodliwym związku emocjonalnym z alkoholikiem. Współuzależnienie znacznie pogarsza zdrowie psychiczne i sposób
22
funkcjonowania członków rodziny i utrudnia podjęcie działań ochronnych. Osoba współuzależniona traci kontakt z własnymi potrzebami, nie ufa swoim odczuciom, tłumi emocje, nie prosi o pomoc. Pojawia się lęk w codziennym funkcjonowaniu, bezradność, utrata energii i motywacji. Nadmiernie koncentruje się na osobie uzależnionej i na jej stanach emocjonalnych, przestaje dbać o swoje potrzeby, przestaje być wsparciem dla dzieci.
Na temat metod leczenia osób uzależnionych oraz ich rodzin rozmawiamy z Jadwigą Fudałą, kierowniczką Działu Lecznictwa Odwykowego i Programów Medycznych PARPA.
Na jaką pomoc mogą liczyć osoby uzależnione od alkoholu, jakie metody leczenia są oferowane tej grupie?
– – Jadwiga Fudała: Osoby uzależnione od alkoholu mogą się leczyć wyłącznie w podmiotach leczniczych, czyli w placówkach leczenia uzależnień, potocznie nazywanych placówkami leczenia odwykowego. Miejsca te oferują programy mające na celu zmianę wzoru picia i w konsekwencji poprawę funkcjonowania i jakości życia osób uzależnionych, ale także osób pijących szkodliwie, czyli takich, które nie mają objawów uzależnienia, ale spożywają alkohol w taki sposób, że krzywdzą tym siebie i innych.
Obecnie można zaobserwować duże zmiany w zakresie celów leczenia. Dziś wszystkie placówki leczenia uzależnień będą oferowały osobom uzależnionym pomoc w kierunku podjęcia decyzji o abstynencji i jej utrzymania, a niektóre będą również proponowały programy ograniczania picia dla osób, które mają lżejszą formę uzależnienia, krócej borykają się z problemami alkoholowymi i doświadczają mniej strat związanych z piciem.
Podstawową i najbardziej skuteczną metodą leczenia uzależnienia od alkoholu jest psychoterapia uzależnienia, realizowana w formie grupowej i indywidualnej. Celem spotkań grupowych i indywidualnych jest rozwinięcie u pacjenta umiejętności radzenia sobie z negatywnymi emocjami w sytuacjach, które zazwyczaj prowadzą do sięgania po alkohol.
Jak dotąd nie wymyślono takiej formy farmakoterapii, która mogłaby skutecznie zatrzymać picie alkoholu lub je ograniczyć. Farmakoterapia ma tylko działanie wspomagające psychoterapię.
Warto podkreślić, że placówki leczenia uzależnień zarejestrowane jako placówki służby zdrowia podlegają odpowiedniemu nadzorowi (np. NFZ) i kontroli jakościowej. Praca w nich odbywa się według ustalonych standardów i zaleceń. Musimy o tym wspomnieć, ponieważ obecnie powstaje dużo prywatnych działalności gospodarczych, które również oferują leczenie osobom uzależnionym
Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych www.parpa.pl
23
24
(odpłatnie), a funkcjonują one poza jakimkolwiek nadzorem systemu publicznej służby zdrowia. Pacjenci korzystający z ich oferty, nie mają możliwości składania skarg w tym systemie. Aby dochodzić swoich praw, muszą wejść na drogę sądową.
Czy to oznacza, że najlepszym rozwiązaniem dla osób uzależnionych jest skorzystanie z państwowych placówek leczenia?
–– W tej kwestii nie chodzi o formę własności, mogą to być prywatne placówki, ale powinny być zarejestrowane w spisie podmiotów leczniczych u wojewody. To gwarantuje nad nimi nadzór merytoryczny. Dodatkowo, gdy placówka posiada kontrakt z NFZ, wówczas to nawet pacjent nieubezpieczony ma możliwość uzyskania w niej bezpłatnej pomocy. W Polsce leczenie uzależnienia od alkoholu jest bezpłatne, również dla osób, które są nieubezpieczone.
Z jakiego rodzaju placówek mogą skorzystać osoby uzależnione od alkoholu?
–– Mamy cztery typy placówek: poradnie leczenia uzależnień, dzienne oddziały terapii, całodobowe oddziały terapii, oddziały leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych.
W systemie lecznictwa odwykowego bardzo ważne są poradnie, ponieważ są one najbliżej osób szukających pomocy i jest ich najwięcej w kraju. Jednak dużym problemem jest to, że są one mocno niedoinwestowane. Pozostając w swoim miejscu zamieszkania i pracując, można popołudniami uczestniczyć w oferowanych przez nie zajęciach terapeutycznych. Jeśli stan pacjenta wymaga leczenia w ośrodku całodobowym i zostanie on tam skierowany, to po pobycie w ośrodku może kontynuować leczenie w poradni, która oferuje długoterminowe leczenie. Dzienne oddziały terapii są formą pośrednią, przez 6-8 tygodni pacjent codziennie (oprócz sobót i niedziel) przez kilka godzin uczestniczy w programie terapeutycznym. Nie musi opuszczać swojego miejsca zamieszkania, częściowo może godzić leczenie z różnymi obowiązkami życiowymi. Z kolei leczenie w oddziałach całodobowych wymaga stałego pobytu pacjenta przez 6-8 tygodni. Program terapeutyczny w nich realizowany jest zbliżony do programu oferowanego w oddziałach dziennych.
Natomiast oddziały leczenia alkoholowych zespołów abstynencyjnych nie leczą uzależnienia, tylko łagodzą objawy odstawienia alkoholu. Są to typowo medyczne oddziały, gdzie osoba przebywa kilka dni. Oczywiście nie można oczekiwać, że po takim pobycie cokolwiek się zmieni w funkcjonowaniu pacjenta. Po pobycie w tego rodzaju placówce powinien on podjąć właściwe leczenie uzależnienia w poradni, oddziale dziennym lub całodobowym.
Destrukcyjny sposób funkcjonowania osoby mającej problem z alkoholem wpływa na innych członków rodziny. Czy oni także mogą uzyskać pomoc?
–– Zmaganie się członków rodziny z piciem osoby bliskiej, które czasami trwa latami, może powodować różne konsekwencje, np. konflikty, problemy finansowe, zdrowotne, prawne. Bardzo często osoby pijące zaniedbują swoje obowiązki domowe i ciężar funkcjonowania rodziny bierze na siebie zazwyczaj współmałżonek. To wszystko wiąże się z dużym obciążeniem psychicznym, dlatego, aby poradzić sobie z tak trudną sytuacją, także osoby bliskie mogą skorzystać z terapii świadczonej w poradniach leczenia uzależnienia. Te miejsca oferują profesjonalne wsparcie nie tylko osobom uzależnionym i pijącym szkodliwie, ale także członkom rodziny (specjalne programy dla osób współuzależnionych, dorosłych dzieci alkoholików). Warto też dodać, że rodziny wymagają pomocy zarówno na etapie, kiedy borykają się z problemem czynnego picia jednej z osób bliskich, jak i wtedy, gdy osoba pijąca zgłasza się na terapię. To również jest trudny moment. W miarę ugruntowywania się abstynencji pojawia się konieczność wypracowania innego sposobu porozumiewania się rodziny, zmiany nawyków, podjęcia nowych obowiązków. Pomoc terapeutyczna ma wówczas na celu poprawę wzajemnych relacji w rodzinie i dążenie do tego, aby wszyscy jej członkowie czuli się w niej bezpiecznie i szczęśliwie.
Co samorząd gminny może zrobić w zakresie wspierania lecznictwa odwykowego?
–– Podstawowym źródłem finansowania świadczeń z zakresu leczenia uzależnienia od alkoholu jest Narodowy Fundusz Zdrowia. W Polsce mamy dużo placówek leczenia uzależnień. Nie w każdej z nich poziom zakontraktowanych przez NFZ usług jest wystarczający, a oferta kompleksowa. Może to skutkować m.in. wydłużonym czasem oczekiwania na wizytę lub miejsce na oddziale, krótszym czasem pracy poradni, brakiem wystarczającej liczby zatrudnionych specjalistów, oferowaniem jedynie podstawowego programu terapii uzależnienia, podczas gdy efektywność leczenia zwiększa się, gdy pacjent uczestniczy także w terapii pogłębionej. Zatem tam, gdzie kontrakty z NFZ są niskie, nie zaspokajają potrzeb mieszkańców, samorząd może uzupełnić te niedobory poprzez podpisanie umowy na zakup określonych świadczeń zdrowotnych, tak aby oferowana pomoc osobom uzależnionym i współuzależnionym była jak najbardziej kompleksowa. NFZ finansuje jednakowe programy dla wszystkich, a tymczasem są takie grupy pacjentów, jak: osoby starsze, niepełnosprawne (np. niewidzące, niesłyszące), młodzież, które wymagają specjalnych programów, dostosowanych do ich potrzeb. Jeśli w gminie pojawi się potrzeba realizacji takich specyficznych programów, warto, aby samorząd je dofinansował. Nikt nie chce np. finansować tłumaczy języka migowego w leczeniu osób niesłyszących, dlatego ci pacjenci są pozbawieni jakiejkolwiek pomocy.
25
Wspieranie lecznictwa odwykowego przez gminę może również polegać na doposażeniu placówki, do której trafiają jej mieszkańcy, finansowaniu zwiększania kompetencji pracowników. Tylko osoby, które doskonalą się zawodowo, czyli uczestniczą w konferencjach, szkoleniach, korzystają z superwizji, mogą zagwarantować w pełni profesjonalną pomoc pacjentom. Niestety, często dla placówek kontrakty z NFZ są niewystarczające, aby finansować tego typu działania, dlatego samorządy mogą wypełnić tę lukę. Jestem przekonana, że inwestycja w doskonalenie umiejętności i zdobywanie nowej wiedzy przez specjalistów terapii uzależnienia pomagającym mieszkańcom naprawdę się opłaca. Warto jeszcze wspomnieć, że pomocy osobom uzależnionym i członkom ich rodzin udzielają także punkty konsultacyjne. Powinny one funkcjonować w tych gminach, w których nie ma placówek leczenia uzależnienia bądź dostęp do nich jest utrudniony, np. z powodu dużej odległości do takiej placówki. Ich zadaniem jest zdiagnozowanie problemów całej rodziny i zaplanowanie pomocy dla wszystkich jej członków. W przypadku podejrzenia występowania uzależnienia odpowiednią formą pomocy jest motywowanie do podjęcia leczenia w placówce odwykowej. W punktach konsultacyjnych nie można prowadzić psychoterapii osób uzależnionych i ich rodzin, ponieważ taka pomocy może być udzielana tylko przez podmioty prowadzące działalność leczniczą.
Czy można zmusić alkoholika do leczenia?
„Musimy go zgłosić do gminnej komisji, niech go zmuszą do leczenia, to jedyna nadzieja, że przestanie pić" – wiele rodzin osób uzależnionych od alkoholu wierzy, że można zmusić osobę uzależnioną do leczenia. Mają nadzieję, że w sytuacji, kiedy uzależniony nie chce słyszeć o terapii i zawiodły wszystkie środki perswazji, jedynym ratunkiem jest sądowe zmuszenie go do leczenia. Tymczasem w Polsce od ponad 20 lat nie ma procedury przymusowego leczenia alkoholików, jest natomiast wprowadzona ustawą o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi procedura zobowiązania do leczenia odwykowego. Zawiera ona pewne elementy przymusu (np. sąd może zarządzić doprowadzenie osoby zobowiązanej przez policję do placówki odwykowej, jeśli ona sama nie zgłosi się do niej mimo zobowiązania wydanego przez sąd), ale nie jest tym samym, co leczenie przymusowe. Sądowe zobowiązanie powinno być przede wszystkim instrumentem motywacji, ponieważ nie da się nikogo zmusić do leczenia, jeśli ten ktoś nie będzie chciał dokonać zmian w związku ze swoim piciem.
Żeby uruchomić procedurę, muszą wystąpić jednocześnie: podejrzenie uzależnienia od alkoholu (ostatecznie potwierdzają to badania biegłych) oraz chociaż jedna z przesłanek społecznych wskazanych w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi:
ʍʍ rozkład życia rodzinnego,
ʍʍ demoralizacja małoletnich,
ʍʍ systematyczne zakłócanie spokoju lub porządku publicznego,
ʍʍ uchylanie się od obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny.
26
Oznacza to, że procedura jest uruchamiana nie ze względu na samo uzależnienie, ale dopiero wówczas, gdy ktoś swoim piciem powoduje określone szkody społeczne. Samo stwierdzenie uzależnienia nie stanowi podstawy do skierowania sprawy ani do gminnej komisji, ani do sądu.
Z danych, które udostępnia Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, wynika, że spośród wszystkich osób zobowiązanych sądownie nieco ponad połowa rozpoczyna leczenie, a z tej grupy zaledwie co druga kończy podstawowy program terapii. Dzieje się tak dlatego, że terapia uzależnienia od alkoholu wymaga własnej motywacji pacjenta i jego aktywności podczas leczenia. Za przerwanie leczenia nie grożą żadne sankcje ani w postaci kary pieniężnej, ani więzienia. Ponadto placówki leczenia odwykowego nie są aresztami i nie mają możliwości, aby siłą zatrzymać pacjentów.
Poszczególne etapy procedury zobowiązania do leczenia odwykowego
1. Wszczęcie procedury (do gminnej komisji wpływa zawiadomienie albo gminna komisja rozpoczyna procedurę z własnej inicjatywy).
2. Rozmowa z wnioskodawcą i zbieranie materiałów dowodowych, które mają udowodnić, czy zachodzą przesłanki wskazane w ustawie, jako wymagane do skierowania sprawy do sądu.
3. Rozmowa z osobą zobowiązywaną (jeśli się zgłosi).
4. Skierowanie na badanie przez biegłych i włączenie opinii biegłych do dokumentacji (jeśli badanie zostanie zrealizowane).
5. Wniosek do sądu (jeśli osoba zobowiązywana, mimo stwierdzenia u niej przez biegłych uzależnienia, nie wyraża zgody na dobrowolne leczenie lub jeśli do badania nie doszło, ale z materiału dowodowego wynika, że możemy mieć do czynienia z osobą uzależnioną i dodatkowo mamy uzasadnienie dla przynajmniej jednej z czterech przesłanek wskazanych w ustawie).
6. Rozprawa sądowa i postanowienie sądu.
7. Środki odwoławcze (gminnej komisji przysługuje prawo do wniesienia apelacji do sądu drugiej instancji – sądu okręgowego).
„Osoby zobowiązane do leczenia nie są osobami skazanymi sądownie w związku z uzależnieniem ani nie są ubezwłasnowolnione, zatem nie ma możliwości zastosowania wobec nich żadnych przymusowych form zatrzymania w placówce odwykowej, nawet jeśli leczenie odbywa się na oddziale odwykowym w szpitalu psychiatrycznym" – tłumaczy Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA.
27
04
Zatrzymać przemoc domową − zadanie samorządu gminnego
Badania zrealizowane przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pokazały, że aż 76% kobiet doświadczających przemocy w rodzinie wskazuje, że ich partnerzy – sprawcy przemocy, nadużywają alkoholu 1 . Z kolei z danych policji wynika, że blisko 70% sprawców, podczas interwencji domowych w związku z przemocą, znajduje się pod wpływem alkoholu.
1 http://www.mpips.gov.pl/przeciwdzialanie-przemocy-w-rodzinie-nowa/ogolne/ diagnoza-zjawiska-przemocy-w-rodzinie-w-polsce/
Bezpośrednią przyczyną przemocy jest agresja, natomiast używanie alkoholu u niektórych osób zwiększa skłonność do zachowań agresywnych i poprzez działanie na ośrodkowy układ nerwowy – osłabia kontrolę impulsów. Problem przemocy jest związany z alkoholem, dlatego jedno z zadań własnych gminy w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych dotyczy „ochrony rodzin przed przemocą w rodzinie" (art. 4 1 ust. 1 pkt 2).
Dodatkowo, na mocy ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, gmina realizuje gminny program przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Zatem mamy dwa akty prawne, które zobowiązują gminy do tego, aby zajmowały się przemocą domową. Jakie działania gminy mogą podejmować w tym zakresie?
„Najważniejsze zadanie to szybka reakcja służb i instytucji. Żeby ułatwić takie natychmiastowe i sprawne działanie, na mocy ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, w każdej gminie działają zespoły interdyscyplinarne ds. przeciwdziałania przemocy oraz grupy robocze" − tłumaczy Katarzyna Michalska, koordynatorka programu przeciwdziałania przemocy w PARPA. „Te pierwsze są powoływane przez wójtów/burmistrzów i mają charakter raczej strategiczny, a do ich zasadniczych zadań należy realizacja działań określonych w gminnym programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz integrowanie i koordynowanie działań podmiotów i specjalistów zaangażowanych w przeciwdziałanie przemocy w rodzinie na terenie gminy. Natomiast w celu rozwiązywania problemów związanych z wystąpieniem przemocy w rodzinie w indywidualnych przypadkach zespół powołuje grupę roboczą (art. 9a pkt 10 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie)".
Zasadnicza różnica między zespołem a grupą roboczą polega na tym, że zespół określa główne kierunki działań w obszarze przeciwdziałania przemocy, wypracowuje modele i zasady współpracy, a grupy robocze, opracowując i realizując indywidualny plan pomocy, monitorują sytuację konkretnej rodziny. W skład grup roboczych obligatoryjnie wchodzą przedstawiciele pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, policji, oświaty, ochrony zdrowia i fakultatywnie kuratorzy sądowi oraz specjaliści w zakresie przeciwdziałania przemocy, głównie z organizacji pozarządowych. Skład ten gromadzi więc przedstawicieli instytucji mających zasadnicze znaczenie dla przeciwdziałania przemocy. Każda z tych służb może być tą, która pierwsza dowie się o przemocy i uruchomi stosowne działania. Takim podstawowym działaniem interwencyjnym jest wszczęcie procedury „Niebieskie Karty". Do realizacji tej procedury zostali zobligowani pracownicy socjalni, pracownicy ochrony zdrowia i oświaty, policjanci oraz członkowie gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Każdy z nich w sytuacji, w której podejrzewa przemoc w rodzinie, uruchamia procedurę poprzez wypełnienie formularza „Niebieskiej Karty – A". Dalej dokumentacja za pośrednictwem przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego trafia do grupy roboczej. Grupa z kolei spotyka się osobno z osobą doświadczającą przemocy, jak i stosującą przemoc w celu dokonania „pogłębionej analizy sytuacji rodziny" oraz opracowuje plan pomocy i monitoruje sytuację w rodzinie. W 2016 roku poszczególne służby podjęły następującą liczbę interwencji w ramach
29
procedury „Niebieskie Karty": policja 73 531, pomoc społeczna 11 789, oświata 5547, ochrona zdrowia 607, gminne komisje rozwiązywania problemów alkoholowych 5736 (w 606 gminach).
„Każda gmina powinna zadbać o to, aby osoby doznające przemocy miały dostęp do odpowiednich miejsc pomocy psychologicznej, prawnej czy socjalnej. Priorytetem jest zapewnienie stabilnej oferty dla osób doznających przemocy, tj. zapewnienie ciągłości działań placówek, w których tę pomoc można uzyskać, a także grup wsparcia czy grup terapeutycznych. Pracując w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie, jesteśmy przekonani, że jeśli konieczna jest izolacja osoby doświadczającej przemocy w rodzinie od sprawcy, to właśnie on powinien opuścić mieszkanie. Czasem jednak dla własnego bezpieczeństwa kobieta – ofiara przemocy ucieka z domu i przez jakiś czas mieszka z dala od sprawcy, aby odzyskać spokój i równowagę. W takiej sytuacji musi mieć możliwość skorzystania ze schronienia w hostelu lub ośrodku interwencji kryzysowej" – wyjaśnia Katarzyna Michalska.
„Samorząd suwalski od 2010 roku finansuje działalność hostelu dla osób doznających przemocy w rodzinie" – mówi Honorata Rudnik, naczelnik Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego w Suwałkach. „Działa on przy Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w ramach Miejskiego Centrum Interwencji Kryzysowej. Zadanie to jest realizowane w ramach lokalnego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie i Ochrony Ofiar Przemocy oraz Miejskiego Programu Profilaktyki, Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii. Poza schronieniem, osoby doznające przemocy otrzymują kompleksową pomoc i wsparcie głównie ze strony psychologa, pracowników socjalnych i specjalistów z zakresu przeciwdziałania przemocy. Hostel liczy 10 miejsc i posiada pełną infrastrukturę, zapewniającą pobyt w nim osobom dorosłym oraz dzieciom".
PARPA rekomenduje także, aby w ramach gminnych programów tworzyć i finansować działanie punktów konsultacyjnych dla osób doświadczających przemocy z dostępną pomocą psychologiczną i prawną, ponieważ osoby te często potrzebują, poza wsparciem psychologicznym, również konkretnych porad prawnych. A ponieważ jakość pomocy zależy przede wszystkim od kompetencji osób jej udzielających, dlatego ważne jest organizowanie i finansowanie szkoleń podnoszących kompetencje specjalistów pracujących w systemie przeciwdziałania przemocy, przygotowujących m.in. do kontaktu z osobami doświadczającymi przemocy, ale także stosującymi przemoc.
„Szczególną grupą są lekarze. Z badań, które zrealizowała PARPA, wynika, że ta służba jest najsłabiej przygotowana do rozpoznawania problemu przemocy, do rozmowy na ten temat i najrzadziej uruchamia procedurę »Niebieska Karta«" – informuje Katarzyna Łukowska, realizatorka wspomnianych badań.
30
Ogólnopolskie Pogotowie dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia"
Oferuje całodobową pomoc osobom doznającym przemocy w rodzinie, świadkom przemocy oraz osobom poszukującym informacji na temat zjawiska i sposobów przeciwdziałania przemocy w rodzinie poprzez:
TELEFON DLA OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE:
800-12-00-02
(bezpłatny dla osób dzwoniących i czynny całą dobę), w tym:
ʍʍ dyżur w języku angielskim – poniedziałki w godzinach 18.00-22.00
ʍʍ dyżur w języku rosyjskim – wtorki w godzinach 18.00-22.00
ʍʍ dyżur prawny – środy w godzinach 18.00-22.00
TELEFONICZNE DYŻURY PRAWNIKÓW: 22 666-28-50
(poniedziałki i wtorki w godzinach 17.00-21.00)
E-MAIL:
email@example.com
SKYPE – DYŻUR W JĘZYKU MIGOWYM:
[pogotowie.niebieska.linia] (poniedziałki w godzinach 13.00-15.00)
Podejmujemy również działania polegające na kontakcie z lokalnymi instytucjami – w celu udzielenia pomocy osobom, które tego potrzebują oraz interwencje wobec osób skazanych za przestępstwo z użyciem przemocy i/lub groźby karalnej wobec osoby najbliższej.
Do kontaktu zapraszamy także osoby zawodowo zajmujące się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie:
ʍʍ konsultacje telefoniczne: 22 250-63-12 (środy w godzinach 10.00-13.00)
ʍʍ konsultacje poprzez e-mail: firstname.lastname@example.org
Aby zapoznać się z pełną ofertą Pogotowia „Niebieska Linia", zapraszamy na stronę: www.niebieskalinia.info.
31
05
Nastolatki i alkohol. Jaka profilaktyka jest skuteczna?
Badania pokazują, że spożycie alkoholu wśród młodzieży jest zdecydowanie wyższe niż używanie jakichkolwiek innych substancji psychoaktywnych, w tym papierosów. W czasie ostatnich 30 dni przed badaniem po alkohol sięgała blisko połowa 15-16-latków, po tytoń 26%, po marihuanę co dziesiąty, a po dopalacze 4%.
Do grupy konsumentów, zdefiniowanych jako osoby pijące alkohol w czasie 12 miesięcy przed badaniem, należy blisko 71,7% uczniów młodszych i 92,7% uczniów starszych 1 . Stanu silnego upojenia alkoholem doświadczyło kiedykolwiek w życiu 36,9% gimnazjalistów i 64,4% uczniów szkół ponadgimnazjalnych. W czasie ostatnich 30 dni przed badaniem upiło się 12% młodszych i 19,7% starszych uczniów.
Picie alkoholu przez nastolatki nie jest bezpieczne! W okresie adolescencji dzieci doświadczają dużych zmian w sferze fizycznej i emocjonalnej, a używanie alkoholu może stać się sposobem radzenia sobie z trudnymi wyzwaniami tego szczególnego
1 Ogólnopolskie badania ankietowe zrealizowane w 2015 roku w ramach programu badawczego European School Survey Project on Alcohol and Drugs – ESPAD. Osoby badane: uczniowie trzecich klas gimnazjalnych i drugich klas szkół ponadgimnazjalnych, czyli 15–16-latkowie oraz 17–18-latkowie. Próba ogólnopolska: 3526 uczniów klas trzecich gimnazjum i 2770 uczniów klas drugich szkół ponadgimnazjalnych.
33
okresu życia. Nastolatek nie uczy się dojrzałych sposobów radzenia sobie ze stresem, bycia w relacji z rówieśnikami i rozwiązywania problemów. Picie alkoholu może być traktowane przez młodych ludzi jako atrybut dorosłości, budowania samodzielności i niezależności. Alkohol negatywnie wpływa na rozwijający się w okresie dojrzewania mózg, zaburzając m.in. obszary związane z zapamiętywaniem, a ta umiejętność jest niezbędna dla prawidłowego przyswajania wiedzy, np. w szkole. Pod wpływem alkoholu łatwiej też podjąć różne zachowania ryzykowne, np. przedwczesne kontakty seksualne, jazda po alkoholu samochodem, kąpiel w rzece itp. Ponadto badania dowiodły, że wiek rozpoczęcia intensywnego picia jest istotnym czynnikiem ryzyka dla rozwoju uzależnienia w dorosłości.
Zawartość profilaktyki w profilaktyce
Dane gromadzone przez PARPA pokazują, że samorządy z tzw. korkowego przeznaczają aż 31% (prawie 180 mln zł) na działania profilaktyczne, ale jedynie w co czwartym samorządzie realizowano programy rekomendowane, czyli takie, które znalazły się w Systemie Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia Psychicznego.
To baza prowadzona przez cztery instytucje: Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Państwową Agencję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Instytut Psychiatrii i Neurologii oraz Ośrodek Rozwoju Edukacji. Jej celem jest ocena programów profilaktycznych i udzielanie rekomendacji tym, które spełniają standardy (m.in. są oparte na skutecznych strategiach profilaktycznych i podstawach teoretycznych, mają sprecyzowane cele i dostosowane do nich metody pracy oraz przynajmniej ewaluację procesu). Wydaje się oczywiste, że należy dokładać wszelkich starań, aby realizować w gminach skuteczne programy profilaktyczne.
„Od wielu lat na szkoleniach i konferencjach przekonuję przedstawicieli samorządów gminnych, że to nie wszystko jedno, na jaką profilaktykę wydadzą pieniądze, że profilaktyka to profesjonalne programy oparte na wiedzy psychologicznej i dowodach naukowych, realizowane przez specjalistów z zakresu profilaktyki, a nie każdego, kto »lubi« prowadzić takie zajęcia" – mówi Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA.
„Gminy i szkoły dostają dużo tzw. ofert profilaktycznych. Nie kupujmy ich bezrefleksyjnie tylko dlatego, że są tanie lub efektowne. Filmy profilaktyczne na godziny wychowawcze, konkursy wiedzy o uzależnieniach czy bieg po trzeźwość to przykłady działań, które nie spełniają standardów profilaktyki" – dodaje.
Przykładem działań, których skuteczność nie została potwierdzona, są np. prelekcje czy pogadanki, niezależnie od tego, czy są wygłaszane przez tzw. trzeźwych alkoholików czy osoby z tytułami naukowymi, nie przyniosą one efektów w postaci zmiany postaw dzieci i młodzieży. Co więcej, mogą wywierać szkodliwy wpływ na dzieci. Żeby prowadzić jakiekolwiek działania profilaktyczne, trzeba stosować przekaz odpowiedni dla wieku rozwojowego dzieci, a więc konieczna jest wiedza z zakresu psychologii rozwojowej. Takie pogadanki mogą budzić pozytywne oczekiwania wobec alkoholu. „Realizator takich prelekcji może opowiadać o szkodach, jakich doświadczył kiedy pił,
34
ale robi to z perspektywy dorosłego. Tymczasem nastolatek, który znajduje się w typowej dla tego okresu rozwojowego fazie buntu, może interpretować te opowieści jako fajne doświadczenie, któremu towarzyszył alkohol" – tłumaczy Katarzyna Łukowska. „Niska jakość działań profilaktycznych prowadzonych przez samorządy gminne to istotny problem" – mówi dr Katarzyna Okulicz-Kozaryn, psycholog, współautorka programów profilaktycznych, badaczka zachowań problemowych młodzieży oraz skuteczności programów profilaktycznych, kierownik Działu Edukacji Publicznej, Analiz i Współpracy z Zagranicą PARPA. „Ma on wiele przyczyn, a jedną z ważniejszych jest niedostateczna wiedza na temat profilaktyki wśród osób podejmujących decyzje w tym obszarze właściwie na każdym szczeblu zarządzania (od poziomu centralnego do samorządów lokalnych). Większość osób decydujących o tym, jakiego rodzaju działania zostaną zrealizowane pod szyldem profilaktyki alkoholowej lub narkotykowej nie zdaje sobie sprawy z tego, że współczesna profilaktyka jest dziedziną rozbudowanej, interdyscyplinarnej wiedzy naukowej, która przez ostatnie dziesięciolecia zgromadziła twarde dowody, które pozwalają jednoznacznie wskazać, jakie działania są skuteczne, jakie nieskuteczne, a jakie wręcz szkodliwe. Wiadomo więc, co i jak należy robić, aby ograniczyć używanie substancji psychoaktywnych i związane z tym problemy. Jednak wprowadzenie tej wiedzy do praktyki szkół, organizacji pozarządowych, samorządów lokalnych czy innych instytucji i organizacji napotyka na wiele barier. I to nie tylko w Polsce, także w wielu innych krajach, gdzie przywiązanie do tradycyjnych, lecz nieskutecznych metod działania jest również znaczące. Problem ten dostrzegła Komisja Europejska, która od 2017 roku finansuje działania zmierzające do opracowania europejskiego programu szkoleń dla osób decyzyjnych, kształtujących politykę społeczną i opinię publiczną w dziedzinie profilaktyki opartej na dowodach naukowych. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych jest aktywnym uczestnikiem tego projektu, przeprowadziliśmy pilotażowe szkolenia, a pierwsza grupa przedstawicieli samorządów lokalnych (z województwa opolskiego) otrzymała już europejskie certyfikaty potwierdzające kwalifikacje w dziedzinie profilaktyki.
„Wiedza na temat czynników ryzyka i czynników chroniących stanowi podstawę do opracowywania (i ewaluacji) skutecznych programów profilaktycznych. Dlatego do działań profilaktycznych nie można zaliczyć festynów, pikników, turniejów sportowych i innego typu jednorazowych akcji, a także objazdowych teatrów profilaktycznych, pogadanek, spotkań z osobami uzależnionymi, ponieważ nie ma dowodów na to, że eliminują, redukują lub kompensują one istotne czynniki ryzyka używania substancji psychoaktywnych, problemów behawioralnych lub problemów zdrowia psychicznego".
Ostaszewski K., Standardy profilaktyki, KBPN, Warszawa 2016.
Więcej informacji o programach rekomendowanych można znaleźć na stronie www.programyrekomendowane.pl
35
06
Ciąża bez alkoholu
Z powodu alkoholu mogą cierpieć już dzieci w okresie rozwoju prenatalnego, dlatego jednym z zadań gminnych programów powinny być działania podejmowane na rzecz profilaktyki spożywania alkoholu przez kobiety w ciąży oraz tworzenia systemowego wsparcia i terapii dla dzieci ze Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD) i ich opiekunów (często są to rodziny zastępcze lub adopcyjne). Cząsteczki alkoholu bez przeszkód przedostają się przez łożysko, docierając bezpośrednio do organizmu dziecka i zaburzają tym samym jego prawidłowy rozwój przez cały czas trwania ciąży, choć najbardziej niebezpieczne jest picie w pierwszym trymestrze, kiedy kształtują się wszystkie ważne organy oraz układ nerwowy dziecka. Najbardziej niebezpieczne są dwa style picia – kiedy matka wypija jednorazowo duże ilości alkoholu oraz kiedy systematycznie wypija mniejsze dawki. Potomstwo matek, które w ciąży sięgały po alkohol, jest narażone na poważne szkody rozwojowe – począwszy od niskiej wagi urodzeniowej, wad wrodzonych organów aż do pełnoobjawowego Płodowego Zespołu Alkoholowego (symbol chorobowy Q86). U dzieci z FAS uszkodzony jest mózg, co powoduje wiele poważnych konsekwencji rozwojowych, poznawczych, emocjonalnych oraz problemów z zachowaniem. Główne trudności, z jakimi borykają się te dzieci, to: kłopoty z regulacją snu
i czuwania, trudności w gryzieniu, ssaniu i połykaniu pokarmu, kłopoty z koordynacją ruchową i nadwrażliwość sensoryczna, opóźniona zdolność mówienia, deficyty w zakresie uwagi, spowolnione procesy poznawcze, kłopoty z planowaniem i przewidywaniem konsekwencji. Dzieci z pełnoobjawowym FAS mają także charakterystyczne dysmorfie twarzy.
W każdym z trymestrów ciąży pod wpływem alkoholu powstają odmienne zaburzenia, zależne od etapu rozwoju dziecka. I tak między innymi:
ʍʍ W pierwszym trymestrze alkohol zaburza powstawanie i migrację komórek, co może spowodować samoistne poronienie, dysfunkcje ośrodkowego układu nerwowego bądź powstanie wad rozwojowych (wady serca, uszkodzenia wątroby, deformacje twarzoczaszki).
ʍʍ W drugim trymestrze pogłębiają się charakterystyczne zmiany dysmorficzne i uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, a także nadal istnieje ryzyko poronienia.
ʍʍ W trzecim trymestrze nasileniu ulegają powstałe już zmiany OUN, a najbardziej wrażliwym na działanie alkoholu jest hipokamp. Ponadto może dojść do przedwczesnego porodu czy zaburzeń w prawidłowym rozwoju mózgu, zmysłu wzroku i słuchu.
www.ciazabezalkoholu.pl
„Oprócz uruchamiania programów diagnostyki i terapii dzieci z FAS niezbędne jest dostarczenie wiedzy lekarzom, psychologom, pedagogom, pracownikom świetlic socjoterapeutycznych, a także nauczycielom. Czyli wszystkim osobom, które mogą zetknąć się z problemem picia alkoholu przez kobiety w ciąży, a potem także z dzieckiem z FASD. Ponadto potrzebna jest pomoc dla rodziców adopcyjnych lub rodzin zastępczych, bo często właśnie tam trafiają dzieci z FASD. Opiekunowie muszą wiedzieć, jak rozumieć ich chorobę i jak z nimi pracować. Rekomendowane jest także podejmowanie działań edukacyjnych w formie lokalnych kampanii, dystrybucji materiałów, sponsorowanie artykułów w lokalnej prasie, promujących zachowanie abstynencji w ciąży" – mówi Jolanta Terlikowska, kierowniczka Działu ds. Rodziny i Młodzieży PARPA.
„Każdy, kto słyszy, dziecko z FASD, myśli: nic już nie mogę zrobić, stało się. To nie jest prawda. Dzieci z FASD wymagają naszej pomocy, profesjonalnego podejścia. Ogromne znaczenie ma fakt, jaką pomoc otrzymają. Warto, aby w ramach gminnego programu profilaktyki znalazło się miejsce związane z edukacją młodzieży na temat profilaktyki FASD, edukacją nauczycieli, psychologów, pedagogów na temat pomocy dzieciom ze Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych. Nie bez znaczenia jest także praca z matkami. To, że urodziły jedno dziecko z FASD, nie oznacza, że ich kolejne dzieci muszą być chore".
dr Teresa Jadczak-Szumiło, psycholog, ekspert PARPA ds. FASD i socjoterapii
37
Pomoc dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym – priorytet gminnego programu
07
Dzieci, które wychowują się w rodzinie, w której jedno, a czasem oboje rodziców nadużywa alkoholu, doświadczają chronicznego stresu i wielu traum, które przerastają dziecięce możliwości poradzenia sobie z nimi. W takich rodzinach, zamiast poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji, panuje chaos i emocjonalna huśtawka.
Dzieciom na co dzień towarzyszy strach, gniew, poczucie krzywdy oraz wstyd przed rówieśnikami. Bywają smutne i przygnębione. Niejednokrotnie obwiniają się także za alkoholizm rodzica i są przekonane, że gdyby były lepsze (dokładniej sprzątały swój pokój, nie denerwowały rodziców, były grzeczne itp.), to rodzice by nie pili. Zwykle nie znajdują oparcia w dorosłych. Szybko zaczynają rozumieć, że rodzice są skoncentrowani na swoich sprawach, ponieważ oboje są uwikłani w problem alkoholowy. Jedno z rodziców pije, a drugie albo go chroni przed skutkami nadmiernego spożywania alkoholu, albo stara się wciąż wywierać nacisk i traci energię na próby powstrzymania go od picia. Zdarza się, że rodzice zaczynają zachowywać się wobec dzieci agresywnie, odreagowując na nich swoje problemy, emocje i frustracje. W domu nie ma jasnych i przejrzystych zasad, brakuje porządku i stabilnych reguł. Atmosfera domowa i relacje między członkami rodziny stają się wrogie i pełne napięć. Nawet jeśli jeden z rodziców nie pije, to jest tak emocjonalnie zaabsorbowany pijącym partnerem, że zakłóca to jego zdolność do prawidłowej opieki nad dzieckiem i reagowania na jego potrzeby.
„W piekło dezorientacji dzieci z rodzin alkoholowych wciągają podstawowe cechy alkoholizmu – niestabilność i nieprzewidywalność. Alkoholicy notorycznie ulegają wahaniom nastroju, a w alkoholowym ciągu łamią obietnice. Dzieci stąpają po cienkim lodzie, próbując odgadnąć, czego rodzice sobie życzą".
Bryan E. Robinson, J. Lyn Rhoden, Pomoc psychologiczna dla dzieci alkoholików, PARPA, Warszawa 2003, s. 95.
Wychowywanie się w rodzinie z problemem alkoholowym bardzo poważnie zakłóca optymalny rozwój dzieci, a sytuacja w domu wpływa na sytuację w szkole. „Badania pokazują, że dziewczynki i chłopcy z rodzin alkoholowych gorzej radzą sobie w szkole i dostają gorsze oceny niż ich rówieśnicy z rodzin zdrowych" (Robinson, Rhoden, s. 140). Dzieje się tak zarówno ze względu na duży poziom stresu, który utrudnia uczenie się, ale także dlatego, że rodzice nie pomagają w lekcjach, nie dają wsparcia, nie chwalą za dobre osiągnięcia.
Poza zaburzeniami zdrowia psychicznego i problemami w nauce dzieci z takich rodzin przejawiają zaburzenia w zachowaniu. Do najczęściej opisywanych należą:
ʍʍ impulsywność, zachowania agresywne i wdawanie się w bójki,
ʍʍ izolacja od rówieśników,
ʍʍ kradzieże,
ʍʍ kłamstwa (dzieci często kłamią, ponieważ wstydzą się i czują się gorsze; bo rodzic pije, bo nie stać ich na wyjazd w wakacje, bo nie mają nowych ubrań),
ʍʍ wagarowanie,
ʍʍ sięganie po substancje psychoaktywne.
39
Jednym z zadań gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych jest zapewnienie pomocy dzieciom z rodzin alkoholowych. Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej rekomendują, aby gminy prowadziły tzw. placówki wsparcia dziennego. Najlepiej, żeby były to świetlice z programem socjoterapeutycznym, a nie tylko opiekuńczo-wychowawczym. Mogą one być w całości finansowane z gminnych programów rozwiązywania problemów alkoholowych. Celem tych placówek jest sporządzenie diagnozy sytuacji dziecka, opracowanie i realizacja indywidualnych programów rozwojowo-terapeutycznych dla dzieci, a także praca z rodziną. Zalecana jest praca z dziećmi zarówno w formie grupowych zajęć, jak i w formie pracy indywidualnej.
„Sprawdzoną metodą pomocy dla dzieci wychowujących się w rodzinach z problemem alkoholowym jest socjoterapia. Odbywa się ona na trzech poziomach funkcjonowania dziecka: emocjonalnym, poznawczym i zachowania" – mówi Joanna Graniger, kierownik Ośrodka Profilaktyki i Socjoterapii dla Dzieci i Młodzieży „Pępek", który jest specjalistyczną placówką wsparcia dziennego.
„Dobry program socjoterapeutyczny zakłada, że wychowawca dostosuje odpowiednie oddziaływania terapeutyczne do przeżytego przez dziecko urazu, złych doświadczeń, które dziecko wyniosło ze swojej rodziny, wykorzystując różnorodne narzędzia psychologiczne i pedagogiczne (np. zabawę, dramę, rysunek terapeutyczny). Istotnym czynnikiem w pracy z dzieckiem jest także dostosowanie jej form do potrzeb rozwojowych dziecka oraz możliwość odreagowania emocjonalnego. By to było możliwe, trzeba najpierw dokonać pogłębionej diagnozy dziecka i jego sytuacji rodzinnej. Efekty pracy z dzieckiem, czyli np. spowodowanie, by doświadczało przyjemnych uczuć, miało większe poczucie własnej wartości, nawiązywało satysfakcjonujące relacje z rówieśnikami i innymi ludźmi oraz miało motywację do zmiany zachowania, widoczne są przede wszystkim wtedy, gdy oprócz pracy z dzieckiem jednocześnie pracuje się z rodzicem/rodzicami dziecka w zakresie umiejętności wychowawczych i wzmacniania systemu rodzinnego. Wszystkie te elementy oddziaływań występują w specjalistycznych placówkach wsparcia dziennego, do których zaliczają się świetlice socjoterapeutyczne.
Placówki wsparcia dziennego w formie opiekuńczej kładą nacisk przede wszystkim na zwiększenie kompetencji szkolnych u dzieci i rozwój umiejętności społecznych. Brakującym elementem jest praca terapeutyczna oraz praca psychologiczna z rodziną w kontekście całego systemu rodzinnego, które mają miejsce w specjalistycznych placówkach wsparcia dziennego. I choć świetlice opiekuńczo-wychowawcze stanowią istotny element systemu pomocy dla dzieci, to jednak w kontekście pomagania dzieciom z rodzin z problemem alkoholowym priorytetem dla samorządu gminnego powinno być rozwijanie i wspieranie świetlic socjoterapeutycznych i programów socjoterapeutycznych" – podkreśla Joanna Graniger.
40
NIK o świetlicach
Z raportu „Funkcjonowanie placówek wsparcia dziennego dla dzieci, 2016 rok"
Nr ewid. 24/2017/P/16/040/KPS
ʍʍ Placówki wsparcia dziennego stanowią skuteczny instrument wspierania rodzin, szczególnie tych, które doświadczają trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych.
ʍʍ Pozytywne efekty w pracy z dzieckiem uzyskiwano zwłaszcza w tych miejscach, gdzie prowadzona była współpraca z rodzicami i opiekunami dzieci oraz szkołami.
ʍʍ Istnieje ogromny deficyt w zakresie dostępności placówek. W skontrolowanych gminach opieką objęto jedynie 20% dzieci z rodzin, które korzystały z pomocy społecznej z powodu bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych.
www.nik.gov.pl
41
08
Samorząd a problem nietrzeźwości na drogach
Nietrzeźwi kierowcy spowodowali w 2017 roku ponad 1600 wypadków. Policja nie może być jedyną służbą odpowiedzialną za bezpieczeństwo na drogach. Przeciwdziałanie nietrzeźwości wśród kierowców to również zadanie samorządu gminnego.
Co zatem gmina może zrobić w tej sprawie? W ramach działań edukacyjnych samorządy mogą prowadzić lokalne kampanie społeczne na rzecz trzeźwości na drogach.
Zazwyczaj osoby zatrzymane za jazdę pod wpływem alkoholu przed wyruszeniem w drogę nie spożywają alkoholu w samotności. Mając to na uwadze, warto adresować działania edukacyjne do świadków takich zdarzeń. Umiejętność asertywnej odmowy ze strony znajomych może być bardziej skutecznym motywatorem do zmiany postawy u kierującego niż np. statystyki policyjne. Zasadne zatem wydaje się kierowanie działań do różnych grup społecznych, które w sposób pośredni mogą wpływać na poprawę bezpieczeństwa w ruchu drogowym, są to np. rodzina, znajomi, sprzedawcy napojów alkoholowych, barmani, właściciele sklepów. Przykładem działań adresowanych do świadków była realizowana przez PARPA kampania „Powstrzymaj pijanego kierowcę". „Na stronie www.powstrzymaj.pl znajdują się m.in. filmy instruktażowe pokazujące, jak w bezpieczny sposób można podjąć interwencję w sytuacji, kiedy widzimy, gdy ktoś zamierza prowadzić samochód po alkoholu. Można je bezpłatnie pobierać i wykorzystywać w działaniach edukacyjnych" – zachęca Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA.
Wskazane jest także prowadzenie specjalistycznych szkoleń skierowanych do kierowców zawodowych, np. w sektorze transportu publicznego. PARPA rekomenduje, by samorządy lokalne nawiązały stałą współpracę z zakładami pracy zatrudniającymi zawodowych kierowców, np. korporacjami taksówkowymi, firmami przewozowymi i transportowymi itp. Edukacja tej grupy zawodowej powinna obejmować dwa obszary: wpływ alkoholu na organizm oraz konsekwencje prawne karne i cywilne prowadzenia pojazdu pod wpływem alkoholu.
Od 2016 roku obowiązkowe stało się włączanie do szkolenia osób ubiegających się o prawo do kierowania pojazdami zajęć na temat wpływu alkoholu na funkcje percepcyjne kierujących. Gminy mogłyby w tym zakresie wspomóc szkoły nauki jazdy, włączając się w realizację takich programów czy przekazując dodatkowe materiały edukacyjne dla kandydatów na kierowców. Można także przekazać materiały informacyjne dla funkcjonariuszy policji, którzy, wykonując kontrole na drogach, mogą je rozdać wśród kierowców.
43
09
Inwestujmy w ludzi – to od nich zależy jakość pomocy!
W każdym zadaniu gminnego programu jest miejsce na prowadzenie działań zwiększających kompetencje, a Narodowy Program Zdrowia ma osobny punkt 3.1.2. Szkolenie kadr, w którym znajdują się zadania z zakresu podnoszenia kompetencji przedstawicieli instytucji działających w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów wynikających z używania alkoholu.
Dobra praca jest możliwa dzięki odpowiednim kompetencjom, dlatego w każdym gminnym programie powinny się znaleźć działania podnoszące kwalifikacje zarówno realizatorów gminnego programu, jak i przedstawicieli poszczególnych służb zajmujących się problematyką alkoholową i przemocą domową.
„Chciałabym, żeby radni odważyli się pytać o przygotowanie i potrzeby szkoleniowe ludzi zaangażowanych w realizację gminnych programów – czy nasi nauczyciele mają wiedzę z zakresu profilaktyki? Czy rozumieją, dlaczego pogadanki nie są skuteczne? Czy potrafią pracować z dziećmi z rodzin alkoholowych? Czy mamy na terenie gminy socjoterapeutów? Samo ukończenie studiów pedagogicznych czy nawet psychologicznych to zdecydowanie za mało, żeby pracować z dziećmi. Potrzebne są specyficzne kompetencje. Czy nasi dzielnicowi wiedzą, jak rozmawiać z osobami doświadczającymi przemocy? Sama znajomość prawa nie wystarczy do skutecznej pracy w trudnym obszarze przeciwdziałania przemocy domowej. Czy lekarze są przygotowani do rozpoznania problemów z piciem u swoich pacjentów? Dobrze napisany gminny program musi trafić w ręce kompetentnych i zaangażowanych realizatorów" – przekonuje Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA.
„W naszym gminnym programie każdego roku są przewidziane środki finansowe na podnoszenie kompetencji osób, które pracują w systemie rozwiązywania problemów alkoholowych i przeciwdziałania przemocy domowej. Sama o to szczególnie dbam, a nasi radni nigdy tego nie podważali. Organizujemy szkolenia dla nauczycieli i pedagogów w zakresie pracy profilaktycznej z młodzieżą, stale inwestujemy w kompetencje grup roboczych, uczymy, jak stosować prawo i łączyć tę wiedzę z umiejętnościami pracy psychologicznej. Udaje nam się nawet szkolić przedstawicieli ochrony zdrowia z realizacji procedury „Niebieskie Karty"! Szczególnie jestem dumna z uruchomienia kilku projektów edukacyjnych z obszaru posługiwania się dialogiem motywującym m.in. dla nauczycieli, dla grup roboczych, a ostatnio także dla kuratorów, którzy sprawują nadzory w procedurze zobowiązania do leczenia odwykowego. No i nie zapominamy o nas, członkach gminnej komisji. Każdego roku mamy przynajmniej jedno szkolenie, ostatnio z nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Szkolenia uzupełniamy też konferencjami – wtedy są one adresowane do całego środowiska osób pracujących w naszym systemie" – mówi Magdalena Rajewska, Pełnomocnik Burmistrza Gostynia ds. Rozwiązywania Problemów Alkoholowych i Przeciwdziałania Narkomanii.
45
Realizacja
gminnych programów – jakich błędów nie popełniać?
10
Radni każdego roku decydują o tym, jakie zadania znajdą się w gminnych programach i na co zostaną wydatkowane środki z tzw. korkowego. Dlatego warto wiedzieć, jakie wydatki są niezgodne z prawem i jakich błędów unikać. Planując poszczególne zadania gminnego programu, należy bezwzględnie przestrzegać ustawowego wymagania, aby były one związane z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych. Tylko takie przedsięwzięcia mogą być wpisane do gminnego programu. Zapisy ustawowe nie pozostawiają w tej kwestii żadnych wątpliwości – „Prowadzenie działań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz integracji społecznej osób uzależnionych od alkoholu należy do zadań własnych gmin (…). Realizacja tych zadań jest prowadzona w formie gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych" (art. 4 1 ust. 1 i 2).
Zgodnie z treścią przepisu art. 18 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi „dochody z opłat za zezwolenia wydane na podstawie art. 18 lub art. 18 1 oraz dochody z opłat określonych w art. 11 1 wykorzystywane będą na realizację:
1. gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz Gminnych Programów, o których mowa w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,
2. zadań realizowanych przez placówkę wsparcia dziennego, o której mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w ramach gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz Gminnych Programów, o których mowa w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
− i nie mogą być przeznaczane na inne cele".
Jest to zasada bezterminowa i bezwzględna, co oznacza, że środki pochodzące z tych opłat są ściśle powiązane z finansowaniem zadań gminnego programu i nie można ich wykorzystać na inne cele, które nie mają z nim merytorycznego związku, nawet jeśli wydają się w gminie bardzo potrzebne, np. budowa drogi czy pomoc materialna dla dzieci z rodzin alkoholowych. To ostatnie jest zadaniem pomocy społecznej, bo tylko ta instytucja może dokonać stosownej oceny potrzeb materialnych danej rodziny. „Trzeba jasno podkreślić, że rada gminy nie ma pełnej swobody przy podejmowaniu decyzji, na co przeznaczyć środki z opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych. Ta swoboda jest ograniczona zapisami ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i powinna być przedmiotem kontroli ze strony organów nadzorczych. Z pewnością takie wydatki, jak budowa obiektu sportowego, monitoring miejski czy zakup odzieży nie należą do katalogu zadań związanych z profilaktyką i rozwiązywaniem problemów alkoholowych. Nawet jeśli są wpisane do gminnego programu, nie powinny być realizowane" – wyjaśnia Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA.
Przykłady działań, które nie mogą być finansowane w ramach gminnych programów, ponieważ nie należą do tego obszaru:
ʍʍ rozbudowa/budowa/modernizacja monitoringu miejskiego,
ʍʍ budowa, modernizacja obiektów sportowych,
ʍʍ dofinansowanie zadań biblioteki miejskiej/uniwersytetu trzeciego wieku itp.,
ʍʍ prowadzenie noclegowni dla bezdomnych,
ʍʍ zorganizowanie kursu tańca dla dzieci i młodzieży,
ʍʍ sfinansowanie stypendiów dla uzdolnionej młodzieży,
ʍʍ wyjazd na szkołę zimową dla uczniów,
ʍʍ zakup alkomatów dla policji,
ʍʍ finansowanie lokalnych imprez, festynów i koncertów kulturalnych (zwykle nazywa się je profilaktycznymi, ale nie mają z profilaktyką nic wspólnego, są raczej projektami rozrywkowymi).
47
Z raportu NIK
„Realizacja i wykorzystanie przez samorządy województw i gmin dochodów z opłat za korzystanie z zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych"
Nr ewid. 27/2013/P/12/165/LPO
„Mimo iż przepisy ustawy o wychowaniu w trzeźwości w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości stanowią, że środki pozyskane z opłat za zezwolenia na hurtowy obrót napojami alkoholowymi i ich sprzedaż detaliczną przeznaczone są wyłącznie na finansowanie określonych w tej ustawie zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii, nadal powszechną praktyką było wykorzystywanie przez jednostki samorządu terytorialnego części tych dochodów na inne cele. Przybierało to formę bądź realizowania wydatków na zadania wskazane w ustawie o wychowaniu w trzeźwości na poziomie niższym od uzyskiwanych dochodów z opłat, bądź finansowania w ramach realizacji programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i programów przeciwdziałania narkomanii przedsięwzięć służących faktycznie realizacji innych zadań własnych jednostki".
Przykłady zakwestionowanych wydatków
„W dwóch gminach XXXXXX obowiązywały programy, w których w ramach działań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych przewidziano finansowanie budowy i utrzymania boisk sportowych lub zakup sprzętu sportowego dla szkół, co w ocenie NIK wykracza poza zakres przedmiotowy działań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych wskazany w art. 41 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości".
„W gminie XXXXXXX udzielono sześciu dotacji w łącznej kwocie 40 tys. zł na utrzymanie bieżącej działalności klubów sportowych z terenu Gminy, w tym m.in. transport zawodników klubu, zakup paliwa, energii elektrycznej, sprzętu sportowego, napojów, opłaty pobierane przez okręgowe związki stowarzyszeń sportowych, wynagrodzenie trenera, utrzymanie boiska itp.".
„W gminie XXXXX ze środków przeznaczonych na realizację zadań związanych z profilaktyką i przeciwdziałaniem alkoholizmowi wydatkowano w 2011 r. kwotę 9 tys. zł na naprawę ogrodzenia zlokalizowanego w mieście XXXX ogólnie dostępnego placu zabaw dla dzieci".
www.nik.gov.pl
48
„Zachęcałabym radnych, żeby głosując nad przyjęciem ostatecznego kształtu gminnego programu sprawdzili, czy zawiera on działania skierowane do osób uzależnionych i ich rodzin, np. dodatkowe programy terapeutyczne i rehabilitacyjne, czy w gminie dobrze działa system przeciwdziałania przemocy domowej, czy funkcjonują grupy wsparcia dla osób doświadczających przemocy, czy dzieci z rodzin alkoholowych mają dostęp do profesjonalnej socjoterapii, a nie tylko do świetlic, w których spędzają czas na zabawie. I wreszcie dokonajmy oceny profilaktyki – czy realizujemy programy rekomendowane, czy raczej nasza profilaktyka to tylko nieskuteczne pogadanki, konkursy i teatry profilaktyczne" – tłumaczy Katarzyna Łukowska, zastępca dyrektora PARPA. „Samo wpisanie zadania do gminnego programu nie czyni go automatycznie zgodnym z prawem i skutecznym" – dodaje.
49 | <urn:uuid:0da9d5cc-5064-4e4c-8e80-c766ba16606c> | finepdfs | 3.507813 | CC-MAIN-2024-22 | https://www.parpa.pl/index.php/e-publikacje/category/2-problemy-alkoholowe-w-spolecznosciach-lokalnych-i-srodowisku-pracy?download=6:profilaktyka-i-rozwiazywanie-problemow-alkoholowych-jako-zadanie-wlasne-gminy-informacje-dla-radnych-broszura | 2024-05-30T07:35:51+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059506.69/warc/CC-MAIN-20240530052602-20240530082602-00751.warc.gz | 796,943,854 | 0.999923 | 0.999961 | 0.999961 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
106,
457,
557,
2933,
3271,
6017,
7857,
10570,
12833,
15282,
17744,
17985,
19330,
20794,
23151,
25751,
28739,
30169,
30671,
33115,
35688,
38168,
41036,
43974,
46264,
46805,
50054,
52850,
54258,
54628,
55664,
58809,
61818,
63164,
65797,
66197,
68... | 4 | 0 |
Roboty mostowe
| | | | ILOŚC PLANOWANA | ILOŚĆ WYKONANA | |
|---|---|---|---|---|---|
| OBIEKT | ZAKRES ROBÓT | JEDN | | | PORÓWNANIE % |
| WS-12 | Zbrojenie i deskowanie korpusu Podpory P1 | kg | 1000,00 | 1500,00 | 150,00% |
| WS-12 | Beton korpusu Podpory P1 | m3 | 80,00 | 86,00 | 107,50% |
| WS-12 | Deskowanie korpusu P1 (I etap) | kpl | 0,00 | 1,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS-12 | Zbrojenie korpusu P1 (II etap) | kg | 0,00 | 400,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS-12 | Deskowanie korpusu P1 (II etap) | kpl | 0,00 | 1,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-13 | Zbrojenie fundamentów Podpora P1 | kg | 3458,00 | 3458,00 | 100,00% |
| WD-13 | Zbrojenie fundamentu P2 | kg | 0,00 | 2246,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-13 | Zbrojenie fundamentu P3 | kg | 0,00 | 3456,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-13 | Beton fundamentów P1,P2,P3 | m3 | 0,00 | 112,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-13 | Zbrojenie słupów P1,P2,P3 | kg | 0,00 | 6000,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-13 | Montaż deskowania słupów (2 skrajne, 1 pośredni) | kpl | 0,00 | 1,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-13 | Izolacja cienka fundamentów P1, P2, P3(+przygotowanie powierzchni) | m2 | 0,00 | 78,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-14 | Montaż deski gzymsowej muru oporowego M1 | mb | 23,00 | 15,00 | 65,22% |
| WD-14 | Zbrojenie oczepów muru oporowego M1 | kg | 700,00 | 150,00 | 21,43% |
| WD-14 | Beton oczepów muru oporowego M3 | m3 | 4,50 | 0,00 | 0,00% |
| MS-15 | Deskowanie ściany tylnej przyczółka P01- nitka lewa | m2 | 177,85 | 177,85 | 100,00% |
| MS-15 | Zbrojenie ściany tylnej przyczółka P01- nitka lewa | kg | 12096,32 | 12096,32 | 100,00% |
| MS-15 | Betonowanie ściany tylnej przyczółka P01- nitka lewa | m3 | 115,00 | 157,00 | 136,52% |
| MS-15 | Rozdeskowanie ściany tylnej przyczółka P01- nitka lewa | m2 | 0,00 | 417,85 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Deskowanie I-etap tarcz nr 4 | m2 | 30,00 | 30,60 | 102,00% |
| MS-15 | Zbrojenie I-etap tarcz nr 4 | kg | 3500,00 | 500,00 | 14,29% |
| MS-15 | betonowanie I-etap tarcz nr 4 | m3 | 7,20 | 0,00 | 0,00% |
| MS-15 | Deskowanie I-etap tarcz nr 3 | m2 | 39,60 | 43,20 | 109,09% |
| MS-15 | Zbrojenie I-etap tarcz nr 3 | kg | 4800,00 | 500,00 | 10,42% |
| MS-15 | betonowanie I-etap tarcz nr 3 | m3 | 11,25 | 0,00 | 0,00% |
| MS-15 | Deskowanie tarczy nr 1 etap 1.1 | m2 | 0,00 | 36,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Zbrojenie tarczy nr 1 etap 1.1 | kg | 0,00 | 500,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Betonowanie tarczy nr 1 etap 1.1 | m3 | 0,00 | 7,60 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Deskowanie tarczy nr 2 etap 1 | m2 | 0,00 | 30,60 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Zbrojenie tarczy nr 2 etap 1 | kg | 0,00 | 500,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Betonowanie tarczy nr 2 etap 1 | m3 | 0,00 | 3,60 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Montaż konstrukcji łuków- nitka lewa | kg | 86305,60 | 145399,60 | 168,47% |
| MS-15 | Dostawa stężeń łuków- nitka lewa | kg | 15382,06 | 15382,06 | 100,00% |
| MS-15 | Montaż stężeń łuków- nitka lewa | kg | 15382,06 | 11801,86 | 76,72% |
| MS-15 | Scalenie stężeń łuków- nitka lewa | kg | 15382,06 | 11801,86 | 76,72% |
| MS-15 | Zbrojenie ciosów podłożyskowych- nitka prawa | kg | 765,40 | 765,40 | 100,00% |
| MS-15 | Szalowanie ciosów podłożyskowych- nitka prawa | m2 | 3,52 | 3,52 | 100,00% |
| MS-15 | Betonowanie ciosów podłożyskowych- nitka prawa | m3 | 0,96 | 0,96 | 100,00% |
| MS-15 | Dostawa pali prefabrykowanych pod dźwig wieżowy | szt | 0,00 | 20,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Wbijanie pali prefabrykowanych pod dźwig wieżowy | szt | 0,00 | 20,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Montaż wież podporowych konstrukcji stalowej w osi podpór PM3- nitka lewa | szt | 0,00 | 2,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Zbrojenie ściany tylnej przyczółka P01- nitka prawa | kg | 0,00 | 16 100,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Zbrojenie oczepu pali pod dźwig wieżowy | kg | 0,00 | 2000 | WYKONANO DODATKOWO |
MS-15
Deskowanie oczepu pali pod dźwig wieżowy m2
0,00
10
WYKONANO DODATKOWO
| MS-15 | Montaż dźwigu wieżowego | % | 0,00 | 100,00 | WYKONANO DODATKOWO |
|---|---|---|---|---|---|
| MS-15 | Dostawa konstrukcji stalowej pomostu etap III- nitka prawa | kg | 0,00 | 44 589,38 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Scalanie konstrukcji stalowej pomostu etap III- nitka prawa | kg | 0,00 | 8 000,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Deskowanie ściany tylnej przyczółka P01- nitka prawa | kpl | 0,00 | 1,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Deskowanie tarczy nr 1 etap 1.2 | m2 | 0,00 | 18,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Montaż konstrukcji stalowej przęsło P.02 i P.03 nitka prawa | kg | 0,00 | 31 149,80 | WYKONANO DODATKOWO |
| MS-15 | Dostawa łuków nitka prawa (Ł.02 i Ł0.3 nitka prawa) | kg | 0,00 | 29 547,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD-16 | Montaż deski gzymsowej | m | 91,20 | 91,20 | 100,00% |
| WD-16 | Zbrojenie kap chodnikowych | kg | 2475,00 | 2 475,00 | 100,00% |
| WD-16 | Betonowanie kap chodnikowych | m3 | 30,30 | 30,30 | 100,00% |
| WD-16 | Betonowanie nisz dylatacyjnych | m3 | 1,75 | 0,00 | 0,00% |
| WD-17 | Betonowanie nisz dylatacyjnych | m3 | 5,12 | 0,00 | 0,00% |
| WD 19 | Montaż desek gzymsowych | kpl | 0,00 | 80,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Zbrojenie ław fundamentowych podpory P1: M02+ jezdnie główne+ JZR01 | kg | 0,00 | 30 624,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Szalowanie i betonowanie ław fundamentowych podpory P1: JZR01+ M02+ jezdnie główne | m3 | 0,00 | 327,12 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Wykonanie betonu podkładowego pod fundamenty podpory P2 | kpl | 0,00 | 27,50 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Zbrojenie ław fundamentowych podpory P2 jezdni głównej oraz JZR01 | kg | 0,00 | 17 409,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Betonowanie ław fundamentowych P2: jezdnie główne oraz JZR01 | m3 | 0,00 | 130,47 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Zbrojenie słupów P2 jezdnia główna | kg | 0,00 | 1 000,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Betonowanie słupów P2 jezdnia główna k. Ostróda | m3 | 0,00 | 13,82 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Wykonanie betonu wyrównawczego pod fundamenty podpory P1: jezdnie główne, JZR02+ mur M01+ JZR01+ M02 | m3 | 0,00 | 55,34 | WYKONANO DODATKOWO |
| WS 20 | Zbrojenie fundamentu podpory P1- JZR02 | kg | 0,00 | 2 500,00 | WYKONANO DODATKOWO |
| WD 23 | Szalowanie i betonowanie ścianki zaplecznej P1 - II etap | m3 | 5,00 | 5,00 | 100,00% |
| WD 23 | Szalowanie ścianki zaplecznej P3 - I etap | - | - | - | - |
| WD 23 | Betonowanie ścianki zaplecznej P3 | m3 | 12,50 | 0,00 | 0,00% |
| WD 23 | Zasypka P1 | m3 | 200,00 | 0,00 | 0,00% |
| WS-24A | Betonowanie ustroju nośnego 1-3L | m3 | 140,00 | 140 | 100,00% |
| WS-24A | Betonowanie ustroju nośnego 1-3P | m3 | 140,00 | 140 | 100,00% |
| WS-24A | Zbrojenie i betonowanie ścianki zaplecznej P-20 | m3 | 25,00 | 0,00 | 0,00% |
| WS-24A | Zbrojenie i betonowanie ścianki zaplecznej P-1 | m3 | 25,00 | 0,00 | 0,00% |
| WS-24B | Montaż dylatacji P1 i P3 | szt | 2,00 | 0,00 | 0,00% |
| WK-25 | Beton fundamentu P3 | m3 | 60,00 | 60 | 100,00% |
| WK-25 | Beton korpusu P1 | m3 | 70,00 | 70 | 100,00% |
| WD-26 | Mur z gruntu zbrojonego P1 i P4 | m3 | 400,00 | 0,00 | 0,00% |
| WD-26 | Beton ścianki zaplecznej P4 | m3 | 12,00 | 0,00 | 0,00% |
| WD-21 | Pale prefabrykowane | kpl | 1,00 | 1 | 100,00% |
| MD-22 | Wymiana i wzmocnienie gruntu | kpl | 1,00 | 0,25 | 25,00% |
| MS-27 | Montaż stężeń stalowej przęsła 5-9 | kg | 1000,00 | 900 | 90,00% |
| MS-27 | Montaż muru oporowego M1 i M2 | m2 | 20,00 | 0,00 | 0,00% |
| MS-27 | Zasypki fundamentów | t | 500,00 | 0,00 | 0,00% |
| MS-27 | Izolacja przeciwwilgociowa | m2 | 200,00 | 0,00 |
|---|---|---|---|---|
| MS-27 | Zasypki za przyczółkiem P10 | t | 500,00 | 0,00 |
| MS-27 | Szalowanie ustroju niosącego | kpl | 1,00 | 1 |
| MS-27 | Beton ustroju nośnego przęsła 4, 5 JP i 1, 2 JL | m3 | 228,00 | 228,00 |
| MS-27 | Beton ustroju nośnego przęsła 1 Jl | m3 | 125,00 | 125,00 |
| MS-27 | Zbrojenie ustroju niosącego przęsła 1,2 JL i 5,6 JP | t | 67,00 | 67,00 |
| WD-28 | wykopy pod mur oporowy M1 | m3 | 100,00 | 100,00 |
| WD-28 | Demontaż szalunków ustroju nośnego | kpl | 1.0 | 1.0 |
| WD-29 | Zbrojenie skrzydeł P1 | kg | 1500,00 | 1500,00 |
| WD-29 | Demontaż szalunków ustroju nośnego | kpl | 1,00 | 1,00 |
| WD-29 | Zbrojenie ustroju niosącego przęsła 1 JL | t | 10,00 | 10,00 |
| WD-29 | Szalowanie ustroju nośnego JL | kpl | 1,00 | 1,00 |
| WD29B | Zbrojenie ustroju nośnego | kg | 10000,00 | 0,00 |
| WD29B | Montaż belek | szt | 54,00 | 28 |
| WD29B | Betonowanie przyczółka P4 JP | m3 | 115,00 | 115 |
| WD29B | Betonowanie ciosów P4 | m3 | 1,00 | 1 |
| WD29B | Montaż łożysk P4 JL+JP | szt | 6,00 | 6 |
| DPP29C | Płyta fundamentowa pod prefabrykaty | m3 | 146,00 | 146 |
| DPP29C | Montaż prefabrykatów | szt | 95,00 | 0,00 |
| WD29B | Zbrojenie przyczółka P4 JP | kg | 4612,50 | 4612,5 |
| DPP29C | Wykop pod chudy beton | m3 | 0,00 | 300 |
| WS30 | Montaż skrzydeł | szt | 0,00 | 1 |
| WS30 | Zbrojenie elementu wylewanego na mokro | kg | 0,00 | 946 |
| WS30 | Zbrojenie płyty zespalającej | kg | 0,00 | 1900 |
| WD29B | Zbrojenie poprzecznic P4 | kg | 0,00 | 2300 |
| WS30 | Beton elementu lanego na mokro ETAP I | m3 | 0,00 | 3 |
| KL29A | Zbrojenie fundamentu P5, P6, P7 | kg | 0,00 | 3279 |
| DPP-18 | Montaż deski gzymsowej na skrzydłach - ciąg główny | m | 25,80 | 25,8 |
| DPP-18 | Betonowanie oczepów skrzydeł - ciąg główny etap I | m3 | 3,50 | 3,5 |
| PE-33 | Zabezpieczenie połączeń pomiędzy prefabrykatami | mb | 30,00 | 30 |
| PE-33 | Zasypka obiektu do poziomu płyty zespalającej | m3 | 350,00 | 0,00 |
| PE-33 | Zbrojenie płyty zespalającej | kg | 1018,00 | 1018 |
| PE-33 | Betonowanie płyty zespalającej | m3 | 14,81 | 0,00 |
| PE-28ml | Wykonanie wykopu pod płytę fundamentową | m3 | 1000,00 | 1623 |
| PE-28ml | Betonowanie płyty fundamentowej | m3 | 81,00 | 0,00 |
| PE-28ml | Montaż prefabrykatów przejścia | mb | 54,00 | 0,00 | | <urn:uuid:c99bf265-2c9d-440a-9197-302bf5823786> | finepdfs | 2.134766 | CC-MAIN-2018-13 | http://obwodnicaolsztyna-zadanie2.pl/sites/default/files/robotymostoweluty.pdf | 2018-03-21T18:21:12Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-13/segments/1521257647681.81/warc/CC-MAIN-20180321180325-20180321200325-00563.warc.gz | 204,248,480 | 0.999728 | 0.999119 | 0.999119 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
3877,
7477,
9819
] | 1 | 0 |
Regulamin
międzynarodowy przewóz osób iBus.com.pl
1. POSTANOWIENIA OGÓLNE
Niniejsze postanowienia stanowią regulamin w rozumieniu art. 4 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. prawo przewozowe (Dz. U. z 2000r. nr 50, poz. 601; z późniejszymi zmianami) i określają warunki obsługi podróżnych, odprawy oraz przewozu osób i rzeczy.
Poprzez użyte w Regulaminie określenia należy rozumieć:
Przewoźnik firma eMaj Paweł Mielniczek z siedzibą w Przemyślu , Piotra Kmity 4/4, NIP 7952302605, wykonująca międzynarodowy przewóz pasażerów.
Pasażer - osoba korzystająca z usług przewozu firmy eMaj na podstawie uiszczonej kwoty za przejazd.
Bagaż – rzeczy ruchome zabierane przez podróżnego do pojazdu.
2.PRZEWOŹNIK
2.1. Przewoźnik zobowiązuje się do przewozu Pasażera i jego bagażu w wyznaczone miejsce.
2.2. Przewoźnik zobowiązuje się do dołożenia wszelkich starań, aby przewieźć Pasażera i jego bagaż w czasie, jak został wyznaczony. Z uwagi na specyfikę działalności przewoźnika (przewozy z adresu do adresu) godziny wyjazdu i przyjazdu mogą ulec zmianie, nie są objęte gwarancją i nie stanowią części umowy przewozu.
2.3. Przewoźnik nie jest odpowiedzialny za opóźnienia i odwołania kursów z przyczyn od niego niezależnych (np. zamknięcie granic, żywioły, utrudnienia w ruchu drogowym itp.) ani wynikające z nich dalsze, bliżej nieokreślone skutki.
2.4. Na podstawie art. 5 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku prawo przewozowe, w razie konieczności Przewoźnik może zmienić kolejnych wykonawców usługi przewozu oraz dokonać zmiany pojazdu.
2.5. W sytuacjach wyjątkowych Przewoźnik może zmienić miejsca wysadzenia Pasażerów.
2.6. Przewoźnik jest uprawniony do odmowy wykonania przewozu (lub jego kontynuacji) bez konieczności zwrotu kosztów poniesionych przez Pasażera w związku z podróżą, w przypadku gdy Pasażer:
nie przestrzega warunków umowy przewozu w tym niniejszego Regulaminu;
znajduje się w stanie wskazującym na spożycie alkoholu lub środków odurzających ; zachowuje się w sposób zagrażający bezpieczeństwu i zdrowiu współpasażerów; zachowuje się w sposób uciążliwy dla współpasażerów;
nie posiada wymaganych dokumentów potrzebnych do przekroczenia granicy lub nie stosuje się do przepisów celno-dewizowych, bądź tez nie został wpuszczony do kraju przez władze imigracyjne.
2.7. Przewoźnik zastrzega, iż nie ponosi odpowiedzialności z tytułu podania błędnego adresu przez Pasażera.
3 PASAŻER
3.1. Pasażer jest zobowiązany posiadać ważny dokument uprawniający go do przekroczenia granicy oraz wszelkich innych wymaganych dokumentów i zaświadczeń niezbędnych do odbycia podróży.
3.2. Pasażer powinien oczekiwać pod wskazanym podczas realizacji adresem na 10 minut przed ustaloną przez Przewoźnika godziną wyjazdu.
3.3.Pasażer jest ponadto zobowiązany do:
dopisać gdzieś o rezerwacji online lub telefonicznie złożenia bagażu do luku bagażowego;
stosowania się poleceń załogi pojazdu;
okazywania, na wezwanie uprawnionych służb granicznych i celnych wymaganych dokumentów;
zapinania pasów bezpieczeństwa w pojeździe;
opisania swojego bagażu poprzez czytelne umieszczenie takich danych jak imię, nazwisko i adres zamieszkania.
3.4. Fakt nie oczekiwania Pasażera pod wskazanym adresem w dniu wyjazdu w określonym przedziale czasowym, jest równoznaczny z rezygnacją przejazdu.
3.5. W pojeździe obowiązuje całkowity zakaz palenia tytoniu i spożywania napojów alkoholowych.
3.6. W trakcie przerw podróży Pasażer ma obowiązek przestrzegać wyznaczonego uprzednio czasu zakończenia przerwy i nie powodować przez swoje zaniedbanie opóźnień w odjeździe.
3.7. Przewoźnik oświadcza, iż Pasażer objęty jest ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) Przewoźnika. Ubezpieczenie to obejmuje wyłącznie sytuację, jakie mogą zdarzyć się w trakcie pobytu Pasażera w pojeździe. Wszelkie zdarzenia losowe powodujące jakiekolwiek szkody, powstałe poza pojazdem, nie są objęte tym ubezpieczeniem.
3.8. Pasażer odpowiada za wszelkie szkody wyrządzone Przewoźnikowi i innym pasażerom.
4 BAGAŻ
4.1. Pasażer ma prawo do bezpłatnego przewozu maksymalnie 2 sztuk bagaży zgodnie z poniższymi wytycznymi:
jednej sztuki bagażu podstawowego o wadze 30 kg, przewożonego w luku bagażowym, jednej sztuki bagażu podręcznego o wadze do 5 kg.
4.2. Bagaż podręczny to bagaż w wymiarach pozwalających na swobodne umieszczenie go na półce bagażowej, a jego rozmiary nie powinny utrudniać swobody podróży pozostałym pasażerom.
4.3. W przypadku potrzeby zabrania większej ilości bagażu należy zgłosić ten fakt podczas rezerwacji przejazdu.
4.4. Przewoźnik ma prawo odmówić zabrania bagażu, jeżeli on nie spełnia wymogów określonych niniejszym regulaminie.
4.5. Przewoźnik informuje, iż zabrania się przewozu bagażu, jak również posiadania przy sobie materiałów i przedmiotów, które mogą zagrażać bezpieczeństwu w transporcie, stwarzać możliwość wyrządzenia szkody innym podróżnym bądź Przewoźnikowi oraz narażać pozostałych podróżnych na nie wygody.
4.6. Przewoźnik nie ponosi odpowiedzialności za bagaże znajdujące się pozo lukiem bagażowym za bagaż podręczny.
4.7. Zabrania się przewozu rzeczy, których przewóz jest nie dozwolony na podstawie odrębnych przepisów prawnych.
4.8. Na podstawie art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 15 listopada 1984 roku prawo przewozowe przewoźnik w razie uzasadnionego podejrzenia ma prawo sprawdzić, czy zawartość przesyłki bagażowej nie narusza wyżej wymienionych warunków.
4.9. Ustala się, iż za przewożony bagaż podręczny ulokowany w bezpośredniej bliskości zajmowanego miejsca w pojeździe, całkowitą odpowiedzialność przed służbami granicznymi ponosi pasażer.
5 UMOWA PRZEWOZU
5.1. Umowa przewozu zostaje zawarta w momencie uiszczenia za przewóz.
5.2. Opłatę należy uiścić przed rozpoczęciem podróży bezpośrednio u kierowcy lub w przypadku online, za pomocą płatności internetowych.
5.3. W momencie uiszczenia opłaty Pasażer akceptuje treść niniejszego regulaminu.
5.4. Z uwagi na specyfikę działalności przewoźnika czyli przewóz osób i mienia od drzwi do drzwi nie istnieje regularny i stały rozkład jazdy. Rozkład jazdy jest na bieżąco na podstawie rezerwacji dokonywanych telefonicznie oraz za pośrednictwem strony internetowej przewoźnika https://ibus.com.pl X
6 REKLAMACJE
6.1. Wszelkie zgłoszenia reklamacyjne związane z realizacją umowy przewozowej należy kierować osobiście, listownie lub pocztą elektroniczną na adres Przewoźnika.
6.2. Przewoźnik przejmuje reklamacje zgłoszone w okresie do 30 dni od zaistnienia okoliczności, która jest przedmiotem reklamacji. Przy zgłoszeniu reklamacji niezbędne jest:
opisanie zaistniałej okoliczności;
określenie wnoszonych zastrzeżeń:
wskazanie ewentualnej doznanej szkody i związanych z tym roszczeń.
6.3. Przewoźnik rozpatrzy reklamacje w terminie 30 dni roboczych od dnia ich otrzymania z zastrzeżeniem okoliczności, w których istnieje potrzeba uzyskania dodatkowych wyjaśnień / informacji od pasażera.
6.4. Przewoźnik zastrzega iż reklamację dotyczące bagaży przewożonego w luku bagażowym może składać tylko w chwili jego wydania bezpośrednio do osoby wydającej bagaż.
7 POSTANOWIENIA KOŃCOWE
W zakresie nieregulowanym w niniejszym regulaminie maja zastosowanie:
Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. nr 50, poz. 601; z późniejszymi zmianami); ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. nr 16, poz. 93; z późniejszymi zmianami). | <urn:uuid:9af60409-dbb2-4fe7-8c34-9642f2526590> | finepdfs | 1.147461 | CC-MAIN-2019-22 | https://www.ibus.com.pl/files/regulamin.pdf | 2019-05-24T05:31:12Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232257514.68/warc/CC-MAIN-20190524044320-20190524070320-00002.warc.gz | 821,930,343 | 0.999969 | 0.999975 | 0.999975 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2092,
4000,
6191,
7373
] | 2 | 0 |
Wierność i aggiornamento
Wokół recepcji Soboru Watykańskiego II
Studia i Materiały
Wydziału Teologicznego
Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
Nr 32
Redaktor serii:
ks. Artur Malina
Wierność i aggiornamento
Wokół recepcji Soboru Watykańskiego II
Redakcja
Ks. Grzegorz Kucza
Księgarnia św. Jacka
Katowice 2006
© 2006 by Księgarnia św. Jacka, Katowice
Recenzent:
ks. prof. dr hab. Krzysztof Góźdź
Redakcja:
Izabela Jańczak
ISSN 1643-0131
ISBN 83-7030-532-6
Wydział Teologiczny
Uniwersytetu Śląskiego
ul. Wita Stwosza 17a, 40-042 Katowice
tel. (032) 257 20 67, faks (032) 257 20 73
internet: www.institut-teolog.katowice.opoka.org.pl
e-mail: email@example.com
Księgarnia św. Jacka Sp. z o.o.
ul. Warszawska 58, 40-008 Katowice
tel.: (0-prefiks-32) 355 48 00
faks: (0-prefiks-32) 355 81 30
e-mail: firstname.lastname@example.org
księgarnia internetowa: www.ksj.pl
Łamanie tekstu:
Bożena Pietyra
Druk i oprawa:
Drukarnia GS, Kraków
| Autor | Tytuł | Strona |
|-------|-------|--------|
| Ks. Grzegorz Kucza | Wprowadzenie | 9 |
| Ks. Remigiusz Sobański | Zaskoczeni Soborem. Retrospektywne rozważania o recepcji Soboru Watykańskiego II | 13 |
| Ks. Piotr Liszka | Drogi rozwoju teologii po II Soborze Watykańskim w kontekście nowych uwarunkowań religijnych i kulturowych | 27 |
| Ks. Andrzej Czaja | Aktualność soborowej nauki o Kościele | 55 |
| Ks. Lucjan Balter SAC | Sobór Watykański II odczytywany przez Jana Pawła II | 66 |
| Ks. Alfons Skowronek | Chrześcijaństwo w napięciu między religijną nietolerancją i tolerancją | 83 |
| Ks. Jerzy Szymik | Visio Dei, Vita Hominis. Antropologiczny wymiar teologii współczesnej. Projekt | 93 |
| Ks. Grzegorz Kucza | Osoba ludzka a wspólnota Kościoła | 101 |
| Ks. Piotr Jaskóła | Człowiek i Kościół w pneumatologicznej myśli Jana Kalwina | 114 |
| Ks. Grzegorz Strzelczyk | Recepca Soboru Watykańskiego II w chrystologii katolickiej. Niektóre aspekty | 126 |
| Ks. Henryk Witczyk | W czterdziestolecie Konstytucji Dei Verbum. Osiągnięcia i aktualne wyzwania | 136 |
| Ks. Artur Malina | Quid Sit Anima Theologiae? | 152 |
| Ks. Alojzy Drożdż | Sobór Watykański II a sprawy moralne | 163 |
| Ks. Grzegorz Kucza | Eschatologia w perspektywie eklezzjologii Soboru Watykańskiego II | 177 |
| Ks. Andrzej Perzyński | Problem metody w teologii współczesnej | 191 |
| Ks. Jan Twardy | Przemiany w polskiej teorii homilii pod wpływem nauki II Soboru Watykańskiego | 207 |
| Autor | Tytuł | Strona |
|-------|-------|--------|
| Ks. Michał Drożdż | Komunikowanie i informacja w służbie posoborowego Kościoła | 221 |
| Ks. Ireneusz Celary | Wskazania pastoralne Dekretu *Presbyterorum Ordinis* Soboru Watykańskiego II aktualne dziś | 235 |
| Ks. Grzegorz Ignatowski | Relacje chrześcijańsko-żydowskie według Ojców Soboru Watykańskiego II i Deklaracji *Nostra Aetate* nr 4 | 247 |
| Ks. Jan Górecki | Święty Kościół grzeszników | 261 |
| Ks. Bogdan Biela | Znaki i wymagania czasu dla Ruchu Światło-Życie | 270 |
| Autore | Titolo | Pagina |
|-------------------------------|------------------------------------------------------------------------|-------|
| Ks. Grzegorz Kucza | Introduzione | 9 |
| Ks. Remigiusz Sobański | Sorpresi dal concilio. Riflessioni retrospettive sulla ricezione del Concilio Vaticano II | 13 |
| Ks. Piotr Liszka | Le vie dello sviluppo della teologia dopo il Vaticano II nel contesto delle nuove circostanze culturali e religiose | 27 |
| Ks. Andrzej Czaja | L’attualità dell’insegnamento conciliare sulla Chiesa | 55 |
| Ks. Lucjan Balter SAC | Concilio Vaticano II nella lettura di Giovanni Paolo II | 66 |
| Ks. Alfons Skowronek | Cristianesimo nella tensione tra tolleranza e intolleranza religiosa | 83 |
| Ks. Jerzy Szymik | Visio Dei, Vita Hominis. La dimensione antropologica della teologia contemporanea. Un progetto | 93 |
| Ks. Grzegorz Kucza | La persona umana e la comunità della Chiesa | |
| Ks. Piotr Jaskóła | Uomo e Chiesa nella riflessione pneumatologica di Giovanni Calvino | 114 |
| Ks. Grzegorz Strzelczyk | La ricezione del Concilio Vaticano II nella cristiologia cattolica. Alcuni aspetti | 126 |
| Ks. Henryk Witczyk | Quaranta anni dopo la proclamazione della *Dei Verbum*. Risultati e sfide di oggi | 136 |
| Ks. Artur Malina | Quid sit anima theologiae? | 152 |
| Ks. Alojzy Drożdż | Il Concilio Vaticano II e le questioni morali | 163 |
| Ks. Grzegorz Kucza | Escatologia nella prospettiva dell’ecclesiologia del Concilio Vaticano II | 177 |
| Ks. Andrzej Perzyński | Il problema del metodo nella teologia contemporanea | 191 |
| Ks. Jan Twardy | I cambiamenti nella teoria polacca dell’omelia provocati dall’insegnamento del Concilio Vaticano II | 207 |
| Ks. Michał Drożdż | Il comunicare e l’informazione al servizio della Chiesa postconciliare | 221 |
Ks. Ireneusz Celary, Le indicazioni pastorali valide fino ad oggi del Decreto *Presbyterorum Ordinis* del Concilio Vaticano II .......................... 235
Ks. Grzegorz Ignatowski, Le relazioni cristiani-ebrei secondo i padri del Concilio Vaticano II e del Decreto *Nostra Aetate* 4 ........................................... 247
Ks. Jan Górecki, La santa chiesa dei peccatori ......................................................... 261
Ks. Bogdan Biela, I segni e le esigenze del tempo per il Movimento Luce-Vita ...................................................................................................................... 270
W grudniu roku 2005 minęło 40 lat od zakończenia II Soboru Watykańskiego (1962–1965), który był wydarzeniem wyjątkowym w historii Kościoła. Sobór ten ogłosił szesnaście dokumentów (cztery konstytucje, trzy deklaracje i dziewięć dekretów). Wszystkie te dokumenty stanowią pewną całość i są wyrazem doświadczenia wiary Kościoła oraz działania w nim Ducha Świętego. Istnieje zasadnicza różnica między wcześniejszymi soborami a Soborem Watykańskim II, która nie polega jedynie na ilości uczestników obrad soborowych. Sobory zwoływane dotychczas miały na celu przede wszystkim dać odpowiedź na zaistniałe w Kościele problemy, takie jak np. zakwestionowanie jakiejkolwiek prawdy wiary, niebezpieczeństwo rozłamów itp. Natomiast głównym zadaniem, jakie wytyczył sobie Sobór Watykański II było udzielenie odpowiedzi na pytanie: *Ecclesia, quid dicis de teipsa*, a następnie zaś na szereg pytań, które stawia sobie współczesnie ludzkość, a stawiając je sobie, stawia je zarazem Kościołowi\(^1\). Sobór ten był więc w ścisłym tego słowa znaczeniu soborem eklezjologicznym, ale z drugiej strony soborem, w którym Kościół otworzył się na wszystkie problemy współczesnego świata. Wśród uczestników obrad byli zwolennicy tradycjonalizmu, a także przedstawiciele kierunku, dla którego nieodzownym w badaniach teologicznych stał się wymiar historyczny. Wśród Ojców Soboru panowało przekonanie o potrzebie wypracowania teologii o nowej inspiracji. Jeden z uczestników obrad kardynał Garrone stwierdza, że uwzględnienie aspektu historycznego przy powstawaniu Ksiąg świętych, uznanie rzeczywistego rozwoju w formułowaniu prawd wiary, trzeba uważać za prawdziwe zdobyczę teologii\(^2\).
Kościół na Soborze Watykańskim II uswiadomił sobie, że aby dobrze spełnić misję głoszenia Ewangelii nie może „minąć się” z człowiekiem, który podlega wraz z całym światem procesowi historycznego stawania się. Stąd konieczność odejścia od teologii szkolnej, nieco oderwanej od życia i obcej współczesnemu człowiekowi. Zwrócenie się do Biblii, odwołanie się do pism Ojców Kościoła i do określenia Kościoła jako ludu Bożego, będącego w drodze do chwały niebieskiej, pozwoliło ukierunkować teologię soborową w aspekcie historii zbawienia. Skierowanie uwagi uczestników obrad soborowych na problemy współczesnego świata oraz zdecydowane otwarcie się Kościoła na działalność ekumeniczną i na szeroko pojęty dialog,
---
\(^1\) Por. K. Wojtyła, *Wstęp ogólny*, [w:] *Sobór Watykański II. Konstytucje, Dekrety, Deklaracje*, Poznań 1986, s. 13.
\(^2\) G.M. Garrone, *Orientacje Soboru*, przeł. J. Sadzik, W. Tokarek, Paris 1966, s. 53.
spowodowały koncentrację nauczania na dwóch rzeczywistościach: Kościele Chrystusowym\(^3\) i osobie ludzkiej\(^4\).
Papież Jan XXIII zwołując Sobór Watykański II domagał się, aby w czasie jego obrad zamiast powtarzania i „wyglądzania” zasad wiary, zajęto się poszukiwaniem nowych form podawania tych zasad współczesnemu światu. Chodziło zatem o wypracowanie takiej nauki o Kościele, która będzie bardziej dostosowana do mentalności współczesnego człowieka. Dokumenty soborowe nie zawierają ani kanonów, ani sformułowanych nowych prawd wiary, ale przedstawiają i wyjaśniają tradycyjną doktrynę nowym językiem, proponując ujęcie danego zagadnienia w nowy sposób, bardziej dostosowany do myśli współczesnej.
Sobór określił relacje między Kościołem a rzeczywistością ludzką. Nie tylko nawiązał kontakt ze światem, ale wskazał na konieczność współpracy obojga. Na Soborze Watykańskim II Kościół uświadomił sobie, że zbawienie, jakie głosi, dotyczy człowieka realnego, włączonego w historyczne stawanie się, naznaczonego stale się odnawiającą i przeobrażającą cywilizacją\(^5\). Z kolei ukierunkowanie nauczania soborowego na problemy Kościoła i osoby ludzkiej, jest podstawą podjęcia tematu miejsca osoby ludzkiej w Kościele, w życiu społecznym, zawodowym i politycznym. We wszystkich dokumentach soborowych możemy odnaleźć nić przewodnią, którą
---
\(^3\) Centralne miejsce zajmuje tu Konstytucja dogmatyczna o Kościele *Lumen gentium*, zatwierdzona 21 XI 1964 roku. Konstytucja *Lumen gentium* mówi o Kościele w aspekcie historii zbawienia jako społeczności zjednoczonej z całą Trójcą Świętą. Historyczny wymiar Kościoła widoczny jest w określeniu go jako ludu Bożego. Lud Boży uczestnicząc w funkcji kapłańskiej, prorockiej i królewskiej Chrystusa jest w drodze do osiągnięcia swej pełni w królestwie Bożym. Choć nie obejmuje on aktualnie wszystkich ludzi, jest jednak potężnym założkiem jedności, nadziei i zbawienia dla całego rodzaju ludzkiego (por. KK 9). Nauka o przynależności i podporządkowaniu do Kościoła Chrystusowego w Konstytucji *Lumen gentium* oraz Dekret o ekumenizmie (DE), zatwierdzony 21 listopada 1964 roku i Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich (DRN), zatwierdzona 28 października 1965 roku, stają się fundamentem stosunku Kościoła katolickiego do Kościołów i Wspólnot chrześcijańskich niekatolickich i do religii niechrześcijańskich. Z kolei Deklaracja o wolności religijnej (DWR), zatwierdzona 7 grudnia 1965 roku, stanowi istotny przełom w postawie Kościoła w kwestii wolności sumienia. Sobór stwierdza, że osoba ludzka ma prawo do wolności religijnej, która polega na tym, że wszyscy ludzie powinni być wolni od przymusu ze strony czy to poszczególnych ludzi, czy to zbiorowisk społecznych i jakiejkolwiek władzy ludzkiej, tak aby w sprawach religijnych nikogo nie zmuszano do działania wbrew jego sumieniu, ani nie przeszkadzano mu w działaniu według swego sumienia prywatnym i publicznym, indywidualnym lub w łączności z innymi, byle w godziwym zakresie (zob. DWR 2).
\(^4\) Sobór przedstawił antropologię przede wszystkim w Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym *Gaudium et spes*, choć należy dodać, że i w innych dokumentach ten temat był mniej lub bardziej poruszany. Antropologia soborowa opierając się na Objawieniu wyjaśnia tajemnicę człowieka w świetle Osoby Jezusa Chrystusa, człowieka doskonałego. Chrystus jest obrazem Ojca. Człowiek stworzony przez Boga, zamazujący w sobie obraz Boży przez grzech, lecz odnowiony przez Chrystusa, jest przeznaczony do tego, aby stawać się obrazem Chrystusa. Relacja do Boga, relacja do świata i relacja do drugiego człowieka są fundamentem antropologii teologicznej, zaprezentowanej na II Soborze Watykańskim.
\(^5\) Por. R. Winling, *Teologia współczesna 1945–1980*, przeł. K. Kisielewska-Sławińska, Kraków 1990, s. 182.
jest człowiek żyjący w społeczeństwie i należący do wspólnoty Kościoła. Człowiek jako osoba, odnajdujący swoją tożsamość w relacji do Boga i w łączności z innymi ludźmi, człowiek tworzący wspólnotę Kościoła, stanowi główną drogę działalności Kościoła. Sobór przypomniał, że Kościół jako pielgrzymujący lud Boży powołany przez Boga Ojca, założony przez Chrystusa i uświęczany mocą Ducha Świętego, jest miejscem, w którym stajemy się dziećmi Bożymi przez łaskę. Jest on podstawową drogą, po której powinien podążać każdy człowiek, aby osiągnąć zbawienie.
Współczesna antropologia określa człowieka w dwóch aspektach: w strukturze bytowej i w relacji z innymi. Podobnie i eklejzjologia soborowa jest spojrzeniem na Kościół od „wewnątrz” i od „zewnątrz”. Takie zaś spojrzenie na Kościół implikuje podjęcie tematu samoświadomości Kościoła i dialogu, który staje się możliwy tylko w otwarciu się Kościoła na świat. W dialogu Kościoła ze światem zawarty jest aspekt duszpasterski Soboru. We wszystkich dokumentach soborowych wyczulawny jest ponadto charakter misteryjny Kościoła. Obserwujemy tutaj przejście od koncepcji ujmującej Kościół jako społeczność, która dominowała na Soborze Watykańskim I do koncepcji o charakterze biblijnym, akcentującej jego wymiar liturgiczny, misyjny, ekumeniczny i historyczny. Fundamentalne znaczenie dla zrozumienia rzeczywistości Kościoła odgrywa pojęcie *communio*.
Niewątpliwie Sobór Watykański II otworzył nowy okres myśli teologicznej, jakby nową przestrzeń refleksji nad wiarą. Dowodem tego są: wewnętrzna odnowa, dialog Kościoła z ludźmi żyjącymi we współczesnym świecie, dążenie do jedności itd. Czy po 40. latach od zakończenia Soboru możemy powiedzieć, że rzeczywiście spełnił on pokładane w nim oczekiwania?
Rozważania zawarte w tej książce są z jednej strony zawsze aktualnym „odkrywaniem” nauczania soborowego, a z drugiej, próbą udzielenia odpowiedzi na pytanie o stan recepcji tego nauczania w teologii u progu XXI wieku. Bogata treść teologiczna zawarta w dokumentach soborowych stale pobudza teologów do podjęcia szerszych badań w tym zakresie. Kościół posoborowy wciąż szuka w sobie i w świecie właściwego kształtu dla prawdy Soboru i dla tego tchnienia Ducha, które przezeń przeszło\(^6\).
Tytuł publikacji: „Wierność e aggiornamento. Wokół recepcji Soboru Watykańskiego II” skupia jakby w soczewce atmosferę obrad soborowych i tego wszystkiego, co się już dokonało i dokonuje w teologii okresu posoborowego. Również pytanie o stan recepcji nauczania soborowego w Kościele współczesnym jest stale aktualne. Sobór wytyczył nową drogę Kościołowi, która prowadzi od Chrystusa do człowieka i od człowieka do świata. Poszukiwanie jedności nauki i wiary, postulat usunięcia rozdźwięku między Kościołem a światem współczesnym, dostosowanie wykładu doktryny chrześcijańskiej dla potrzeb współczesnego człowieka, są niezmiernie ważnym zadaniem Kościoła w świecie współczesnym.
Na całość tego dzieła składają się artykuły Autorów, których kapłaństwo rozpoczęło się w cieniu toczących się obrad soborowych oraz tych, dla których Sobór jest już tylko wydarzeniem historycznym. Zarówno dla jednych jak i dla drugich
---
\(^6\) K. Wojtyła, *U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II*, Kraków 1988, s. 13.
dokumenty soborowe są inspiracją do uprawiania teologii dziś, w 40 lat po zakończeniu Soboru Watykańskiego II.
Ks. Grzegorz Kucza
ZASKOCZENI SOBOREM
RETROSPEKTYWNE ROZWAŻANIA O RECEPCJI
SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
1. ZASKAKUJĄCA ZAPOWIEDŹ I PIERWSZE POMYSŁY
Zaskoczenie, o którym chcę mówić, a było to zaskoczenie duże, zostało wywołane zarówno samym ogłoszeniem zamiaru zwołania soboru, jak też jego przebiegiem. Twierdzenie, że zapowiedź zwołania soboru wywołała zaskoczenie może zdumiewać, jeśli weźmie się pod uwagę rolę, jaką sobory odegrały w dziejach Kościoła. A jednak oświadczenie Jana XXIII, że zamierza zwołać sobór powszechny, miało wszelkie cechy sensacji. Inicjatywę tę połączył z dwoma innymi zamierzeniami: przeprowadzeniem synodu diecezji rzymskiej oraz odnową Kodeksu Prawa Kanonicznego\(^1\). Wprawdzie już Pius XI w swej pierwszej encyklicy wspomniał kwestię zakończenia pierwszego Soboru Watykańskiego\(^2\), ale jeszcze w 1923 roku kardynał Billot twierdził, że wraz ze zdefiniowaniem papieskiej nieomylności zakończyła się epoka soborów. W przyszłości już ich nie będzie, ponieważ są one „drogie, niewygodne, pełne problemów i niebezpieczeństw wszelkiego rodzaju”\(^3\). Taki był pogląd, wprawdzie nie „obowiązujący”,
---
\(^1\) „Pronunziamo innanzi a voi, certo tremando un poco di commozione, ma insieme con umile risolutezza di proposito, il nome e la proposta della duplice celebrazione: di un Sinodo Diocesano per l’Urbe, e di un Concilio Ecumenico per la Chiesa universale. Per voi, Venerabili Fratelli e Diletti Figli Nostri non occorrono illustrazioni copiose circa la significazione storica e giuridica di queste due proposte. Esse condurranno felicemente all’auspicato e atteso aggiornamento del Codice di Diritto Canonico, che dovrebbe accompagnare e coronare questi due saggi di pratica applicazione dei provvedimenti di ecclesiastica disciplina” – przemówienie z 25.1.1959 do kardynałów, w bazylice w Ostii – AAS 51(1959), s. 68.
\(^2\) Natomiast nie śniem jeszcze pomyśleć o dalszym ciągu powszechnego Soboru Watykańskiego, rozpoczętego w czasach naszej młodości przez św.p. Papeży Piusa IX i w części tylko, choć może najważniejszej, dokonanego. Na wzór Mojżeszsa, wielkiego wodza ludu izraelskiego, wyczekujemy w modlach Naszych, aż litościwy i miłosierny Bóg wyraźniej nam wole Swoją objawić raczy. I to jest powodem zwłoki”. Encyklika Ubi arcano z 23.12.1922 – AAS 14(1922), s. 692. Cyt. wg wersji polskiej [w:] Rozporządzenia Administracji Apostolskiej Śląska Polskiego 1(1923), nr 2, s. 18.
\(^3\) K. Schatz, Sobory powszechne. Punkty zwrotne w historii Kościoła, przeł. J. Zakrzewski, Kraków 2001, s. 258.
ale powszechny, tak też stawiano sprawę na wykładach ekleziologii (a ściślej: traktatu *De Ecclesia* w ramach teologii fundamentalnej). Nie wiedzieliśmy wówczas, że właśnie w czasie naszych studiów teologicznych, w latach 1948–1951 podniesiono kwestię ewentualnego zwołania soboru i na zlecenie Piusa XII prowadzono analizy odnośnie do jego celu i kształtu\(^4\). Jednak także dla wtajemniczonych i zastanawiających się nad przyszłym soborem było bezsporne, że „sobór ten nie powinien stawać sobie w pierwszym rzędzie celów wewnętrzkościelnych, ponieważ dla zaspokojenia wszystkich tych potrzeb wystarczą papieskie encykliki i zarządzenia”\(^5\). Przekonanie o zbędności soboru wynikło więc z przesłanek przejrzystych i niepodważalnych.
Zaskoczeniu towarzyszył brak orientacji, co do kierunku obrad; wielu widziało pewien sygnał w zapowiedzi, że sobór ma być ekumeniczny. Przymiotnik ten wywoływał skojarzenia z „ruchem ekumenicznym”, co naprowadzało na myśl, że będzie to sobór unijny. Wymownym świadectwem budzonych wówczas nadziei był np. tytuł artykułu ks. Andrzeja Bardeckiego „Czy koniec tragedii chrześcijaństwa?”\(^6\). Nadzieje te podbudowywał zresztą watykański komunikat prasowy z 25 I 1959 roku, w którym napisano: „Jeśli chodzi o sobór ekumeniczny, to celem jego, zgodnie z zamiarem papieża, ma być zwrócenie się z zaproszeniem do oddzielnych wspólnot chrześcijańskich o przywrócenie jedności Kościoła, czego tak gorąco pragną dziś chrześcijanie rozrzucone po całym świecie”\(^7\). Swój zamysł wiązany z soborem wyłożył Jan XXIII w encyklicie *Ad Petri Cathedram* z 29 VI 1959: „Wzrost wiary katolickiej, właściwe odnowienie obyczajów ludu chrześcijańskiego oraz lepsze dostosowanie karności kościelnej do warunków i wymogów dzisiejszych czasów”, zaś gdy chodzi o sprawy jedności, to papież nakreślił je w ten sposób, że „sobór niewątpliwie okaże się cudownym przykładem prawdy, jedności i miłości, przykładem, który – oglądany przez braci odłączonych od Stolicy Apostolskiej – skłoni ich do szukania i osiągania tej jedności, o którą Jezus Chrystus błagał swego Ojca Niebieskiego tak gorącymi prośbami”\(^8\). Oczywiście były więc cele wewnętrzkościelne. Wiele wskazywało na to, że będzie to „sobór papieski”, jak nazywano sobory laterańskie I do V, obydwa lyońskie i sobór w Vienne, pojmowane jako organ doradczy papieża, który nie tylko je zwoływał i określał tematykę obrad, ale też uchodził za jedynego prawodawcę, któremu jednak zależało na tym, by jego dekrety zyskały poparcie i stały się uchwałami soborowymi\(^9\). Obowiązujące prawo\(^{10}\) zastrzegało zresztą – podobnie jak to miało
---
\(^4\) Tamże, s. 265.
\(^5\) Tamże.
\(^6\) „Tygodnik Powszechny” nr 6(524), z 8.2.1959.
\(^7\) Tekst polski przytoczony za artykułem jw.
\(^8\) AAS 51(1959), s. 497–531. Tekst polski, cyt. za: K. Schatz, dz. cyt. s. 268 n.
\(^9\) W. De Vries, *Das Ökumenische Konzil und das Petrusamt*, „Theol. Prakt. Quartalschrift“ 124(1976), s. 27–40.
\(^{10}\) Kan. 222, § 2.
miejsce na soborze watykańskim pierwszym — *ius proponendi* papieżowi. Takie wyobrażenia soboru znajdowały ponadto oparcie w przebiegu synodu Diecezji Rzymskiej, jednego z trzech przedsięwzięć zapowiedzianych 25 I 1959, którego artykuły, nieraz bardzo drobiazgowe, stanowiły „rzeczywiste uzupełnienie CIC”. Takie samo wyobrażenie przyświecało chyba większości biskupów, odpowiadających na wezwanie kard. D. Tardiniego i przedkładających propozycje dotyczące przedmiotu obrad soborowych.
**2. NASZA FORMACJA TEOLICZNA W KONFRONTACJI Z SOBOREM**
Jednak wypadki potoczyły się inaczej — i tu drugie zaskoczenie: jego przebiegiem. Meandryczną historię prac soboru i zaskakujących, nierzaz pełnych napięcia wydarzeń zapoczątkowanych wystąpieniem kardynała A. Liénarta z 13 X 1962, opisano dokładnie; dostępne są szczegółowe relacje, tu chcę tylko nadmienić, że to naprawdę pouczająca lektura. Dla mojego pokolenia, zwłaszcza dla tych, którzy mieli aktywny kontakt z naukami kościelnymi albo przynajmniej interesowali się życiem Kościoła, były to wydarzenia pasjonujące. Sobór przekroczył
---
11 K. Ganzer, *Zu den Geschäftsordnungen der drei letzten allgemeinen Konzilien*, [w:] *Iuri Canonico Promovendo. Festschrift f. Heribert Schmitz zum 65. Geburtstag*, hrsg. W. Aymans, K.-Th. Geringer, Regensburg 1994, s. 835–867.
12 R. Sobański, *Synod rzymski*, „Ateneum Kapłańskie” 63(1961), z. 1(315), s. 64. Uchwały i akta tego synodu: *Prima Romana Synodus A.D.MDCCCCLX*, Pol. Vaticanis 1960.
13 Vota biskupów polskich znajdują się [w:] *Acta et documenta Concilio Oecumenico Vaticano II apparando*. Series I (antepreparatoria), vol. II, pars II, Pol. Vaticanis 1960. Przeważają sprawy liturgiczne i dyscypliny kleru. Prawie wszyscy postulują skrócenie obrzędów konsekracji kościoła i zachowanie obowiązującego stroju duchownego, aczkolwiek przeważnie dopuszczają noszenie poza liturgią stroju krótkiego. Są zgodni, co do zachowania łaciny w breviarzu (uproszczonym) i we Mszy św., godzą się na polskie „Chwała”, czytania i „Wierzę”, także na język polski w Rytuale. Dwóch wnosi o zniesienie całowania pierścienia biskupiego, wielu porusza sprawę godziwego utrzymania duchownych (jeden postuluje ustalenie górnej, nieprzekraczalnej granicy), a także uznanie ich za niezdolnych do nabywania i posiadania, nieruchomości oraz do zarządzania nimi (699), jest też propozycja, by każdy kapłan niezależnie od sprawowanego urzędu głosił co roku określoną — np. 5 — liczbę kazan, są też propozycje dotyczące psalmów brewiarzowych (754). Kanony KPK wymagające nowelizacji wskazywano bardzo często (m.in. proponowano wprowadzenie przeszkody małżeńskiej z etylizmu i syfilisu – 722, 770).
14 Tekst wystąpienia [w:] *Acta Synodalia Sacrosancti Concilii Oecumenici Vaticani II*, vol. I, pars I, Pol. Vaticanis 1970, 206. Kardynała Liénarta poparł tego samego dnia kard. J. Frings, przemawiający także w imieniu kard. J. Döpfnera i F. Königa, tamże, 207. Słusznie przeto przypisywano rozwój wypadków na soborze wpływowi biskupów francuskich i niemieckich — R. Wilgen, *The Rhine flows into the Tiber. The Unknown Council*, New York 1967. Nie brakło też takich, którzy po soborze, widzieli w nim robotę szatana oddziaływującego przez protestantyzm, masonerię, komunizm, por. „La pensée catholique” 29(1974), nr 149, s. 85–93.
wiele granic, nie tu miejsce na ich kreślenie, ograniczę się do kilku przykładów z własnego podwórka.
Jeden z polskich biskupów, uczestników soboru, opowiadał: mówią, że Kościół jest tajemnicą, jaką on tajemnicą, ja nim rządzę! Nie kto inny, jak nasz profesor dogmatyki jeszcze w 1964 r. uważał, że Kościół da się zdefiniować i opublikował artykuł *Theologica definitio Ecclesiae proponitur*¹⁵. Z kolei profesor teologii moralnej zdecydowanie sprzeciwiał się poglądowi, jakoby teologia moralna musiała szukać „nowych dróg”¹⁶. Profesor głoszący nam wykład w pięciolecie kapłaństwa, cztery miesiące po zapowiedzi soboru, wyraził się o K. Rahnerze, że jego teologia go nie przeżyje – i nie tylko Rahnera miał na myśli. Gdy stało się wiadomym, że reforma obejmie też liturgię Kościoła, starsi kapłani ostrzegali z pełnym przekonaniem, „oby tylko nie ruszyli kanonu mszalnego”. Wspominając takie wypowiedzi jestem daleki od krytyki ich autorów, nie chcę także żadną miarą podważać ich renomy teologicznej. Niewątpliwie, nie należeli oni do prekursorów, *la théologie nouvelle* kielkowała gdzie indziej¹⁷. Nasi profesorowie dawali nam (a przynajmniej tym, którym na tym zależało) solidną formację teologiczną podbudowaną filozofią wieczystą (konkretnie: neotomizmem), z jasnymi definicjami i tezami o sprecyzowanym stopniu pewności, wywodzoną z dwu źródeł: Pisma św. i Tradycji, przy czym teksty źródłowe służyły poparciu tez. W tym jednolitym gmachu pewną wyrwę stanowiły wykłady z bibliistyki, głównie ze względu na encyklikę Piusa XII *Divino afflante spiritu* z 30 IX 1943 roku¹⁸, w której zaakceptowano stosowanie metody historyczno-krytycznej i „gatunków literackich” w egzegezie. Jednak ci, którzy czuli się zachęceni tą encykliką do stosowania nowoczesnych metod, musieli uporać się z ostrzeżeniami zawartymi w encyklicie Piusa XII *Humani generis* z 12 VIII 1950 roku¹⁹. Przestrzegała ona przed nowatorami, nowymi teoriami i nowinkami. Wielokrotnie występujące w encyklicie słowo nowinki („które wydały zatrute owoce prawie we wszystkich dziedzinach teologii”)²⁰, zrobiło karierę, a „nowinkarz” to określenie mające depresjonować teologię. Konkretnie zwracała się encyklika przeciw ewolucjonizmowi, historyczyzmowi, relatywizmowi dogmatycznemu, nienależytej interpretacji Pisma św.,
---
¹⁵ J. Różycki, *Theologica definitio Ecclesiae proponitur*, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 11(1964), z. 2, s. 101–108.
¹⁶ W. Wicher, *Czy teologia moralna ma szukać nowych dróg?*, „Polonia Sacra” 5(1952), s. 238–253; 7(1955), s. 206–218.
¹⁷ O tym szerzej: R. Winling, *Teologia współczesna 1945–1980*, przel. K. Kisielewska-Słowinska, Kraków 1990. Zob. też: J. Lestavel, *Les prophètes de l’Eglise contemporaine. Histoire par les textes*, Paris 1969; P. Poupard, *Trente ans d’enseignement supérieur catholique, 1945–1975*. „Revue de Droit can” 29(1979), nr 2–4, s. 94–103; R. Gibellini, *La Teologia del XX secolo*, Brescia 1992.
¹⁸ AAS 35(1943), s. 297–326.
¹⁹ AAS 42(1950), s. 561–578. Tekst polski [w:] „Wrocławskie Wiadomości Kościelne” 15(1960), s. 365–379.
²⁰ *Huiusmodi novitates, ad omnes fere theologiae partes quod attinet, iam venenosos peperisse frustus* – tamże, s. 370.
niewłaściwemu stanowisku wobec filozofii scholastycznej. Przypomniano (za kan. 1366 § 2 KPK1917), że „Kościół wymaga, aby przyszli kapłani szkoleni byli w naukach filozoficznych według metody, doktryny i zasad Doktora Anielskiego”\(^{21}\). Z tych nowinek niewiele do nas docierało (także ze względu na żelazną kurtynę słabo przepuszczającą literaturę z Zachodu). Formację teologiczną mieliśmy przeto stabilną, twierdzenia teologiczne (dogmatyczne, apologetyczne, moralne) były jasne i odpowiednio ustawione. Wydawało się nam, że wyćwiczeni w teologii spekulatywnej będziemy w stanie brać się za bary ze światem. Ale rychło, a na pewno wraz z opuszczeniem seminarium, doświadczyliśmy złożoności rzeczywistości. Tyle, że doświadczając jej i konfrontując z bagażem nabytej wiedzy nie ulegliśmy (a przynajmniej nie wszyscy), pokusie wygodnego przeciwstawiania teorii i praktyki. Nie sądzę, by wśród moich kolegów-rówieśników znalazł się ktoś perorujący o nieprzydatności wiedzy nabytej na uniwersytecie. Waga, jaką w naszym kształceniu teologicznym przypisywano logice i precyzji myślenia, pozwoliła nam dostrzec, że sylogizm jest prawidłowy, ale przesłanki trzeba budować: kontakt z rzeczywistością – nierzadka brutałna – zmusił nas do ponownego czytania skryptów (a nie do ich spalenia!).
Ale to była już relektura – nie na egzamin, lecz w kontekście. Z perspektywy lat śmiem twierdzić, że właśnie wtedy okazało się, że nasza formacja teologiczna jest stabilna, ale nie zamknięta na cztery spusty. Wpłynęło na to szereg szczęśliwych dla nas czynników, zarówno bieżących, a więc z czasów już po studiach, ale też sięgających lat studenckich – myślę dziś, że oddziaływujących na nas w sposób przez nas nie zawszeświadomiony, niejako „podskórnie”, właśnie „formacyjnie”. Wymienię niektóre z nich – w sposób nieuporządkowany i bez analizy ich ówczesnej wagi.
Przysłowiowy stał się zwrot, jakim jeden z profesorów zaczynał swe wykłady: „proszę księży, nowe myśli, nowe kierunki”. W tle stała konfrontacja encyklik Divino afflante spiritu i Humani generis. A więc: teologia to jednak niekoniecznie monolit. Ks. K. Klósak polemizując z marksizmem i jego młodymi koryfeuszami (L. Kołakowski, M. Manelli) budował system filozofii przyrody niemieszczący się w filozofii wieczystej, lecz najwyżej w łowańskiej wersji neotomizmu; nie brakło też zainteresowania innymi kierunkami filozoficznymi, jak fenomenologią\(^{22}\), a nawet egzystencjalizmem, uznanym przez Humani generis za filozofię błędną, głównie ze względu na antropocentryczną antropologię prowadzącą – jak
---
\(^{21}\) Przekład polski jw., s. 375.
\(^{22}\) K. Wojtyła, Ocena możliwości zbudowania etyki chrześcijańskiej przy założeniach systemu Maksa Schelera, Lublin 1959. Teza końcowa brzmi: „System etyczny zbudowany przez Maksa Schelera zasadniczo nie nadaje się do naukowej interpretacji etyki chrześcijańskiej” (118). W drugiej tezie Autor uznaje uboczną przydatność tego systemu, gdyż „ulatwia analizę faktów etycznych na płaszczyźnie zjawiskowej i doświadczalnej”.
ostrzegł Pius XII – do ateizmu\(^{23}\). Skoro w ten sposób usiłuję wskazać czynniki wpływające na naszą formację, muszę podkreślić jeszcze jeden: tradycyjni profesorowie, nie zawsze porywający wykładowcy, wykazywali dużo „zdrowego rozsądku” i myślenia konkretnego. Miało to znaczenie zwłaszcza w przedmiotach „praktycznych” – teologii moralnej, katechetyce. Mówiąc o naszej formacji, jaką „zderzyliśmy się” z soborem, muszę też wspomnieć roczny kurs dla neoprezbiterów, jaki przechodziliśmy zjeżdżając raz w tygodniu na plebanię w Katowicach-Załężu. Raczoło nas wykładami o poziomie nader zróżnicowanym, niektórzy z wykładowców z góry przepraszał, że śmiały wykłada nam, którzy świeżo ukończyliśmy studia. Ale był wśród nich też kierownik tegoż studium, tamtejszy proboszcz, ks. dr Wilhelm Pluta. Opierał swe wykłady, jak sądzę, na dużym podręczniku M. Schmausa\(^{24}\) i usiłował pokazać „życiową” zawartość też teologicznych – przekładał teologię z polskiego na polskie, powiedziałbym, że uczył czytać na nowo nasze skrypty z czasów studiów.
Mówiąc o tym wszystkim zdaję sobie sprawę, że to retrospektywa kapłana, który w chwili zapowiedzi soboru był już wykładowcą seminarium duchownego, a więc (chcąc nie chcąc) miał do nauk kościelnych podejście aktywne. Myślę jednak że mogę uogólnić twierdzenie, że kapłani z roczników kończących studia w latach pięćdziesiątych mieli z jednej strony dość mocną, zwartą formację teologiczną, ale z drugiej byli wystarczająco otwarci, by oczekiwać od soboru nie petryfikacji stanu bieżącego czy wzmacniania murów obronnych, lecz pójścia do przodu i po prostu „czegoś nowego”. Myślę, że byliśmy dość plastyczni, zdając sobie zarazem sprawę, że historia zbawienia nie zaczyna się wraz z Soborem Watykańskim II. Pasjonowaliśmy się tokiem soboru, wydarzeniami, jakie tam miały miejsce, wrażenie, jakie wywierały uchwały było większe lub mniejsze, nie zapominaliśmy o ciągłości Kościoła i w Kościele (wszak prekursorska „nowa teologia” wyrosła z „odnowy” biblijnej i patrystycznej), ale też obca była nam postawa tych, co minimalizując sobór twierdzili, że „wszystko to już było”. Nie wdając się w porównania i oceny stwierdzamy, że każdy z uchwalonych dokumentów wnosił coś nowego, zaś za najbardziej przełomową uznaje Deklarację o wolności religijnej, która głosiła coś wręcz przeciwnego niż encykliki papieskie sprzed wieku uznające wolność religijną za absurd\(^{25}\).
---
\(^{23}\) W czasie studiów większość z nas знаła filozofię egzystencjalistyczną jedynie z „drugiej ręki”. Dramaty J.P. Sartre’a ukazały się w języku polskim dopiero w 1957 r., Witaj smutku, F. Sagan w 1956 r., zaś powieści S. de Beauvoir zaczęto wydawać w tłumaczeniu polskim od 1958 r.
\(^{24}\) Katholische Dogmatik, I–IV München¹, 1937–1941, V München 1955.
\(^{25}\) Aque ex hoc putidissimo indifferentismi fonte absurda illa fluit ac erronea sententia seu potius deliramentum, asserendam esse ac vindicandam cuiilibet libertatem conscientiae – Grzegorz XVI, Encyklika Mirari vos arbitramur z 15 VIII 1832 (Denzinger–Schönmetzer 2730); ...nequaquam licere petere, defendere, largiri cogitandi, scribendi, docendi, itemque promiscuam religionum liberatatem, veluti iura totidem, quae homini natura dederit – Leon XIII, Encyklika Libertas praestantissimum z 20 VI 1888 (Denzinger–Schönmetzer 3252).
3. WYDŹWIĘK SOBORU W METODOLOGII TEOLOGII
Dla ludzi śledzących przebieg soboru ważna była – ujawniona przez media – rola ekspertów. Niewątpliwie, „Ojcami soborowymi” byli biskupi\(^{26}\), podkreślanej już na soborach IV i V wieku zasady *concilium episcoporum est* nikt na moment nie podważał, a również doradczy udział biegłych był praktykowany od starożytności i przewidziany prawem kościelnym\(^{27}\). Jednak na Soborze Watykańskim II był on tak znaczący, że nazywano go nierzaz „soborem eksperckim”\(^{28}\). Nie chodzi o liczbę ekspertów (która od 201 na początku doszła do 450 na czwartej sesji)\(^{29}\), lecz o to, że znaleźli się wśród nich czołowi przedstawiciele „nowej teologii” jak Y. Congar, J. Danielou, H. de Lubac, a spośród niemieckich K. Rahner, M. Schmaus, H. Küng, od drugiej sesji J. Ratzinger, R. Guardini, A. Grillmeyer – a więc też tacy, którzy przedtem otrzymali nakaz milczenia, względnie zostali wyraźnie napiętnowani\(^{30}\). Ich udział w pracach soboru odczytywano nie tylko jako – conajmniej pośrednią – rehabilitację określonych osób, ale też jako akceptację sposobu uprawiania przez nich teologii. W rozkładzie akcentów zaznaczały się wśród nich dwa stanowiska: jedno da się streścić w postulacie „powrót do źródeł” (H.de Lubac, J. Danielou, J. Ratzinger), drugie podkreślało konieczność ścisłej kontaktu ze współczesnym światem nauki i kultury (K. Rahner, M.D. Chenu, B. Lonergan, P. Schillebeeckx)\(^{31}\). Wolno było więc oczekiwać, że w teologii będzie się działało coś nowego, że będzie to teologia mniej monolityczna niż ta, którą wykładano w podręcznikach pisanych przez *auctores probati*.
Rzeczywiście, teologia stała się przedmiotem zainteresowań soboru, nie wprost wprawdzie, lecz wtórnie, głównie w kontekście formacji kapłańskiej. W dekrecie *Optatam totius* poświęcono jeden rozdział reformie studiów kościelnych (13–18), pojedyncze, szczegółowe wskazania znalazły się też w innych dokumentach soborowych\(^{32}\). Wskazania te musiały prowadzić do dopuszczenia
---
\(^{26}\) Oraz najwyżsi przełożeni zakonów klerycznych – kan. 223 §1 n. 4 KPK 1917.
\(^{27}\) Kan. 223 §3, KPK 1917.
\(^{28}\) B. Caporale, *Les hommes du concile*, Paris 1965.
\(^{29}\) K. Schatz, *Sobory powszechne…* (por. przyp. 3), s. 285.
\(^{30}\) Zob. G. Alberigo, *Dal bastone alla misericordia. Il magistero nel catolicесimo contemporaneo (1830–1980)*, „Cristianesimo nella Storia” 2(1981), s. 487–521. Wykaz pierwszych warunków i konsultorów komisji przygotowywanych: AAS 52(1960), s. 839–856, są wśród nich Y. Congar, H. de Lubac, w zestawie opublikowanym w AAS 54(1962), s. 782–784 widnieją ponadto J. Danielou, K. Rahner, B. Häring.
\(^{31}\) J.A. Komonchak, *Histoire du concile Vatican II (1959–1965)*, Paris 1980.
\(^{32}\) *Sacrosanctum Concilium* 16 (o przygotowaniu liturgicznym kleru); *Gravissimum educationis*, 10 (o podejściu do problemu rozumu-wiara); *Dei Verbum* 24 (o znaczeniu Pisma św. w teologii); *Ad gentes divinitus*, 16 (o kształceniu kleru tubylczego); *Gaudium est spes*, 44 (o korzystaniu z pojęć i języka różnych narodów); *Unitatis redintegratio*, 10 (o ekumenicznej formacji duchowieństwa).
sposobów uprawiania teologii innych niż swoisty pozytywizm teologiczny, wedle którego metoda teologiczna polega na przyjęciu „zdrowych” tez wyjściowych i dedukcyjnym wyprowadzaniu z nich wniosków. Tę metodę też przyjęto w czasach kontrowersji potrydenckich w miejsce scholastycznej metody kwestii: podczas gdy średniowieczni teologowie usiłowali rozwiązywać problemy przez dociekanie odpowiedzi na wyłonione zeń szczegółowe pytania, teologowie potrydenci cy już na początku wywodu stawiali tezy, by drogą rygorystycznej logiki dojść do ustaleń. Odejście od tej metody napiętnowano jako dążność do relatywizmu dogmatycznego\textsuperscript{33}.
Podnoszone w czasie soboru hasło „powrót do źródeł” miało mocny wydźwięk metodologiczny. Przedsoborowi koryfeusze „nowej teologii” byli znakomitymi znawcami pism Ojców Kościoła. Nie szukali jednak u Ojców argumentów mających podbudować tezy teologiczne (tzn. \textit{dicta probantia} z Pisma św. i Tradycji), lecz podpatrywali sposób uprawiania przez nich teologii. Dostrzegli, że teologia ojców Kościoła – daleka od dystynkcji, jakie wprowadzali scholastycy i od zestawu tez teologii potrydenckiej – to próba zgłębiania tajemnic wiary postrzeganych globalnie jako historia zbawienia\textsuperscript{34}, której podmiotem jest człowiek wraz z wszystkimi jego problemami. Konsekwentnie zaczęto akcentować antropocentryczny charakter Objawienia Bożego, a uwypuklanie „antropologicznych momentów w teologii” stało się „potrzebą chwili, a może nawet po prostu moda”\textsuperscript{35}. Jako świadectwo przytoczę symptomatyczny tytuł pracy zbiorowej wydanej pod redakcją bpa B. Bejze „O Bogu i o człowieku”\textsuperscript{36}, zwłaszcza zaś tematy głównych referatów lubelskiego Kongresu Teologów Polskich 21–23 IX 1971. „Teologia a antropologia w świetle nauki Vaticanum II” (bp B. Bejze), „O podstawach biblijnych tendencji antropologicznych w teologii” (K. Romaniuk), „Teologia a antropologia – aspekt filozoficzny” (M. Jaworski), „Teologia a antropologia – aspekt teologiczno-systematyczny” (A. Zuberbier)\textsuperscript{37}. Właśnie tam zwrócono uwagę na
\textsuperscript{33} Analizę metod teologicznych przeprowadził m.in. C. Vagaggini, \textit{Teologia}, [w:] \textit{Nuovo Dizionario di Teologia}, a cura di G. Barbaglio, S. Dianic, Alba 1977, s. 1597–1711, zwłaszcza s. 1607–1655. Zob. też: J.B. Bauer, \textit{Theologie zwischen Dynamik und Erstarrung}, [w:] \textit{Entwürfe der Theologie}, hrsg. J.B. Bauer, Graz 1985, s. 7–13 (przedruk [w:] „Theologisches Jahrbuch” 1988, hrsg. W. Ernst [i in.], Leipzig 1988, s. 14–19).
\textsuperscript{34} Por. próbę wykładu całej dogmatyki katolickiej w tym właśnie aspekcie: Mysterium salutis. Grundriss heilsgeschichtlicher Dogmatik, hrsg. J. Feiner, M. Löhrer, I–IV, Einsiedeln – Zürich – Köln 1965–1972.
\textsuperscript{35} J. Krasinski, \textit{Rola antropologii w teologii dogmatycznej}, „Ateneum Kaplański” 79(1972), z. 1–2(381–382), s. 154. Jeden z pierwszych o konieczności „antropologicznego zwrotu” w teologii pisał K. Rahner, \textit{Theologie und Anthropologie}, [w:] \textit{Schriften zur Theologie} VIII, Zürich – Einsiedeln – Köln 1967, s. 43–65.
\textsuperscript{36} \textit{O Bogu i o człowieku}, red. B. Bejze, t. 1: \textit{Problemy filozoficzne}, t. 2: \textit{Problemy filozoficzne i teologiczne}, Warszawa 1968–1969.
\textsuperscript{37} E. Ozorowski, \textit{Ku antropologii chrześcijańskiej}, „Studia Theologica Varsaviensia” 10(1972), nr 2, s. 345–356. Materiały kongresu zebrano [w:] \textit{Teologia a antropologia. Kongres Teologów Polskich 21–23 IX 1971}, red. M. Jaworski, A. Kubiś, Kraków 1973.
antropologię jako *specificum* metody teologicznej (Zuberbier). Dziś, po trzydzie-
stukilku latach stwierdzenie takie wydaje się mało odkrywcze, a tematy dość
banalne, ale obecni wówczas na kongresie czuli, że chodzi o sprawy naprawdę
ważne. „Słuchając referatów odnosiło się wrażenie, iż antropologia chrześcijań-
ska dokonała w ostatnim czasie kopernikańskiego wprost przewrotu, odbierając
natomiast głosy w dyskusji wracało się znowu do pozycji wyjściowych i na nowo
z jeszcze większą wyrazistością widziało się ogrom stojących na tej drodze trud-
ności” – napisał sprawozdawca, przytaczając na dodatek twierdzenie A. Krapca,
że antropologii chrześcijańskiej jako takiej jeszcze nie ma\(^{38}\). Ks. Krąpcowi cho-
dzilo o to, że nie ma autonomicznej antropologii chrześcijańskiej, tzn. takiej, któ-
ra nie byłaby związana z którymkolwiek z kierunków filozoficznych. Nie wchodzę w to,
czy jest możliwe budowanie antropologii (czy w ogóle teologii) w oderwaniu od
filozofii czy ponad filozofiami. Wypada jednak zauważyć, że takie zdanie w ogóle
padło, po tylu latach głoszenia przez chrześcijaństwo prawdy o zbawieniu czło-
wieka. Sądzę, że chodziło nie tyle o brak antropologii, wszak tenże ks. Krąpiec
w osiem lat później opublikował „Zarys antropologii filozoficznej”\(^{39}\), lecz o to,
że nauki kościelne za mało zajmują się człowiekiem jako podmiotem. Rozpięte
między teorią i praktyką albo trudnią się problemami o słabo dostrzegalnym zna-
czeniu dla człowieka mającego tu i teraz odpowiedzieć na wezwanie Boże, albo
popadając w praktyczym spłycają się do instruktażu, mającego pomóc w mogą-
cych się zdarzyć przypadkach. Natomiast teologia, pragnąca pozostać w zgodzie
ze wskazaniami obydwu, dogmatycznej i pastoralnej, Konstytucji o Kościele
(a także np. z encykliką Pawła VI *Populorum progressio*), winna wychodzić od
faktów, zdarzeń, problemów i pytań dręczących człowieka, a więc posługiwać się
bardziej metodą indukcyjną niż, jak w klasycznej teologii potrydenckiej, deduk-
cyjną. Nie znaczy to, by miała być bezkrytyczna wobec świata, powinno ją stać
na odważne własne zdanie wobec świata, ale też wobec niej samej. Winna mieć
świadomość, że nie jest wewnętrzna sprawą Kościoła, lecz uczestniczy w dialogu
Kościoła ze światem. Zmiana punktu wyjściowego żadną miarą nie powinna była
oznaczać zerwania z dorobkiem przeszłości, odstawienia w kąt dzieł klasyków,
zwłaszcza św. Tomasza\(^{40}\).
Realizację postulatów wynikających z Vaticanum II widziałbym przeto nie
tyle w profesjonalnych pracach z zakresu antropologii chrześcijańskiej czy „per-
sonalizmu chrześcijańskiego”\(^{41}\), ile w generalnej orientacji na człowieka. Pro-
gramowo wyraził to Jan Paweł II w swej pierwszej encyklicie podkreślając, że
„człowiek jest drogą Kościoła” – każdy człowiek, konkretny, historyczny, w jego
---
\(^{38}\) Tamże, s. 355.
\(^{39}\) M.A. Krąpiec, *Ja – człowiek. Zarys antropologii filozoficznej*, Lublin 1979.
\(^{40}\) K. Rahner, *Bekenntnis zu Thomas von Aquin*, [w:] *Schriften zur Theologie* X, Einsiedeln 1972, s. 11–20 (przedruk [w:] „Theologisches Jahrbuch”, Leipzig 1974, s. 12–18).
\(^{41}\) Np. W. Granat, *Personalizm chrześcijański. Teologia osoby ludzkiej*, Poznań 1985.
codziennym życiu i doświadczeniu, którego sytuacji Kościół „musi być wciąż na nowo świadomy”\textsuperscript{42}.
4. VATICANUM II – JEDNA Z CEZUR W DZIEJACH KOŚCIOŁA
Kiedy dziś, w 40 lat po jego zamknięciu, mówię o Soborze Watykańskim II i to jako o wydarzeniu zaskakującym, zdaje sobie sprawę, że to, co dla nas było ewenementem na skalę historyczną, może młodemu pokoleniu, co jeszcze nie przekroczyło pięćdziesiątki, wydawać się nader zwyczajne, zgłośa oczywiste. Również w tym przypadku pokolenia zrodzone w drugiej połowie XX w. mogą dziwić się, czym oni, ci bezpośredni lub pośredni świadkowie soboru, tak się fascynowali, mogą też powątpiewać, czy przeżywający wówczas z bliższa lub z dalsza sobór nie za dużo spodziewali się (wiadomo, najzacieklejsze spory dotyczą zazwyczaj historii).
Bezsporne jest, że Sobór Watykański II to ważka cezura w dziejach Kościoła. Nie wiem, czy zasługuje w pełni na określenie „punkt zwrotny”\textsuperscript{43}, na pewno przymiotnik „posoborowy” bywa nadużywany, a sam sobór musiał służyć za alibi także dla pomysłów o innym rodowodzie. Myślę jednak, że stanowi cezurę nie mniej głęboką niż Sobór Trydencki. Sobór Watykański II różni się od poprzednich także tym, że nie definiował prawd wiary (wbrew oczekiwaniom wielu), próbował wyłożyć samoświadomość Kościoła referując ją nie abstrakcyjnie, lecz jako odpowiedź na wyzwania czasu. Zamierzał po prostu powiedzieć światu, co Kościół sądzi sam o sobie\textsuperscript{44}. Próba udzielenia komunikatywnej odpowiedzi na to pytanie wymusiła orientację metodologiczną soboru i profil jego uchwał. Dokumenty cytowano (i cytuje się) wielokrotnie, nierzaz na wzór definicji dogmatycznych poprzednich soborów. Tymczasem one bardziej niż przytaczania oczekiwały (i oczekują) kreatywnego podjęcia, nieograniczającego się do „przyjęcia do wiadomości”; wymagają nie tyle werbalnej, posłusznej aprobaty, ile polegającego na przyporządkowaniu do realiów i konkretyzacji przez nadawanie żywego, życiowego kształtu. Dotyczy to pasterzy, teologów i wszystkich wiernych. „Wpisanie” doktryny w życie oznacza zawsze też jej rozwój\textsuperscript{45}. Można było spotkać się
\textsuperscript{42} Encyklika \textit{Redemptor hominis}, nr 13, 14.
\textsuperscript{43} K. Schatz nadał swej monografii \textit{Sobory powszechne} podtytuł \textit{Punkty zwrotne w historii Kościoła}. Już spis treści świadczy, że odniesienie tej nazwy do każdego z 21 uznanych za powszechne soborów nie znajduje uzasadnienia, skoro autor omawia łącznie zarówno sobory papieskie późnego średniowiecza, jak i sobory XV wieku. Zob. też: W. Brandmüller, \textit{Das Konzil und die Konzile. Das 2. Vaticanum im Licht der Konzilsgeschichte}, [w:] \textit{Zweites Vatikanisches Konzil. Das bleibende Anliegen}, St. Ottilien 1991, s. 21–44.
\textsuperscript{44} „...quid de seipsa sentiat” – Paweł VI, przemówienie z 29 IX 1963 inaugurujące drugą sesję soborową. AAS 55(1963), s. 849.
\textsuperscript{45} W odniesieniu do recepcji nauki soborów trzeba też pamiętać o wzajemnej relacji Kościoła powszechnego i Kościołów partykularnych. Zob. R. Sobański, \textit{Uniwersalny, partykularny oraz}
ze stanowiskiem, wedle którego dokumenty soboru stanowią zamknięcie pewnego etapu rozwoju – tak traktowano uchwały soboru trydenckiego, które należało przyjąć i cytować, ale nie wolno było ich komentować\textsuperscript{46}. Natomiast według ujawnionych zamysłów i logiki Soboru Watykańskiego II, dokonano tej rekapitulacji utrwalonej w jego dokumentach wiedzy o Kościele, by stanowiła ona punkt wyjściowy dialogu ze światem; szczególnie mocno podkreślili to Paweł VI w encyklice \textit{Ecclesiam suam} ogłoszonej w przededniu trzeciej sesji, 6 VIII 1964.
Wiele już powiedziano i napisano o tym dialogu\textsuperscript{47}, z różnych stron „walkowano” temat \textit{la Chiesa dopo il Concilio}\textsuperscript{48}. Mój, w tak osobistym tonie utrzymany referat, nie ma być ani jeszcze jednym głosem wśród wielu, ani ich analiza czy syntezą, co zresztą wobec ich rozbieżności w ogóle nie wydaje się możliwe. Nie ulega natomiast wątpliwości, że Sobór Watykański II (jego uchwały, ale też wydarzenia podczas soboru i wokół niego) pozostaje punktem odniesienia – ani jedynym, ani pierwszym, ani ostatnim, ale znaczącym, także dzięki temu, czym różnił się od poprzednich. W mojej, naszej, pamięci pozostaje Sobór Watykański II jako wydarzenie nie tylko ważne, ale radosne. Nie mam tu na myśli rosnącego w trakcie soboru optyzmum (po soborze często ocenianego jako naiwny), ani faktu, że przemówienie inauguracyjne Jana XXIII zaczynało się od słów \textit{Gaudet Mater Ecclesia}\textsuperscript{49}, ani też aplauzu, z jakim na soborach przyjmuje się uchwalenie doniosłych dokumentów. Mam natomiast na myśli doświadczenie, że Kościół może stawać wobec świata z radością – bez utyskiwań, urazów, potępień. \textit{Gaudium et spes} – te słowa to było coś więcej niż tylko początek jednej z konstytucji soborowych (słowa zresztą symptomatyczne właśnie dla sposobu postrzegania lokalny wymiar Kościoła i jego misji, [w:] Trwać pod spojrzeniem Pana. Księga pamiątkowa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie dla Jego Eminencji Księdza. Kardynała Józefa Glempa, Prymasa Polski, Arcybiskupa Warszawskiego, w dwudziestą piątą rocznicę święcenia biskupich, red. A.F. Dziuba, Warszawa 2004, s. 295–304.
\textsuperscript{46} „Ad vitandum praeterea perversionem et confusionem, quae oriri posset, si unicuique liceret, prout ei liberet, in decreta Cœncilii commentarios et interpretationes suas edere: Apostolica auctoritate inhibemus omnibus… ne quis sine auctoritate Nostra audeat ullos commentarios, glossas, annotationes, scholia ullumve omnino interpretationis genus super ipsius Concilii decretis quocumque modo edere aut quidquam quocumque nomine, etiam sub praetextu maioris decretorum corroborationis aut executionis aliove quaesito colore statuere” – Pius IV, Bulla \textit{Confirmationis Conc. Tridentini Benedictus Deus} z 26 I 1564 (Denzinger–Schönmetzer 1849).
\textsuperscript{47} Spośród prac bezpośrednio po Soborze: H.L. Goldschmidt, \textit{Dialogik}, Frankfurt 1964; M. Bon, \textit{Le dialogue et les dialogues}, Paris 1967; G. Concetti, \textit{Dialogo ad una svolta}, Roma 1969; K. Lüthi, \textit{Theologie als Dialog mit der Welt von heute}, Freiburg 1971. Por. także: T. Pieronek, \textit{Aspekty prawne dialogu między hierarchią a katolikami świeckimi}, „Prawo Kanoniczne”13(1970), nr 1–2, s. 203–216.
\textsuperscript{48} \textit{La Chiesa dopo il concilio}, Atti del Congresso internazionale di diritto Canonicco, Roma 14–19 gennaio 1970, I–II, Milano 1972; \textit{Il Vaticano II e la Chiesa}, a cura di G. Alberigo, J.P. Jossua, Brescia 1985.
\textsuperscript{49} AAS 54(1962), s. 786. O recepcji tego przemówienia na soborze zob. G. Alberigo, A. Melloni, \textit{L’allocuzione „Gaudet Mater Ecclesia” di Giovanni XXIII (11 ottobre)}, [w:] \textit{Fede Tradizione Profezia. Studi su Giovanni XXIII e sul Vaticano I}, Brescia 1984, s. 187–283.
obecności Kościoła w świecie), to się udzielało, miało znaczenie formacyjne. Byliśmy przecież formowani jako kadry „Kościoła walczącego”\(^{50}\), nazewnictwo wojskowe zajmowało w eklezjologii poczesne miejsce (acies bene ordinata); osią podręcznikowych „definicji” Kościoła było pojęcie społeczności doskonałej\(^{51}\), traktat o Kościele miał charakter apologetyczny, a eklezjologia nie mieściła się w wykładanej nam dogmatyce. Nie bez znaczenia dla naszego uprofilowania pozostawało też to, że przypadło nam studiować w czasach stalinowskich, zaś sobór odbywał się w czasach, gdy „polityka wyznaniowa” PRL przechodziła z „kontrofensywy politycznej antyklerykalnej i laicyzacyjnej” do „fazy wielkich konfrontacji politycznych”\(^{52}\). W naszym obrazie kapłana dominował więc motyw walki i obrony\(^{53}\). Nie pomniejszając przeto waloru – zróżnicowanego przecież – poszczególnych konstytucji, dekretów i deklaracji Soboru Watykańskiego II, widzę największy jego walor w przestawieniu zwrotnic. Chodzi o wpływ formacyjny, stymulujący zmianę postawy wobec świata: dostrzegać pozytywy i popierać je, mieć oczy otwarte na dobro i cieszyć się nim, rozglądać się za człowiekiem i rozmawiać z nim, być w świecie i wspierać go… Takie to oczywiste, a jednak oczywistościom jakże często trudno się przebić.
O tym, że na tym polegała „nowość soboru” świadczy fakt, że opory budziły nie tyle jego poszczególne dokumenty, lecz właśnie ta postawa wobec świata. Jaka jest fundamentalna orientacja odnowy zamierzonej przez Vaticanum II – pytał arcybiskup M. Lefebvre, podczas homilii wygłoszonej w maju 1966 na zjeździe „Krzyżowców Matki Bożej”\(^{54}\). Interpretacja Konstytucji Gaudium et spes, stosunek Kościoła do niechrześcijan, zwłaszcza Deklaracja o wolności religijnej – to główne areny starć. Używano publicznie języka, do jakiegośmy, żyjący w świecie cenzury, nie przywykli (a który dziś znamy z kampanii politycznych)\(^{55}\). Dla znawców historii, w tym, także dla znawców historii Kościoła
---
\(^{50}\) O początkach (sięgających Jana z Salisbury) nazwy Ecclesia militans zob. Ch. Thonzellier, Ecclesia militans, [w:] Études d’Histoire du Droit canonique déd. à G.Le Bras, Paris 1965, s. 1407–1427.
\(^{51}\) Zob. np. Bracia Szkół Chrześcijańskich, Wykład nauki chrześcijańskiej. Dogmatyka, przeł. S. Rybicki, Poznań 1960, s. 329 n.
\(^{52}\) W. Myslek, Polityka wyznaniowa Polski Ludowej, [w:] Polityka wyznaniowa. Tło – warunki – realizacja, red. W. Myslek, M.T. Staszewski, Warszawa 1975, s. 246.
\(^{53}\) Dodajmy, że święcenia otrzymaliśmy w czasie wygnania biskupów, a ja już w pierwszym roku kapłaństwa zostałem wciągnięty w działania mające przeszkodzić wikariuszowi kapitulnemu w zamierzonym przezeń zwolnieniu synodu diecezjalnego.
\(^{54}\) Les Croisés de Notre Dame, „La pensée catholique” 21(1966), nr 102, s. 38–43.
\(^{55}\) M. Lefebvre zarzucił, że sobór otworzył drzwi „à la plus grave tragédie, qu’a jamais subie l’eglise” – J’accuse le concile, Martigny 1976, s. 107. Nie brakło stwierdzeń wedle których Vaticanum II to „una della maggiori calamite, se non la maggiore, della storia della Chiesa” – P. Corrêa de Oliveira, Rivoluzione e controrivoluzione, Piacenza³ 1977, p. 181. Uchwala soboru Lefebvre uznał za wynik manewrów zastosowanych przez biskupów pozostających pod wpływem masońskim: La conjugaison des forces qu’entretiennent les nourritures terrestres contre la primauté de Pierre, „La pensée catholique” 29(1974), nr 150, s. 5–13. Tak też: G. Miccoli, Chiesa e società in Italia tra
i soborów, te pełne meandrów dzieje recepcji nie były zaskoczeniem. K. Rahner, w swym pierwszym publicznym wykładzie po zakończeniu soboru zapowiedział, że potrwa długo, zanim Kościół, któremu Bóg dał w darze Sobór Watykański II, stanie się Kościołem soborowym\(^{56}\). Nie podejmuję tego problemu. Chciałbym jedynie podkreślić, że nad recepcję uchwał ważniejsza była i jest kwestia recepcji „ducha soboru”, wywołująca głębokie kontrowersje zwłaszcza od czasu, gdy pierwotni krytycy zaniechali (z wyjątkiem Lefebvrystów) krytyki tekstów i zaczęli ogłaszać się jako rzeczywiscy obrońcy soboru i „właściwie” rozumiejący jego teksty\(^{57}\). Spory o „ducha Soboru” także należą do jego historii, ale już nie do powierzonego mi referatu okolicznościowego, w 40. rocznicę zamknięcia soboru. W tych sporach o ducha soboru miałem radość, na skromną skalę, ale jednak, uczestniczyć. Biorąc pod uwagę miejsce, w jakim doznaję zaszczytu wygłoszenia wykładu w 40. rocznicę zakończenia Soboru Watykańskiego II, życzę, by jego duch zaznaczał się w teologii wnuków soboru.
SORPRESI DAL CONCILIO
RIFLESSIONI RETROSPETTIVE
SULLA RICEZIONE DEL CONCILIO VATICANO II
Sommario
La convocazione del Concilio fu una grande sorpresa nonostante le analisi condotte già ai tempi di Pio XII relative alla convocazione del concilio, al suo scopo e forma. Tutti però furono convinte che il nuovo Concilio non dovrebbe occuparsi in primo luogo delle questioni ecclesiastiche interne, in quanto queste vengono regolate dalle encicliche e regolazioni papali. La seconda sorpresa fu lo svolgimento stesso del Concilio e una grande partecipazione dei teologi, tra i quali furono i rappresentanti della “nuova teologia” come Y. Congar, J. Danielou, H.de Lubac, K. Rahner, M. Schmaus, J. Ratzinger, R. Guardini, A. Grillmeier. Il ritor-
\(^{56}\) Unveränderlichkeit und Wandel im Glaubensverständnis in der Zeit des Konzils, [w:] Theologisches Jahrbuch 1970, hrsg. A. Dänhardt, Leipzig 1970, s. 9–26.
\(^{57}\) D. Menozzi, L’anticoncilio (1966–1984), [w:] Il Vaticano II e la Chiesa (por. przyp. 48), s. 433–464. O stosowanej dialektyce tezy – hipotezy, za której pomocą usiłowano pomniejszać walor niektórych tekstów przypisując im charakter hipotezy (czyli faktycznej sytuacji, do której trzeba – niestety – się dostosować), a nie tezy (czyli nauki Kościoła) zob.: H.J. Pottmeyer, Una nuova fase della ricezione del Vaticano II, Vent’anni di ermeneutica del concilio, [w:] Il Vaticano II e la Chiesa, s. 41–64.
no ai pensiero teologico dei Padri della Chiesa e l’accentuare dei “momenti antropologici della teologia” furono i tratti caratteristici della loro teologia. La realizzazione dei suggerimenti conciliari va vista quindi nell’orientamento generale verso l’uomo. I documenti del Concilio esigono ancora un approccio creativo, una concretizzazione, una forma vitale. Bisogna vedere i lati positivi, promuoverli, avere gli occhi aperti al bene e gioire a causa di esso; cercare l’uomo e dialogare con lui, essere nel mondo e supportarlo.
DROGI ROZWOJU TEOLOGII
PO II SOBORZE WATYKAŃSKIM
W KONTEKŚCIE NOWYCH UWARUNKOWAŃ
RELIGIJNYCH I KULTUROWYCH
Realizacja wskazań II Soboru Watykańskiego dotyczących tworzenia teologii bardziej dostosowanej do współczesnej mentalności, dokonuje się w kontekście przemieszczania się Kościoła powszechnego w sensie geograficznym i kulturowym. Rozwój teologii spowodowany jest nie tylko dzięki lepszemu poznaniu Pisma św. i Tradycji, lecz również wskutek tworzenia się nowej rzeczywistości społeczno-politycznej. Zarysowały się trzy główne obszary. W Europie oraz krajach cywilizacji atlantyckiej dokonuje się gwałtowny proces sekularyzacji. Ameryka Łacińska boryka się z biedą, a ostatnio z falą przechodzenia katolików do innych wyznań i do religii synkretycznych. Zaangażowanie misyjne zaowocowało powstaniem się nowych ośrodków myśli teologicznej w Afryce i Azji. Wewnątrz zarysowanych powyżej obszarów można dostrzec również zmieniający się układ wiodących ośrodków teologicznych. „Stygnięcie” wiary we Francji i Niemczech sprawia, że kraje te stopniowo przestają być źródłem i wzorem dla innych. Ciężar badań teologicznych przenosi się z Europy środkowej na Wschód i Zachód. Na Zachodzie obserwujemy wspaniały rozwój teologii w Hiszpanii. Po dziesięcioleciach zastoju, w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych masowo tłumaczone są literaturę teologiczną, zwłaszcza niemiecką i francuską. W tym czasie w Ameryce Łacińskiej rozwijała się teologia wyzwolenia. Z jednej strony dostrzec można wpływ myśli niemieckiej i hiszpańskiej na Latynosów, a z drugiej wpływ teologii wyzwolenia na Hiszpanów. W latach dziewięćdziesiątych rodzima teologia hiszpańska zaczęła przeważać. W Polsce obserwujemy podobny proces. Przez dziesięciolecia wzorowaliśmy się na teologii niemieckiej, obecnie pojawiła się fala myśli rodzimej. Być może motorem dalszego rozwoju będzie współpraca Polaków z Hiszpanami. Trzeba też pamiętać o wielu krajach Europy wschodniej, którym intensywnie pomagamy. Czy w dziedzinie rozwoju myśli teologicznej będziemy pomostem i pośrednikiem między obu krańcami Europy?
1. NOWE UWARUNKOWANIA ŻYCIA KOŚCIOŁA I MYŚLI TEOLICZNEJ W EUROPIE
Europa zmienia się w wieżę Babel. Jak wszelka architektura nie posiadająca granic, europejskie senne marzenia są marzeniami wieży Babel. Wszyscy chcemy budować wieżę Europy, w realiach i w teorii. Myślenie nowożytnie, które jest udziałem wszystkich, również chrześcijan, bardziej ceni aprioryczną teorię, w której decydującą rolę spełnia wyobraźnia, niż obserwowanie faktów i wyznaczoną przez nie drogę rozumowania. Można odnieść wrażenie, że Europa jest czystym myśleniem, które nie zdążyło jeszcze wcielić rodzących się w umyśle ludzkim idei. Okazuje się jednak, że europejskość, która wchłania w siebie wszelkie idee świata, nie zdołała sprecyzować idei Europy\(^1\). Na duchowym wyschnięciu społeczeństwa i absolutnej sekularyzacji polityki, która zaspokaja jedynie głód ciała, a nie pragnienia osoby ludzkiej, żeruje anarchizm. W wymiarze indywidualnym polityka europejska skazuje osobę na milczenie, tak samo na Wschodzie, jak i na Zachodzie. W wymiarze społecznym zamiast jedności pojawił się wewnętrzny podział na świat pierwszy, drugi i trzeci. Wewnątrz Unii Europejskiej jest blok krajów starych i nowych, a we wszystkich istnieją obszary nędzy, co w tych dniach objawia się z całą ostrością. Braki materialne i nieludzkie postępowanie jedynie na krótko zakrywają braki duchowe i zagrożenie totalitaryzmem duchowym. W tej sytuacji konieczna jest dogłębia formacja kulturowa, autentycznie chrześcijańska. Nie wystarcza zmiana przepisów. Trzeba się uczyć rozróżniać dobro od zła. Konieczne są długie lata odbudowy świadomości moralnej. Konieczna jest odnowa teorii i praktyki. Nie wystarczą slogansy, puste deklaracje, trzeba słów, które wcielają się w życie, które potrafią je należycie kształtować\(^2\). Myśliciel hiszpański, żyjący w XIX wieku Donoso Cortés, dostrzegał w Europie procesy, które dziś uważamy za zjawiska powstałe dopiero w XX wieku lub dopiero w naszych czasach. Zatroskany o europejską cywilizację stawiał trudne pytania: Czy w przyszłości pozostanie choć reszta chrześcijaństwa? Czy Europa doszła do stanu totalnego upadku i wygaszenia duchowości? Czy komunizm będzie pastwił się nad trupem Europy, która powróciła do pogaństwa? Donoso Cortés zadając te pytania miał nadzieję, że Europa Zachodnia znajdzie rezerwy chrześcijańskie, aby przeciwstawić się Wschodowi. Podobne myśli wyrażał jeszcze wcześniej, na początku XIX wieku, Joachim Balmes\(^3\). Dziś proces dehumanizacji coraz bardziej wkracza w głąb ludzkiego myślenia. Zachodzi obawa, że nawet termin „osoba”, funkcjonujący w kulturze zachodniej, może zniknąć w procesie systematycznego likwidowania myśli judeo-chrześcijańskiej, rozpoczętego
---
\(^1\) J. Fueyo, *La vuelta de los Buddas*, Madrid 1973, s. 142.
\(^2\) O. Gonzales de Cardedal, *España por pensar*\(^2\), Salamanca 1985, s. 111.
\(^3\) J. Saiz Barbera, *Pensamiento histórico cristiano*, Madrid 1967, s. 46.
na wielką skalę w epoce oświecenia\(^4\). Zagubienie realności bytu automatycznie oznacza również zagubienie realności prawa. Dziś prawo stało się ideą wplecioną w inne idee, w tym w ideę (!) społeczeństwa. W sumie jest to jakaś gra, oderwana od realnego bytu\(^5\). Irrealizm prawa połączony jest z etatyzmem i wzrostem biurokracji. Polityka została zmonopolizowana przez tych, którzy mają siłę. Lud został przemieniony w masę, tworzące materię mechanizmu państwowego. Garstka rządzących zagarnęła *plenitudo potestatis*, co staje się tym bardziej radykalne, im mniejsza jest znajomość prawa przez ogół obywateli\(^6\).
W epoce postmodernistycznej osobowość porywana jest w nurt nowoczesnego społeczeństwa świadomie lub nieświadomie. Wszyscy starają się opowiedzieć wszystkim historię swego życia. Modny jest ekshibicjonizm. Natomiast oglądacze telewizyjni pożerają wszystko, co im się podsunie. Ludzkość przekształciła się w firmament gwiazd. Na Zachodzie nastąpiła eksplozja atomowa duszy ludzkiej, która wyzwoliła w masach energię ludzkiego „ja”, uskrzydlając człowieka w jego pragnieniach wzlatywania ponad szarzyznę rzeczywistości na płaszczyznę czystej wyobraźni, gdzie człowiek nie jest już niczym skrępowany. Wyobraźnia ludzka dostała w tym względzie super narzędzia: internet, gry komputerowe, niekończącą się otchłań nowych lądów, które można odkrywać, a nawet tworzyć samemu. Jednocześnie, w realiach życia społecznego, metabolizm demokratyczny doprowadził do „ekumenicznego otwarcia na świątynię religii ludu, na kościół wielkiego ojca Demona”\(^7\). Demokracja oznacza rozdzielenie intelektu tworzącego abstrakcje, od rozumu tworzącego osądy rzeczywistości realnej. Wraz z rozmalem pojawia się reakcja, w postaci dążenia do unifikacji. Cała technika, umożliwiająca samodzielną twórczość, niczym nie skrępowane surfowanie po nieskończonych falach Oceanu Internetowego, wprzegnięta została do wprowadzania totalnej równości demokratycznej, również na płaszczyźnie myślenia. Wszyscy mają myśleć w taki sam sposób. Wolność myśli w tej sytuacji staje się złudzeniem, zdrowy rozum jest usypiany, zanika trzeźwy osąd realiów, pojawia się inteligencja uniwersalna, w której każdy będzie miał poczucie, że jego „ja” jest na najwyższym szczycie. Za pomocą najnowocześniejszej techniki realizowana jest idea panteizmu. Eksplozja „ja”, megalomania i egotyzm wskazują na chorobę duszy człowieka Zachodu. Radykalny indywidualizm sprzyja pojawiению się radykalnego totalitaryzmu, którego skutkiem będzie mistyczny holocaust wszystkich ludzkich „ja”, które zostaną zatopione w wielkiej osobowości wszechkosmicznej, tak jak to widział Teilhard de Chardin\(^8\). Myśliciel hiszpański
---
\(^4\) A. Martín Puerta, *El concepto antropológico en Oswald Spengler O.*, „Verbo”, nr 423–424(2004), 237–283, s. 237.
\(^5\) D. Negro, *La metodología jurídica de Vallet de Goytisolo ante la política*, „Verbo”, nr 427–428(2004), 585–594, s. 588.
\(^6\) Tamże, s. 589.
\(^7\) J. Fueyo, *La vuelta…*, s. 441.
\(^8\) Tamże, s. 443.
drugiej połowy XX wieku, J. Fueyo dostrzegał, że idee te są już realizowane. Zwieńczeniem procesu wszechjednoczenia będzie dojście do radykalnej abstrakcji „ja”, czyli do urzeczowienia człowieka. Jaźń indywidualna roztopi się w intelekcie uniwersalnym, a konkretna jednostka ludzka zatonie w oceanie rzeczy. Nastąpi sublimacja autorytetu świętej mocy, kult despotyzmu. Pojawi się religia kastowa, komunizm kosmiczny aryjczyków, w której społeczność ludzka jest od-biciem anatomii kosmosu\(^9\).
2. NARASTANIE ATEIZMU
Teologia Zachodu zapomina o źródłach swojej identyczności, którymi są: Objawienie i historia, Pismo św. i Kościół, pamięć i obietnica Boża. Zapomniano o niektórych istotnych wymiarach Boga i nie odkryto odpowiadających im wymiarów człowieka. Człowiek jest pamięcią, intelektem i wolą, obrazem Bożym. Pamięć otwiera człowieka na otchłań bez dna pierwszej Zasady wszelkiego istnienia. Intelekt (inteligencja) odkrywa Jego współistotność z Logosem. Wola kieruje uwagę na Ducha Świętego, który jest jednością Ojca z Synem. Tradycja Zachodnia dokonała swoistej redukcji antropologicznej. Zapomniano w niej o pamięci! Wskutek tego zapomniano o tym, skąd człowiek pochodzi. Brak pamięci rekompensowany jest rozumem, który zastąpił Boga. Rozum sam wszystko potrafi: wymyślić, skonstruować, a nawet stworzyć. Za tym idzie jednak następny krok, dający prymat woli. Zamiast racjonalności pojawiła się postmodernistyczna irracjonalność i dowolność. Starożytny aksjomat: *Stat pro ratione voluntas*, stawiający na pierwszym miejscu rozumność, za którą podąża wola, ma dziś nową wersję: „Kto ma siłę, ma prawo”. Prawo stanowione przez człowieka nie wynika z rozumności, ale z egoistycznych interesów tych, którzy mają moc (pieniądź, armia)\(^{10}\). Pytanie o przyczynę świata w nowożytności uznano za niepotrzebne, a nawet więcej, ludzi pytających o przyczynę świata uznaje się za tzw. „ciemnogród”. Jaźnie oświeceni wiedzą, że świat po prostu jest wieczny, a materia posiada w sobie życie, a także potrafi to życie doskonalić, potrafi przez ewolucję przemienić się w człowieka. Intelekt, miłość i wola w człowieku to tylko koncentracja intelektu, miłości i woli, którą posiada materia. Tego rodzaju brednie ujmowane są w finezyjną postać tzw. filozofii procesu (Whitehead), ale niektórym nawet takie konstrukcje nie są potrzebne, bo wiedzą, jako oświeceni materialiści, że materia myśli, czuje i robi to, co chce. W nurcie tego sposobu myślenia relatywizowana jest głębia oferty chrześcijańskiej, która w formie spłyconej ukazywana jest jako jedna z wielu istniejących w świecie, jako wartościowa
---
\(^9\) Tamże, s. 444.
\(^{10}\) O. Gonzáles de Cardedal, *La entraña del cristianismo*², [wyd. pierwsze 1997, Salamanca] 1998, s. 183.
jedynie w jednym określonym czasie i miejscu. Zanegowane zostało odniesienie instytucji, zasad i kryteriów tego świata do życia wiecznego. Jako ostateczne kryterium prawdy przyjęty został racjonalizm, pozytywizm i scientyzm. Zagadnienia społeczne ujmowane są powierzchownie, przyjmowane tak, jak je ukazują różne systemy i partie polityczne. Według tego oceniane jest również działanie Kościoła, moralność i prawdy wiary\(^{11}\). Wiek XXI powinien uczyć się na błędach wieków dawnych. Przykładem może być Hiszpania VI wieku, która wtedy przeżywała odrodzenie kultury. Proces odrodzenia został brutalnie przerwany w VII wieku przez najazd mahometan. Ostatecznie jednak owoce tego odrodzenia nie zostały zniszczone przez inwazję arabską, lecz zostały zmarnowane w wyniku przyjęcia błędnej strategii, polegającej na ograniczeniu reformy do zamkniętej w sobie elity. Na płaszczyźnie eklezjalnej reforma ograniczała się jedynie do bezpośredniej skuteczności praktyki pastoralnej. Brakowało dogłębnego rozeznania i wszechstronnej działalności ewangelizacyjnej, docierającej do wszystkich ludzi zamieszkujących Półwysep Iberyjski\(^{12}\). Dziś sytuacja całego świata w jakiś sposób jest podobna do sytuacji Hiszpanii VII wieku. Narasta lęk przed ogólnoświatowym terroryzmem, a z drugiej strony ciągle brak działań dogłębnych, całościowych. Dzięki Bogu, jesteśmy tego świadomi i nie dajemy się zwieść poglądom, że wszystko już zostało zrobione. Jest jeszcze wiele do zrobienia, również w dziedzinie teologii.
Jesteśmy świadomi zaniku wiary. Bóg umiera nie tylko w świadomości, ale i w języku. Jako bezsensowne traktowane jest już nie tylko mówienie o Bogu, ale też mówienie przeciwko Bogu, negowanie Boga. Ateizm praktyczny jawi się jako ideologia dobrobytu i konsumpcji. Jest to ateizm codzienności. Ta sytuacja spowodowała nowe poszukiwania Boga i powrót do religii\(^{13}\). Walcząc z najazdem arabskim w VII wieku, Hiszpanie zagubili troskę o odnowę wewnętrzną. Kościół XIX i XX wieku, walcząc z nawałą ateizmu, zaniedbał troskę o odnowę własnej wiary. Konfrontacja czyniona była w formie apologetycznej, a nie w formie pogłębiania refleksji teologicznej nad wiarą chrześcijańską. Walczono o pogląd dotyczący możliwości naturalnego poznania Boga, o powrót do teizmu tradycyjnego, krytykowano nowoczesność. Jednak problem nie polegał na teoretycznej afirmacji Boga lub na afirmacji tego, co ludzkie w imię Boga lub przeciwko Niemu. Problem dotyczył realizacji wiary w życiu codziennym. Dramat ateizmu współczesnego to dramat braku odpowiedzialności za własną wiarę w Boga chrześcijan, to dramat egzystencji bez Boga. Bóg w teologii współczesnej nie jest ukazywany jako przeciwnik, lecz jako Ktoś, kto gwarantuje rozwój człowieka i całej historii.
---
\(^{11}\) Tenże, *España…*, s. 60.
\(^{12}\) S. Fernandez Ardanaz, *El pensamiento religioso en la época hispanovisigota*, [w:] *Historia de la Teología Española*, t. 1: *Desde sus orígenes hasta fines del siglo XVI*, red. M. Andrés Martínez, Madrid 1983, s. 257–356 (r. II), s. 261.
\(^{13}\) J.J. Sanchez, *Ateísmo*, [w:] *El Dios Cristiano. Diccionario teológico*, red. X. Pikaza, O. de M., N. Silanes, O.SS.T., Secretariado Trinitario, Salamanca 1992, (s. 112–123), s. 118.
Bóg jest źródłem życia i wolności\textsuperscript{14}. Wiek XXI jest zagrożony nihilizmem totalnym. Historia współczesna w kulturze zachodniej popełnia błąd koncentrowania uwagi człowieka na porządku moralnym, psychologicznym i społecznym. Życie ludzkie i relację z Bogiem dostrzega jedynie jako zachowanie moralności, odrzucenie jej lub ponowne zrekonstruowanie. Zbawienie traktowane jest jedynie jako wyzwolenie od grzechu. Oznacza to zubożenie soteriologicznego fundamentu życia ludzkiego oraz orędzia chrześcijańskiego. Tymczasem człowiek pyta się o swoje istnienie, istotę, sens, cel, w ujęciu całościowym. Szuka światła wyjaśniającego sens życia, twórczości i spełnienia. Lęka się degradacji i zniweczenia\textsuperscript{15}. Olegario Gonzáles de Cardedal jest zdania, że teologia zachodnia, począwszy od św. Tomasza jest zorientowana ku logice, moralności i psychologii, zapominając o metafizyce, mistyce i estetyce, które były jej wspaniałymi współpracownikami. Proces odchodzenia od metafizyki dokonał się również w nurcie starej tradycji platońskiej i w nowożytnej tradycji idealistycznej. Zachodzi nagląca konieczność przezwyciężenia tej sytuacji\textsuperscript{16}. Lenistwo umysłu i zła wola sprawiają, że oprócz kategorii \textit{pre-cristiano} (przed chrześcijaństwem) i \textit{extra-cristiano} (poza chrześcijaństwem) pojawiła się kategoria \textit{post-cristiano} (po chrześcijaństwie). W tej sytuacji konieczna jest re-ewangelizacja, która powinna uczyć się od ewangelizacji początkowej\textsuperscript{17}.
Ateizm zbudował mur zamykający w sobie całe społeczeństwo, aby bronić się przed wiara, odizolować od niej. Wewnątrz tego „miasta” człowiek czuje się bezpiecznie. Ci, którzy mieszkają dość długo w mieście otoczonym murami bez drzwi i okien oraz ci, którzy urodzili się w nim zaczynają pytać, co znajduje się po drugiej stronie muru, jakie rzeczywistości oferuje świat ludzi wierzących? Wiara jawi się im jako nowa możliwość, poznawcza i egzystencjalna. Nadal jednak są otoczeni obiekcjami teoretycznymi, argumentami przeciwko wierze. Zatruwają ich podejrzenia zaszczepione im przez dawnych mistrzów. Świat ze swoimi problemami pozostał przecież taki sam jak wtedy, w okresie zaciętych walk przeciwko wierze\textsuperscript{18}. Wzmacnia się niezadowolenie ateistów z ograniczonego projektu życia ludzkiego na ziemi i pragnienie czegoś więcej. Bóg wraca jako konieczny dla pełni rozwoju człowieka, jako wolność, światło, miłość. Spuścizna ateistycznej myśli nie jest już dla nich taka oczywista, jak wydawała się kiedyś. Teologia powinna oczekiwać na takich ludzi z nowym, spokojnym i odważnym mówieniem o Bogu. Trzeba czekać, czas pracuje na korzyść Boga. Jeszcze trwa etap rodzenia w bólsach, ale nadejdzie dzień radości, dzień narodzenia nowego
\begin{footnotesize}
\begin{enumerate}
\item Tamże, s. 119.
\item O. Gonzáles de Cardedal, \textit{La entraña…}, s. 3.
\item Tamże, s. 4.
\item R.L. Breide Obeid, \textit{Política y sentido de la historia}, folia univeristaria, Guadalajara (Jalisco), 2000, s. 19–42.
\item O. Gonzáles de Cardedal, \textit{La entraña…}, s. 127.
\end{enumerate}
\end{footnotesize}
człowieka\textsuperscript{19}. Ateizm jawi się coraz bardziej jako konstrukcja teoretyczna, wstawiająca w miejsce człowieka z krwi i kości sztuczny twór. Wielkie dzieła literackie i artystyczne powstawały w bliskiej relacji do Boga. Wraz z nadejściem fali ateizmu zniknęła wielka literatura. Pozostał człowiek, ludzki język i ludzka rzeczywistość. Tak długo jak będzie istniał język i realizm, tak długo Bóg będzie się pojawiał jako ciągle odradzający się problem. Odpowiedź na wszystkie pytania znajduje się jedynie w chrześcijaństwie, z jego Bogiem wcielonym\textsuperscript{20}.
3. ODPOWIEDŹ II SOBORU WATYKAŃSKIEGO
Sobór Watykański II wyjaśnił różnicę między obiektywnym porządkiem prawdy i subiektywnym porządkiem wolności, które są ściśle złączone, ale odrębne. Prawda prowadzi do wolności a wolność do prawdy. Obie drogi spotykają się w Chrystusie. Wydarzenie Wcielenia i Odkupienia ustanawia absolutny charakter chrześcijaństwa. Kościół nie tworzy pośrednictw, lecz odczytuje je jako otrzymane od Boga. Oferta łaski jest definitywna. Kościół wynika z absolutnego charakteru wcielenia. Drugą cechą charakterystyczną, obok chęci bezpośredniego nawiązania kontaktu z Bogiem i natychmiastowego osiągania pragnień, jest prymat subiektywności indywidualnej nad wszelkimi realnościami, ziemskimi i boskimi. Podmiot poznający determinuje poznawaną realność, a podmiot wierzący kształtuje realność, w którą wierzy. Nie ma np. muzyki bez twórczej interpretacji. Dwa wielkie działy naszej historii, to rozróżnianie i jednoczenie, odróżnianie Boga, chrześcijaństwa i Kościoła, by dostrzegać ostateczną jedność, odróżniać obiektywne pośrednictwa łaski i subiektywność człowieka, aby dostrzegać jedność. Bóg jest realny jako substancja i jako podmiot, człowiek akceptuje rzeczywistość i czyni siebie w wolności, chrześcijanin realizuje swoje człowieczeństwo jako dar Boży przyjęty i odwzajemniony\textsuperscript{21}. Obywatele Zachodu doszli do tego, czym są, ponieważ zrozumieli siebie w obliczu Boga jako stworzenia, na obraz Boży, jako Jego synowie. Najważniejszym światłem jest początek Księgi Rodzaju i początek Ewangelii św. Jana, które opowiadają (narracja) o wcieleniu Słowa i odkupieniu ludzkości. Stworzenie i wcielenie, grzech i odkupienie są czterema filarami antropologii personalnej i społecznej, rozwiniętej w świadomości Zachodu. Naśladowanie Boga Ojca poprzez naśladowanie Jezusa Chrystusa jest niezbędnym fundamentem wszelkich programów moralnych. Nie istnieje etyka bez metafizyki. Nie ma świadectwa męczeństwa, bez wiary w realność Boga. Świadectwo męczeństwa Szczepana byłoby puste bez oglądania i wyznawania Jezusa zmartwychwstałego, zasiadającego po prawicy Ojca. Chrystus poucza już
\textsuperscript{19} Tamże, s. 128.
\textsuperscript{20} Tamże, s. 129.
\textsuperscript{21} Tamże, s. 146.
w wydarzeniu Wcielenia (kenoza), jak i przykładem całego swego życia w ciele
śmiertelnym, że godność człowieka nie polega na wywyższaniu się, lecz na uni-
żeniu. Kto utraci swe życie dla Chrystusa, ten je zyska\textsuperscript{22}.
Czasy II Soboru Watykańskiego charakteryzują się wieloaspektowymi prze-
mianami kulturowo-społecznymi. Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte charakte-
ryzowały się wybuchającym kultem nowoczesności. Tworzono „nowy wspaniały
świat” według utopii wymyślonych przez intelektualistów. Później, w latach
osiemdziesiątych, wiele utopii straciło znaczenie, między innymi sztucznie
podsycany entuzjazm Teologii Wyzwolenia. Istotnym punktem przełomowym
był upadek państw komunistycznych w Europie Środkowej. Ujawniały się jed-
nak nowe utopie, takie jak „postkomunizm” a przede wszystkim „New Age”.
W cywilizacji europejsko-atlantyckiej narasta poczucie egzystencjalnej pustki,
bezsensu, nihilizmu. Zamiast spodziewanej deifikacji człowieka, następuje jego
degradacja egzystencjalna i pustka ideowa\textsuperscript{23}.
Lata sześćdziesiąte w teologii europejskiej upłynęły pod znakiem poszuki-
wania pozytywnego znaczenia procesu sekularyzacji, jako zdrowego objawu
autonomii rzeczywistości ziemskich\textsuperscript{24}. Realia europejskie nakazały jednak pod-
chodzić do tego zjawiska bardziej ostrożnie. Można przyjąć jako pozytywny
proces oczyszczenia życia Kościoła z przesadnej sakralizacji każdego elementu
codzienności. Okazuje się jednak, że Kościół w Europie dramatycznie kurczy się
ilościowo i spychany jest na margines społeczeństwa, które zamiast słusznej au-
tonomii sfery ziemskiej staje się całkowicie laickie. Sekularyzacja słuszna często
pozostaje tylko papierową teorią, a w rzeczywistości następuje atak sekularyzmu\textsuperscript{25}.
Nastąpiło specyficzne przyspieszenie historii, jakby teoria względności zaczęła
wpływać również na życie poszczególnych ludzi i całej ludzkości. Coraz bardziej
liczy się nie to, co prawdziwe i szlachetne, lecz to, co pożyteczne, co może być
bezpośrednio wykorzystane, funkcjonalne. Zanika przy tym odczucie sensu war-
tości odwiecznych. Do tego dochodzi fakt, że nie wszędzie na świecie komunizm
państwowy został obalony, a tam gdzie oficjalnie już go nie ma, kultura duchowa,
a zwłaszcza kultura chrześcijańska, niszczona jest przez komunizm ukryty, zaka-
muflowany w różnego rodzaju instytucjach i poczynaniach politycznych, a przede
wszystkim komunizm lęgnący się i rozwijający w umysłach i sercach ludzi, jak
podstępnie rozwijająca się epidemia, która w każdej chwili może się ujawnić w ja-
kiejś formie zewnętrznej, starej lub nowej. Do myśli współczesnych humanistów
\textsuperscript{22} Tamże, s. 147.
\textsuperscript{23} J.A. García, \textit{Impactos de la cultura actual a la vida religiosa como sacramento y profecía del Reino de Dios}, „Confer” 27(1988), nr 4, s. 613, cyt. za: P. Liszka, \textit{Charyzmatyczna moc życia zakonnego}, Wrocław 1996, s. 18.
\textsuperscript{24} M. Midali, \textit{La teologia della vita consacrata dal Vaticano II a oggi} (Dalle giornate di studio del UMCG-Roma, Novembre 1991), „Vita Consacrata” 28(1992), nr 4, s. 316.
\textsuperscript{25} E. Delaney, \textit{Teología de la vida religiosa en América Latina (actualidad)}, „Vida Religiosa” 42(1977), s. 113; cyt. za: P. Liszka, \textit{Charyzmatyczna moc…}, s. 20.
wszedł wirus zagłady, od neoplatonizmu renesansowej szkoły Ficina, do humanistów marksistowskich, którzy uczynili z człowieka zwierzę\textsuperscript{26}.
W powszechnej świadomości coraz wyraźniej kształtowany jest nowy obraz Kościoła. Kościół Chrystusowy ma przed sobą nie tylko nowe realia świata, lecz również nowe wyobrażenia ludzi tego świata o Kościele. (Por. KK 13). Zmienia się odpowiednio do tego świadomość chrześcijan, którzy odczuwają i rozumieją potrzebę współpracy z ludźmi innych religii, ateistami, komunistami, itp. Dokonuje się proces rozjaśniania i otwierania na kulturowy pluralizm\textsuperscript{27}. W tym kontekście Jan Paweł II zwraca uwagę na potrzebę wysiłku umysłowego, mającego na celu zrozumienie sytuacji, pogłębianie swojej wiary i poszukiwanie sposobu skutecznego głoszenia Ewangelii. Przykładem kontynuowania myśli soborowej w jej najgłębszej warstwie są słowa encykliki Jana Pawła II \textit{Dominum et vivificantem} (DV): „Także w zwykłych warunkach społecznych chrześcijanie, jako świadkowie prawdziwej godności człowieka, posłuszni Duchowi Świętemu, współdziałając z innymi braćmi w realizacji i dowartościowaniu tego wszystkiego, co we współczesnym postępie cywilizacji, kultury, nauki, techniki i innych dziedzin ludzkiej myśli i działalności jest dobre, szlachetne i piękne, przyczyniają się do wielorakiej „odnowy oblicza ziemi” […]. W ten sposób potwierdzają oni jeszcze bardziej wielkość człowieka, stworzonego na obraz i podobieństwo Boże, wielkość, która staje się jaśniejsza w tajemnicy Wcielenia Syna Bożego. […]. Gdy przybliża się zakończenie drugiego tysiąclecia, które ma przypomnieć wszystkim i jakby uobecnić na nowo przyjście Słowa w „pełni czasów”, Kościół ponownie usiłuje wejść w samą istotę swojej Bosko-ludzkiej konstytucji, oraz tego posłannictwa, które pozwala mu uczestniczyć w mesjańskiej misji samego Chrystusa – jak to ukazał w swej zawsze aktualnej nauce, Sobór Watykański II” (DV 60).
4. KOŚCIÓŁ W NOWYCH UWARUNKOWANIACH PO II SOBORZE WATYKAŃSKIM
Sobór Watykański II rozwijał w zasadzie tajemnicę Kościoła, który jest kierowany i ożywiany przez Boga Trójjednego w realiach tego świata. Kierował swoje słowa „nie tylko do samych synów Kościoła i wszystkich, którzy wzywają imienia Chrystusa, ale do wszystkich ludzi; pragnie on wszystkim wyjaśnić, w jaki sposób pojmuję obecność oraz działalność Kościoła w dzisiejszym świecie” (KDK 2). Dziś zjawiskiem najbardziej niepokojącym jest obojętność, spleciona z ignorancją. Dlatego trzeba przekazywać informacje o chrześcijaństwie wszystkim, aby wiedzieli, z kim mają naprawdę do czynienia, co odrzucają, przeciwko komu walczą.
\textsuperscript{26} J. Fueyo, \textit{La vuelta…}, s. 318.
\textsuperscript{27} P. Liszka, \textit{Charyzmatyczna moc…}, s. 43.
G. Chantraine zwraca uwagę na to, że ignorancja religijna, która szerzy się obecnie w Europie, jest zjawiskiem nowym. Dziś miejsce wrogości zastępuje obojętność. Wiara jeżeli istnieje, jest spłaszczona. Pociąga to za sobą zanik poczucia sensu człowieczeństwa\(^{28}\).
Dzisiaj Kościół musi przeżyć nowe narodzenie. Przypomina o tym Jan Paweł II: „Sobór Watykański II mówi o narodzinach Kościoła w dniu Pięćdziesiątnicy. Wydarzenie Zielonych Świąt stanowi definitive ujawnienie tego, co dokonało się w tymże samym Wieczerniku już w niedzielę wielkanocną. […]. Ale wy też świadczycie, bo jesteście ze Mną od początku” (J 15,26n.)” (DV 25). Papież nawiązał do tekstów soborowych, przypominając nakaz rozwoju teologii, wskazując na Ducha Świętego, jako ostatecznego twórcę wszelkiego rozwoju i wszelkiej odnowy. „Teksty z soborowej Konstytucji *Lumen Gentium* mówią o tym, jak rozpoczął się – wraz z przyjściem Ducha Świętego – czas Kościoła. Równocześnie świadczą one o tym, że ten czas, czas Kościoła – trwa. Trwa po-przez stulecia i pokolenia. W naszym wieku, kiedy ludzkość przybliżyła się do kresu drugiego tysiąclecia po Chrystusie, ów czas Kościoła wyraził się w sposób szczególny właśnie poprzez Sobór Watykański II jako sobór naszego stulecia. Wiadomo, że był to sobór w szczególnej mierze „eklejzologiczny”: sobór na temat Kościoła. Równocześnie zaś jego nauczanie jest gruntownie „pneumatologiczne”; przeniknięte prawdą o Duchu Świętym jako duszy Kościoła. Można powiedzieć, że w swoim bogatym nauczaniu zawarł Sobór Watykański II to wszystko i to właśnie, co „Duch mówi do Kościołów” (por. Ap 2,29; 3,6.; 13,22) na obecnym etapie historii zbawienia” (DV 26).
Duch Święty, którego mocą zrodził się Kościół sprawia, że ciągle rodzi się on na nowo, ciągle trwa eklejzogeneza, jakaś specyficzna *creatio continua*, przetwarzająca ludzi w misterium *Communio* zakorzenionego w Bogu Trójjednym. „Wielokrotnie wskazują na to soborowe dokumenty, mówiąc o powołaniu człowieka do wspólnoty z Bogiem (por. KDK 19, 21, 24), czy o wspólnocie z Bogiem jako zasadniczym celu Chrystusowego posłannictwa (por. DM 3; KO 2)”\(^{29}\). Sobór Watykański II mówiąc o Kościele bardzo chętnie używa określenia *communio*, aby scharakteryzować życie i działanie ochrzczenych. Termin ten oznacza ściśłą jedność wierzących z Chrystusem oraz między sobą. Próbuje on łączyć dwa pojęcia: Mistycznego Ciała Chrystusa oraz ludu Bożego. Według *Vaticanum II* Kościół, to *Communio* w Duchu Świętym. Na pneumatologiczny aspekt Kościoła i jego strukturalną zasadę *communio*-koiwovia wskazuje wyraźnie tekst soborowego Dekretu o Kościołach wschodnich\(^{30}\). Mówiąc o mocy Ducha Świętego
---
\(^{28}\) G. Chantraine, *Niezwykłe dzieła Ducha Świętego*, [w:] *Duch Odnowiciel*, Kolekcja „Communio” Poznań 12(1998), (s. 7–23), s. 13.
\(^{29}\) A. Czaja, *Kościół – sakrament zbawczej komunii dla świata*, „Roczniki Teologiczne” 2(2002), (s. 157–176), s. 160.
\(^{30}\) R. Karwacki, *Od chrystomonizmu ku pneumatologicznej teologii*, „Studia Podlaskie”, 13(1998), nr 1, s. 1–56.
tworzącego i rozwijającego Kościół, Sobór wyzwoił siły, których moc i skutki trudno było przewidzieć. Niemniej jednak ustabilizował i skanalizował dążenia o przeróżnych, spontanicznych ukierunkowaniach. Zachęcając do zaangażowania, jednocześnie wezwał do trzymania się zdrowej tradycji, do skierowania się ku źródłom\textsuperscript{31}.
Sobór Watykański II ujął syntetycznie wszelkie istotne kwestie eklezjalne i nakreślił drogę życia w nowych uwarunkowaniach\textsuperscript{32}. Eklezjologia rozwijająca się dynamicznie w latach posoborowych pogłębiała refleksję nad implikacjami teoretycznymi i praktycznymi dokumentów soborowych. Przedstawiciel teologii latynoamerykańskiej B. Secondin, zwrócił uwagę na specyfikę w czasie Soboru i tuż po Soborze (1968–1973). W tym czasie na pierwszy plan wysunęły się takie zagadnienia, jak: deinstytucjonalizacja, dowartościowanie osoby, nowa antropologia, nowy sens wspólnoty, życie braterskie we wspólnocie, nowa misja Kościoła, nowe rozumienie charyzmatu. W roku 1983, gdy pojawił się nowy Kodeks Prawa Kanonicznego, nastąpił powrót do instytucji, do standaryzacji życia chrześcijańskiego\textsuperscript{33}. Być może najbardziej istotnym dokonaniem II Soboru Watykańskiego było upodmiotowienie laikatu katolickiego obejmujące wszystkie dziedziny życia, od liturgii po kształtowanie katolickiej politologii i prakseologii politycznej. W tym świetle polityka jest jednym z ważnych obowiązków chrześcijan: „Sobór Watykański II stanął na stanowisku, że katolik ma prawo – obowiązek – kształtować życie polityczne w państwie „ratione veritatis”, tzn. ze względu na swoje widzenie prawdy o człowieku i świecie”\textsuperscript{34}. Należy odrzucić skrajności, z jednej strony obojętność wobec świata, a z drugiej sprowadzenie życia chrześcijańskiego wyłącznie do polityki, jak to uczyniła teologia wyzwolenia: „Blędem byłoby osadzenie całego chrześcijaństwa na płaszczyźnie politycznej, jak robi to latynoamerykańska teologia wyzwolenia, socjalizm chrześcijański, amerykanizm ewangeliczny i inne kierunki, które Biblię biorą za podręcznik marksizmu, za manifest gospodarczy i socjalny, a religię za jakieś stowarzyszenie ubezpieczeniowe\textsuperscript{35}.
Tendencje do wyrugowania chrześcijan z życia społecznego przejawia skrajny liberalizm, jako swoiste przeciwstawienie teologii wyzwolenia. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w Ameryce Łacińskiej, gdzie ciągle żywotna jest ideologia marksistowska traktowana jako broń w walce przeciwko liberalizmowi, który
\textsuperscript{31} M. Linscott, \textit{La situazione della religiosa nelle Chiesa a partire dal Concilio Vaticano II}, „Vita Consacrata” 26(1990), nr 4, s. 358–374; cyt. za: P. Liszka, \textit{Charyzmatyczna moc…}, s. 13.
\textsuperscript{32} A. Pardilla, \textit{L’identità teologica della vita religiosa nel primo ventennio postconciliare (Dai lavori della 32a Assemblea dei Superiori Generali)}, „Vita Consacrata” 8–9(1986), s. 654.
\textsuperscript{33} B. Secondin, \textit{Prospettive attuali della teologia della vita consacrata} (Dalle giornate do studio dell’UMCG-Novembre 1991), „Vita Consacrata” 6–7(1992), s. 523; cyt. za P. Liszka, \textit{Charyzmatyczna moc…}, s. 49–50.
\textsuperscript{34} Cz.S. Bartnik, \textit{Kościół jako sakrament świata}, [w:] \textit{Dzieła zebrane}, t. IV, Lublin 1999, s. 43.
\textsuperscript{35} Tamże, s. 44.
przez wielu jest tam uważany za zjawisko, które obecnie zagraża Kościołowi najbardziej. Liberalizm obejmuje nie tylko sferę gospodarczą, lecz również religijną. Miliony ludzi każdego roku opuszczają Kościół katolicki i przechodzi do różnych wyznawń chrześcijańskich, a także do wielorakich grup pseudochrześcijańskich. Sytuację pogarsza fakt, że wielu teologów, zamiast przeciwstawiać się błędom teoretycznym i praktycznym, jeszcze je wzmacnia. Ujawnił się wśród nich swoisty nurt humanizmu liberalno-chrześcijańskiego, który fałszywie zasłania się Soborem i jego wezwaniem do dialogu, choć nie głosi już wcale Dobrej Nowiny o Bogu. Wielu teologów po Soborze Watykańskim II wykazuje oznaki zagubienia, przyjmuje postawę niepewności i bije pokłony przed bożkami starych i nowych ideologii. Wydaje się, że epoka posoborowa nie dostrzegła jeszcze w pełni wielkości programu, który ujawnia całą swą specyfikę dopiero wtedy, gdy się go ujmuje całościowo\(^{36}\). Konieczne jest ciągle odkrywanie nowości Ewangelii, w Duchu Świętym, który ogarnia całość życia jednostki i eklezjalnej społeczności. Nie wystarczy postawa zachwytu nad innością religijną czy kulturową, trzeba odnowy całości życia codziennego, która przeważnie oznacza wytrwały trud, zwyczajność, solidność wiary\(^{37}\).
5. **ODNOWA ŻYCIA KONSEKROWANEGO ODZWIERCIEDLENIEM POSOBOROWEJ ODNOWY KOŚCIOŁA POWSZECHNEGO**
Życie konsekrowane to nie tylko termin techniczny, wprowadzony niedawno do teologii, ale przede wszystkim realne wydarzenie, które trzeba opisać i objąć myślą teologiczną. Sobór Watykański II stanowi w tym względzie wyraźny przełom. Można też powiedzieć niejako odwrotnie, że życie konsekrowane stanowi ognisko soczewki, w której skupiają się wszelkie kwestie i które następnie promieniują na całość życia Kościoła. Dotyczy to zarówno sfery egzystencjalnej, jak i teoretycznej. Podczas Soboru i później dokonała się przemiana w refleksji teologicznej dotyczącej Kościoła w ogólności, a życia zakonnego w szczególności. Widoczne to jest wyraźnie w Konstytucji dogmatycznej o Kościele *Lumen Gentium* oraz w dekrecie o przystosowanej odnowie życia zakonnego *Perfectae caritatis*. Konstytucja dogmatyczna *Lumen Gentium* traktuje Kościół jako lud Boży, jako społeczność odzwierciedlającą tajemnicę Trójcy Świętej i specyficzna wspólnotę określoną terminem *communio*. Ukazano tam, w jaki sposób być chrześcijaninem i osobą zakonną. Życie zakonne zostało dowartościowane jako rzeczywistość w pełni tkwiąca w strukturach i realnej egzystencji Kościoła\(^{38}\).
---
\(^{36}\) H. Urs von Balthasar, *Sobór Ducha Świętego: apostolska wizja Kościoła*, [w:] *Duch Odnowiciel*, Kolekcja „Communio” 12, Poznań 1998, (s. 167–182), s. 180.
\(^{37}\) J.R.G. Murga, *El Dios del amor y de la paz*, Madrid 1991, s. 211.
\(^{38}\) P. Liszka, *Charyzmatyczna moc…*, s. 22.
Odnowa życia konsekrowanego wskazywała na ściśły związek życia Kościoła z dziejami ludzkości. Kościół coraz silniej nawiązywał kontakt ze światem. Również życie konsekrowane potraktowane zostało jako wplecione w społeczność tego świata. Zwłaszcza w drugiej połowie lat siedemdziesiątych akcentowano odnowę historyczną, zwracając uwagę na fakt realnego zanurzenia chrześcijaństwa w środowisko świata\(^{39}\). Lud Boży w sobie samym, czyli z woli Jezusa Chrystusa, jest utworzony przez różne porządki, posługi, uwarunkowania życia, a zwłaszcza stany życia. Istnieje porządek ministerialny, zakonny i świecki. Tworzą one konstytutywną kompozycję Kościoła. Każda odpowiadająca im struktura realizuje świętość na swój własny sposób\(^{40}\). Przemyślenia Soboru pozwoliły utworzyć nowy model teologiczny Kościoła realizującego się w konkretnej sytuacji tego świata. W tym nurcie pojawił się też nowy sposób myślenia i mówienia o życiu konsekrowanym, w tym odpowiednio o życiu zakonnym. Życie konsekrowane jest wyraźnie ukazane jako jeden ze sposobów życia w Kościele i bycia Kościołem\(^{41}\). Dziś istnieje już obfita literatura teologiczna dotycząca istoty Kościoła oraz wiele opracowań uwidaczniających eklezjalność życia konsekrowanego.
Pierwsze lata po Soborze były pod tym względem najbardziej znaczące. Teologia życia konsekrowanego rozwijała się burzliwie, ale w zasadzie nie wykraczała poza tematy sygnalizowane w dokumentach soborowych. Przykładem jest tu fundamentalna kwestia sposobu korzystania instytutu życia konsekrowanego z bogactwa myśli i świadectwa życia założyciela. Sobór Watykański II w dekrecie *Perfectae caritatis* mówi o charyzmacie posiadanym przez założyciela instytutu życia konsekrowanego, ale nie mówi wiele o sposobie jego oddziaływania na założone przez siebie zgromadzenie zakonne, daje tylko ogólne wskazówki dla rozwoju refleksji w tej dziedzinie. *Perfectae caritatis* nawołuje do przystosowanej odnowy życia zakonnego poprzez powrót do ducha Założyciela, nie precyzuje jednak tego, co w konkretnym przypadku jest tylko jego, a co należy do duchowościowego nowego instytutu\(^{42}\). Teksty soborowe stały się inspiracją dla „Kapituł Odnowy” przeprowadzanych tuż po Soborze w Zgromadzeniach zakonnych i do tworzenia odpowiednich dokumentów opisujących charyzmat swego Założyciela. Po II Soborze Watykańskim konstruowano nową, bardziej charyzmatyczną wizję życia konsekrowanego. Pojawiło się wiele nowych określeń technicznych.
---
\(^{39}\) C. Domeño Lerga, *Informe sobre la vida religiosa masculina en España*, „Confer” 3(1978), s. 393; P. Liszka, *Charyzmatyczna moc…*, s. 29.
\(^{40}\) F. Sebastian, *Historia y análisis del capítulo VI de la Constitución „Lumen gentium”*, *VI de la Constitución „Lumen gentium”*, „Teología Espiritual” 10(1966), s. 355–387; P. Liszka, *Charyzmatyczna moc…*, s. 97.
\(^{41}\) X. Pikaza, *Contemplación y vida religiosa. Tres modelos. Mística y compromiso redentor*, „Vida Religiosa” 4(1985), s. 255 n.
\(^{42}\) B. Olivier, *Il carisma della vita religiosa nel Concilio e nei documenti post-conciliari*, „Vita Consacrata” 5(1981), s. 336–338.
Każe z nich powinno mieć dokładnie określoną treść. Nie wolno używać tych określeń w sposób dowolny.
Około roku 1970, w pełnym kryzysie życia zakonnego spowodowanym głębokimi i szybkimi zmianami społeczno kulturowymi, zachodzącymi w świecie i wewnątrz Kościoła, niektórzy teologowie stwierdzili, że teksty soborowe nie wypracowały pełnej teologii życia zakonnego, ale też nie było to ich zadaniem, bo miały zaproponować jedynie linie pracy dla teologów w kontekście Objawienia i doświadczenia chrześcijańskiego. Aż do Synodu biskupów dotyczącego życia zakonnego, który miał miejsce w Rzymie pod koniec roku 1993, zagadnienie to nie posiadało należytego miejsca w świadomości wiernych, a nawet u zakonników. Jako przykład można podać pogląd, który reprezentuje E. Gambari: „Sobór Watykański II [...] zachęca osoby zakonne, by mu się przypatrywały, a tym samy, lepiej go poznały i sprawdzały, czy zachowują jego ducha, zamiary i cele. [...] W nim to, niczym w zwierciadle, mają osoby zakonne przeglądać się i doszukiwać własnej indywidualności czy tożsamości oraz swojego dynamizmu”\(^{43}\). Według niego każdy instytut zakonny otrzymał charyzmat taki sam, jaki miał założyciel. Tymczasem przeczą temu fakty historyczne. Istnieje grupa zgromadzeń zakonnych, które mają inny charyzmat niż założyciel lub nie mają charyzmatu założyciela. Oczywiście jest zatem, że pogłębianie duchowości przez osoby należące do tego typu instytutu życia konsekrowanego nie dokonuje się poprzez odnoszenie do charyzmatu założyciela.
Dziś w polskiej literaturze teologicznej można znaleźć publikacje porządkujące rodzaje charyzmatów życia konsekrowanego oraz załączki typologii założycieli instytutów życia konsekrowanego\(^{44}\). Konieczny jest dalszy trud refleksji opartej na zdobyczach nauk biblijnych oraz na rzetelnej obserwacji realiów życia Kościoła. Tak było zawsze, tak powinno być również w przyszłości\(^{45}\). Zdajemy sobie sprawę ze złożoności sytuacji Kościoła w świecie. Wiemy też, że Kościół sam w sobie jest rzeczywistością złożoną, misteryjną, jako uniwersalny sakrament Jezusa Chrystusa. Warto zwrócić uwagę na dwa komplementarne wymiary eklezyjne: obiektywny i subiektywny. Pierwszy jednoczy wszelkie wartości duchowe i porządkuje w strukturze hierarchicznej, która jest instrumentem łaski ofiarowanej całemu Kościołowi. Drugi subiektywny obejmuje przyjmowanie owoców sakramentów świętych, oraz spełnianie różnorodnych posług w Ciele Chrystusa\(^{46}\).
---
\(^{43}\) E. Gambari, *Życie zakonne po Soborze Watykańskim II*, przeł. i oprac. J.E. Bielecki (*Vita religiosa secondo il Concilio e il nuovo Diritti Canonico*\(^2\), Edizioni Monfortane 1985), Kraków 1998, s. 62.
\(^{44}\) P. Liszka, *Charyzmatyczna moc…*, s. 122.
\(^{45}\) J.C.R. Garcia Paredes, *La vita religiosa nel dinamismo della Chiesa Note sulla teologia fondamentale del carisma della vita religiosa*, „Vita Consacrata” 12(1982), s. 716.
\(^{46}\) V. Codina, *Teología de la vida religiosa*, Madrid 1969, s. 187–193.
6. ODNOWA TEOLOGII
Sobór Watykański II poszukując nowych metod teologicznych popierał też uznawaną przez wieki metodę scholastyczną. S. Wielgus zauważa, że korzenie jej tkwią głęboko w literaturze prawniczej, a konkretnie w samym prawie kanonicznym. Schemat tej metody to jakby odtworzenie procesu sądowego. Na tym jednak nie można poprzerastać, gdyż ujawnia się w niej również prastary pęd człowieka do turniejów, zawodów i pojedynków, które przeniesione zostały do sfery gry intelektualnej, prowadzonej za pomocą słów, w mocy ducha a nie w mocy mięśni\(^{47}\). Wszystko to jest ciągle aktualne i będzie aktualne zawsze. Niemądre jest pozbywanie się tej metody. Dziś człowiek i świat działają według tych samych reguł. W tej sytuacji należy poszukiwać takiej metody w teologii, która potrafi wykorzystać zarówno najnowsze osiągnięcia, jak i bogactwo tradycji, dla budowania wielkiej i bogatej całości. Na taką metodę wskazuje Sobór Watykański II, który konsekwentnie stosując swe zasady, nie zwalcza metody scholastycznej, lecz czerpie z niej to, co ubogacające, twórcze i nieprzemijające.
Tradycja nie oznacza rezygnowania z wysiłków intelektu rwącego się ku przyszłości. Wiek XXI może się w tym względzie sporo nauczyć z doświadczeń przeszłości. Niepotrzebne są ostre reakcje, czy ucieczka w milczenie, gdy pojawiają się takie słowa, jak herezja, modernizm itp. Konieczna jest postawa spokojna, twórcza, otwarta i solidna, do jakiej zachęca Jan Paweł II w encyklice *Fides et Ratio*. „Pod wpływem słusznej skądinąd troski o aktualność refleksji teologicznej i jej przystępność dla współczesnego człowieka, teolodzy skłonni są posługiwać się wyłącznie najnowszymi formulami zaczerpiętymi z żargonu filozoficznego, nie zachowując wobec nich odpowiednio krytycznej postawy, jaką w świetle tradycji należałoby przyjąć” (FR 87). Niesłusznie postąpili teologowie zaniedbując ostrzeżenia Urzędu Nauczycielskiego Kościoła przed modernizmem. Czy naprawdę wybór był tylko między rozwojem teologii drogą wyznaczona przez nurt modernizmu, albo całkowitym zastojem? Trzeba rozwijać teologię wykorzystując inspiracje tego nurtu, ale strzegąc się jego pułapek. Ujął je dobrze ujął D. Castellano, powołując się na znanego filozofa włoskiego, Giovanni Gentile\(^{48}\).
---
\(^{47}\) S. Wielgus, *Badania nad Biblią w starożytności i w średniowieczu*, Lublin 1990, s. 99.
\(^{48}\) Fundamentem modernizmu jest przekonanie, że historia zawiera w sobie absolutną immanentację boską (ukoronowaniem tego jest marksizm). Boskość ukryta w materii rozwija się i ujawnia coraz bardziej, dochodząc do człowieka. Modernizm charakteryzuje się w tym kontekście pięcioma cechami, (pseudo) zasadami: a) zasada subiektywizmu (oznacza koniec starej metafizyki, która, według modernistów, wierzy w możliwość poznania realności na zewnątrz człowieka i jego myśli); b) zasada rozumu immanentnego i dlatego wolnego (który prowadzi świadomość do prymatu absolutnego, tak jak to rozumie protestantyzm i sekularyzm, czyli naturalizm); c) zasada religii jako konieczności immanentnej zadowalającej się intelektualnym wyobrażeniem obiektu, który odnajdywany jest w ludzkim duchu (filozofia byłaby sposobem tworzenia Boga, a przynajmniej Jego wyobrażenia, obrazu); d) zasada prawdy jako zgodności wytworzonego obrazu z duchem ludzkim.
Fundamentalnie, modernizm jest doktryną filozoficzną, którą wyznacza a) agnostycyzm, teoria przyjmująca, że człowiek nie może dojść do poznania realności i dlatego powinien zatrzymać się na poznawaniu zjawisk; b) immanencja życiowa, czyli pogląd utożsamiający prawdę z realiami życia; życie traktowane jest jako subiektywne doświadczenie, a nie jako droga prowadząca do zrozumienia fundamentalnych zasad; życie codzienne jest samo zasadą prawdy; c) subiektywizm, który wynosi „sąd prywatny” (czyli świadomość indywidualna) ponad wyrażenia wolnego rozumu, czy też ponad samoświadomość własnej immanentnej boskości (jak to opisuje np. Giovanni Gentile)\(^{49}\), prowadząc wyraźnie do ateizmu, powiązanego w pierwszym momencie z panteizmem.
Modernizm teologiczny jest wpleciony w wielki nurt ogarniający nie tylko myśl, lecz również postępowanie ludzi. Z wielką siłą objawił się na przełomie XIX i XX wieku i odżył pod koniec II wojny światowej, z wielu powodów. Najważniejsze z nich to fakt, że liberałowie utożsamiali państwa katolickie z państwami faszystowskimi oraz polityczne i kulturowe zwycięstwo Stanów Zjednoczonych. Amerykanizm głoszący totalną wolność, stał się przeciwstawieniem i jedyną szansą na zwyciężenie faszyzmu i komunizmu. Tak ustawione zasady nowego porządku światowego ze swej istoty prowadziły do likwidacji Kościoła, z innych przyczyn i w innej formie, niż czynił to faszyzm i komunizm. Pius XII bezskutecznie starał się uwiodomić katolików, mówiąc o tym, co kryje się pod przykrywką światowego liberalizmu politycznego, że totalna wolność jest sprzeczna z zasadą dobra wspólnego. Świat wybrał wolność\(^{50}\). Nawet niektórzy teolodowie dali się przekonać, że wolność, sprawiedliwość społeczna i równość głoszone przez liberalów, są doskonale zgodne z Ewangelią. Wydawać by się mogło, że jest tylko jeden wybór, między skrajnym socjalizmem i skrajnym liberalizmem. Dziś teologowie wykazują większe opanowanie. W kontekście aktualnej sytuacji ideologicznej i realnej, widzą potrzebę wytrwałego trudu wglębiania się w misterium Objawienia oraz spokojnego oceniania sytuacji świata\(^{51}\). Według D. Castellano, nawet uczestnicy II Soboru Watykańskiego nie potrafili do końca poznać mechanizmów światowej polityki i ocenić potęgi nowych i odradzających się (starych) nurtów ideologicznych. Wielu z nich nie potrafilo właściwie i realnie ocenić relacji
(jako zauważa encyklika *Pascendi*, prawda utożsamiała się z życiem, z samorealizacją, z samo- określeniem); e) zasada (polityczna) demokracji (rozumiana jako autentyczne samookreślanie swej identyczności historyczno-socjologicznej ludów i/lub jednostek). Zasady te stanowią tezy Modernizmu społecznego. Pius X, w encyklicie *Pascendi*, koncentruje się na pięciu kwestiach politycznych, które były szczególnie aktualne na początku ubiegłego wieku; D. Castellano, *El problema del modernismo social: apuntes para una „lectura” de la experiencia política italiana contemporánea*, przeł. C. García, „Verbo” 423–424(2004), (s. 197–216), s. 199.
\(^{49}\) G. Gentile, *Il Modernisto e l’enciclica Pascendi*, [w:] *Il modernisto e i suoi rapporti fra religijne e filosofia*, Opere, vol. XXXV, Firenze – Sansoni 1962, s. 45.
\(^{50}\) Tamże, s. 205.
\(^{51}\) M. Qualizza, *Il cristianesimo ha fatto fiorire l’Europa*, „La vita cattolica”, Údine, s. LXXX, 30(2002), s. 8.
Kościola we Włoszech do państwa. Wydawać by się mogło, że Kościół w świetle konkordatu z 1929, jest równorzędnym partnerem. Tymczasem układy lateraneńskie Go deprecjonowały. Pozory całkowitej wolności wynikały z zasady nowoczesnej demokracji, że państwem rządzi ta grupa obywateli, która ma największą siłę. W roku 1929 największą siłę mieli katolicy, ale po wielu dziesięcioleciach sytuacja się zmieniła; przewaga od dłuższego czasu nie istnieje. Konkordat uniknął poważnego ustalenia relacji między państwem a Kościołem. Dziś okazuje się, że brak ustaleń oznacza dowolność interpretowania spraw Kościoła przez władze państwowe\(^{52}\). Nowoczesne państwo nie toleruje religii, a jedynie wierzenia, bez ich religijnej, zewnętrznej ekspresji. Tak ustawia kwestię wiary prawo polityczne na całym świecie. Następuje wyraźna konfrontacja, zważyszwszy, że dekret II Soboru Watykańskiego o godności człowieka w świecie współczesnym, *Dignitatis Humanae*, potwierdza tradycyjną doktrynę Kościoła na temat polityki, wyrażoną w encyklice Piusa X *Pascendi*\(^{53}\). Encyklika ta została przyjęta przez posłuszeństwo, ale biernie, bez zrozumienia. Nie zrodził się jakiś potężny ruch intelektualny opozycyjny wobec modernizmu, z obawy, że już sama aktywność intelektualna mogłaby być uznana za modernizm. Wydawało się, że zwalczanie go intelektem byłoby sprzecznością samą w sobie, że modernizm można zwalczać jedynie poprzez ograniczanie intelektu. W taki sposób zahamowano myśl teologiczną. Teologom aktywnym pozostawało jedynie iść ramię w ramię z modernistycznym nurtem. W praktyce encyklika *Pascendi*, wbrew jej zamiarom, wskutek niezrozumienia i wykorzystywania przez ludzi niechętnych rozwojowi teologii, przyczyniła się do wzmocnienia tendencji modernistycznych. Pius XI odczuł potrzebę naprawienia tej sytuacji, co starał się uczynić pisząc encyklikę *Ubi arcano* (23 grudzień 1922). Nowa encyklika skoncentrowała się na zagadnieniach społecznych, potępiła modernizm moralny prawny i społeczny, ale jednocześnie dała do zrozumienia, że kwestie społeczne mają ścisły związek z prawdami wiary\(^{54}\). II Sobór Watykański nie zakończył trudnych problemów teologicznych i społeczno-eklezyjalnych, wskazał natomiast drogę prowadzącą do coraz lepszego rozwiązywania tych problemów.
Wiele lat przed Soborem odczuwana była konieczność przemian eklezjalnych a jednocześnie potrzeba utworzenia całościowego opisu sytuacji, otwierającego nowy etap w życiu Kościoła. Dokonywało się wiele zmian i oczekiwanie jeszcze bardziej znaczących. Okazało się, że po Soborze Kościół stał się wyrozumiały dla wymagań nowego społeczeństwa i demokratycznych przeobrażeń w życiu społeczeństw. Jednakże, wobec trwającego ciągle modernistycznego racjonalizmu i postmodernistycznego sceptycyzmu, Kościół proponuje pielęgnowanie bogactwa tradycji, skierowanej na żywy zmysł Bożej transcendencji.
---
\(^{52}\) D. Castellano, *El problema del modernismo social…*, s. 208.
\(^{53}\) Tamże, s. 201 n.
\(^{54}\) Tamże, s. 203.
Metoda scholastyczna powinna być – według wskazań II Soboru Watykańskiego – uzupełniona metodą analogii wiary. *Analogia wiary* jako termin oficjalny użyty został po raz pierwszy przez Leona XIII, gdy powoływał w roku 1902 Papieską Komisję Biblijną. „Problematyka analogii wiary znalazła dopełnienie na Soborze Watykańskim II, którego zasady w zakresie wykładni Pisma św. (KO 11–14) stanowią przezwyciężenia modernizmu oraz integryzmu. Analogia wiary jako jedna z reguł interpretacji teologicznej pełni rolę przygotowawczą i służebną wobec nadrzędnnej funkcji wiary Kościoła i orzeczeń urzędu nauczycielskiego”\(^{55}\). Metoda analogii wiary ściśle powiązana jest z rozwodem egzegezy biblijnej, z której teologowie po soborze coraz bardziej korzystają. Kierunek badań teologicznych wyznaczany jest dziś nie według zasobu sformułowanych dogmatycznych, lecz przez Pismo św., które decyduje o doborze tematów i sposobie ich prezentacji. Odgrywa też istotną rolę przy rewidowaniu zagadnień teologicznych, które powinny mieć zawsze oparcie w Biblii. Sobór nawiązywał do współpracy egzegetów i teologów, do zespalania swych sił w tym kierunku\(^{56}\). Zalecił teologom, by sięgali również do tekstów Ojców Kościoła. Patrologia, podobnie jak nauki biblijne, wymaga troski o zrozumienie specyfiki myślenia autorów w ich kontekście kulturowym. Konieczne jest zrozumienie pojęć, sposób posługiwania się językiem oraz ogólny sposób myślenia. „Pojęcia są uzależnione od ogólnej mentalności, od atmosfery duchowej i panujących prądów filozoficznych”\(^{57}\).
Oprócz sięgania do tekstów źródłowych (wiara) i posługiwania się rozumem, teolog powinien patrzeć na życie poszczególnych ludzi i całych społeczeństw, w ujęciu aktualnym oraz w rozwoju historycznym. Zarówno rozum jak i wiara potrzebują prawdy nadrzędnnej, ostatecznej, która jest fundamentem i celem dążeń człowieka. Gdy przeanalizujemy ludzkie dzieje, okaże się, że człowiek, zowany od czasów Demokryta *animal rationale*, kroczy przez ten świat umacniając się bardziej różnymi wierzeniami, niż wnioskami rozumowymi. Tak jest również w czasach obecnych. Myśl chrześcijańska posługuje się wiarą i rozumem, stając się przezwyciężyć przeciwności i osiągając rezultat, który nie może być osiągnięty bez odpowiedniej współpracy rozumu i wiary\(^{58}\).
Konieczność metody integralnej potwierdził Jan Paweł II w encyklicie *Fides et Ratio*, zarówno w kontekście połączenia rozumu z wiarą głoszoną na kartach Biblii, jak i w wymiarze diachronicznym, dziejowym: „Podejmując prawie dosłownie nauczanie zawarte w Konstytucji *Dei Filius* Soboru Watykańskiego I i uwzględniając zasady sformułowane przez Sobór Trydencki, Konstytucja *Dei*
---
\(^{55}\) B. Mikołajczak, *Analogia III. W Teologii*, B. *Analogia wiary*, [w:] *Encyklopedia Katolicka*, t. 1, Lublin 1989, (kol. 504–506), kol. 505.
\(^{56}\) P. Leks, *Słowo Twoje jest prawdą. Charyzmat natchnienia biblijnego*, Katowice 1997, s. 67.
\(^{57}\) M. Korczyński, *Teologia kosmiczna w pismach Pseudo Dionizego Areopagity*, Radom 1997, s. 16.
\(^{58}\) A. Lobato, *La Encíclica Fides et Ratio y el futuro de la teología*, „Revista Teologica di Lugano, 1(1999), nr 115–137, s. 118.
verbum Soboru Watykańskiego II uczyniła kolejny krok naprzód, w odwiecznym dążeniu do zrozumienia wiary przez refleksję o Objawieniu w świetle nauczania biblijnego i całej tradycji patrystycznej” (Fides et Ratio 8). Papież wyraźnie ostrzegł tam przed zaniechaniem trudu tworzenia metody integralnej i ograniczenia się tylko do jednej metody, ignorując pozostałe. Stwierdził on: „Nie brak także niebezpiecznych przejawów odwrotu na pozycje fideizmu, który nie uznaje, że wiedza racjonalna oraz refleksja filozoficzna w istotny sposób warunkują rozumienie wiary, a wręcz samą możliwość wiary w Boga. Rozpowszechnionym dziś przejawem tej fideistycznej tendencji jest „biblicyzm”, który chciałby uczynić lekturę Pisma św. i jego egzegezę jedynym miarodajnym punktem odniesienia. Dochodzi do tego, że utożsamia się Słowo Boże wyłącznie z Pismem św., a w ten sposób odmawia wszelkiego znaczenia nauczaniu Kościoła, które Powszechny Sobór Watykański II zdecydowanie potwierdził” (Fides et Ratio 55). W końcu mowa jest o wszelkich naukach, które są przydatne w teologii: „Trzeba też zwrócić uwagę na nieporozumienie, jakie powstało przede wszystkim w odniesieniu do tak zwanych „nauk humanistycznych”. Sobór Watykański II kilkakrotnie potwierdza pozytywną wartość badań naukowych zmierzających do głębszego poznania tajemnicy człowieka” (Fides et Ratio 61). W sumie potwierdzone zostaje polecenie Soboru, by tworzyć teologię integralną, by poszukiwać metody integralnej, całościowej, nie pomijającej niczego, aczkolwiek z zachowaniem słusznej autonomii metod cząstkowych: „pragnę wyrazić tutaj głębokie przekonanie – opierając się na tym, czego nauczali konsekwentnie papieże ostatnich pokoleń i co potwierdził także Sobór Watykański II – że człowiek jest w stanie wypracować jednolitą i organiczną koncepcję poznania. Jest to jedno z zadań, jakie myśl chrześcijańska będzie musiała podejmować w nadchodzącym trzecim tysiącleciu ery chrześcijańskiej. Wycinkowość wiedzy wiąże się z częściową wizją prawdy i prowadzi do fragmentaryzacji sensu, a przez to uniemożliwia współczesnemu człowiekowi osiągnięcie wewnętrznej jedności. Czyż Kościół mógłby pozostać na to obojętny? Sama Ewangelia nakłada na jego Pasterzy zadanie szerzenia wizji mądrościowej i dlatego nie mogą oni uchylić się od tego obowiązku” (Fides et Ratio 85).
Teologia po Soborze Watykańskim II korzysta z najnowszych osiągnięć nauk o człowieku i społeczeństwie, a także nauk przyrodniczych. Teologowie starają się rozumieć terminy stosowane w teologii jak najlepiej, wykorzystując dorobek nauk. Przykładem tego jest termin czas, bardzo często występujący w teologii nie tylko jako jedno z wielu słów, ale jako generator koncepcji, wyobrażeń, modeli myślenia o treściach wiary\(^{59}\). W praktyce nie zawsze jest to realizowane. Dziś modne jest zaangażowanie w świat albo idea radykalnej ucieczki, przede
\(^{59}\) J. Guitton, *Sens czasu ludzkiego*, Warszawa 1986; C.M. Scherover, *The humen Experience of Time The development of its philosophic Meaning*, New York 1975; R. Balandin, *Czas, ziemia, mózg*, Warszawa 1976; E. Levis, B. Richard, H. Messel, *Time and man*, Oxford 1978.
wszystkim ucieczki od nauki w asczetę, przy czym powszechna jest raczej postawa działacza. Zakonnicy zajmujący się nauką traktowani są jako ławka rezerwowych, dla ewentualnego wspomagania zakonników zaangażowanych aktywnie w przeróżne sprawy organizacyjne. Dla utworzenia dzieła umacniającego wiarę przez wieki potrzebny jest pokój wewnętrzny i zewnętrzny trwający długi czas. Kiedyś było wielu zakonników przepisujących książki gęsim piórem. Dziś można używać komputera, dla tworzenia wielkich syntez oraz internetu, aby dotrzeć do ludzi na całym świecie, nawet za murem chińskiego ateizmu.
7. ANTROPOCENTRYZM TEOLOGII POSOBOROWEJ
Teologia współczesna, wracając do źródeł, a przede wszystkim do Pisma św., silnie akcentuje integralność osoby ludzkiej. Nie wystarczy jednak mówić tylko o integralności, gdyż taka postawa jest zbytnim uproszczeniem. Ważne jest opisanie relacji między ciałem, psychiką i duszą, a także odniesienie człowieka do świata i do Boga. Uświadamiają to sobie wszystkie nauki zajmujące się człowiekiem. Przykładowo, powstaje dziś wiele kierunków psychiatrii, przyjmujących założenia religijne, aczkolwiek nie zawsze mamy do czynienia z przyjmowaniem zasad, które niesie w sobie chrześcijaństwo. Kiedyś w obrębie kultury europejskiej widoczne były dwa nurty: religijny-chrześcijański oraz ateistyczny. Obecnie pojawiło się wiele różnych nurtów przyjmujących założenia różnych religii i wierzeń. Kwestia relacji pomiędzy psychiatrią a religią w istotny sposób się skomplikowała. Wśród nich są nurty wywodzące się z pseudo religii, które właściwie ograniczają się do tego, co proponowała psychologia ateistyczna, są nurty negujące czynnik materialny, cielesny i są nurty powiązane z religiami niechrześcijańskimi, takimi jak judaizm oraz islam. Dwie wielkie organizacje: Stowarzyszenie Psychiatrii Spirytualnej (IASP) i ściśle z nim powiązane Rambana Institute for Self-Realization preferują buddyzm i wedantyzm. Ich celem jest integracja wszystkich religii. Ostatecznie kryje się za tym tendencja ateizująca, w pierwszej linii nastawiona na niszczenie Kościoła katolickiego\(^{60}\). Trzeba się zastanowić nad tym, dlaczego w krajach o kulturze chrześcijańskiej nauki humanistyczne chętnie sięgają do różnych religii i wierzeń, a lekceważą bogactwo antropologii chrześcijańskiej? Z pewnością oferta teologiczna powinna być bogata, interesująca, atrakcyjna, aby nauki humanistyczne mogły z niej czerpać chętnie i z należytym pożytkiem.
Mocnym drogowskazem może być w tym względzie antropologia filozoficzna Karola Wojtyły wyrażona w dziele *Osoba i czyn*. Łączy ona aktualne osiągnięcia
---
\(^{60}\) A. Kokoszka, M. Wojnar, L. Bryła, J. Szumański, *Związki psychiatrii i religii pod koniec XX wieku: analiza metateoretyczna*, (artykuł redakcyjny), „Wiadomości Psychiatryczne”, t. 3, nr 4(2000), s. 226.
myśli uniwersalnej ze wskazaniami II Soboru Watykańskiego. Wspaniale pisze o tym Rocco Buttiglione: „Wydaje się, że zamiar napisania Osoby i czynu należy łączyć ze sposobem, w jaki Autor rozumiał historyczne znaczenie Soboru Watykańskiego II, w którym uczestniczył jako biskup. Kościół katolicki, wobec wyzwania nowożytnego subiektywizmu, rozwija na Soborze dyskurs o osobie, sumieniu i wolności, który w pewnym sensie zawarty był w tradycyjnym sformułowaniu jego doktryny. Nowość tego podejścia do tych problemów jest mocno osadzona na tradycyjnym podłożu filozofii bytu. [...] Całe studium Osoba i czyn jest refleksją nad tym osiągnięciem Soboru i nad stosunkiem pomiędzy sumieniem i prawdą. Sobór podjął wysiłek połączenia roszczeń prawdy z roszczeniami wolności człowieka. Aby jednak połączenie to mogło nastąpić, należy skorygować wszystkie te interpretacje Soboru, które widzą w nim poddanie się współczesnemu światu i filozofii świadomości z jej relatywizmem moralnym. Korektę tę podejmuje studium Osoba i czyn poprzez pozytywne rozwinięcie antropologii, która zawarta jest w wypowiedziach soborowych – z całą ich precyzyjną równowagą, nowością i zarazem nienaruszalną wiernością Tradycji”\(^{61}\).
Swoją myśl filozoficzną na temat człowieka, powiązaną z nurtem soborowym, Karol Wojtyła wykorzystywał w refleksji teologicznej jako papież Jan Paweł II. Przykładem jest fragment encykliki Dominum et vivificantem: „Wewnętrzne obcowanie z Bogiem w Duchu Świętym sprawia, że człowiek w nowy sposób pojmuję również siebie samego, swoje człowieczeństwo. Doznaje pełnego urzeczywistnienia ów obraz i podobieństwo Boże, jakim człowiek jest od początku. Ta wewnętrzna prawda bytu ludzkiego musi być stale na nowo odkrywana w świetle Chrystusa, który jest Pierwowzorem obcowania z Bogiem, i w Nim musi być odkrywana także racja tego odnajdywania siebie przez bezinteresowny dar z siebie samego wspólnie z innymi ludźmi [...] Dar i Miłość – to odwieczna moc samootwarcia się Trójjedynego Boga na człowieka i świat w Duchu Świętym. [...] W perspektywie roku dwutysięcznego po narodzeniu Chrystusa chodzi o to, ażeby coraz więcej ludzi umiało „odnajdywać siebie w pełni przez bezinteresowny dar z siebie”, wedle przytoczonego wyrażenia Soboru” (Dominum et vivificantem 59).
Teologowie polscy, idąc za wskazaniami soboru i rozumiejąc głębię myśli „naszego papieża” znajdują się w światowej czołówce rozwoju teologii personalistycznej. Personalizm stanowi istotny składnik twórczości księdza Czesława Stanisława Bartnika, znanego w świecie lubelskiego teologa. Wskazuje on wyraźnie na to, że integralne rozumienie człowieka wymaga dokładnego poznania struktury osoby ludzkiej oraz jej historii indywidualnej i społecznej. „Człowieka należy poznawać i rozumieć poprzez jego genezę, początki i dzieje. Istotną rolę odgrywa tu kształtowanie się nie tylko człowieka jako osoby, ale także i samego pojęcia osoby [...] „człowiek” oznacza różne upostaciowania i stany egzystencjalne:
\(^{61}\) R. Buttiglione, Myśl Karola Wojtyły, przeł. J. Merecki (tytuł oryginału: Il pensero di Karol Wojtyla, Milano 1982), Lublin 1996, s. 190.
człowiek biologiczny (*animal*), człowiek społeczny (*animal sociale*), człowiek polityczny (*dzoon politikon*), człowiek ekonomiczny (*homo oeconomicus*), człowiek jako twórca cywilizacji i kultury (*homo faber et artifex*), człowiek religijny (*homo religiosus*), człowiek idealny (*homo idealis*), człowiek doskonały (*homo perfectus*), człowiek ukształtowany na podstawie ideologii (np. *homo sovieticus*) itp.\(^{62}\).
Wiek XXI oczekuje ubogacenia pojęcia osoby i rozwoju nauk o człowieku. Najbardziej tragicznym błędem wieku poprzedniego jest odizolowanie pojęcia osoby od pojęcia wspólnoty i uczynienie z niej jedynie zasady absolutnej wszelkich pojęć jurydycznych. Osoba jest dotąd przez wielu rozumiana jedynie jako jednostka, jako coś najbardziej intymnego, nieprzekazywalnego w człowieku. Atomizm, indywidualizm jest irracjonalnie doprowadzany do skrajności, co powoduje zanik rozumienia i szacunku wobec osoby. Wskutek skrajnego indywidualizmu zanika świadomość i odczuwanie wzajemnych więzi, co prowadzi do łatwości przeprowadzania aborcji i eutanazji, w których jednostki słabsze są likwidowane przez jednostki silniejsze. Zachodzi więc konieczność przemiany świadomości, konieczność zmiany pojęcia osoby, powiązania jej z pojęciem wspólnoty. Pojęcie osoby bez pojęcia wspólnoty nie istnieje. Trzeba na nowo opracować podstawowe definicje w dziedzinie antropologii. Bez tego mówienie o miłości, które wydaje się być czymś najbardziej „z życia”, jest puste, abstrakcyjne, mętne, nerealne\(^{63}\).
### 8. CHRYSOTCENTRYZM
Teologia II Soboru Watykańskiego jest wybitnie chrystocentryczna. Teologia skoncentrowana ze swej istoty na Bogu Ojcu, kieruje dziś uwagę bardziej na pozostałe dwie Osoby Boskie. Niektórzy teologowie przesadzają, kładąc zbyt wielki nacisk na Osobę Chrystusa albo na Ducha Świętego. Chrystomonizm cechował teologię Karola Bartha. R. Karwacki, powołując się na W. Kaspera i G. Sautera, informuje, że zarzut chrystomonizmu był stawiany przez „niektórych niekatolickich obserwatorów” dokumentom Soboru Watykańskiego II. Czy Sobór, akcentując Osobę Chrystusa, chciał przybliżyć się do nurtu teologii protestanckiej? Jeżeli tak, to trzeba zapytać, dlaczego zarzuty te padały ze strony obserwatorów protestanckich? Bardziej zrozumiałe jest stanowisko strony prawosławnej. W zupełności natomiast trzeba uznać zarzut „daleko idącego braku pneumatologicznego wymiaru eklezjologii soborowej”\(^{64}\). Wydaje się jednak, że już pod koniec XX wieku ów brak został naprawiony.
---
\(^{62}\) Cz.S. Bartnik, *Personalizm*\(^2\), Lublin 2000, s. 43.
\(^{63}\) G. Gironès Guillem, *Del Padre eterno a la madre temporal*, „Anales Valentinos” 49(1999), nr 1–14, s. 4.
\(^{64}\) R. Karwacki, *Od chrystomonizmu ku pneumatologicznej teologii*, „Studia Podlaskie”, 13(1998), nr 1, nr 1–56, s. 1.
Sobór Watykański II rozwinął teologię in persona Christi, która wskazuje na specyficzny charakter posługi kapłańskiej mającej na celu uobecnianie i reprezentowanie Chrystusa przez kapłana podczas sprawowania funkcji liturgicznych, a zwłaszcza Eucharystii. Wyrażenie in persona Ecclesiae nie ogranicza się tylko do osoby kapłana, lecz podkreśla eklezjalny wymiar jego posługi. „Wynika stąd, że kapłan sprawuje eucharystyczną ofiarę in persona Christi, natomiast wierni – in persona Ecclesiae (KK 10)”\(^{65}\).
9. PNEUMATOCENTRYZM
Sobór Watykański II przezwyciężył chrystomonizm i ożywił naukę o Duchu Świętym. Chrystocentryzm monistyczny odrywa nauczanie o Jezusie Chrystusie od nauczania o Duchu Świętym. Skutkiem jest zapominanie o Duchu w teologii i pobożności, a w eklezjologii i w praktyce życia kościołnego „podporządkowanie Ducha Świętego Chrystusowi. To z kolei sprawia, wyrzucenie „profetyzmu pneumatologicznego” i pozostawienie jedynie „sakramentalizmu chrystologicznego”\(^{66}\). Pneumatologia ma wartość nie tylko sama w sobie, poprzez pogłębianie wiedzy o misterium trzeciej Osoby Boskiej, lecz również z tego powodu, że przesnika wszelkie inne traktaty teologiczne i podnosi poziom teologii jako całości. Oprócz tego uczy pokory, która jest początkiem modlitwy. Wierne, pozbawione pychy życia i uzurpacji rozumu trwanie przy Tajemnicy staje się dokszologią. Oto cel integralnie uprawianej teologii\(^{67}\). Konieczność postawy pokory można dostrzec w kontekście polemiki toczącej się przez wiele wieków wokół kwestii pochodzenia Ducha Świętego, znanej jako spór o Filioque. Dziś polemika została zastąpiona mrówczym trudem poszukiwania prawdy i dążenia do ujęcia integralnego, całościowego. Nadszedł wreszcie czas konstruktywnej twórczości, korzystającej równoprawnie z dwu ujęć: zachodniego i wschodniego. Jeden z najbardziej wybitnych teologów zachodnioeuropejskich, Bernard Sesboüe mówiąc o tej dyskusji formuluje postulat, aby każda tradycja mogła zachować swój schemat myślenia, rezygnując tylko z wypowiedzi wykluczających schemat drugi. Zachęca też do „zbierania właściwego znaczenia formuł, aby móc zaproponować rozwiązanie, które w największym możliwym stopniu respektowałoby jej (czyli Filioque) wymagania”\(^{68}\). Ogół teologów katolickich zdaje sobie już sprawę z tego, że pneumatologia stanowi integralną część teologii, która zawsze jest trynitarna.
---
\(^{65}\) A. Sikorski, W. Wołyniec, In persona Christi, [w:] Encyklopedia Katolicka, t. 7, red. S. Wielgus, Lublin 1997, kol. 263–264.
\(^{66}\) J. Szymik, Filioque i dia tou Hyiou u progu trzeciego tysiąclecia, [w:] Duch Odnowiciel, Kolekcja „Communio” 12, Poznań 1998, nr 83–100, s. 92.
\(^{67}\) Tamże, s. 99.
\(^{68}\) B. Sesboüe, J. Woliński, Historia Dogmatów, t. 1, Bóg Zbawienia, Kraków 1999, s. 300; cyt. za P. Liszka, Duch Święty, który od Ojca i (Syna) pochodzi, Wrocław 2000, s. 7.
Należy śmielej sięgać do tego dziedzictwa, jakie w dziedzinie teologii pozostawili Ojcowie Kościoła, zgodnie z życzeniem i praktyką II Soboru Watykańskiego\(^{69}\).
**10. TRYNITARNOŚĆ TEOLOGII POSOBOROWEJ**
Jesteśmy Kościołem Trójcy Świętej. Sobór Watykański II uświadomił nam, że Kościół to ludzie. My jesteśmy Kościołem, ale nie sami, lecz z Jezusem Chrystusem, a właściwie z całą Trójcą Świętą. Misteryjna rzeczywistość Kościoła jest dostępna tylko wtedy, gdy dostrzegane jest jego zakorzenienie w Ojcu, Synu i Duchu Świętym. Przez chrzest człowiek zostaje wszczepiony w Paschę, czyli w śmierć i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa, a to oznacza, że zostaje wszczepiony w misterium życia Trójcy Świętej. Człowiek staje się osobą wchodząc w głębię powiązań z Trójcą\(^{70}\). W szczegółowy sposób życie konsekrowane jest drogą przemiany człowieka poprzez pogłębianie relacji z Osobami Trójcy Świętej\(^{71}\). Z całą pewnością teologia XXI wieku powinna przeprowadzić własną krytykę różnych nurtów myśli humanistycznej w oparciu o teologiczną „koncentrację antropologiczną” wynikającą z prawdy o stworzeniu człowieka na obraz i podobieństwo Boga w Trójcy Jedynego. Antropologia teologiczna musi być koniecznie powiązana ściśle z tajemnicą Trójcy Świętej\(^{72}\). Należy oczekiwać, że wiek XXI rozwinię trynitolgię, że cała teologia będzie odpowiednio trynitarne.
W tradycyjnej trynitolgiii, za św. Augustynem, wykorzystywana jest metoda analogii, odnosząca się do wnętrza osoby ludzkiej lub do struktury społecznej (np. rodzina, ojciec rodziny). Wydaje się jednak, że trzeba postąpić odwrotnie, trzeba wyjść od struktury wewnątrztrynitarnej na podstawie informacji Objawienia, a następnie pogłębiać wiedzę o człowieku i społeczeństwie (np. rodzinie, o roli ojca rodziny, itp.). Pomimo przewagi tzw. teologii odgórnej, tego rodzaju refleksja jest jeszcze w stanie zalążkowym. Rozwój pneumatologii, możliwy dzięki wprowadzeniu bogactwa myśli wschodniej, z pewnością pozwoli lepiej rozwinać katolicką trynitolgię, a w konsekwencji lepiej ukazać związek świata, ludzkości i Kościoła z Trójca Świętą\(^{73}\). „Rozwój teologii biblijnej i patrystycznej, który w ostatnich latach był szczególnie widoczny, powinien dostarczyć nowych
---
\(^{69}\) R. Karwacki, *Od chrystomonizmu…*, s. 56.
\(^{70}\) V.M. Pedrosa, *Categésis trinitaria*, [w:] X. Pikaza, O. de M., N. Silanes, O.SS.T.(red.), *El Dios Cristiano. Diccionario teológico*, Salamanca 1992, (s. 222–244), s. 234.
\(^{71}\) Adhortacja Apostolska *Vita consacrata* ujmuje syntetycznie trynitoligiczna myśl IX Posiedzenia Ogólnego Zwyczajnego Synodu Biskupów z października 1994 roku; Por. N. Silanes, *Dimensión teológico-trinitaria de la Exhortación Apostólica. „Vita Consacrata”, „Confer”* 136(1996), (s. 587–609), s. 589.
\(^{72}\) F. Elizondo, *La antropología teológica y el pensar actual sobre lo humano. El interés actual de la antropología*, „Revista Española de Teología” 53(1993), nr 209–240, s. 217.
\(^{73}\) P. Liszka, *Duch Święty…*, s. 87.
informacji i możliwości metodologicznych, które pozwolą nie tylko na precyzyjne odczytanie starożytnych i średniowiecznych tekstów, lecz przyczynią się skutecznie do prac nad tworzeniem wielkiej, integralnej pneumatologii ekumenicznej. Ważnym zadaniem pneumatologii początków trzeciego tysiąclecia jest zbadanie pola semantycznego greckiego terminu *ekpóreusis*, najpierw w jego istotnym znaczeniu, w odniesieniu do Ojca, a następnie w jego znaczeniu drugorzędnym, którego jednak nie można pominąć milczeniem, w odniesieniu do Syna\(^{74}\).
11. MARIOLOGIA OGNISKIEM SOCZEWKI SKUPIJĄCYM OGÓŁ ZAGADNIEŃ TEOLOGICZNYCH
Rola Błogosławionej Dziewicy wyjaśniona została w tekstach soborowych w kontekście tajemnicy Słowa Wcielonego i Ciała Mistycznego. Mariologia chrystotypiczna została ubogacona mariologią eklezjotypiczną (Por. KK 54). Konstytucja dogmatyczna o Kościele nazywa Maryję Córką Syjonu (KK 55), pierwszy raz w dokumentach Kościoła została nazywana tym bardzo biblijnym pełnym treści imieniem. Głęboką refleksję nad tajemnicą Maryi Córki Syjonu przeprowadził lubelski biblista, Józef Kudasiewicz\(^{75}\). Po soborze Paweł VI poprzez adhortację *Marialis Cultus* (2 II 1974 r.) uporządkował dotychczasową teologię maryjną i pobudził do dalszego jej rozwoju. Papież przypomniał zaakcentowaną mocno przez Sobór Watykański II prawdę, że „gdy Matka czci doznaje, to poznaże się, kocha i wielbi w sposób należyty i zachowuje się przykazania Syna” (KK 66), podkreślając, iż kult Najświętszej Dziewicy „staje się drogą do Chrystusa”, który jest „Bogiem i Panem, Zbawicielem i Jedynym Pośrednikiem” (MC 32)\(^{76}\). Zdaniem Jana Pawła II, z tekstu Ewangelii widać, iż chodzi tu o „pośrednictwo macierzyńskie”, przejawiające się konkretnie „w trosce Maryi o ludzi, w wychodzeniu im naprzeciw w szerokiej skali ich potrzeb i niedostatków” (RM 21)\(^{77}\). Jan Paweł II w encyklicie *Redemptoris Mater* (1987), nazywa posługę Maryi „pośrednictwem w Chrystusie” (nr 38), „uczestnictwem w tym jedynym źródle, którym jest pośrednictwo samego Chrystusa”\(^{78}\).
Relacja Maryi z Trójcą Świętą stanowi klasyczny temat służący pogłębianiu znajomości misterium Jezusa. Stąd z kolei dokonuje się głębsze zrozumienie u Maryi macierzyństwa Bożego. Właśnie jako *Theotokos* jest włączona w misterium
---
\(^{74}\) Tamże, s. 94.
\(^{75}\) J. Kudasiewicz, *Matka Odkupiciela*, Kielce 1996, s. 46.
\(^{76}\) *Matka Odkupiciela. Komentarz do encykliki Redemptoris Mater*, red. S. Grzybek, Kraków 1988, s. 129.
\(^{77}\) Tamże, s. 130.
\(^{78}\) F. Courth, P. Neuner, *Podręcznik Teologii Dogmatycznej. Mariologia Eklezjologia*, Kraków 1999, s. 189.
Trójcy Świętej\textsuperscript{79}. Relacja ta wymaga jeszcze dalszej teologicznych refleksji. Postać Maryi staje się lepiej zrozumiałą w kontekście rozwijającej się po Soborze Watykańskim II pneumatologii. Jest ona swoistym objawieniem cech personalnych posiadanych przez Ducha Świętego: głębia duchowa, stwórcza moc życia, wspólnotowość, pośredniczenie, dialogiczność, środowisko spotkania. W ten sposób staje się wzorem dla wszystkich, nie tylko dla kobiet, lecz również dla mężczyzn. Na ten temat wiele pisali L. Boff i X. Pikaza\textsuperscript{80}.
12. NOWA EWANGELIZACJA
Misja Kościoła rozumiana jest zazwyczaj w wymiarze antropologicznym: zbawienie człowieka, przede wszystkim w aspekcie negatywnym, jako uchronienie przez potępieniem. Niewiele mówiono dotychczas o Trójcy Świętej, która jest źródłem misji. Źródłem wszystkiego jest Ojciec, od którego pochodzą Syn Boży i Duch Święty, którzy spełniają swoją misję zbawczą w świecie, przyciągając ludzi i cały świat do siebie. Mówienie, że nie można poznać istoty Boga prowadzi do tego, że brakuje punktu odniesienia, ostatecznego fundamentu dla mówienia o działaniu Osób Bożych w świecie. Pozostaje tylko mówienie o samych ludziach. Teologia została sprowadzona do eklezjologii, a nawet tylko do socjologii; teologia znika, a w jej miejsce pojawia się socjologia, psychologia, czy filologia. Sobór Watykański II, a później encyklika Jana Pawła II \textit{Redemptoris Missio} koncentrują się na rdzeniu Misterium, i misję rozumieją przede wszystkim jako działanie Osób Bożych, a stąd dopiero przechodzą do działań ludzi, którzy o tyle realizują misję, o ile są wszczepieni w Boga Trójjedynego i spełniają Boże polecenia. Wszelkie zbawcze działanie ludzi ma wymiar trynitarny\textsuperscript{81}. W tym kontekście jawi się konieczność Kościoła. Misję przekazaną przez Boga-Osobę może realizować jednostka ludzka. Misję Trzech Osób w pełni może realizować tylko wspólnota, społeczność, która ma strukturę analogiczną do struktury Trójcy Świętej. Kościół jako misterium (mysterion), jako sakrament, uobecnia w sobie misję trynitarną, a raczej Bóg Trójjedyny kształtuje Kościół trynitarnie i tak też się nim posługuje, kształtując w ten sposób jego misję. Źródłem dla refleksji w tym kierunku jest Pismo św., liturgia i dotychczasowa tradycja teologiczna\textsuperscript{82}.
Nie poddajemy się naciskowi filozofii Heideggera, który więzi człowieka w okowach czasu, skazując go na całkowitą realizację swego bytu jedynie w czasie. Człowiek współczesny sympatyzuje natomiast z ujęciem neoplatońskim, w którym
\textsuperscript{79} M. Navarro Puerto, \textit{María}, [w:] \textit{Diccionario Teológico. El Dios cristiano}, red. X. Pikaza, N. Silanes, Salamanca 1992, nr 853–863, s. 855.
\textsuperscript{80} Tamże, s. 857.
\textsuperscript{81} N. Silanes, \textit{Misión, misiones}, [w:] \textit{Diccionario Teológico…}, Salamanca 1992, (s. 879–890), s. 879.
\textsuperscript{82} Tamże, s. 880.
intellectus est supra tempus. Człowiek przełomu tysiącleci, pełen lęków, tęskni do przeswycieżenia starego wieku, aby wkroczyć w wiek nowy. Chrześcijanin, wiedząc o tym, że jest stworzony z prochu ziemi, ale jest nie tylko ciałem, lecz również duchem, podejmuje wysiłek zmierzenia czasu kosmicznego chcąc być architektem czasu chrześcijańskiego. Pragnie swoim duchem, owym augustyńskim distensio animi, zjednoczyć trzy momenty czasowości. Nie ma beznadziejnych odwiecznych powrotów, lecz przemiana czasu w wieczność. Żyjemy już w pełni czasów i oczekujemy momentu końcowego dziejów rozpoczętych w akcie stworzenia. Początek należy tylko do Boga. Natomiast proces rozwoju dwóch splatających się ze sobą historii, czyli zbawczej działalności Boga i ludzkiej wolności, zależy od współpracy człowieka z Bogiem. Bóg przekazał człowiekowi źródłowy projekt, który chrześcijanin powinien realizować, projektując swoją przyszłość w Chrystusie. W ten sposób przyszłość nie nadchodzi jako niedające się przewidzieć fatum, lecz tworzona jest dzień po dniu poprzez łaskę i czyny człowieka. W ten sposób przyszłość budowana jest na sposób duchowy. Budowanie jej rozpoczyna się od końca, w oparciu o codzienność, w procesie nieustannej transcendencji. Każda chwila odnosi się do końcowej pełni, tworząc nieustanne napięcie eschatologiczne\(^{83}\).
Encyklika papieża Jana Pawła II *Fides et Ratio* włożona jest w perspektywę struktury chrześcijańskiej przyszłości. Podpisana została 14 września 1998, w końcówce drugiego tysiąclecia. Stanowi ona projekt kulturowy, obejmujący sobą projekty poszczególnych chrześcijan. Człowiek nie jest tylko pod-miotem, sub-jectum, ani też tylko przed-miotem, ob-jectum, lecz jest jednocześnie projektem, pro-jectum. W tym wymiarze człowiek jest bytem, który nadchodzi, który czyni siebie podczas wędrówki do wyznaczonego celu, który jest nie tylko jej zakończeniem, lecz treścią życia, czymś ze wszech miar upragnionym i umiłowanym. Projekt człowieka związany jest z najgłębszą prawdą o człowieku, który ciągle zachowuje swą tożsamość, ale w pełni tworzy ją tylko w rociągłości czasowej, obejmując całą historię jego życia. Prawda o człowieku odczytywana być może we współpracy rozumu i wiary. Jan Paweł II zachęca do tego, aby chrześcijanie byli architektami człowieczego projektu na trzecie tysiąclecie, poprzez używanie rozumu i wiary, poprzez filozofię i teologię, w autentycznej współpracy. Wraz z ukazaniem się Encykliki *Fides et Ratio* rozpoczęło się trzecie tysiąclecie. Dokument ten można porównać z analogicznym dokumentem Leona XIII, ogłoszonym na końcu wieku XIX. Obaj papieże wskazują na św. Tomasza z Akwinu jako ideał filozofa i teologa chrześcijańskiego, który był wszczępiony w tradycję i ofiarował w swych dziełach nieustanną nowość. W jego dziełach i w dokumentach obu papieży jest pamięć przeszłości, świadomość ograniczeń teraźniejszości i optymistyczny projekt przyszłości. Jest to projekt dla ludzi pragnących być zdobywcami prawdy w mocy Bożej łaski\(^{84}\).
---
\(^{83}\) A. Lobato, *La Encíclica Fides et Ratio…*, s. 115.
\(^{84}\) Tamże, s. 116.
Ewangelizacja nie może zatrzymać się u progu istoty chrześcijaństwa. Życie chrześcijan powinno być kształtowane przez Prawdę, nie tyle przez prawdę o Bogu, co raczej przez Tego, który jest Prawdą, przez Jezusa Chrystusa, przez Boga Trójjedynego. Kerygma nie może być jedynie paschalna, lecz paschalnotrynitarna. Tym bardziej katecheza, która idzie dalej niż kerygma.
ZAKOŃCZENIE
Teologia trzeciego tysiąclecia powinna podejmować zagadnienia związane z treścią wiary i odpowiadać na pytania formułowane nie tylko przez chrześcijan, lecz również przez ludzi różnych wyznań i różnych religii. Takie zawsze było zadanie teologii i takie pozostanie, w nowych uwarunkowaniach. Wskazania II Soboru Watykańskiego zostały uwzględnione, ale chyba jeszcze nie w pełni. Nadal traktaty teologii dogmatycznej, wykładane w kościelnych uczelniach, są zbyt mało powiązane z innymi traktatami. Trudno uwzględnić wszystkie aspekty, wszystkie płaszczyzny w każdym wykładzie, w każdym podręczniku. Trzeba to czynić w odpowiedni sposób, aby zachować specyfikę danego zagadnienia i nie mówić za każdym razem o wszystkim. Dziś jednak znajdujemy się pod tym względem w istotnie lepszej sytuacji. Nowe środki techniczne umożliwiają gromadzenie większej ilości materiału badawczego i konstruowanie struktur, w których może się splatać bardzo wiele płaszczyzn i wątków. To też jest nowe uwarunkowanie kulturowe, sprzyjające rozwojowi myśli i bardziej złożonemu porządkowaniu jej. Każde zagadnienie, każda dziedzina mogą być ukazane w pełnej sieci relacji z innymi zagadnieniami i dziedzinami. Rozwój teologii jest konieczny i możliwy.
CAMINOS DE DESARROLLO DE LA TEOLÓGIA DESPUÉS DEL CONCILIO VATICANO II EN EL CONTEXTO DE LAS NUEVAS CIRCUNSTANCIAS RELIGIOSAS Y CULTURALES
Resumen
El desarrollo de la teología después del Concilio Vaticano II depende de varios acontecimientos culturales y religiosos. Los cambios eclesiales coinciden con los sociales. Desde la perspectiva de los cuarenta años de la clausura del Concilio podemos observar los cambios ocurridos y, al mismo tiempo, esperar los que van a venir. La teología, dependiendo de la cultura, intenta responder a las preguntas formuladas por la sociedad moderna. El desarrollo de las ciencias teológicas puede y debe influir en el modo de pensar del hombre moderno.
AKTUALNOŚĆ SOBOROWEJ NAUKI O KOŚCIELE
Nawet pobieżna analiza funkcjonowania Kościoła dziś, jego codziennego życia, bycia w świecie i wobec świata, odsłania ciągły brak dostatecznej znajomości soborowej doktryny i jej pogłębionej recepcji. Dlatego magisterium Kościoła w ostatnich latach coraz mocniej apeluje o ponowne odkrycie i rzetelną recepcję wielkiego bogactwa treści wypracowanych przez ojców *Vaticanum II*.
Jan Paweł II napisał w liście apostolskim *Novo millennio ineunte* (57): „W miarę upływu lat teksty soborowe nie tracą wartości ani blasku. Konieczne jest, aby były należycie odczytywane, poznawane i przyswajane jako miarodajne i normatywne teksty Magisterium, należące do Tradycji Kościoła. Dzisiaj, po zakończeniu jubileuszu, szczególnie mocno odczuwam powinność ukazywania Soboru jako wielkiej łaski, która stała się dobrodziejstwem dla Kościoła w XX wieku: został on dany jako niezawodna busola, wskazująca nam drogę w stuleciu, które się rozpoczyna”. Wcześniej, w *Tertio millennio adveniente* (36), papież apelował o analizę stanu recepcji soborowej nauki, a w swoim testamencie upomniał się o dalszą realizację *Vaticanum II*.
Według soborowego audytora, profesora Stefana Świeżawskiego, w naszym Kościele w Polsce „dotychczas jest o wiele za mało owocowania Soboru. Dekrety i konstytucje soborowe powinny być programem Kościoła na całe stulecie i tysiąclecie. To jest program na całą przyszłość. To powinien być fundament całego kształcenia chrześcijan obecnie. Niestety, tego nie widać. Zresztą nie chodzi o dekrety, ale o ducha i trzy modele eklezjologii: wspólnotowy, służebny i otwarty, które są nie bardzo realizowane”¹.
Osobiście jestem przekonany, że lepsze wdrażanie w życie soborowej eklezjologii to dziś także wymóg chwili i jeden z zasadniczych kroków na drodze przezwyciężenia obecnego kryzysu Kościoła w Polsce. Nie czas tu na penetrację jego objawów. Pozwolę sobie odesłać do artykułu ks. Romana Rogowskiego. Przedłożonej diagnozie stanu Kościoła w Polsce nadał tytuł „Kościół zagubiony”, a mottem uczynił słowa z księgi proroka Jeremiasza (14,18): „Nawet prorok i kapłan błądzą po kraju nic nie rozumieją”².
---
¹ Z prof. Stefanem Świeżawskim o Soborze rozmawia Violetta Kmiecik, [w:] *Sobór bliski – Sobór daleki. W trosce o Kościół*, t. 4, red. V. Kmiecik, A. Czaja, K. Kowalik, Lublin 2003, s. 39.
² R. Rogowski, *Kościół zagubiony*, „Przegląd Powszechny” 118(2001), nr 4, s. 52–64 i nr 5, s. 171–183. Pierwotnie tekst został wygłoszony podczas I Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej
Słyszy się coraz częściej w różnych formach: Bóg – tak, a Kościół – nie! Na różne sposoby doświadcza się zobojętnienia, wobec eklezjalnej rzeczywistości, zwłaszcza ludzi młodych. Okazuje się, że przeciętny wierny w naszym kraju nie rozumie Kościoła, nie wie, po co Kościół, jaka jest jego natura, gdzie się realizuje? Stąd wezwanie do lepszego zaznajomienia się z myślą Soboru, ale także do rzetelnego formowania w duchu soborowych założeń, ponieważ recepcji nie można ograniczać do poziomu realizacji litery Soboru. Potrzeba recepcji z myślą o ridimensionamento – sprowadzaniu rzeczy do właściwych wymiarów, a szczególnie z myślą o aggiornamento Kościoła, czyli bez statycznego przytaczania tego, co wypracowano i uchwalcono czterdzieści lat temu. Trzeba mieć to poczucie, że jesteśmy dziś w innym świecie, w którym coraz bardziej dochodzą do głosu nowe punkty odniesienia i trzeba je uwzględnić w wychodzeniu do wiernych, oczywiście z poszanowaniem prawdy objawionej.
Wychodząc z takiego punktu widzenia zamierzam poniżej ukazać aktualność kilku idei przewodnich soborowej eklezjologii, idei, które podjęła i rozwinięła posoborowa myśl teologiczna, ale egzystencję Kościoła ciągle zbyt słabo przenikają i kształtują\(^3\). Ze względu na ramy czasowe wystąpienia, ograniczę się zasadniczo do idei zawartych w *Lumen gentium*, do tych, które w moim przekonaniu mogą być bardzo pomocne w budzeniu i potęgowaniu u wiernych świadomości bycia Kościołem, jego umiłowania, dobrego wdrażania wiernych w życie i misję Kościoła oraz wiązania ich ze wspólnotą lokalną.
Z pewnością po upływie czterdziestu lat od zakończenia Soboru, byłoby dobrze zorganizować bardziej wnikliwe i wszechstronne studia nad stanem recepcji i aktualnością soborowej eklezjologii w życiu dzisiejszego Kościoła. Tę sugestię zgłaszam jakowartą podjęcia w badaniach naukowych z różnych dziedzin teologii. Potrzeba też wnikliwych analiz obecnej sytuacji Kościoła w Polsce. Jej diagnozowanie, odważne, krytyczne, to conditio sine qua non dojrzałej i głębokiej odnowy.
**1. INTERPRETACJA SENSU, POCHODZENIA I WARTOŚCI KOŚCIOŁA**
Dzisiejszy człowiek, zwłaszcza młody, nieraz lekceważy znaczenie Kościoła w swoim życiu, dlatego że nie rozumie, po co jest i co może dać. Tymczasem ojcowie Soboru swój wykład o Kościele (odpowiedź na pytanie: *Ecclesia, quid dicis*
de te ipsa?) rozpoczynają właśnie od wyjaśnienia jego sensu. Dają do zrozumienia, że Kościół nie jest celem samym w sobie i że nie można budować Kościoła dla niego samego, ale z myślą o dobru całej ludzkiej społeczności. Zasadniczym przedmiotem zainteresowania Kościoła jest życie Boże w człowieku (por. KK 2), głoszenie i krzewienie królestwa Bożego wśród wszystkich narodów ziemi (por. KK 5). Powołany jest do tego, aby udzielać ludziom owoców Chrystusowego odkupienia (por. KK 8), aby realizować w świecie posługę jednania człowieka z Bogiem i ludzi między sobą; ma przedłużać posłanie Chrystusa – Światłości narodów. Oznacza to, że Kościół nie jest jedynym miejscem zbawienia ani jego dysponentem, lecz znakiem i narzędziem zbawienia (por. KK 1); założkiem królestwa Bożego na ziemi (por. KK 5). Krótko mówiąc ma stanowić sakrament komunii Boga z ludźmi. „Chodzi mianowicie o to, aby wszyscy ludzie, złączeni dziś ściślej więzami społecznymi, technicznymi, kulturalnymi, osiągnęli pełną jedność również z Chrystusem” (KK 1). Jako taki, Kościół jest ze swej natury misyjny; ma służebny charakter wobec każdego człowieka i całego świata.
Te podstawowe stwierdzenia ojców Soboru są nie do przecenienia. Pokazują, w jakim znaczeniu człowiek jest drogą Kościoła (por. Redemptor hominis 14) i dlaczego Kościół nie może zrezygnować z troski o niego; dlaczego nie chodzi o to, by budować silny i bogaty Kościół, w znaczeniu mocnych struktur i sprawnej organizacji celem skutecznego konkurowania i rywalizacji ze światem. Dają do zrozumienia, że zadaniem Kościoła jest niepowtarzalna posługa jednania człowieka z Bogiem celem obdarowania ludzkości zbawieniem (por. Ecclesia in Europa 20). Stanowi ona istotę posłannictwa Kościoła i jej powinno być podporządkowane wszelkie działanie w Kościele. Obok hierarchii prawd powinna istnieć w Kościele hierarchia działań duszpasterskich. W jej kształtowaniu trzeba zatroszczyć się o to, aby zdecydowanie dać pierwszeństwo temu, co naprawdę służy wiązaniu człowieka z Bogiem. Inaczej realizacja zbawczego posłannictwa Kościoła może przybrać karykaturalne formy.
Drugim ważkim krokiem w soborowej interpretacji eklezjalnej rzeczywistości jest w Lumen gentium podkreślenie boskiego pochodzenia Kościoła i bardzo wyraźne ukazanie go jako dzieła Trzech, a mianowicie: fundacja Ojca, Ciało i zarazem Oblubienica Chrystusa oraz Świątynia Ducha Świętego (por. KK 2–4). To ukazanie Kościoła jako ludu zjednoczonego „jednością Ojca i Syna, i Ducha Świętego” (KK 4) jest bardzo ważne z dwóch względów. Po pierwsze pokazuje, jak bardzo Kościół różni się od jakiejkolwiek społeczności ludzkiej. O tym się niestety bardzo często zapomina, że Kościół to dzieło bardziej Boskie, aniżeli ludzkie i że właśnie z tej racji bramy piekielne nie przemogą go. Po drugie w ramach trynitarnej interpretacji genezy Kościoła pełniej wybrzmiewa jej chrystocentryzm. Wychodząc od idei Kościoła w odwiecznym zamyśle Boga (od tzw. myślnej preegzystencji Kościoła), sięgając do wczesnochrześcijańskiej nauki o stworzeniu świata ze względu na Kościół, odsłaniając dalej kolejne etapy
przygotowania Kościoła w dziejach Narodu Wybranego, stawia się w centrum wydarzenie Chrystusa. Można lepiej pokazać, jak Kościół poczyna się we wcieleniu Bożego Syna, w misterium paschalnym się rodzi, a objawia światu w dniu Pięćdziesiątnicy. Znaczące jest także zaakcentowanie roli Ducha Świętego w zastaniu Kościoła, a bardziej jeszcze w jego urzeczywistnianiu w życiu konkretnego człowieka i całych pokoleń ludzkich, czyli w ramach tzw. permanentnej eklezzjogenezy, w której działanie Boskiego Ożywiciela polega na utrzymywaniu Kościoła w ciągłej młodości poprzez prowadzenie ludzi do doskonałego zjednoczenia z Chrystusem (por. KK 4; 31). Pozwala to nam dostrzec prawdziwą Matkę Kościoła, nie w Maryi, lecz w Duchu Świętym. Maryja jest duchową Matką Kościoła, pierwowzorem naszego bycia członkiem Kościoła; „współdziała swą macierzyńską miłością w rodzeniu i wychowaniu synów i córek Kościoła-Matki” (Redemptoris Mater 44); jako taka jest Wspomożeniem wiernych. Natomiast Duch Święty rodzi nas do życia w Chrystusie, Boże życie w nas karmi i rozwija\(^4\).
Tak ujęty sens i geneza Kościoła mogą dziś pomóc na nowo dostrzec w Kościele wielki dar Boga dla świata i każdego człowieka, tzn. Boski ratunek dla Ludzkiego pogubienia w świecie i jego niepowtarzalną wartość. W kontekście obecnego niepokoju, niepewności, konfliktów, terroryzmu i eskalacji zła, a także w sytuacji stale wzrastającej niesprawiedliwości, choćby w korzystaniu z dóbr naturalnych i przez człowieka wypracowanych, Kościół oznacza wielką szansę, zaczyn, środek i wzór dla budowania pokojowego współistnienia i cywilizacji miłości. On to „działalnością swoją sprawia – stwierdzają ojcowie soboru – że cokolwiek dobrego znajduje się zasiane w sercach i umysłach ludzkich lub we własnych obrządkach i kulturach narodów, wszystko to nie tylko nie ginie, lecz doznaje ulepszenia, wyniesienia na wyższy poziom i pełnego udoskonalenia na chwałę Bożą, na zawstydzenie szatana i dla szczęścia człowieka” (KK 17). Jeśli się jeszcze pokaże, jak Kościół rozwija się w ciągłej dynamicie przyjmowania od Boga\(^5\) i dzielenia się Jego darami z innymi, a więc nie na drodze konsumpcji, lecz na drodze otwierania się na Miłość i miłowania, nie trzeba będzie stwarzać dodatkowej motywacji, by przekonać do Kościoła i pobudzić do realizacji jego posłannictwa. Niejako z drugiej strony trzeba urabiać świadomość, że soborowa wizja Kościoła służebnego zakłada Kościół otwarty na cały rodzaj ludzki, a zwłaszcza na ludzi dobrej woli. Świat jest Kościołowi zadany. Nie chodzi więc
---
\(^4\) Zob. szerzej A. Czaja, „Matka Kościoła” w perspektywie eklezzjologii communio, „Salvatoris Mater” 14(2002), s. 79–84.
\(^5\) Jest to zasadnicza teza eklezzjologii papieża Benedykta XVI. Włącza tu w tok rozumowania lansowaną przez siebie zasadę pierwszeństwa przyjmowania przed działaniem (Primat des Empfangens), w myśl której człowiek staje się najbardziej sobą nie przez to, co czyni, lecz przez to, co otrzymuje. Twierdzi, że w urzeczywistnianiu się kościołowej komunii „na pierwszym planie nie stoi zgrupowanie ludzi, tylko dar Boży, który człowieka zwraca ku nowemu istnieniu, którego sam sobie dać nie może, ku wspólnotie, którą może jedynie przyjąć”. J. Ratzinger, Wprowadzenie w chrześcijaństwo, przeł. Z. Włodkowa, Kraków 1970, s. 281.
o ucieczkę od świata, lecz wyjście do świata i dialogu z nim. Bez przyjęcia tego stanu rzeczy trudno przezwyciężyć jakiekolwiek wrogie nastawienie do świata i związaną z nim wizję Kościoła walczącego (*Ecclesia militans*).
2. INTERPRETACJA TEANDRYCZNEJ NATURY I ZŁOŻONOŚCI STRUKTURY KOŚCIOŁA
O wyjątkowości natury Kościoła stanowi jego teandryczność, tzn. jego boskoludzki charakter. Wskutek tego Kościół stanowi jedną złożoną rzeczywistość, która zrasta się z pierwiastka boskiego i ludzkiego, i na zasadzie bliskiej analogii upodabnia się do tajemnicy Słowa Wcielonego (por. KK 8). W przeszłości brak dostatecznego respektowania tej podstawowej prawdy o Kościele skażywał eklezjologię na bezdroża, a w życiu Kościoła rodził gorzkie owoce w postaci z jednej strony ruchów heterodoksyjnych, a z drugiej – takie układanie życia Kościoła jakoby stanowił monarchię, *imitatio imperi i societas inaequalium*. Dzisiaj prawdy tej nie wystarczy uznawać. Powinna torowadzić drogę do większego otwarcia na rzeczywistość łaski w Kościele, na różnorodność form wzrostu królestwa Bożego wewnątrz eklezjalnej wspólnoty, a nade wszystko na dynamizm Bożego działania.
Otwarcie na Boskie działanie jest nam szczególnie potrzebne w sytuacji, gdy deizm coraz bardziej wkrada się w szeregi kościelnej społeczności. Wielu żyje dziś tak, jakby Boga z nami nie było. Wielu przypomina sobie o Nim najczęściej w sytuacjach doświadczania własnych ograniczeń i bezradności. Stąd, w adhortacji *Ecclesia in Europa* (nr 27) Jan Paweł II apeluje: „[…] od Kościoła w Europie wymaga się, by zachowywał pewność, że Pan – poprzez dar swego Ducha – jest zawsze obecny i działa w nim i w historii ludzkości”. Trzeba nam pamiętać, że w kształtowaniu eklezjalnej rzeczywistości nie jesteśmy zdani tylko na własne siły i własną aktywność. Co więcej, Kościół jest owocem Boskiej inicjatywy i aktywności; jego źródłem jest samoudzielanie się Boga człowiekowi, a mianowicie w Jezusie Chrystusie za sprawą Ducha Świętego. Dlatego trzeba dać pierwszeństwo kontemplacji Bożego oblicza przed jakąkolwiek ludzką aktywnością (por. *Novo millennio ineunte* 43)\(^6\). Nie przypadkowo wołają papieże Jan Paweł II
---
\(^6\) W przemówieniu do uczestników XI Meetingu Przyjaźni Narodów, 1 września 1990 roku obecny papież Benedykt XVI mówił wyraźnie: „Aktywista; ten, kto chce wszystko budować sam, jest przeciwieństwem tego, kto admira. Aktywista stawia granice własnemu rozumowi i w ten sposób traci z oczu Tajemnicę. Im bardziej poszerza się w Kościele krąg spraw ustalonych samych przez sieć i zrobionych samoistnie, tym bardziej staje się on dla nas ciasny. Wyzwalający wymiar Kościoła nie jest zbudowany z tego, co my sami robimy, ale z tego, co nam wszystkim jest darowane; tego, co nie pochodzi z naszej woli i inwencji, ale nas poprzedza, jest przyjęciem do nas tego, co jest niewyobrażalne i »większe od naszego serca«”. Cyt. za A. Tornielli, *Ratzinger strażnik wiary*, przeł. B. Tomaszek, Kraków 2005, s. 123 n.
i Benedykt XVI o otwarciu drzwi Chrystusowi. Tam, gdzie nie ma żywej więzi z Chrystusem, tam nie ma Kościoła.
W tym względzie myśl Soboru jest szczególnie wymowna, ale też – w moim przekonaniu – niedoceniona. Godzi się nam po czterdziestu latach bardziej zauważyć, że najgłębszą tajemnicę Kościoła ojcowie Soboru upatrują, podobnie jak św. Paweł (por. Ga 2,20) i św. Jan (J 15,1–10) oraz wielu pisarzy starożytności chrześcijańskiej, w niesamowitej inegzystencji, tzn. we wszczepieniu i trwaniu człowieka w Chrystusie (por. KK 7). Zwracają na to uwagę m.in. w ramach wykładni biblijnych obrazów i metafor (por. KK 5–6). Wyjaśniają, że jeśli cały Kościół to trzoda, wówczas Chrystus jest Pasterzem, jeśli Kościół owczarnią, to Chrystus Bramą, jeśli Kościół rolą uprawną, to Chrystus Winnym krzewem, gdy Kościół budowlą Bożą, wówczas Chrystus Kamieniem węgielnym, Kościół – Oblubienicą, wtedy Chrystus – Oblubieńcem, itd. Konieczność więzi z Chrystusem podkreślają również w wyjaśnianiu trudnej kwestii przynależności do Chrystusowego Kościoła. Mowa jest wyraźnie o potrzebie trwania w łonie Kościoła „sercem”, a nie tylko „ciałem” (por. KK 14). Chodzi o żywą, osobową więź z Chrystusem. Co z tego wynika? Nie wystarczy wiązać ludzi z określonymi artykułami wiary; w całej posłudze duszpasterskiej priorytetem powinna być troska o wiarę podmiotową. Tej sugestii soborowej eklezjologii nie można dziś przeoczyć. Ma ją na uwadze Ratzinger, gdy mówi, że chrześcijaństwo jest osobą\(^7\). Niestety ciągle przesadnie wiąże się wiernych z doktryną, a za mało z Chrystusem. Nie można się wtedy dziwić, że Chrystus nie jest Tym pierwszym w życiu chrześcijanina.
Mocując się z wyrażeniem na różne sposoby bosko-ludzkiego złożenia znamionującego naturę Kościoła, ojcowie Soboru zrezygnowali z podania definicji eklezjalnej rzeczywistości. Choć przypominają tzw. trynitarną definicję św. Cypriana (por. KK 4), nawiązują do definicji Bellarmina (por. KK 14) i Möhlera (por. KK 8), a we wstępie Gaudium et spes, krótko werbalizują zasadniczą myśl o Kościele z Lumen gentium\(^8\), zdecydowanie promują formę wypowiedzenia tajemnicy Kościoła za pomocą komplementarnej interpretacji wielu biblijnych metafor i obrazów. W ten sposób upominają się o to, aby w wyrażaniu misteryjnej rzeczywistości Kościoła nie stosować jakiejś jednej formy wyrazu, ponieważ wówczas ta jedna forma zbytnio wiąże treść, ogranicza jej bogactwo. Gdy zatem dziś ciągle jeszcze najczęściej operuje się w mówieniu o Kościele dwoma kategoriami: „Ciało Chrystusa” i „lud Boży”, nie można się dziwić, że rozumienie Kościoła jest nieraz zbyt naturalistyczne, socjologiczne, innym razem zbyt mistyczne,
---
\(^7\) W wykładzie w Foggi (21 X 1985) wyjaśniał: „Kościół nie jest aparatem, zwykłą instytucją, ani tym bardziej jednym z bytów socjologicznych; jest osobą”, cyt. za Tornielli, dz. cyt., s. 94.
\(^8\) „[...] wspólnota [...] ludzi, którzy zespoleni w Chrystusie prowadzeni są przez Ducha Świętego w swym pielgrzymowaniu do królestwa Ojca, i przyjęli orędzie zbawienia, aby przedstawić je wszystkim” (KDK 1).
a na domiar złego krzywe, gdy nie postrzega się Kościoła jako prawdziwego Ciała Chrystusa, lecz mówi się o niejako Ciele Chrystusa.
II Nadzwyczajne Zgromadzenie Synodu Biskupów w Rzymie, w 1985 roku, upomniało się o kategorię „communio” w interpretacji tajemnicy Kościoła, dostrzegając w niej ideę centralną i podstawową w dokumentach *Vaticanum II* (por. *Relatio finalis* II,C,1). Niestety szerszej recepcji tej części soborowej eklezjologii ciągle jeszcze nie widać. Zresztą nie chodzi tylko o lepsze wdrażanie eklezjologii *communio* w życie kościelnej społeczności. Nawet niektóre teoretyczne jej opracowania i prezentacje są bardzo powierzchowne, a nawet błędne.
Tymczasem w tej godzinie historii, tak dla refleksji o Kościele, jak i życia Kościoła, eklezjologia *communio* wydaje się mieć wyjątkowe znaczenie. „Wspólnota/Communio” to dla współczesnego człowieka, nie tylko młodego, słowo o szczególnej mocy przyciągania. Trzeba tym bardziej dobrze zinterpretować jego zastosowanie do wypowiedzenia rzeczywistości Kościoła. Rozumieniu współczesnego człowieka bliższe jest bowiem fałszywe ujęcie: kościelna komunia jako „konfraternia” czy „wolny kościół” (*Free church*), które realizację Kościoła wiąże zdecydowanie bardziej z ludzką kreatywnością\(^9\). Trzeba dlatego precyzyjnie rozwijać soborową wykładnię, w myśl której *communio* nie wyraża na pierwszym miejscu struktury Kościoła; wskazuje na źródło, z którego Kościół bierze początek i dla którego żyje; wypowiada transcendentną rzeczywistość zbawczą, która jest udziałem człowieka. Chodzi mianowicie o osobową więź człowieka z Chrystusem, a przez nią z innymi ludźmi, zapoczątkowaną przez wiarę i skierowaną do pełni eschatologicznej (por. *Communionis notio* 3). Jako taka kościelna komunia oznacza wspólnotę obdarowanych udziałem w Boskim życiu i nie można jej zestawiać z jakąkolwiek ludzką wspólnotą, organizacją, stowarzyszeniem, czy zgromadzeniem. Jej źródłem nie jest konsens, ugoda, lecz ścisłe osobowe związanie, zjednoczenie z Jezusem, którego wzorem, źródłem i celem jest jedność Syna z Ojcem w darze Ducha Świętego (por. *Christifideles laici* 18). Nie chodzi zatem o więcej natury moralnej, lecz bytowej, o dar (*donum*) udziału (*participatio*) w życiu Trójjedynego (por. KK 2). Uczestnictwo to stanowi samą istotę eklezjalnej wspólnoty. Oznacza dostęp do Ojca przez Chrystusa w Duchu Świętym (por. Ef 2,18) i jako takie czyni człowieka już na ziemi prawdziwie świętym\(^{10}\).
W ramach takiej soborowej interpretacji Kościoła jako *communio sanctorum*, czyli komunii urzeczywistniającej się na drodze przyjmowania w wierze Boskich darów: łaski i prawdy, można lepiej ukazać dzisiejszym wiernym znaczenie
---
\(^9\) Por. *Raport o stanie wiary. Z Ks. Kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Vittorio Messori*. Kraków – Warszawa Struga 1986, s. 136.
\(^{10}\) Zob. szerzej A. Czaja, *Communio w eklezjologii Soboru Watykańskiego II i w posoborowych dokumentach*, [w:] *Communio w chrześcijańskiej refleksji o Kościele*, red. A. Czaja, M. Marczewski, Lublin 2004, s. 109–133.
wiary, słowa Bożego i sakramentów. Nietrudno też wyjaśnić, dlaczego Kościół nie może dać się zepchnąć na poziom filantropii i akcji charytatywnej. Świat widzi w tym obszarze wiele zadań dla Kościoła i z pewnością Kościół nie może się z nich zwalniać. Jednak cóż może dać chrześcijanin światu, jeśli najpierw nie napełni się Chrystusem. Cóż dalby Piotr chromemu od urodzenia, gdyby najpierw nie przyjął i nie nosił w sercu Chrystusa? „Nie mam srebra ani złota – powiedział – ale co mam, to ci daję: W imię Jezusa Nazarejczyka – chodź!” (Dz 3,6). Chrześcijańskie życie rozwija się w dialektyce przyjmowania od Boga i dopiero wtórnie dzielenia się z innymi tym, co się przyjęło\(^{11}\). Jezus mówi wyraźnie do Piotra: „Jeśli Cię nie umyję nie będziesz miał udziału ze Mną” (J 13,8). To znaczy, że jeśli nie przyjmie Chrystusowej posługi przestanie być Jego uczniem. Tu widać jak bardzo na naszej żywej wierze, czyli osobowym akcie otwarcia się na Chrystusa, na korzystaniu ze stołu słowa Bożego i ze skarbnicy sakramentów opiera się chrześcijańska tożsamość i posłannictwo\(^{12}\). Dobrze to pokazując można u wiernych rozwinąć solidną motywację nieustannej troski o żywą wiarę oraz chętne czerpanie z pełni Bożej łaski i prawdy. Można wyjaśnić wiernym, w jakim znaczeniu nas nie stać na „luksus” marnotrawienia Boskich darów. Tu też widzę dużą szansę obudzenia i właściwego kształtowania aktywnego uczestnictwa (\textit{participatio actuosa}) wiernych w liturgii\(^{13}\) oraz dzielenia się Chrystusem i Jego Ewangelią.
Gdy zaś idzie o strukturę Kościoła nie można zapomnieć o ukazywaniu ścisłego związku Kościoła pielgrzymującego z Kościołem chvalebnym i oczyszczającym się. Będzie też dobrze wyjaśnić, dlaczego od czasu Soboru nie mówi się już o Kościele walczącym, cierpiącym i tryumfującym. W omawianiu struktury Kościoła pielgrzymującego trzeba przede wszystkim wyjaśniać, dlaczego nie można postrzegać Kościoła jako sumy, czy federacji Kościołów lokalnych i co oznacza eklezbjologiczna perychoreza, czyli współprzenikanie się, wzajemne zadowomienie Kościoła powszechnego i Kościoła lokalnego.
\(^{11}\) Przed laty Ratzinger pisał wyraźnie: „Kościół najbardziej jest nie tam, gdzie się organizuje, reformuje, rządzi, tylko w tych, którzy po prostu wierzą i w nim przyjmują dar wiary, który staje się dla nich życiem”; \textit{Wprowadzenie w chrześcijaństwo…}, s. 288.
\(^{12}\) Według Ratzingera Kościół nie jest zbudowany z tego, co my robimy, ale z tego, co nam wszystkim jest darowane; o jego żywotności decyduje bardziej \textit{contemplatio}, aniżeli ludzkie \textit{actio}. […] struktury pozostają rzeczami drugorzędnymi […] i gdy będzie ewentualnie taka potrzeba, muszą zniknąć, aby nie przerodziły się, by tak rzec, w Kościół. […] Jedynym elementem instytucjonalnym koniecznym dla Kościoła jest ten dany mu przez Pana: struktura sakramentalna ludu Bożego zesładowana na Eucharystii”, cyt. za Tornielli, dz. cyt., s. 124 n.
\(^{13}\) Zdaniem Ratzingera potrzebujemy dziś nowej świadomości liturgicznej, abysmy w niej nie szukali samorealizacji i abysmy znów nauczyli się w niej widzieć Boży dar i zarazem żywe dziedzictwo wiary minionych wieków. Musi zniknąć osobliwe i samowolne konstruowanie liturgii, ponieważ ma charakter „z góry ustaloney”, a nie „dowolny” i trzeba obudzić wewnętrznzy zmysł \textit{sacrum}. Soborowego \textit{participatio actuosa} nie można dalej interpretować bez uznania siebie za otrzymującego, a nie konstruującego. Por. \textit{Bóg i świat. Z kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Peter Seewald}, przeł. G. Sowiński, Kraków 2001, s. 382–384.
3. INTERPRETACJA RÓWNOSCI I ZRÓŻNICOWANIA CZŁONKÓW LUDU BOŻEGO
Omawiając społeczny wymiar urzeczywistniania się Kościoła ojcowie Soboru sięgnęli przede wszystkim po biblijno-patrystyczną ideę ludu Bożego (por. KK 9). Pokazali jednak, że ów nowy lud Boży jest równocześnie mesjański i kapłański, a jako taki stanowi wspólnotę wiernych, tzn. namaszczonech Duchem Świętym (por. Dz 11,26). Jako „dusza”, czyli zasada życia Kościoła (por. KK 7) Duch Święty kształtuje tożsamość każdego członka Chrystusowego Ciała. Sprawia, że wszyscy od dnia chrztu wcieleni w Chrystusa i unkonstytuowani jako lud Boży są uczestnikami kapłańskiej, prorockiej i królewskiej misji Chrystusa i jako tacy wezwani do sprawowania właściwego całemu ludowi chrześcijańskiemu posłannictwa w Kościele i w świecie (por. KK 31).
Oznacza to, że w Kościele nie ma równych i równiejszych; nie może też być czynnych i biernych. Eklezjalna codzienność jest jednak inna. Mimo upływu czterdziestu lat, nie udało się przezwyciężyć podziału pośród wiernych na naucejących i słuchających, tzn. stanowiących przedmiot duszpasterskiej troski. I sytuacja nie zmienia się zbytnio, mimo dużego obudzenia świadomości bycia Kościołem wśród wielu wiernych. Potrzeba rozwinać u świeckich poczucie większej odpowiedzialności za Kościół, a niejako z drugiej strony, uleczyć wielu duchownych z podejrzyliwości i braku zaufania wobec świeckich. Tego nie da się jednak dokonać bez solidniejszego uświadomienia podmiotowego charakteru członkostwa wszystkich w Kościele, a soborowa myśl ma w tym względzie wiele do zaoferowania. Podpowiada, że we wspólnocie mesjańskiego ludu Bożego, którą znamionuje rozmaitość stanów, łask, posług i działań, nie ma żadnej nierówności, ponieważ wszystko sprawia jeden i ten sam Duch (por. 1Kor 12,11) i wszyscy są kimś jednym w Chrystusie (por. Ga 3,28). Wspólna jest godność wszystkich wynikająca z ich odrodzenia się w Chrystusie, wspólna łaska dzieci Bożych, wspólne braterstwo w Chrystusie, powołanie do świętości i zbawienia, do działalności mającej na celu uświęcenie świata i budowanie Kościoła (por. KK 32).
Natomiast zróżnicowanie wiernych wynika z różnorakiego obdarowania Boskimi darami i ono jest u podstaw wyodrębnienia w społeczności wiernych trzech stanów: duchownego, świeckiego i zakonnego. Soborowe określenie ich specyfiki i tożsamości z pewnością wymaga dopełnienia. Najpierw jednak trzeba dostrzec do szerokich kręgów wiernych z tymi treściami, które na soborze wyraźnie sformułowano. Trzeba poszczególnym stanom precyzyjnie wyjaśniać specyfikę ich posłannictwa, a mianowicie, że święccy mają podejmować w świecie, przez życie rodzinne, aktywność zawodową i działalność społeczną, współdziałanie w stworczym dziele Boga, a poprzez wyzwalanie stworzenia ze zła i grzechu otwierać je na pełnię królestwa Bożego; że duchowni przeznaczeni są do służby
świętej w społeczności Kościoła, a mianowicie jako uzdolnieni (mocą Ducha) do działania w zastępstwie Chrystusa i że Bóg powołuje niektórych chrześcijan do stanu zakonnego, aby w życiu Kościoła, korzystając ze szczególnego daru rad ewangelicznych: czystości, ubóstwa i posłuszeństwa, byli żywym znakiem królestwa Bożego (por. KK 31–45).
W sytuacji wzrastającego w społeczeństwie polskim antyklerykalizmu potrzeba też wyjaśniać sens i ukazywać wartość urzędu w Kościele. Wartą szczególnego podjęcia jest zasadnicza myśl z *Lumen gentium* (nr 18), że „Chrystus Pan dla pasterzowania Ludowi Bożemu i ustawicznego ludu tego pomnażania ustanowił w Kościele swym rozmaite posługi święte”. Piękne rozwinięcie można znaleźć m.in. w Katechizmie Kościoła Katolickiego: „Nikt nie może sam sobie udzielić łaski, ale musi być ona dana i ofiarowana. Zakłada to szafarzy łaski, upoważnionych i uzdolnionych przez Chrystusa. Od Niego otrzymują oni «świętą władzę» działania in persona Christi Capitis” (875; por. *Pastores dabo vobis* 17).
Wskażając na wartość małych wspólnot w łonie Kościoła lokalnego\(^{14}\), trzeba dziś informować o tym, co warunkuje ich eklezjalność. Trzeba mówić o konieczności przyjmowania całego depozytu wiary, karmienia się słowem Bożym i sakramentami, trwania przy swoich pasterzach oraz kształtowania wspólnoty otwartej, tzn. wspólnoty ewangelizującej, związanej z parafią i innymi wspólnotami, bez jakiejkolwiek formy zaborczości wobec swoich członków (por. KK 14; *Christifideles laici* 30).
**POST SCRIPTUM**
Zakończenia i podsumowania referatu od samego początku nie przewidywałem. Trudno bowiem podsumować refleksję, gdy ma się świadomość, jak wiele istotnego materiału trzeba było zostawić na boku (zwłaszcza z konstytucji *Gaudium et spes*) i że w swoim wyborze takich a nie innych treści, zasadnicze kryterium było na wskroś subiektywne, tj. własne doświadczenie Kościoła. Oto jednak końcowy wniosek: eklezjologia *Vaticanum II* jest aktualna nie tylko z tego powodu, że nas
---
\(^{14}\) Wartość małych wspólnot upatruje się najczęściej w tym, że wychodzą naprzeciw zapotrzebowaniom współczesnego człowieka i umożliwiają bezpośredni kontakt wszystkich członków. Dzięki temu stwarzają szansę aktywnej egzystencji i efektywnego działania we wspólnym biciu wewnątrz Kościoła na bazie przejścia od anonimowości i przerostów administracyjnych w stronę chrześcijaństwa wspólnotowego. Przekazowi ewangelicznemu potrafią nadać ładunek bardziej egzystencjalny, a codziennej egzystencji – charakter bardziej ewangeliczny. Swoich członków mogą efektywnie chronić przed zgubnymi wpływami świata. Mogą skuteczniej korygować wadliwe ich postawy, np. myślenie i zachowanie „stadne” (tak samo robią inni), konformistyczne (bo tak mi wygodniej), indywidualistyczne (bo tak mi się podoba), czy liberalne (bo jestem wolny i robię, co chcę).
obliguje do momentu zwolnienia nowego soboru; rzuca wiele cennego światła na drogę odnowy dzisiejszego Kościoła, nie tylko w Polsce.
L’ATTUALITÀ DELL’INSEGNAMENTO CONCILIARE SULLA CHIESA
Riassunto
Il presente articolo dimostra l’attualità di alcune idee essenziali dell’ecclesiologia conciliare sviluppate chiaramente nella Costituzione dogmatica *Lumen Gentium* sulla Chiesa.
L’autore dell’articolo ritiene che dalla loro buona conoscenza e dalla loro assimilazione profonda, che prende in considerazione nuovi punti di riferimento e di sfida, dipende il rinnovo dello spirito e della vita nella Chiesa contemporanea.
Riporta inoltre, nell’attuale situazione della Chiesa Polacca, le idee attinenti all’interpretazione del significato, della provenienza e del valore della Chiesa, le idee attinenti alla sua natura teandrica e al complesso delle sue strutture e le idee riguardanti l’uguaglianza e la diversità dei suoi membri.
In fine, secondo l’autore, dalla loro migliore introduzione nella vita dipende sia l’ulteriore sviluppo della consapevolezza dei credenti di essere Chiesa, sia la crescita della responsabilità per la Chiesa e dell’impegno dei fedeli nella sua missione salvifica.
Refleksję niniejszą wypada podzielić, zgodnie z jej tytułem, na trzy części poświęcone kolejno Soborowi Watykańskiemu II, Janowi Pawłowi II i wnioskom (sugestiom) lub postulatom wynikającym z powyższych rozważań.
1. SOBÓR WATYKAŃSKI II
Sobór Watykański II doczekał się już niezliczonej ilości najróżnorodniejszych opracowań. Nie chodzi więc o ich referowanie, byłoby ono bowiem nie tylko bezsensowne, ale po prostu niemożliwe, ale o bardziej całościowe, panoramiczne spojrzenie wstecz celem uswiadomienia sobie związanych z nim treści i wydarzeń. Takie całościowe spojrzenie na Sobór ułatwiają obecnie dotyczące go ściśle dokumenty, wydane przez Watykan w dwóch wielkich seriach: przedsoborowej¹ i soborowej², które pozwalają śledzić wszystkie związane z Soborem wydarzenia, przepracowywane stopniowo teksty, wypowiedzi Ojców soborowych, nanoszone przez nich poprawki, głosowania itd. – niemal dzień po dniu. Śmiało można powiedzieć, iż żaden sobór w dziejach Kościoła nie doczekał się tak rzetelnej i dokładnej, udostępnionej wszystkim bez wyjątku, dokumentacji³. Wnikliwe wnikanie w sugestie poszczególnych Ojców i nanoszone przez nich poprawki pozwala badaczowi tych tekstów lepiej zrozumieć sens i wymowę każdego z analizowanych dokumentów, uchwalonych ostatecznie przez Sobór. Takiej możliwości nie dawały teologom poprzednie sobory, w odniesieniu do których panowała w Kościele ogólna zasada, iż należy ich orzeczenia brać dosłownie, nie wnikając żadną miarą w zamysł autora czy ustawodawcy.
¹ Acta et Documenta Concilio Oecumenico Vaticano II apparando, Series I: Antepraeparatoria, Series II: Praeparatoria, Libreria Ed. Vaticana 1960–1969 (łącznie 23 tomy).
² Acta Synodalia Sacrosancti Concilii Oecumenici Vaticani II, Libreria Ed. Vaticana 1970–1978 (25 tomów).
³ Godne uwagi jest to, że na kartach tytułowych niektórych tomów widnieje nadal dawny dopisek: sub secreto, sygnalizujący Ojom konieczność zachowania dyskrekcji w ramach prac nad dokumentami „roboczymi”.
Wiadomo powszechnie, że ranga poszczególnych dokumentów soborowych nie jest jednakowa. Najważniejszymi spośród ogłoszonych przez Sobór Watykański II szesnastu dokumentów są (cztery) Konstytucje. Wiążą się z nimi dosyć ściśle, albo raczej je rozwijają, konkretne Dekrety (w liczbie 9-ciu). I wreszcie mamy trzy Deklaracje, które – jak sama nazwa wskazuje – są poniekąd tylko oficjalnymi oświadczeniami Soboru (Kościoła zgromadzonego na Soborze) w danej konkretnej kwestii. Zanim zajmiemy się tymi dokumentami, spójrzmy jednak krótko na dzieje Soboru, pozwolą one bowiem lepiej zrozumieć wagę i treść poszczególnych orzeczeń soborowych.
Zapowiedziany przez papieża Jana XXIII dnia 25 stycznia 1959 roku sobór powszechny został początkowo potraktowany jako sobór „zjednoczeniowy”, czyli mający zgromadzić w jedno wszystkie podzielone Kościoły chrześcijańskie. Na takie rozumienie oficjalnej wypowiedzi papieża wpłynęły zasadniczo dwie okoliczności: przede wszystkim data jego ogłoszenia, czyli dzień, w którym kończył się doroczny Tydzień Modlitw o Jedność Chrześcijan, a także użyta przez niego tradycyjna, względnie oficjalna, nazwa: „sobór ekumeniczny”. W trakcie prac przygotowawczych do Soboru dosyć szybko jednak się wyjaśniło, iż jest to grube nieporozumienie, albowiem faktyczne zjednoczenie chrześcijan nie tylko wymaga dobrej woli wszystkich zainteresowanych tą sprawą, ale przede wszystkim owocnego działania Ducha Świętego, który przemienia swą łaską serca i umysły wierzących. Sprawa zjednoczenia chrześcijan leżała niewątpliwie mocno na sercu papieżowi, ale on sam także szybko pojął, iż uprzednim jej warunkiem jest uporządkowanie Kościoła rzymsko-katolickiego „od wewnątrz”, ażeby tzw. „bracia odłączeni” nie mieli większych problemów ze zbliżeniem się do niego. Opowiada się niekiedy o tym, że gdy jeden z kardynałów zapytał wprost Papieża o cel i zadania przygotowywanego właśnie Soboru, Jan XXIII otworzył na oścież okno swego apartamentu, aby go „przewietrzyć”, wyjaśniając zarazem, iż o takie otwarcie okien Kościoła chodzi mu w rzeczy samej, albowiem – zgodnie ze starożytną maksymą – Kościół wymaga ustawicznej odnowy wewnętrznej (Ecclesia semper reformanda).
Znamienne jest także to, iż Jan XXIII traktował od początku zwołany Sobór jako nie tyle doktrynalny, co duszpasterski. Będąc z wykształcenia historykiem Kościoła, wiedział bowiem dobrze, że wszystkie ważniejsze herezie w dziejach Kościoła stawały się takimi nie przed, ale po danym soborze teologiczno-dogmatycznym, czyli w momencie, gdy ich pionierzy i przedstawiciele nie chcieli przyjąć lub uznać dopiero co ogłoszonej oficjalnie nauki Kościoła. (Nawiąsem warto dodać, że sobory te były z reguły zwoływane w związku z tymi właśnie herezjami, które jawiły się wielu wiernym jako wyraźne odejście od wyznawanej przez nich wiary). Choćż takie niebezpieczeństwo nie groziło formalnie Kościołowi w XX wieku, albowiem nie pojawiały się na horyzoncie wiary jakieś bardziej wyraźne jej naruszenia, Jan XXIII wolał nie ryzykować i zapowiedział publicznie
duszpasterski charakter Soboru (co nie zapobiegło mimo wszystko jego słusznym skądinąd obawom, czego wyrazem stała się m.in. głośna po Soborze schizma abp M. Lefebvre’a, nie mówiąc już o faktycznym i słownym podziale duchowieństwa na „konserwatywne” i „postępowe”). Chodziło mu bowiem głównie, jak to wprost oświadczył w przemówieniu wygłoszonym podczas uroczystego otwarcia Soboru, nie o powtarzanie tego, co jest dobrze znane w całej dotychczasowej nauce Kościoła, ale o wyrażenie tych prawd, nazywanych powszechnie „depozytem wiary”, w sposób odpowiadający naszym czasom: „Czym innym jest bowiem depozyt wiary, czyli prawdy zawarte w naszej czcigodnej doktrynie, a czym innym sposób, w jaki są one wyrażane z zachowaniem tego samego sensu i znaczenia. Temu sposobowi trzeba będzie wiele poświęcić czasu: gdy to się okaże konieczne, trzeba go będzie cierpliwie wypracować...”.
Sobór rozpoczął się oficjalnie 11 października 1962 r. i miał cztery sesje. Dobrze będzie wyjaśnić w tym miejscu pewną dosyć istotną różnicę pomiędzy tym a poprzednim Soborem Watykańskim, który miał także cztery sesje, ale inaczej rozumiane i inaczej liczone. O ile mianowicie sobór poprzedni rozpoczął się mniej oficjalnie 7 grudnia 1869 r., a oficjalnie dnia następnego (czyli w wybraną świątecznie w tym celu uroczystość Niepokalanego Poczęcia Maryi – wyrażającą prawdę wiary, podniesioną do rangi dogmatu przez tegoż papieża w 1854 r.) i trwał nieprzerwanie aż do jego zawieszenia w początkach września 1870 roku, przy czym sesjami nazywano oficjalne jego posiedzenia z udziałem papieża (8 grudnia – otwarcie; 6 stycznia 1870 – zmiana regulaminu; 24 kwietnia – ogłoszenie Konstytucji dogmatycznej *Dei Filius*; 18 lipca – ogłoszenie Konstytucji dogmatycznej *Pastor Aeternus*), kongregacjami zaś codzienne posiedzenia przedpołudniowe, to ojcowie Soboru Watykańskiego II gromadzili się w Rzymie czterokrotnie w latach 1962–1965 na tzw. sesjach roboczych, trwających każdorazowo około 3 miesięcy (11 X – 8 XII 1962; 7 X – 4 XII 1963; 10 IX – 6 XII 1964; 14 IX – 8 XII 1965), aby w przerwach – obok normalnych prac duszpasterskich – przepracowywać osobście i w grupach lokalnych poszczególne teksty soborowe.
Chronologicznie pierwszym opracowanym przez Sobór tekstem doktrynalnym była Konstytucja o liturgii *Sacrosanctum Concilium*, promulgowana w dniu zakończenia drugiej sesji roboczej. Pamiętam do dziś dosyć negatywne wrażenie, jakie ten fakt wywołał u wielu księży i wiernych świeckich. Czy trzeba było Soboru i aż dwóch lat pracy, aby zająć się czymś takim, jak liturgia? – pytano. Traktowano bowiem wówczas liturgię jako zbiór świętych obrzędów, ulegających od kilku dobrych lat dosyć widocznym zmianom. Już papież Pius XII zmienił pod koniec swego pontyfikatu obchody (i ceremonie) Triduum Sacrum, przenosząc je nawet z godzin porannych na wieczorne. Jan XXIII odnowił w 1960 r. kalendarz liturgiczny, usuwając z niego niemal wszystkie oktawy (za wyjątkiem trzech), a także niektóre pomniejsze święta lub wspomnienia. Soborowa Konstytucja wydawała się
---
4 Cyt. za: M. Schoof, *Przelom w teologii katolickiej*, Kraków 1972, s. 223.
iść tym tropem, ale czy potrzebny był do tego Sobór? Dopiero z biegiem lat zaczęto bardziej i lepiej rozumieć ten (pozorny, jak się potem okazało) problem.
Sobór nie musiał zbyt długo pracować nad przygotowanym wcześniej schematem Konstytucji o liturgii, albowiem był on owocem rozwijającego się żywo w Kościele mniej więcej od r. 1870 ruchu liturgicznego: zasadnicze treści i ludzie angażujący się w to dzieło byli więc już przygotowani na nieodzowne tutaj zmiany. Zresztą konstytucja, poza pierwszym rozdziałem merytorycznym, stanowiącym faktycznie jakby streszczenie całej teologii, a zwłaszcza chrystologii i eklezjologii, podawała w dalszych rozdziałach jedynie wytyczne dotyczące możliwości i/lub konieczności wprowadzenia określonych zmian w roku kościelnym i w sprawowaniu kultu Bożego (zwłaszcza w sakramentach). To prawda, że nieco starsza i znacznie mocniej zakorzeniona w Kościele mentalność sprowadzała liturgię do ceremonii czysto zewnętrznych; wielu nie uświadamiało więc nawet sobie tego, iż ta właśnie Konstytucja stanowi krok milowy na drodze wewnętrznej reformy Kościoła, ukazując przede wszystkim życie sakramentalne na czele z Eucharystią jako punkt wyjścia i dojścia całego życia i pracy Kościoła, jako szczyt i źródło życia chrześcijańskiego, jako ten moment i to miejsce, w których Kościół jest naprawdę sobą. Dopiero posoborowe, zbyt pochopne i w niejednym przypadku niewłaściwe, wprowadzanie wytycznych tej Konstytucji w życie spowodowało w wielu rejonach świata zamęt oraz doprowadziło do sporów i podziałów w łonie samego Kościoła\(^5\).
Właśnie wówczas, gdy zaczęto wprowadzać zasugerowane przez Sobór zmiany liturgiczne w życie, dostrzeżono w tejże Konstytucji poważne mimo wszystko braki teologiczne. Czyżby nie została ona uchwalona zbyt pochopnie? Najbardziej rzuca się w niej w oczy całkowity brak uwzględnienia Ducha Świętego w samym sercu życia Kościoła, jakim jest właśnie liturgia. Prawdopodobnie obecność Ducha Świętego w liturgii wydawała się Ojom soborowym tak oczywista, że nie zwrócili na nią nawet najmniejszej uwagi. Uczestnicy Soboru stwierdzają jednak wyraźnie, że podobnie było z innymi schematami przygotowanymi na Sobór, pomijającymi całkowitym milczeniem rolę/działanie Ducha Świętego w Kościele. Dopiero dzięki cichym najpierw (podczas pierwszej sesji) głosom zaproszonych na Sobór przedstawicieli Wschodu chrześcijańskiego, a następnie bardziej wyraźnym (na drugiej sesji) wypowiedziom Ojców reprezentujących tenże Wschód chrześcijański, zajęto się Duchem Świętym (na sesji trzeciej), uzupełniając przygotowany
---
\(^5\) Przyglądając się z bliska niektórym takim wydarzeniom, odnoszę wrażenie, że papież Paweł VI nie za bardzo wie, po której opowiedzieć się stronie: progresistów, którzy w przekonaniu, że wprowadzają Sobór w życie, mówili już niekiedy nawet głośno o trzecim Soborze Watykańskim, który „oczyści” Kościół z wszelkich pozostałości tradycyjnych i nada mu oblicze pierwszych gmin chrześcijańskich (z Dziejów Apostolskich), czy też rzekomych lub faktycznych „konserwatystów”, którzy widząc wielkie spustoszenie w świątyniach, będące dziełem tych pierwszych, starali się ocalić za wszelką cenę (nawet chwilowego odstępstwa od „takiego” Kościoła) to, co było drogie ich sercu, z czym wiązali swą wiarę, nadzieję i miłość.
już z grubsza tekst Konstytucji dogmatycznej o Kościele *Lumen gentium* bardzo krótkim punktem 4, skupiającym jak w soczewce to wszystko, co dało się w owym czasie powiedzieć o roli Ducha Świętego w życiu Kościoła i poszczególnych wiernych\(^6\). Niemniej, nawet uchwalone na czwartej sesji dokumenty cechują się tym samym dosyć poważnym z teologicznego punktu widzenia brakiem\(^7\), czemu dał publicznie wyraz sam papież Paweł VI, gdy zapowiadając w maju 1973 roku obchody Wielkiego Jubileuszu 1975 roku oficjalnie oświadczył: „Wszystkim wiadomo, że Sobór stronice swoich wzniósłych i nagląco aktualnych dekretów wypełnił ciągłymi wzmiankami o Duchu Świętym. Naliczono ich tam 258”\(^8\). W dwa tygodnie później zaproponował natomiast Kościołom lokalnym rozpoczęcie tych obchodów uroczystością Zesłania Ducha Świętego w 1973 roku\(^9\), wyrażając przy tym głęboką nadzieję, iż „jednym z najbardziej mobilizujących i płodnych osiągnięć duchowości właściwej Świętemu Rokowi będzie to, że po chrystologii, a zwłaszcza po eklezjologii Soboru powinny nastąpić nowe studia o Duchu Świętym i nowy kult Ducha Świętego jako nieodzowne uzupełnienie soborowej doktryny”\(^{10}\). Papież musiał więc żywo odczuwać poważne braki w tej dziedzinie, która była jedynie wielokrotnie „wzmiankowana” w tekstach soborowych, zalecając całemu Kościołowi autentyczne jej pogłębianie. Pierwszym niejak o krokiem tego pogłębiania miały być obchody Roku Świętego, którym papież wyznaczył dwa bardzo istotne – jego zdaniem – zadania: odnowę życia chrześcijańskiego oraz pojednanie dusz i spraw. Zaakcentował bowiem mocno w cytowanym przemówieniu, iż te dwie sprawy „odpowiadają ulubionym dziedzinom działania Parakleta, czyli Ducha Świętego, który jest naszym Wspomożycielem, Pocieszycielem i Rzecznikiem. Pierwszą z tych dziedzin jest serce człowieka”, rozumiane jako „intymny, wolny, osobowy ośrodek głębi naszego życia wewnętrznego”; wiąże się ona ściśle z hasłem „odnowy”; „drugą zaś dziedziną jest „communio, czyli społeczność braci”, wymagająca ustawicznego „jednania” serc i umysłów.
---
\(^6\) Godne uwagi może być spostrzeżenie G. Marteleta, pełniącego na Soborze funkcję teologa doradcy pewnego kręgu biskupów afrykańskich, który w wydanej tuż po Soborze książeczce, uwypuklającej główne idee Soboru, nie bez podstaw zauważył, iż gdy zachodni Ojcowie krytykowali przygotowany na Sobór schemat dokumentu o Kościele, wysuwając pod jego adresem potrójny zarzut: triumfalizmu, klerykalizmu i jurdyzmu, „nie zarzucał mu właściwie, prawdę mówiąc, nic więcej, jak tylko doktrynalną nieobecność Ducha Świętego”. G. Martelet, *Les idées maîtresses de Vatican II*, Bruges 1966, s. 51. W ten sposób odczucia Ojców zachodnich zespoliły się faktycznie z otwartymi wypowiedziami wschodnich Ojców Soboru.
\(^7\) Na przykład promulgowany w przeddzień zakończenia Soboru Dekret a działalności misyjnej Kościoła streszcza – analogicznie do Konstytucji *Lumen gentium* – rolę Ducha Świętego, także w dodanym punkcie 4.
\(^8\) Przemówienie z dnia 23 maja 1973, „L’Osservatore Romano” z dnia 24 maja 1973 roku.
\(^9\) Kościół w Polsce rozpoczął te obchody decyzją Konferencji Episkopatu Polski, dopiero 1 stycznia 1974 roku.
\(^{10}\) Tekst przemówienia w „L’Osservatore Romano” z dnia 7 czerwca 1973 roku.
W przytoczonej wypowiedzi Pawła VI uważnego czytelnika tekstów soborowych może zaskakiwać akcent położony na opracowaną przez Sobór – jak można by mniemyać z tej wypowiedzi – chrystologię. Owszem, pojawiają się bardzo zwięzłe i niewątpliwie cenne wzmianki o Chrystusie zwłaszcza w wieńczącej cały Sobór Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym *Gaudium et spes*, którą można by nie bez racji nazwać, ze względu na jej treść, „Konstytucją o człowieku” żyjącym w świecie współczesnym, w niej bowiem każdy z czterech rozdziałów jej części pierwszej kończy się znakomitym podsumowaniem skoncentrowanym właśnie na Chrystusie\(^{11}\), dlaczego jednak Paweł VI nie wspomniał ani słowem o rozpracowanej tak głęboko „antropologii teologicznej”, stanowiącej niewątpliwie bardzo wielkie osiągnięcie Soboru, do którego wniósł swój niemały wkład właśnie abp K. Wojtyła? Mógł też wspomnieć o soborowej mariologii. Może jednak wolał ją pominąć ze względu na kontrowersje związane z nią na Soborze. Wiadomo bowiem, że przygotowano osobny schemat (dokument) mariologiczny, napisany – rzecz jasna – w duchu typowym dla dominującej przed Soborem tzw. mariologii przywilejów. Dla Ojców zaangażowanych w dzieło zjednoczenia chrześcijan tekst ten nie nadawał się oczywiście nawet do tego, aby go potraktowano jako „dokument roboczy”. Dyskutowano zatem nie tylko nad treścią ewentualnego dokumentu maryjnego, ale także nad jego rangą, a więc przede wszystkim nad tym, czy nie włączyć go do jakiegoś innego ważniejszego tekstu soborowego. Niektórzy biskupi polscy po powrocie z pierwszej sesji Soboru oświadczyli, że będą bronić tego tekstu jako osobnego dokumentu; musieli jednak z biegiem czasu ulec motywom wysuwanym przez większość Ojców soborowych i zaczęli się godzić na jego włączenie do soborowej Konstytucji o Kościele\(^{12}\), promulgowanej 21 listopada 1964 roku. Konstytucję tę wieńczy niewątpliwie typowo eschatologiczny rozdział VII, natomiast r. VIII – Maryjny – stanowi mimo wszystko trochę sztuczny dodatek, albowiem ukazuje (jak sam jego tytuł na to wskazuje) Bożą Rodzicielkę „w tajemnicy Chrystusa i Kościoła”, sama zaś Konstytucja nie daje miarodajnych podstaw do tego, aby ją wieńczyć ukazywaniem Maryi „w tajemnicy Chrystusa”, która to tajemnica dopiero tutaj dochodzi bardziej wyraźnie do głosu. Rozdział ten ma ponadto własny podział (na pięć punktów), nie stosowany w poprzednich rozdziałach, a sam punkt IV,
---
\(^{11}\) Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym *Gaudium et spes* rozdz. I – *Godność osoby ludzkiej*, nr 22 (*Chrystus nowy Człowiek*); rozdz. II – *Wspólnota ludzka*, nr 32 (*Słowo Wcielone i solidarność ludzka*); rozdz. III – *Aktywność ludzka w świecie*, nr 39 (*Ziemia nowa i nowe niebo*); rozdz. IV – *Zadanie Kościoła w świecie współczesnym*, nr 45 (*Chrystus Alfa i Omega*).
\(^{12}\) Przy czym kard. S. Wyszyński, o ile mnie pamięć nie myli, wypowiadał się raczej za umieszczeniem go na początku Konstytucji; niemniej, po powrocie z trzeciej sesji, na której ją uchwalono, bardzo lojalnie twierdził, iż takie było także stanowisko Episkopatu Polski, dając w ten sposób do zrozumienia, iż on sam opowiadał się także za umieszczeniem tego „maryjnego rozdziału” na samym końcu *Lumen gentium*.
poświęcony w całości kultowi Maryi w Kościele, ma charakter wybitnie „hamujący”, względnie poskramiający dotychczasowe nastawienie wielu duszpasterzy i wiernych, głównie z motywów ekumenicznych, ale nie tylko, albowiem Soborowi chodzi przede wszystkim o poprawne wyrażanie tej prawdy wiary, iż wszelkie „dary i przywileje Błogosławionej Dziewicy zawsze się odnoszą do Chrystusa, źródła wszelkiej prawdy, świętości i pobożności” (KK 67). Nic przeto dziwnego, że ogłoszenie tej Konstytucji wywołało nie tylko entuzjazm i radość, spowodowane tym, co w niej powiedziano o Kościele jako pielgrzymującym ludzie Bożym, ale także pewną konsternację wśród duszpasterzy i wiernych: zwłaszcza znający bliżej te kwestie mariologowie wracali uwagę nie tyle na to, co Sobór powiedział o Maryi, ale głównie na to, czego nie powiedział (a przemilczał całkowicie takie rozpowszechniane dotychczas i drogie wielu katolikom tytuły Maryjne, jak: Wszechpośredniczka, Współlodkupicielka, Rozdawczyni-Szafarka łask, Wszechmoc Błagająca, itp.), tonując przy tym także treść i sens tych akceptowanych przez siebie („Orędowniczki, Wspomożycielki, Pomocnicy, Pośredniczki”), albowiem rozumie się je „w taki sposób, że niczego nie ujmują one ani nie przydają godności i skuteczności działania Chrystusa, jedynego Pośrednika” (KK 62). Pewnym pocieszeniem dla wiernych mogły być jedynie podane na samym wstępie do tych rozważań stwierdzenia Soboru, iż „nie zamierza on jednak przedstawiać pełnej nauki o Maryi ani rozstrzygać kwestii jeszcze nie całkowicie wyjaśnionych pracą teologów. Zachowują tedy nadal swoje prawo poglądy, jakie w szkołach katolickich swobodnie podaje się o Tej, która w Kościele świętym zajmuje miejsce najwyższe po Chrystusie, a zarazem nam najbliższe” (KK 54). Prawdziwy problem posoborowy (i zasadnicza trudność z nim związana) polegał zatem – podobnie zresztą, jak w wielu innych przypadkach – przede wszystkim na połowicznym odczytywaniu tekstów soborowych, czyli konkretnie na tym, że każdy wybierał to i tylko to, co mu bardziej pasowało, nie zważając na wielką troskę Ojców soborowych o „wypośrodkowanie” doktryny pomiędzy różnorodnymi istniejącymi już lub ewentualnymi jej skrajnościami.
Z omawianą Konstytucją dogmatyczną o Kościele wiążą się faktycznie wszystkie Dekrety soborowe z wyjątkiem (jeśli można by tak powiedzieć) pierwszego, który był przygotowywany równolegle z Konstytucją o liturgii i został uchwalony razem z nią, a mianowicie Dekretem o środkach społecznego przekazywania myśli „Inter mirifica”. Wydaje się bowiem rzeczą w pełni logiczną i zrozumiałą samą przez się, iż prace nad liturgią i społecznym przekazem myśli toczono na Soborze niemal obok siebie, a to z tego względu, że właśnie liturgia z samej swej natury, jako miejsce i moment faktycznego urzeczywistniania się Kościoła, nadsąże się jak najbardziej do tego, aby jej służyły społeczne środki przekazu.
Dwa uchwalone na trzeciej sesji, wraz z Konstytucją *Lumen gentium* (czyli 21 listopada 1964 r.), Dekrety: o Kościołach Wschodnich Katolickich i o ekumenizmie, wiążą się ściśle z rozdziałem II tejże Konstytucji, traktującym m.in.
o przynależności ludzi do Kościoła Chrystusowego. Dodać by można do nich z powodzeniem uchwalony na ostatniej sesji Soboru Dekret o działalności misyjnej Kościoła *Ad gentes* oraz dwie Deklaracje soborowe: o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich *Nostra aetate* i o wolności religijnej *Dignitatis humanae*. Rozwinięciem i praktycznym zastosowaniem treści zawartych w III rozdziale *Lumen gentium* poświęconym hierarchii kościelnej, są niewątpliwie trzy uchwalone na ostatniej sesji Soboru Dekrety: o pasterskich zadaniach biskupów w Kościele *Christus Dominus*, o posłudze i życiu księży *Presbyterorum ordinis* oraz o formacji kapłanów *Optatam totius*. Rozdział IV Konstytucji, poświęcony w całości wiernym świeckim, został uzupełniony bardziej praktycznym Dekretem omawiającym wnikiwie apostolstwo wiernych świeckich *Apostolicam actuositatem*, a rozdział VI, poświęcony zakonnikom, doczekał się formalnego rozpracowania w Dekrecie o przystosowanej odnowie życia zakonnego *Perfectae caritatis*. We wszystkich tych dokumentach można także dostrzec echa bardzo zwięzłego i nowatorskiego zarazem rozdziału V Konstytucji, omawiającego „powszechne powołanie do świętości w Kościele”. Można by dostrzec także w tejże Konstytucji jakiś punkt odniesienia do Deklaracji o wychowaniu chrześcijańskim *Gravissimum educationis*, chociaż – moim skromnym zdaniem – zespala się ona bardziej organicznie z Konstytucją duszpasterską *Gaudium et spes*.
Nie wspomniałem, jak dotychczas – zdaniem wielu znawców tej tematyki i bystrych obserwatorów poczynań Soboru – Konstytucji o Objawieniu Bożym *Dei Verbum*. Jej ogłoszenie na czwartej sesji Soboru uznano nawet na Zachodzie za „przełom kopernikański” w teologii i za jedno z największych osiągnięć Soboru. Dzięki niej przestano bowiem patrzeć na Objawienie jak na jakąś martwą (dawno już bowiem spisaną) literę, ale potraktowano je jako rzeczywistość żywą, wciąż obecną i czynnie działającą w Kościele. Przecież sama liturgia – czyli rzeczywistość analizowana w pierwszej z uchwalonych konstytucji – nie jest przypominaniem sobie tylko jakichś odległych w czasie wydarzeń, lecz je faktycznie uobecnia, urzeczywistnia, pozwala ludziom żyjącym tu i teraz włączać się czynnie\(^{13}\) w aktualizowane w Kościele dzieło zbawienia.
**2. JAN PAWEŁ II**
Już z powyższych rozważań wynika, że główny ciężar wprowadzania Soboru w życie spoczął na barkach Pawła VI. Zadanie to było o tyle trudne, a w niektórych dziedzinach niemalże niewykonalne, że zainteresowani nim (i Soborem) ludzie podchodzili do niego – co jest rzeczą zgoła naturalną – z własnej perspektywy,
---
\(^{13}\) „Czynnie” – wyrażenie podane przez Sobór było często źle rozumiane po Soborze: jako chodzenie (po kościele), żywe włączanie się do obrzędu, itd., chociaż chodzi w nim zasadniczo o osobisty udział każdego w uobecnianej aktualnie ofierze Chrystusa (i Kościoła).
ale często jednostronnej, nie uwzględniając przy tym nie tylko całości Soboru (prawie że niemożliwej do jednolitego uchwycenia), ale także innych, odmiennych od własnego, punktów widzenia. Zaznaczyło się to i odbiło boleśnie na życiu Kościoła nie tylko we wspomnianej już posoborowej reformie liturgicznej, ale również w postulowanej przez Sobór reformie duchowieństwa, łącznie z posługiwaniem biskupów, w „przystosowanej” odnowie życia zakonnego, połączonej z wielkim kryzysem powołań zakonnych oraz licznymi odejściami z zakonów i z kapłaństwa, w aktywizowaniu wiernych świeckich do podejmowania przez nich właściwego im apostolstwa, itd. Po pewnym czasie dało się więc wyraźnie odczuć, że sam Papież czuje się tym wszystkim niejako zmęczony, piętrzą się bowiem różnorakie trudności wewnętrzkościelne, z którymi nie potrafi – mimo swej najlepszej nawet woli – poradzić.
Z taką mniej więcej sytuacją, trochę już wyciszoną wraz z upływem lat, spotkał się Jan Paweł II na progu swojego pontyfikatu. Liczono, że zreformuje on najpierw Kurię Rzymską, z którą jego wielki poprzednik miał niemale problemy, a także dokona wiele niezbędnych zmian w życiu Kościoła. Był zresztą do tego znakomicie przygotowany, uczestniczył bowiem czynnie w całym Soborze, informował o nim wielokrotnie wiernych, a potem sam wprowadzał go w życie\(^{14}\), zwłaszcza w swojej Archidiecezji\(^{15}\).
Sam Jan Paweł II wspomina tamte wydarzenia następująco: „Miałem to szczególne szczęście, że dane mi było uczestniczyć w soborze od pierwszego do ostatniego dnia. To wcale nie było takie proste, ponieważ władze komunistyczne mojego Krakowa traktowały wyjazd do Rzymu jako przywilej, którym bez reszty dysponują. Jeżeli więc w tych warunkach dane mi było w soborze uczestniczyć od początku do końca, to słusznie można w tym upatrywać szczególny dar Boży”\(^{16}\). „Rozpoczynałem swe uczestnictwo w soborze jako młody biskup\(^{17}\). Pamiętam, że moje miejsce było najpierw bliżej wejścia do Bazyliki Świętego Piotra, a od trzeciej sesji, odkąd zostałem mianowany arcybiskupem krakowskim, przeniosłem się bliżej ołtarza. Sobór służył słuchaniu innych, ale służył też twórczemu myśleniu. Oczywiście, że starsi i bardziej doświadczeni biskupi pracowali bardziej na rzecz dojrzewania myśli soborowej. Ja, jako młodszy, raczej się uczyłem, ale stopniowo doszedłem także do dojrzałszej i bardziej twórczej formy uczestnictwa w soborze. Tak więc już podczas trzeciej sesji znalazłem się w zespole przygotowującym tak
---
\(^{14}\) Warto zauważyć, że właśnie na nim jako przewodniczącym Komisji Episkopatu ds. Nauki Kościelnej, ciążył obowiązek wiernego przełożenia tekstów soborowych na język polski, czemu szybko sprostał: wyznaczone przez niego komisje tłumaczyły publikowane sukcesywnie teksty soborowe, które – po oficjalnym zatwierdzeniu tych przekładów – były publikowane w wydawanym w Krakowie miesięczniku „Znak”.
\(^{15}\) Służył temu m.in. zwolany przez niego w 1972 r. Synod Archidiecezjalny, który on sam zakończył uroczyście, już jako papież, podczas swojej pierwszej pielgrzymki do Polski, 8 VI 1979 r.
\(^{16}\) Jan Paweł II, *Autobiografia*, Kraków [b. r. w.], s. 167.
\(^{17}\) Karol Wojtyła miał wówczas 42 lata i był jednym z najmłodszych Ojców Soboru.
zwany Schemat XIII, późniejszą konstytucję pastoralną Gaudium et spes, i mogłem uczestniczyć w niezwykle ciekawych pracach tego zespołu. (...) Szczególnie wiele zawdzięczam Ojcu Yves Congarowi i Ojcu Henriemu de Lubac. Pamiętam jeszcze dzisiaj, jakimi słowami ten ostatni zachęcał mnie do kontynuowania tej linii, jaka się zaznaczyła przez moje uczestnictwo w dyskusji. (...) Od tego czasu szczególnie się z Ojcem de Lubac zaprzyjaźniłem.
Sobór był wielkim przeżyciem Kościoła, czy też – jak wówczas się mówiło – «seminarium Ducha Świętego». Na Soborze Duch Święty mówił Kościołowi o jego powszechności. O niej także stanowiło uczestnictwo biskupów z całego świata. Stanowiło także uczestnictwo bardzo licznie na tym Soborze reprezentowanych przedstawicieli Kościołów i Wspólnot poza-katolickich. A to, co mówi Duch Święty, jest zawsze głębszym przeniknięciem odwiecznej tajemnicy, a równocześnie wskazaniem drogi dla ludzi, którzy mają tę tajemnicę przenosić we współczesny świat. Sam fakt, że ludzie ci są zwołani przez Ducha Świętego, że podczas Soboru stanowią szczególną wspólnotę, która razem słucha, razem modli się, razem myśli i tworzy, posiada podstawowe znaczenie dla ewangelizacji – powiedzmy – dla nowej ewangelizacji, która od tego Soboru Watykańskiego II musiała się rozpocząć”\(^{18}\).
O przebiegu prac Soboru informowali systematycznie świat chrześcijański przynajmniej niektórzy jego uczestnicy. I tak na przykład wspomniany przez Papieża Y. Congar publikował po każdej sesji bardzo dokładne sprawozdanie p.t. „Sobór z dnia na dzień”\(^{19}\). Podobnie czynił znany wybitny mariolog, R. Laurentin, który zasłynął na Soborze jako teolog starający się przyhamować albo nawet uziemić rozwijający się oddolnie kult Maryi w Kościele: obok publikowanych co roku, ale z pewnym nawet wyprzedzeniem, refleksji noszących tytuł: „Stawka Soboru”\(^{20}\), wydał on zaraz potem książkę bilansującą prace i cały dorobek Vaticanum II\(^{21}\). Kard. K. Wojtyła opracował także dzieło przewyższające niewątpliwie wszystkie inne swą głębio i treścią, stanowiące niezwykle wnikliwe odczytanie całej problematyki Soboru ze szczególnym wypunktowaniem ujęć nowych, nowatorskich, niezwykle ważnych dla właściwego wprowadzania nauki soborowej w życie: „U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II”\(^{22}\). Sam zresztą w swych wspomnieniach zaznaczył: „Na podstawie soborowego doświadczenia powstała książka U podstaw odnowy. Na początku tej książki stwierdzam, że jest ona próbą splacenia długu, jaki każdy biskup zaciągnął wobec Ducha Świętego, uczestnicząc w soborze. Tak, Sobór miał w sobie coś z Pięćdziesiątnicy. Skierował
---
\(^{18}\) Przekroczyć próg nadziei. Jan Paweł II odpowiada na pytania Vittoria Messoriego, Lublin 1994, s. 124–125.
\(^{19}\) Le Concile au jour le jour, t. 1–4, Paris 1963–1966.
\(^{20}\) L’Enjeu du Concile, t. 1–5, Paris 1962–1966.
\(^{21}\) Bilan du Vatican II. Histoire – textes – commentaire, Paris 1967.
\(^{22}\) Kraków 1972.
Episkopat całego świata, a więc i Kościół, na te właśnie drogi, po których powinien on kroczyć u kresu drugiego milenium”\textsuperscript{23}.
Celowo przytoczyłem te dosyć długie, ale jakże istotne, wypowiedzi Jana Pawła II, świadczą one bowiem dobrze o tym, iż papież nie tylko znał dogłębie Sobór i żył nim osobiście, ale także czuł się głęboko odpowiedzialny za urzeczywistnianie jego nauk i zaleceń w życiu Kościoła powszechnego.
W kontynuowanym po Pawle VI przez Jana Pawła II dziele wprowadzania rzeczywistości Soboru w życie trzeba by wyróżnić przede wszystkim jego działania i słowa im towarzyszące, konkretny bowiem czyn rzuca się nierzadko o wiele bardziej w oczy od wielu pobożnych życzeń i słów wypowiadanych w tej kwestii. Nic więc dziwnego, że właśnie konkretne czyny Jana Pawła II wywoływały albo aplauz, a nawet swoisty entuzjazm, nagłaśniany mocno w środowiskach masowego przekazu, albo też mniej lub bardziej zdecydowany sprzeciw osób lub kół inaczej myślących, oskarżających go nierzadko o konserwatyzm, hamowanie nieodzownego postępu Kościoła, itp. Swoimi czynami już od początku swego pontyfikatu Jan Paweł II zaskakiwał, zadziwiał i podbiął serca nawet inaczej myślących i czujących ludzi. Już w listopadzie 1979 r. powołał komisję mieszaną katolicko-prawosławną, złożoną z najwyższych dostojników kościelnych (patriarchów i ich najbliższych współpracowników) prawosławia i katolicyzmu\textsuperscript{24}, która pracowała owocnie przez kilka dobrych lat, aż ktoś bezmyślnie lub w sposób dobrze przemyślany\textsuperscript{25} doprowadził do zawieszenia tej współpracy. Dążył także do zacieśnienia więzów i do współpracy z anglikanami, przekraczając już 29 maja 1982 r., jako pierwszy w dziejach papież, progi katedry anglikańskiej w Canterbury, ale niektóre późniejsze ich poczynania (zwłaszcza fakt wyświęcania kobiet na kapłanów i biskupów) ostudziły mocno ten zapowiadający się tak owocnie dialog. W roku następnym Jan Paweł II odwiedził, również jako pierwszy w dziejach papież, świątynię luterańską w Rzymie i wygłosił w niej okolicznościowe przemówienie (11 grudnia 1983) – fakt raczej mało znany, albowiem nie zainteresowały się nim w sposób szczególny media światowe. Kiedy jednak w duchu soborowej Deklaracji o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Jan Paweł II odwiedził w trzy lata później (13 kwietnia 1986) synagogę rzymską, w której przemawiał do „starszych braci w wierze”, fakt ten został niesłychanie mocno nagłośniony
\textsuperscript{23} Przekroczyć próg nadziei..., s. 124.
\textsuperscript{24} Warto zaznaczyć, że wszyscy patriarchowie prawosławni w liczbie 16-tu zaczęli się dzięki tej inicjatywie regularnie ze sobą spotykać.
\textsuperscript{25} Takie przykro i bolesne wydarzenia pojawiają się nierzadko w samym tylko ekumenizmie, czego prostym przykładem może być fakt obchodów 1600. rocznicy Soboru Konstantynopolskiego I, kiedy to papież razem z patriarchą Konstantynopola odmówił w Bazylice Watykańskiej niezmienione Wyznanie wiary (bez Filioque), a w polskiej wersji „L’Osservatore Romano”, relacjonującej te wydarzenia, opublikowano to samo Credo z tymże dodatkiem. Trudno powiedzieć, kto zawiśnił. Niemniej reakcja prawosławnych w Polsce była bardzo negatywna: zarzucali katolikom kłamstwa i oszustwa (czyli brak uczciwości w dialogu).
i był przypominany przez wiele lat w światowych środkach przekazu, czego nie można powiedzieć w odniesieniu do wielokrotnych jego kontaktów, zwłaszcza podczas rozlicznych podróży apostolskich, z całym światem arabskim. Papież zreorganizował ponadto całą Kurię Rzymską, powierzając najbardziej odpowiedzialne funkcje ludziom bardziej wyważonym i umiarkowanym. Podobnym nastawieniem kierował się w swoich nominacjach biskupich, narażając się tym samym na zarzut konserwatyzmu, stawiały mu ustawicznie przez tzw. koła liberalne, uznające się za katolickie. Bardzo leżało mu na sercu zażegnanie schizmy arcybiskupa M. Lefebvre’a, które – mimo najlepszych chęci i wielu starań ze strony papieża – nie doszło jednak do skutku, chociaż unaoczniło światu, jak ważne jest trzymanie się złotego środka w kierowaniu Kościołem katolickim. Można by mnożyć niemal w nieskończoność fakty i przykłady; sądzę jednak, że te – jak na razie – wystarczą do ukazania niezwykłej troski papieża o wprowadzanie zaleceń Soboru w codzienne życie Kościoła.
Gdy chodzi o pisma Jana Pawła II, to – wydawane jako „Insegnamenti di Giovanni Paolo II” – liczą one ponad 100 tysięcy stron druku\(^{26}\). Oczywiście, nie wszystkie te pisma są ogólno-kościelne, ani tym bardziej soborowe. Ponadto tylko niektóre wyszły bezpośrednio spod pióra papieża. Osobistym dziełem Jana Pawła II są niewątpliwie dwie jego pierwsze encykliki: *Redemptor hominis* i *Dives in misericordia*, przy czym sporządzenie przypisów w tej drugiej sam papież zlecił znanemu bibliście rzymskiemu. Bardzo osobiste są także najstarsze audiencje śródotowe, poświęcone człowiekowi, małżeństwu i rodzinie, wydane potem przez Watykan w formie książkowej: „Mężczyzną i niewiastą stworzył ich” (1986). Są one typowo fenomenologicznym, typowym dla kard. K. Wojtyły i dlatego niesłychanie oryginalnym, odczytywaniem Biblii, idącym po linii wcześniejszego jego dzieła: „Osoba i czyn”\(^{27}\). Nie ma w nich oczywiście wyraźnych odniesień do Soboru. Nie mam ponadto najmniejszej wątpliwości co do tego, że również teksty pierwszej pielgrzymki papieża do Polski były jego jak najbardziej osobistym dziełem, w którym Sobór Watykański II nie jest wprost wzmiankowany, albowiem na plan pierwszy wysuwają się sprawy związane z aktualną sytuacją Kościoła w Polsce. Dopiero późniejsze teksty, przygotowywane na zlecenie papieża przez współpracowników i aprobowane osobistość przez niego, zaczynają bardziej obfitować w słowa i cytaty soborowe. Czy jednak ważne są konkretne słowa, kiedy jest się żywym świadkiem całego Soboru?
Jedna wypowiedź z tej pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Ojczyzny jest dla mnie w tym kontekście szczególnie znamienne. Przemawiając 6 czerwca 1979 r.
---
\(^{26}\) Przekład polski: Jan Paweł II, *Nauczanie papieskie…* Osobiście byłem przeciwny wydawaniu ich w Polsce ze względu na specyficzny charakter tego zbioru i trudności związane z przygotowaniem poszczególnych tomów do druku (Papież przemawiał bowiem w różnych językach, niekiedy jako Głowa Państwa Watykańskiego, odpowiadając na kierowane do niego słowa powitania, itd.). W rzeczy samej kolekcja ta ma już 20 lat opóźnienia i chyba nikt jej nie dokonczy.
\(^{27}\) Kraków 1969.
do księży zgromadzonych w katedrze częstochowskiej, powiedział wtedy m.in.: „Odwołuję się do listu do kapłanów, bo to jest pierwsza, pełniejsza wypowiedź. Ale i on nie jest jakimś dokumentem o charakterze magisterialnym. Tych dokumentów o charakterze magisterialnym mamy dość, chociażby w nauce Soboru. Chociażby encyklika Pawła VI Sacri coelibatus, chociażby w tylu różnych listach do kapłanów, które prawie każdy papież ogłaszał: i Jan XXIII, Pius XII, Pius XI...”. Dlaczego swój pierwszy list „wielkoczwartkowy”, datowany 8 kwietnia 1979 r. i przeniknięty na wskroś Soborem Watykańskim II, sam papież traktuje jako dokument „nie-magisterialny”, skoro analogiczne listy swoich poprzedników uważa za „magisterialne”? Czyżby tylko dlatego, że pisał go bardzo osobistie, przemawiając „z serca do serca”, jako ten, który „dla was jest biskupem”, ale „z wami jest kapłanem”\(^{28}\)? Czy kolejne listy papieża do kapłanów nie będą miały także charakteru magisterialnego? A jaką rangę mają w tym kontekście jego rozważania śródowe i niedzielne? Powszechnie traktuje się je w teologii jako przejaw tzw. zwyczajnego nauczania papieża, czyli nadaje się im rangę magisterialną. Czyżby Jan Paweł II nie zamierzał świadomie nadawać takiego oficjalnego charakteru swoim licznym rozważaniom, traktując je raczej jako dzielenie się z wiernymi bogactwem swoich własnych, osobistych przemyśleń modlitewnych? Wydaje mi się, że bardziej jasną i miarodajną odpowiedź na te wszystkie pytania zabrał on już wraz ze sobą do grobu.
Zalecona przez Sobór Watykański II i wprowadzona w życie Kościoła przez Pawła VI instytucja „Synodu Biskupów” zasługuje w tym kontekście na szczególną uwagę. Zgodnie bowiem z ustaleniami Soboru, „Synod ten, jako reprezentujący cały episkopat katolicki, jest równocześnie znakiem, że wszyscy biskupi zespoleni hierarchicznie uczestniczą w trosce o cały Kościół” (DB 6). Jan Paweł II zwoływał regularnie posiedzenia tegoż Synodu, wyznaczając im konkretne i jak najbardziej aktualne tematy, związane zawsze ściśle z nauką Soboru Watykańskiego II. Owocem obrad niemal każdego z tych jesiennych z reguły posiedzeń, którym sam papież osobistie przewodniczył, była opracowywana przeważnie przez wybrane w tym celu osoby konkretna adhortacja apostolska, podpisywana i promulgowana uroczyście przez papieża. I tak owocem Synodu poświęconego zadaniom rodziny chrześcijańskiej (1981) stała się adhortacja Familiaris consortio; dziełem Synodu zastanawiającego się nad pojednaniem i pokutą w dzisiejszym posłannictwie Kościoła (1983) była adhortacja Reconciliatio et paenitentia; owocem Synodu zajmującego się powołaniem i misją wiernych świeckich w Kościele i świecie (1987) stała się adhortacja Christifideles laici; rezultatem Synodu poświęconego formacji kapłanów w dzisiejszym świecie (1990) była adhortacja Pastores dabo vobis (1992); dziełem Synodu poświęconego życiu konsekrowanemu i jego misji w Kościele i świecie (1994) stała się adhortacja Vita consecrata, a owocem Synodu poświęconego sytuacji Kościoła w Afryce – adhortacja Ecclesia in Africa (2000); owocem
\(^{28}\) Cytując w tym liście znane słowa św. Augustyna, Sermo 340, 1; PL 38, 1483.
II. Zgromadzenia Specjalnego Synodu Biskupów, poświęconego Europie (1999) była adhortacja *Ecclesia in Europa* (2003), natomiast rezultatem X Zwyczajnego Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów, poświęconego posłudze i zadaniom biskupów w Kościele (2001), stała się adhortacja *Pastores gregis* (2003). Wśród tych wszystkich poczynań na szczególną uwagę zasługuje Nadzwyczajne Zgromadzenie Synodu Biskupów, zwołane w dwudziestą rocznicę zakończenia Soboru Watykańskiego II (25 listopada – 8 grudnia 1985), na którym niejako odkryto i w szczególny sposób wyakcentowano, iż nicią przewodnią wielu, jeśli nawet nie wszystkich, dokumentów Soboru jest idea *communio*³⁰, dostrzeżona i wyeksponowana już wcześniej przez grupę teologów z H. U. von Balthasarem i J. Ratzingerem na czele³¹. Nie potrzeba chyba dodawać, iż wszystkie te dokumenty są nie tylko przeniknięte duchem i myślą Soboru, ale stanowią swoiste jego przedłużenie i dalsze wcielanie jego wskazań w codzienne życie Kościoła.
Wypadałoby jeszcze wspomnieć o czternastu encyklikach Jana Pawła II, o rozlicznych jego przemówieniach, listach pasterskich, orędziach, itp. Nie zmieni to jednak zasadniczo naszkicowanego już tu panoramicznie obrazu jego działalności zmierzającej do wprowadzania uchwał Soboru Watykańskiego II w życie Kościoła powszechnego. Przejdżmy więc raczej do wniosków, sugestii i postulatów, nasuwających się z powyższych rozważań.
### 3. WNIOSKI I POSTULATY
W udzielonym parę tygodni temu wywiadzie dla Telewizji Polskiej papież Benedykt XVI, zapytany o swoje plany (pisarskie) na przyszłość, wskazał na olbrzymi dorobek pisarski Jana Pawła II, wymagający – jego zdaniem – należytego studium, refleksji, a zwłaszcza przyswojenia go sobie. Zwrócił przy tym bacznieszą uwagę na trzy obszary pasterńskiej działalności i związanej z nią ściśle spuścizny pisarskiej zmarłego papięsa: Eucharystię, rozpoczynającą³² i wieńczącą (Rok Eucharystyczny) jego pontyfikat, Miłosierdzie Boże oraz Maryjność. Ponieważ wszystkie te „obszary” Jan Paweł II wyniósł z Polski, jestem głęboko przekonany, iż są one nam bardzo bliskie i nie musimy w sposób szczególny ich tutaj rozwijać. Niezwykle ważne są one natomiast dla Kościoła w świecie, a zwłaszcza
---
³⁰ Pierwsze takie Zgromadzenie odbyło się w Rzymie w dniach 28 listopada – 14 grudnia 1991.
³¹ Por. W. Kasper, *Kościół jako wspólnota. Refleksje nad eklezzjologiczną ideą przewodnią Soboru Watykańskiego II*, „Communio” 6(1986), nr 4, s. 26–42. Jest to tekst referatu wygłoszonego na otwarcie tego Synodu.
³² Por. zwł. kard. J. Ratzinger, *Communio – program*, „Communio” 12(1992), nr 5, s. 5–16.
³³ Pamiętny List na Wielki Czwartek 1980 r. o tajemnicy i kulcie Eucharystii, akcentujący mocno ofiarniczny charakter Mszy św., w ślad za którym Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego wydała instrukcję *Inaestimabile donum*, w sprawie niektórych norm dotyczących kultu Tajemnicy Eucharystycznej (z 3 kwietnia 1980 r.).
na Zachodzie Europy: stanowią bowiem życiowe przesłanie i poniekąd testament zmarłego Wielkiego Papieża.
Znamienne ponadto jest to, iż następca Jana Pawła II zwrócił uwagę na trzy działy teologiczno-dogmatyczne, pomijając rozliczne inne, zwłaszcza moralne. Tłumaczę to sobie w ten sposób, że Jan Paweł II był znakomitym etykiem, moralistą, mniej natomiast się zajmował kwestiami z zakresu teologii dogmatycznej. Akcentował więc w swej działalności pasterskiej problemy etyczne, wiążąc je na ogół z tak niezwykle mocno uwypuklaną przez siebie wielką godnością człowieka, stworzonego na obraz Boży i odkupionego przez Jezusa Chrystusa. Musiał natomiast odczuwać pewne braki dogmatyczne już w samym swoim przygotowaniu na ten najwyższy urząd w Kościele i dlatego na prefekta Kongregacji Nauki Wiary powołał znakomitego teologa dogmatyka w osobie kard. J. Ratzingera, tak że przez 25 lat wzajemnej współpracy obaj nawzajem znakomicie się uzupełniali.
Otóż tenże kard. Ratzinger jeszcze przed swym wyborem na Stolicę Piotrową dostrzegał poważne braki w posoborowej reformie liturgicznej, która dokonywała się w Kościele powszechnym o wiele za szybko, z całkowitym pominięciem przy tym względów duszpasterskich. Gdy na przykład kard. S. Wyszyński planował wydać dawny Mszał po-trydencki w tłumaczeniu na język polski, aby wprowadzić w ten sposób jeden z postulatów Soboru w życie Kościoła w Polsce, i pytał papieża Pawła VI, czy nie ukaze się niebawem całkowicie nowa, posoborowa wersja Mszału Rzymskiego, otrzymał zapewnienie, iż może śmiało przystąpić do tej pracy (podobne zapewnienie otrzymał także oficjalny wydawca Mszałów łacińskich – niejaki Pustet w Niemczech, który wkrótce potem zbankrutował na skutek konieczności wycofania całego nakładu z obiegu); tymczasem gdy ten stary Mszał drukowano dla Polski we Francji, ukazał się całkowicie nowy Mszał Rzymski. Ażeby nie niszczyć całego nakładu (ponad 10.000 egzemplarzy), Kardynał Prymas wymógł wówczas na Pawle VI zwłokę we wprowadzaniu tych nowości (z Mszałem wiązały się bowiem ściśle Brewiarz, zwany odtąd Liturgią Godzin, oraz odnowiony Kalendarz liturgiczny), aby nie stwarzać wrażenia wyrzucania w błoto tak trudnych wówczas do zdobycia pieniędzy. Okazało się ponadto w międzyczasie, że powołana do życia przez Pawła VI Rada do wprowadzania Konstytucji o liturgii w życie wzięła nie tylko nazbyt dosłownie, ale nawet zdecydowanie przesadnie, słowa Soboru o szerszym udostępnieniu Pisma św. wiernym w Liturgii Mszy św. „Aby obficiej zastawić dla wiernych stół słowa Bożego, należy szerzej otworzyć skarbiec biblijny, tak by w ustalonym przeciągu lat odczytać wiernym ważniejsze części Pisma św.” (KL 51), wydając aż siedem tomów Lekcjonarzy mszalnych, zawierających na dni powszednie dwa, a na niedziele trzy cykle czytań, i wprowadzając jeszcze w dni powszednie tzw. „lectio continua”. Nasuwa się w związku z tym dosyć dosadne pytanie: komu to duszpastersko było potrzebne? Jaki jest sens odczytywać wiernym w dni powszednie wyrwane z kontekstu i wymagające wielu konkretnych wyjaśnień fragmenty
ze Starego Testamentu? A sam układ tychże ksiąg jest oczywiście logiczny, ale zdecydowanie niepraktyczny. Tom I, adwentowo-Bożonarodzeniowy, pomija bowiem całkowicie świętych obchodzonych w oktawie Bożego Narodzenia: iluż to księży myli się właśnie dlatego, szukając bezskutecznie nieodzownych tekstów! Po tomie pierwszym trzeba brać do rąk tom trzeci, ale tylko na kilka tygodni, bo zaraz potem zaczyna się Wielki Post, zawarty wraz z Wielkanocą w tomie drugim. I wreszcie: czy ktoś widział kiedyś w użyciu VII tom Lekcjonarza, zawierający tzw. teksty wotywne?
Nie dziwię się więc temu, że kard. J. Ratzinger podjął nie tak dawno sprawę możliwości odprawiania Mszy św. według Mszału Trydenckiego, akcentując przy tym mocno, iż nie stracił on nigdy swej ważności. Nie dziwię się także temu, iż pojawiają się bardziej światli liturgiści, którzy twierdzą, że tzw. ołtarz soborowy jest wielkim nieporozumieniem, swoistą nowością nie znaną w dziejach Kościoła, albowiem wierni w czasach starożytnych otaczali co najwyżej ołtarz, ale nie stali nigdy twarzą w twarz z celebransem; modlili się jedynie wspólnie do Boga. Odnowiony Obrzęd Pokuty nie ma w Polsce praktycznego zastosowania, albowiem jest zupełnie nieżywczy. A co zrobiono ostatecznie z tak bardzo dawniej cenioną wodą święconą? Tego rodzaju przykłady można by oczywiście mnożyć; nie o to tu jednak chodzi. Chodzi jedynie o to, że wszystkie one świadczą wymownie o konieczności prawdziwie duszpasterskiego zreformowania „odnowionej” po Soborze liturgii. – Ecclesia semper reformanda.
Ta odnowiona (rzekomo) po Soborze liturgia zbliża nas bardziej do protestantyzmu, oddalając siłą rzeczy Kościół katolicki od prawosławia. Likwidowano przecież po Soborze w świątyniach katolickich figury oraz ikony, bez których w świątyniach prawosławnych liturgia byłaby po prostu nie do pomyślenia, jako że uobecniają one wiernym Świętą Liturgię Niebieską, aktualizowaną tu i teraz na ziemi. Twierdzono także, że może pozostać w świątyni katolickiej tylko jeden wizerunek tej samej postaci (chodziło zwłaszcza o figury i obrazy Maryi). Ogłocono wiele świątyń z wszystkiego, co święte, sakralne. Nie należy się więc dziwić w takiej sytuacji, że wielu wiernych odwróciło się od Kościoła i że wielu z nich szukało schronienia u tych, którzy odrzucili całkowicie soborową reformę liturgiczną. Trzeba to wszystko mieć przed oczyma, gdy się patrzy na Sobór z perspektywy czasu. Nie była to oczywiście wina samego Soboru; zasadnicza odpowiedzialność spoczywa bowiem na tych, którzy bezsensownie i całkowicie jednostronnie wprowadzali jego zalecenia w życie.
Po wielu latach osobistego zaangażowania ekumenicznego odnoszę także wrażenie, iż ekumenizm jako taki po prostu się wykończył. Nie da się bowiem prowadzić uczciwych i rzetelnych rozmów z prawosławiem i z różnymi luźnymi grupami protestantów równocześnie: są to dwa tak skrajne bieguny, iż można jedynie się rozpołować, a ostatecznie rozerwać na dwoje. Już pierwsze dokumenty będące owocem prac wspomnianej wyżej Komisji prawosławno-katolickiej,
mającej niewątpliwie najwyższą rangę w całym dotychczasowym dialogu ekumenicznym, zdecydowanie potwierdziły, iż Kościołem może być nazwana tylko ta wspólnota, która sprawuje ważnie Eucharystię, do ważnego natomiast sprawowania Eucharystii jest nieodzownie konieczne hierarchiczne kapłaństwo wywodzące się wprost od Chrystusa. Bez sukcesji apostolskiej i związanego z nią ściśle i wyłącznie kapłaństwa nie ma Eucharystii, a tym samym także nie ma Kościoła! Nic więc dziwnego, że wydane ponownie za Jana Pawła II „Dyrektorium ekumeniczne”\(^{33}\) podtrzymało dawne, krytykowane mocno przez stronę protestancką, nazewnictwo: Kościoły i Wspólnoty eklezjalne (czyli faktycznie: kościło-podobne). Osobiście jestem głęboko przekonany, że skoro prawie nic nas nie dzieli, a niemal wszystko łączy z prawosławiem, powinniśmy najpierw z nim doprowadzić dialog ekumeniczny do końca, a dopiero potem wspólnie się zastanawiać nad naszym odniesieniem do coraz bardziej liberalnego protestantyzmu we wszelakich jego przejawach.
Sobór Watykański II był i jest nadal wielkim wyzwaniem dla nas i dla świata. Dzięki niemu wiele już się zmieniło na lepsze w Kościele. Ale wiele jest spraw niezałatwionych i wiele wskazań lub wytycznych soborowych czeka nadal na rzetelne wprowadzenie ich w życie.
**DAS ZWEITE VATIKANISCHE KONZIL IN DER LEHRE JOHANNES PAULS II**
**Zusammenfassung**
Vaticanum II war eine große Herausforderung und ist es immer noch. Viele seine Anweisungen warten immer noch auf eine richtige Verwirklichung. Johannes Paul II nahm an allen Sitzungsperioden des Konzils als Bischof von Krakau teil. Er kannte das Konzil sehr gut, sein Leben war von ihm geprägt. Nicht nur das, er fühlte sich für die Verwirklichung der Konzilslehre zutiefst verantwortlich. Um sie voranzutreiben und zu aktualisieren, berief Johannes Paul II regelmäßig die Bischofssynoden, denen er die mit der Konzilslehre verbundenen Themen aufgab. Alle Dokumente der päpstlichen Lehre sind vom Geist und Gedankengut des Konzils durchdrungen. Johannes Paul II verwirklichte die Konzilslehre durch konkrete Taten und Worte.
\(^{33}\) Tekst polski „Communio” 14(1994), nr 2.
CHRZEŚCIJAŃSTWO W NAPIĘCIU MIĘDZY RELIGIJNĄ NIETOLERANCJĄ I TOLERANCJĄ
I. CHRZEŚCIJANIE JAKO OFIARY RELIGIJNEJ NIETOLERANCJI
Nad początkami chrześcijaństwa unosi się duch ekstremalnej nietolerancji: podwójne osądzenie Jezusa z Nazaretu i Jego skazanie jako bluźniercę, profanatora szabatu i wroga państwa. Właściwym aktem nietolerancji było zasądzenie śmierci Jezusa przez oficjalnych reprezentantów religii żydowskiej. Skazanie Nazareńczyka przez rzymskie organa okupacyjne było już li tylko państwowym aktem ratyfikacji wyroku wydanego przez żydowski Sanhedryn. Już niedługo po gwałtownej śmierci Męża z Nazaretu ofiarami religijnej nietolerancji stali się także Jego uczniowie. W Dziejach Apostolskich czytamy o aresztowaniu apostołów Piotra i Pawła i o ich odważnym świadectwie przed Najwyższą Radą. Z powodu przystawania do nauki Jezusa, do skazujących wyroków rychło doszło i w Jerozolimie: Szczepana, później Apostoła Jakuba, brata Jana, potem Jakuba brata Jezusa. Również relacje o Apostole Narodów Pawle, przedtem Szwale, obfitują w przykłady religijnej nietolerancji. Jego śmierć za Nerona była aktem państwowej arbitralności. Zainscenizowane przez tegoż cesarza prześladowanie chrześcijan w Rzymie zainaugurowało falę kolejnych prześladowań wobec młodej religii chrześcijańskiej trwających nieprzerwanie przez dwa i pół wieku.
II. WCZESNE OZNAKI RELIGIJNEJ NIETOLERANCJI W CHRZEŚCIJAŃSTWIE
Już wcześniej słyszemy też o nowym rodzaju nietolerancji, mianowicie w obrębie młodej gminy chrześcijańskiej. Do nowej wiary zaczęło się nawracać wielu nie-Żydów. Wedle prawa żydowskiego mężczyzny ci powinni byli poddać się rytowi obrzezania i respektować prawo żydowskie. Innego zdania był wykształcony na greckiej filozofii Paweł z Tarsu, który twierdził, że ten, kto przyjął chrzest z wody
1 Tekst jest poszerzonym zapisem odczytu wygłoszonego 1 grudnia 2005 r. na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, w ramach Sympozjum „Człowiek drogą Kościoła”, poświęconego 40. rocznicy zakończenia Soboru Watykańskiego II.
i nie poddał się obrzezaniu, religijnie jest zrównany z Żydem. Na tym tle wywiązała się ostra kontrowersja między chrześcijanami jerozolimskimi a Pawłem, w wyniku której wytworzyły się dwa typy zwolenników Jezusa: judeochrześcijanie, którzy nadal żyli wedle tradycji żydowskiej i chrześcijanie wywodzący się z pogaństwa, którzy po swym nawróceniu zobowiązani byli tylko do przyjęcia chrztu z wody. Między tymi dwoma ugrupowaniami dochodziło do postępującego wyobcowania się. W procesie tym znaczącą rolę odegrała krystalizująca się doktryna chrześcijańska. I oto: im więcej wykształcała się nauka, tym większa stawała się religijna nietolerancja. Od rzymskiego Kościoła jęły się odlączając całe Kościoły, np. Kościół Egiptu, Etiopii, Armenii i wreszcie w XI w. całość Kościoła bizantyńskiego, rozłam, który trwa po dziś dzień. Dla zrozumienia tego stanu rzeczy należy krótko naświetlić stosunek religii chrześcijańskiej do państwa.
III. CHRZEŚCIJAŃSTWO I PAŃSTWO:
NIETOLERANCJA I TOLERANCJA
1. Pojęcie tolerancji
W dzisiejszym odczuciu językowym tolerancja kryje w sobie znaczenie zdecydowanie pozytywne. Mówimy o tolerancyjnym człowieku lub tolerancyjnym myśleniu. W rzeczywistości termin „tolerancja” kryje jednak w sobie też pewien odcień negatywny. Tolerancja w swym znaczeniu pierwotnym oznacza bowiem cierpliwe znoszenie jakiejś formy zła, którego nie da się uniknąć. W sensie zawężonym tolerancja jest tolerowaniem odmiennego religijnego przekonania, którego człowiek sam ani nie aprobuje ani też nie odnosi się do niego obojętnie, lecz je tylko dopuszcza. Ze stanowiska dogmatyki religijnej przekonanie odbiegające od nauki Kościoła jest moralnym złem, a więc nauką błędną. Zawsze należy jednak rozróżniać między błędną doktryną a błądzącą osobą, która głosi błędną naukę lub ją wprowadza w życie. Słynny w tym kontekście aforyzm św. Augustyna brzmi: *Errorem interficite, errantem diligite!* A więc tolerancja jest możliwa w stosunku do błądzącej osoby, lecz nigdy w odniesieniu do błędnej doktryny. Święta Inkwizycja częstokroć raczej nie rozróżniała między błędem i błądzącym. Do tego tematu wrócimy.
Na linii relacji państwo – Kościół ważne Edykty tolerancyjne ogłaszane są już w III w. (lata 311, 312, 313). Uwagę władców państwa ściągać na siebie zaczęły dwa fenomeny: lawinowo rosnąca liczba chrześcijan łącznie z rosnącym przekonaniem, że chrześcijańskiej religii w żaden sposób nie da się wykorzenić. W świetle tych faktów cesarz Konstanty promulguje swój wielki Mediolański Edykt Tolerancyjny (313), który chrześcijaństwu zapewnia nie tylko tolerancję, lecz zezwala także na publiczne sprawowanie kultu i nakazuje zwrócenie wszystkich skonfiskowanych dóbr. Konstanty odnosił się do Kościoła chrześcijańskiego z wielka życziliwością,
wspierając go, gdzie tylko to było możliwe. Ta nowa sytuacja miała znaleźć swe odbicie na przyszłych odniesieniach między chrześcijańskim Kościołem i państwem.
2. Państwo jako przedłużone ramię religii
Wobec pogańskich kultów i religii chrześcijaństwo nie znało żadnej tolerancji. Każde religijne przekonanie odbiegające od nauki chrześcijańskiej było zwalczane. Tę duchową nietolerancję na płaszczyźnie doktryny zaczęto przenosić na działania praktyczne. Z prześladowanego chrześcijaństwo samo stało się religią prześladowującą. Jak wytłumaczyć ten zwrot? Odpowiedzi udziela historia. Po Konstantynie, który przyjął chrzest tuż przed swą śmiercią, rzeczą zrozumiałą samą przez sieć stał się fakt, że cesarze byli chrześcijanami. Jego synowie wyraśli wychowaniu chrześcijańskim.
Powoli, ale stanowczo, chrześcijaństwo stawało się religią państwową. Był to rozwój, który za Teodozjusza Wielkiego (379-395) osiągnął swój punkt szczytowy. Państwo w coraz większym stopniu widziało siebie w roli obrońcy religii a cesarza jako wielkiego protektora Kościoła. Oto kilka przykładów: 373 zakazany zostaje pogański kult Mitry, zakorzeniony szczególnie wśród żołnierzy; tym samym zniesiony został kult „niezwyciężonego słońca”, symbol rzymskiego cesarza. Miejsce pogańskiego boga słońca zajął Bóg wcielony, Jezus Chrystus, boskie „słońce sprawiedliwości”. W r. 380 ogłoszony został tzw. Dekret Trzech cesarzy (Gracjana, Teodozjusza i Walentyniana), który wiarę w Trójcę Świętą deklaruje jako wiarę jedynie prawdziwą. 382 cesarz Gracjan (375–383) nakazuje w Rzymie usunięcie z Senatu statui bogini Wiktorii, co jest równoznaczne z wyrzeczeniem się pogańskiej wizji państwa. W tym samym roku papieżowi Damazemu (366–384) udaje się przekonać cesarza Gracjana do rezygnacji z tytułu Pontifex Maximus i przekazania go Biskupowi Rzymu. Jest to duchowny tytuł władzy, którego papieże używają do dzisiaj. Te i inne rzeczy działały się w IV wieku, u którego początku, pod panowaniem cesarza Dioklecjana Kościół był jeszcze krwawo prześladowany.
W tym okresie dokonała się fundamentalna zmiana scenarii. Kościół, który przez dwa a pół wieku był prześladowany, teraz sam stał się instytucją prześladowująca. Najpierw prześladowany, potem tolerowany, zaś teraz sam nietolerancyjny. Jak to się stało możliwe?
3. Zalożenia przemiany
Podstawową rolę odegrały tu dwa przekonania wiary. Pierwsze stanowiła nauka o Jezusie Chrystusie, „Synu Bożym”; drugie to sprzęgnięta z tym artykułem wiary chrześcijańska „nauka o zbawieniu”.
a). Najpierw wizerunek Chrystusa. Według żydowskiej wiary jeden i wszechmocny Bóg wybrał Żydów spośród narodów jako „swój naród” i objawił się mu
na wiele sposobów. Wedle przekonania chrześcijańskiego Bóg ten, gdy nadeszła pełnia czasów, objawił się w sposób jedyny w swoim rodzaju w Jezusie z Nazaretu, swym Naramszczonym, czyli Chrystusie. To objawienie się w Jezusie zaczęto niebawem pojmować jako samoobjawienie się Boga: Boga nigdy nie widział żaden człowiek, albowiem Bóg jest niewidzialny i niepojęty. Ojca zna jedynie „Syn Boży” (Mt 11,27). Ten Syn Boży objawił się jako człowiek i pouczył nas o Ojcu w niebiesiech (J 1,18). Tę kształtującą się w pierwszym wieku naukę określił zwolany przez cesarza Justyniana w r. 325 do Nicei sobór, który orzekł: Jezus Chrystus jest „wspólnototny” Ojcu i dlatego sam jest Bogiem. „Bóg z Boga, światłość ze światłości, Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego, wspólnototny Ojcu.”
b). Religia, która swój rodowód w taki sposób wywodzi od samego Boga, ustawia wszystkie inne religie w cieniu. Owej chrześcijańskiej nauce o Bogu Wcielonym przeznaczone było zwycięstwo. Z tą chrystologią wiąże się ściśle chrześcijańska nauka o odkupieniu. Już św. Paweł rozwinął naukę o zbawieniu, według której Chrystus umarł nie tylko za „wielu”, lecz za „wszystkich” ludzi (2Kor 5,15; Rz 3,24). W Ewangelii św. Jana nauka ta znalazła jasny swój wyraz: Jezus Chrystus jest „Zbawicielem świata” (J 4,42; 1J 4,14; por. 2,2). Według tej nauki dla „wszystkich” ludzi nie ma innego pojednania z Bogiem jak tylko w Jezusie Chrystusie. On, i tylko On, jest Zbawicielem świata. Jest sprawą oczywistą, że ta uniwersalna nauka o zbawieniu przewyższała nieskończenie wszystkie misteryjne religie późnego antyku.
Zapamiętajmy na półmetku: Oba czynniki, doktryna o Chrystusie, Wcielonym Synu Bożym i uniwersalna nauka o zbawieniu, przyczyniły się rozstrzygająco do faktu, że w IV w. religia chrześcijańska zepchnęła na drugi plan wszystkie inne religie i sama stać się mogła religią państwową.
4. Dogmatyczna nietolerancja nauki chrześcijańskiej
Wymienione dwie doktryny, względnie dogmaty chrystologiczne, uzasadniały nie tylko absolutne roszczenie dogmatyczne Kościoła, kryły w sobie także zarodek dogmatycznej nietolerancji wobec innych religijnych doktryn. Nic dziwnego, że ówczesni imperatorzy religię chrześcijańskiego Boga ustanowili religią państwową. Jedność w wierze okazała się polityczną koniecznością. Ale na tym nie koniec. Dla wewnętrznego pokoju cesarze poczuwali się do obowiązku ochrony Kościoła przed herezjami. Jest to okres kościelności państwowej, czasy cezaropapizmu i bizantynizmu. Nieortodoksyjni papieże, patriarchowie i biskupi byli zsyłani na wygnanie.
Nie inaczej zachowywali się niektórzy papieże, rzucając klątwę na cesarzy i królów. Kościołowi średniowiecza obca jest tolerancja. Jeszcze w okresie reformacji pokój augsburski (1555) wymuszony został koniecznością polityczną. Protestanckie Wyznanie Augsburskie (1530) zyskało równouprawnienie obok wyznania katolickiego. Z osiągniętego pokoju wykluczeni byli jednak kalwiniści.
i zwinglianie. Wywalczony pokój obejmował zresztą tylko książąt i wolne stany. Dla podwładnych tolerancja nie istniała: *Cuius regio, eius religio* – brzmiało za-wołanie. Wyznawcy innej wiary mogli emigrować.
Wrócić tu należy do osławionej instytucji inkwizycji utworzonej do ściga-nia kacerzy i heretyków, herezjarchów w szczególności. Śledczy ów organ po-wołany został do życia w połowie XIII w. przez papieża Grzegorza IX, który funkcję obrony wiary przekazał zakonowi dominikanów. W tym czasie wprow-adzony został też system tortur dla wydobywania od oskarżonych przyznawania się do zarzucanych im czynów. Podejrzani byli zapraszani i przesłuchiwani. Oskarżonemu nie przedstawiano denuncjantów ani świadków, nie miał także wglądu w szczegóły aktu oskarżenia; obrońcy nie byli dopuszczeni. W wypadku przyznania się do winy skala stosowanych sankcji sięgała od kar kościelnych, jak modlitwa, jałmużna, posty, noszenie pokutnej siernięgi aż po pozbawienie własności, więzienie, a w wypadku „recydywistów” i „zagorzalych” ekstradycja w ręce świeckiej zwierzchności na śmierć przez spalenie na stosie. W kościelnej historiografii działanie Inkwiżycji próbowało nierzad przedstawiać w łagodniejszym świetle, odwołując się do bez porównania bardziej bezwzględnej świeckiej inkwizycji rozpanoszonej w Hiszpanii. Cóż z tego, skoro Kościół swoich herety-ków wydawał pod jej właśnie jurysdykcję, czyli w gruncie rzeczy sam podkła-dał ogień pod stosy wznoszone przez świeckie ramię. Gwałtowne postępowanie przeciwko odstępcom i innowiercom (przede wszystkim przeciwko Żydom) znajdowało w średniowieczu aprobatę pod piórem znakomitych teologów. Wśród 40 błędów Marcina Lutra, odrzuconych przez dwu papieży Hadriana VI (1522) i Klemensa VII (1523), pod numerem 33 figuruje potępienie następującego zda-nia: „Palenie na stosie heretyków jest sprzeczne z wolą Ducha” (Świętego)!
Dzisiaj Kościół otwiera się na swobodę badań nad Świętą Inkwiżycją. W r. 1998 papież Jan Paweł II udostępnił uczonym dostęp do tajnych i zakaza-nych archiwów watykańskich. Pierwszym badaczem, który przekroczył progi sal ze zbiorami *inhibitót*, był angielski historyk Peter Godman. Leży przede mną plon jego badawczego trudu, który zamknął w sensacyjnej 400-stronicowej księ-dze pod tytułem „Die geheime Inquisition. Aus den verbotenen Archiven des Vatikans”, München 2001. Do sensacji zaliczyć należy i ten fakt, że papież zezwolił mu na podjęcie pracy badawczej na dwa lata przed otwarciem watykańskich ar-chiwów. Po wtóre, P. Godman deklaruje się jako niechrześcijanin a nawet niewie-rzący. Czy te fakty nie mówią same za siebie? Odważne zniesienie po Vaticanum II Indeksu Ksiąg Zakazanych owocuje i nie zatrzymuje się przed odtajnieniem strzeżonych przez wieki tajników.
Spokrewnione z nagonką na heretyków jest złożone zjawisko iście patologicznej gonitwy za czarownicami. Przegląd historycznych badań nad procesami
---
2 DS 1483 (Denzinger-Schönmetzer, *Enchiridion Symbolorum…*, ed. XXXIV, Freiburg i. Br. 1965).
czarownic nie pozwala na sprowadzenie tego strasznego obłędu do jednego przyczynowego mianownika. W tej paranoidalnej wielowiekowej akcji uczestniczyli i ponosili odpowiedzialność najpierw scholastyczni teologowie z rozbudową swych demonologicznych traktatów. Podręcznik „Młot na czarownice”, który w latach 1487 do 1669 osiągnął 30 wydań, awansował do standardowego dzieła dla teologów, prawników i lekarzy\(^3\). Procederowi tropienia czarownic błogosławiło Papiestwo i Kuria Rzymska. W masowej akcji procesów czarownic uczestniczyli cesarze i zwierzchności świeckie. Skonstruowano nowa spirałę procesów (np. weryfikacja czarownie przez testy wodne i nakłuwanie igłami); wyegzekwowane przyznanie się do winy prowadziło na szafot (początkowo na stos, po roku 1600 najczęściej ścinano głowy). W obłędzie połowania na czarownice uczestniczył także kościelny lud wiernych żyjący w archaicznym strachu zakotwiczonym w magicznej wiedzy i praktykach.
Żaden najbardziej szczegółowy katalog nie jest w stanie wy tłumaczyć tej niepojętej, zbiorowej aberracji. Dociekania tym trudniejsze, że wiarę w demony i w moc zaklętą w czarownicach podzielali katolicy i protestanci. Skonfrontowanie tych nieszczęsnych praktyk z Ewangelią generalnie nikomu wówczas nie przychodziło na myśl. Katolicką stronę obciążała długa tradycja prześladowania kacerzy i czarownic, natomiast stronę protestancką cechował brak ewangelicznego uwrażliwienia i protestu w obliczu tego nieludzkiego i niechrześcijańskiego obłędu.
Pewne nadzieja wydostania się z tego zaklętego koła zła pojawiła się w postaci odważnego jezuita, spowiednika czarownic, Friedricha von Spee, który 1631 w anonimowo opublikowanym piśmie zgłosił swe zastrzeżenia wobec procesów czarownic. Protest ten nie miał jednak większego znaczenia. Większym echem odbiło się u progu Oświecenia wystąpienie protestanckiego jurysty Chrystiana Thomasiusa, który zaatakował teorię o pakcie z diabłem a tym samym całysądowy proceder przeciwko czarownicom. Jego interwencja spotkała się w Niemczech z żywym oddźwiękiem społecznym. Podczas gdy masowe procesy w Niderlandach ustążyły już około roku 1600, a we Francji przed 1650, w Niemczech trwały jeszcze do roku 1680. Ostatniego spalenia czarownicy na stosie dokonano na Annie Schwägelin w 1775 r. i to na rdzennie katolickim południu Niemiec, w mieście Kempten. Wolno tu powiedzieć jedno: To nie Reformacja położyła kres psychozie połowania na czarownice, lecz raczej epoka oświecenia, która zerwała z makabram ściągania czarownic, procesami i paleniem ich na stosach.
Jeżeli mimo to zapytamy jeszcze raz, jak do tego wszystkiego mogło dojść, trzeba będzie rozważyć jedno. W oczach człowieka średniowiecza religijny kacerz był jednocześnie politycznym rewolucjonistą, który przez swój atak na podstawy zachodnio-chrześcijańskiego społeczeństwa zagrażał równocześnie istnieniu Kościoła i państwa. Teologowie, zwłaszcza św. Tomasz z Akwinu, odrzucali wprawdzie kategorycznie wszelkie bezpośrednie przymuszanie do wiary. Przy
---
\(^3\) Por. J. Spencer-H. Institoris, *Malleus maleficarum*, 1487.
całym wielkim szacunku dla prawdy w ogólności a prawdy wiary w szczególności, którą widziano tylko w pryzmacie chrześcijaństwa, pytanie, jak postępować z jednostkami, które tej wierze przeczą lub ją kwestionują, jawiło się w całkiem innej perspektywie niż dzisiaj. Istnieje tylko jedna jedyna prawda. Czy służy się jej lepiej stosując twarde środki albo podchodziąc do zagadnienia z wyrozumiałą miłością? – oto podstawowe pytanie. Wierzący średniowiecza był przekonany o słuszności pierwszej postawy. Jeszcze i reformatorzy – Luter, Melanchton, a przede wszystkim Kalwin, myśleli i działali identycznie. Procesy o kacerstwo i prześladowanie czarownic istniały i toczyły się aż po czasy nowożytnie zarówno w Witenberdze, jak i Genewie, tą samą surowością kierowano się w Kolonii i Paryżu. Zniosło je w XVIII w. dopiero oświecenie.
Fakt, że istniała oprócz tego inna jeszcze droga dla przezwyciężania niebezpieczeństw wiary i głoszenia Ewangelii, przed kilkoma wiekami zademonstrowali już św. Franciszek z Asyżu i św. Dominik. Założone przez nich zakony żebracze, głoszące i wcielające w życie bezwarunkowy ideał ubóstwa zyskiwały coraz większe znaczenie w Kościele. Z ich szeregów wyrastali także wybitni teologowie średniowiecza, których znaczenie zaczęto teraz na nowo doceniać. Do tych i innych przesłanek nawiązywać zaczęły wieki następne aż po Drugi Sobór Watykański.
Dzisiejszy ruch feministyczny w czarownicy upatruje symbol ucisku i oporu kobiet.
IV. KOŚCIOŁ JAKO MIEJSCE ZBAWIENIA
1. Poza Kościołem nie ma zbawienia
Pewną tolerancję wobec innowierców i myślących inaczej okazywało zaczęto dopiero w XVIII w., choć w ramach określonych ograniczeń. Zaczęto sięgać po obrazy ze Starego Testamentu, np. symbol Arki Noego (Rdz 6-8). Kościół podobny jest do łodzi Noego, w którym uratowani będą wszyscy ludzie. W III stuleciu biskup Cyprian ujął to w słynne zdanie: Extra Ecclesiam nulla salus (Poza Kościołem nie ma zbawienia). Ową dogmatyczną nietolerancję akcentowano także w późniejszych wiekach, mimo iż ekskluzywność zbawienia uzupełniać zaczęto o klauzulę, w myśl której ci, którzy nie znają prawdziwej religii, przed Bogiem nie ponoszą żadnej winy, o ile ich niewiedza jest niepokonalna.
Tego rodzaju dogmatyczna nietolerancja może być dzisiaj dla wielu postawa niezrozumiała. Należy jednak pamiętać, że jest ona konsekwencją przekonania o posiadaniu jedynie prawdziwej nauki o Bogu i zbawieniu człowieka. A zresztą, w okresie reformacji obowiązywała taka sama nietolerancja praktykowana przez Marcina Lutra, Filipa Melanchtona, Jana Kalwina i Ulryka Zwinglego. W tym kontekście nie należy też zapominać, że nie mało tzw. chrześcijańskich
sekt praktykuje radykalną nietolerancję w stosunku do innych religii, przy czym wymieniona nietolerancja stanowi często siłą napędową dla ich własnej misyjnej gorliwości.
2. Kościół i inne religie
Drugi Sobór Watykański szeroko otwiera się na horyzonty kulturowe i religijne wartości w innych religiach. Soborowa Konstytucja o Kościele stwierdza bez ogródek, że „poza jego organizmem znajdują się liczne pierwiastki uświęcenia i prawdy, które jako właściwe dary Kościoła Chrystusowego nakłaniają do jedności katolickiej” (nr 8). A Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich z uznaniem mówi o doświadczeniu różnych narodów, które w różnych religiach znajdują autentyczny swój wyraz. Pewnie, że religie te w niejednym punkcie nie podzielają nauki Kościoła, „nierazko jednak odbijają promień owej prawdy, która oświeca wszystkich ludzi” (nr 2). Z wysokim respektem mówi Deklaracja o hinduizmie i buddyzmie (nr 2), o muzułmanach, „oddających cześć jedynemu Bogu, żywemu i samoistnemu, miłosiernemu i wszechmocnemu…, który przemówił do ludzi” (nr 3).
Pewnie, że ten sposób przemawiania Boga do ludzi odnosi się najpierw do Abrahama, Mojżesza i innych Proroków, jak wierzą także muzułmanie. Pośrednio można dopatrywać się tutaj jednak także mówienia Boga skierowanego do Mahometa, Proroka Allaha, w ten choćby sposób, że i do niego Bóg wysłał „promień prawdy” (lub nawet całą ich wiązkę). W każdym razie: dyplomatyczny język Deklaracji jest otwarty na późniejsze uzupełnienia i komentarze. Podobnie pozytywny wydźwięk mają wypowiedzi tejże Deklaracji o Żydach, „że w powołaniu Abrahama zawarte jest również powołanie wszystkich wyznawców Chrystusa, synów owego Patriarchy” (nr 4).
W dokumentach Drugiego Soboru Watykańskiego odkrywany nowe, w historii Kościoła bezprecedensowe spojrzenie na inne religie, postawę, która jest czymś więcej niż tolerancją, względnie znoszeniem wierzących inaczej. Tutaj zajęto się bardzo poważnie innymi religiami, studiowano je w nastawieniu, jakie w religiach tych dostrzega wielkie wartości i darzy je wysokim szacunkiem i czcią.
Konsekwentnie Sobór eksponuje Kościół jak miejsce zbawienia dla wszystkich. Wielka Konstytucja *Lumen gentium* rozróżnia więc między „przynależnością” do Kościoła i „przyporządkowaniem” do Kościoła. Oznacza to, że do katolickiej jedności ludu Bożego należeć można w różny sposób. I tak, wedle soborowych wypowiedzi, do Kościoła należą wierni katolicy, wszyscy zaś „inni wierzący w Chrystusa, jak wreszcie wszyscy w ogóle ludzie, z łaski Bożej powołani do zbawienia” są do Kościoła „przyporządkowani” (nr 13). „Co się zaś tyczy tych ludzi, którzy będąc ochrzczeni noszą zaszczytne imię chrześcijan”, lecz nie znajdują się w jedności ze „zwierzchnictwem Następcy Piotra, to Kościół wie, że jest z nimi związany z licznych powodów” (nr 15). W myśl tego rozróżnienia
między przynależnością a przyporządkowaniem nikt nie może być już więcej wykluczony ze zbawienia, tylko dlatego, że nie należy do Kościoła widzialnego. Swoe zbawienie naraża tylko ten, kto w zawiiniony sposób do Kościoła nie należy albo też wspólnotę z nim dobrowolnie zrywa (nr1–14, por. nr 16).
W tym zróżnicowanym rozumieniu Kościoła katolicka teologia odnalazła drogę wyjścia, która pozwala z jednej strony na podkreślanie powszechnej woli zbawczej Boga, z drugiej zaś strony trzymanie się tradycyjnie jedynej szczególnej pozycji Kościoła katolickiego. Zadaniem Kościoła jest głoszenie krzyża Chrystusowego jako znaku uniwersalnej miłości Boga i jako źródło wszystkich łask. Kościół głosi Chrystusa, który jest PRAWDĄ, i w którym ludzie znajdują pełnię życia religijnego, i w którym to Chrystusie Bóg wszystko pojednał z Sobą (DWK nr 4 i 2).
Na koniec zaskakująca obserwacja: W dokumentach II Soboru Watykańskiego słowo „tolerancja” nie pada ani jeden raz. Niech mi będzie wolno przytoczyć passus z mego artykułu w „Przeglądzie Powszechnym”: „Wypierając ze swego wokabularza termin tolerancia Vaticanum II bynajmniej nie obraca się w próżni. Owo mało operatywne pojęcie zastępuje wręcz lawinowo takimi HASLAMI-PROGRAMAMI jak: godność człowieka i wypływające z niej prawa człowieka, wolność sumienia i przekonań nie tylko religijnych, dialog z jego inicjatywami imponujących dialogów ekumenicznych o szerokim wachlarzu partnerów tych spotkań; dialogi międzywyznaniowe, międzyreligijne (przede wszystkim z judaizmem i islamem), między kulturami i cywilizacjami na bazie umiłowanego przez Jana Pawła II zwołania „cywilizacji miłości”… Otóż: Tak szeroko zakreślonej GLOBALIZACJI postaw humanistycznych i religijnych daremnie doszukiwalibyśmy się w suchym i wychłodzonym terminie „tolerancja”\(^{4}\).
I tak żyjemy dzisiaj w nowym świecie, soborowo-posoborowym.
Bogu niech będą dzięki!
**DAS CHRISTENTUM IM SPANNUNGSFELD VON INTOLERANZ UND TOLERANZ**
**Zusammenfassung**
Das Wort „Toleranz“ birgt eine positive Bedeutung, wenn wir über einen toleranten Menschen oder über tolerantes Denken reden. Dieses Wort kann aber auch negativ gefärbt sein, wenn es das geduldige Ertragen des Bösen irgendeiner Art bezeichnet. Die Toleranz im engeren Sinn bedeutet das Tolerieren einer anderen religiösen Überzeugung, die man selbst nicht akzeptiert, dennoch zulässt. Man
---
\(^{4}\) Ks. Alfons J. Skowronek, *Tolerancja w myśli Kościoła. Drogi i rozdroża*, „Przegląd Powszechny”, (2005), z. 9, s. 52 n.
muss eine falsche Doktrin von der irrenden Person, die diese Doktrin verbreitet, unterscheiden. Die Kirche, die zweieinhalb Jahrhunderte verfolgt wurde, wurde selbst zu einer verfolgenden Institution (Inquisition, pathologische Hexenjagd). Eine dogmatische Intoleranz resultiert aus der Überzeugung vom Besitz der einzig wahren Lehre über Gott und über das Heil der Menschen. Das zweite vatikanische Konzil bringt eine neue Sicht anderer Religionen und exponiert die Kirche als den Ort des Heils für alle. Der Ausdruck „Toleranz“ wurde in den Konzilsdokumenten durch andere Wörter ersetzt, wie etwa: „Menschenwürde“, „Menschenrechte“, „Gewissensfreiheit“, „Dialog“.
1.
Teologia jako scientia fidei et colloquium salutis, rozpięta jest między oględem Boga a życiem ludzkim. W swej najgłębszej istocie służy ona ich syntezie, czyli oglądaniu Boga w życiu człowieczym. Wymiar antropologiczny autentycznie teologicznej refleksji nie zamyka się w immanencji, ale otwiera myślenie człowieka i o człowieku na transcendencję, scala historyczność i wieczność. Ostatecznie bowiem głównym zadaniem teologii jest (chrysto)kształtowanie człowieka nowego: żyjącego z miłości i dla miłości – świętego.
Teologia jako słowo o Bogu wyrastające źródłowo ze Słowa Boga objawia człowiekowi tajemnicę jego istnienia, jego „skąd” i „dokąd”, a w konsekwencji także „jak” ludzkiego życia. To visio Dei nadaje vitae hominis transcendentną perspektywę: człowiek dzięki teologii („teo-logice”) zostaje uwolniony z duszącego gorsetu wyłączności immanencji. Prawda o człowieku jest bowiem zawarta w prawdzie o Bogu, z niej wynika, w niej się spełnia. Antropologiczne przesłanie teologii jest proklamacją prawdy o Bogu jako Stwórcy i Zbawcy człowieka, o Bogu jako źródle i celu ludzkiego życia.
2.
Mówić o antropocentryzmie współczesnej teologii to umieszczać owo centrum prawdy o człowieku we wnętrzu („na pniu”) teocentryzmu. Że nie może być mowy o sprzeczności egzystencjalnej („bosko-ludzka rywalizacja”) czy logiczno-semanticznej (contradictio in adiecto), pokazują Osoba i dzieło Jezusa Chrystusa, gdzie Boskie i ludzkie nie są konkurencyjne, ale – by tak rzec – „wprost proporcjonalne”. Wskazuje na to jednoznacznie wyrzeczenie się przez Kościół doketyzmu i arianizmu, nestorianizmu i monofizytyzmu. Dlatego w chrześcijańskiej teologii chrystocentryzm jest punktem wyjścia i dojścia teocentryzmu i antropocentryzmu oraz wzorcem i miarą ich wzajemnej relacji.
W tej perspektywie i przy powyższych założeniach każda wypowiedź teologiczna (teologiczno-dogmatyczna) jest zawsze zarazem wypowiedzią antropologiczną\(^1\). Przesłanie chrześcijańskie traktuje o zbawieniu, skierowanym do potrzebującego zbawienia człowieka. Według modelu Chrystusa, tak Kościół, jak wszystko co chrześcijańskie, również teologia wpisuje się istotowo i funkcjonalnie w zasadę *propter nos et propter nostram salutem*. Dlatego też „człowiek potrzebuje teologii”\(^2\).
3.
Wydaje się, że dla „potrzebującego teologii człowieka” początku XXI wieku jednym z największych zagrożeń jest rozpacza, a dojmującym głodem – brak nadziei. Pewien rodzaj duchowego wydrążenia, dramatyczny brak kierunku i perspektyw, owego „dokąd” ludzkiego życia – są one spadkiem po nowożytności i nowoczesności. Narodziły się bowiem na zgłiszczach totalitaryzmów, kolonializmów i imperializmów wszelkich barw i maści (zawsze i ostatecznie bez-Bożnych). Są też one bezpośrednim robaczywym owocem XX-wiecznego roczarowania człowiekiem i umacniają się w śmiercionośnym cieniu XXI-wiecznego terroryzmu.
To bodajże podstawowa różnica między opisem świata i jego wizją na kartach *Gaudium et spes* a dzisiejszym stanem świata i umysłów. W ciągu tych czterdziestu lat wzrosła potrzeba, by dać człowiekowi nadzieję. Jest to najważniejsze zadanie antropologicznego wymiaru teologii dzisiaj: przywrócić ludzkiej nadziei jej chrześcijański wymiar, czyli chrystologiczno-eschatologiczne uzasadnienie, takiż ciężar i sens. „Najgłębszy sens historii wykracza poza historię i znajduje pełne wyjaśnienie w Chrystusie, Bogu-Człowieku. (...) ‘Nadzieja ich pełna jest nieśmiertelności’ (*Mdr* 3,4)”\(^3\) – w ten sposób podsumowuje swoje uwagi na temat współczesności Jan Paweł II w profetycznych rozmowach pt. „Pamięć i tożsamość”\(^4\).
4.
Antropologiczny wymiar teologii najnowszej musi więc być konsekwentnie nadziejorodny i – jako taki – antropocentryczny. To nadzieja jest kotwicą duszy (Hbr 6,9-20) i to ona zakorzenia człowieka w prawdzie Słowa – słowa o Bogu i człowieku, teologii – chroniąc ludzkie losy przed losem plewy (por. Ps 1). Dziśniejsza teologia właśnie to jest winna dzisiejszemu człowiekowi – on jest drogą Kościoła\(^4\) i jego nauki.
W sferze idei rozpacza wydaje się być generowana przez dwa istotne dla nowoczesności i ponowoczesności kryzysy. Jeden to kryzys tzw. myśli mocnej,
---
\(^1\) Por. G. Langemeyer, *Antropologia teologiczna*, przeł. J. Fenrychowa, Kraków 2000, s. 25.
\(^2\) A. Nossol, *Der Mensch braucht Theologie*, Einsiedeln 1986.
\(^3\) Jan Paweł II, *Pamięć i tożsamość. Rozmowy na przełomie tysiącleci*, Kraków 2005, s. 160.
\(^4\) Tenże, *Redemptor hominis*, nr 14.
zideologizowanej, podejrzanego o sprzyjanie wprost i niewprost temu, co totalitarne i fundamentalistyczne. Drugi to kryzys tzw. myśli słabej, świadomie fragmentarycznej i anarchicznej, podejrzanego o sprzyjanie wprost i niewprost temu, co nihilistyczne i relatywistyczne. W obu przypadkach teologia zna i posiada remedium. W pierwszym przypadku jest nim personalizm – wywiedziony z Trójcy, chrystocentryczny. W drugim przypadku jest nią prawda – wywiedziona z Trójcy, chrystocentryczna. Prawda o człowieku jako osobie, która we wspólnocie osób Boskich ma swoje źródło i cel, w osobie Boga-człowieka otrzymuje dar zbawienia, dar realizowany we wspólnocie osób tworzących Kościół. „Świat wiary (...) wyprowadza nas poza ideologie” i niemoc – w nim „trzeba dotknąć tajemnicy Boga i stworzenia, a w szczególności tajemnicy człowieka”.
5.
Bóg jest Stwórcą człowieka – człowiek jest stworzeniem Boskim. Oto nieredukowalny korzeń teologicznego rozumienia człowieka. „Od początku” człowiek został powołany do istnienia na obraz i podobieństwo Boga. Jego stworzenie zostało poprzedzone „jak gdyby trynitarną konsultacją i decyzją”: „Uczyśmy człowieka na nasz obraz, podobnego Nam” (Rdz 1,26–27). Stąd też człowieczeństwo „od początku” kryje w sobie coś istotnie boskiego a pierwotnym i decydującym źródłem rozumienia natury i powołania człowieka jest Trójca Święta⁶ – nikt inny, nic innego. Stąd biorą się człowieka godność, prawa, przeznaczenie, a także wyjątkowa pozycja wśród innych stworzeń.
6.
Człowiek jednak tragicznie uwiklał swój los w dramat grzechu. Tajemnica nieprawości – amor sui usque ad contemptum Dei⁷ – popchnęła pierwszych rodziców ku pierwotnemu nieposłuszeństwu. „Znać dobro i зло jak Bóg” (Rdz 3,5), samemu stanowić o tym, co dobre a co złe, czyli nie godzić się na zależną od Stwórcy kondycję stworzenia, być jak Bóg – oto istota pierworodnej winy, każdego grzechu, a w końcu i człowieka jako grzesznika.
7.
Prawda o grzechu nie jest jednak kresem prawdy o człowieku. Wprawdzie „chrześcijanin jest wystarczająco realistą, aby widzieć otchłań grzechu, ale widzi ją w świetle tym większej nadziei, która została nam ofiarowana w Jezusie Chrystusie. Najważniejszym zadaniem nauki o grzechu pierworodnym jest wskazywanie na Jezusa Chrystusa jako nasze jedyne zbawienie”⁸. Istnieje nieusuwalna, wprost
---
⁵ Tenże, Pamięć i tożsamość, nr 2, s. 13.
⁶ Por. tamże, s. 83, 103, 112, 115.
⁷ Augustyn, De civitate Dei, XIV, 28.
⁸ Katholischer Erwachsenkatechismus 1985, s. 137.
proporcjonalna relacja między Chrystusem a nadzieją w myśleniu o człowieku i w przeżywaniu człowieczeństwa, szczególnie wyrazista w sferach mrocznych tego, co ludzkie, to znaczy w sferach naznaczonych przez zło, cierpienie, śmierć. Powrót do radykalnego chrystocentryzmu w antropologii teologicznej początku III tysiąclecia jest zatem proklamacją i służbą ludzkiej nadziei, powrotem do czystych źródeł „Boskiego człowieczeństwa”, źródeł wolnych od ułudy zdyskredytowanych w XX wieku krwawych utopii. U progu ponowoczesności szczególnie dobrze brzmiał w tej kwestii głos Karla Bartha, a najgłębszej reorientacji teologii najnowszej dokonała bez wątpienia „chrystologia człowieka” zawarta w Gaudium et spes:
„Tajemnica człowieka wyjaśnia się naprawdę dopiero w tajemnicy Słowa wcielonego. Albowiem Adam, pierwszy człowiek, był figurą przyszłego, mianowicie Chrystusa Pana. Chrystus, nowy Adam, już w samym objawieniu tajemnicy Ojca i Jego miłości objawia w pełni człowieka samemu człowiekowi i okazuje mu najwyższe jego powołanie. Nic więc dziwnego, że w Nim wyżej wspomniane prawdy znajdują swoje źródło i dosięgają szczytu. Ten, który jest ‘obrazem Boga niewidzialnego’ (Kol 1,15), jest człowiekiem doskonałym, który przywrócił synom Adama podobieństwo Boże, zniekształcone od czasu pierwszego grzechu. Skoro w nim przybrana natura nie uległa zniszczeniu, tym samy została ona wyniesiona również w nas do wysokiej godności”\(^9\).
8.
Oto niezrównany obraz nauki o człowieku, którego chrystologiczny radykalizm jest ciągłym wyzwaniem dla teologii. Tkwiący korzeniami w objawieniu biblijnym (por. 1 Kor 15, 45-49), nawiązujący do idei antropologicznoteologicznych Ireneusza („kiedy Słowo Boże stało się ciałem (...) ukazało prawdziwy obraz i przywróciło podobieństwo”\(^{10}\)) i Tertuliana\(^{11}\), wielkich scholastyków (Tomasz, Bonawentura), kontynuowany przez wielu współczesnych, m.in. Karla Rahnera („chrystologia jest początkiem i celem antropologii”\(^{12}\)) i Luisa Ladaria („ściśle chrystocentryczny charakter antropologii jest jedynym sposobem uczynienia zadość całemu szeregowi zasadniczych twierdzeń Nowego Testamentu”\(^{13}\)). Zwłaszcza przez Jana Pawła II, z całą ostrością i radykalizmem: „Poza Ewangelią człowiek pozostaje dramatycznym pytaniem bez odpowiedzi. Właściwą bowiem odpowiedzią na pytanie o człowieka jest Chrystus – Redemptor hominis”\(^{14}\).
---
\(^9\) KDK nr 22.
\(^10\) Adversus haereses V, 16, 2.
\(^11\) De carnis resurrectione 6, 3.
\(^12\) Mysterium Salutis IV, 25.
\(^13\) L.F. Ladaria, Wprowadzenie do antropologii teologicznej, przeł. A. Baron, Kraków 1997, s. 131.
\(^14\) Pamięć i tożsamość, s. 118.
Co więc znaczy „zwrot antropocentryczny” w teologii dziś, w 40 lat po *Gaudium et spes*? Jak go dziś rozumieć, ustrzec przed „jednostronnością immanentnej”? Znaczy: pogłębiać chrystocentrycznie antropologiczny wymiar teologii – tego domaga się jej i świata kondycja. Osoba i dzieło Jezusa Chrystusa są źródłem i celem, znakiem i przyczyną tego, że „Bogu i człowiekowi cudownie jest być razem”\(^{15}\). Człowieczeństwo Jezusa „zaszczepione osobowo” (*unio hipostatica*) w bóstwie Jednorodzonego Syna jest najdoskonalszym spełnieniem bycia człowiekiem w ludzkiej historii. Taki też jest teologiczny model rozwoju tego, co człowiek: zaszczepić człowieczeństwo w krzewie Chrystusa\(^{16}\). Chrystokształtność\(^{17}\) człowieka jest jednoczesnym i niewykluczającym się przebóstwieniem i uczłowiczeniem istoty ludzkiej. Jest też darem i zadaniem zarazem.
9.
Teologiczna prawda o człowieku jest więc obrysowana trójkątem o wierzchołkach „stworzenie – grzesznik – odkupiony” z chrystocentrycznym punktem ciężkości jako punktem źródłowym i docelowym. A bardziej biblijnie:
Człowiek jest istotą rozpiętą na krzyżu przeciwieństw. Z jednej strony jest on bowiem podobny Bogu poprzez swoją kreatywność, wolność, zdolność miłowania. Z drugiej – jest wielorako ulomny i potrzebujący pomocy: „jest przemijalny, skłonny do sprzeciwu wobec swego Stwórcy, łatwo ulega pokusie”\(^{18}\). Pytanie Psalmu 8, sytuujące pytanie o człowieka w samym sercu pytania o Boga
„czym jest człowiek, że o nim pamiętasz,
i czym – syn człowieczy, że się nim zajmujesz?” –
– na kartach Starego Testamentu znajduje swoją najpełniejszą odpowiedź w Mądrości Syracha:
„Pan stworzył człowieka z ziemi
i znów go jej zwróci.
Odliczył ludziom dni i wyznaczył czas odpowiedni,
oraz dał im władzę nad tym wszystkim, co jest na niej.
Przyodziął ich w moc podobną do swojej
i uczynił ich na swój obraz” (Syr 17,1–3).
Ale Nowy Testament w wielu miejscach uzupełnia tę odpowiedź o konieczny z punktu widzenia chrześcijańskiej antropologii i teologii komponent chrystologiczny. Chodzi tu o „element wieńczący”, o kamień węgielny antropologii
---
\(^{15}\) J. Szymik, *O cudzie Wcielenia, czyli o tym, że Bogu i człowiekowi cudownie jest być razem*, Katowice 2000.
\(^{16}\) Jan Paweł II, *Pamięć i tożsamość*, s. 103–104.
\(^{17}\) Ladaria, dz. cyt., s. 71; Langemeyer, dz. cyt., s. 204–215; J. Szymik, *Ku chrystokształtności kultury. Chrześcijańskie korzenie przyszłości*, [w:] tenże, *Wszystko zjednoczyć w Chrystusie. Teologia, poezja, życie*, Wrocław 2003, s. 184–197.
\(^{18}\) G. Langemeyer, *Antropologia teologiczna*, przeł. J. Fenrychowa, Kraków 2000, s. 53.
chrześcijańskiej, o chrystocentryczne „ugłowieńie” prawdy o człowieku – w duchu dobitnej frazy z Listu do Efezjan (1,10).
Człowiek bowiem – brzmi antropologiczne przesłanie Nowego Testamentu – stworzony jako słaby i zarazem podobny do Boga, dochodzi do swojej doskonałości (pełni zamysłu Bożego) przez Jezusa, Syna człowieczego. A droga – paschalna: cierpienia, śmierci i zmartwychwstania – którą Jezus nas poprzedził jest drogą (i modelem, i przyczyną sprawczą) celu bycia człowiekiem, to znaczy misterijnej rzeczywistości zbawienia.
Wszystkie elementy człowiecej esencji i egzystencji, które pojawiają się na kartach Biblii (basar, nefes, ruach, sarx, soma, psyche, pneuma – ciało, dusza, duch) we wszelkich swoich niuansach, kontekstach i swoistej „nieprzekładalności” (językowej, mentalnościowej, kulturowej) stanowią bez wątpienia nie tyle „części składowe człowieka” (jak nieraz mylnie i upraszczająco próbuje się rzecz tę imputować biblijnej antropologii), lecz raczej próbę opisu niewyrażalnego bogactwa kierunków (wymiarów), w jakich urzeczywistnia się ludzkie życie, czyli w jakich „jest się człowiekiem”. Wieloraka bywa bowiem złożoność sytuacji bycia człowiekiem i życiowych procesów. I – co szczególnie ważne – jakikolwiek rozdźwięk między nimi znajduje się w Osobie i Wydarzeniu Chrystusa swoją nowotestamentalną, holistyczną, soteryczną syntezę. W Jezusie Chrystusie bycie człowiekiem osiąga doskonałość, a działanie Jezusa jest drogą do zbawienia całego człowieka\(^{19}\). Oto człowiek (J 19,5) – to zdanie o głębi daleko większej niż chciał i rozumiał wówczas, na kamieniach Lithostrotos, Piłat.
**10.**
Człowiek nie może żyć bez miłości. To najbardziej Boska ze wszystkich ludzkich cech. W tej sferze, na glinie człowieckiego bytu zostawiają swój najwyraźniejszy ślad palce Stwórcy – Boga, który „jest miłością” (1J 4,16). Z tego też miejsca wybłyskuje najjaśniejszej odpowiedź na pytanie o tajemnicę człowieczego piękna: bierze się ono z obecności w człowieczym bycie i życiu połączenia miłości i Chrystusa.
*W Redemptor hominis* brzmi to tak: „Człowiek pozostaje dla siebie istotą niezrozumiałą, jego życie jest pozbawione sensu, jeśli nie objawi Mu się Miłość, jeśli nie spotka się z Miłością, jeśli jej nie dotknie i nie uczyni w jakiś sposób swoją, jeśli nie znajdzie w niej żywego uczestnictwa. I dlatego właśnie Chrystus-Odkupiciel (...) objawia w pełni człowieka samemu człowiekowi”\(^{20}\).
To „głębokie zdumienie wobec wartości i godności człowieka nazywa się Ewangelią, czyli Dobrą Nowiną. Nazywa się też chrześcijaństwem”. Oto więc dobra nowina o człowieku, niezbywalny, nieredukowalny horyzont antropologii i estetyki: jej punkt centralny znajduje się w miejscu przecięcia miłości i Chrystusa.
---
\(^{19}\) Tamże, s. 64 n.
\(^{20}\) Tamże, nr 10.
W punkcie, w którym następuje ich utożsamienie. Bowiem właśnie związek antropologii i chrystologii ukazuje misterium miłości\(^{21}\).
*Amor, ergo sum* – jestem kochany, więc jestem. Oto propozycja antropologii teologicznej na czas ponowoczesności. Źródło nadziei i projekt człowieczeństwa – wolność jest dla miłości; *dia-logos* zamiast *ideo-logos*; wywiedziona z Chrystusa miłość w miejsce pustki po totalitarnych i nihilistycznych ideologiach.
**11.**
A więc chrystocentryzm – bo jest Bóg-człowiek, czyli Bóg i człowiek „rosną i maleją” w człowieku razem. A więc jest nadzieja – bo wiara rodzi, uzasadnia i chroni miłość, czyli daje nadzieję; wiara jest zawsze nadzieję na miłość. A więc dialog ze światem – bo istnieje prawda o człowieku, czyli jest o czym rozmawiać.
**12.**
Jezus Chrystus jest pełnią *visio Dei, vita hominis*. Również inne adagium Ireneusza ukazuje głębię chrystologicznej więzi teologii i antropologii: „w Chrystusie człowiek jest wezwany do nowego życia – życia syna w Synu, które doskonale wyraża chwałę Boga: *gloria Dei vivens homo* – ‘chwalą Boga żyjący człowiek’ (Św. Ireneusz, *Adversus haereses* IV, 20,7)”\(^{22}\).
---
**VISIO DEI, VITA HOMINIS**
**DIE ANTHROPOLOGISCHE DIMENSION DER MODERNE THEOLOGIE**
**EIN ENTWURF**
**Zusammenfassung**
Der Horizont der Theologie als der *Scientia fidei* und des *Colloquium salutis* spannt sich zwischen der Schau Gottes und dem menschlichen Leben. In ihrem innersten Wesen dient Theologie der Synthese von beiden, d. h. der Schau Gottes im menschlichen Leben. Die anthropologische Dimension einer wahrhaftig theologischen Reflexion verschließt sich nicht in einer Immanenz, sondern öffnet das menschliche Denken und das Denken über den Menschen zur Transzendenz hin, integriert das Historische und das Ewige, denn die grundlegende Aufgabe der Theologie ist schließlich (Christus)-gestaltung eines neuen Menschen, der aus Liebe und für Liebe lebt: eines heiligen Menschen.
---
\(^{21}\) Teologia, chrystologia, antropologia, D3. Dokument CTI z 1981 r.
\(^{22}\) Jan Paweł II, *Pamięć i tożsamość*, s. 32.
Über den Anthropozentrismus der modernen Theologie zu sprechen, bedeutet dieses Zentrum der Wahrheit über den Menschen innerhalb (auf dem Boden) des Theozentrismus zu stellen. Die Person und das Werk Jesu Christi, wo das Göttliche und das Menschliche miteinander nicht konkurrieren, sondern, sozusagen, «direkt proportional» zueinander sind, zeigen, dass keine Rede über einen existentiellen («Gott-Mensch-Wettstreit») oder einen logisch-semantischen (contradictio in adjecto) Widerspruch sein kann. Theologische Wahrheit über den Menschen ist also im Dreieck mit den Scheiteln «Geschöpf – Sünder – erlöst» eingeschlossen und hat ihren christozentrischen Schwerpunkt, der ihr Ausgang und Ziel ist.
Jesus Christus ist die Fülle der Visio Dei, der Vita hominis.
OSOBA LUDZKA A WSPÓŁNOTA KOŚCIOŁA
Osoba ludzka znajduje się w centrum badań różnych nauk, np: psychologii, pedagogiki, socjologii, etyki, filozofii i teologii. Każda z nich przedstawia opis osoby zgodnie z przedstawionym sobie wcześniej celem. Możemy powiedzieć, że osoba ludzka jest nie tylko najbardziej cudownym przedmiotem świata, przedmiotem, który poznamy od zewnątrz, jak inne, ale jest ona jedyną rzeczywistością, którą równocześnie poznamy i tworzymy od wewnątrz. W teologii pojęcie osoby zostało wypracowane w wiekach IV–V w procesie formułowania wiary chrześcijańskiej w Jezusa Chrystusa, będącego osobą Syna Bożego i wiary w Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego, będących trzema Osobami, a jednym Bogiem. Momentem decydującym w rozumieniu terminu „osoba”, także w zastosowaniu do człowieka, było sformułowanie przez Boecjusza klasycznej definicji osoby, powtarzanej i wyjaśnianej do dziś, że osoba jest to jednostkowa substancja w naturze rozumnej\(^1\). Według św. Tomasza o osobie decyduje jednostkowe istnienie. Istotę osoby konstytuują trzy elementy: samoistność (własny akt istnienia), rozumność i indywidualność. W przypadku osoby ludzkiej istnienie zostaje sprecyzowane przez duszę rozumną. W wieku XVI i XVII o osobie mówi się w odniesieniu do wolności człowieka, podkreślając jej charakter jako podmiotu rozumnych i wolnych działań. Pojęcie osoby ma ogromne znaczenie w teologii, ponieważ odnosi się do tych charakterystycznych cech człowieka, które tworzą przesłanki jego relacji do Boga oraz jego czynów zbawczych. Bycie osobą oznacza samoposiadanie się podmiotu jako takiego, w świadomej i wolnej relacji do całej rzeczywistości i jej nieskończonej podstawy, Boga\(^2\).
Przedmiotem naszej refleksji jest spojrzenie na osobę ludzką żyjącą we wspólnotie Kościoła w świetle nauczania Soboru Watykańskiego II. W Konstytucji apostolskiej *Humanae salutis* z dnia 25 grudnia 1961 r., zapowiadającej Sobór, papież Jan XXIII podkreśla, że Sobór będzie starał się określić stosunek Kościoła do współczesnego świata. Natomiast w przemówieniu inauguracyjnym na rozpoczęcie I sesji obrad soborowych w dniu 11 października 1962 r., Jan XXIII powiedział, że Sobór powinien ukazać naukę Kościoła Chrystusowego w sposób dostosowany do mentalności i psychiki współczesnego człowieka. Z kolei
---
\(^1\) Por. L. Kuc, *Osoba*, [w:] *Słownik Teologiczny*, red. A. Zuberbier, Katowice 1998, s. 371.
\(^2\) K. Rahner, H. Vorgrimler, *Mały Słownik Teologiczny*, przeł. T. Mieszkowski, P. Pachciarek, Warszawa 1987, s. 307.
Ojcowie Soborowi w orędziu z 20 października 1962 r., skierowanym do całego świata, stwierdzili, że w trakcie obrad będą zwracać uwagę na wszystko, czego domaga się godność człowieka. A zatem, celem Soboru miało być opracowanie pogłębiającej eklezjologii, która by posłużyła wewnętrznej odnowie Kościoła oraz przyczyniła by się do podjęcia dialogu i budowania jedności Kościoła z ludźmi żyjącymi we współczesnym świecie. Podstawowymi tematami Soboru stały się więc Kościół i chrześcijanin jako osoba we wspólnocie Kościoła oraz w relacji Kościół – świat.
1. OSOBA LUDZKA W UJĘCIU SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
Sobór naucza o osobie ludzkiej, mniej lub bardziej, we wszystkich swoich dokumentach. Ojcowie Soboru stwierdzają, że wszyscy ludzie są osobami, czyli istotami wyposażonymi w rozum i wolną wolę, a tym samym w osobistą odpowiedzialność. Stąd też zgodnie z własną naturą są zobowiązani do szukania prawdy, szczególnie w zakresie religii (por. DWR 2). Człowiek jako istota rozумna, wolna i odpowiedzialna, doświadcza siebie jako osoby i podmiotu, stojąc niejako wobec siebie samego. Bycie postawionym wobec samego siebie, ta konfrontacja z całością jego wszystkich uwarunkowań stanowią doświadczenie siebie jako osoby i podmiotu. Zdolność ustosunkowania się do samego siebie, zajmowanie się samym sobą jest rzeczywistością, która ustanawia podmiotowość człowieka w odróżnieniu od jego przedmiotowości\(^3\). Jest to więc byt jednostkowy o strukturze cielesno-duchowej, świadomy swojej odrębności, który jest zobowiązany do szukania prawdy oraz permanentnego udoskonalania siebie, a przy tym działając w sposób rozumny, dobrowolny i społeczny ma na celu ubogacanie siebie i całej ludzkości.
Objawienie chrześcijańskie zakłada, że człowiek jest osobą. Bóg postanowił bowiem przyjąć ludzi do wspólnoty z sobą (por. KK 2). Powołując zaś człowieka do uczestnictwa w chwale, Bóg obdarowuje go łaską. Przyjęcie łaski zbawienia może być tylko w pełni dobrowolnym i swobodnym aktem człowieka, godnym jego osoby. Odpowiedzią człowieka jako osoby na Objawienie Boże jest wiara. W osobie Jezusa Chrystusa Bóg ukazał osobie ludzkiej w sposób najdoskonalszy siebie samego i swoje zamierzenia (por. DWR 11). Sobór naucza, że Jezus Chrystus w ukazaniu tajemnicy Ojca i Jego miłości, objawia też w pełni człowieka samemu człowiekowi i ukazuje mu jego najwyższe powołanie (por. KDK 22). Dzięki objawieniu jaśniejszej ukazuje się ludziom wielka tajemnica człowieka i szczególna zdolność jego osoby (por. KDK 22; DWR 2). Bóg w Osobie Jezusa Chrystusa ukazał pełnię doskonałości Boga i ludzkiej osoby (por. KDK 22).
---
\(^3\) Por. K. Rahner, *Podstawowy wykład wiary*, tłum. T. Mieszkowski, Warszawa 1987, s. 30–31.
Ojcowie soborowi nauczają ponadto, że „osoba ludzka jest i powinna być zasadą, podmiotem i celem wszystkich urządzeń społecznych, ponieważ z natury swej koniecznie potrzebuje ona życia społecznego” (KDK 25, por. KDK 63). Osoba ludzka ogarniająca wszystko swym poznaniem i swoją miłością, będącą celem sama w sobie nie może stać się środkiem do jakiegokolwiek celu społeczeństwa czy państwa. Przeciwnie, to społeczeństwo jest przyporządkowane realnemu dobru bytu osobowego we wszystkim, co jest istotnie osobowe, a więc co płynie z otwartości tego bytu\(^4\). Sens istnienia społeczeństw sprowadza się zasadniczo do umożliwienia człowiekowi rozwoju w dziedzinie jego życia osobowego, a więc w rozwoju jego poznania, miłości, wolności i sprzężenia tych aktów w dziedzinach twórczości, religii, moralności i nauki\(^5\).
Z pojęciem osoby ludzkiej wiąże się także pojęcie kultury. Jest właściwością osoby ludzkiej, że do prawdziwego i pełnego człowieczeństwa dochodzi ona nie inaczej jak przez kulturę (zob. KDK 53). Dlatego powinna być traktowana jako świadomy i wolny podmiot tworzący kulturę\(^6\). Kultura ludzka powinna harmonijnie urabiać całą osobę ludzką wraz ze wszystkimi jej władzami uleczonymi przez Chrystusa (por. KDK 56; 61) oraz być środkiem do pełnej doskonałości osoby ludzkiej, do dobra wspólnoty i całej społeczności ludzkiej (por. KDK 59). Osobowy charakter człowieka wyznacza charakter, miejsce i cel całej ludzkiej kultury\(^7\). A zatem, osoba ludzka stanowi centrum wszelkich działań społeczno-kulturowych.
Prawo do kultury odpowiada godności osoby ludzkiej (por. KDK 60). Sobór podkreśla, że w naszej epoce ludzie uświadamiają sobie godność osoby ludzkiej (por. DWR 1). Godność osoby jest następstwem jej intelektualnego charakteru. Wśród innych bytów samodzielnych tylko osoba zostaje rozpoznana przez inne osoby jako ich równorzędny partner\(^8\). Ojcowie Soboru przypominają, że godność osoby ludzkiej wypływa z faktu stworzenia człowieka na obraz i podobieństwo Boże (por. KDK 12). Osobowy wymiar jednostki pojawia się wtedy, gdy absolutnie niepowtarzalny Bóg nadaje jej niepowtarzalne imię\(^9\). Dzięki wezwaniu Bożemu człowiek staje się osobą, zostaje wyniesiony ponad wszelkie inne stworzenie. Według nauczania soborowego, osobie ludzkiej przysługuje niezwykła godność, gdyż przerasta ona wszystkie rzeczy, a jej prawa i obowiązki mają charakter powszechny i nienaruszalny (por. KDK 26). Otwartość i suwerenność bytu osobowego człowieka jest racją ludzkiej godności i zupełności. Godność człowieka
---
\(^4\) M.A. Krąpiec, *Osoba i społeczność*, [w:] Jan Paweł II, *Redemptor hominis. Tekst i komentarz*, red. Z. Zdybicka, s. 71.
\(^5\) Tamże, s. 73.
\(^6\) Por. S. Kamiński, *Naukowa, filozoficzna i teologiczna wizja człowieka*, [w:] Jan Paweł II, *Redemptor hominis. Tekst i komentarz*, red. Z. Zdybicka, Lublin 1982, s. 77.
\(^7\) Z. Zdybicka, *Personalistyczne podstawy prawdy o człowieku zbawionym*, [w:] tamże, s. 125.
\(^8\) Zob. L. Kuc, *Osoba…*, s. 372.
\(^9\) Por. H. Urs von Balthasar, *Theodramatik*, t. 2/1, Einsiedeln 1976, s. 368.
jako osoby przejawia się w tym, iż jest on celem, a nie środkiem w ludzkim działaniu\textsuperscript{10}. Sobór wymienia szczególne sytuacje, które naruszają godność osoby ludzkiej. Są to: różne występkie indywidualne i społeczne (por. KDK 27); różne formy dyskryminacji (por. KDK 29); niegodziwe środki antykoncepcyjne (por. KDK 51); niewłaściwe formy ustroju politycznego (por. KDK 73). Dlatego istnieje pilna konieczność poszanowania osoby ludzkiej, której sprzeciwia się wszystko, co godzi w samo życie. Obowiązek poszanowania godności osoby ludzkiej wynika zaś z faktu jej szczególnego związku ze Stwórcą. Niewątpliwie, osobliwa rację godności właściwej osobie ludzkiej stanowi powołanie jej do uczestnictwa w życiu Boga (por. KDK 19). Człowiek jako osoba przerasta cały świat rzeczy. Uznając w sobie duszę duchową i nieśmiertelną, nie myli się, gdy uważa się za wyższego od rzeczy cielesnych (por. KDK 14). W powołaniu człowieka jako osoby do wspólnoty z Bogiem mieści się również wezwanie do permanentnego rozwoju.
Istotną cechą osoby ludzkiej jest odpowiedzialność (por. DWR 2). Osobowa relacja do Boga, historia zbawienia o charakterze prawdziwego dialogu między Bogiem a człowiekiem, przyjęcie swojego własnego niepowtarzalnego i wiecznego zbawienia, pojęcie odpowiedzialności przed Bogiem i Jego sądem, wszystkie te twierdzenia chrześcijańskie implikują, że człowiek jest osobą i podmiotem\textsuperscript{11}. Człowiek jako osoba jest powierzony samemu sobie. Stąd podstawowym zadaniem osoby jako takiej w całym jej życiu jest „stawanie się”, tworzenie siebie, a w tym stawaniu się, stopniowe odkrywanie i poznawanie siebie samej\textsuperscript{12}. K. Rahner stwierdza, że odpowiedzialność przejawia się w fakcie, że osoba jest ostatecznie powierzona samej sobie nie tylko w poznaniu, a więc nie tylko w samoświadomości, ale również w samoaktualizacji\textsuperscript{13}. „Ja” nieustannie doświadczane we wszystkim, co jest „moje”, wyłonione z „ja” i przez „ja” spełniane, to byt osobowy, to ludzka osoba. Jest ona bytem suwerennym, albowiem sobie sama panuje i o sobie decyduje, stanowiąc o swojej własnej twarzy, którą wypracowuje sobie przez swe czyny\textsuperscript{14}. Podejmowane decyzje stanowią o osobowym profilu człowieka.
Podstawową cechą osoby ludzkiej jest również wolność, która łączy się z odpowiedzialnością. Wolność nie jest swobodą czynienia wszystkiego, co tylko się podoba. Prawdziwa wolność jest wzniósłym znakiem obrazu Bożego w człowieku i polega na tym, by człowiek działał ze świadomego i wolnego wyboru, a nie pod wpływem ślepego popędu czy przymusu zewnętrznego (por. KDK 17). Natura intelektualna osoby i związana z nią wolność jako władza samostanowienia
\textsuperscript{10} M.A. Krąpiec, \textit{Osoba i społeczność}, [w:] Jan Paweł II, \textit{Redemptor hominis. Tekst i komentarz}, red. Z. Zdybicka, s. 70.
\textsuperscript{11} Zob. K. Rahner, \textit{Podstawowy wykład wiary…}, s. 27.
\textsuperscript{12} Por. J. Silva, \textit{Kto jest osobą?}, Kolekcja „Communio” 16(2004), s. 56.
\textsuperscript{13} Zob. K. Rahner, \textit{Podstawowy wykład wiary…}, s. 36.
\textsuperscript{14} M.A. Krąpiec, \textit{Osoba i społeczność…}, s. 69.
znajdują swój wyraz w sumieniu\textsuperscript{15}. Sobór mówi o wolności obywatelskiej (por. KDK 71), wolności religijnej (zob. DWR), wolności głoszenia Ewangelii, wiary i nauki społecznej Kościoła (por. KDK 76), wolności wyboru stanu życia, założenia rodziny (por. KDK 26).
W nauczaniu soborowym istnieje aspekt eschatyczności w spojrzeniu na osobę. Człowiek jest osobą, to znaczy bytem samoświadomym, autonomicznym, wolnym, zdolnym do kierowania swoim życiem, do tworzenia siebie, co wyraża się w jego zdolności samopoznania i samoposiadania. Jest kimś, kto żyjąc wśród bytów natury i wśród innych osób, transcenduje je i wybiega ku „Ty” transcendentnemu\textsuperscript{16}. Ma w sobie boskie ziarno nieśmiertelności (por. KDK 3, 18) i umocniony nadzieją zdąża ku zmartwychwstaniu (por. KDK 22). Osoba ma swoją odrębność jako centrum, do którego zmierzają bodźce zewnętrzne, a równocześnie jest aktywnym punktem wyjścia ku światu i innym ludziom. Buduje ona swój własny świat prawdy i dobra pracując we wspólnocie świeckiej i kościelnej\textsuperscript{17}. Chrześcijaństwo nie tylko aprobuje empiryczną odrębność i niezłączalność bytową jednostki ludzkiej z inną rzeczywistością, ale wierzy, że ta odrębność stanie się wiekuistą. Uczestnicząc w ogromie Absolutu Bożego będzie ona zawsze sobą i to nie tylko jako nieśmiertelna osobowość etyczna i psychiczna po śmierci ciała, ale jako pełna osoba ludzka po zmartwychwstaniu ciała. Zgodnie z nauczaniem soborowym osoba ludzka wskazuje nie tylko na trwanie doczesne, ale i na wiekuiste, lecz charakter tego trwania zależy od człowieka, który działając w sposób dobrowolny i wolny wybiera dobro lub zło. Działanie w kierunku dobra ubogaca samą osobę i całą ludzkość\textsuperscript{18}. W pełni królestwa Bożego, w łączności z Chrystusem, doskonałym Człowiekiem, osiągnie również swoją pełnię ludzka osoba (por. KDK 41) i zostanie nierozerwalnie ugruntowana jedność społeczna w Duchu Świętym (por. KDK 42).
Podsumowując analizę tekstów soborowych stwierdzamy, że osoba ludzka jest jednością, złożoną z różnych elementów bytowych, przede wszystkim z materii i ducha, organicznie ze sobą powiązanych. Jest bytem dynamicznym, rozwijającym się, tworzącym siebie poprzez działania świadome i wolne. W spełnianiu czynu, który tworzy osobę jako osobę, biorą udział wszystkie czynniki bytowe i to w taki sposób, że osoba ludzka transcenduje i równocześnie integruje się w czynie. Jej transcendencja w czynie polega na tym, że jest nie tylko sprawcą, ale i twórcą czynu, nadaje mu treść i sens, a przez to człowiek jako osoba jest przez siebie posiadany, panuje nad sobą i kształtuje siebie\textsuperscript{19}. Osoba ludzka to byt jednostkowy, indywidualny, substancialny, cieleśno-duchowy podmiot działający
\textsuperscript{15} K. Wojtyła, \textit{U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II}, Kraków 1988, s. 100.
\textsuperscript{16} Z.J. Zdybicka, \textit{Personalistyczne podstawy prawdy o człowieku zbawionym…}, s. 116–117.
\textsuperscript{17} Por. W. Granat, \textit{U podstaw humanizmu chrześcijańskiego}, Poznań 1976, s. 386.
\textsuperscript{18} Por. tamże, s. 386
\textsuperscript{19} Z.J. Zdybicka, \textit{Personalistyczne podstawy prawdy o człowieku zbawionym…}, s. 117.
w sposób rozumny, dobrowolny, moralny i społeczny, ubogacający siebie i innych. Uświadamia sobie nie tylko własne istnienie, lecz także fakt istnienia innych osób i rzeczy, z którymi wchodzi w relacje. Osoba ludzka jest istotą rozumną, wolną i odpowiedzialną, szczególnie obdarowaną łaską przez Boga Stwórcę, który zaprasza ją do dialogu ze sobą. Stworzenie na obraz i podobieństwo Boże jest podstawą godności człowieka. Człowiek jako osoba, będąc bytem odrębnym, samoistnym i świadomym siebie podmiotem cieleśno-duchowym, jest zawsze skierowany ku Bogu i ku drugiej osobie ludzkiej.
2. WSPÓŁNOTOTWÓRCZY CHARAKTER OSOBY LUDZKIEJ
Chrześcijanin żyje w rodzinie, narodzie, państwie, ale także we wspólnocie Kościoła. Osobowy charakter człowieka trzeba widzieć jako taką cechę, która może się realizować tylko w konkretnej cielesności, w „tu i teraz” historii, w dialogu z innym „ty”, a więc we wspólnotie i w sytuacji, w której człowiek w swoim działaniu od samego początku i stale narażony jest na bolesne doświadczenie świata\(^{20}\). Ojcowie Soboru stwierdzają, że „człowiek będąc jedynym na ziemi stworzeniem, którego Bóg chciał dla niego samego, nie może odnaleźć się w pełni inaczej jak tylko poprzez bezinteresowny dar z siebie samego” (KDK 24). Najgłębszą istotą rzeczywistości okazuje się więc relacja „bycie w odniesieniu”. „Bycie z drugim” okazuje się zarówno na poziomie stworzeń, jak przede wszystkim w Bogu, najdoskonalszą rzeczywistością, w najbardziej właściwym tego słowa znaczeniu\(^{21}\). Wspólnota powstaje wtedy, kiedy samodzielne dotąd osoby wchodzą w relację ze sobą i w realizowaniu swojej wspólnoty nadal pozostają niezależnymi osobami\(^{22}\). Rys wspólnotowy odbija się w całej ludzkiej egzystencji. Człowiek bytuje i działa wspólnie z innymi zawsze jako człowiek-osoba. Osoba nie jest częścią innego bytu, ani materialnego, ani duchowego, nie jest częścią ani własnej rodziny, ani większych społeczności, chociaż jest z innymi powiązana wielorakimi węzłami\(^{23}\). Biblia mówi, że mężczyzna i niewiasta zostali stworzeni „na obraz Boga” i przeznaczeni do życia we wspólnotie. Człowiek staje się osobą dopiero w relacji z innym człowiekiem jako osobą. Bóg stwarza go przez zwrócenie się do niego, przez to, że mówi do niego jak do osoby. Z kolei człowiek dochodzi do swego osobowego istnienia odpowiadając na dające istnienie wezwanie. Jego osobowe istnienie jest istnieniem w relacji. Osobowe istnienie nie poprzedza odpowiadania, lecz realizuje się w odpowiadaniu. Jest istnieniem w dialogu\(^{24}\).
---
\(^{20}\) K. Rahner, H. Vorgrimler, *Mały Słownik Teologiczny*..., s. 307.
\(^{21}\) G. Greshake, *Wierzę w Boga Trójjednego*, tłum. W. Szymona, Kraków 2001, s. 32.
\(^{22}\) Tamże, s. 28.
\(^{23}\) W. Granat, *U podstaw humanizmu chrześcijańskiego*..., s. 386.
\(^{24}\) G. Langemeyer, *Antropologia teologiczna*, [w:] *Podręcznik Teologii Dogmatycznej*, red. W. Beinert, tłum. J. Fenrychowa, Kraków 2000, s. 142.
Podstawą dialogu, jaki mają nawiązywać ze sobą wszyscy ludzie, jest wspólnota osób. Dialog polega na tym, że ludzie dobrowolnie i z ufnością udzielają sobie nawzajem bogactw swego umysłu i ducha. Sobór Watykański II mówi o dialogu człowieka z Bogiem, który wskazuje na fakt powołania człowieka do uczestnictwa w życiu Boga. Człowiek jest zapraszany do rozmowy z Bogiem, istnieje dla tego, że Bóg stworzył go z miłości i w miłości zachowuje (por. KDK 19). Ojcowie Soboru nauczają o dialogu Kościoła ze światem, którego podstawą jest godność osoby ludzkiej, wspólnota ludzka i jej aktywność (por. KDK 40).
Podsumowując stwierdzamy, że osoba nie realizuje się jako taka bez komunii z innymi osobami. Prawdziwa komunikacja między ludźmi polega na tym, że ubogacamy siebie ubogacając innych. Natomiast będąc w dialogu z innymi kształtujemy siebie. Osoba ludzka posiada bowiem zdolność przenikania w egzystencję drugiej osoby i niejednokrotnie dokonywania w niej poprzez swoje działanie istotnej przemiany. Druga osoba jest pewnego rodzaju „wyzwaniem” tworzącym sytuację wzajemnego dialogu. Egzystencja osoby nabiera wówczas nowego znaczenia wyrażającego się albo przyjęciem tego wyzwania, albo jego odrzuceniem\(^{25}\). Im bardziej wychodzę ku innym, tym bardziej realizuję siebie. Całe nasze życie wyraża się w takim właśnie otwarciu na innych i byciu w relacji z innymi. Stąd możemy powiedzieć, że żyjemy w potrójnej relacji: „ja-świat”, „ja-ty”, „ja-Bóg”. Każda zaś z tych relacji tworzy osobę, a jej rozwój opiera się na związku z otaczającymi ją rzeczywistościami. Istotne jest to, aby człowiek poszukiwał swego wzrostu poza sobą, w odniesieniu do innego, gdyż tylko w ten sposób rozwijają się w nim te zdolności, które wypływają z jego istnienia jako świadomego podmiotu\(^{26}\). Element wspólnotowy należy więc do istoty pojęcia osoby. Osoba i wspólnota to pojęcia wzajemnie się implikujące\(^{27}\).
W naturze ludzkiej wzajemnie się przenikają i uzupełniają dwa elementy: osobowy i wspólnotowy. Dlatego też Sobór naucza, że Bóg nie stworzył człowieka samotnym, ale jako mężczyznę i niewiastę, a zespolenie ich stanowi pierwszą formę wspólnoty osób. Człowiek bowiem z głębi swej natury jest istotą społeczną, toteż bez stosunków z innymi ludźmi nie może ani żyć, ani rozwijać swoich uzdolnień” (KDK 12). Osoba ludzka została przez Stwórcę powołana do wspólnoty. Powołanie do wspólnoty z Bogiem łączy się najściślej w tym samym ludzkim podmiocie z powołaniem do godności właściwej osobie i osobie też przez samą jej wewnętrzną rzeczywistość najautentyczniej zadanej. Na wskroś osobowe powołanie człowieka, które stanowi centralną treść Ewangelii, ma być urzęczystwistiane we wspólnotnie z innymi ludźmi\(^{28}\). Powołanie osoby do życia we
---
\(^{25}\) Por. W. Hryniewicz, *W głąb tajemnicy odkupienia. Doniosłość soteriologicznej nauki Jana Pawła II*, [w:] Jan Paweł II, *Redemptor hominis*. Tekst i komentarz, red. Z. Zdybicka, Lublin 1982, s. 183.
\(^{26}\) J. Silva, *Kto jest osobą?…*, s. 44.
\(^{27}\) Zob. H. de Noronha Galvao, *Teologiczny rodowód pojęcia „osoba”*, Kolekcja „Communio” 16(2004), s. 27.
\(^{28}\) Wojtyła, *U podstaw odnowy…*, s. 101.
wspólnotie urzeczywistnia się w małżeństwie i rodzinie, w życiu gospodarczym i wspólnoty politycznej oraz w stosunkach międzynarodowych (por. KDK 23–32 i KDK 46–90). Możemy powiedzieć, że osoba jest dla wspólnoty, ale również wspólnota jest dla osoby. Dlatego Sobór mówi o poczuciu solidarności międzyludzkiej i międzynarodowej (por. KK 28; KDK 6, 23, 33, 42; DA 14). Ponieważ każdy człowiek żyjący na ziemi nosi w sobie wewnętrzne rozdartie i zamęt, spowodowane przez grzech (por. KDK 30), dlatego tylko przy pomocy łaski Bożej i przez wielką pracę osoba ludzka może osiągnąć wewnętrzne scalenie (por. KDK 37), co z kolei przywraca ogólny ład wszechświata.
3. OSOBA LUDZKA TWORZĄCA WSPÓŁNOTĘ KOŚCIOŁA I WRAZ Z NIĄ ZMIERZAJĄCA KU PEŁNI ESCHATYCZNEJ
Szczególne znaczenie posiada osoba ludzka we wspólnotie Kościoła. Fundamentem stosunku między Kościołem a światem, a zarazem bazą ich wzajemnego dialogu, jest szacunek dla osoby ludzkiej, a także dla całej ludzkiej wspólnoty oraz zrozumienie głębokiego znaczenia ludzkiej działalności (por. KDK 40). Wspólnota ludzi w Kościele jest w stanie permanentnego rozwoju. Jest to żywy proces jednocienia ludzi zarówno w indywidualnych kontaktach pomiędzy nimi, jak i we wspólnotach rodzinnych, społecznych, narodowych, międzynarodowych, a także w takich, jak: kolegium biskupów, wspólnoty kapłańskie, instytuty zakonne, organizacje i ruchy religijne. U podstaw wspólnotowego charakteru osoby ludzkiej leży fakt, że „podobało się Bogu uświęcać i zbawiać ludzi nie pojedynczo, z wykluczeniem wszelkiej wzajemnej między nimi więzi, lecz uczyć się z nich lud, który by Go poznawał w prawdzie i zboźnie Mu sużył” (KK 9). Ten wspólnotowy charakter osiąga swoją doskonałość i wypełnia się w dziele Jezusa Chrystusa (KDK 32). Sobór Watykański II naucza o powołaniu człowieka do wspólnoty z Bogiem i nadprzyrodzonego uczestnictwa w życiu Boga. Nauka o powołaniu człowieka do wspólnoty z Bogiem jest przeniknięta nauką o tajemnicy odkupienia (por. KDK 17). Rzeczywistość odkupienia zespała poszczególne osoby w taką wspólnotę, w której wszyscy, „będąc jedni drugich członkami, mają świadczyć sobie wzajemnie usługi wedle różnych darów sobie udzielonych” (KDK 32). Każdy człowiek jest powołany do uczestnictwa w tajemnicy Jezusa Chrystusa, aby stać się synem Bożym poprzez wcielenie we wspólnotie kościelnej, w Tego, który ze swej natury jest Synem Bożym. Człowiek stanowi centrum tej wspólnoty. Osoba ma więc pełne prawo oczekiwać, że wspólnota religijna pomoże jej odkryć i wzmocnić relacje z Bogiem. W ramach wspólnoty Kościoła osoba może otrzymać pomoc w doskonaleniu swego wymiaru religijnego i osobowego.
29 Por. C. Valverde, Antropologia filozoficzna, tłum. G. Ostrowski, Poznań 1998, s. 384–385.
Nadzwyczajny Synod Biskupów obradujący z okazji dwudziestolecia zakończenia Soboru Watykańskiego II podkreślił, że eklezjologia komunii jest centralną i podstawową ideą w dokumentach soborowych. Kościół ma być wyraźniej rozumiany jako komunia i bardziej konkretnie jako komunia urzeczywistniany. U podstaw chodzi o zjednoczenie z Bogiem przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym\(^{30}\). *Communio* jest wydarzeniem, procesem, w którym jednostki osiągają jedność w ich różnorodności, przez to że wzajemnie dzielą się własnym życiem i w ten sposób mają wspólne życie. Jedność komunii stanowi wymianę pomiędzy wieloma zachowującymi swą odrębność. Jest to wymiana tożsamości i różnicy, odmienności zmierzającej do tworzenia coraz pełniejszej jedności oraz jedności realizującej się właśnie w spotkaniu i dzieleniu się wielu\(^{31}\). Eklezjologia komunii jest podstawą łudu, a przede wszystkim właściwego stosunku między jednością i różnorodnością w Kościele\(^{32}\). Kościół jest wspólnotą osób, dążących do zjednoczenia z Bogiem i wzajemnie między sobą oraz z całym stworzeniem. Stanowi on *communio personarum*. Kościół bardziej jeszcze niż społeczność posiada naturę wspólnoty, w której poprzez wzajemne usługi świadczone sobie przez ludzi urzeczywistnia się na różne sposoby i w różnych odniesieniach ów „bezinteresowny dar z siebie”, poprzez który człowiek-osoba „w pełni się odnajduje” (por. KDK 24). W Kościele i przez Kościół ma się realizować *communio* i *communicatio*, do której zostali powołani wszyscy ludzie\(^{33}\). *Communio* oznacza takie spełnienie wspólnoty, w którym osoba nie tylko siebie zachowuje, ale też ostatecznie spełnia. Czas ziemski Kościoła jest czasem budowania komunii osoby ludzkiej z Bogiem oraz z innymi osobami.
Jednym z głównych tematów eklezjologicznych Soboru Watykańskiego II stało się pojęcie ludu Bożego (por. KK 9–17). Określenie Kościoła jako „Ciało Mistyczne” Chrystusa wyraża organiczną wspólnotę Chrystusa z Kościołem i wiernych między sobą. Z kolei nazwanie Kościoła „ludem Bożym” ukazuje historyczny wymiar Kościoła i jego dynamiczny rozwój. Sobór naucza, że „spodobało się Bogu w swej dobroci i mądrości objawić siebie samego i ujawnić nam tajemnicę woli swojej, dzięki której przez Chrystusa, Słowo Wcielone, ludzie mają dostęp do Ojca w Duchu Świętym i stają się uczestnikami boskiej natury” (KO 2). Człowiek odpowiada objawiającemu się Bogu w posłuszeństwie wiary, przez którą z wolnej woli cały powierza się Mu, okazując pełną uległość rozumu i woli wobec objawiającego się Boga (por. KO 5). Jest to odpowiedź w pełni egzystencjalna. Wraz z nią człowiek jako osoba wchodzi do wspólnoty Ludu Bożego. Jest to zarazem odpowiedź na powołanie człowieka-osoby we wspólnocie i do wspólnoty. Powierzając
---
\(^{30}\) Por. Nadzwyczajny Synod Biskupów, *Kościół kierowany przez słowo Boże sprawuje tajemnice Chrystusa dla zbawienia świata*. Wrocław 1986, s. 23.
\(^{31}\) G. Greshake, *Wierzę w Boga Trójjedynego…*, s. 29.
\(^{32}\) *Nadzwyczajny Synod Biskupów…*, s. 24.
\(^{33}\) Por. G. Greshake, *Wierzę w Boga Trójjedynego…*, s. 78.
siebie całego Bogu, udziela się zarazem tej wspólnotie, jaką jest Kościół\textsuperscript{34}. Trzeba dostrzec wyraźny związek, jaki zachodzi pomiędzy rzeczywistością ludu Bożego a powołaniem człowieka jako osoby. Jest to zarazem powołanie we wspólnotie. Powołanie człowieka jako osoby we wspólnotcie stanowi podstawę dla rzeczywistości ludu Bożego\textsuperscript{35}. Kościół okazując się światu jako lud złączony jednością Ojca, Syna i Ducha Świętego (por. KK 4), jest zarazem znakiem i narzędziem jednoczącej miłości Trójcy Świętej. Jedność Osób Boskich dokonuje się w pełnym wzajemnym oddaniu, w Darze, czyli w Duchu Świętym. Analogicznie tworzy się jedność pomiędzy ludźmi: rodzi się bezinteresowny dar z siebie samego, czyniony przez osoby ludzkie innym osobom tak w relacjach indywidualnych, jak i społecznych, co więcej, każdy człowiek odnajduje własną pełnię tylko w takim właśnie darze i dzięki temu jedność rodziny Bożej służy rozwojowi osobowości poszczególnych jej członków (por. KDK 24–25). Świadomość Kościoła jako ludu Bożego jest dogłębnie przeniknięta świadomością powołania osoby i świadomością owej komunii osób, która w Kościele-Ludzie Bożym urzeczywistnia się właśnie dlatego, że jest on zarazem Ciałem Mistycznym Chrystusa. Kościół jest ludem Bożym złożonym z ludzi-osób. Rodzaj spójni i więzi, która jest właściwa Kościołowi jako ludowi Bożemu, złożonemu z ludzi-osób, odpowiada właściwości całej wspólnoty, nosi w sobie i wyraża sam profil międzysobowych odniesień\textsuperscript{36}. Według nauczania soborowego, w Kościele poszczególne części przynoszą innym częściom i całej wspólnotce właściwe sobie dary, tak iż całość i poszczególne części doznają wzrostu na skutek tej wzajemnej łączności wszystkich oraz dążenia do pełnej jedności (por. KK 13). Osoby, będąc darem dla innych odnajdują siebie oraz potwierdzają siebie i doznają wzrostu we wspólnotcie Kościoła. Kościół jako lud Boży ubogaca się przez bogactwo indywidualnego, osobowego życia poszczególnych członków. Przykładem tego są święci. Świętość i bycie w pełni osobą wzajemnie się warunkują. Sobór naucza, że poprzez życie tych ludzi, którzy będąc współluczestnikami naszego człowieczeństwa, w sposób jednak doskonalszy przemieniają się według wzoru Chrystusowego, Bóg ukazuje ludziom naocznie swoją obecność i swoje oblicze (KK 50). W wyjątkowy sposób dokonuje się to w osobie Maryi, która jest, jak mówi Sobór, najznamienitszym i szczególnym członkiem Kościoła (por. KK 53) oraz obrazem tego, czym Kościół pragnie i spodziewa się być (por. KL 103). Sobór Watykański II nie tylko wskazuje na fakt powołania człowieka do wspólnoty z Bogiem, ale także analizuje konkretne powołania we wspólnotcie ludu Bożego (por. KK 18-47; DZ; DFK; DK; DA). Na przykładzie powołania zakonnego (por. KK 44; 46), Ojcowie soborowi stwierdzają, że powołanie we wspólnotcie i do wspólnoty jest autentycznym powołaniem osoby do spełnienia siebie. Świętość każdego chrześcijanina, płynąca z chrztu świętego, stanowi wezwanie Boże, aby
\textsuperscript{34} K. Wojtyła, \textit{U podstaw odnowy…}, s. 120.
\textsuperscript{35} Tamże, s. 98.
\textsuperscript{36} Tamże, s. 116.
realizował on w swoim życiu to, co od Pana otrzymał. Różne są drogi realizacji powołania, właściwe poszczególnym stanom w Kościele, a także poszczególnym osobom. Więłość powołań w Kościele stanowi o jego wspólnotowym charakterze i zawiera treści personalistyczne.
Analizując w świetle nauczania soborowego miejsce osoby ludzkiej we wspólnocie Kościoła stwierdzamy, że Kościół rozumiany jest jako wspólnota osób, będących przez Chrystusa w relacji do Boga oraz do siebie wzajemnie. U podstaw społeczności Kościoła leży fakt związku konkretnej osoby w relacji indywidualnej i całościowej w sposób realny z osobą Jezusa Chrystusa i Jego dziełem. Przez sakrament chrztu świętego człowiek jako osoba uzyskuje swoje miejsce we wspólnotie Kościoła, rzeczywistości zbawczej. W tej wspólnotie realizuje swoje powołanie do świętości, wypełniając sumiennie obowiązki płynące z wyboru konkretnego stanu (kapłańskiego, zakonnego, małżeńskiego, czy też celibatariuszy w świecie). Osoba jednostkowa nie stanowi Kościoła we właściwym znaczeniu, Kościół może stanowić dopiero społeczność osób. Zwornikiem Kościoła, w płaszczyźnie indywidualnej i zbiorowej, jest osoba Jezusa Chrystusa. Jest On zasadą społeczności religijnej, ukierunkowanej ku Bogu Ojcu w Duchu Świętym. Społeczność ta dzięki Chrystusowi uzyskuje szczególny rodzaj więzi osobowej z Bogiem oraz między osobami. Więź ta przechodzi w pełną komunię osób\(^{37}\).
**PODSUMOWANIE**
Osoba ludzka bytuje w sobie i w relacji „dla”, „ku” i „w odniesieniu do”. Z woli Stwórcy jest ona wartością samą w sobie oraz w niepowtarzalnej komunii z innymi. Stąd nie można jej traktować tylko jako sztucznie zamkniętą indywidualność, ale należy mówić o jej związku ze społecznością, którą tworzą przecież relacje międzyosobowe. Należy więc widzieć osobę ludzką najpierw samą w sobie, a następnie w relacji do drugiego i do społeczności. Sobór naucza, że osoba ludzka jest i powinna być zasadą, podmiotem i celem wszystkich urządzeń społecznych, ponieważ z natury swej koniecznie potrzebuje ona życia społecznego. Dialog braterski między ludźmi dochodzi do skutku nie dzięki postępowi, lecz głębiej, poprzez wspólnotę osób, która domaga się wzajemnego poszanowania dla ich pełnej duchowej godności (zob. KDK 23). Pełna świadomość powołania osoby wyznacza temu zasadniczemu wezwaniu perspektywy „komunijne”.
Wynikiem relacyjnego charakteru osoby ludzkiej jest założona przez Chrystusa wspólnota Kościoła. Nie istnieje ona poza osobami, lecz stanowi ją osoba ludzka będąca w relacji do Chrystusa i do drugiej osoby. Kościół stanowi społeczność osób, która dzięki Chrystusowi uzyskuje szczególny rodzaj więzi z Bogiem oraz pomiędzy osobami ludzkimi. Stąd powinno się określać Kościół kategoriąmi
\(^{37}\) Zob. Cz.S. Bartnik, *Kościół Jezusa Chrystusa*, Wrocław 1982, s. 57.
osobowymi. Kościół znajduje się w szczególnej relacji do Ducha Świętego. Być Kościołem Chrystusa, Jego „ciałem”, oznacza równocześnie być we „wspólnotie Ducha Świętego”. Duch Święty czyni ludzką wspólnotę rzeczywistością sakramentalną i zbawczą. Sam staje się tajemnicą więzi jedności pomiędzy Chrystusem a poszczególnymi osobami ludzkimi\(^{38}\). Uczestnictwo w zbawczym misterium jest ostatecznie darem osobowym, dobrowolnie przyjętym przez człowieka. Zbawcze akty Chrystusa Zbawiciela stają się aktami Kościoła i każdego z wierzących dzięki osobowemu darowi udzielanemu przez Ducha Świętego\(^{39}\).
Kościół jest tym środowiskiem, w którym realizuje się misterium spotkania człowieka ze zbawiającym go Bogiem. Stąd podstawowym zadaniem Kościoła jest takie działanie, aby człowiek jako osoba mógł dotrzeć do Chrystusowej prawdy. Dlatego Sobór Watykański II mówi o służebnej roli Kościoła i jego członków (por. KK 5, 27, 32, 36, 40, 41, 44; KDK 9, 13, 27, 64, 75, 76, 79, 90, 93; DK 1, 3, 9, 10, 16; DM 3, 5, 16, 27; DFK 4). Kościół rozumiany jako pielgrzymujący lud Boży i wspólnota temu jednemu pragnie służyć, ażeby każdy człowiek mógł odnaleźć Chrystusa i zjednoczyć się z Nim. Jan Paweł II naucza, że człowiek w całej prawdzie swego istnienia i bycia osobowego i zarazem wspólnotowego i zarazem społecznego, w obrębie własnej rodziny, w obrębie tylu różnych społeczności, środowisk, w obrębie swego narodu czy ludu, a może jeszcze klanu lub szczepu, w obrębie całej ludzkości – ten człowiek jest pierwszą drogą, po której winien kroczyć Kościół w wypełnianiu swojego posłannictwa, jest pierwszą i podstawową drogą Kościoła, drogą wyznaczoną przez samego Chrystusa, drogą, która nieodmiennie prowadzi przez Tajemnicę Wcielenia i Odkupienia\(^{40}\). Kościół musi być z człowiekiem na wszystkich drogach jego życia. Kościół, który w rzeczywistości Ludu Bożego ogarnia swoją własną społeczną istotę zarówno ad intra jak też ad extra, musi również nie tylko ad intra, ale także ad extra szukać dróg dla urzeczywistniania komunii pomiędzy ludźmi\(^{41}\). Ośrodkiem wszelkiej działalności Kościoła powinien być człowiek jako osoba. Kościół to społeczność uczniów i wyznawców, z których każdy w jakiś sposób, czasem bardzo wyraźnie uświadomiony i konsekwentny, a czasem słabo uświadomiony i bardzo niekonsekwentny, idzie za Chrystusem. W tym też przejawia się zarazem na wskroś „osobowy” profil i wymiar tej społeczności, która pomimo wszystkich braków życia wspólnotowego w ludzkim tego słowa znaczeniu, jest wspólnotą właśnie przez to, że wszyscy w jakiś sposób stanowią ją z samym Chrystusem, choćby przez to tylko, że noszą na swej duszy niezniszczalne znamię chrześcijanina\(^{42}\).
---
\(^{38}\) W. Hryniewicz, *Nasza pascha z Chrystusem. Zarys chrześcijańskiej teologii paschalnej*, t. 2, Lublin 1987, s. 229.
\(^{39}\) Tamże, s. 276.
\(^{40}\) Jan Paweł II, *Redemptor hominis*, s. 26.
\(^{41}\) K. Wojtyła, *U podstaw odnowy*, s. 125
\(^{42}\) Por. Jan Paweł II, *Redemptor hominis*, s. 49.
Osoba ludzka działając rozumnie i dobrowolnie współpracuje z Chrystusem we wspólnotie Kościoła.
Pismo św. ukazuje Boga interesującego się człowiekiem i działającego zbawczo w jego historii, dlatego również Kościół powinien zawsze mieć przed sobą obraz osobowego Boga działającego w osobie ludzkiej, wobec niej i dla jej zbawienia. Zadaniem Kościoła współczesnego jest poszukiwanie takiego sposobu działania, aby być blisko osoby ludzkiej. Na tyle, na ile rzeczywistość osoby i jej spełnienie się będzie podstawowym prawem działalności Kościoła, na tyle będzie on coraz wyraźniejszym obrazem działającego w nim Chrystusa, na tyle też będzie realizował dzieło Soboru Watykańskiego II.
A HUMAN BEING AND THE CHURCH COMMUNITY
Summary
The concept of a person is of great importance in theology as it refers to these characteristics features of a man that create his relation to God. Christian revelation affirms that to be a man means to be a person. In the person of Christ – in the most perfect way, God revealed Himself and His plans towards all human beings – towards all mankind. The act of taking His mercy and favour belongs to the deeds performed by every individual person willingly – it means that this way and only in this way can we take the grace of salvation from God. According to the Second Vatican Council (Vaticanum II), everything is understood by a man with his own cognition and love. Furthermore, what is indirectly connected with the concept of a person it is the concept of culture, human dignity, freedom and responsibility. A human being is always directed towards God and only in Him can he or she achieve complete perfection. The church in turn is the community of people: people who thanks to Christ build up the special relationship with God as well as develop personal ties of love and unity with one another – what consequently leads them to fellowship. The Holy Spirit makes the community to be a redemptive and sacramental reality. Therefore, the church should be defined in personal categories. In its missionary activity it should always have the image of personal God who acts in all human beings, towards them and for their salvation.
Pytania o rozumienie człowieka i Kościoła prowadziły od początku protestancką teologię do wielu szczegółowych problemów. Trudności antropologiczne pojawiają się już w rozumieniu szczególnej pozycji człowieka wśród wszystkich stworzeń i w stosunku do Boga. Rodzi się bowiem pytanie: Czy specjalna pozycja człowieka w stworzonym świecie jest trwała, tzn. neutracalna, czy też ma charakter relacyjny? W odniesieniu do eklezjologii problemem pozostaje nie tylko samo rozumienie Kościoła, ale także jego rola w procesie zbawienia.
Jan Kalwin, jeden z twórców reformacji XVI wieku, Francuz działający głównie w Genewie, w teksthach poruszających problematykę antropologiczą¹ i eklezjologiczną² wydaje się reprezentować poglądy typowe dla wszystkich reformatorów, ale ma też ujęcia oryginalne – głównie ze względu na wyraźnie pneumatologiczny charakter swojej myśli. Myśl, iż „człowiek jest drogą Kościoła”, która jest tematem naszego sympozjum, była mu jednak zupełnie obca – i ze względów antropologicznych, i ze względów eklezjologicznych. Spróbuję to wykazać niżejsze krótkie wprowadzenie w naukę Kalwina o człowieku i o Kościele. Myślę, że da ono obraz myślenia innego wyznaniowo i czasowo, a jednak nie pozabawionego zupełnie elementów katolickich i współczesnych. W prezentowanym tekście nie dokonuję bezpośrednich porównań antropologii i eklezjologii Reformatora z myślą Vaticanum II. Metodologicznie byłby to zabieg mało uzasadniony. Już jednak sama prezentacja dwóch tematów antropologicznych: „natura człowieka” i „łaska powszechna” oraz dwóch tematów eklezjologicznych „Kościół – narzędzie zbawienia” i „Duch powołujący do Wspólnoty Świętych” pozwala
---
¹ Zwłaszcza w Comentarius in Genesin, [w:] Joannis Calvini opera quae supersunt omnia, ed.: G. Baum – E. Cunitz – E. Reuss, [w:] Corpus Reformatorum, t. 29–87, Brunsvigae – Berolini 1863–1900, 23,1–622 [dalej CO] oraz w Joannis Calvini institutio christianaee religionis, red. A. Thulock, Berolini 1846, I 15, 1–8 [dalej ICR].
² O ile w pierwszym wydaniu Institutio christianaee religionis z 1536 roku wykład swej eklezjologii Kalwin umieścił na marginesie analizy Credo i rozwijał w krótkich uwagach w ramach rozdziału zatytułowanego O fałszywych sakramentach, a częściowo też w rozdziale O wolności chrześcijańskiej, to w ostatecznej redakcji tego dzieła z 1559 roku, doktryna eklezjologiczna w jej ścisłym związku z nauką o sakramentach została wyłożona w osobnym tomie na 372 kolumnach i opatrzona znamiennym tytułem De externis mediis vel adminiculis quibus Deus in Christi societatem nos invitat et in ea retinet.
odczuć odmienność ewangelickich i katolickich struktur myślenia teologicznego, jak i pewne wspólne ujęcia treściowe.
1. NATURA CZŁOWIEKA
W porównaniu z innymi istotami człowiek pozostaje dla francuskiego reformatora koroną wszelkiego stworzenia. W człowieku ucieśnie się całe bogactwo stwórczego aktu, ponieważ właśnie on jest stworzeniem, które ma udział zarówno w tym, co zostało stworzone jako widzialne, jak i w tym, co niewidzialne. Stwórca dał mu prawo panowania nad wszystkimi stworzeniami na ziemi, chociaż wraz z nimi jest on całkowicie zdany na życie, któremu daje początek i które podtrzymuje Duch Boży\(^3\).
Wyjątkowej pozycji człowieka wśród wszystkich stworzeń nie zmienia nawet fakt grzechu\(^4\). Status darowany Adamowi ma również znaczenie w jego relacji do Boga. Żadnemu stworzeniu poza człowiekiem, abstrahując od aniołów, i to zarówno człowiekowi w stanie pierwotnej doskonałości, jak i po grzechu, nie objawił Bóg siebie, kierując bezpośrednio do niego swoje słowa\(^5\). W perspektywie relacji między człowiekiem a Bogiem można tym samym mówić o pewnym wyjątkowym i neutracalnym statusie, który znajduje swoje oparcie w duchowości człowieka i w strukturze samoudzielenia się Boga człowiekowi w słowie Objawienia.
Ze względu na swą cieleśność człowiek nie różni się od innych istot żywych. Podobnie jak wszystkie inne istoty żywe ma duszę, rozumianą jako pryncypium życia (*anima vivens*)\(^6\). Istota człowieka, specyfika jego człowieczeństwa, nie zawiera się jednak w samym wymiarze biologicznym. Jedyna w swoim rodzaju wielkość człowieka ugruntowana jest – według Kalwina – w charakterystycznym sposobie działania nań Ducha Bożego. Człowiek należy wprawdzie do wielkiego kręgu stworzeń żywych, które doświadczają działania *arcana virtus Spiritus Sancti*\(^7\), ale oprócz tego należy on do węższego kręgu stworzeń, które mają udział w szczególnych darach Ducha. Ta możliwość partypcyjacji w darach, której nie mają inne stworzenia, kształtuje wyjątkową relację człowieka do Boga.
---
\(^3\) ICR 1 15, 3; CO 33, 146; 38, 69.
\(^4\) CO 52, 179; 32, 441; por. T.F. Torrance, *Calvin’s Doctrine of Man*, London 1949, s. 30; S. Scheld, *Media salutis. Zur Heilsvermittlung bei Calvin*, Stuttgart 1989, 50 n.
\(^5\) Kalwin zwraca uwagę na różnicę między zwierzętami, które Bóg milcząco podtrzymuje w istnieniu, a człowiekiem, który otrzymał dar rozumu i może świadomie i dobrowolnie odpowiadać Bogu. CO 32, 441 (Ps 147,19).
\(^6\) CO 44, 401. Por. CO 23, 35 (Rdz 2,7); 49, 558.
\(^7\) Używając takiego sformułowania Kalwinowi chodzi o ukryte, tajemne i powszechne działanie Ducha Świętego w świecie. Por. np. CO 23, 131; 27, 632; 32, 86 n.; zob. też W. Krusche, *Das Wirken des Heiligen Geistes nach Calvin*, Göttingen 1957, s. 33.
Wśród istot żywych jedynie człowiek stworzony na obraz i podobieństwo Boże został wyróżniony podwójnie: darami Ducha, które pozwalają mu żyć jako istota rozumna, i darami Ducha, które uzdaliniają do życia we wspólnocie z Bogiem. Wyraźnie zaznaczając granicę między człowiekiem, a istotami żywymi nie należącymi do kręgu ludzkiego, reformator chce odciąć się od antropologii, którą można by nazwać antropologią biologiczną.
Wyjątkowej godności człowieka reformator nie pojmuje na płaszczyźnie porównania z innymi stworzeniami, które w procesie rozwoju stoją niżej od człowieka i dla niego zostały stworzone. Już sama taka orientacja patrzenia „w dół” i „wokół siebie”, próba rozumienia samego siebie poprzez horyzontalne porównania, wydaje się reformatorowi niczym innym, jak tylko znakiem upadłego, grzesznego człowieczeństwa\(^8\). Dopiero spojrzenie wertykalne, antropologia teologiczna, może uświadomić człowiekowi jego własną istotę.
Teologiczna antropologia, ujmująca człowieka w jego ścisłej relacji do Boga, nie może opierać się na stwierdzeniach antropologii biologicznej, czy też korzystać z ujęć naturalistycznych koncepcji filozoficznych\(^9\). Ona może bazować tylko na tym, co mówi Objawienie, co sam Bóg powiedział o człowieku. Objawione słowo ukazuje wyraźnie relację człowieka do Boga i Boga do człowieka, zwłaszcza zaś historię tej relacji.
Kalwin uczy o stworzeniu człowieka dychotomicznie i kreacjonistycznie. Komentując biblijne obrazy, twierdzi, że Bóg stworzył człowieka z dwóch substancji: ciała i duszy. Ciało zostało stworzone z materii, dusza natomiast stworzona została z niczego. W wyraźnym odróżnieniu od zwierząt, które Stwórca mocą swojego słowa stworzył od razu jako żyjące istoty cielesne, przy stworzeniu człowieka mamy do czynienia z uformowaniem ciała z już istniejącej materii nieożywionej. Dopiero później ciała została dana z nicości utworzona dusza, będąca centrum życia człowieka\(^{10}\). Ten drugi, decydujący akt, czyniący z człowieka dopiero istotę żywą, zachował Bóg bezpośrednio dla siebie także w procesie dalszego rozrastania się rodzaju ludzkiego.
Niższy, mniej szlachetny sposób powstania ciała – uformowanie go z mułu ziemi, i to szczególnie pochodzenie duszy – tchnienie Boga, z góry zakłada w pewnym stopniu utajony aksjologiczny dualizm. O tym specyficznym dualizmie można mówić zwłaszcza dlatego, że nie ma się do czynienia z substancialną jednością ciała i duszy, lecz tylko aktualną: ciało i dusza zachowują sobie właściwe essentia, analogiczne do dwóch natur w osobie Jezusa Chrystusa. Wobec ludzkiego ciała dusza stanowi dla naszego autora tę część, która jest praecipua,
---
\(^8\) Por. ICR I 14, 22; CO 26, 255.
\(^9\) Kalwin mówi, że prawdziwe samopoznanie człowieka prowadzi do odium nostri i do vera humilitas (ICR II 1, 1). ICR II 1, 3. Zob. M.P. Engel, John Calvin’s Perspectival Anthropology, Atlanta 1988.
\(^{10}\) Por. CO 23, 35 (Rdz 2,7). Zob. G. Babelotzky, Platonische Bilder und Gedankengänge in Calvins Lehre vom Menschen, Wiesbaden 1977.
excellentior, nobilior, pretiosor – po prostu tą lepszą częścią człowieka\textsuperscript{11}. Te porównawcze określenia nie zawierają wprawdzie żadnej etycznej degradacji ciała, ale wyrażają pewne stopnie porządku wartości\textsuperscript{12}. W swych prapoczątkach ta wyraźna różnica wartości nie obejmowała żadnego momentu napięcia, dusza i ciało znajdują się wobec siebie w zupełnej syntezie. Stosunek ten – według reformatora – w wymowny sposób oddaje obraz schroniska i gościa\textsuperscript{13}. Gdyby Adam nie zgrzeszył, nie byłoby żadnej potrzeby, aby „gość” opuszczał swe „schronisko”. Adam byłby w całej swej pełni przeszedł z ziemskiego życia do wiecznego\textsuperscript{14}. Grzech Adama miał jednak bardzo znaczące konsekwencje. Ten utajony dualizm aksjologiczny przechodzi po grzechu pierworodnym w etyczną deprecjację ciała. Po grzechu relacja ciało – dusza nie wyraża się już w obrazie schroniska i gościa, ale w obrazie „więzienia” i „więźnia”. Ciało stanowi carcer, ergastulum duszy, jarzmo, którym ona jest obciążona\textsuperscript{15}. Ten typ myślenia antropologicznego przesadnie akcentującego skutki grzechu pierworodnego obcy był i jest katolickim koncepcjom człowieka. Teologowie katoliccy i protestanci więcej elementów sobie wspólnych mogliby znaleźć w pneumatologiczno-charytologicznej perspektywie ujmowania antropologii, zwłaszcza gdyby oparli się na rozważaniach Kalwina o łasce powszechnej.
\section*{2. ŁASKA POWSZECHNA}
W \textit{Institutio} oraz w różnych komentarzach biblijnych i kazaniach\textsuperscript{16} Kalwin przedstawił naukę o „łasce powszechnej” (\textit{gratia generalis}). Rozumie przez nią wielość działań przypisywanych Duchowi Świętemu, które nie są ukierunkowane tylko na zbawienie wybranych, ale których przedmiotem jest każdy bez wyjątku człowiek\textsuperscript{17}. Koncepcja powszechnej łaski, którą Kalwin ugruntowuje na płaszczyźnie pneumatologicznej, jest próbą wskazania właściwej interpretacji faktu
\begin{footnotesize}
\begin{itemize}
\item[11] CO 47, 57; 33, 488; 49, 133; OS III 174, 28.
\item[12] W. Krusche przypomina, że augustyńska antropologia na szczycie porządku wartości umieszcza Boga jako \textit{bonum maximum}, następnie duszę jako \textit{bonum magnum}, wreszcie ciało jako \textit{bonum infirmum}. Tym samym mamy do czynienia ze skalą analogiczną do stopni w neoplatonńskiej etyce, gdzie każdej wartości odpowiada stopień bytu. Augustyn zna \textit{magis} i \textit{minus esse}. U Kalwina trudno byłoby dopatrzeć się związku ontologii z aksjologią. On mówi o Bogu jako \textit{summum bonum} (np. CO 23, 39), ale nie spotyka się określenia Boga jako \textit{summum esse}. Zob. tenże, dz. cyt. 37.
\item[13] ICR I 15, 2; I 15, 6; CO 33, 488 (Job 10,8).
\item[14] CO 23, 45 (Rdz 2,16); 23, 77 (Rdz 3,19). Całkiem podobnie u Augustyna: \textit{sine mortis supplicio transiturus} – za W. Krusche, dz. cyt. 37.
\item[15] CO 7, 120; 33, 144; 50, 62 (2Kor 5,4); 55, 330 (1J 3,20); ICR I 15, 2; III 2, 19; III 3, 20.
\item[16] W szczególności \textit{Commentarius in Epistolam Pauli ad Romanos}, CO 49, 11. 14–15.
\item[17] Por. np. CO 2, 199; 34, 503; ICR II 2, 14. Kalwin dostrzega związki między łaską ogólną a szczegółową m.in. w tym, że łaskę ogólną traktuje jako „preludium” do łaski szczegółowej.
\end{itemize}
\end{footnotesize}
zachowania przez człowieka jego ludzkiej tożsamości i ciągłości jego gatunkowego wyposażenia.
Utrata darów Ducha związana z funkcjonowaniem ludzkiej duszy, która nie jest tożsama z zupełnym odebraniem człowiekowi mocy rozumu i woli, a tym samym i nie jest przekreśleniem jego człowieczeństwa, nie ma ugruntowania w ontologicznej strukturze ludzkiej natury. Według reformatora od samego początku, tzn. już w samym fakcie zaistnienia grzechu pierworodnego, Bóg nie dopuścił, by człowiek stoczył się poniżej granic swego człowieczeństwa. Upadły człowiek zachował konstytutywne dla swej natury moce duszy, chociaż to „zachowanie” nie oznacza, że człowiek utrzymał pełną sprawność władz decydujących o jego ludzkiej tożsamości. Kalwin woli stwierdzić, że to Bóg, mimo upadku człowieka, zachowuje tę moc w człowieku i tylko jako dar Boży człowiek ją posiada\(^{18}\).
„Naturalna” rozumność człowieka jest dla Genevczyka darem Bożej łaskawości. Uważa on, że na przykładzie ludzi upośledzonych umysłowo najbardziej jaskrawo staje się widoczne, jakie skutki w odniesieniu do władz ludzkiej duszy pociąga za sobą utrata darów Ducha Świętego związana z grzechem pierworodnym. W jego rozumieniu ulomność w tym względzie, jakkolwiek są to przypadki wyjątkowe, jest także specjalnym „darem” Opatrzności, najlepiej unaoczniającym reszcie ludzi obraz ludzkiego umysłu pozbawionego łaski światła Bożego. Natomiast w samym normalnym, zdrowym funkcjonowaniu wszystkich władz ludzkiej duszy należy – zdaniem autora *Istitutio* – dopatrywać się sprawczej obecności Bożego Ducha\(^{19}\).
Fakt, że człowiek potrafi działać w sposób rozumny oraz że wielu ludzi posiada różnorodne dodatkowe uzdolnienia związane z darem rozumu opisuje Kalwin jako „naturalne” działanie Ducha Świętego. „Naturalne” nie rozumie on jako wypływające z natury, ale jako dar, którym obdarzeni są zarówno wierzący, jak i niewierzący, wybrani i potępieni, a więc ludzie jako tacy. To „naturalne” nie wyklucza charakteru daru, ale właśnie także go zakłada\(^{20}\). Myśl ta – według naszego autora – znajduje potwierdzenie w przypowieści o talentach. Pojęciem „talent” Jezus nie czyni żadnej różnicy między darem natury a darem Ducha, gdyż każda zdolność znajduje swoje ostateczne odniesienie w Bogu\(^{21}\). Pod pojęciem łaski ogólnej Kalwin więc rozumie działanie Boga Ojca, który poprzez swojego Ducha obdarza różnorodnymi darami i opatrznościowo troszczy się o każdego człowieka z osobna i o wszystkich ludzi razem w ich społecznych strukturach.
Paradoksalnie kalwińska koncepcja powszechnej łaski Bożej, której podstawowym celem było potwierdzenie unicestwiającego człowieczeństwo skutku
---
\(^{18}\) Np. CO 33, 542. W komentarzu do Rdz 3, 6 Kalwin znowu podkreśla, że światło naszego rozumu jest jednym z najwspanialszych darów Ducha Świętego, którego teraz jesteśmy pozabawieni. CO 23,62.
\(^{19}\) CO 49, 344 (1Kor 2, 14); 40, 57; CO 25, 62 (Wj 35,31).
\(^{20}\) Por. np. CO 40, 587 (Dn 2, 30).
\(^{21}\) Zob. Mt 25,14–30; CO 45, 568 (Mt 25,15).
grzechu pierworodnego, stała się w spuściznie pisarskiej reformatora unikalnym terenem apologii ludzkich możliwości i dokonań. Jedno i drugie ukazane jako wyłączny wyraz łaski objawiały tym większą chwałę Boga, im znaczniejsze rodziły owoce. Stąd też wypływały zainteresowania autora wszelkimi rodzajami dyscyplin poznawczych: filozofią, prawem, polityką, ekonomią, astronomią, sztuką i muzyką. Nauki, które tradycyjnie obejmowano mianem artes liberales, a także umiejętności rzemieślnicze, były dla niego dowodem, iż człowiek z „natury” swej posiada zdolność do działań rozumnych. W dodatku zainteresowania reformatora nabrały konkretnych form realizacyjnych przy założeniu Akademii Genewskiej w 1559 roku\(^{22}\). Wobec powyższego możerodzić się pytanie, jak Kalwin doszedł do koncepcji „naturalnego” działania Ducha Świętego, które kryje się pod pojęciem gratia generalis?
W nauce Kalwina o łasce powszechnej wyraża się podziw dla faktu, że dzięki działaniu Bożego Ducha upadła ludzkość nie uległa zupełnemu rozkładowi. Wprawdzie w związku z grzechem pierworodnym Reformator namalował ciemny obraz człowieka, to jednak fakt, iż ludzkość pozbawiona darów Bożego Ducha nie pograżyła się w „zupełnej duchowej nocy”, że w swych strukturach społecznych nie popadła w destrukcyjną anarchię, ale wprost przeciwnie, że spotyka się prawdziwe, dobre, pożyteczne wytwory ludzkiego ducha, że istnieje prawo i człowiek żyje w uporządkowanych strukturach społecznych, że istnieje dobro jako wyraz gotowości do ponoszenia ofiar – jest dowodem bezpośredniego działania łaski. Wszystkie te dobra mogą pochodzić tylko od Bożego Ducha, który jest unicus omnium bonorum fons\(^{23}\). Wszelka prawda, mądrość i jedność w Nim odnajdują swoje źródło\(^{24}\). Pneumatologiczny charakter ma też kalwińska nauka o Kościele.
### 3. KOŚCIÓŁ – „NARZĘDZIE ZBAWIENIA”
Eklezjologia Kalwina w swej dojrzałej formie prawie w całości mieści się w Institutio z 1559 roku. Czwarta księga tego dzieła mówi o „zewnętrznych środkach” (externis mediis) czy też „środkach pomocniczych” (adminiculis), których używa Duch Święty, by nas doprowadzić do jedności z Jezusem Chrystusem. Centrum zainteresowania stanowi ujęte w pneumatologicznej perspektywie zagadnienie Kościoła. Bogate w eklezjologiczne treści są również komentarze reformatora do Listów Nowego Testamentu\(^{25}\). Źródła te pozwalają nie mieć wątpliwości, że dzięki
---
\(^{22}\) Zob. W. Krusche, dz. cyt. 102–110.
\(^{23}\) CO 30,1 73.
\(^{24}\) CO 30, 316. Por. CO 23, 619; 30, 268; 38, 571; 45, 105; 47, 230.
\(^{25}\) Spośród monograficznych opracowań eklezjologii Kalwina na szczególną uwagę zasługują prace: J. Bohatec, Calvins Lehre von Staat und Kirche mit besonderer Berücksichtigung des Organismusgedankes, Breslau 1937; K. Mc Donnel, The Church and the Eucharist, Princeton 1967;
Duchowi Świętemu Kościół w różnych swoich wymiarach partycypuje w zbawczym misterium. Głosząc Ewangelię, Kościół staje się miejscem zbawczego działania Ducha, który czyni też z Kościoła „narzędzie zbawienia”.
Zaraz na początku pierwszego rozdziału czwartej księgi *Institutio reformator* wyraźnie przedstawia rolę, jaką przypisuje Kościołowi. To ze względu na ograniczoność ludzkiej natury potrzebne są „zewnętrzne środki”, dzięki którym może w nas zrodzić się i rozwijać wiara. Bóg powierzył Kościołowi przepowiadanie Ewangelii, ustanowił też pasterzy i nauczycieli, by pouczać ich ustami. Celem przepowiadania Ewangelii i misji nauczycielskiej jest pobudzenie do wiary, gromadzenie we wspólnocie i uświęcenie członków kościołowej wspólnoty. W Kościele Bóg ustanowił sakramenty, o których Kalwin twierdzi, że są środkami, wzmacniającymi i żywiącymi w najwyższym stopniu naszą wiarę\(^{26}\). Jak więc Duch Święty rodzi zbawczą wiarę we wnętrzu człowieka, tak też ten sam Duch posługuje się Kościołem i sakramentami jako „zewnętrznymi środkami” uskuteczniania zbawienia.
Potrzebę Kościoła porównuje Kalwin z koniecznością wcielenia. Podobnie jak inkarnacja Syna Bożego była środkiem, dzięki któremu Bóg odnowił przerwaną wiąź z upadłą ludzkością, tak również używa On ziemskich środków dla uświęcenia ludzi, którzy zostali obdarowani łaską wiary. Do tych ziemskich środków należą też urzędy i funkcje, w które Kościół został wyposażony. Bóg je wybrał dla swego Kościoła, by urzeczywistniał na ziemi dzieło uwielbionego Chrystusa. Z tego też powodu uważa, że Kościół istnieje z ustanowienia Bożego nie tylko we wspólnotie swoich wiernych, ale także w swoich urzędach i powierzonych im zadaniach. Oczywiście, Genewczyk nie zapomina, że Bóg wybierając zewnętrzne środki, nie wiąże się z nimi. Bóg ze swej strony pozostaje zawsze zupełnie wolny. Swoją łaską może obdarzać również poza słowem Bożym głoszonym przez pastorów i poza udzielonymi sakramentami. Jeżeli jednak Bóg w swej istocie pozostaje w pełni autonomiczny i Jego wola nie podlega żadnym koniecznościom, to nasza sytuacja jest już zupełnie inna: „Boża wolność nie jest naszą wolnością”\(^{27}\). Już przez sam fakt ustanowienia Kościoła jesteśmy związaní z nim i powierzonymi mu środkami uświęcenia\(^{28}\).
---
B. Gassmann, *Ecclesia reformata – Die Kirche in der reformierten Bekenntnisschriften*, Freiburg – Basel – Wien 1968; A. Ganoczy, *Ecclesia ministrans. Dienende Kirche und kirchlicher Dienst bei Calvin*, Freiburg – Basel – Wien 1968; B.Ch. Milner, *Calvin Doctrine of the Church*, Leiden 1970; T. George, *John Calvin and the Church*, Louisville 1990; Wiele interesujących ujęć eklezo-logicznych zawiera też praca, której autorem jest S. Scheld, *Media salutis. Zur Heilsvermittlung bei Calvin*, Stuttgart 1989.
\(^{26}\) ICR IV 1, 1.
\(^{27}\) ICR IV 1, 5.
\(^{28}\) CO 31, 803 (Ps 87,5): *non aliter renascimur in coelestem vitam, quam per ecclesiae ministerium*. Kalwin zdecydowanie zwraca się przeciwko trendom reformacyjnym, które odrzucały potrzebę „zewnętrznych środków”. Zob. ICR IV 1, 5.
Przepowiadanie Ewangelii jest zwyczajnym środkiem, który rodzi w nas wiarę. Wiara bowiem rodzi się ze słyszenia. Ale nie tylko w tym celu został ustanowiony Kościół; całe duchowe życie, nasze uświęcenie zależą od niego. Ze względu na rolę Ducha Świętego i przepowiadanego słowa Bożego już w najwcześniejszym wydaniu *Institutio* Kalwin określa istotę Kościoła jednym słowem, które znane było we wczesnym chrześcijaństwie: „Kościół jest naszą matką”\(^{29}\). Uważa, że skoro zbawcza i uświęcająca rola Ducha Świętego, który jest *Effector reconciliationis*, ma miejsce tylko w Kościele przepowiadającym Boże słowo, „stąd nie ma innego sposobu, aby odrodzić się do życia wiecznego, jak tylko ten, że Kościół jako nasza matka nas zrodzi i wykarmi, nas prowadzi i nami kieruje póki nasze śmiertelne ciała nie zostaną przemienione na podobne aniołom (...). Poza jej łonem nie możemy mieć nadziei ani na odpuszczenie grzechów, ani na zbawienie”\(^{30}\).
Ponieważ – jak już wspomniano – Kościołowi został powierzony „skarb” Bożego słowa i jego przepowiadania, a Duch Święty działa zbawczo tylko w łączności z tym słowem, stąd też Kościół jest tym boskim narzędziem, dzięki któremu możemy mieć udział w zbawieniu. Jeżeli zaś Duch związany jest z Bożym słowem, a słowo ze zwiastującym je Kościołem, to Kościół jest tym jedynym miejscem w świecie, gdzie przepowiadane jest słowo o zbawieniu, a słowo o zbawieniu jest tym jedynym słowem, w którym udziela nam się Duch Święty. Ekskluzywność ta sprawia, że autor *Institutio* nie tylko może, ale wprost musi opowiedzieć się za starym chrześcijańskim twierdzeniem Cypriana: *extra Ecclesiam nulla salus*\(^{31}\), przy czym wyraźnie ma na myśli – przynajmniej w *Institutio* z 1559 roku – widzialny, zwiastujący Ewangelię Kościół\(^{32}\).
Interesującym musi wydawać się fakt, że w powyższym kontekście Reformator, jako protestant, przeciwstawia się religijnemu indywidualizmowi. Skoro Ducha nie można oddzielić od Ewangelii, a Ewangelia związana jest z przepowiadaniem Kościoła to – jego zdaniem – sami stawiają sobie *extra Ecclesiam* zarówno ci, którzy oczekują szczególnego objawienia Ducha, objawienia niezależnego od słowa Bożego, jak i ci, którzy uważają przepowiadanie Kościoła za zbyteczne dla
---
\(^{29}\) Zob. np. ICR IV 1, 1; 1, 4. Idea Kościoła-Matki pojawia się wielokrotnie także w innych pismach Kalwina, co świadczy o randze, jaką nadawał jej reformator. Zob. np. komentarze do Ef 4,12; 1 Tym 3,15; Ps 87,5 (CO 50,239,646; 51,199). Rozwijana przez reformatora idea Kościoła-Matki, znana już z pism Cypriana (np. *De catholica ecclesiae unitate*, PL, 519) czy Augustyna (np. *De baptismo*, PL, XLIII, 170), na ogół uchodziła w oczach kalwinologów za symbol pierwocin kalwińskiej koncepcji widzialności Kościoła. Por. np. W. Niesel, *Die Theologie Calvins*, 183 n.
\(^{30}\) ICR 1,4; por. CO 52, 288 (1Tm 3,15); zob. też CO 47, 408 (J 19,7).
\(^{31}\) ICR IV 1, 4. 20. 22; por. CO 11, 25; 36, 578 (Iz 33,24); zob. W. Niesel, *Die Theologie Calvins*, 186 n.
\(^{32}\) ICR IV 1, 4. W kręgach badaczy pism Kalwina powszechnie zauważa się rozwój eklezjologii reformatora w kierunku coraz mocniejszego podkreślania roli widzialnego Kościoła. Wyraźnie widać to przy porównywaniu ostatniego wydania *Institutio* z wydaniem z 1539 r. Wielu uważa, że jest to uwarunkowane wpływem Bucera podczas pobytu Kalwina w Strasburgu. Zob. W. Krusche, dz. cyt. 302; A. Ganoczy, *Ecclesia ministrans*, s. 140–175.
siebie i zadawalają się „osobistym kontaktem” z Pismem św.\textsuperscript{33}. Obydwie formy indywidualizmu uważa Kalwin za równie szkodliwe. Biblia winna być czytana, ale przede wszystkim winna być słuchana. Nieme pismo nie zastąpi żywego słowa. Nasz autor uważa, że kto nie korzysta z możliwości słuchania publicznie, eklezjalnie głoszonego słowa Bożego i indywidualnie interpretuje sobie teksty Pisma św., „ten tego typu separacje od Kościoła będzie musiał odpokutować, gdyż nie uchroni się od błędu”\textsuperscript{34}. Przy innej okazji bardzo wyraźnie wskazuje, gdzie znajdują się korzenie takiego indywidualizmu. Są nimi: \textit{superbia}, \textit{arrogantia} lub \textit{aemulatio}, które nie chcą uznawać żadnego autorytetu\textsuperscript{35}. Związek Ducha Świętego ze słowem Bożym ma swoje dalsze eklezjologiczne konsekwencje pokazujące Kościół jako Wspólnotę Świętych.
\section*{4. DUCH POWOŁUJĄCY DO WSPÓLNOTY ŚWIĘTYCH}
Kościół, któremu powierzona została \textit{doctrina Evangelii}, pełni pomocniczą rolę w procesie zbawienia, gdyż jest miejscem, gdzie, dzięki działaniu Ducha, człowiek dostępuje dóbr zbawczych. W nim, jak w łonie matki zostaje złożone nasienie słowa Bożego, a dzięki odradzającej mocy Ducha Świętego powstaje nowy człowiek. Kościół jest jednak dla Kalwina nie tylko „organem zbawczym”, ale zawsze także „wspólnotą zbawionych”. Kościoła jako matki nie można sobie wyobrazić bez pokrewnego uzupełniającego obrazu: Kościoła jako wspólnoty dzieci tej jednej matki. Na podstawie tego związku reformator podaje jedną z najpiękniejszych definicji Kościoła jako Wspólnoty Świętych zjednoczonych nauką Chrystusa i Duchem\textsuperscript{36}. W definicji tej słowo i Duch znów występują razem. Obraz Kościoła jako Wspólnoty Świętych charakteryzują bliżej pojęcia: Kościół widzialny i niewidzialny.
Rozważając teologiczną myśl Kalwina o \textit{ecclesia visibilis i invisibilis} można się przekonać, że dla naszego autora ten ukryty, niewidzialny, Bogu znany Kościół nie jest żadnym innym, drugim obok nam znanego Kościoła. Kalwin nie uczył o dwóch odrębnych Kościołach: niewidzialnym i widzialnym. Mimo że miał on skłonność do używania augustyńsko-platońskich pojęć, Kościół niewidzialny i widzialny nie znajdują się u niego w takiej relacji do siebie jak idea do zjawiska czy idea do rzeczywistości. Kalwin zna właściwie tylko jeden Kościół, którego jedną stronę my znamy, a którego druga strona znana jest tylko Bogu\textsuperscript{37}.
\textsuperscript{33} Por. CO 45, 349 (°k 11, 27); zob. też ICR IV 16, 19.
\textsuperscript{34} ICR IV 1, 5; por. CO 32, 739; 52, 384.
\textsuperscript{35} CO 44, 94.
\textsuperscript{36} CO 5, 394.
\textsuperscript{37} CO 7, 561. W języku polskim eklezjologię Kalwina od strony założeń filozoficznych opracował S. Piwko, \textit{Jan Kalwin}, Warszawa 1995, s. 120–131; zob. też H. Quistrop, \textit{Sichtbare und unsichtbare Kirche bei Calvin, „Evangelische Theologie”} 9(1949/50), s. 99.
Nie można więc mówić – w jego przekonaniu – o jakimś odrębnym niewidzialnym Kościele, który istniałby obok czy poza Kościołem widzialnym. To związek działania Ducha ze słowem Bożym i sakramentem decyduje o różnicy między widzialnym a niewidzialnym Kościołem. Kościół jest niewidzialny, ponieważ dla ludzkich oczu pozostaje zakryte, jak i u kogo Duch Święty czyni i czynił zbawczo skutecznym usłyszane słowo i przyjęty sakrament. Jak dalece Duch Święty działa swą mocą tylko na tych, którym przepowiadana jest Ewangelia, którzy jej słuchają oraz którym udzielane są sakramenty, tak tylko członkowie widzialnego Kościoła mogą należeć do niewidzialnej Wspólnoty Wybranych. Jak dalece jednak Duch Święty nie zstępuje na wszystkich, którym głoszona jest Ewangelia i udzielone sakramenty, lecz tylko na wybranych przez Boga do zbawienia, tak nie wszyscy członkowie widzialnego Kościoła należą do Kościoła niewidzialnego. Można powiedzieć, że – według Genewczyka – Kościół niewidzialny objawia się w Kościele widzialnym, jak i również jest w nim ukryty. Ponieważ trudno nam wniknąć w tajemnicze działanie Ducha Świętego, stąd też nie można w żaden sposób stwierdzić, kto ze słuchających słowa Bożego należy do numerus electorum\(^{38}\).
Duch działa w sposób ukryty. Nie ma takich znaków, które z całą pewnością pozwalałyby nam stwierdzić, kto należy do Kościoła niewidzialnego: „Pan zna swoich, my nie”\(^{39}\). Przy tej okazji Kalwin daje praktyczne pouczenie: w iudicium caritatis za członków Kościoła winniśmy uważać wszystkich, którzy przez wiarę, przykładne życie i udział w sakramentach wyznają razem z nami tego samego Boga i Chrystusa. „To jest jedynie sprawą Boga już obecnie znać swoich, a kiedyś «oddzielić owce od kozłów». Naszą sprawą jest miłosiernie sądzić, że do owiec należą wszyscy, którzy są posłuszní Chrystusowi Pasterzowi, gromadzą się w Jego owczarni i w niej pozostają”\(^{40}\). Do „sądu miłości” należy więc przekonanie, kto jest członkiem niewidzialnego Kościoła.
**ZAKOŃCZENIE**
Temat „Człowiek drogą Kościoła” jest z pewnością wyrazem posoborowej antropologicznej koncentracji we współczesnej katolickiej eklezjologii, akcentuje on służebną rolę Kościoła wobec ludzi. U Kalwina, jak i innych reformatorów, ta służebna rola też jest przynajmniej do pewnego stopnia obecna – chociażby w obrazie Kościoła-Matki. W teologii ewangelickiej jednak dominującym zawsze pozostaje wymiar ściśle soteriologiczny, a w tym wymiarze nie tyle człowiek jest drogą Kościoła, ale, co najwyżej, Kościół jest drogą człowieka.
---
\(^{38}\) CO 55,207 (1 P 1,1).
\(^{39}\) ICR IV 1,8.
\(^{40}\) CO 52,59 (Flp 4,3).
MENSCH UND KIRCHE IN DER PNEUMATOLOGISCHEN REFLEXION VON JOHANNES KALVIN
Zusammenfassung
In den anthropologischen Ansichten ist die von Calvin oft geäußerte Minderakzeptanz des Leiblichen nur scheinbar und hängt damit zusammen, daß er der Seele einen besonderen Wert einräumt. Auf jeden Fall kann man in seinen Überlegungen keine leibfeindlichen Tendenzen erkennen. Er kennt kein axiologisches *magis* oder *minus esse*. Seine Bewertungsskala hat keine ontologische Grundlage, sie ist pneumatologisch bedingt. Jedes Dasein ist so viel wert, soweit es ein Ort und Werkzeug des Heiligen Geistes ist. Die Seele als vegetatives Zentrum einer Person ist nur ein Ort der Aktivitäten der s.g. *arcana virtus Spiritus Sancti*. Als edlerer Teil kann die Seele nur dann gesehen werden, wenn sie als Zentrum der Person verstanden wird, denn erst dann wird der Heilige Geist in ihr anders aktiv als in der Natur.
Die Aktivität des Heiligen Geistes in der Seele, die als Zentrum der Person verstanden wird, unterscheidet sich von den allgemeinen Aktivitäten des Heiligen Geistes als Erhalter des Daseins in der Schöpfung. Calvins Überlegungen über Schaden der Erbsünde in der Schöpfung sind ambivalent. Von der einen Seite versuchte er den Kontrast zwischen dem vollkommenen Zustand der Schöpfung vor der Erbsünde und dem Zustand der Schöpfung nach der Ersünde hervorzuheben. Von der anderen Seite würde eine völlige Depretiation der menschlichen Natur, die Calvin gleich mit der Funktion der menschlichen Seele setzt, direkt den Menschen als Fundament der Moralität in Frage stellen.
Der Genfer Reformator lehrt ähnlich wie Luther, daß der ganze Mensch sündig ist. Luther gibt dennoch den naturalen Kräften des sündhaften, menschlichen Intellekts relativ breite Aktivmöglichkeiten. Für Calvin wird jedoch *corruptio* so verstanden, daß selbst die menschliche Vernünftigkeit und insbesondere verschiedene Fähigkeiten des menschlichen Geistes im Bereich der Wissenschaft und Kunst ein Ergebnis des Einflußes von Gottes Geist sowohl in den gläubigen als auch ungläubigen Menschen ist. Das man die Errungenschaften des menschlichen Geistes nicht anders erklären kann als daß sie aus der Kraft des Heiligen Geistes kommen, hat auch Zwingli gelehrt. Für Calvin und Zwingli hat jede Wahrheit – unabhängig davon wo man sie findet – letztendlich ihre Quelle im Geist Gottes.
Nach Calvin hat Gott der Kirche anvertraut, das Evangelium vorherzusagen. Er hat auch manche zu Seelsorgern und Lehrern eingesetzt, um durch sie belehren zu können. Er unterstrich auch die dienliche Rolle der Kirche den Menschen gegenüber. Diese dienliche Aufgabe ist bis zu einem gewissen Grade auch in der Rolle der „Kirche als Mutter“ präsent. Die Kirche besteht gemäß der Ernennung Gottes nicht nur in der Gemeinschaft ihrer Gläubigen, sondern auch in ihren
Ämtern und den ihnen zugedachten Aufgaben. In der protestantischen Theologie bildet eigentlich nicht der Mensch den Weg der Kirche, sondern umgekehrt, die Kirche stellt den Weg dar, den der Mensch geht.
RECEPCJA SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
W CHRYSТОLOGII KATOLICKIEJ
NIEKTÓRE ASPEКTY
Katolicka teologia II połowy XX wieku i początku wieku XXI w sposób naturalny zwraca się wciąż ku Soborowi Watykańskiemu II, widząc w nim moment pod wieloma względami przełomowy. Dla części dyscyplin teologicznych Sobór stanowił i nadal stanowi bezpośrednie źródło inspiracji na płaszczyźnie treściowej – odnosi się to w sposób szczególny do eklezzjologii, która była głównym przedmiotem zainteresowania Ojców, czy do teologii fundamentalnej, ze względu na koncepcję Objawienia wypracowaną w Konstytucji *Dei verbum*. Na inne obszary teologii Sobór wpłynął natomiast bardziej na płaszczyźnie formalnej, wyznaczając niejako styl i nowe kierunki badań.
Chrystologię należy zaliczyć raczej do tej drugiej grupy: Ojcowie *Vaticanum II* nie wypracowali jakiejś spójnej, oryginalnej interpretacji osoby i dzieła Chrystusa. Żadnego dokumentu soborowego nie można uznać za ściśle chrystologiczny. Nie wyklucza to jednak ogromnego wpływu na meta-poziomie. Z perspektywy pięćdziesięciu lat wydaje się możliwa przynajmniej wstępna ocena owego wpływu. Temu poświęcone będzie niniejsze studium, przy czym nasza intencja jest bardziej syntetyczna, niż analityczna: spróbujemy wskazać – częściowo w formie roboczych hipotez – na wątki myśli *Vaticanum II*, które miały największy wpływ na współczesną refleksję nad osobą Chrystusa i jednocześnie na obszary chrystologii w których dokonała się recepcja tych wątków oraz na sposób w jaki się dokonała.
1. RECEPCJA CHRYSТОLOGII SOBOROWEJ
A RECEPCJA SOBORU W CHRYSТОLOGII.
KWESТIA METODOLOGICZNA
Nie ulega wątpliwości, że dla rozwoju refleksji chrystologicznej recepcja myśli soborów miała decydujące znaczenie. W zasadzie przez pewien okres (zwłaszcza wieki IV–VI) chrystologia „systematyczna” nie była niczym innym, jak właśnie
refleksją dokonującą się wokół wielkich definicji soborowych, wśród których *Credo* Soboru Nicejskiego (325 r.) i formula Soboru Chalcedońskiego (451 r.) mają znaczenie szczególne. Sobory owego okresu zajmowały się bezpośrednio problemami chrystologicznymi i zostawiały po sobie ściśle chrystologiczne teksty. Proces ich recepcji był zatem – z formalnego punktu widzenia – stosunkowo prosty: chodziło o to, w jaki sposób owe teksty oddziaływały na Kościół, jak interpretowali je teologowie, które z elementów budziły kontrowersje etc.
W przypadku Soboru Watykańskiego II sprawa się komplikuje: Ojcowie nie pozostawili nie tylko żadnej formuły chrystologicznej, ale nawet nie zjęli się problematyką chrystologiczną w sposób bezpośredni. Dlatego mówić będziemy dalej nie tyle o recepcji chrystologii Vaticanum II\(^1\), lecz recepcji Soboru Watykańskiego II w chrystologii. To przesunięcie ma zasadnicze znaczenie metodologiczne. Punktom wyjścia będzie dla nas nie tyle Sobór, ile chrystologia ostatnich kilkudziesięciu lat, a w szczególności zmiany, jakie się w niej dokonały i dokonują nadal. Uchwycenie dynamizmów odpowiedzialnych za te zmiany pozwala z kolei na odniesienie ich do Soboru Watykańskiego\(^2\) w celu weryfikacji, na ile są od niego zależne, czy z nim związane. W ten sposób dojść można do poszczególnych wątków myśli soborowej, których recepcja w chrystologii była szczególnie intensywna. Niekoniecznie muszą to być (i, jak zobaczymy, *de facto* nie będą) wątki ściśle chrystologiczne.
Oczywiście wyczerpujące opracowanie recepcji Soboru Watykańskiego II w chrystologii według wskazanej metody, wymagałoby studium znacznie obszerniejszego niż niniejsze. Ograniczymy się zatem do wskazania na wątki, w których związek pomiędzy zmianami w chrystologii a Vaticanum II jest najściślejszy i przez to także stosunkowo łatwo uchwytne.
---
\(^1\) Ona sama budzi niewielkie zainteresowanie badaczy, o czym świadczy niewielka ilość publikacji: na około 2500 z szeroko pojętej chrystologii, jakie ukazały się na świecie od roku 2001, tylko dwie odnoszą się ściśle do Vaticanum II: J.D. Szczurek, *The Unique Priesthood of Christ in the Teaching of the Second Vatican Council*, [w:] „Theologia Bogoslovie” 1(2001), s. 57–73 i V. Botella Cubells, *Encarnación y Vaticano II*, [w:] *La Encarnación: Cristo al encuentro de los hombres. Actas del XI Simposio de Teología Histórica* (6–8 marzo 2002), Valencia 2003, s. 315–324 (dane wg redagowanej przeze mnie bibliografii on-line: www.chrystologia.pl/bibliografia).
\(^2\) Tu konieczna jest jeszcze jedna uwaga: Vaticanum II można pojmować na dwóch płaszczyznach – jako wydarzenie eklejzjalne, które miało miejsce w określonych okolicznościach historycznych, wiązało się z określonym sposobem procedowania itd., i jako zespół tekstów stanowiący niejako samodzielną całość. Naszym zdaniem oba aspekty muszą być brane pod uwagę, gdyż praktycznie niemożliwe jest właściwe zrozumienie tekstów Soboru, jeśli zignoruje się jego eklejzjalny kontekst oraz to, co działo się w auli i kuluarach soborowych. Do pewnego stopnia w złożoność owych zależności pozwala wejrzeć opublikowana w ostatnich latach pod redakcją G. Alberigo pięciotomowa *Storia del Concilio Vaticano II* (Bologna 1995–2001). Także na ostatnie lata przypada kilka publikacji osobistych dzienników uczestników Soboru – za najgłośniejszy uznać należy liczący ponad tysiąc stron *Mon Journal du Concile* Y. Congara (t. 1–2, Paris 2002), które rzucają bezcenne światło także na motywacje i wewnętrzne napięcia, które ożywiały wysiłki autorów Soboru.
2. KLUCZOWE INSPIRACJE NA PŁASZCZYŻNIE FORMALNEJ
Analizę związków pomiędzy Soborem Watykańskim II a późniejszą chrystologią katolicką rozpoczniemy od płaszczyzny formalnej, a więc od tego, co wiąże się ze strukturą, doborem źródeł i metodologią badań chrystologicznych. Na tej płaszczyźnie wiele się w chrystologii XX wieku wydarzyło.
2.1. Inspiracje związane z odnową koncepcji objawienia
Analiza rozwoju katolickiej chrystologii XX wieku\(^3\) prowadzi przede wszystkim do konstatacji gwałtownych zmian, jakie dokonały się w sposobie jej uprawiania na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, a więc w trakcie trwania i krótko po zakończeniu Soboru Watykańskiego II. Najistotniejsze wydają się dwa aspekty tych zmian, zresztą ściśle ze sobą powiązane:
– przejście od metody scholastycznej do metody pozytywnej, co wiąże się z dość radykalną zmianą sposobu argumentacji;
– zastosowanie metod historycznych do „obróbki” danych biblijnych, patrystycznych etc., wykorzystywanych następnie w refleksji systematycznej.
Mimo, że stosuje się do nich jeszcze słowo „traktat”, chrystologie posoborowe różnią się radykalnie od scholastycznych traktatów *De Verbo incarnato*. Nie stanowią już syntetycznego zbioru twierdzeń, z których każde poparte jest serią syllogizmów, których przesłanki tworzą pojedyncze frazy biblijne, patrystyczne czy Magisterium (często sztucznie wyprowadzone z oryginalnego kontekstu i tym samym narażone na zmiany znaczenia), lecz syntezą tworzoną jest jako efekt złożonego procesu krytycznej interpretacji danych tradycji. Dane te analizowane są najpierw wewnątrz ich oryginalnego kontekstu tak, by mogły przemówić niejako własnym głosem, a dopiero na tej podstawie dokonuje się właściwa refleksja systematyczna.
Oczywiście zmiany te dotknęły nie tylko chrystologii – dokonywały się one we wszystkich dogmatycznych traktatach\(^4\) (czego skutkiem było także odbudowanie i pogłębianie związków pomiędzy nimi, a w szczególności pomiędzy chry-
---
\(^3\) Podjęte zostały już próby oceny dorobku XX-wiecznej chrystologii; należy wymienić zwłaszcza artykuł: M. Bordoni, *Cristologia: lettura sistematica*, [w:] *La teologia del XX secolo. Un bilancio*, (red.) G. Conobbio, P. Coda, t. 2: *Prospettive sistematiche*, Roma 2003, s. 5–22 oraz obszerniejszą pracę, która ukazała się niedawno w prestiżowej serii chrystologicznej *Jésus et Jésus-Christ* (jako tom 90): J.-L. Souletie, *Les grand chantiers de la christologie*, Paris 2005.
\(^4\) Wymienione zmiany dochodzą do głosu w sposób bodaj najbardziej wyrazisty w podręczniku *Mysterium Salutis. Grundriß heilsgeschichtlicher Dogmatik* (red. J. Feiner, t. 1–5 Einsiedeln 1965–1976), który uznać można za sztandarowy przykład dogmatyki inspirowanej duchem Vaticanum II. I to może bardziej jeszcze właśnie „duchem”, niż tekstami, jako że wśród autorów tej pracy odnajdujemy liczne grono autorów soborowych schematów oraz ekspertów najbardziej czynnych w kuluarach Soboru.
stologią i soteriologią). W chrystologii jednak miały – jak się wydaje – znaczenie szczególne. Metoda scholastyczna stawiała w centrum uwagi „kwestie”, które z czasem przerodziły się w twierdzenia: syntetyczne sformułowania poszczególnych prawd wiary, pojedynczych aspektów tajemnicy Chrystusa. Odejście od tej metody pozwoliło na to, by – jakkolwiek paradoksalnie by to nie zabrzmiało – chrystologia zajęła się na nowo osobą (i dziełem) Jezusa Chrystusa.
Czy zbieżność tych zmian z Soborem Watykańskim II jest jedynie akcydentalna, czy też znajdują one swoją bezpośrednią inspirację w dokumentach soborowych?
Niewątpliwie należy opowiedzieć się za drugą z alternatyw. Przemiany metodologiczne w katolickiej dogmatyce połowy XX wieku zostały umożliwione i po części zainspirowane poprzez odnowę rozumienia Objawienia, jaka zawarta została w Konstytucji dogmatycznej o Objawieniu Bożym *Dei verbum*. Ograniczymy się tutaj do przywołania dwóch passusów o kluczowym znaczeniu. Pierwszy dotyczy samego Objawienia:
„Spodobało się Bogu w swej dobroci i mądrości *objawić siebie samego* i ujawnić nam tajemnicę woli swojej, dzięki której *przez Chrystusa*, Słowo Wcieleone, ludzie mają dostęp do Ojca w Duchu Świętym i stają się uczestnikami boskiej natury. Przez to zatem objawienie Bóg niewidzialny w nadmiarze swej miłości zwraca się do ludzi jak do przyjaciół i obcuję z nimi, aby ich zaprosić do wspólnoty z sobą i przyjąć ich do niej. Ten plan zbawienia urzeczywistnia się przez czyny i słowa wewnętrznie *z sobą powiązane*, tak że czyny dokonane przez Boga w *historii zbawienia* ilustrują i umacniają naukę oraz sprawy słowami wyrażone; słowa zaś obwieszczają czyny i odsłaniają tajemnicę w nich zawartą. Najgłębsza zaś prawda o Bogu i o zbawieniu człowieka jaśnieje nam przez to objawienie *w osobie Chrystusa*, który jest zarazem pośrednikiem i pełnią całego objawienia”\(^6\).
Drugi tekst odnosi się do sposobu, w jaki Tradycja („składowa” objawienia) jest przekazywana:
„Tradycja ta, wywodząca się od Apostołów, *rozwija się w Kościele pod opieką Ducha Świętego*. Wzrasta bowiem zrozumienie tak rzeczy, jak słów przekazanych, już to dzięki kontemplacji oraz dociekaniu wiernych, którzy je rozważają w sercu swoim, już też dzięki głębokiemu, doświadczalnemu pojmowaniu spraw duchowych, już znowu dzięki nauczaniu tych, którzy wraz z sukcesją biskupią otrzymali niezawodny charyzmat prawdy. Albowiem Kościół z biegiem wieków *dąży stale do pełni prawdy Bożej*, aż wypełnią się w nim słowa Boże”\(^7\).
---
5 Naszym zdaniem należy zachować ostrożność w przypisywaniu tekstem *Vaticanum II* roli głównego inspiratora zmian. Sam Sobór był wynikiem fermentu pulsującego w niektórych obszarach teologii katolickiej od kilkudziesięciu lat. Do kwestii tej powrócimy w dalszej części naszego studium.
6 Sobór Watykański II, Konstytucja o objawieniu Bożym *Dei verbum* 2 [podkreślenia moje, G.S.].
7 Tamże, 8 [podkreślenia moje, G.S.].
Niektóre z akcentów zawartych w tych tekstach Vaticanum II (i szerzej – w wypracowanej na tym Soborze koncepcji objawienia) znalazły swoje bezpośrednie odbicie w sposobie uprawiania chrystologii posoborowej. I tak:
– przesunięcie akcentu z prawd objawionych na samoobjawienie się boskich Osób doprowadziło do skoncentrowania uwagi na osobie Chrystusa i odnalezienie w Nim właściwego przedmiotu chrystologii\(^8\);
– zwrócenie uwagi na to, że objawienie dokonuje się poprzez „słowa i czyny” pozwoliło na integralne objęcie refleksją osoby (tożsamości) i misji Chrystusa, jako nierozłącznych\(^9\);
– wprowadzenie pojęcia „historii zbawienia” pozwoliło na podjęcie refleksji nad osobą i dziełem Chrystusa w szerokim kontekście relacji Bóg-człowiek, realizujących się w ludzkiej historii;
– jasne stwierdzenie historycznego charakteru objawienia otwarło drogę do wprowadzenia i pełnego, krytycznego dowartościowania metod historycznych, co z kolei doprowadziło do pogłębiania i odnowy biblijnego obrazu Chrystusa oraz lepszego zrozumienia chrystologicznej tradycji dogmatycznej;
– wskazanie na różnorodne czynniki rozwoju tradycji dogmatycznej otwarło drogę do poszerzenia obszaru źródeł, z których korzysta refleksja chrystologiczna poza obszary wyznaczone przez klasyczną, sięgającą Melchiora Cano, scholastyczną koncepcję źródeł teologicznych\(^{10}\);
– stwierdzenie, iż Kościół nieustannie „dąży” do pełni prawdy znalazło swoje odbicie w odnowionym postrzeganiu fundamentalnych chrystologicznych orzeczeń dogmatycznych, które nie są traktowane już przede wszystkim jako ostateczne, czyli zamykające dyskusję postanowienia, lecz raczej punkty zwrotne, otwierające na nowe pytania i perspektywy refleksji nad osobą i dziełem Chrystusa\(^{11}\).
---
\(^8\) Punktem wyjścia traktatów chrystologicznych staje się w konsekwencji osoba Jezusa z Nazaretu. Jego ziemska historia, jaką przekazał Nowy Testament. Chrystologia biblijna zajmuje miejsce scholastycznej kwestii „o ludzkiej naturze Chrystusa”.
\(^9\) W konsekwencji coraz częściej odchodzi się od traktowania chrystologii i soteriologii jako osobnych traktatów, lecz rozwija się je łącznie. Por. np. z nowszych prac A. Ziegenaus, *Jesus Christusm Die Fülle des Heils* (L. Scheffczyk, A. Ziegenaus, *Katholische Dogmatik*, Vierter Band), Aachen 2000.
\(^{10}\) Odnosnie koncepcji Cano, por. zwłaszcza B. Körner, *Melchior Cano, De locis theologicis. Ein Beitrag zur theologischen Erkenntnislehre*, Graz 1994. Na polskim gruncie poszerzanie obszaru źródeł teologicznych objęło przede wszystkim literaturę – por. J. Szymik, *W poszukiwaniu teologicznej głębi literatury*. Literatura piękna jako *locus theologicus*, Katowice 1994.
\(^{11}\) I nie musi to wcale pociągać za sobą zanegowania, bądź osłabienia obowiązującego charakteru tych orzeczeń. Ogromne znaczenie dla takiego rozumienia dogmatów chrystologicznych miał wydany jeszcze przed Soborem tekst K. Rahnera, *Chalkedon – Ende oder Anfang?* Opublikowany w pomnikowym dziele *Das Konzil von Chalkeon* (Würzburg 1954, t. 3, s. 3–49), wydanym z okazji 1500-lecia Soboru Chalcedońskiego pod redakcją A. Grillmeiera i H. Bachta.
2.2 Inspiracje związane z otwarciem ekumenicznym
Chrystologia przedsoborowa nie była szczelnie zamknięta na inspiracje pochodzące od innych wyznań chrześcijańskich, jednak przepływy myśli oraz wzajemne kontakty między teologami były znacząco ograniczone przez instytucjonalną barierę, jaką stanowił brak oficjalnych kontaktów i dialogu między Kościołami. Co gorsza – przekonanie o tym, że pełnia środków zbawienia spoczywa wyłącznie w Kościele katolickim prowadziło niejednokrotnie do deprecjacji niejako *a priori* wszystkiego, co niekatolickie. Dekret *œcumenizmie Unitatis redintegratio* wezwał katolików do radykalnej rewizji tego podejścia: „muszą katolicy z radością uznać i ocenić dobrą naprawdę chrześcijańskie płynące ze wspólnej ojcowizny, które się znajdują u braci odłączonych” (nr 4), co mogło i *de facto* zostało odczytane jako otwarcie także na teologię innych wyznań chrześcijańskich. Jednocześnie dekret zalecał zachowanie „należnej wolności”, której owocem może być różnorodność „nawet w teologicznym opracowaniu objawionej prawdy” (nr 4). Dzięki temu stwierdzeniu przełamana została trudność związana z pozytywną recepcją nieco odmiennych optyk innych wyznań – zwłaszcza teologii protestanckiej.
Owocem tego otwarcia na gruncie chrystologicznym miał stać się już wkrótce owocny dialog\(^{12}\), niewątpliwie ułatwiany przez fakt, że fundamentalne chrystologiczne orzeczenia dogmatyczne oraz podstawy interpretującej je tradycji teologicznej zostały wypracowane w okresie poprzedzających wielkie podziały chrześcijaństwa. Dwadzieścia pięć lat po Vaticanum II można stwierdzić, że chrystologia katolicka pozostaje w dynamicznym, otwartym dialogu zwłaszcza z chrystologią protestancką\(^{13}\).
2.3 Inspiracje związane z otwarciem na kontekst historyczno-kulturowy
Jednym z istotnych wątków soborowego dorobku było pozytywne otwarcie na „świat” w jego pluralistycznej, dynamicznie zmieniającej się postaci. Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym *Gaudium et spes* przedstawiła ów świat przede wszystkim jako szansę i zadanie dla Kościoła. Z takim podejściem wiązać się musiały nowe zadania stawiane teologii i teologom, którzy zostali wezwani do podjęcia wysiłku pozostawania w dynamicznym dialogu ze współczesnością: „zachęca się teologów, żeby przy zachowaniu metod i wymogów właściwych nauce teologicznej, wciąż szukali coraz bardziej odpowiedniego sposobu podawania doktryny ludziom współczesnym; bo czym innym jest sam
---
\(^{12}\) O zachodzących przekształceniach łatwo się przekonać, na przykład śledząc zmiany w sposobie cytowania autorów protestanckich w chrystologiach katolickich. I tak przedsoborowa chrystologia W. Granata (*Chrystus. Bóg-człowiek*, Lublin 1959), czy wydana w trakcie Soboru praca A. Piolantiego (*Dio uomo*, Roma 1964) nie odwołują się w ogóle do K. Bartna, zaś soborowa chrystologia W. Kaspera (*Jesus der Christus*, Mainz 1974) ma już tych odniesień kilkanaście. Proces recepcji teologii Bartha prześledził A. Nossol: *Chrystologia Karola Bartha. Wpływ na współczesną chrystologię katolicką*, Lublin 1979 – do tej pracy odsyłamy odnośnie danych szczegółowych.
\(^{13}\) Przy czym najistotniejszy wydaje się wpływ K. Bartha, J. Moltmanna i W. Pannenberga.
depozyt wiary, czyli jej prawdy, a czym innym sposob ich wyrażania przy zachowaniu jednak tego samego sensu i znaczenia”. I dalej: „niech starają się współpracować z ludźmi biegłymi w innych gałęziach wiedzy, zespalając z nimi swoje siły i pomysły. (...) Dociekanie teologiczne (…) niech nie zaniedbuje kontaktowania jej [prawdy objawionej] ze współczesnością...”\textsuperscript{14}.
Efektem tych apeli miało być na płaszczyźnie chrystologicznej zwracanie baczniejszej uwagi na konkretny kontekst społeczno-kulturowy, w którym i dla którego buduje się interpretację tożsamości Chrystusa. Do chrystologii wkroczyło najpierw zjawiska, a potem także pojęcia kontekstualizacji i inkulturacji\textsuperscript{15}. Nie był to jednak proces bezproblemowy, gdyż nie zawsze udawało się zachować właściwą równowagę pomiędzy dążeniem do aktualizacji, a wiernością chrystologicznej tradycji, co doprowadziło ostatecznie do reakcji Urzędu Nauczycielskiego\textsuperscript{16}.
Nie ulega jednak wątpliwości, że Sobór Watykański II otwarł drogę do uprawnionego pluralizmu chrystologicznego\textsuperscript{17}, rozumianego jako wielość komplementarnych interpretacji tych samych, normatywnych danych tradycji\textsuperscript{18}. Pluralizacji katolickiej chrystologii towarzyszy jednak –naszym zdaniem – rosnąca świadomość komplementarnego charakteru poszczególnych ujęć\textsuperscript{19}.
\textsuperscript{14} Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym \textit{Gaudium et spes}, nr 62, por. też nr 44.
\textsuperscript{15} Por. przede wszystkim M. Bordoni, \textit{Le inculturazioni della cristologia e la tradizione christologica della Chiesa}, [w:] \textit{Historiam perscrutari. Miscellanea di studi offerti al prof. Ottorino Pasquato}, red. M. Maritano, Roma 2002, s. 43–61. Podjęcie problematyki inkulturacji doprowadziło do powstania szeregu prac omawiających poszczególne „skontekstualizowane” chrystologie, jak np. F. Domingues, \textit{Christology and Traditional Religion in Africa. Naming Christ Anew from within the Context of African Traditional Religion, with Particular Reference to four New Christological Titles}, Roma 1999, czy D. Pinheiro, \textit{The Current Advaitic Christological Discussions in India: an Analytic-critical Study}, Roma 2001 – by przywołać tylko najświeższe przykłady.
\textsuperscript{16} W postaci Deklaracji Kongregacji Nauki Wiary: \textit{Dominus Iesus} o jedności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła (6 VIII 2000). Wcześniej niektóre wątki chrystologiczne były silnie obecne w kontrowersjach wokół południowoamerykańskiej teologii wyzwolenia – por. dokumenty tejże Kongregacji: Instrukcja o niektórych aspektach „Teologii wyzwolenia”, \textit{Libertatis nuntius} (6 VIII 1984) oraz Instrukcja o chrześcijańskiej wolności i wyzwoleniu \textit{Liberatis conscientia}, (22 III 1986).
\textsuperscript{17} Warto podkreślić za J. Doré, że pluralizm ten „exprime et traduit bien plutôt quelque chose qui se situe à la fois bien en deçà et bien au-delà de cette pluralité, à savoir la richesse même du Christ” (\textit{Christologies d’aujourd’hui. Presentation}, [w:] J.-L. Souletie, \textit{Les grand chantiers de la christologie}, Paris 2005, s. 8).
\textsuperscript{18} By się o tym przekonać, wystarczy przeanalizować strukturę poszczególnych posoborowych traktatów chrystologicznych oraz porównać kluczowe pojęcia, służące w nich do opisu tożsamości Chrystusa.
\textsuperscript{19} Chrystologia wciąż czeka na opracowanie tego zagadnienia, analogiczne do tego, jakie powstało na gruncie soteriologicznym – T. Dola, \textit{Problem komplementarności współczesnych modeli soteriologicznych}, Opole 1994. Zadanie wydaje się być jednak nieco trudniejsze, niż w przypadku soteriologii, bowiem modele chrystologiczne nie zawsze odznaczają się wyrazistością i tym samym nieco trudniej je wyobraźnić jako przedmioty analizy.
3. WYBRANE INSPIRACJE
NA PŁASZCZYŹNIE TREŚCIOWEJ
Wpływ Soboru Watykańskiego II na późniejszą chrystologię nie ogranicza się oczywiście do płaszczyzny formalnej. Inspiracje na płaszczyźnie treściowej są oczywiście różnorodne u różnych autorów – ich dokładne prześledzenie wymagałoby znacznie obszarniejszego studium. Wskażemy tutaj zatem jedynie na te z nich, które – naszym zdaniem – są z jednej strony charakterystycznym pokłosem Vaticanum II, z drugiej – można mówić o ich dość powszechnej recepcji w katolickiej chrystologii posoborowej.
Jednym z najważniejszych dzieł soborowych była niewątpliwie reforma liturgiczna, której jednym z kluczowych zadań było przywrócenie w celebracji tajemnic chrześcijańskich centralnego miejsca Misterium Paschalnego\(^{20}\) – zarówno w ramach roku liturgicznego, jak i w odniesieniu do niedzielnej Eucharystii. W konsekwencji chrystologia katolicka podjęła intensywną refleksję nad rolą śmierci i zmartwychwstania Chrystusa dla zrozumienia Jego tożsamości\(^{21}\). Doprowadziło to wręcz do swoistego „paschocentryzmu” chrystologii\(^{22}\), wobec którego w ostatnich kilku latach następuje reakcja w postaci odnowionego zainteresowania wcieleniem\(^{23}\).
Charakterystyczną cechą myśli soborowej jest dowartościowanie wątków antropologicznych, będące efektem recepcji rozwijającego się prężnie przed Soborem, jak i – zapewne – osobistego wpływu K. Rahnera. Przy czym podjęcie antropologii wiąże się wyraźnie z rysem chrystologicznym: „w świetle (...) Chrystusa, Obrazu Boga niewidzialnego, Pierworodnego wszystkiego stworzenia Sobór pragnie przemówić do wszystkich, aby wyjaśnić tajemnicę człowieka...”\(^{24}\). Chrystologia zostaje zatem ukazana jako klucz hermeneutyczny antropologii\(^{25}\),
---
\(^{20}\) Por. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej *Sacrosanctum Concilium*, nr 5.
\(^{21}\) Istotną rolę odegrał tu tekst H.U. von Balthasara, *Mysterium paschale*, opublikowany w *Misterium Salutis* III/2, Einsiedeln 1969, s. 133–326.
\(^{22}\) „(Neoscholastyczna) teologia szkolna nieco lekceważyła wydarzenie wielkanocne, ograniczając się do samego Wcielenia (...). We współczesnej teologii łatwo można zauważyć odwrotne nastawienie: ujmuje się Wcielenie jako wypowiedź drugorzędną” (Ch. Schönborn, *Bóg zesłał Syna Swego. Chrystologia*, Poznań 2002, s. 66).
\(^{23}\) Świadczy o tym rosnąca liczba publikacji poświęconych Wcieleniu. Wymieńmy najważniejsze: G. O’Collins, *Incarnation*, London, New York 2002, *La Encarnación: Cristo al encuentro de los hombres. Actas del XI Simposio de Teología Histórica* (6–8 marzo 2002), Valencia 2003, *The Incarnation. An Interdisciplinary Symposium on the Incarnation of the Son of God*, red. S.T. Davis i in., Oxford 2002, G. Cavalcoli, *Il mistero dell’incarnazione del Verbo*, Bologna 2003. Na gruncie polskim zaś J. Szymik, *W światłach wcielenia. Chrystologia kultury*, Katowice–Żabki 2004.
\(^{24}\) *Gaudium et spes*, nr 10.
\(^{25}\) „Tajemnica człowieka wyjaśnia się naprawdę dopiero w tajemnicy Słowa Wcielonego”, tamże 22.
a Chrystus jako „Człowiek doskonały”\textsuperscript{26}, ośrodek ludzkiej historii. Antropologia Vaticanum II jest swoistość chrystocentryczna, a chrystocentryzm nosi wyraźny akcent antropologiczny. W konsekwencji rosnąć musi zainteresowanie Jezusem-człowiekiem, jako „przestrzenią” objawienia prawdy o Bogu i człowieku. Przerodziło się ono po Soborze w intensyfikację badań nad następującymi kwestiami:
– możliwością i ewentualnymi konsekwencjami budowania chrystologii od-dolnej (wychodzącej od antropologii);
– problemem Jezusa historycznego, a zwłaszcza Jego żydowskimi korzeniami;
– objawicielskim i zbawczym znaczeniem tajemnic życia Jezusa.
Trzecim obszarem inspiracji, na który chcemy zwrócić uwagę, są rozwijające się w ostatnich latach w teologii katolickiej badania nad teologią mistyków, a więc konsekwentnie także nad ich chrystologią\textsuperscript{27}. Nietrudno dostrzec, że ten kierunek rozwoju badań chrystologicznych opiera się na odnowionej na Soborze Watykańskim II koncepcji objawienia, a przede wszystkim na wyraźnym włączeniu doświadczenia duchowego wiernych w krąg elementów ubogacających tradycję Kościoła\textsuperscript{28}. I znowu następuje tutaj nie tyle recepcja soborowej chrystologii, co recepcja Soboru jako takiego, jego „ducha”.
4. ZAMIAST ZAKOŃCZENIA:
VATICANUM II – PUNKT WYJŚCIA
CZY PUNKT DOJŚCIA W CHRYSLOLOGII?
Na koniec pozostaje do rozstrzygnięcia jeszcze jedna kwestia: Sobór Watykański II był rzeczywistym punktem wyjścia, inicjatorem zmian w chrystologii, czy raczej punktem dojścia pewnego procesu, który miał swoje źródła gdzie indziej?
Nie ma wątpliwości, że ożywczy ferment w chrystologii (i szerzej – w teologii) zaczął się na długo przed Soborem i związany był na gruncie katolickim z ruchem odnowy biblijno-liturgicznej pod hasłem „powrotu do źródeł”. Zmiany te jednak torowały sobie drogę z niejakim trudem – przełomowy podręcznik M. Schmausa \textit{Katholische Dogmatik}, który ukazał się pod koniec lat pięćdziesiątych zachowywał jeszcze tradycyjną scholastyczną strukturę, mimo odnowionego, krytycznego podejścia do źródeł. W chrystologii protestanckiej przemiany zachodziły bardziej dynamicznie, co widać może najbardziej w pracach K. Bartha.
\textsuperscript{26} Por. tamże 45.
\textsuperscript{27} Należy zwrócić przede wszystkim uwagę na dwutomową pracę V. Battaglia, \textit{Cristologia e contemplazione}, Bologna 1996, s. 2001. Rośnie systematycznie liczba monografii poświęconych chrystologii poszczególnych mistyków, jak np. N. Martín Ramos, \textit{Cristo, sacramento de Dios en Fray Luis de Granada}, Salamaca 2005, by podać najświeższy przykład.
\textsuperscript{28} Por. \textit{Konstytucja o objawieniu Bożym „Dei verbum”}, nr 8; por. także V. Battagia, \textit{Cristologia e contemplazione}, t. 1: \textit{Orientamenti generali}, Bologna 1996, s. 15.
Można zatem uznać, że na Soborze dokonała się krytyczna recepcja owego teologicznego i chrystologicznego fermentu. Vaticanum II był zatem punktem dojścia. Jednak dopiero ta krytyczna soborowa recepcja umożliwiła na gruncie katolickim ostateczne przełamanie uprzedzeń w stosunku do stosowania metod historycznych w teologii oraz lęku przed krytycznym dialogiem ze światem współczesnym. Dlatego można uznać, że Sobór był punktem zwrotnym dla katolickiej chrystologii. A proces recepcji jego inspiracji – naszym zdaniem – jeszcze się nie zakończył.
LA RICEZIONE DEL CONCILIO VATICANO II NELLA CRISTOLOGIA CATTOLICA
ALCUNI ASPETTI
Sommario
Sarebbe alquanto difficile parlare della ricezione della cristologia del Concilio Vaticano II in quanto questo Concilio non ha sviluppato una cristologia propria in modo esplicito. Preferiamo quindi porre la domanda come il Concilio ha condizionato la riflessione cristologica successiva. Possiamo distinguere le ispirazione sul piano formale (metodologico) e sul piano del contenuto. Le prime riguardano la ricezione della rinnovata concezione della rivelazione, il che porta al rinnovamento dell’impostazione stessa del trattato cristologico, del metodo in cristologia ecc.; poi concernono l’apertura ecumenica che ha portato al dialogo fruttuoso con la cristologia protestante (soprattutto); più spazio dato nella riflessione ai contesti vivi nei quali nasce teologia. Sul piano del contenuto vale la pena segnalare soprattutto l’apertura della cristologia verso la riflessione antropologica moderna e – in modo più generale – l’approfondimento degli studi relativi all’umanità storica di Gesù e alle sue radici giudaiche. Questo ha portato anche all’interesse nuovo riguardo i misteri della vita di Cristo, e cioè alla più grande considerazione del ruolo salvifico della vita di Cristo (oltre l’incarnazione e la pasqua solitamente considerati). A nostro parere tutti questi processi sono ancora in fieri.
W CZTERDZIESTOLECIE
KONSTYTUCJI DEI VERBUM
OSIĄGNIĘCIA I AKTUALNE WYZWANIA
Na synodzie biskupów w roku 1985, który miał miejsce w Rzymie i był poświęcony Soborowi Watykańskiemu II, konstytucja *Dei Verbum* została nazwana zaszczytnym mianem teologiczno-pastoralnej Magna Carta. Określenie to w pełni jej przynależy. Konstytucja ta podejmuje bowiem ważne kwestie dotyczące owocnego słuchania i głoszenia Słowa Bożego, które jest zawarte w Biblii i przekazywane w żywej Tradycji Kościoła. *Dei Verbum*, ogłoszona 18 listopada 1965 roku, w istotny sposób pogłębiła dotychczasowe rozumienie – typowo scholastyczne – trzech ważnych kwestii.
Po pierwsze, ojcowie soboru porzucili szkolne pojęcie objawienia jako zwykłego „komunikowania prawdy Bożej”, a przywołali biblijną i patrystyczną naukę o objawieniu jako „dialogu miłości między Bogiem, który mówi i człowiekiem, który słucha”.
Po drugie, dokładnie określili, jak rozumieć prawdę wiary dotyczącą natchnienia Ksiąg świętych oraz eklezeljalnego charakteru tegoż natchnienia.
Po trzecie, Sobór wezwał egzegetów do interpretowania Pisma św. w Kościele i wskazał na pierwszoplanowe – wraz z Eucharystią – miejsce Biblii w życiu Kościoła. Ojcowie soborowi upomnieli się o interpretację Pisma św. „w Duchu, w którym zostało napisane”. A więc, o odkrywanie oprócz sensu historycznego (wyrazowego) także sensu duchowego. Dzięki takiej integralnej interpretacji Biblia winna stawać się coraz bardziej duszą teologii i źródłem ożywiającym wspólnotę Kościoła – tak w odkrywaniu własnej tożsamości jak i w jej wielorakich działaniach: ewangelizacyjnych, pastoralnych i ekumenicznych.
W czterdziestolecie *Dei Verbum* należy najpierw dostrzec osiągnięcia i wciąż aktualne wyzwania płynące z soborowej konstytucji o Objawieniu. Równocześnie należy zapytać, w jakim kierunku winny iść dalsze badania biblistów i teologów oraz działania pasterzy Kościoła w Polsce, aby jak najlepiej wypełnić nauczanie Soboru Watykańskiego II zawarte w konstytucji *Dei Verbum*.
1. OBJAWIENIE
– NOWOŚĆ SOBOROWEJ KONCEPCJI
I WYNIKAJĄCE Z NIEJ WYZWANIA
Sobór ukazał objawienie Boże jako dialog miłości między Bogiem, który mówi, i człowiekiem, który słucha. Dialog ten, rozpoczęty w momencie stworzenia świata, zintensyfikowany w dziejach biblijnego Izraela, osiągający swą pełnię w osobie, życiu i nauczaniu Jezusa, a utrwalony w Piśmie świętym i trwający w żywej Tradycji Kościoła. W ten sposób indywidualistyczne i statyczne pojęcie objawienia – dominujące w przedsoborowej teologii i bibliistyce scholastycznej – zostało w gruncie rzeczy zastąpione pojęciem historiobawczym, dynamicznym, dialogicznym i eklezjalnym. Nade wszystko jednak sobór naucza o objawieniu Bożym jako czymś co dokonało się nie tylko w przeszłości, ale nieustannie dokonuje w teraźniejszości: Bóg i Chrystus nie przestaje prowadzić dialog ze swoją Oblubienicą. Słowa Soboru są tak precyzyjne a zarazem tak istotne dla nowego rozumienia Objawienia, że należy je tu przytoczyć: *Deus, qui olim locutus est, sine intermissione cum dilecti Filii sui Sponsa colloquitur, et Spiritus Sanctus, per quem viva vox Evangelii in Ecclesia, et per ipsam in mundo resonat, credentes in omnem veritatem inducit* (DV, n. 8).
Bibliści i teologowie polscy szybko zdali sobie sprawę z tak wielkiego odkrycia w rozumieniu objawienia Bożego. Pisali o nim w introdukcjach do Pisma św. (służących jako podręczniki dla studentów) jak i w opracowaniach naukowych i popularno-naukowych. Już w roku 1968 ukazał się naukowy artykuł biblisty krakowskiego Eugeniusza Florkowskiego pt. „Objawienie Boże według konstytucji *Dei Verbum*”\(^1\). Rok później biblista Wincenty Dudek\(^2\) opublikował znacznie szerszy artykuł (liczący 35 stron), w którym na łamach kwartalnika „Ateneum Kapłańskie” przybliżał polskim teologom, ale i duszpasterzom nowość soborowego ujęcia objawienia Bożego. Po tych publikacjach biblistów na temat objawienia na uwagę zasługują artykuły wybitnych teologów dogmatyków i fundamentalistów. Już w roku 1967 czołowy wówczas polski teolog fundamentalista ks. Edward Kopeć\(^3\) pisał w RTK na temat pojęcia i przekazywania objawienia w nauczaniu Soboru Watykańskiego II. Dziesięć lat później Romuald Łukaszczyk\(^4\) ukazywał stworzony świat jako pierwszy etap objawienia Bożego. W roku 1992 ks. Henryk
---
\(^1\) Zamieszczony w pracy zbiorowej *Idee przewodnie soborowej konstytucji o Bożym Objawieniu*, Kraków 1968, s. 31–43.
\(^2\) *Objawienie Boże w ujęciu Konstytucji „Dei Verbum”, „Ateneum Kapłańskie”* 61(1969), s. 235–270.
\(^3\) *Pojęcie i przekazywanie objawienia w nauce Soboru Watykańskiego II*, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 14(1967), z. 2, s. 17–32.
\(^4\) *Objawienie kosmiczne jako pierwszy etap objawienia Bożego*, „Roczniki Teologiczno-Kaniczne” 24(1977), z. 4, s. 141–153.
Seweryniak\textsuperscript{5} powrócił do pytania o fundamentalne cechy objawienia biblijnego. Z kolei dogmatyk ks. Czesław Bartnik\textsuperscript{6} analizował zależność między słowem i zdarzeniem w procesie objawienia Bożego, a inni dwaj badali problem rozwoju dogmatów i ich służebnej roli względem objawienia Bożego\textsuperscript{7}. Ze zdziwieniem należy zauważyć, że po tych publikacjach temat objawienia Bożego powrócił dopiero 20 lat później w serii niezwykle ciekawych ujęć, takich jak: „Chrystus popaschalny a dalszy ciąg objawienia”\textsuperscript{8} i „Pojęcie objawienia Bożego w religiach”\textsuperscript{9}.
O niezwykle złożonym problemie wzajemnej relacji między Tradycją i Pismem jako jednym depozycie Słowa Bożego pisał wybitny polski dogmatyk ks. A. Zuberbier\textsuperscript{10}. Ale są to publikacje adresowane do szerokiego grona czytelników i raczej stawiają problem zaledwie szkicując dostrzeżone zależności.
W najbliższej przyszłości należałoby spodziewać się większego zainteresowania biblistów przede wszystkim problemem wielorakiej zależności między Słowem Bożym (jako Słowem zbawienia) i żywą Tradycją, a dokładniej mówiąc między objawieniem dokonanym w dziejach biblijnego Izraela i wydarzeniach składających się na dzieje Chrystusa (słowa i fakty) z jednej strony, a ich bezpośrednią recepcją oraz interioryzacją przez apostołów i pierwszych uczniów z drugiej. Recepce ta zaowocowała nie tylko powstaniem Ksiąg Pisma św. NT w czasach apostolskich, ale także samym sposobem uformowania się Kościoła jako wspólnoty istniejącej dzięki Słowie życia (por. 1J 1,1–3), jego wieloraką aktywnością, zwłaszcza liturgiczną, pastoralną, apostolską, teologiczną, a wreszcie charakterystyczną moralnością i kulturą chrześcijańską. Wszystko to zwykle się nazywało mianem świętej Tradycji\textsuperscript{11}.
W dobie absolutnego panowania metody historyczno-krytycznej ukształtowało się przekonanie, że Pismo św. zawiera „całe Słowo (Orędzie) Boże”, podczas gdy mamy w nim tylko „Słowo Boże pisane”. Przywykło się widzieć Pismo św. i Tradycję jako dwie całkowicie różne, nie mające ze sobą nic wspólnego rzeczywistości.
\textsuperscript{5} H. Seweryniak, \textit{Fundamentalne cechy objawienia biblijnego}, „Studia Płockie” 19–20(1991–1992), s. 7–16.
\textsuperscript{6} \textit{Słowo i zdarzenie w objawieniu}, „W drodze” 6(1978), nr 12, s. 57–62.
\textsuperscript{7} A. Skowronek, \textit{Dogmat w służbie Objawienia}, [w:] \textit{Misterium Verbi}, red. H. Muszyński – A. Skowronek, Warszawa 1985, s. 64–77; J. Salij, \textit{Rozwój dogmatów w Kościele katolickim}, „W Drodze” 22(1994), nr 1, s. 47–57.
\textsuperscript{8} A. Jankowski, \textit{Chrystus popaschalny a dalszy ciąg objawienia. Dane teologii biblijnej Nowego Testamentu}, [w:] \textit{Diligis me?}, red. S. Czerwik i in., Sandomierz 1999, s. 188–198.
\textsuperscript{9} M. Rusecki, \textit{Pojęcie objawienia Bożego w religiach}, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 46(1999), z. 2, s. 13–27.
\textsuperscript{10} \textit{U źródeł Objawienia. Tradycja i Pismo – jeden depozyt Słowa Bożego}, „Gość Niedzielny”, 61(1984), nr 14.
\textsuperscript{11} Szerzej na temat soborowego pojęcia Objawienia zob. G. O’Collins, \textit{Rivelazione: passato e presente}, [w:] \textit{Vaticano II: Bilancio e prospettive venticinque anni dopo (1962–1987)}, red. R. Latourelle i in., t. I, Assisi 1988\textsuperscript{2}, s. 125–135, zwł. s. 132–134.
Niemal całkowicie pomijano w dotychczasowych badaniach biblijno-teologicznych rolę Tradycji w przekazywaniu spisanego Słowa Bożego jako Słowa żywego. Chodzi tu o dwie role Tradycji (której podmiotem jest wspólnota wierzących):
– proklamowanie spisanego Słowa Bożego nie jako reliktu dawnej historii, ale jako Orędzia Bożego adresowanego do człowieka w teraźniejszości i przyjmowanego w wierze jako takie;
– umożliwiając skutecznego oddziaływania Słowa Bożego na współczesne dzieje świata i człowieka;
Bez tej podwójnej roli Tradycji na przestrzeni wieków objawienie Boże (a zwłaszcza nauka i wydarzenia z życia Chrystusa) pozostałoby martwą literą, przechowywaną w księgach uznawanych tylko za szacowne zabytki piśmiennictwa.
Słowem Bożym – według *Dei Verbum* – nie jest księga Pisma św. wyjęta z żywego nurtu Tradycji. Objawienie Boże – powtórzmy jeszcze raz – nie wyczerpuje się w zwyczajnym przekazaniu ludziom (w formie pisemnej) określonego kompleksu prawd. W istocie swej polega ono na ofiarowaniu ludziom nowej formy życia – w dialogu zaufania i wspólnotnie miłości z Ojcem, Synem i Duchem Świętym.
Należałoby zatem w większym stopniu badać, jak wyglądała owa pierwotna – fundamentalna – recepcja Słowa zbawienia, objawanego w pełni w Chrystusie. Jak Słowo życia – utrwalone na piśmie – kreowało żywą Tradycję, i odwrotnie: jak żywa Tradycja przekazywała Słowo spisane jako żywe. Podstawą do tych badań jest stwierdzenie: *Ecclesia scilicet, volventibus saeculis, ad plenitudinem divinae veritatis iugiter tendit, donec in ipsa consummentur verba Dei* (DV, n. 8).
Drugim, coraz pilniej zarysowującym się przedmiotem badań biblistów jest objawienie Boże dokonujące się w teraźniejszości. Nie chodzi tylko o wyliczenie form, w których ono się dokonuje, ale doprecyzowanie kryteriów jego odczytywania oraz interpretacji. Najważniejszą kwestią w tej materii będzie określenie relacji między objawieniem dokonanym w przeszłości (*rivelazione fondante*), czyli w historii biblijnego Izraela, w Chrystusie i w Kościele apostolskim (i utrwalonym w Piśmie św. oraz w Tradycji), a objawieniem Bożym dokonującym się w teraźniejszości (*rivelazione dipendente*), w Kościele i świecie współczesnym\(^{12}\). Nasuwa się w tej materii kilka pytań:
– czy pierwsze jest dla drugiego miarą i normą absolutną, rozumianą jako wszystko obejmujący model, do którego wszystko musi być nieustannie sprowadzane?
– czy może istnieje między nimi zależność podobna do tej między ziarnem i rośliną, między światłem poranka (rozbłyskującym w zmartwychwstałym Chrystusie) a blaskiem południa (jaśniejącym także w coraz to nowych członkach Jego mistycznego Ciała)?
\(^{12}\) Tych dwu określeń używa G. O’Collins, art. cyt., s. 131–133; Natomiast A. Shorter (*Revelation and Its Interpretation*, London 1983, s. 139–143) proponuje nieco inne nazewnictwo: objawienie.
W pierwszym przypadku mamy do czynienia z powtarzaniem teraz tego, co zostało już objawione w przeszłości. W drugim należałoby być wyczulonym na rozwój objawienia Bożego. Ale od razu nasuwa się pytanie o to, na czym by on polegał: na objawieniu nowych praw religijno-moralnych? Na rozwinięciu praw teologicznych „skrępowanych” lub marginalizowanych w samej Biblii z powodu ograniczeń cywilizacyjno-kulturowych typowych dla czasów od Mojżesza do Chrystusa?
2. EKLEZJALNY CHARAKTER NATCHNIENIA ORAZ INTERPRETACJI KSIĄG ŚWIĘTYCH
Soborowa nauka na temat natchnienia i interpretacji Pisma św. ogranicza się do tego, co istotne. Księgi ST i NT mają Boga za autora, a spisane zostały przez ludzi, których On wybrał. Chodzi o „ludzi używających własnych umiejętności i sił, ludzi, którymi posłużył się, tak aby działając w nich i przez nich, to wszystko i tylko to, co sam chciał, przekazały na piśmie jako prawdziwi autorzy” (DV, n. 11). W kwestii interpretacji Sobór uczy, że „interpretator powinien starannie dociekać, co hagiografowie zamierzali powiedzieć i co przez ich słowa spodobało się Bogu ujawnić” (n. 12). Następnie, oprócz uwzględniania gatunków literackich Sobór domaga się aby „Pismo Święte było odczytywane i objaśniane w Duchu, w którym zostało spisane; celem odszukania właściwego znaczenia tekstów świętych z nie mniejszą pieczołowitością należy uwzględnić treść i jedność całego Pisma” (n. 12). Do tego trzeba mieć na uwadze żywą Tradycję całego Kościoła oraz analogię wiary.
Sformułowana przez Sobór nauka o natchnieniu zostawała wiele miejsca dla dalszych badań teologicznych. Nastąpiły one dzięki wykorzystaniu najnowszych wyników poszukiwań egzegetycznych, dotyczących w głównej mierze roli dynamizmu eklezjalnej (Formgeschichte) oraz wnikliwe rozeznanie na temat Sitz im Leben biblijnych ksiąg). Postulowane już w czasie Soboru poglądy K. Rahnera\(^{13}\) o eklezjalnym wymiarze natchnienia biblijnego, znalazły swe rozwinięcie w latach dziewięćdziesiątych\(^{14}\). Rahner widział natchnienie biblijne jako element interwencji Boga w dzieje ludzkości, a dokładniej wspólnoty wierzących i łączył je z Bożą inicjatywą powołania Kościoła pierwotnego i jego różnorodnych charyzmatów. Poprzez tę właśnie wspólnotę Bóg jest inspiratorem i sprawcą, czyli autorem Pisma św.
Wizję tę poszerza Limbeck o odniesienie do Izraela (ST) i o wyraźniejsze podkreślenie woli zbawczej Boga, która obejmuje wszystkich ludzi, jakkolwiek
\(^{13}\) Über die Schriftinspiration, Freiburg im Br. 1962.
\(^{14}\) Zob. M. Limbeck, Die Heilige Schrift, [w:] Handbuch der Fundamentaltheologie, red. W. Kern, t. 4, Freiburg im Br. 1988, s. 86 n.
dociera do nich poprzez dzieje biblijnego Izraela i Kościoła apostolskiego. Rzecz jasna, nie chodzi o wspólnotę jako autora ksiąg biblijnych, ale o cały szereg osób należących do wspólnoty wierzących, głoszących Słowo Boże wewnątrz niej i na zewnątrz (misje). Do owego szeregu postaci, które obejmuje łaska (charyzmat) natchnienia należy zaliczyć wszystkie osoby, które w jakikolwiek sposób uczestniczyły w procesie głoszenia Słowa Bożego (najczęściej świadków wydarzeń zbawczych, apostołów) i przekazywania go, a nie tylko ostatecznych redaktorów poszczególnych ksiąg biblijnych.
Wielu teologów proponuje, aby charyzmatu natchnienia dopatrywać się także w działalności tłumaczy Septuaginty, których przekład w wielu miejscach otwiera tekst natchniony na nowe możliwości znaczeniowe.
Jeszcze inni mówią o konieczności rozciagnięcia charyzmatu natchnienia także na czytelników Biblii\(^{15}\). Powołują się na obecny już w Biblii proces relektry, którego owocem są liczne poszerzenia, dodatki, parafrazy, nowe redakcje wcześniejszych tradycji lub nawet tekstów spisanych. W tym ujęciu łaska natchnienia obejmowałaby nie tylko proces pisania Biblii, ale także jej czytania i interpretowania, czyli coraz głębszego rozumienia. Należałoby więc mówić nie tylko o natchnionych autorach, ale także o natchnionych czytelnikach oraz interpretatorach Biblii. Ich zasługą byłoby nie tylko odczytywanie głębszego sensu tekstów biblijnych, ale także ubogacanie tego sensu poprzez odkrywanie jego nowych warstw.
Wreszcie, wychodząc od prawdy o wspólnotowym (eklejalnym) charakterze natchnienia współcześni teologowie coraz wyraźniej mówią o natchnieniu pasywnym i aktywnym. Biblia najpierw jest obiektywnym zarejestrowaniem wiary, instytucji zbawczych oraz kształtu wspólnoty eklejalnej formowanej przez Boga, który objawiając się kreował je wszystkie (natchnienie pasywne – Biblia jako spisane słowo Boże, pełniące rolę lustra dla Kościoła wszystkich czasów).
Równocześnie ta sama Biblia jest dla Kościoła żywym Słowem, które Bóg nieustannie do niego kieruje. Wszystkie księgi biblijne właśnie jako natchnione zawierają Słowo Boże żywe i skuteczne, które oddziaływa na Kościół: mówi do niego, prowokuje go, inspiruje (natchnienie aktywne)\(^{16}\). Biblia tchnie Bogiem, karmi Kościół mądrością Bożą, miłością i życiem wiecznym. Tchnie Duchem Świętym: „Słowa, które wam powiedziałem, są Duchem i życiem” (J 6,63).
Soborowa nowość ujęcia prawdy o natchnieniu znalazła w ostatnim czterdziestoleciu żywe odbicie w bibliistyce polskiej. Problematyka ta była podejmowana przez biblistów w różnych ośrodkach naukowych. Nie sposób przytaczać tutaj wszystkich publikacji, jakie wyszły spod ich pióra. Odwołam się tylko do najważniejszych kierunków badań. Na KUL-u ks. Józef Homerski przybliżał soborową
---
\(^{15}\) U. Körtner, *Der inspirierte Leser. Zentrale aspekte biblischer Hermeneutik*, Göttingen 1994.
\(^{16}\) Por. B. Maggioni, „Impara a conoscere il volto di Dio nelle parole di Dio”. Commento alla „Dei Verbum”, Padova 2003, s. 99.
debatę i najważniejsze aspekty prawdy o natchnieniu biblijnym wyłożonej w *Dei Verbum*¹⁷. Na Wydziale Teologicznym w Krakowie kwestię natchnienia badał ks. Jerzy Chmiel. Wiele miejsca poświęcił przybliżeniu istoty natchnienia biblijnego przez odwołanie się do modeli antropologicznych¹⁸. W Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie w problematyce natchnienia biblijnego specjalizował się ks. Henryk Muszyński, podkreślając jego charyzmatyczny i eklezjalny wymiar¹⁹.
Co sądzić o tych najnowszych poglądach teologicznych na temat natchnienia? Nie ulega wątpliwości, że teza o *eklezjalnym* charakterze natchnienia stanowi konieczne dziś rozwinięcie nauki zawartej w *Dei Verbum*. Wyeksponowana przez Sobór rola autorów ludzkich Biblii musi być postrzegana w kontekście ich zakorzenienia w Kościele apostolskim. Wynika stąd postulat dowartościowania Kościoła w procesie interpretacji tekstów Pisma św. (utrwalonych w nich wydarzeń historii zbawienia), dzięki czemu możliwe jest odkrywanie w nich nowych pokładów sensu. Toczące się dzisiaj w Kościele dzieje zbawienia pozwalają lepiej widzieć doniosłość wszystkich niemal wydarzeń zbawczych, o których mówi Biblia. I tak na przykład w każdej niemal epoce Kościół odkrywa nowe aspekty prymatu Piotra, czy exodusu poprzedzonego rozkazem eksterminacji Żydów. To samo należy powiedzieć o tezie podkreślającej niezbywalną rolę biblijnego Izraela w procesie powstawania ksiąg ST-u. I z tego wynika niezbywalna rola żydowskiej wspólnoty wierzących w procesie ich interpretacji – dla Żydów. Co raz częstsze uwzględnianie tej interpretacji w bibliistyce chrześcijańskiej należy uznać za dowód autentycznego, teologicznego dialogu z judaizmem, tak bardzo postulowanego przez Sobór, a zarazem nowy model owego współzawodnictwa między Izraelem Bożym a Kościołem, o którym pisze św. Paweł w Liście do Rzymian (rozdz. 9–11).
Gdy chodzi o eklezjalną interpretację Pisma św., to należy podkreślić, że w ostatnich dziesięcioleciach dowartościowano te wszystkie metody interpretacji, które pozwalają w większym stopniu niż metoda historyczno-krytyczna
---
¹⁷ Zob. J. Homerski, *Dyskusje nad istotą natchnienia biblijnego*, „Ruch Biblijno-Liturgiczny” 17(1964), nr 5, s. 261–274; tenże, *Ku nowym rozwizaniom niektórych problemów w nauce o natchnieniu biblijnym*, „Ateneum Kaplańskie” 56(1964), s. 193–201; tenże, *Natchnienie biblijne i prawda ksiąg świętych*, „Ateneum Kaplańskie” 61(1969), s. 388–397; tenże, *O natchnieniu i interpretacji Pisma Świętego*, [w:] *Idee przewodnie soborowej Konstytucji o Bożym Objawieniu*, Kraków 1968, s. 67–88.
¹⁸ Modele antropologiczne w interpretacji natchnienia biblijnego, „Ruch Biblijno-Liturgiczny” 34(1981), nr 2, s. 81–88; zob. także tego samego autora: *L’inspiration biblique chez saint Justin*, „Analecta Cracoviensia”, t. 9, Kraków 1977, s. 155–164; *Intencja autora jako zasada hermeneutyczna. Przyczynek do teologii natchnienia*, „Ruch Biblijno-Liturgiczny” 32(1979), nr 1, s. 4–14.
¹⁹ H. Muszyński, *Trudności i postulaty aktualnego ujęcia problemu natchnienia biblijnego*, „Ruch Biblijno-Liturgiczny” 31(1979), nr 1, s. 52–56; tenże, *Słowo natchnione. Zarys teologicznych treści natchnienia biblijnego*, Kraków 1983; *Le charisme de l’inspiration de la Bible dans la theologie contemporaine*, „Collectanea Theologica” 51(1981) numer specjalny, s. 5–90.
odkryć nie tylko intencję autorów natchnionych, ale także to, co Bóg zechciał ujawnić w słowach, którymi oni się posłużyli (intencja tekstu). Eklezjalna zasada jedności ludu Bożego stanowi bazę dla metod analizy literackiej uznających Biblię za jedną księgę, a poszczególne księgi za zwarte całości literackie.
W języku polskim ukazały się już liczne artykuły naukowe i opracowania książkowe, w których poszczególne teksty Pisma św. są interpretowane z zastosowaniem nowych metod (głównie narratywnej i retorycznej) oraz podejść badawczych. Można mieć nadzieję, że młode pokolenie biblistów polskich wykorzysta je w jeszcze pełniejszym stopniu.
Obserwuje się współcześnie dwa sposoby interpretowania Biblii: przez pryzmat indywidualnego doświadczenia egzystencjalnego lub przez pryzmat innych tekstów Biblii. I tak z jednej strony powstają niezliczone, indywidualne interpretacje poszczególnych tekstów biblijnych, zależnie od różnorodności doświadczeń życiowych każdego z komentatorów; z drugiej strony pisane są wielkie teologie biblijne, które pozostają bardzo oderwane od współczesnego życia i stawianych przezeń wyzwań. Należałoby postulować większy niż dotychczas wpływ wierzących i pasterzy Kościoła na naukową interpretację Biblii. Zdarza się, że nawet wybitni egzegeci pracują w oderwaniu od aktualnych zmagań Kościoła w świecie współczesnym, od stawianych mu wymagań ze strony tegoż świata.
3. BIBLIA W ŻYCIU KOŚCIOŁA
Ostatni rozdział *Dei Verbum* mówi o Piśmie świętym w życiu Kościoła. Wraz ze świętą Tradycją jest ono uważane nie tylko „za najwyższą regułę wiary”, ale nade wszystko za moc kreującą Kościół i karmiącą go. Zawarta w Słowie Bożym moc i potęga „staje się dla Kościoła podstawą i siłą żywotną, a dla dzieci Kościoła umocnieniem wiary, pokarmem duszy, czystym i trwałym źródłem życia duchowego” (n.21).
Boża moc obecna w Piśmie świętym winna Kościół kreować i karmić. Dlatego konstytucja *Dei Verbum* zaleca wiele, różnorodnych działań o charakterze naukowo-pastoralnym. Nade wszystko jednak Sobór domaga się interpretacji Biblii w kontekście życia Kościoła i świata (aktualizacja Słowa Bożego).
**A. Postulaty naukowo-pastoralne**
Zalecenia naukowo-pastoralne dotyczą głównych przejawów istnienia i życia Kościoła, takich jak liturgia, teologia, przepowiadanie i katecheza, medytacja. A są one następujące:
– nowe, oparte na tekstach oryginalnych przekłady Pisma św., stosowane tak w liturgii jak i w prywatnej lekturze;
– udostępnianie wiernym wyników fachowych i uznanych przez Magisterium Kościoła badań egzegetycznych;
– współpraca między wszystkimi chrześcijanami nad ekumenicznym przekładem Biblii oraz odpowiednimi do niego objaśnieniami;
– zażyłość z Pismem św. poprzez pilne czytanie duchowe, które byłoby odnowioną formą *lectio divina*\(^\text{20}\);
– staranne studium biblijne, koniecznie potrzebne wszystkim pełniącym posługę Słowa w Kościele: kaznodziejom, homiletom, katechetom, i wszystkim innym nauczycielom wiary chrześcijańskiej;
– tworzenie za przyzwoleniem i pod opieką pasterzy Kościoła odpowiednich instytucji i form działania mających na celu przybliżanie słowa Bożego wiernym.
Należy odnotować, że w każdej z tych dziedzin bibliści polscy we współpracy z pasterzami Kościoła podjęli odpowiednie i ważne działania\(^\text{21}\). Do roku Wielkiego Jubileuszu 2000 były one następujące:
– przekłady Pisma św.\(^\text{22}\);
– komentarze biblijne, adaptacje i wypisy z tekstu biblijnego, podręczniki akademickie, encyklopedie, słowniki, konkordancje i introdukcje biblijne\(^\text{23}\);
– serie wydawnicze\(^\text{24}\);
– popularyzacja Biblii, Biblia w katechezie, dni, tygodnie o konkursy biblijne, prelekcje wywiady i wykłady w środkach masowego przekazu, techniki multimedialne\(^\text{25}\);
Obchody Jubileuszu 2000 Roku zainspirowały do wielu innych jeszcze działań, które przybliżają Biblię wiernym Kościoła w Polsce. Najważniejsze z nich – tak te sprzed jak i te po roku 2000 – można ostatecznie ująć w kilka grup, odpowiadających postulatom Soboru Watykańskiego II.
1. Postulat nowych przekładów Biblii został zrealizowany w pierwszym rzędzie przez wydanie Biblii Tysiąclecia, którą przygotowywano w kontekście tysiąclecia chrztu Polski. Jej pierwsze wydanie (dzięki staraniom wydawnictwa Pallottinum, red. A. Jankowski, Poznań 1965) zbiegło się z datą zakończenia Soboru. W ciągu czterdziestu lat upływających od tamtego momentu było ono
---
\(^{20}\) Sobór nie używa tego określenia, ale opis owego „pobożnego czytania” doskonale odpowiada temu, czym było *lectio divina*, w latach osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, szczęśliwie przypomniana (teoretycznie i w praktyce) przez kard. C.M. Martiniego.
\(^{21}\) Zostały one zwięźle zaprezentowane w opracowaniu ks. W. Chrostowskiego, *Bibliistyka katolicka w Polsce na progu XXI wieku*, [w:] *Katolicki Komentarz Biblijny*, red. R.E. Brown, J.A. Fitzmyer, R.E. Murphy, red. wyd. pol. W. Chrostowski, Warszawa 2001, s. 1755–1785.
\(^{22}\) Tamże, s. 1771–1773.
\(^{23}\) Tamże, s. 1773–1775.
\(^{24}\) Tamże, s. 1783–1784.
\(^{25}\) Tamże, s. 1784–1785.
wydawane kilka razy, a piąte wydanie (2000 r.) zostało gruntownie zrewidowane i w wielu miejscach w istotny sposób poprawione dzięki uwzględnieniu nowych i pewnych wyników badań historyczno-krytycznych i egzegetycznych. Nakład Biblii Tysiąclecia osiągnął ok. 4 mln egzemplarzy.
Od roku 1995 ten właśnie przekład drukowany jest w oryginalnej, nowoczesnej formie jako „Biblia dla każdego” (wyd. Jedność, Kielce). Edycja ta zawiera komentarz ciągły, zwięzły słownik egzegetyczno-archeologiczno-teologiczny, reprodukcje starożytnych zabytków archeologicznych związanych ze środowiskiem powstawania Biblii, reprodukcje najwybitniejszych dzieł sztuki inspirowanych Biblią oraz szkice z teologii biblijnej. Dotychczas ukazało się już sześć z dziesięciu zaplanowanych tomów.
Oprócz Biblii Tysiąclecia już trzydzieści lat istnieje inny katolicki, całościowy przekład Pisma św., znany jako Biblia Poznańska (red. M. Peter, M. Wolniewicz, wyd. Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 1973–75, trzy tomy). W odpowiedzi na wyraźne zalecenie Soboru wydanie to zawiera obszerne komentarze pod tekstem. Biblia Poznańska do dziś jest poszukiwana przez tych, którzy chcą samodzielnie wnikać w tekst natchniony i znajdować w nim światło dla lepszego rozumienia świata i człowieka.
Poza Biblią Tysiąclecia i Biblią Poznańską odnotować należy przekład Nowego Testamentu dokonany przez ks. bpa K. Romaniuka w 1974 roku; przekład Starego Testamentu tego samego autora czekał długo na druk. Całość wyszła w 1997 roku nakładem Towarzystwa Biblijnego w Polsce (jest to tzw. Biblia Warszawsko-Praska).
Wielkie nadzieje rozbudziło we wrześniu bieżącego roku ukazanie się przekładu Nowego Testamentu i Psalmów (Biblia Paulinska, wyd. Edycja św. Pawła, Częstochowa 2005), opracowane przez zespół biblistów z różnych ośrodków w Polsce i spoza jej granic. Oprócz języka wierniejszego oryginalowi, bardziej współczesnego i komunikatywnego zaletą tej edycji jest – obok not filologiczno-historycznych – wyjątkowo obszerny, a zarazem przejrzysty i bogaty teologicznie komentarz o charakterze egzystencjalno-pastoralnym.
Jeżeli każdy z powyższych przekładów spełnia określone przez redakcję naukową zadania, to soborowy postulat, aby przekłady świętych tekstów były opatrzone niezbędnymi i w pełni wystarczającymi objaśnieniami, tak iżby „dzieci Kościoła mogły bezpiecznie i owocnie obcować z ksiągami świętymi oraz przyjmować ich ducha” (n. 25) w największy stopniu spełnia „Biblia dla każdego” oraz najnowszy przekład Nowego Testamentu i Psalmów, który – nota bene – zostanie dopełniony przez przekład Starego Testamentu.
2. Postulat udostępniania wiernym najnowszych wyników badań w zakresie bibliistyki jest realizowany przez całe ostatnie czterdzieści lat w różnym stopniu – w zależności od uwarunkowań polityczno-ekonomicznych.
W ostatnim półwieczu został opracowany jeden liczący się, ściśle naukowy komentarz historyczno-krytyczny, wydawany od 1959 roku staraniem biblistów związanych z KUL (seria: Pismo Święte Nowego Testamentu – całość 12 tomów, zakończono w 1979, oraz wydawana od 1961 roku seria Pismo Święte Starego Testamentu – ukazało się 18 tomów, pozostałe są opracowywane). W ostatnich latach staraniem wydawnictwa Vocatio ukazały się dwa komentarze: Komentarz historyczno-kulturowy do Nowego Testamentu (2000), oraz tłumaczenie JBC pod nazwą Katolicki komentarz biblijny (2001). Natomiast w Roku Jubileuszowym 2000 w wydawnictwie Verbinum ukazała się polska edycja cenionego na świecie dzieła Międzynarodowy komentarz do Pisma Świętego, które zawiera także cenne artykuły na temat wybranych zagadnień duszpasterskich. Z radością należy odnotować ukazanie się wiosną 2005 roku pierwszego tomu z serii Nowy Komentarz Biblijny, opracowywanej przez biblistów z różnych ośrodków uniwersyteckich (Ewangelia według św. Mateusza, rozdz. 1–13, red. A. Paciorek i inni, wyd. Świętego Pawła jesienią ukazał się już kolejny tom, zawierający komentarz do Księgi Tobiasza). Oprócz analizy literacko-historycznej i egzegezy poszczególnych perykop komentarz ten zawiera bardzo ważny dla aktualizacji aspekt kerygmatyczny. Stanowi długo oczekiwaną i poważną odpowiedź na bodaj główne wezwanie Soboru, aby egzegeci katoliccy nie szczędzili wysiłków, by w ten sposób zgłębiać Pisma Boga i wyjaśniać, żeby „jak najliczniejsi głosiciele Bożego słowa mogli z pożytkiem podawać wiernym pokarm Bożych Pism dla oświecenia umysłu, umocnienia woli i rozpalenia serc miłością Boga” (n. 23). Dorobek biblistów polskich na polu ich specjalistycznych badań udostępniany był głównie w postaci publikacji na łamach czasopism uniwersyteckich oraz ogólnopolskich kwartalników (m.in. „Ruch Biblijny i Liturgiczny”, „Roczniki Teologiczne KUL”, „Zeszyty Naukowe KUL”, „Collectanea Theologica”, „Studia Theologica Varsaviensia”, „Ateneum Kapłańskie”, „W Drodze”, „Znak”, „Więź”). Wielu drukowało też bardzo poczytne książki z zakresu bibliistyki. Dla przykładu książki ks. prof. J. Kudasiewicza (Biblia – historia – nauka: Ewangelie synoptyczne dzisiaj) drukowane były przez ponad dwadzieścia lat w kilkudziesięciotysięcznych nakładach.
W ostatnich latach na uwagę zasługuje działalność wydawnictwa Vocatio, a zwłaszcza ten jej nurt, w którym publikowany jest dorobek biblistów polskich (seria książkowa Rozprawy i studia biblijne, oraz seria Książ Pamiątkowych ku czci biblistów polskich).
Przybliżaniem najnowszych osiągnięć polskiej bibliistyki zajmuje się istniejący od czterech lat Instytut Teologii Biblijnej VERBUM, wydający półrocznik „Verbum Vitae” (ukazało się już 7 numerów tematycznych) oraz serię książkową „Studia Biblica” (wydano już 11 książek).
---
26 Do roku 2000 został wnikiwiwie przedstawiony przez ks. P. Ostańskiego, Bibliografia bibliistyki polskiej (1945–1999), t. 1–2, Poznań 2002.
Typowo popularyzatorski charakter ma kwartalnik „Bliżej Biblii”, ukazujący się w Warszawie od 2002 roku. Jest on wydawany na wysokim poziomie wiedzy merytorycznej, a zarazem wykorzystuje się w nim nowoczesne i bardzo interesujące formy aktywizacji czytelników, która ma na celu ich głębszy kontakt z Pismem św.
3. Również trzeci postulat dotyczący ekumenicznego przekładu Biblii jest realizowany w Polsce, jakkolwiek z pewnym opóźnieniem wynikającym z istniejących do niedawna trudności natury ustrojowej. Powołany w 1995 roku trzydziesto osobowy zespół tłumaczy z różnych wyznań i Kościołów chrześcijańskich przygotował, a protestanckie Towarzystwo Biblijne wydało ekumeniczny przekład Nowego Testamentu i Księgi Psalmów (Warszawa 2001). Trwają intensywne prace nad ekumenicznym przekładem Starego Testamentu. Szkoda, że precyzyjnie dokonany przekład zaopatrzony został w bardzo zwięzłe wprowadzenie do każdej z ksiąg i przypisy zawierające tylko najważniejsze miejsca paralelnie (za wyjątkiem 2 Kor i Księgi Psalmów).
4. Postulat zwiększania zażyłości wiernych z Pismem św. w dekadzie zaraz po Soborze był realizowany poprzez liczne godziny biblijne, nabożeństwa Słowa Bożego, kręgi biblijne, prowadzone lub animowane przez większość duszpasterzy. Od roku Jubileuszu 2000 postulat ten jest realizowany z odnowionym zapałem, głównie poprzez powstające w różnych diecezjach Szkoły Słowa Bożego, w których czyta się Pismo św. metodą lectio divina. Istnieją one w Gliwicach, w Lublinie, Krakowie, Warszawie. W roku 2002 na KUL-u odbyło się sympozjum mające na celu przybliżenie młodzieży studiującej teologię teorii i praktyki lectio divina\(^{27}\).
5. Staranne studium Pisma św. dla osób zaangażowanych w posłudze Słowa zapewniają tak Seminaria Duchowne jak i Wydziały Teologii, a w stopniu szczególnym Instytut Nauk Biblijnych na Wydziale Teologii KUL. Oprócz tego normalnego toku studiowania zagadnień z zakresu bibliistyki należy wymienić nowe formy kształcenia:
- dni duchowości biblijnej;
- tygodnie biblijne;
- sesje i kursy biblijne.
Są one organizowane głównie przez Centrum Formacji Duchowej w Krakowie (Salwatorianie), ale także w ośrodkach akademickich i pastoralnych.
6. Postulat tworzenia odpowiednich instytucji mających na celu przybliżanie szerokim rzeszom wiernych Biblii jako Słowa Bożego mógł być realizowany wyłącznie w nowych warunkach ustrojowych. Po części odpowiedzią na apel
\(^{27}\) Materiały tego sympozjum ukazały się drukiem: *Uważajcie, jak słuchacie. Teoria i praktyka „lectio divina”*, „Verbum”, Kielce 2004.
Soboru jest istnienie i działalność diecezjalnego ośrodka Katolickiego Apostolatu Biblijnego w Warszawie\textsuperscript{28}. Od dwóch lat prowadzone są starania zmierzające do zatwierdzenia statutu i rejestracji ogólnopolskiego Dzieła Biblijnego im. Jana Pawła II. W dniu 22 września 2005 roku na dorocznym zjeździe biblistów polskich w Łowiczu (w dn. 21-23 września 2005) odbyło się zebranie założycielskie Dzieła Biblijnego, któremu przewodniczył ks. prof. Ryszard Rubinkiewicz, członek Papieskiej Komisji Biblijnej. W zebraniu tym wzięło udział 52 biblistów polskich, którzy wybrali zarząd Dzieła Biblijnego (ks. dr hab. K. Bardski; ks. dr hab. S. Hałas; ks. Dr A. Malina; ks. dr hab. Z. Pawłowski) oraz jego przewodniczącego (ks. prof. dr hab. Henryk Witczyk). Na wniosek zebrania założycielskiego Konferencja Episkopatu Polski zatwierdziła opracowany statut Dzieła Biblijnego oraz erygowała je jako organizację kościelną w dniu 23 września 2005 roku. Po uzyskaniu cywilnej osobowości prawnej, którą nadaje MSWiA Dzieło Biblijne rozpocznie swą działalność we wszystkich diecezjach Kościoła w Polsce.
**B. Aktualizacja Słowa Bożego w Kościele i świecie**
Najważniejsze zadanie wskazane egzegetom przez Sobór to aktualizacja Słowa Bożego. Aktualizacja nie jest w zasadzie możliwa wtedy, gdy w interpretacji Pisma św. korzysta się wyłącznie z metody historyczno-krytycznej, zwłaszcza gdy egzegeta posługujący się nią całą swoją uwagę poświęca odtworzeniu historii powstawania tekstu (wyodrębnianiu jego hipotetycznych warstw i wychodząc z założenia, że jedynie pierwotna warstwa tekstu zawiera sens historyczny). Jakkolwiek samo odkrywanie sensu wyrazowego (w tym historycznego) tekstu leży u podstaw procesu aktualizacji, to „metoda historyczno-krytyczna z założenia nie bierze pod uwagę aktualizacji znaczenia tekstu biblijnego w przeżyciu współczesnego człowieka, co według dokumentu PKB \textit{Interpretacja Biblii w Kościele}, stanowi jej fundamentalną słabość”\textsuperscript{29}. Dlatego też usilnie zalecane są metody analizy literackiej, opierające się na nowych hermeneutykach filozoficznych. Pierwsza z nich to hermeneutyka H. Gadamera, według której w każdej interpretacji tekstów konieczne są trzy działania: rozumienie, wyjaśnienie, zastosowanie. Przy czym na etapie rozumienia nie wyklucza się czynników subiektywnych, a zwłaszcza wiary interpretatora.
Druga to hermeneutyka opierająca się na nowej definicji tekstu, podanej przez P. Ricoeura. W tej hermeneutyce tekst nie jest traktowany jak „okno” dające wgląd w poza tekstualną rzeczywistość (i służy do odtwarzania tego, „jak było” – metoda historyczno-krytyczna), ale jako „zwierciadło”, które odbija a dokładniej mówiąc uobecnia pewien świat, możliwy do przyswojenia przez czytelnika.
\textsuperscript{28} Historię powstania i działalność tego ośrodka prezentuje ks. A. Banaszek, \textit{Katolicki Ośrodek Apostolatu Biblijnego}, „\textit{Zeszyty Naukowe Stowarzyszenia Biblistów Polskich}”, 2(2005), s. 347–352.
\textsuperscript{29} Z. Pawłowski, \textit{Kontekst interpretacji Biblii: Kościół czy uniwersytet}, „\textit{Verbum Vitae}” 5(2004), s. 181.
W obydwu tych hermeneutykach uwaga badacza koncentruje się na języku, obiektywnie istniejącym i przyjmowanym za kanoniczny w całości tekstu Pisma św. Każda czynność w tak rozumianych procesach interpretacji podlega weryfikacji i to na wszystkich trzech etapach: rozumienia, wyjaśnienia i zastosowania. Winna ona skutecznie chronić aktualizację (zastosowanie), podatną na wszelkiego rodzaju zabiegi psychologizujące, przed wyciąganiem błędnych, czysto subiektywnych wniosków.
Sobór nie używa jeszcze określenia „aktualizacja”, ale w gruncie rzeczy opisowo o niej właśnie mówi jako najważniejszym (finalnym) zadaniu egzegetów. Dokument PKB Interpretacja Biblii w Kościele (1993) najpierw wskazuje na konieczność aktualizacji: „Kościół nie uważa Biblii tylko za zespół historycznych dokumentów dotyczących jego pochodzenia. Przyjmuje ją jako Słowo Boga, skierowane do niego i do całego świata w obecnych czasach. To przekonanie wiary przynosi w konsekwencji praktykę aktualizacji i inkulturacji orędzia biblijnego”.
Następnie Komisja Biblijna wyjaśnia na czym polega aktualizacja, podaje metody i wskazuje na jej granice.
Aktualizacja – według dokumentu PKB – nie oznacza manipulowania tekstami. „Nie chodzi w niej o rzutowanie na pisma biblijne opinii lub nowych ideologii, ale o szczerze szukanie światła, które one niosą dla czasów obecnych” (IV A 1).
Właściwa aktualizacja suponuje:
– poprawną egzegezę tekstu, która określa jego sens wyrazowy;
– interpretację Pisma przez Pismo jako najpewniejszą i najbardziej płodną metodę;
– usytuowanie wobec tajemnicy Chrystusa i Kościoła (nie zalecać jako wzorca postaw ze Starego Testamentu bez ich odniesienia do postaw proponowanych przez Chrystusa w Nowym Testamencie);
Każda aktualizacja winna być dokonywana w trzech etapach:
– słuchanie słowa wychodzące z obecnej sytuacji;
– rozpoznanie aspektów obecnej sytuacji, które tekst biblijny naświetla lub kwestionuje;
– wydobycie z pełnego sensu biblijnego elementów zdolnych płodnie przekształcić obecną sytuację, zgodnie ze zbawczą wolą Boga w Chrystusie\(^{30}\).
Aktualizacja słowa Bożego jest zadaniem, które bibliści polscy wykonują głównie przez opracowywanie komentarzy praktycznych do Pisma św. Inaczej mówiąc, aktualizacja słowa Bożego – wciąż pilne i najtrudniejsze wyzwanie dla biblistów. Z perspektywy czterdziestu lat od daty ogłoszenia *Dei Verbum* należy
\(^{30}\) Tak procedurę aktualizacji przedstawia Papieska Komisja Biblijna, która równocześnie kreśli jej pewne granice i przestrzega przed możliwymi dewiacjami (lektury selektywne, lektury w oparciu o założenia sprzeczne z podstawową orientacją tekstu Biblii – np. w oparciu o racjonalizm przeciwstawiony wierze lub ateistyczny materializm; lektury sprzeczne ze sprawiedliwością i miłością ewangeliczną.
z satysfakcją odnotować ogromny rozwój w bibliistyce światowej. Nauczanie Soboru zostało w bibliistyce chrześcijańskiej nie tylko z wdzięcznością przyjęte, ale było systematycznie rozwijane. Dzięki intensywnym badaniom naukowym soborowe rozumienie objawienia Bożego i natchnienia Pisma św. zostało w istotny sposób pogłębione i poszerzone. W dużej mierze zrealizowane zostały praktyczne postulaty Soboru dotyczące przybliżenia Pisma św. Kościołowi.
Stosunkowo łatwo było w Kościele posoborowym wykonać niektóre zalecenia *Dei Verbum* dotyczące nowych przekładów i większej obecności tekstów Pisma św. w liturgii, kaznodziejstwie, katechezie.
Należy jednak stwierdzić, że znacznie trudniej było zrealizować najważniejszy postulat Soboru, a mianowicie wezwanie do takiej interpretacji Biblii, aby służyła ona wzrostowi wiary, nadziei i miłości, a życiu duchowemu dawała nowy dynamizm i zapał\(^{31}\). Wprowadzenie tego postulatu w życie nie okazało się sprawą łatwą głównie dlatego, że przez prawie trzydzieści lat po Soborze dominowała w egzegezie metoda historyczno-krytyczna. W 1988 roku w Nowym Jorku miała miejsce konferencja pod znamiennym tytułem: „Biblijna interpretacja w kryzysie”. Wzięli w niej udział egzegeti katoliccy i protestanccy, a główny referat wygłosił kard. J. Ratzinger. Zastanawiano się nad kondycją współczesnej interpretacji biblijnej, zdominowanej przez metodę historyczno-krytyczną i jej racjonalistyczno-pozytywistyczne założenia. Stwierdzono, że ta, uprawiana przez dziesięciolecia interpretacja Biblii nie ma większego wpływu na istnienie i życie Kościoła.
Ta dramatyczna konferencja stała się inspiracją do późniejszych prac Papieskiej Komisji Biblijnej, zwieńczonych ogłoszeniem dokumentu pt. „Interpretacja Biblii w Kościele” (1993 rok). Postuluje się w nim – jako zadanie pilne do wykonania – aktualizację Pisma św. tak w Kościele jako wspólnotcie jak i w życiu pojedynczych ludzi wierzących, a także niewierzących.
Można mieć nadzieję, że powszechniejsze stosowanie w bibliistyce światowej i polskiej Gadamerowskiej i Ricoeurowskiej hermeneutyki oraz nowych metod analizy literackiej w istotny sposób przyczyni się do tego, że egzegeti w znacząco lepszy niż dotąd sposób odpowiedzą na najpilniejsze wezwanie zawarte przez Sobór w konstytucji *Dei Verbum* – wezwanie do słuchania słowa Bożego i głoszenia go we współczesnym Kościele i świecie, czyli wezwanie do aktualizacji. Wypada jednak podkreślić, że poprawna aktualizacja jest możliwa tylko wtedy, gdy przyjmuję tę wizję Pisma św., jaka jest zawarta w *Dei Verbum*. Bowiem proces aktualizacji zakłada, że Pismo św. rozumiane jest jako słowo Objawienia, które nieustannie się dokonuje oraz jako słowo natchnione, które wciąż
---
\(^{31}\) Postulat ten kierowany był przez Sobór do egzegetów, aby nie szczędząc wysiłków i stosując „odpowiednie metody tak zgłębiali i wyjaśniali Pisma Boga, żeby jak najliczniejsi głosiciele słowa Bożego mogli z pożytkiem podawać wiernym pokarm Bożych Pism dla oświecenia umysłu, umocnienia woli i rozpalenia serc miłością Boga” (nr 23).
tchnie Duchem Świętym i karmi coraz to nowe pokolenia odwieczną Mądrością Bożą. Interpretacja Biblii na progu trzeciego tysiąclecia nie może poprzaść na wyjaśnianiu tekstów (historycznym, filologicznym, narracyjno-retorycznym czy innym). Winna obejmować także zastosowanie słowa Bożego w życiu współczesnego człowieka. Bez takiej aktualizacji człowiek współczesny (chrześcijanin) będzie traktował Biblię jedynie jako zabytek piśmiennictwa religijnego, jako dzieło literackie, a nie jako Książę zawierającą Dei Verbum.
QUARANTA ANNI DOPO LA PROCLAMAZIONE DELLA DEI VERBUM
RISULTATI E SFIDE DI OGGI
Riassunto
L’Autore presenta i frutti dell’insegnamento conciliare sulla rivelazione e ispirazione, contenuto nella costituzione Dei Verbum. Indagando sul postconciliare sviluppo degli studi in ambedue le questioni, egli definisce nuove sfide che stanno davanti agli esegeti; egli postula di continuare la ricerca sulla relazione tra la Sacra Scrittura e la Tradizione e sul rapporto fra la rivelazione avvenuta nel passato, che è testimoniata dalla Sacra Scrittura insieme con la Tradizione, e la rivelazione realizzata nel presente. Inoltre egli mette in risalto l’affermazione conciliare che Dio, il quale ha parlato in passato, non cessa di parlare con la sposa del suo Figlio diletto (DV, n. 8). Allo stesso tempo l’Autore addita la necessità di un’interpretazione più ecclesiale della Bibbia, perciò richiede un maggiore dialogo degli esegeti con i teologi e pastori. La necessità di passare dalla comprensione e spiegazione della Sacra Scrittura alla sua attuazione egli la considera, quaranta anni dopo la proclamazione della Dei Verbum, come la più urgente sfida oggi per le scienze bibliche.
QUID SIT ANIMA THEOLOGIAE?
Konstytucja o Objawieniu Bożym *Dei Verbum* przedstawia relację między spisanym słowem Bożym a teologią w sposób charakterystyczny dla dokumentów soborowych. Nie posługuje się definicjami, lecz odwołuje się do obrazów. Pojawiają się metafory fundamentu i duszy (DV 24):
„Święta teologia opiera się na spisanym słowie Boga w łączności ze świętą Tradycją jakby na trwałym *fundamencie*. W nim coraz bardziej się ugruntowuje i nieustannie odmładza, zgłębiając w świetle wiary całą prawdę zawartą w tajemnicy Chrystusa. Święte Pisma zawierają bowiem słowo Boga, a jako natchnione rzeczywiście są słowem Boga. Z tego powodu niech studium Księgi Świętej (*Sacrae Paginae studium*)¹ stanie się jakby *duszą* świętej teologii”.
W sekwencji zdań oznajmujących zwraca uwagę życzeniowy tryb (*coniunctivus optativus*) zdania traktującego o relacji między teologią a studium Pisma św. Obraz duszy występuje, i to w formie o podobnym znaczeniu, w Dekrecie o formacji kapłańskiej. Zalecając reorganizację studiów kościelnych, dekret ten stawia na pierwszym miejscu „studiowanie Pisma Świętego, które powinno być jakby duszą całej teologii [...] (*Sacrae Scripturae studio, quae universae theologiae veluti anima esse debet [...]*)” (OT 16). W zacytowanych fragmentach soborowych nie jest rozwinięte znaczenie tej metafory. W konstytucji następne zdanie wymienia inne dziedziny działalności Kościoła, dla których studium Pisma św. ma podobne znaczenie jak dla teologii: kaznodziejestwo, katecheza, wszelkie nauczanie chrześcijańskie, a zwłaszcza homilia liturgiczna. W dekrecie są zaś przedstawione etapy studiowania Pisma św.: wprowadzenie, poznanie metod egzegezy i najważniejszych zagadnień objawienia Bożego. W czterdziestoleciu po Soborze Watykańskim soborowy postulat był wielokrotnie cytowany, dlatego należy zapytać czy jest realizowany w jego pełnym znaczeniu.
1. SYMBOLIKA CHRYSOTCENTRYCZNA
Relacja przedstawiona przez obraz fundamentu stanowi uzasadnienie („i z tego powodu” – *ideoque*) dla postulatu wyrażonego za pomocą metafory duszy.
¹ W tekście łacińskim cytowanego fragmentu występuje liczba pojedyncza. W przekładzie włoskim występuje liczba mnoga, wprowadzona zapewne z powodu izofonii łacińskiego genitivu *Sacrae Paginae* i włoskiej liczby mnogiej *Sacre Pagine*.
Wynikanie to wiąże metaforę duszy ze znaczeniem obrazu fundamentu. Dokument soborowy nie wskazuje źródeł symboliki fundamentu, ale jej znaczenie jest czytelne: wielkość i trwałość budowli zależą od fundamentu, a jego usunięcie oznacza całkowite zniszczenie. Obraz fundamentu może być przedstawiony statycznie jako symbol solidności i pewności. W tym znaczeniu pojawia się po raz pierwszy w punkcie poświęconym roli Ewangelii: „Co bowiem Apostołowie na polecenie Chrystusa głosili, to [...] na piśmie nam przekazali, jako fundament wiary, mianowicie czteropostaciową Ewangelię [...]” (DV 18)\(^2\). Może on być odczytywany także dynamicznie jako symbol spójności i skuteczności budowania. W tym drugim, właśnie dynamicznym znaczeniu ukazują się korzyści dla teologii opartej na fundamencie spisanego słowa Bożego i tradycji: „w nim coraz bardziej się ugruntowuje i nieustannie odmładza” (DV 24).
Chociaż biblijne odniesienia mogą być liczne\(^3\), bliższy kontekst wypowiedzi soborowej przywołuje Pawłowe nauczanie o różnych zadaniach głosicieli Ewangelii: „Według danej mi łaski Bożej, jako roztropny budowniczy, położyłem fundament, ktoś inny zaś wznosi budynek. Niech każdy jednak baczny na to, jak buduje. Fundamentu bowiem nikt nie może położyć innego, jak ten, który jest położony, a którym jest Jezus Chrystus” (1Kor 3,10–11)\(^4\). Hipotezę tę potwierdzają wspólne elementy w obydwu tekstach: dynamiczny obraz budowania oraz ugruntowania i odmładzania się, rola głoszonego słowa, odniesienie do osoby Chrystusa, a zwłaszcza znaczenie eklezeljalne obydwu wypowiedzi. Paweł mówi o fundamencie w związku z sytuacją w Kościele korynckim. Kontekst soborowego posłużenia się obrazem fundamentu jest podobny, ponieważ rozdział *Dei Verbum*, w którym on się pojawia, traktuje o roli Pisma św. w życiu Kościoła. Wydaje się jednak, że na tym kończą się zbieżności. W Pierwszym Liście do Koryntian metafora fundamentu służy krytyce zwróconej przeciw wprowadzającym podziały. Polemiczny ton nadaje wypowiedzi Apostoła łańcuch pytań retorycznych: „Jeżeli bowiem jest między wami zawisz i niezgoda, to czyż nie jesteście cieleśni i nie postępujecie tylko po ludzku? Skoro jeden mówi: «Ja jestem Pawła», a drugi: «Ja jestem Apollosa», to czyż nie postępujecie tylko po ludzku? Kimże jest Apollos? Albo kim jest Paweł? Sługami, przez których uwierzyliście według tego, co każdemu dał Pan” (1 Kor 3,3–5). Tym podziałom przeciwstawiona jest
---
\(^2\) Statyczny obraz pojawia się w przywołanej (przez DV w przyp. 30) wypowiedzi Ireneusza z Lyonu: „Filarem i utwierdzeniem Kościoła jest Ewangelia i Duch życia, wobec tego Kościół ma cztery filary, które ze wszystkich stron tchną nieskazitelnością i ludzi darzą życiem. Z tego jasno wynika, że Słowo, ten Artysta wszechchrzeczy, który siedzi na cherubinach (Ps 79,2) i wszystko obejmuje (Mdr 1,7) objawiwszy się ludziom, dał nam czterokształtną Ewangelię” (AH III, 11, 8).
\(^3\) Por. L. Ryken, J.C. Wilhoit, T. Longman III, *Słownik symboliki biblijnej. Obrazy, symbole, metafory, figury stylistyczne i gatunki literackie w Piśmie Świętym*, Warszawa 2003, s. 203.
\(^4\) Por. I. de la Potterie, *Il Concilio Vaticano II e la Bibbia*, [w:] L. Pacomio, ed., *Lesegesi cristiana oggi*, Casale Monferrato 1991, s. 27.
prawda o jednoczącym fundamencie, „którym jest Jezus Chrystus”. Dialektyki sporu nie ma w zastosowaniu obrazu fundamentu w wypowiedzi soborowej.
Symbolika fundamentu ukazuje zależność działalności apostolskiej i uprawiania teologii od osoby Chrystusa. Konstytucja wyraża to precyzyjnie: zorientowanie na całą prawdę zawartą w tajemnicy Chrystusa stanowi o tożsamości teologii opartej na fundamencie spisanego słowa Bożego i Tradycji. Wynika stąd ważny związek: tożsamość teologii zależy od chrystocentrycznej orientacji lektury Biblii\(^5\).
2. POCHODZENIE FORMUŁY ANIMA SACRAE THEOLOGIAE
Porównanie studium Pisma św. do duszy teologii pojawia się we wcześniejszych dokumentach magisterium Kościoła. Tekst konstytucji *Dei Verbum* odsyła do dwóch encyklik: Leona XIII *Providentissimus Deus* (Enchiridion Biblicum 114) oraz Benedykta XV *Spiritus Paraclitus* (EB 483). Druga encyklika cytuje wyraźnie formułę z pierwszej, a ta nie posiada żadnej wskazówki, skąd mogłaby ona pochodzić. Jej źródła odkrył stosunkowo niedawno hiszpański jezuita J.M. Lera\(^6\). Sformułowanie to pojawiło się już w XVII wieku. W 1687 roku XIII Kongregacja generalna Towarzystwa Jezusowego przygotowała nową *Ratio studiorum*, której celem była odnowa studiów teologicznych. Pojawiły się bowiem nowe wyzwania wobec tendencji racjonalistycznych w krytyce biblijnej (m.in. Hugo Grotiusa, Barucha Spinozy i Richarda Simona). Dwa wieki później w *Historica et critica introductio in utriusque Testamenti libros sacros. Introductio generalis*, będącej pierwszym tomem monumentalnego dzieła *Cursus Scripturae Sacrae*, Rudolph Cornely odsyła do siedemnastowiecznej *Ratio studiorum*: stwierdza, że krółową wszystkich nauk jest teologia, podkreśla, że duszą tej ostatniej powinno być poznanie Pisma Świętego\(^7\). Nie można udowodnić, że
---
\(^5\) Na jej konieczność wskazuje sekretarz Papieskiej Komisji Biblijnej w tytule swojego najnowszego tekstu; wynika ona z chrystocentrycznej koncentracji tekstów biblijnych: „Zadaniem egzegezy jest ukazanie autentycznego sensu tekstów. Jeśli w teksthach w centrum znajduje się osoba Jezusa, to celem ich autentycznej egzegezy jest doprowadzenie do poznania osoby Jezusa” (K. Stock, *Poznanie osoby Jezusa jako cel egzegezy biblijnej*, [w:] A. Kucz, A. Malina, red., *Interpretacja (w) dialogu. Tożsamość egzegezy biblijnej*, Kielce 2005, s. 39).
\(^6\) Por. J.M. Lera, *Sacrae paginae studium sit veluti anima Sacrae Theologiae (Notas sobre el origen y procedencia de esta frase)*, „Miscelanea Comillas” 41(1983), s. 409–422 – cyt. za I. de la Potterie, *Il Concilio Vaticano II e la Bibbia*, s. 28.
\(^7\) R. Cornely, *Historica et critica introductio in utriusque Testamenti libros sacros*, vol. I: *Introductio generalis*, Parisii 1885, s. 1: „Attamen sicuti theologiam omnium scientiarum reginam esse omnes fatentur, quippe cuius argumentum altissimum sit, quot excogitari queat, et certitudo firmissima, quum ex divinae scientiae lumine derivetur: ita verae theologiae animam esse Scripturarum scientiam nemo negabit, qui illas esse praecipuum divinae revelationis fontem perpenderit” (kursywa w tekście pochodzi od R. Cornely). W przypisie do wyróżnionego fragmentu
istnieje bezpośrednia zależność encykliki Leona XIII od *Introductio generalis*. Można wskazać przesłanki wskazujące na tę zależność: w 1879 roku R. Cornely został wezwany z Paryża do Rzymu i rozpoczął wykłady na Uniwersytecie Gregoriańskim; *Introductio* opublikowano w 1885 roku, czyli osiem lat przed ogłoszeniem encykliki, a dedykowano papieżowi Leonowi XIII. Odtwarzając dzieje formuły od jej pojawienia się w drugiej połowie XVII wieku aż do jej recepcji w pierwszej encyklicy biblijnej, L.M. Lera zwrócił uwagę na to, że wówczas dostrzeżono niewystarczalność teologii speculatywnej wobec nowych interpretacji historyczno-krytycznych Biblii. Szybki ich postęp dokonał się pod wpływem racjonalistycznych prądów oświecenia i historyczmu niemieckiego XIX wieku, oraz odkryć archeologicznych końca XVIII i całego XIX wieku\(^8\). Ten rozwój odsłonił braki teologii katolickiej w odwoływania się do Pisma św., które polegało na wyprowadzeniu „gotowych” cytatów dla uzasadnienia tez według schematu *probatur ex Scriptura, ex Traditione, ex ratione*.
W encyklicie Leona XIII formuła pojawia się na początku paragrafu poświęconego kształceniu teologicznemu w formie bardzo uroczystej: „To zaś jest najbardziej pożądane i konieczne, aby korzystanie z Pisma św. wpływało na wszystkie studia teologiczne i było jakby ich duszą”\(^9\). Wprowadzenie wyrażenia „korzystanie (*usus*) z Pisma Świętego” zamiast sformułowania „znajomość (*scientia*) Pisma Świętego” odpowiada ograniczeniu roli Pisma św. do narzędzia. Podczas gdy *Introductio generalis* rozważała relację jego poznania do całej teologii, a przez nią do wszystkich nauk, papież zaleca, aby korzystać z Biblii w polemicz z herezykami, a następnie obszernie wyjaśnia, na czym powinna polegać apologetyka biblijna. W tym samym punkcie encykliki pojawiają się jednak sformułowania, które otwierają się ku pełniejszemu, bardziej pozytywnemu rozumieniu formuły: „Takie, istotnie, zdanie zawsze głosili i w praktyce stosowali Ojcowie, a także
\(^8\) Do XVIII wieku również teolodzy protestanccy uznawali w Piśmie Świętym dzieło Boga. Reforma nie zmieniła tradycyjnej interpretacji, lecz nadała spisanemu słowo Bożemu status jedynego świadka objawienia oraz uznała jego absolutną wyższość nad Kościołem i tradycyjną interpretacją Biblii. Dopiero z oświeceniem zaczęto dostrzegać w nim dzieło wyłącznie ludzkie, to znaczy traktowano je jak inne dokumenty historyczne i utwory literackie pochodzące z przeszłości. Zmiana statusu hermeneutycznego była bardziej radykalna, a jej konsekwencje o wiele poważniejsze w teologii protestanckiej niż katolickiej, co można dostrzec na przykładzie modernizmu, który także w katolicyzmie ujawnił tendencje racjonalistyczne i liberalne egzegezy, występujące o wiele wcześniej w pismach autorów protestanckich. W Kościele katolickim świadectwem objawienia Bożego obok Pisma Świętego jest Tradycja, przekazywana w Kościele, dlatego wobec postulatów modernizmu wystarczało zaakcentować rolę Tradycji i Kościoła dla poprawnej interpretacji biblijnej. Natomiast konsekwencje nowego podejścia do tekstów biblijnych stanowiły większe zagrożenie dla teologii protestanckiej, dla której jedynym źródłem objawienia pozostawało Pismo Święte, odczytywane przez reformatorów w opozycji do Tradycji i Kościoła.
\(^9\) EB 114 = *Enchiridion Biblicum. Documenti della Chiesa sulla Sacra Scrittura*, Bologna 1993, s. 169.
najslawniejsi teologowie. [...] starał się [...] wydobyć z niego pojęcie, rozumienie i związek katolickich dogmatów między sobą. [...] znakomite miejsce wśród źródeł objawienia należy się Bożym księgom, tak że bez ustawicznego ich studiowania i korzystania z nich nie można nauki teologicznej traktować w sposób należyty i godny”. Po opublikowaniu encykliki sytuacja nie sprzyjała temu bardziej pozytywnemu rozumieniu formuły, które mogłoby prowadzić ku odnowie teologii katolickiej. Na przełomie XIX i XX wieku przeważyły dwie antymodernistyczne tendencje: podporządkowanie egzegezy biblijnej apologetyce oraz wpływ neotomizmu sprzyjającego teologii spekulatywnej, akcentującej argumentację ex ratione\(^{10}\). Świadectwem takiego wąskiego rozumienia tej formuły jest jej polemiczne wykorzystanie w encyklicie Benedykta XV Spiritus Paraclius. Formuła ta uzasadnia czerpanie z Biblii argumentów „przy pomocy których naświetlamy, utwierdzamy i bronimy prawd wiary. Wyróżnił się on [= św. Hieronim] w tym walcząc ze współczesnymi heretykami: wszystkie jego dzieła pokazują, jak dla ich pokonania solidną broń czerpał z Pisma Świętego”\(^{11}\). W takim rozumieniu Pismo św. znowu staje się tylko locus theologicus według modelu teologii kontrowersji. Wprawdzie jest uznane za najważniejsze źródło poznania teologicznego, to celem tego poznania jest obrona prawd wiary przed błędnymi interpretacjami, zwłaszcza pochodzącymi z niekatolickich ujęć.
3. ZNACZENIE SOBOROWEJ FORMUŁY
W dokumentach soborowych formuła występuje dwa razy. Zwraca uwagę forma gramatyczna oraz jej kontekst. Tryb życzeniowy odróżnia się od zdań wcześniejszych: „niech studium Księgi Świętej stanie się jakby duszą świętej teologii” (DV 24). Sformułowanie postulatu (sit) pozwala sądzić, że dla ojców soborowych wymagała istotnej zmiany dotychczasowa relacja między teologią a katolicką interpretacją Biblii. Przypuszczenie to potwierdza się w użyciu tego samego sformułowania we wcześniejszym dokumencie soborowym. Obraz duszy występuje, i to również w zdaniu postulatywnym, w Dekrecie o formacji kapłańskiej, który w rozdziale piątym zaleca rewizję studiów kościelnych. Szczególnie ważnym elementem tej reorganizacji ma być położenie nacisku na „studiowanie Pisma św., które powinno być jakby duszą całej teologii” (OT 16). W bezpośrednim kontekście nie występują sformułowania znane z wcześniejszych wypowiedzi magisterium Kościoła, które zalecały korzystanie z Pisma św. w celu znalezienia w nim argumentów dla obrony prawd wiary katolickiej i obalenia opinii heretyckich.
\(^{10}\) Por. M. Täbet, *Lo studio della Sacra Scrittura, anima della Teologia*: „Dei Verbum” 24, [w:] tenże, ed., *La Sacra Scrittura anima della teologia. Atti del IV Simposio Internazionale della Facoltà di Teologia*, „Città del Vaticano” 1999, s. 84–86.
\(^{11}\) EB 483.
Termin *usus*, obecny w dwóch encyklikach, w dokumentach soborowych został zastąpiony przez rzeczownik *studium*, znacznie bliższy pierwotnemu określeniu *scientia* i nie sprowadzający Biblii do roli narzędzia. Zmiany te wyrażają pełniej znaczenie formuły, której przyjęcie miało odnowić uprawianą dotychczas teologię katolicką.
Przypominając rozpowszechnioną okresie przedsoborowym metodę, komentarze do konstytucji *Dei Verbum* precyzują znaczenie postulatu w tym pełniejszym rozumieniu. Nie chodzi tylko o odrzucenie dawnych argumentacji teologii spekulatywnej, „w których rozważania dialektyczne stanowczo górowały nad tekstami biblijnymi, wyznaczając im niepokaźne miejsce gdzieś w zaułkach wywodów”\(^{12}\). Komentatorzy konstytucji słusznie zauważają, że sens metafory wymaga nie tyle radykalnej zmiany ilościowej, ile istotnego przekształcenia jakościowego relacji między odwoływaniem się do Biblii a uprawianiem teologii. Przytaczanie większej liczby cytatów biblijnych nie wystarcza dla jej ożywienia w sensie soborowej metafory. Pismo św. nie powinno być traktowane jako źródło *dicta probantia*, przez które jest ono umieszczone w szeregu dowodów dla tez teologicznych: tekst biblijny, ojcowie Kościoła, teolodzy, urząd nauczycielski Kościoła. W sensie pozytywnym chodzi bowiem o tę samą relację, jaka zachodzi między ciałem a duszą, a mianowicie teologia powinna być ożywiana w całości oraz w każdej części przez studiowanie Pisma św. Powinno ono wpływać zarówno na wybór zagadnień teologicznych, jak i ich przedstawienie i systematyczne przyporządkowanie\(^{13}\).
4. RECEPCJA POSOBOROWA POSTULATU
Soborowy postulat jest często cytowany. Rozwój bibliistyki oraz otwarcie na rezultaty jej badań w teologii katolickiej mają być świadectwem jego realizacji. Powierzchowność tej oceny stanu współczesnej teologii może budzić wątpliwości odnośnie do podstaw dla takiego optymizmu. Z tych powodów należy krytycznie ocenić posoborową realizację tego postulatu.
4.1. Obecność postulatu
W przytaczaniu formuły zwraca uwagę powtarzająca się niedokładność. „Pismo Święte jest duszą teologii” – w takim brzmieniu pojawia się to zdanie jako śródtytuł encykliki Leona XIII „O Studiach Pisma Świętego” *Providentissimus*
---
\(^{12}\) To minimalistyczne rozumienie jeszcze w E. Dąbrowski, *Sobór Watykański II a bibliistyka katolicka*, Poznań–Warszawa–Lublin 1967, s. 274.
\(^{13}\) Por. O. Semmelroth, M. Zerwick, *Vatikanum II über das Wort Gottes. Die Konstitution „Dei Verbum“: Einführung und Kommentar, Text und Übersetzung*, Stuttgart 1966, s. 57.
Deus w łacińsko-włoskim wydaniu Enchiridion Biblicum\textsuperscript{14}. Śródtytuły nie występują w łacińskim tekście dokumentu, a pierwsze zdanie wyróżnionego włoskim śródtytułem paragrafu nie pozwala na takie sformułowanie. W polskim wydaniu tej encykliki tytuł paragrafu brzmi w tej części poprawnie: „Studium Biblii duszą teologii”\textsuperscript{15}. Podobny brak powtarza się w wielu publikacjach przywołujących tę formułę. W tym niepełnym brzmieniu zdanie pojawia się w oficjalnym dokumencie Konferencji Episkopatu Polski na temat formacji seminaryjnej, który uzupełniony jest przez Ratio studiorum, czyli program studiów filozoficzno-teologicznych obowiązujący w ramach formacji intelektualnej alumnów\textsuperscript{16}. Polski tytuł książki J.A. Fitzmyera, „Pismo duszą teologii”\textsuperscript{17}, tłumaczy wiernie angielski oryginał Scripture, the Soul of Theology\textsuperscript{18}. W przedmowie autor przekonuje czytelnika, że zaczerpnął ten tytuł „bezpośrednio z Konstytucji dogmatycznej o Bożym objawieniu Soboru Watykańskiego II (DV 24)”\textsuperscript{19}. Tego odwołania nie uzasadnia angielskie tłumaczenie dokumentu soborowego: „the study of the sacred page is, as it were, the soul of sacred theology”\textsuperscript{20}.
Określenie samego Pisma św. jako duszy teologii może mieć dwie negatywne konsekwencje dla rozumienia relacji między teologią a jego interpretacją. Po pierwsze, nie zabezpiecza ono refleksji teologicznej przed nienaukowym podejściem do Biblii, a po drugie, dopuszcza uprawianie teologii bez związku z soborowym rozumieniem tego, czym powinno być studium Pisma św. Warunki realizacji tego zadania wyraźnie określa konstytucja soborowa:
„Pismo Święte powinno być czytane i interpretowane w tym samym Duchu, w którym zostało napisane; celem odszukania właściwego znaczenia świętych tekstów, z nie mniejszą pieczolowitością należy uwzględnić treść i jedność całego Pisma, mając na uwadze żywą Tradycję całego Kościoła oraz analogię wiary” (DV 12).
\textsuperscript{14} EB 114 – zob. wyżej, przyp. 9.
\textsuperscript{15} Biblia w dokumentach Kościoła. Wybór tekstów i komentarz, red. H. Lempa, Wrocław 1997, s. 34. Paragraf noszący ten tytuł nie mówi jednak o studium, lecz o korzystaniu z Pisma Świętego.
\textsuperscript{16} Normy i przepisy dotyczące formacji seminaryjnej w Polsce są zawarte w dokumencie Konferencji Episkopatu Polski, zatytułowanym: Zasady formacji kapłańskiej w Polsce. Ratio institutionis sacerdotalis pro Polonia; por. Zasady formacji kapłańskiej w Polsce, Częstochowa 1999, s. 134–221 (cytowane zdanie na s. 162).
\textsuperscript{17} Kraków 1997.
\textsuperscript{18} New York, Mahwah, NJ 1994.
\textsuperscript{19} Tenże, Pismo duszą teologii, s. 11; por. także s. 67.
\textsuperscript{20} Dwuznaczne mogą być przekłady fragmentu z Dekretu o formacji kapłańskiej: „Ze szczególnym staraniem należy przysposabiać alumnów do studiowania Pisma Świętego, które powinno być jakby duszą całej teologii”, „The students are to be formed with particular care in the study of the Bible, which ought to be, as it were, the soul of all theology” (OT 16). Łacińska składnia jest jednak jednoznaczna: „Sacrae Scripturae studio, quae universae theologiae veluti anima esse debet”, a odwołanie w przypisie do przytoczonego powyżej fragmentu Providentissimus Deus nie pozostawia żadnej wątpliwości, że duszą teologii powinno być właśnie studium Pisma Świętego, a nie samo Pismo.
W komentarzach przytacza się poprzednie zdania jako określenie metody egzegezy naukowej:
„Chcąc odkryć zamiar hagiografów należy między innymi uwzględnić również «gatunki literackie» [...] musi więc komentator szukać tego znaczenia, jakie w określonych okolicznościach swego czasu i kultury hagiograf zamierzał wyrazić i rzeczywiście wyraził za pomocą stosowanych wówczas gatunków literackich [...] trzeba uwzględnić owe naturalne sposoby myślenia, mówienia i opowiadania występujące w czasach hagiografa, jak i te, które w tamtym czasie były powszechnie stosowane we wzajemnym obcowaniu ludzi z sobą” (DV 12).
Tekst soborowy wymienia warunki konieczne dla odczytania sensu tekstów biblijnych, jednak wcale z niego nie wynika, że wymienione kroki badawcze są wystarczające dla interpretacji Pisma św. Właściwe jego studium polega bowiem dopiero na odczytywaniu i interpretowaniu go w tym samym Duchu, w którym zostało napisane. Duża litera (w polskim, poprawionym tłumaczeniu błędnie zmieniona na małą) oznacza, że nie chodzi tu o rozumienie w duchu epoki, zgodne z jej mentalnością, lecz chodzi o czytanie i rozumienie tekstu w Duchu Bożym. Studium Pisma św. powinno zatem być, w najpełniejszym sensie tych słów, lekturą teologiczną, egzegezą chrześcijańską i interpretacją duchową.
4.2. Trudności w realizacji postulatu
Przywołując soborowe zdanie należy pamiętać o jego trybie: wyraża ono wyraźny postulat sformułowany wobec uprawiania teologii. Życzenie Soboru Watykańskiego II, które znalazło się u podstaw odnowy teologii, pozostaje ciągle aktualne, dlatego nie należy przemilcać trudności w jego realizacji.
W dzisiejszej teologii wyizolowane cytaty biblijne nie są przytaczane w celu potwierdzania prawdziwości tez doktrynalnych. Pojawiły się jednak dicta probantia nowego rodzaju: miejsce dawnych cytatów zajęły odwołania do rezultatów współczesnej bibliistyki. Mogą one sprawiać wrażenie, że opatrzone pokaźnym i nowoczesnym aparatem przypisów twierdzenia teologii systematycznej opierają się na pewnych i ustalonych rezultatach badań egzegetycznych\(^{21}\). Sytuacja przedstawia się zdecydowanie mniej optymistycznie. Nie chodzi o nienadążanie teologów dogmatyków i moralistów za rozwastającą się literaturą naukową w dziedzinie nauk biblijnych. Konsultacja całej bibliografii biblijnej przekracza
\(^{21}\) Za to przekonanie odpowiedzialni są po części sami egzegeci, kiedy sugerują istotną, jakościową zmianę w podejściu do Biblii w teologii posoborowej, przejawiającą się rzekomo w ścisłej współpracy ze współczesną bibliatyką: „Z powodu swej orientacji spekulatywnej i systematycznej, teologia często ulegała pokusie uważania Biblii za zbiór dicta probantia przeznaczony do potwierdzania tez doktrynalnych. Za naszych czasów dogmatycy głębiej uświadomili sobie doniosłość kontekstu literackiego i historycznego dla poprawnej interpretacji starożytnych tekstów i nawiązali współpracę z egzegetami” (Interpretacja Biblii w Kościele, III.D.4. [w:] R. Rubinkiewicz, red. i przel., Interpretacja Biblii w Kościele. Dokument Papieskiej Komisji Biblijnej z komentarzem biblistów polskich, Warszawa 1999, s. 86).
możliwości nawet samych egzegetów: monograficzne wykazy bibliograficzne są niekompletne, a pełne przedstawienie stanu badań dla coraz liczniejszych zagadnień nie jest możliwe. Może pewnym poważnym brakiem jest nieznajomość języków biblijnych i nieumiejętność weryfikacji rezultatów badań filologicznych w oparciu o tekst biblijny. Nie ten jeszcze brak zasługuje na krytyczną ocenę.
Największym brakiem teologii systematycznej jest odwoływanie się do opracowań egzegetycznych bez uwzględnienia pluralizmu metodologicznego, a przecież pluralizm metod i podejść związany jest ze zróżnicowaniem przedmiotów badawczych, a tym samym pociąga za sobą różnice między rezultatami analiz tych samych tekstów rozważanych właśnie z różnych perspektyw. Trudno o jakąś generalną klasyfikację, ale można wymienić trzy opcje hermeneutyczne\(^{22}\).
1) Hermeneutyka zainteresowana autorami tekstów. Przedmiotem analizy są fragmenty (wyrazy, wyrażenia, zwroty, zdania, perykopy, sekcje, księgi i ich zbiory) oderwane od całości Pisma św. Pojedyncze teksty biblijne, często hipotetyczne rekonstrukcje ich wcześniejszych postaci, są traktowane jako wyraz poglądów, uwarunkowań religijnych, społecznych i politycznych środowisk, w których one powstawały, były redagowane i przekazywane. Stary i Nowy Testament nie jest traktowany nigdy razem jako wspólny przedmiot interpretacji.
2) Hermeneutyka zainteresowana tekstem jako takim. W egzegezie narratywnej, retorycznej i semiotycznej stosuje się analizy wypracowane na gruncie współczesnych badań językoznawczych, literackich i krytyki filmu. W tę opcję zorientowaną na tekst można wpisać kanoniczną metodę analizy tekstów\(^{23}\). W analizach charakteryzujących się tą opcją nie pomija się autora i czytelnika, ale ich „tożsamość” zależy od tekstu.
3) Hermeneutyka zainteresowana adresem tekstu. Rolę odbiorcy tekstu akcentuje analiza pragmatyczna czy *reader response criticism*, a także kontekstualne podejścia ideologiczne (lektura materialistyczna, feministyczna, politycznie zaangażowana).
Hermeneutyka zorientowana na tekst najlepiej odpowiada naturze tekstu biblijnego w rozumieniu konstytucji *Dei Verbum*, ponieważ tylko przy takim podejściu można zachować Biblię jako interpretowaną całość, a samą interpretację prowadzić według naukowych metod stosowanych w analizie innych tekstów. W tej opcji hermeneutycznej nie trzeba pomijać realnego wpływu autora Boskiego na kształtowanie się treści i ich przekaz w Biblii (czyli pełnego Sitz im Leben obejmującego obiektywny wpływ Boga – bezpośredni lub pośredni – zarówno na autora-człowieka, jak i na czytelnika): „W kontekście natchnienia tekst jest
---
\(^{22}\) Por. Z. Pawłowski, *Opowiadanie, Bóg i początek. Teologia narracyjna Rdz 1–3*, Warszawa 2003, s. 73.
\(^{23}\) Jej prezentacji poświęcony jest jeden z ostatnich doktoratów z teologii biblijnej, obronionych na Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie: A. Sanecki, *Approccio canonico tra storia e teologia, alla ricerca di un nuovo paradigma post-critico. L’analisi della metodologia canonica di B.S. Childs dal punto di vista cattolico*, Roma 2004.
wynikiem słuchania (Boga przez autorów biblijnych) i dlatego również domaga się posłuchu (ze strony swoich czytelników)”\textsuperscript{24}. W akademickich publikacjach egzegetycznych ta opcja hermeneutyczna przyjmowana jest dopiero od kilkunastu lat. Z tego powodu przed teologią systematyczną pojawia się dopiero teraz zadanie konfrontacji z rezultatami tego rodzaju badań.
5. POSTULAT AKTUALNY
Z różnych opcji hermeneutycznych wynika wielość interpretacji. Łatwo wówczas o odwoływanie się do ich rezultatów, które przypominają dawne posługiwanie się \textit{dicta probantia}; to znaczy mogą one potwierdzić każdą tezę teologa, nadając jej „biblijny” fundament. Ponadto w większości publikacji egzegetycznych na poziomie akademickim teksty Biblii są rozważane w kontekście pozbawionym ich podstawowego wymiaru teologicznego; wcale nie uwzględnia się ich związku z historią zbawienia i wpływu tej relacji na ich interpretację. Wyrazem tego podejścia jest pomijanie takich pojęć, jak kanon, natchnienie, które nie pojawiają się na żadnym etapie wielu analiz egzegetycznych, a zagadnienia z nimi związane są uważane za bez znaczenia dla ich rezultatów. Ten rodzaj interpretacji tekstów nie może ożywiać teologii w rozumieniu soborowego postulatu.
Konfrontacja teologów ze współczesną egzegezą, a zwłaszcza z hermeneutyką zorientowaną na tekst, powinna zachęcać do podejmowania wysiłków o właściwie pojmowany biblijny charakter teologii. Realizacja soborowego postulatu wymaga nieustannego trudu w docieraniu do tego, co może ożywiać teologię, a przede wszystkim zakłada rozwijania umiejętności osobistego i zarazem naukowego studium Pisma św. To doniosłe wyzwanie dla współczesnej teologii.
\textbf{QUID SIT ANIMA THEOLOGIAE?}
\textbf{Sommario}
L’immagine dello studio della Sacra Scrittura come anima della teologia indica ciò che l’interpretazione della Bibbia deve rappresentare per la teologia: il lavoro teologico deve essere animato da quello esegetico come il corpo viene animato dall’anima. Per la prima volta la formula appare nel XVII secolo nella Ratio studiorum redatta della XIII Congregazione generale della Compagnia di Gesù, nel 1885 viene riferita da R. Cornely nella sua \textit{Historica et critica introductio in utriusque Testamenti libros sacros}, in seguito essa viene recepita nelle encicliche
\textsuperscript{24} Por. Z. Pawłowski, \textit{Opowiadanie}, Bóg…, s. 74.
Providentissimus Deus di Leone XIII e XV Spiritus Paraclitus Benedetto, per apparire finalmente nei due documenti conciliari: Dei Verbum (24) e Optatam totius (16). La teologia rinnovata non può più trattare la Bibbia come una fonte dei loci probantes, ma essa deve essere determinata dallo studio della Scrittura sia nella scelta dei temi teologici che nel loro trattamento e nella sistemazione. Di fronte al pluralismo dei metodi ed approcci al testo biblico il teologo deve orientarsi all’opzione ermeneutica rivolta al testo e attenta alla sua dimensione teologica.
SOBÓR WATYKAŃSKI II
A SPRAWY MORALNE
Jednym z głównych celów Soboru Watykańskiego II było odnowienie życia chrześcijańskiego, a w jego ramach także chrześcijańskiego etosu. W konsekwencji miało to prowadzić do pogłębionej refleksji nad moralnością chrześcijańską i do odnowy samego życia moralnego. W okresie posoborowym przeanalizowano na nowo wiele zagadnień moralnych.\(^1\) Między innymi przedmiotem długotrwałej i ożywionej dyskusji wśród chrześcijańskich etyków i moralistów stało się poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o specyfikę moralności chrześcijańskiej, a także o podstawowe kryteria oceny moralnej ludzkich czynów. Autorzy licznych publikacji zastanawiali się po Soborze Watykańskim II nie tylko nad samą koncepcją teologii moralnej (w sposób decydujący przeważały schemat – „daru i odpowiedzi na powołanie Boże”\(^2\)), ale również i nad specyfiką moralności chrześcijańskiej w społeczeństwie pluralistycznym i dziś – informatycznym. Zastanawiano się nad recepcją kolejnych dokumentów magisterialnych (zwłaszcza encyklik i adhortacji papieskich). Trzon dyskusji skupiał się przede wszystkim nad tym, czy prawo moralne ma charakter subiektywny, czy obiektywny; czy normy moralne są wyrazem stale istniejącego ładu moralnego, niezmiennej i obowiązującej powszechnie, czy też są tworzone przez człowieka dla człowieka, w zależności od konkretnych uwarunkowań społeczno-historycznych; żywo dyskutowano nad tym, czy jakość moralną ludzkiemu postępowaniu nadaje intencja działającego człowieka oraz istniejące okoliczności, czy też jakość ta uzależniona jest od przedmiotu danego czynu i spełniania powołania chrześcijańskiego. Nie od dziś wiadomo, że niektóre środowiska moralistów akcentowały konieczność zrewidowania tradycyjnej nauki moralnej Kościoła podkreślającej obiektywizm norm moralnych. Tendencja ta znalazła swój wyraz nawet w nazwie – „nowa teologia moralna”, albo „teologia moralna postępową” – którą nadano tej dyscyplinie, dla podkreślenia nowego sposobu jej uprawiania. Trzeba też przyznać, że posoborowa dyskusja nad odnową teologii moralnej była śledzona z uwagą i niepokojem przez
---
\(^1\) Por. szerzej F. Greniuk, Katolicka teologia moralna w poszukiwaniu własnej tożsamości, Lublin 1993. Zob. także zestaw bibliografii – *Moralia* – Diez annos de teologia moral – „Moralia” 12(1990), nr 46–47.
\(^2\) Por. m.in. „pomnikowe” dzieło S. Olejnika *Dar – wezwanie – odpowiedź*, Warszawa 1988–1990, t. 1–6; B.A. Gunthor, *Chiamata e risposta*, Roma 1979, t. 1–3.
Magisterium Kościoła. Nic zatem dziwnego, że znalazła ona ostatecznie swój oddźwięk w Katechizmie Kościoła Katolickiego (KKK)\(^3\) i została podsumowana w encyklice Jana Pawła II *Veritatis splendor*\(^4\) i „*Fides et ratio*”.
Trwające przez prawie czterdzieści lat poszukiwania etyczne miały wymiar teoretyczny, ale pociągały też ze sobą praktyczne konsekwencje duszpasterskie (np. cała dziedzina sakramentologii moralnej, czy nowe dziedziny bioetyczne i te związane z szerokim polem moralności rodzinnej). Wydaje się też, że w czterdzieści lat po Soborze jednym z najbardziej dyskusyjnych i kontrowersyjnych obszarów moralności jest obszar moralności małżeńskiej i rodzinnej. Natomiast doświadczenie i nauki społeczne (demograficzne) uczą, że nie wszyscy małżonkowie podają w wątpliwość instytucję małżeństwa i rodziny\(^5\). Adhortacja apostolska *Familiaris consortio* jest w całej swej rozciągłości poświęcona temu właśnie problemowi. Dokument ten wyraża soborową naukę, że ludzka seksualność z istoty swojej skierowana jest nie tylko na uzupełnienie się dwojga ludzi w miłości, ale także na wydanie potomstwa, czyli prokreację. W przeciwieństwie do dawniejnej nauki o małżeństwie, prokreacji nie traktuje się już jako jedynego celu małżeństwa. Mówi się o niej jako o *uwięńczeniu miłości małżeńskiej*, jak i o tym, że *dzieci są najcenniejszym darem małżeństwa i przynoszą rodzicom największą dobrę*. Tym samym podkreśla się to, że także w małżeństwie zrodzenie dziecka jest etycznie naprawdę dobre tylko wtedy, jeśli dzieje się to z miłości i w sposób odpowiedzialny.\(^6\) Wszystkie jednak dyskusje moralne o rodzinie i małżeństwie nie są oderwane od uprzednich teoretycznych analiz poświęconych zarówno podstawowej strukturze etyki, jak i jej obiektywności osobowej.
1. O STRUKTURZE ETYKI
W świecie po Soborze Watykańskim II obserwujemy dużą jednomyślność w akceptowaniu potrzeby odnowy życia moralnego ludzi (nie tylko chrześcijan). Obserwujemy dużą zgodność w potępianiu najczęściej występujących przestępstw moralnych (np. pedofilii czy terroryzmu)\(^7\). Natomiast ogromna rozbicieność panuje w sposobach uprawomocniania i systematyzowania przekonań etycznych, a nawet w samym podejściu do filozofowania na tematy moralne. Sytuacja taka może być jedynie częściowo usprawiedliwiona ogólnie przyjętym twierdzeniem metodologicznym, że teoria jest najbardziej zmiennym elementem w nauce. W odniesieniu do etyki
---
\(^3\) Por. KKK, Poznań 1994, nr 1750–1754.
\(^4\) Por. Jan Paweł II, Encyklika *Veritatis splendor. O niektórych podstawowych problemach nauczania moralnego Kościoła*. Rzym 1993.
\(^5\) Por. tamże, 33.
\(^6\) Por. tamże, 14; KDK 48, 50.
\(^7\) Doświadczenie potoczne w dziedzinie wartościowania i obowiązku moralnego nie wykazuje istotnych odmienności w porównaniu z doświadczeniem w dziedzinie czysto informatywnej.
bowiem mamy do czynienia nie tylko z historyczną, lecz także z jednoczesną rozmaitością teorii i sposobów oceniania moralnego (np. odnośnie antykonsepcji po „kazusie kolońskim”, czy odnośnie eutanazji w dzisiejszej Holandii). Wydaje się, że źródłem tego stanu rzeczy jest rozbieżność w pojmowaniu tego, jaka ma być podstawowa nauka o moralności oraz jak należy rozumieć moralność w ogóle\(^8\). Nie wchodząc – w miarę możliwości – w te zasadnicze dla epistemologii szczegółowej spory, trzeba powiedzieć, że Sobór Watykański II dokonał szkicowej charakterystyki metodologicznej oraz treściowej związanej z moralnością. W swych Konstytucjach (np. *Gaudium et spes* nr 16) wyraźnie mówi o strukturach teorii sumienia, która staje się fundamentem dla tzw. etyki normatywnej, bez której nie może być mowy o moralności ludzkiej i chrześcijańskiej. Po Soborze skupiamy zatem uwagę głównie na problemie adekwatnej weryfikacji różnych systemów etycznych przede wszystkim w świetle etyki soteryjnej (etyki Przymierza albo „etyki błogosławieństw”). Z drugiej strony po Soborze – jak nigdy dotąd w historii Kościoła – zostaje poddanych szczegółowej analizie cały szereg zjawisk i zainteresowań intelektualnych jakie niesie ze sobą współczesna kultura. Można powiedzieć nawet, że nauki o kulturze stały się częścią teologii moralnej, która przez swą obecność w kulturze broni zasadności poznania racjonalnego. Od mniej więcej końca lat siedemdziesiątych XX wieku zaczyna się rozwijać w kulturze masowej myślenie irracjonalne. Tego Sobór chyba nie przewidywał.
Mówiąc o istnieniu poboświeconiego myślenia liberalnego w kulturze, trzeba przypomnieć, że chrześcijańskiej moralności normatywnej, raz po raz, przeciwwstawia się etyki wyłącznie opisowo-wyjaśniające. Te ostatnie występują przede wszystkim jako psychologie, socjologie i historie moralności (tzw. etologie), albo jako semiotyczno-epistemologiczne teorie systemów moralności, ograniczając się niemal wyłącznie do odpowiedzi na pytanie o możliwość zbudowania tzw. metaetyki\(^9\). Natomiast etyki normatywne, nie wykluczając potrzeby „opisów moralności” – tak jak czyni to w wielu miejscach Vaticanum II – znamionuje głównie to, że sugerują, co ludzie powinni uważać za moralnie dobre lub jak obowiązani są postępować zgodnie z uniwersalnymi normami moralnymi obowiązującym wszystkich ludzi. Chodzi więc o to, że po Soborze Watykańskim II katolicka teologia moralna została wciągnięta, jak nigdy chyba dotąd w historii chrześcijaństwa – do obrony „uniwersaliów”.
Trzeba przyznać, że spora część etyków i moralistów po Soborze Watykańskim II „dała się uwieść” przekonaniu, iż ratunkiem dla moralności ludzkiej i chrześcijańskiej jest promocja sytuacionizmu moralnego. Nieraz mówiono, że chrześcijańska wizja moralności jest „piękna”, ale nie jest do zastosowania
---
\(^8\) Por. S. Kamiński, *O różnych rodzajach wiedzy o moralności*, STV 7(1968), nr 1, s. 193–204.
\(^9\) Niekiedy próbuje się wyjść poza te granice i znaleźć przejście od metaetyki do etyki normatywnej, np. łącząc intuicjonizm z obiektywizmem. Por. H.J. Mc Closkey, *Meta-ethics and Normative Ethics*, The Hague 1969.
w praktyce słabych ludzi.\textsuperscript{10} Wydaje się jednak, że samo umieszczanie przedmiotu etyki w czasie przyszłym nie decyduje jeszcze o jej normatywności. Nie od dziś wiadomo bowiem, że istnieje konieczność, aby etyka wskazywała i uzasadniała uniwersalne, podstawowe powinności człowieka z punktu widzenia dobra i zła moralnego (lub naczelne kryteria dobra i zła moralnego). Można powiedzieć, że moralność normatywna ma charakter nauki praktycznej, ale w tym sensie, iż realizując cele poznawcze odnośnie do postępowania moralnego (\textit{operabile}), uzyskuje zarazem doniosłość praktyczną (teoretycznie uzasadnia zdania praktyczne); dąży do kierowania nim poprzez ukształtowanie odpowiedniej o nim wiedzy angażującej\textsuperscript{11}.
Nie dziwi więc opinia wyrażona w \textit{Redemptor homnis} Jana Pawła II, że „trzeba gruntownie śledzić wszystkie procesy rozwoju współczesnego, trzeba niejako prześwietlać poszczególne jego etapy pod tym właśnie kątem widzenia. Chodzi o rozwój osób, a nie tylko o mnożenie rzeczy, którymi osoby mogą się posługiwać. Chodzi o to, aby – jak to sformułował współczesny myśliciel, a powtórzył Sobór – nie tyle „więcej mieć”, ile „bardziej być”. Istnieje bowiem bardzo realne i wyczuwalne już niebezpieczeństwo, że wraz z olbrzymim postępem w opanowaniu przez człowieka świata rzeczy, człowiek gubi istotne wątki swego wśród nich panowania, na różne sposoby podporządkowuje im swoje człowieczeństwo, sam staje się przedmiotem wielorakiej – czasem bezpośrednio nieuchwytnej – manipulacji poprzez całą organizację życia zbiorowego, poprzez system produkcji, poprzez nacisk środków przekazu społecznego. Człowiek nie może zrezygnować z siebie, ze swojego właściwego miejsca w świecie widzialnym, nie może stać się niewolnikiem rzeczy, samych stosunków ekonomicznych, niewolnikiem produkcji, niewolnikiem swoich własnych wytworów. Cywilizacja o profilu czysto materialistycznym – z pewnością nieraź wbrew intencjom i założeniom swych pionierów – oddaje człowieka w taką niewolę. U korzenia współczesnej troski o człowieka leży z pewnością ta sprawa. Nie chodzi tu tylko o abstrakcyjną odpowiedź na pytanie, kim jest człowiek, ale o cały dynamizm życia i cywilizacji, o sens różnych poczynań życia codziennego, a równocześnie założeń wielu programów cywilizacyjnych, politycznych, ekonomicznych, społecznych, ustrojowych i wielu innych”\textsuperscript{12}.
W swej pierwszej encyklicy Jan Paweł II wyraźnie podkreśla, że jego pontyfikat będzie także recepcją nauczania Soboru. Między innymi świadczy o tym następujący fragment: „Jeśli sytuację człowieka w świecie współczesnym ośmieniamy się określić jako daleką od obiektywnych wymagań porządku moralnego,
\textsuperscript{10} Por. S. Witck, \textit{Chrześcijańska wizja moralności}, Poznań 1982, s. 16 n.
\textsuperscript{11} Trzeba z naciskiem podkreślić, iż nie kieruje poszczególnymi aktami w konkretnych warunkach (nie sugeruje, co ten oto powinien wobec tego oto), bo nie utożsamia się ze sztuką dobrego życia, roztropnością, głosem sumienia, ale zasadnie normuje podstawowe typy postępowania.
\textsuperscript{12} RH 16.
daleką od wymagań sprawiedliwości, a tym bardziej miłości społecznej – to przemawiają za tym dobrze znane fakty i porównania, które wielokrotnie już znajdowały swój oddźwięk na kartach wypowiedzi papieskich, soborowych, synodalnych. Sytuacja człowieka w naszej epoce nie jest oczywiście jednolita, jest wielorako zróżnicowana. Różnice te mają swoje przyczyny historyczne. Mają jednak równocześnie swój potężny wydźwięk etyczny”\(^{13}\).
W moralności fundamentalną rolę odgrywają tak zwane „formuły praktyczne”. Determinacja ich natury budzi jednak dziś ogromne kontrowersje\(^{14}\). W dyskusjach medialnych po Soborze mało się zazwyczaj pamięta, że istnieją trzy odmiany formuł praktycznych: oceny, normy i polecenia (nakazy – zakazy). Wszystkie one odznaczają się tym, że w swej treści, obok informacji zawierają – w różnym zresztą stopniu – moment rekomendacji i motywacji. Nie wolno jednak zapomnieć, że praktyczne wypowiedzi etyczne są zawsze jakimiś ocenami lub normami, zawsze związanymi z określonymi wartościami (lub antywartościami). Nie są to nigdy „puste” lub „ślepe” nakazy czy zakazy (lub „wirtualne”, tak jak w świecie programów komputerowych). Nie wolno zapomnieć, że zawarta w nich powinność jest czymś życiodajnym dla człowieka: powinność niespełniona – jest zawsze czymś destrukcyjnym, gdyż zawsze związana jest ona z prawdą lub jej brakiem\(^{15}\). Stąd mówi się o ścisłym związku powinności z wartością i przechodzeniu wartości w powinność\(^{16}\).
Sobór Watykański II wypracował metodę analizy konkretnych zjawisk duchowych i moralnych (np. „sytuacji rodziny” w *Gaudium et spes*, potrzeby wolności w kilku dokumentach, zjawiska ateizmu, znaczenia mediów itp.). Po Soborze kolejne dokumenty magisterialne nawiązując do Soboru, znacznie szerzej omawiają te szczegółowe kwestie. Na przykład w adhortacji „*Pastores dabo vobis*” Jan Paweł II pisze: „Dziś zanikają uprzedzenia ideologiczne i gwałtowne sprzeciwy wobec głoszenia wartości duchowych i religijnych, a pojawiają się nowe i nieoczekiwane możliwości ewangelizacji i rozwoju życia kościołnego w wielu częściach świata. Coraz bardziej rozpowszechnia się znajomość Pisma św. Młode Kościoły wykazują żywotność i siłę, odgrywając coraz znaczniejszą rolę w obronie i krzewieniu wartości osoby oraz życia ludzkiego. Kościoły środkowowschodniej Europy złożyły wspaniałe świadectwo męczeństwa, inne zaś
---
\(^{13}\) RH 16.
\(^{14}\) W sprawie odróżnienia zdań praktycznych od teoretycznych ze względu na ich przedmiot iuzasadnienie zob. S. Kamiński, *Zdania praktyczne a zdania teoretyczne*, „Roczniki Filozoficzne” 18(1970), z. 1, s. 79–88.
\(^{15}\) Wypada zasygnalizować, że termin „norma” występuje w etyce nie tylko jako zdanie powinnościowe, lecz także jako naczelne kryterium wartości moralności.
\(^{16}\) Na temat powiązania wartości i powinności na gruncie postępowania osoby ludzkiej zob. K. Wojtyła, *Osoba i czyn*, Kraków 1969, s. 170–176.
Kościoly, które są nadal prześladowane i uciskane z powodu wiary, wciąż dają dowody swej wierności i odwagi”\textsuperscript{17}.
Pragnienie Absolutu oraz żywego i głębokiego z Nim kontaktu jest dziś tak silne, że sprzyja szerzeniu się pewnych form religijności bez Boga oraz sekt wszędzie tam, gdzie brak autentycznego przepowiadania całej Ewangelii. Rozprzestrzenia się sekt, również w niektórych środowiskach tradycyjnie chrześcijańskich, niech będzie dla wszystkich synów Kościoła, a zwłaszcza dla kapłanów, stałym nakazem przeprowadzania rachunku sumienia odnośnie do wiarygodności ichświadczenia o Ewangelii i równocześnie znakiem, jak głębokie i powszechne jest poszukiwanie Boga.
Dokument ten podkreśla, że obok wymienionych, jak i innych pozytywnych zjawisk, „występuje jednak wiele elementów wątpliwych lub negatywnych. W szerokim zakresie rozprzestrzenia się jeszcze racjonalizm, który w imię zawężonej koncepcji „nauki” odbiera umysłowi ludzkiemu wrażliwość na spotkanie z Objawieniem oraz z Boską transcendencją. Trzeba również wspomnieć o przesadnym podkreślaniu podmiotowości osoby, co prowadzi do zamknięcia człowieka w indywidualizmie i czyni osobę niezdolną do nawiązania prawdziwie ludzkich relacji. Tak więc zwłaszcza dorastająca i dojrzała młodzież bardzo często stara się wypełnić tę samotność różnego rodzaju zastępczymi formami przeżyć, bardziej lub mniej jaskrawymi formami hedonizmu, ucieczką od odpowiedzialności. Młodzi, przytłoczeni świadomością przemijania, próbują „zdobywać” jak najmocniejsze i przynoszące największą satysfakcję osobiste doznania i doświadczenia emocjonalne, co powoduje, że w obliczu wezwania do wyboru drogi życiowej, uwzględniającej wymiar duchowy i religijny oraz potrzebę solidarności, pozostają z konieczności obojętni i niemal sparalizowani”.\textsuperscript{18}
Sobór przypomniał, że jeśli coś moralnie obowiązuje kogoś, to nie dlatego, iż nadaje się na środek do osiągnięcia pewnego celu, ale z racji posiadanej wartości w sobie samym. Wartością Najwyższą jest Osobowy Bóg, wartością jest godność człowieka, wartością jest świętowanie, wartością jest praca,, wartością jest życie ludzkie itp. Na straży tych wartości staje nie tylko Dekalog, ale i etyka błogosławieństw (należy je brać łącznie). Nie są to więc oceny i normy moralne typu prakseologicznego\textsuperscript{19}. Chodzi tu bowiem o podkreślenie teleologicznego i deontycznego charakteru norm etycznych, a nie względności ocen lub norm. Chodzi też o wykazanie słabości wszelkich relatywistycznych ujęć moralności, jakie dosyć powszechnie są głoszone we współczesnej kulturze.\textsuperscript{20}
\textsuperscript{17} PDV 6.
\textsuperscript{18} PDV 6–7.
\textsuperscript{19} Ostatnie rozróżnienie wprowadza T. Czeżowski (\textit{Aksjologiczne i deontyczne normy morale}, „Etyka” 1970, nr 7, s. 133–143) ze względu na sposób wprowadzania norm do systemu etyki. Ma to jego zdaniem ułatwiać typologię struktur teorii etycznych.
\textsuperscript{20} Trzeba także przyznać, że relatywizm mocno wpłynął na posoborowy rozwój teologii moralnej. W licznych opracowaniach znajdujemy bowiem szerokie uwzględnienie tak zwanego doświadczenia
2. CZŁOWIEK MORALNIE DOBRY
– TO CZŁOWIEK WOLNY W CHRYSYSTUSIE
Kontynuacją soborowego nauczania o moralności jest *Veritatis splendor*. Jednym z głównych wątków tego dokumentu, dziesiątej encykliki Jana Pawła II, jest wykład dotyczący wzajemnej relacji pomiędzy wolnością człowieka a prawdą moralną, pomiędzy subiektywizmem a obiektywizmem moralnym. Problem ten omawiany i prezentowany jest na różne sposoby\(^{21}\). Jest to niezmiernie poszerzana sprawa, jaką kiedyś postawił Sobór Watykański II.
Sobór ten z całą mocą podkreśla, że pojęcie osoby ludzkiej, „prawda o człowieku”, nie są kwestiami wyłącznie akademickimi, lecz poważnym problemem egzystencjalnym, bez rozwiązania, którego – na płaszczyźnie rozumu – nie jest możliwe ponowne odkrycie sensu i wartości etyki i prawa, czyli „moralnej struktury wolności”.\(^{22}\) Słusznie zauważają filozofowie, na przykład J. Maritain, A. Del Noce czy V. Possenti, T. Styczeń, oraz tacy prawnicy, jak na przykład S. Cotta, J. Hervada czy J. Finnis, – autorzy już dziś niemal „klasyczni”\(^{23}\) – że kwestia wolności i jej rozumienia urasta dziś do najbardziej podstawowego problemu ludzi Zachodu. Niestety, ideologia radykalnego liberalizmu, z płynącym z niej relatywizmem moralnym, pobawiając kulturę fundamentu zasad i wartości obiektywnych w niebezpieczny sposób zatarła granice racjonalności i prawomocności normy. Głęboko osłabiło to tkankę życia moralnego, a cały porządek prawny postawiło wobec pokusy wolności „wyzwolonej”, to jest wolności pozbawionej moralnego. Niektórzy uważają, że również oceny ogólne narzucają się wprost intuicji. Ale co do uzasadnienia ocen ogólnych godzą się, iż opiera się ono o oceny jednostkowe. Warto wreszcie dodać, że tzw. etyka ogólna operuje ocenami lub normami uniwersalnymi odnośnie do sytuacji, dla których nie wyróżnia się typów z punktu widzenia obowiązku (powinności) lub wartości moralnej w ogóle. Natomiast etyka szczegółowa tak opracowane zasady aplikuje do wybranych relacji osobowych (np. etyka jednostki, rodziny, społeczna, zakonna).
\(^{21}\) Dobry przegląd koncepcji subiektywistycznych w moralności chrześcijańskiej znajduje się w książce A. Szóstka: *Natura-Rozum-Wolność. Filozoficzna analiza koncepcji twórczego rozumu we współczesnej teologii moralnej*, Rzym 1990.
\(^{22}\) „Czy jesteśmy świadkami jednego z najbardziej złożonych i decydujących okresów ludzkiej historii? Czy jest to koniec jakieś epoki czy też początek?” – Te słowa Jana Pawła II przywołują na pamięć słowa św. Augustyna, w których wyrażał on przekonanie, że upadek Imperium Rzymskiego pod ciosami barbarzyńców rozpoczyna nową epokę ludzkości. 17 sierpnia 1988 roku papież otworzył tymi dwoma pytaniami międzynarodowe kolokwium „At the End of the Millennium” zorganizowane w Castel Gandolfo przez Instytut Nauk o Człowieku z Wiednia. Zob. „L’Osservatore Romano”, wyd. włoskie, 17 VIII 1998. s. 1.
\(^{23}\) Z różnych perspektyw i z różnym rozłożeniem akcentów mówią o tym między innymi J. Maritain, *Człowiek i państwo*, Kraków 1993; J. Hervada, *Derecho natural, democracia y cultura*, „Persona y Derecho” 6(1979), s. 200 n.; S. Cotta, *Diritto naturale: ideale o vigente*, „Iustitia” 1989, nr 2, s. 119 n.; J. Fornés, *Pluralismo z fundamentación ontológica del Derecho*, „Persona y Derecho” 9(1982), s. 109.; J. Finnis, *Liberalism and Natural Law Theory*, „Mercer Law Review” 45(1994), s. 687–701.
rzeczywiście wyzwalających ograniczeń obiektywnej prawdy o godności człowieka i o niezbywalnych prawach osoby ludzkiej, to jest praw prawdziwych, nierozdzielnie związanych z normalną naturą człowieka\textsuperscript{24}.
Zwieńczenie wieloletnich dyskusji na temat znaczenia ludzkiej wolności znajdujemy w następującym fragmencie \textit{Veritatis splendor}: „Ludzkie problemy najszerszej dyskutowane i rozmaicie rozstrzygane we współczesnej refleksji moralnej sprowadzają się wszystkie – choć na różne sposoby – do zasadniczej kwestii: do kwestii wolności człowieka.
Można z całą pewnością stwierdzić, że w naszych czasach ukształtowała się szczególna wrażliwość na kwestię wolności. „W naszej epoce ludzie coraz bardziej uświadamiają sobie godność osoby ludzkiej” – stwierdza już soborowa deklaracja \textit{Dignitatis humanae} o wolności religijnej. Stąd postuluje się, aby „w działaniu ludzie cieszyli się i kierowali własną rozwagą i odpowiedzialną wolnością, nie przymuszani, lecz wiedzeni świadomością obowiązku”. Zwłaszcza prawo do wolności religijnej oraz szacunek dla sumienia poszukującego prawdy uważane są coraz powszechniej za fundament integralnie pojętych praw osoby.
Tak zatem pogłębiaona wrażliwość na godność ludzkiej osoby i na jej wyjątkowość, a także należny respekt dla decyzji sumienia stanowi niewątpliwie pozytywny dorobek współczesnej kultury. Wrażliwość ta, sama w sobie autentyczna, wyrażana jest na różne sposoby, mniej lub bardziej odpowiednie. Niektóre z nich jednak odchodzą od prawdy o człowieku jako stworzeniu Boga i Jego obrazie i dlatego muszą zostać skorygowane lub oczyszczone w świetle wiary”\textsuperscript{25}.
Kluczową ocenę sytuacji znajdujemy w dalszym tekście: „I tak, w niektórych nurtach myśli współczesnej do tego stopnia podkreśla się znaczenie wolności, że czyni się z niej absolut, który ma być źródłem wartości. W tym kierunku idą doktryny, które zatraczają zmysł transcendencji lub otwarcie deklarują się jako ateistyczne. Sumieniu indywidualnemu przyznaje się prerogatywy najwyższej instancji osądu moralnego, która kategorycznie i nieomylnie decyduje o tym, co jest dobre, a co złe. Do tezy o obowiązku kierowania się własnym sumieniem niesłusznie dodano tezę, wedle której osąd moralny jest prawdziwy na mocy samego faktu, że pochodzi z sumienia. Wskutek tego zanikł jednak nieodzowny wymóg prawdy, ustępując miejsca kryterium szczerości, autentyczności, „zgody z samym sobą”, co doprowadziło do skrajnie subiektywistycznej interpretacji osądu moralnego”\textsuperscript{26}.
Jak łatwo zrozumieć, istnieje związek między tą ewolucją a kryzysem wokół zagadnienia prawdy. Zanik idei uniwersalnej prawdy o dobru, dostępnym poznawczo dla ludzkiego rozumu, w nieunikniony sposób doprowadził także do
\textsuperscript{24} Zob. J. M. Martinez Doral, \textit{Hay una verdad incondicional del hombre?}, „Persona y Derecho” 3(1976), s. 475–483.
\textsuperscript{25} VS 31.
\textsuperscript{26} VS 32.
zmiany koncepcji sumienia: nie jest już ono postrzegane w swojej rzeczywistości pierwotnej, czyli jako akt rozumowego poznania dokonywany przez osobę, która w określonej sytuacji ma zastosować wiedzę uniwersalną o dobru i tym samym wyrazić swój sąd o tym, jaki sposób postępowania należy uznać tu i teraz za słuszny. Powstała tendencja, by przyznać sumieniu jednostki wyłączny przywilej autonomicznego określania kryteriów dobra i zła oraz zgodnego z tym działania. Wizja ta łączy się z etyką indywidualistyczną, według której każdy człowiek staje wobec własnej prawdy, różnej od prawdy innych. Posunięty do skrajnych konsekwencji, indywidualizm prowadzi do zaprzeczenia samej idei natury ludzkiej\(^{27}\). Te różnorodne koncepcje stanowią podłoże nurtów myślowych, według których istnieje antynomia między prawem moralnym a sumieniem, między naturą a wolnością\(^{28}\). Gubi się osoba, gubi się prawda, gubi się życiodajne i zbawcze odniesienie do Boga.
Oderwana od prawdy o człowieku, wolność przeradza się w życiu indywidualnym w samowolę, a w życiu politycznym w przemoc silniejszego i w arogancję władzy. Dlatego odniesienie do prawdy o człowieku – prawdy powszechnie poznawalnej poprzez prawo moralne, wpisane w serce każdego z nas – nie jest bynajmniej ograniczeniem wolności ani zagrożeniem dla niej, ale w rzeczywistości gwarantuje przyszłość wolności\(^{29}\).
Widzimy zatem, gdzie Jan Paweł II dostrzega fundament „moralnej struktury wolności”: w prawdzie, a zwłaszcza w „prawdzie o człowieku”. W istocie z owej konkretnej „prawdy o człowieku” wypływa treść wszelkich innych praw: o godności osoby, jej niezbywalnych prawach, naturze małżeństwa, rodziny, społeczeństwa itd. Te obiektywne prawdy określają następnie przestrzeń rozwoju autentycznej wolności i jej ograniczenia. W ten sposób, dzięki owej wewnętrznej „logice”, wolność realizuje się w sposób rozumny, jest oparta na fundamencie moralnym, co wyklucza dowolność na płaszczyźnie indywidualnej i samowolę na płaszczyźnie społecznej i politycznej. Chodzi o ocalenie wolności dla odzyskania nadziei, jak to wyraża szeroko „Ecclesia in Europa”.
Sobór zwraca uwagę na chrystocentryzm moralności. Jest on czymś tak fundamentalnym, że nie można sobie dziś wyobrazić recepcji Soboru bez odniesienia do tego właśnie wymiaru. Już w pierwszej swej encyklicie *Redemptor homnis*, Jan Paweł II nawiązując wiele razy do Soboru mówi: „Nawrócenie, które z misji Kościoła ma wziąć początek – wiemy dobrze – jest dziełem Łaski, w którym człowiek ma siebie samego w pełni odnaleźć.
I dlatego Kościół naszej epoki przywiązuje wielką wagę do tego wszystkiego, co Sobór Watykański II wypowiedział w *Deklaracji o wolności religijnej*, zarówno w pierwszej, jak i drugiej części tego dokumentu. Odczuwamy głęboko zobó-
---
\(^{27}\) VS 32.
\(^{28}\) Zob. J. Herranz, *L’agonia del diritto agnostico*, „Studii Cattolici”, 1994, nr 4. s. 166–171.
\(^{29}\) Tamże, s. 8.
wiązujący charakter Prawdy, która została nam objawiona przez Boga. Odczuwamy szczególnie wielką za tę prawdę odpowiedzialność. Kościół z ustanowienia Chrystusa jest jej stróżem i nauczycielem, obdarzonym szczególną pomocą Ducha Świętego, aby tej Bożej prawdy wiernie mógł strzec, aby mógł jej bezbłędnie nauczać (por. J 14,26).
Jezus Chrystus wychodzi na spotkanie człowieka każdej epoki, również i naszej epoki, z tymi samymi słowami: „poznacie prawdę, a prawda was wyzwoli” (J 8,32); uczyni was wolnymi. W słowach tych zawiera się podstawowe wymaganie i przestroga zarazem. Jest to wymaganie rzetelnego stosunku do prawdy jako warunek prawdziwej wolności. Jest to równocześnie przestroga przed jakąkolwiek pozorną wolnością, przed wolnością rozumianą powierzchownie, jednostronnie, bez wniknięcia w całą prawdę o człowieku i o świecie. Chrystus przeto również i dziś, po dwóch tysiącach lat, staje wśród nas jako Ten, który przynosi człowiekowi wolność opartą na prawdzie, który człowieka wyzwala od tego, co tę wolność ogranicza, pomniejsza, łamie u samego niejako korzenia, w duszy człowieka, w jego sercu, w jego sumieniu. Jakże wspaniałym potwierdzeniem tego byli i stale są ci wszyscy ludzie, którzy dzięki Chrystusowi i w Chrystusie osiągnęli prawdziwą wolność i ukazali ją, choćby nawet w warunkach zewnętrznego zniewolenia”\(^{30}\).
**3. SOBÓR A UTOPIE DWUDZIESTEGO WIEKU**
Analizując poszczególne dokumenty Soboru Watykańskiego II z łatwością dostrzegamy swoją konfrontację uczestników Soboru z wielkimi utopiami dwudziestego wieku. Można powiedzieć, że całe nauczanie Kościoła w minionym stuleciu koncentrowało się przede wszystkim wokół konieczności obrony sumień chrześcijan i sumienia całej ludzkości przed wielkimi ideologicznymi utopiami, które stały się także systemami politycznymi na skalę światową: totalitarną utopią sprawiedliwości bez wolności oraz liberalistyczną utopią wolności bez prawdy. Podkreślił to Jan Paweł II, kiedy powiedział w Wilnie: „Totalitaryzmy o przeciwnych znakach i chore demokracje doprowadziły do głębokich wstrząsów w dziejach naszego stulecia”\(^{31}\).
Pierwsza z tych utopii – a wraz z nią systemy polityczne, które w różnych formach wcielały ją w Europie – jest już w stadium upadku i zaniku, pozostawiając jednak za sobą ogrom zniszczeń duchowych i społecznych. Mówi o tym *Veritatis splendor*: „Tak więc najwyższe Dobro i dobro moralne spotykają się w prawdzie: w prawdzie Boga Stwórcy i Odkupiciela oraz w prawdzie człowieka przez Niego
---
\(^{30}\) RH 12.
\(^{31}\) *Nowe przymierze między Kościołem a kulturą* (Spotkanie z przedstawicielami świata kultury i nauki, Wilno, 5 IX 1993, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 14(1993), nr 12, s. 17.
stworzonego i odkupionego. Tylko na fundamencie tej prawdy można budować odnowione społeczeństwo i rozwiązać najbardziej złożone i poważne problemy, które nim wstrząsają, a przede wszystkim przezwyciężyć różne formy totalitaryzmu, aby otworzyć drogę wiodącą ku autentycznej wolności osoby. „Totalitaryzm rodzi się z negacji obiektywnej prawdy: jeżeli nie istnieje prawda transcendenna, przez posłuszeństwo której człowiek zdobywa swą pełną tożsamość, to nie istnieje też żadna pewna zasada, gwarantująca sprawiedliwe stosunki pomiędzy ludźmi. Istotnie, ich klasowe, grupowe i narodowe korzyści nieuchronnie przeciwstawiają jednych drugim. Jeśli się nie uznaje prawdy transcendentnej, triumfuje siła władzy i każdy dąży do maksymalnego wykorzystania dostępnych mu środków, do narzucenia własnej korzyści czy własnych poglądów, nie bacząc na prawa innych. (...) Tak więc nowoczesny totalitaryzm wyrasta z negacji transcendentnej godności osoby ludzkiej, będącej widzialnym obrazem Boga niewidzialnego i właśnie dlatego z samej swej natury podmiotem praw, których nikt nie może naruszać: ani jednostka czy grupa, ani też klasa, naród lub państwo. Nie może tego czynić nawet większość danego społeczeństwa, zwracając się przeciw mniejszości, spychając ją na margines, uciskając, wyzyskując, czy usiłując unicestwić”\(^{32}\).
Druga natomiast – utopia wolności bez prawdy – znajduje się niestety w okresie ciągłej ekspansji. Wyrosła na filozoficznym podłożu oświecenia i agnostycznego relatywizmu, znajdując swoje narzędzie prawne (a zatem: społeczne i polityczne) w ścisłym pozytywizmie prawnym. Dla systemu tego bowiem – negującego explicite lub implicite postulaty prawa naturalnego – racjonalność prawną i prawomocność moralną norm czy wyroków gwarantuje nie prawda obiektywna, lecz prawda konwencjonalna, pragmatyczny owoc kompromisu statystycznego lub politycznego.
Nie jest przypadkiem, że główny reprezentant pozytywizmu prawnego, Hans Kelsen, komentując pytanie skierowane przez Pilata do Jezusa: „Cóż to jest prawda?” (J 18, 38), pisał, że w rzeczywistości to pytanie pragmatycznego polityka zawierało już w sobie odpowiedź: prawda jest niesiągalna. Dlatego też Pilat, nie czekając na odpowiedź Jezusa, zwraca się do tłumu i pyta: „Czy zatem chcecie, abym wam uwolnił Króla Żydowskiego?” (J 18,39). Czyniąc tak – konkluduje Kelsen – Pilat zachowuje się jak prawdziwy demokrata: problem ustalenia tego, co prawdziwe i sprawiedliwe, przekazuje bowiem opinii większości, chociaż sam jest przekonany o całkowitej niewinności Nazareńczyka\(^{33}\).
Jan Paweł II, medytując nad dramatycznym procesem Jezusa, napisał: „Tak więc wyrok człowieka na Boga nie opiera się na prawdzie, ale na przemocy, na doraźnej koniunkturze. Czyż to właśnie nie jest prawdą dziejów człowieka, prawdą naszego
\(^{32}\) VS 99.
\(^{33}\) Zob. V. Possenti, *Società liberali al bivio. Lineamenti di filosofia della società*, Milano 1991, s. 345 n.
stulecia? Ten wyrok współcześnie powtórzył się w tylu trybunałach w ramach systemów totalitarnej przemocy. Czy ten wyrok nie powtarza się także w demokratycznych parlamentach, kiedy na przykład poprzez stanowione prawo skazuje się na śmierć człowieka nie narodzonego?”\textsuperscript{34}
Niestety, tak jest. Wraz z papieżem trzeba stwierdzić, że w drugiej połowie wieku XX agnostycyzm religijny oraz relatywizm moralny i prawny, gorzkie owoce immanentyzmu filozoficznego, przyczyniły się do powstania „chorego” społeczeństwa demokratycznego, w dużej części materialistycznego i permisywnego, oderwanego nie tylko od prawd transcendentnych dotyczących wiecznego przeznaczenia człowieka, ale również od podstawowych wymagań moralności naturalnej. Pomyślimy o deprecjacji małżeństwa (z którym chce się zrównać „związki faktyczne”, również homoseksualne), o łatwym rozwiązywaniu węzła małżeńskiego i płynącym stąd podważaniu stabilności rodziny, o permisywizmie prawnym w stosunku do szerzenia się przemocy i pornografii, narkotyków, aborcji, eutanazji, o „przewrotnych manipulacjach genetycznych”. Za tymi praktykami kryją się prawie zawsze jakieś teorie utopijne.
Mało się o tym mówi, że każda encyklika czy adhortacja Pawła VI i Jana Pawła II przywołuje jakiś tekst soborowy, W każdym dokumencie odnajdujemy z łatwością opisy „źródeł leków i niepokojów współczesnego człowieka. I tak na przykład w \textit{Dives in misericordia} czytamy: „Człowiek słusznie się leka, że może paść ofiarą nacisku, który pozbawi go wewnętrznej wolności, możliwości wypowiadania prawdy, o jakiej jest przekonany, wiary, którą wyznaje, możliwości słuchania głosu sumienia, który wskazuje prawą drogę jego postępowaniu. Środki bowiem techniczne, którymi dysponuje współczesna cywilizacja, nie tylko kryją w sobie możliwości samozniszczenia na drodze konfliktu militarnego, ale także możliwości „pokojowego” ujarzmienia jednostek, środowisk, całych społeczności i narodów, które z jakiegokolwiek powodu mogą uchodzić za niewygodne tym, którzy dysponują odnośnymi środkami i są gotowi posługiwać się nimi bez skrupułów. Trzeba także pamiętać, że istnieją wciąż jeszcze na świecie tortury, bezkarnie stosowane, którymi systematycznie posługują się władzą jako narzędziem panowania lub politycznego ucisku.
Tak więc obok świadomości zagrożenia biologicznego rośnie świadomość innego zagrożenia, które bardziej jeszcze niszczy to, co istotowo ludzkie, co najściślej związane z godnością osoby, z jej wewnętrznym prawem do prawdy i do wolności.
A to wszystko rozgrywa się \textit{na rozległym tle tego gigantycznego wyrzutu}, którym dla ludzi i społeczeństw zasobnych, sytych, żyjących w dostatku, hołdujących konsumpcji i użyciu, musi być fakt, że w tej samej rodzinie ludzkiej \textit{nie brak takich jednostek, takich grup społecznych, które głodują}. Nie brak małych dzieci, które umierają z głodu na oczach swoich matek. Nie brak w różnych częściach świata,
\textsuperscript{34} Jan Paweł II, \textit{Przekroczyć próg nadziei}, Lublin 1994, s. 65.
w różnych systemach społeczno-ekumenicznych, całych obszarów nędzy, upośledzenia, niedorozwoju. Ten fakt jest powszechnie znany. Stan nierówności pomiędzy ludźmi i ludami nie tylko się utrzymuje, ale powiększa. Wciąż wypada bytować obok tych, którzy są zasobni i obfitują, takim, którzy żyją w niedostatku, którzy przymierają w nędzy, a czasem po prostu umierają z głodu; liczba tych ostatnich idzie w miliony, w dziesiątki i setki milionów. W związku z tym ów niepokój moralny musi się jeszcze pogłębiać. Najwidoczniej istnieje jakaś głęboka wada, albo raczej cały zespół wad, cały mechanizm wadliwy, u podstaw współczesnej ekonomii, u podstaw całej cywilizacji materialnej, który nie pozwala rodzinie ludzkiej oderwać się niejako od sytuacji tak radykalnie niesprawiedliwych”\textsuperscript{35}.
Właściwa ocena utopii agnostyczno-liberalnych widoczna jest w następujących słowach Jana Pawła II: „Mając przed oczyma obraz pokolenia, do którego należymy, Kościół podziela niepokój tylu współczesnych ludzi. Musi poza tym niepokoić \textit{upadek} wielu podstawowych wartości, które stanowią niewątpliwe dobro nie tylko chrześcijańskiej, ale po prostu \textit{ludzkiej moralności}, \textit{kultury moralnej} — takich, jak poszanowanie dla życia ludzkiego, i to już od chwili poczęcia, poszanowanie dla małżeństwa w jego jedności nierozerwalnej, dla stałości rodziny. Permisywizm moralny godzi przede wszystkim w tę najczulszą dziedzinę życia i współżycia ludzi. W parze z tym idzie kryzys prawdy w stosunkach międzyludzkich, brak odpowiedzialności za słowo, czysto utylitarne stosunek do człowieka, zatrata poczucia prawdziwego dobra wspólnego i łatwość, z jaką ulega ono alienacji. Wreszcie desakralizacja, która często przeradza się w „dehumanizację”. Człowiek i społeczeństwo, dla którego nic już nie jest „święte” – wbrew wszelkim pozorom – ulega moralnej dekadencji”\textsuperscript{36}.
W podsumowaniu – należy podkreślić, iż chrystocentryzm moralności wiąże się najściślej z potrzebą „nowej ewangelizacji”: wiąże się z ideą nawrócenia, z ideą naśladowania Chrystusa i z ideą odpowiedzi człowieka na stwórczo-zbawcze obdarowanie przez Boga. Jan Paweł II w historycznym przemówieniu do Zgromadzenia Ogólnego Organizacji Narodów Zjednoczonych w roku 1995, stwierdza: „Jeśli pragniemy wiosny ludzkiego ducha, musimy ponownie odkryć podstawy nadziei. Jedynym możliwym lekarstwem na liberalną utopię, która grozi przemianą ludzkiej wspólnoty w społeczeństwo bezprawia, jest odpowiedzialne korzystanie z wolności. Wolność jest miarą godności i wielkości człowieka, jest kwestią fundamentalną, którą należy podjąć. I dlatego trzeba, aby wszyscy – filozofowie, prawnicy, politycy, socjologowie i inni – skierowali swą uwagę ku zagadnieniu „moralnej struktury wolności, która decyduje o wewnętrznej architekturze kultury wolności i jej prawdziwym, żywotnym dynamizmie”\textsuperscript{37}.
\textsuperscript{35} DM 11.
\textsuperscript{36} DM 12.
\textsuperscript{37} Tenże, \textit{Od praw człowieka do praw narodów}, „L’Osservatore Romano” wyd. pol. 16(1995), nr 11–12, s. 4–9.
IL CONCILIO VATICANO II E LE QUESTIONI MORALI
Summarium
Autore nel presentato l’articolo riassume il problema della struttura etica dopo il Vaticano II. Il concetto della morale cristiana vissuta durante il Concilio si concentra intorno all’idea “chiamata divina e risposta umana”. Le conseguenze di tale orientamento sono diverse, cominciando dai principi di etica, e finendo alle dissusioni contemporenee di scotante etica familiare. Nell’aricolo Autore si concentra alla critica sul problema del subjectivismo morale. Lui ripropone la necessità della rillettura la “Veritatis splendor” nel conesto di accetaione le ispirazioni conciliari toccati all’esperienza umana e cristiana. L’esperienza, in generale, è il risultato di un’attività che ci mette in relazione di conoscenza, di attività, di affettività con gli altri e con noi stessi e così ci arricchisce e ci trasforma. L’esperienza non è una cosa passiva, uno stato: essa include sempre, più o meno, un attivo processo morale, una reazione dinanzi alle cose e alle persone. In questo senso possiamo parlare di esperienza dell’etica, di esperienza della sofferenza, della vita religiosa o del matrimonio dopo il Concilio ecc.
L’Autore suppone che ogni esperienza e’ ”al tempo stesso personale e comunitaria, poiche la coscienza e’ intenzionale; essa implica la relazione viva: io tra gli altri, io verso gli altri e gli altri verso di me. Ogni esperienza si realizza in un ambiente, inuna comunita ed e l’esperienza di una relazione a questa comunita e a questo ambiente. Certo, ogni esperienza e’ personale in quanto essa e’ attuata da una persona (persona singola o gruppo; si parla infatti dell’esperienza delia Chiesa); ma ciò non implica che l’esperienza morale riguardi la sola persona singola. Dopo il Cincili sié dice, che l’esperienza può riguardare il soggetto dell’esperienza con gli altri. In un primo tempo, l’esperienza della mia persona implica la relazione con Dio; solo in un secondo tempo posso osservare l’aspetto «soggettivo» di questa esperienza, cioè la situazione «soggettiva» in cui io sono situato come persona; e allora osservo diversi aspetti communitari. L’esperienza integrale si ritrova nella rinnovata e rinnovatrice vita ecclesiastica. L’ultima non si può divenire mai “vita nella utopia”.
ESCHATOLOGIA W PERSPEKTYWIE EKLEZJOLOGII SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
Pierwsi chrześcijanie żyli zwróceni ku przyszłości, w oczekiwaniu na powtórne przyjście Chrystusa. Wierzyli oni, że wraz z powtórnym przyjściem Pana dokona się sąd nad światem oraz zmartwychwstanie umarłych. Życie religijne pierwszych gmin chrześcijańskich było zdominowane tematyką eschatologiczną. Objawienie się Pana i los ludzkości z jednej strony, a osobiste przeznaczenie każdego człowieka po śmierci z drugiej, były dwoma biegunami, wokół których obracała się eschatologia chrześcijańska. W zależności od epoki dawano pierwszeństwo jednemu lub drugiemu aspektowi. Jednak obydwa były zawsze obecne w refleksji eklezzjalnej\(^1\). Problem przyszłości budził zawsze w człowieku ciekawość przeplataną niejednokrotnie z lękiem. Papież Jan XXIII zwołując II Sobór Watykański chciał, aby zajął się on poszukiwaniem nowych form podawania zasad wiary współczesnemu światu. Sobór ma dążyć do tego, by ludziom współczesnym, żyjącym w konkretnej, dzisiejszej rzeczywistości, przedstawić w języku zrozumiały i pociągającym, czym jest Kościół i czego on naucza\(^2\). Głównym zadaniem Soboru jest więc odpowiedzieć na szereg pytań, które stawia sobie współczesna ludzkość, a stawiając je sobie, stawia zarazem Kościołowi. Sobór miał mieć charakter eklezzjologiczny, ale z drugiej strony, miał być otwartym na wszystkie sprawy współczesnego świata. W Konstytucji „Gaudium et spes” czytamy, że „Sobór ma przed oczyma świat ludzi, czyli całą rodzinę ludzką wraz z tym wszystkim, wśród czego ona żyje; świat, będący widownią historii rodzaju ludzkiego, naznaczony pomnikami jego wysiłków, klęsk i zwycięstw; świat, który – jak wierzą chrześcijanie – z miłości Stwórcy powołany do bytu i zachowywany, popadł wprowadzie w niewolę grzechu, lecz został wyzwolony przez Chrystusa Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego, po złamaniu potęgi Ziego, by wedle zamysłu Bożego doznał przemiany i doszedł do pełni doskonałości” (KDK 2).
Najboleśniejszym wydarzeniem w życiu człowieka jest śmierć. Człowiek jest jedyną istotą, która posiada świadomość zbliżającej się śmierci. Jaki jest los ludzkiej egzystencji, co będzie po śmierci człowieka, oto pytania stawiane w każdej religii, wokół których również Sobór nie mógł przejść obojętnie. W Deklaracji
---
\(^1\) L.F. Ladaria, *Kres człowieka i kres czasów*, [w:] *Historia dogmatów*, t. 2, *Człowiek i jego zbawienie*, red. B. Sesboüe, tłum. P. Rak, Kraków 2001, s. 356.
\(^2\) G.M. Garrone, *Orientacje Soboru*, tłum. J. Sadzik, W. Tokarek, Paris 1969, s. 17.
o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich *Nostra aetate* czytamy, że „ludzie oczekują od różnych religii odpowiedzi na głębokie tajemnice ludzkiej egzystencji, które jak niegdyś, tak i teraz do głębi poruszają ludzkie serca: czym jest człowiek, jaki jest sens i cel naszego życia, co jest dobrem, a co grzechem, jakie jest źródło i jaki cel cierpienia, na jakiej drodze można osiągnąć prawdziwą szczęśliwość, czym jest śmierć, sąd i wymiar sprawiedliwości po śmierci, czym wreszcie jest owa ostateczna i niewysłowiona Tajemnica, ogarniająca nasz byt, z której bierzemy początek i ku której dążymy” (DRN 1). Pytanie chrześcijanina o wydarzenia ostateczne w jego życiu, o losy jego bliskich, którzy już odeszli do wieczności oraz o przyszłość Kościoła, do którego należy pozwalają w pełni uzasadnić konieczność udzielenia odpowiedzi na powyższe pytania w świetle nauczania Soboru Watykańskiego II.
**1. ESCHATOLOGICZNY WYMIAR LUDZKIEJ EGZYSTENCJI**
Analizując byt ludzki Sobór naucza, że człowiek stanowi jedność ciała i duszy; obejmuje w sobie pierwiastek duchowy i nieśmiertelny oraz elementy świata materialnego (por. KDK 14). Posiada on w sobie boskie ziarno nieśmiertelności (por. KDK 3, 18). Ciało nie jest w nas jakimś elementem całkowicie zewnętrznym i jakby jakimś dodatkowym uzupełnieniem. Jest częścią naszej istoty; jest naszym jestestwem. Nasze ciało i duch są tak ze sobą związanne w akcie istnienia, jak dźwięk i jego znaczenie w akcie mowy. Toteż duch nie może być nigdy bez ciała, ani ciało bez ducha, a zarówno jedno, jak i drugie nie mogą się obejść bez świata\(^3\). Według nauczania soborowego, „tajemnica człowieka wyjaśnia się naprawdę dopiero w Tajemnicy Słowa Wcielonego. Albowiem Adam, pierwszy człowiek, był figurą przyszłego, mianowicie Chrystusa Pana. Chrystus, Nowy Adam, już w samym objawieniu tajemnicy Ojca i Jego miłości objawia w pełni człowieka samemu człowiekowi i okazuje mu najwyższe jego powołanie” (KDK 22). Człowiek jest nie tylko istotą o strukturze cieleśno-duchowej, ale również osobą powołaną do dialogu z Bogiem. Jest on wezwany do upodobniania się do Nowego Adama, Jezusa Chrystusa. Człowiek znajduje się zawsze między tym, „co już jest dokonane”, a tym, „co nie zostało jeszcze osiągnięte”, a zdolność do stałego przekraczania siebie jest nieodłącznym atrybutem jego natury jako istoty rozumnej i wolnej\(^4\). Tajemnica dziejów ludzkich to wzajemne przenikanie się państwa ziemskiego i niebieskiego, które daje się pojąć tylko wiarą, pozostając naprawdę tajemnicą zamąconych przez grzech dziejów ludzkich, aż do pełnego objawienia się światłości synów Bożych (por. KDK 40).
---
\(^3\) G. Martelet, *Odnalezione życie wieczne*, tłum. M. Krzeptowska, Kraków 2000, s. 19.
\(^4\) S. Moysa, *Nadzieja chrześcijańska a nadzieja ludzka*, [w:] *W nurcie zagadnień posoborowych*, t. 11, *Na rzecz postawy chrześcijańskiej*, red. B. Bejze, Warszawa 1978, s. 160.
Konstytucja *Gaudium et spes* stwierdza, że „tajemnica losu ludzkiego ujawnia się najbardziej w obliczu śmierci. Nie tylko boleści i postępujący rozkład ciała dręczą człowieka, lecz także, i to jeszcze bardziej, lęk przed unicestwieniem na zawsze. Zaród wieczności, który w sobie nosi, jako niesprowadzalny do samej tylko materii, buntuje się przeciw śmierci” (KDK 18). Człowiek, który umiera, zawsze jest istnieniem niedokończonym. To, co najgłębsze w nim: dążenie do prawdy, dążenie do dobra, potrzeba miłości, niespokojne serce, perspektywa piękna, horyzont Absolutu, to wszystko w człowieku jest tu, kiedy żyje. Kiedy umiera to wszystko się urywa i dlatego jest istnieniem niedokończonym\(^5\). Choć wobec śmierci wszelki wyobraźnia zawodzi, Kościół jednak pouczony Bożym objawieniem stwierdza, że człowiek został stworzony przez Boga dla szczęśliwego celu poza granicą niedoli ziemskiej (por. KDK 18). Nadzieja każe mu wierzyć, że dzięki łaskawości Bożej jego życie doczesne wraz z jego całym bogactwem i wartością nie ulegnie całkowitemu unicestwieniu, ale dzięki łaskawości Bożej zostanie podniesione, uszlachetnione i przeniesione w życie wieczne człowieka zmartwychwstałego\(^6\). Na życie ludzkie należy zatem patrzeć zawsze w świetle przeznaczenia do wieczności (por. KDK 51). A zatem, nie wolno człowiekowi gardzić życiem ciała, lecz przeciwnie, powinien on uważać ciało swoje, jako przez Boga stworzone i mające być wskrzeszone w dniu ostatecznym, za dobre i godne szacunku (por. KDK 14). W odniesieniu do spraw ostatecznych człowieka Kościół zachowuje mocną nadzieję (por. KK 64), której zadatek zawarł Bóg w sakramencie Eucharystii (por. KDK 38). Bóg bowiem powołuje człowieka, aby przylgnął do niego całą swą naturą w wiecznym uczestnictwie nieskazitelnego życia Bożego (por. KDK 18). Znakiem niezawodnej nadziei dla każdego człowieka jest Maryja Wniebowzięta (por. KK 69). Ojcowie soboruowi przypominają, że „nie znamy czasu, kiedy ma zakończyć się ziemia i ludzkość, ani nie wiemy, w jaki sposób wszechświat ma zostać zmieniony. Przemija wprawdzie postać tego świata zniekształcona grzechem, ale poczuci jesteśmy, że Bóg gotuje nowe mieszkanie i nową ziemię, gdzie mieszka sprawiedliwość, a szczęśliwość zaspokoi i przewyższy wszelkie pragnienia pokoju, jakie żywią ludzkie serca. Wtedy to po pokonaniu śmierci zmartwychwstaną synowie Boży w Chrystusie i to, co było wsiane w słabości i zepsuciu, odzieje się nieskażonością, a wobec trwania miłości i jej dzieła, całe to stworzenie, które Bóg uczynił dla człowieka, będzie uwolnione od niewoli znikomości” (KDK 39). Przyszłość absolutna człowieka nie jest transcendentna w znaczeniu absolutnego oderwania się od świata, ale w jakimś sensie pozostaje przez ten świat uwarunkowana. Nie jest ona jedynie oglądaniem istoty Bożej, czy też wspólnotą duszy ludzkiej z Bogiem. Jest to przyszłość absolutna i transcendentna w tym znaczeniu, że jest dziełem Boga, ale polega na oddaniu się Boga całemu człowiekowi, co zostało zapoczątkowane
---
\(^5\) Por. K. Wojtyła, *Kazania 1962–1978*, Kraków 1979, s. 47.
\(^6\) Por. S. Moysa, *Nadzieja chrześcijańska a nadzieja ludzka…*, s. 168.
już tu na ziemi, a ukazuje pełnię we wspólnocie Boga ze społecznością zmartwychwstałych\(^7\). Dlatego oczekiwanie nowej ziemi nie powinno osłabiać, lecz ma raczej pobudzać zapobiegliwość, aby uprawiać tę ziemię, na której wzrasta owo ciało nowej rodziny ludzkiej, mogące dać pewne wyobrażenie nowego świata (por. KDK 39). Jeśli człowiek odpowiada łasce, umocniony nadzieją, zdąży ku zmartwychwstaniu (por. KDK 22).
Sobór naucza również o Sądzie Bożym stwierdzając, że „zanim panować będziemy z Chrystusem pełnym chwały, wszyscy staniemy przed trybunałem Chrystusowym, aby każdy zdał sprawę z czynów dokonanych w ciele, dobrych i złych, i na końcu świata ci, którzy dobrze czynili, wyjdą na zmartwychwstanie życia, a którzy źle czynili, na zmartwychwstanie sądu” (KK 48). Sobór nie mówi o sądzie szczegółowym w chwili śmierci człowieka oraz o sądzie ostatecznym na końcu świata, jak to czyni eschatologia tradycyjna. Analizując wypowiedź soborową na ten temat należałoby raczej wnioskować o istnieniu Sądu Bożego jakby w dwóch aspektach, indywidualnym – w momencie śmierci i powszechnym, ostatecznym – w chwili powtórnego przyjęcia Chrystusa. Decyzja Sądu Bożego w momencie śmierci zostanie niejako „publicznie” wyrażona na końcu świata, kiedy „ci, którzy pełnili dobre czyny wyjdą na zmartwychwstanie życia, a którzy źle czynili, na zmartwychwstanie sądu” (J 5, 29). Chrześcijanina nie przeraża wizja śmierci i sądu, ponieważ jest on świadomy faktu, że Bóg powołał i powołuje człowieka, aby przylgnął do Niego całą swą naturą w wiecznym uczestnictwie nieskazitelnego życia Bożego. To zwycięstwo odniósł Chrystus Zmartwychwstały, uwalniając swą śmiercią człowieka od śmierci. Wszystkim osobom zatroskanym o sprawy ostateczne, Kościół na Soborze Watykańskim II odpowiada, że „każdemu myślącemu człowiekowi wiara, przedstawiona w oparciu o solidne argumenty, daje odpowiedź na jego niepokój o przyszły los, a zarazem stwarza możliwość obcowania w Chrystusie z umiłowanymi braćmi zabranymi już przez śmierć, niosąc nadzieję, że osiągnęli oni prawdziwe życie w Bogu” (KDK 18). Przeznaczeniem człowieka jest zmartwychwstanie (por. KO 4). Natomiast po zmartwychwstaniu powstaną nowa ziemia i nowe niebo (por. KDK 39). Człowiek jako osoba zostaje przez Boga powołany do przebywania z Nim we wspólnocie miłości. Jednakże cel ten bez pomocy Bożej byłby dla człowieka niemożliwy do osiągnięcia. Stąd należy podkreślić, że przebywanie w wieczności z Bogiem jest dla człowieka łaską, darem Bożym. Jednocześnie jednak cała działalność doczesna człowieka stanowi zasadniczy wkład w ostateczne spełnienie się człowieka i całego świata. Dlatego Sobór przypomina, że „nadzieja eschatologiczna nie pomniejsza doniosłości zadań ziemskich, lecz raczej wspiera ich spełnianie nowymi pobudkami. Natomiast przy braku fundamentu Bożego i nadziei życia wiecznego godność człowieka, jak to dziś często widać, doznaje bardzo poważnego uszczerbku, a zagadki życia i śmierci, winy i cierpienia pozostają bez rozwiązania, tak że ludzie
---
\(^7\) Tamże, s. 169.
nierzadko popadają w rozpacż” (KDK 21). Chrześcijanina przynagla potrzeba i obowiązek walki ze złem wśród wielu utrapień, nie wyłączając śmierci, lecz włączony w tajemnicę paschalną, upodobniony do śmierci Chrystusa, podąża on umocniony nadzieję ku zmartwychwstaniu (zob. KDK 22). Tak więc, umocnieni w wierze i w nadziei mamy wykorzystywać czas obecny (por. KDK 35, 48). Sobór naucza również, że „Pan jest celem ludzkich dziejów, punktem do którego zwracają się pragnienia historii oraz cywilizacji, ośrodkiem rodzaju ludzkiego, weselem wszystkich serc i pełnią ich pożądani. To On jest tym, którego Ojciec wskrzesił z martwych, wywyższył i posadził na swojej prawicy, ustanawiając Go Sędzią żywych i umarłych. Ożywieni i zjednoczeni w Jego Duchu pielgrzymujemy ku wypełnieniu się historii ludzkiej, które odpowiada w pełni planowi Jego miłości” (KDK 45). Ojcowie soborowi zwracają ponadto uwagę na chrystologiczne ukierunkowanie wszelkich wypowiedzi o wydarzeniach ostatecznych człowieka podkreślając, że „Chrystus przez swoje zmartwychwstanie ustanowiony Panem, któremu dana jest wszelka władza na niebie i na ziemi, już działa w sercach ludzi mocą Ducha swojego, nie tylko budząc pragnienia przyszłego wieku, lecz tym samym też ożywiając, oczyszczając i umacniając te szlachetne pragnienia, dzięki którym rodzina ludzka zabiega o uczynienie własnego życia bardziej ludzkim i o poddanie całej ziemi temu celowi. Różne zaś są dary Ducha: gdy jednych powołuje On, by dawali jawne świadectwo pragnieniu nieba i zachowali je żywe w rodzinie ludzkiej, innych wzywa, by poświęcili się ziemskiej służbie ludziom, przygotowując tym swoim posługiwaniem tworzywo królestwa Niebieskiego” (KDK 38).
Podsumowując stwierdzamy, że Sobór Watykański II podejmując się odpowiedzi na podstawowe pytania, którymi żyje współczesna ludzkość nie mógł pominać spraw ostatecznych. Prawdopodobnie jednak właśnie temu zadaniu, jakie postawił sobie Sobór było nie tyle samo wyjaśnianie całej prawdy wiary dotyczącej wydarzeń ostatecznych, lecz wskazanie na trzy podstawowe fakty: a) nieunikniona w życiu człowieka jest śmierć; b) człowiek został powołany do życia we wspólnocie z Bogiem i jego przeznaczeniem jest zmartwychwstanie; c) nadzieja życia z Bogiem powinna zdynamizować postępowanie człowieka i pragnienie czynienia dobra w celu zdobycia nieba.
2. ESCHATOLOGICZNY KONTEKST W EKLEZJOLOGII SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
Według nauczania soborowego, ukazywanie Bożej tajemnicy, jaką jest cel ostateczny człowieka, powierzone zostało Kościołowi, przeto Kościół otwiera człowiekowi oczy na sens własnej jego egzystencji, czyli na najgłębszą prawdę o człowieku (por. KDK 41). Człowiek został stworzony i przeznaczony do zbawienia we wspólnotę. Jest on istotą społeczną. Analizując eklezjologię Soboru Watykańskiego II odnajdujemy w niej elementy eschatologiczne, najpierw w idei powołania Ludu Bożego. Ojcowie soborowi nauczają, że w odwiecznym planie zbawienia Bóg zechciał uświęcać i zbawiać ludzi nie pojedyńczo, z wykluczeniem wszelkiej wzajemnej między nimi więzi, lecz we wspólnotcie, czyniąc sobie z nich lud, który by Go poznawał i służył Mu (por. KK 9). Dlatego wierzących w Chrystusa Bóg Ojciec postanowił zgromadzić w Kościele świętym, który już od początku świata ukazany przez typy, cudownie przygotowany w historii narodu izraelskiego i w Starym Przymierzu, ustanowiony w czasach ostatecznych, objawiony został przez wyłanie Ducha, a w końcu wieków osiągnie swe chwalebne dopełnienie (zob. KK 2). Kościół jest nowym Ludem Bożym, utworzonym na skutek nowego, doskonałego przymierza między Bogiem a ludźmi, ustanowionego przez Jezusa Chrystusa. Ten nowy Lud Boży stanowi równocześnie wspólnotę życia, miłości i prawdy, która antycypuje wspólnotę zbawionych w niebie. Wszyscy ludzie, należący do tej wspólnoty powołani są do jednego i tego samego celu, to jest Boga samego (por. KDK 24). Natomiast zadaniem członków Ludu Bożego jest utworzenie na ziemi wraz z innymi ludźmi jednej rodziny dzieci Bożych (por. KDK 40). W pewnym stopniu dokonuje się to poprzez fakt, że cały rodzaj ludzki zespała się coraz bardziej w jedność obywatelską, ekonomiczną i społeczną (por. KDK 43). Wspólnota ludzi w Kościele jest już potężnym założkiem tej jedności, która rozwijać się będzie poprzez wieki, aż osiągnie miarę pełnej dojrzałości w królestwie Ojca Niebieskiego (por. KK 5, 9; KDK 42). Lud Boży jest Kościołem pielgrzymów (por. KK 50) do domu Ojca. Wierzący w Chrystusa, pielgrzymujący do ojczyzny niebieskiej, powinni szukać i dążyć do tego, co w górze. Przez to bynajmniej nie zmniejsza się, lecz raczej wzrasta dla nich doniosłość zadania współpracy z wszystkimi ludźmi w budowaniu świata bardziej ludzkiego (por. KDK 57). Podczas swojej ziemskiej wędrówki lud Boży nie przestaje podlegać grzechowi w członkach swoich, ale mimo to wzrasta w Chrystusie, a Bóg wiedzie go łaskawie wedle swoich tajemnych planów aż do radosnego zdobycia całej pełni wiecznej chwały w Niebieskim Jeruzalem (por. DE 3). Ponadto, w pielgrzymce tej łączą się wszyscy członkowie Kościoła: ci którzy jeszcze wędrują przez ziemską doczesność, ci, którzy doszli do kresu, lecz poddają się oczyszczeni, i wreszcie ci, którzy już zażywają chwały, widząc Boga twarzą w twarz (por. KK 49). Mamy tutaj wzmiankę o czyścu, jako miejscu dokonującego się oczyszczenia. Sobór wskazuje na łączność całego Kościoła podkreślając, że cały lud Boży ukazuje się światu jako jedna rodzina w Chrystusie, złączona miłością ku chwale Trójcy Przenajświętszej i przez to odpowiada najgłębiej powołaniu Kościoła, uczestnicząc już teraz w przedsmaku liturgii doskonałej chwały, jaką będzie oddawać Bogu w wieczności (por. KK 51).
Sobór podkreśla, że Kościół ma cel zbawczy o charakterze eschatologicznym, który w pełni zostanie osiągnięty w przyszłym świecie (por. KDK 40), gdy obecny
świat związany z człowiekiem odnowi się w sposób doskonały w Chrystusie (por. KK 48). Kościół wśród świata i pociech Bożych zdażą naprzód w pielgrzymce, zwiastując Krzyż i śmierć Pana, aż przybędzie. Mocą zaś Pana Zmartwychwstałego krzepi się, aby utrapienia i trudności swe, zarówno wewnętrzne, jak zewnętrzne, przezwyciężać cierpliwością i miłością, a tajemnicę Jego, choć pod osłoną, wiernie przecież w świecie objawiać, póki się ona na koniec w pełnym świetle nie ujawni (por. KK 8). Złączeni zatem z Chrystusem w Kościele i naznaczeni Duchem Świętym, nazywamy się prawdziwie i jesteśmy synami Bożymi, ale jeszcze nie ukazaliśmy się z Chrystusem w chwale, w której będziemy podobni Bogu, ponieważ ujrzymy Go, jako jest (por. KK 48).
Eschatologiczny wymiar zawiera się w relacji Kościół – królestwo Boże. We wspólnotie Kościoła realizuje się królestwo Boże. Jako wspólnota realizująca królestwo Boże w doczesności Kościół jest równocześnie zapowiedzią eschatologicznej wspólnoty zbawionych w królestwie Ojca Niebieskiego. Kościół rozumiany jako królestwo Boże określa się jako Zgromadzenie święte, które współrealizuje się w osobach, osiągających pełnię zewnętrzną i wewnętrznzej relacji z Chrystusem. Owa pełna relacja między społecznością osób a Chrystusem jest rezultatem dynamicznego ukierunkowania Kościoła, który wciąż zmierza do osiągnięcia swej pełni w zjednoczeniu z Bogiem. Eschatologiczne królestwo Boże to pełna wspólnota człowieka z Bogiem i ludzi między sobą.
Eschatologiczny wymiar Kościoła zawarty jest w powołaniu wszystkich do świętości. Ojcowie soborowi przypominają, że cały Lud Boży jest święty, ponieważ Jezus Chrystus oddał za to swe życie, aby go uświęcić i dokonał tego łącząc go ze sobą jako swe własne Ciało (por. KK 39). Ponadto, w człowieku ochrzczonem działa Duch Święty, który go pobudza i uzdalnia do miłowania Boga ponad wszystko, co istnieje, a ludzi w taki sposób, w jaki Chrystus ich umiłował (por. KK 40). Z pomocą łaski Bożej wszyscy zmierzamy do świętości, która w pełni ukąże się w czasach ostatecznych. Świętość Kościoła powinna więc stale wzrastać (por. KK 41). W niebie zaś Kościół będzie nieskalaną Oblubienicą (por. KK 6). Sobór wskazuje ponadto na różne sposoby osiągnięcia świętości, właściwe poszczególnym stanom (por. KK 40), np. biskupów (por. KK 26-27, 41), kapłanów (por. DK 12-13, KK 41), zakonników (por. KK 44), wiernych świeckich (por. KK 41, DA 4). Świętość jest zadaniem i podlega rozwijowi w ten sposób, że przy współpracy z łaską Bożą, staje się coraz czytelniejszym znakiem chrześcijanina. Sobór mówi o świętości w aspekcie eschatologicznym wskazując, że jej pełnia będzie związana z pełną realizacją panowania Bożego w świecie i w człowieku.
Kościół w drodze do osiągnięcia pełni jest zobowiązany do szukania prawdy oraz przyjęcia jej i zachowywania (por. DWR 1-3; KDK 16), a także do urzeczywistniania miłości (por. DM 13; KDK 93) i sprawiedliwości (por. KDK 93; DFK 11; DK 3; DA 8; KDK 30, 72, 90), która w pełni zapanuje w niebie (por. KK 48).
Dziełem miłości i sprawiedliwości jest pokój (por. KDK 78, 81). Według nauki soborowej, pokój ziemski jest skutkiem pokoju Chrystusa, zwyciężającego na krzyżu nienawiść i dającego Ducha miłości (por. KDK 78). Jest on owocem porządku nadanego społeczeństwu ludzkiemu przez boskiego jego Założyciela, nad którego urzeczywistnieniem mają pracować ludzie pragnący coraz to doskonalszej sprawiedliwości (por. KDK 78). Prawda, sprawiedliwość, miłość i pokój rozwijają się w życiu doczesnym członków Kościoła aż osiągną swoją pełnię w czasach ostatecznych. Ojcowie soborowi nauczają, że obiecane odnowienie, którego oczekujemy, już się rozpoczęło w Chrystusie, postępując dalej w zesłaniu Ducha Świętego i przez Niego trwa w Kościele, w którym przez wiarę zyskujemy pouczenie o sensie naszego życia doczesnego, doprowadzając do końca z nadzieją dóbr przyszłych dzieło powierzone nam przez Ojca w świecie i pracując nad naszym zbawieniem (por. KDK 48).
Eschatologiczny wymiar Kościoła przejawia się także w szczególnym posłannictwie Kościoła zmierzającym do zespalania wszystkich ludzi na płaszczyźnie dialogu i współpracy (por. KDK 92). Kościół jako lud złączony jednością Ojca, Syna i Ducha Świętego (por. KK 4), jest równocześnie znakiem i narzędziem jednoczącej miłości Trójcy Świętej, a tym samym jest powszechnym sakramentem zbawienia (por. KK 1). Sobór stwierdza, że „Kościół jest w Chrystusie niejako sakramentem, czyli znakiem i narzędziem wewnętrznego zjednoczenia z Bogiem i jedności całego rodzaju ludzkiego” (KK 1). Kościół jako sakrament stanowi dla człowieka pomost w rozpoznaniu przemijalności i niewrażliwości rzeczywistości doczesnej, a równocześnie jest ukierunkowany na rzeczywistość ponadczasową i transcendentną, zbawiającego Boga. W chrzcie, a zwłaszcza w Eucharystii, ale i w innych sakramentach, otrzymujemy zaczątki i zadatek naszego przyszłego zmartwychwstania, a wraz z nim możliwość wypełnienia, urzeczywistnienia naszej obecnej egzystencji\(^8\). W szczególny sposób jedność wspólnoty Kościoła buduje Eucharystia. Kościół pielgrzymujący w swoich sakramentach posiada postać tego przemijającego świata (p. KL 48). Z drugiej strony, sakramenty typicznie zapowiadają i wyobrażają niebo nowe i ziemię nową (por. KK 35). Sakramentalno-historyczna struktura Kościoła nie jest jego formą ostateczną. W Kościele uobecnia się odnawiające działanie Chrystusa i uświęcającą moc Ducha Świętego. Mocą tych tajemnic Kościół tkwi w eschatycznym nurcie historii zbawienia. Czasowa skończoność trwania Kościoła w jego postaci widzialno-sakramentalnej wskazuje na jego eschatyczną orientację ku dopełnieniu się w Chrystusie jako Boskim Eschatonie\(^9\).
---
\(^8\) A. Scola, *Osoba ludzka. Antropologia teologiczna*, tłum. i oprac. L. Balter, Poznań 2005, s. 395.
\(^9\) F. Dylus, *Eschatyczny charakter tajemnicy Kościoła w świetle Konstytucji „Lumen gentium”*, „Communio” 51(1989), s. 115.
Eschatologiczny charakter posiada również liturgia, która jest szczytem działalności Kościoła (por. KL 10), chociaż nie wyczerpuje całej jego działalności (por. KL 9). Liturgia ziemska daje nam przedsmak uczestnictwa w liturgii niebiańskiej. W niej wspominamy ze czcią Świętych i spodziewamy się otrzymać jakąś cząstkę i wspólnotę z nimi. W niej oczekujemy Zbawiciela, Pana naszego Jezusa Chrystusa, aż się ukaże jako Ten, który jest życiem naszym, a my z Nim razem pojawiemy się w chwale (KL 8). W liturgii dokonuje się nasze zjednoczenie z Kościołem chwalebnym. Sprawując bowiem Ofiarę eucharystyczną, najściślej jednoczymy się ze czcią oddawaną Bogu przez Kościół w niebie, wchodząc w święte obcowanie z Nim i czcząc pamięć przede wszystkim chwalebnej zawsze Dziewicy Maryi, a także świętego Józefa, świętych Apostołów i Męczenników oraz wszystkich Świętych (por. KK 50).
Eschatologiczny charakter Kościoła ujawnia się w kulcie oddawanym świętym. Święci żyją już taką rzeczywistością, do której Kościół jeszcze zmierza. Sobór naucza o szczególnej łączności wszystkich członków Kościoła, zarówno żyjących jak i tych, którzy odeszli już do wieczności. Wszyscy jesteśmy złączeni w miłości. Łączność pielgrzymów z braćmi, którzy zasnęli w pokoju Chrystusowym, bynajmniej nie ustaje, przeciwnie, według nieustannej wiary Kościoła, umacnia się jeszcze dzięki wzajemnemu udzielaniu sobie dóbr duchowych (zob. KK 49). Szczególnej czci w Kościele doznaje Matka Jezusowa, która w niebie doznaje już chwały co do ciała i duszy będąc obrazem i początkiem Kościoła mającego osiągnąć pełnię w przyszłym wieku. Tu na ziemi, poki nie nadejdzie dzień Pański, przyświeca Ona Ludowi Bożemu pielgrzymującemu jako znak pewnej nadziei i pociechy (por. KK 68). Wspólnota świętych jest rozumiana w aspekcie eschatologicznym jako wspólnota Kościoła doczesnego z Kościołem niebieskim, ze społecznością błogosławionych, ich życiem i wstawiennictwem. Źródła tej wzajemnej łączności należy szukać w Chrystusie\(^{10}\). *Communio sanctorum*, wspólnota dóbr duchowych oraz osób istnieje tylko w Chrystusie\(^{11}\). Kiedy Chrystus ukaże się w chwale nastąpi chwalebne zmartwychwstanie umarłych, jasność Boża oświeci Miasto Niebieskie. Wtedy cały Kościół Świętych w pełnym błogosławieństwie miłości uwielbiać będzie Boga (zob. KK 51).
Eschatologiczny charakter posiada działalność misyjna Kościoła, która przypada na okres między pierwszym a drugim przyjęciem Pana oraz zmierza do pełni eschatologicznej (por. DM 9). Kościół tkwi w czasie, a jednocześnie spełnia się poza czasem w Bogu, w Jego ponadczasowej transcendencji. Jest on tajemnicą wieczności istniejącej zaczątkowo w czasie, aby czas dopełnił się w wieczności\(^{12}\).
---
\(^{10}\) Por. M. Gesteira, *Wierzę w świętych obcowanie*, „Communio” 51(1989), s. 34.
\(^{11}\) Ch. Schönborn, „*Communio sanctorum*” jako wspólnota trzech stanów Kościoła: pielgrzymującego, oczyszczającego się i chwalebnego, „Communio” 51(1989), s. 99.
\(^{12}\) F. Dylus, *Eschatyczny charakter tajemnicy Kościoła w świetle Konstytucji „Lumen gentium”*..., s. 117.
W przeciwieństwie do społeczności świeckich, nastawionych wyłącznie na trwanie w czasie, Kościół widzialny uznał się za rzeczywistość przemijającą, a swój stan dopełnienia pragnie osiągnąć poza wymiarem czasu, w Bogu. W ziemskim pielgrzymowaniu Kościoła jest już poniekąd obecne, choć w zarodku, jego ostateczne spełnienie. Tu na ziemi Kościół przebywa na tułaczce daleko od Pana, ma się za wygnańca, szukając tego i to miłując, co w górze jest, gdzie przebywa Chrystus siedzący po prawicy Bożej, gdzie życie Kościoła ukryte zostało z Chrystusem w Bogu aż do chwili, gdy z Oblubieńcem swoim ukaże się w chwale (zob. KK 6).
3. NOWE DROGI ESCHATOLOGII POSOBOROWEJ
Sobór Watykański II podjął tematykę eschatologiczną przede wszystkim w rozdziale VII Konstytucji dogmatycznej o Kościele „Lumen gentium” oraz w Konstytucji duszpasterskiej o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes”. Sobór wskazał na problem hermeneutyczny związany z doktryną eschatologiczną Kościoła. Chodzi przede wszystkim o stosunek twierdzeń do ich obrazowych przedstawień, jakie miały wcześniej miejsce. Eschatologia przedsoborowa nie zawsze potrafiła zachować tu stosowny dystans. Dlatego często stawała się „biurem informacji” o przyszłych losach człowieka i świata. Aż do najnowszych czasów teologia usiłowała miejsca eschatologiczne określić przestrzennie, umieszczając je gdzieś na mapie świata; obecnie natomiast panuje powszechny pogląd, że miejsca te należy pojmować jako pozaziemskie sposoby istnienia, w których decydujące jest spotkanie z Bogiem\(^{13}\). Eschatologia soborowa nieco różni się od koncepcji eschatologicznych preferowanych przed Soborem Watykańskim II. Analizując dokumenty soborowe możemy określić podstawowe cechy eschatologii soborowej. Eschatologia jako katolicka nauka o ziemskim kresie dwuwymiarowej rzeczywistości człowieka i świata, zapoczątkowanej przez stworzenie świata oraz kontynuowanej przez Wcielenie Syna Bożego, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa, a mającej się definitywnie zrealizować w związku z powtórnym Jego przyjściem została tutaj ściśle powiązana z eklezzjologią. Ten wzajemny związek między eschatologią a eklezzjologią polega na tym, że w czasach ostatecznych, wraz z powtórnym przyjściem Chrystusa, Kościół osiągnie swój cel ostateczny. Odnowa świata jest już w pewien sposób realizowana w doczesności dzięki świętości Kościoła. Kościół jest miejscem kształtowania się królestwa Bożego, którego pełnia nastąpi wraz z powtórnym przyjściem Pana. Wymiar eschatologiczny przenika całe doczesne pielgrzymowanie Kościoła.
\(^{13}\) J. Finkenzeller, *Eschatologia*, [w:] *Podręcznik Teologii Dogmatycznej*, red. W. Beinert, tłum. W. Szymona, Kraków 2000, s. 14.
Ojcowie soborowi nauczają o zbawczej woli Boga, który pragnie zbawienia człowieka. W dokumentach soborowych istnieje również związek między eschatologią i chrystologią. W Konstytucji „Lumen gentium” czytamy, że „Przedwieczny Ojciec, na skutek najzupełniej wolnego i tajemnego zamysłu swej mądrości i dobroci, stworzył świat cały, a ludzi postanowił wynieść do uczestnictwa w życiu Bożym” (KK 2). Dlatego „Syn Boży w naturze człowiecznej z Nim zjednoczonej, zwyciężając śmierć przez śmierć i zmartwychwstanie swoje, odkupił człowieka i przemienił w nowe stworzenie” (KK 7). Eschatologia soborowa jest chrystocentryczna, gdyż jest przedstawiona jako konsekwencja odkupienia, jako owoc tajemnicy paschalnej Chrystusa, która działa w człowieku poprzez „utrapienia czasu niniejszego” w kierunku „przyszłej chwały”\(^{14}\). W Chrystusie Zmartwychwstałym rozpoczęło się już odnowienie świata. On jest Tym, który ma doprowadzić świat i historię ludzką do pełni (por. KDK 45). W Jezusie Chrystusie oba wymiary Kościoła, wymiar doczesny i eschatologiczny, nie tylko łączą się ze sobą, ale stale wzajemnie przenikają. Wspólnota eschatologiczna Kościoła stale się tworzy w żywej łączności z dążeniami Kościoła pielgrzymującego na ziemi, a ośrodkiem tej łączności jest Chrystus\(^{15}\). W Chrystusie obecnym w Kościele i przez Chrystusa dotykamy już obecnie wieczności. Świadomość eschatologiczna Kościoła jest najściślej zespolona ze świadomością stworzenia i odkupienia. Ogarnia ona „świat” jako tę uniwersalną rzeczywistość stworzoną, w centrum której Stwórca postawił człowieka i która wraz z człowiekiem ma zostać ostatecznie odnowiona w Chrystusie\(^{16}\). Sobór naucza o zbawczej woli Boga, który robi wszystko, aby dać człowiekowi możliwość osiągnięcia życia wiecznego.
Charakterystycznym pojęciem w eschatologii soborowej i posoborowej jest nadzieja. Ojcowie soborowi przypominają, że Kościół zachowuje mocną nadzieję (por. KK 64), oraz że chrześcijanin umocniony w wierze i nadziei powinien wykorzystywać czas obecny (por. KK 35, 48). Nadzieja ma ogromne znaczenie w życiu chrześcijańskim. Ona urzeczywistnia egzystencję chrześcijańską. Należy widzieć w niej jeden z „teologicznych znaków czasu”\(^{17}\). Absolutną nadzieję dla chrześcijanina jest Jezus Chrystus. Przez wiarę łączymy się z Chrystusem. Nadzieja jest oczekiwaniem tego wszystkiego, co w wierze zostało nam przyobecane. Oznacza ona otwarcie człowieka na absolutną przyszłość. Stąd nadzieja powinna znaleźć swe istotne miejsce w refleksji eschatologicznej. Teologia nadziei\(^{18}\) może być formą uaktualnienia zagadnień eschatologicznych oraz płaszczyzną ich reinterpretacji.
---
\(^{14}\) Por. K. Wojtyła, *U podstaw odnowy. Studium o realizacji Vaticanum II*, Kraków 1988, s. 155.
\(^{15}\) Tamże, s. 157.
\(^{16}\) Tamże, s. 158.
\(^{17}\) Por. F. Kerstiens, *Die Hoffnungsstruktur des Glaubens*, Mainz 1969, s. 20.
\(^{18}\) Na ten temat zob. J. Moltmann, *Theologie der Hoffnung*, München 1966.
Eschatologia posoborowa zawiera w sobie akcenty personalistyczne. Jest bowiem nauką o Chrystusie zmartwychwstałym i uwielbionym oraz o człowieku, mającym nadzieję zmartwychwstania i dostąpienia chwały nieba. Jest ona nie tylko czymś zewnętrznym w stosunku do świata, ani czymś absolutnie przyszłym, ale jest wewnątrz świata i jest antycypowana już obecnie. Człowiek i świat są bytami w sobie eschatologicznymi. Życie ziemskie ludzkości, jej rozwój i doskonalenie, stanowi konieczny środek do osiągnięcia celu ponadludzkiego, ponadhistorycznego i wiecznego\(^{19}\).
Podsumowując należy stwierdzić, że Sobór Watykański II dał nowy impuls w rozumieniu prawd wiary z zakresu eschatologii. Posoborowa eschatologia uwzględnia dorobek współczesnej egzegezy biblijnej, która odróżnia przekazywaną treść od sposobu jej przekazywania. Egzystencjalne ustawienie problemów dotyczących rzeczywistości ostatecznej pozwoliło również oczyścić eschatologię katolicką z elementów filozoficznych i antropomorficznych. Cechą charakterystyczną eschatologii posoborowej jest ścisłe powiązanie jej z chrystologią, i soteriologią oraz z antropologią i eklezjologią.
**PODSUMOWANIE. WNIOSKI**
Rzeczywistość ostateczna określa obszar niedostępny dla człowieka żyjącego na ziemi. Poznajemy świat oraz inne osoby, doświadczając ich obecności w naszym życiu. Jednakże w obliczu wydarzeń ostatecznych pozostaje tylko wiara i nadzieja. Chrześcijanin mówi o wydarzeniach eschatologicznych dzieląc się treścią swej nadziei. Zadaniem zaś teologów współczesnych jest uchronić eschatologię przed płytą ciekawością ludzką. Tak też i czynią ojcowie soborowi. Pozaziemieska rzeczywistość eschatologiczna jest tylko ostatecznym spełnieniem tego, co stając się, już jest obecne w naszej ziemskiej historii. Eschatologia jest wyrazem przeświadczenia, że historia pozostaje w ręku Boga, że historia świata może znaleźć swe spełnienie we wspólnocie z Bogiem i że znajdzie to spełnienie w Chrystusie, który ucieleśnia Boże obietnice\(^{20}\).
Analizując nauczanie Soboru Watykańskiego II stwierdzamy, że bytu ludzkiego nie można zredukować tylko do materii, która ulega zepsuciu. Ludzka egzystencja, chociaż jest nietrwała i przemijająca, to jednak posiada w sobie „pierwiastki Ducha” (por. KK 48), co sprawia jej eschatologiczne ukierunkowanie. Jezus Chrystus jest początkiem i końcem wszystkiego. Jest On również sensem i fundamentem ludzkiej historii. W Nim jest obecne życie wieczne, którego i my stajemy się poniekąd uczestnikami przede wszystkim w sakramencie Eucharystii.
---
\(^{19}\) Cz.S. Bartnik, *Myśl eschatologiczna*, Lublin 2002, s. 295.
\(^{20}\) E. Schillebeeckx, *Z hermeneutycznych rozważań nad eschatologią*, „Concilium” 1–5(1969), s. 39.
stii. Sobór Watykański II ukazuje eschatologię w perspektywie eklezjologicznej, mocno osadzoną w Piśmie świętym. Kościół możemy właściwie zrozumieć jedynie w relacji do Chrystusa, dlatego możemy również mówić o centralnej pozycji Chrystusa w eschatologii soborowej. Eschatyczny wymiar Kościoła pojawia się w kontekście tajemnicy zmartwychwstania Chrystusa oraz Jego zbawczego i uświęcającego działania. Nie znajdziemy tu tradycyjnego podziału na eschatologię indywidualną, obejmującą takie wydarzenia, jak: śmierć, sąd szczegółowy, czyściec, niebo lub piekło oraz na eschatologię powszechną, dotyczącą takich wydarzeń, jak: koniec świata, zmartwychwstanie ciał, sąd ostateczny i odnowienie świata. Sobór wskazuje na różnicę zachodzącą między Kościołem w doczesności a jego dopełnieniem w wieczności. Obecny czas Kościoła to czas wzrostu królestwa Bożego i nadziei na ostateczną pełnię. Ojcowie soborowi nauczają, że „Kościół, do którego w Jezusie Chrystusie jesteśmy wszyscy powołani i w którym dzięki łasce Bożej zdobywamy świętość, osiągnie pełnię dopiero w chwale niebieskiej, gdy nadejdzie czas odnowienia wszystkiego i kiedy wraz z rodzajem ludzkim również świat cały, głęboko związany z człowiekiem i przez niego zdążający do swego celu, w sposób doskonaly odnowi się w Chrystusie” (KK 48). Sobór zwraca uwagę na eschatologiczny charakter naszego powołanie w Kościele, które osiągnie swoją pełnię w chwili powszechnego zmartwychwstania. Ponadto mówi on o eschatologicznej nadziei, która nie powinna nas odrywać od budowania lepszego świata. Życie wieczne jest ostatecznym spełnieniem powołania człowieka, realizującego się we współpracy z łaską Bożą. Podkreślona została również eschatologiczna wartość aktywności ludzkiej w świecie. Przyszłość będzie wprawdzie czymś nowym, jednak nie w tym sensie, że to, co ją poprzedzało, straci wszelką wartość i wszelkie znaczenie. Człowieka oczekuje „absolutna przyszłość”, stanowiąca spełnienie, do którego człowiek sam z siebie nie byłby zdolny. Tą absolutną przyszłością, której podporządkowane są wszelkie dążenia ludzkie, jest Bóg; jeśli człowiek jest zawsze zwrócony ku przyszłości, to dzieje się tak dlatego, że jest on istotą otwartą, ukierunkowaną ku Temu, który stanowi jego absolutną przyszłość\(^{21}\). Przyszłość jest wewnętrznym wymiarem teraźniejszości, jest związana z obecnymi wydarzeniami, choć nieznana w swym rzeczywistym kształcie. Przyszłość staje się przedmiotem oczekiwania w rezultacie Boże obietnicy, która w Chrystusie znalazła swoje pierwsze i istotne spełnienie\(^{22}\). W eschatologii soborowej odrzuca się wszelkie koncepcje, które by pobawiały życie ziemskie eschatologicznego ukierunkowania. Wraz ze śmiercią kończy się dla człowieka czas ziemskiego zasługiwania na niebo. Eschatologia soborowa potwierdza nieśmiertelność duszy ludzkiej, duchowej i nieśmiertelnej,
---
\(^{21}\) R. Winling, *Teologia współczesna 1945–1980*, tłum. K. Kisielewska-Sławińska, Kraków 1990, s. 449.
\(^{22}\) A. Zuberbier, *Modele refleksji eschatologicznej we współczesnej teologii*, [w:] *Człowiek we wspólnocie Kościoła*, red. L. Balter, Warszawa 1979, s. 457.
The events of the end of the world, or the ultimate events are outside human field. They are the final things that are hidden from a man who lives on earth; they are hidden from a man who lives and learns the world – who enjoys it and experiences the presence of other people. What remains is only faith and hope. A man has ‘the elements of the Spirit’ whereas life in God is human destiny. The Second Vatican Council gives the eschatological dimension of the Church we all are admitted to by baptism. All Christians belong to the community of the Church – so the future of the community is inextricably linked with the future of the Church. Therefore, both dimensions: the individual one and the communitarian one interpenetrate each other. The central figure of such an eschatology is the Person of Jesus Christ. Eternal life will finally be the completion of the vocation of a man who finds fulfilment in fruitful cooperation with God’s grace in the Church. This final extraterrestrial reality will be the complement to everything that is happening – it means to everything that is already present in the history of world.
PROBLEM METODY
W TEOLOGII WSPÓŁCZESNEJ
1. PROBLEM METODY W TEOLOGII DO VATICANUM II
Problem metody uważany jest zawsze za jeden z najbardziej istotnych w każdej dyscyplinie naukowej. Wydawało się, że wyjątek mogą stanowić dyscypliny o charakterze doświadczalnym. Ze względu na ich sposób postępowania, oparty zasadniczo na empirycznej obserwacji, uznawano je za dziedziny, których rozwój mógł się odbywać przez linearny przyrost i stopniowe gromadzenie wiedzy. W rzeczywistości trzeba było jednak uznać, że jest to wyjątek co najmniej wątpliwy. Odwoływanie się bowiem do doświadczalnej obserwacji nie jest nigdy wyłącznością. Nie można przecież oddzielić jej od przedrozumienia mniej lub bardziej uswiadomionego, w ramach którego nabiera ona sensu i zastępczo pełni rolę teoretycznego wsparcia, wciąż wystawionego na „rewolucje”, również o charakterze radykalnym¹.
Teologia nie stanowi pod tym względem wyjątku. Od kiedy zaistniała, musiała zastanawiać się nad problemem metody. W średniowieczu, w odniesieniu do arystotelesowskiej koncepcji nauki, debata przeciwstawiała sobie zwolenników teologii rozumianej jako nauka spekulatywna (św. Tomasz z Akwinu) zwolennikom pojmowania jej jako nauki praktycznej (Duns Szkot)². Na początku doby nowożytnej, wśród dążeń do przezwyciężenia arystotelesowskiej wizji nauki, w wyniku nacisku nominalizmu i zainteresowania nauką empiryczną, zarysowuje się nowe rozumienie teologii jako „kompozycji” teologii pozytywnej i teologii spekulatywnej (Melchior Cano). Z końcem tejże epoki, Leon XIII za sprawą odnowienia „filozofii tomistycznej” przez encyklikę Aeterni Patris (1879 r.), skutecznie przyczynia się do przemian w teologii³. Współcześnie Sobór Watykański II, eksponując pojęcie objawienia (Konstytucja Dei Verbum), zwraca tym samym uwagę na fundament teologii, postulując jego odnowione rozumienie (Dekret
---
¹ Por. Th. Kuhn, La struttura delle rivoluzioni scientifiche, Torino 1972.
² Por. I. Biffl, Teologia, storia e contemplazione in Tommaso d’Aquino, Milano 1995; Id., Grazia ragione e contemplazione. La teologia, le sue forme, la sua storia, Milano 2000.
³ Por. C. Colombo, La metodologia teologia dal 1900 al 1950, [w:] Id., Scritti teologii, Vengono Inf. 1966, s. 9–31.
Optatam totius). Wymienione dokumenty przywołują i przypominają o nigdy nie kończącym się zadaniu dla zajmujących się teologią⁴.
Warto zauważyć, że podjęcie tematu Objawienia w Konstytucji Dei Verbum nie było w pierwotnym zamierzeniu jej autorów skierowane wprost ze względu na teologię. Dokument miał przede wszystkim fundamentalną wartość dla całego życia Kościoła, a jednocześnie dla historii ludzkości, w której Kościół uczestniczy bezpośrednio i czynnie. Konstytucja Dei Verbum, zbierała rezultaty ponadwiekowych naukowych poszukiwań odnośnie „kwestii biblijnej”, a zarazem wyrażała głębokie dążenie „ludu Bożego”, by sięgnąć do początku i zaczerpnąć ze źródeł wiary. Ścisłej sprawę ujmując, badanie „kwestii biblijnej” wykazało, że nie jest ona wyłącznie zagadnieniem naukowym, ale stanowi przede wszystkim kwestię życia dla ludu Bożego. Cały Kościół, wskutek zmieniających się zewnętrznych uwarunkowań społecznych, a także dzięki zmieniającej się wewnętrznej sytuacji, czuł potrzebę wyjścia, ze stanu wielowiekowej polemiki z protestancką reformacją i zwrócenia się wprost do tekstów objawienia. Chodziło o możliwość zaczerpanienia pokarmu dla wiary i życia, we wszystkich jego przejawach: liturgicznym, duszpasterskim, misyjnym i teologicznym⁵.
Jest nieuniknione, że wiara Kościoła ukierunkowana na swoje źródła odnowi się, nie w sensie wymazania własnej historii lub wyparcia się swej tożsamości. Idzie raczej o wyzwolenie jej z uwarunkowań narzuconych przez okoliczności, w różnych momentach nieuchronne, ale skazane na utratę aktualności. Wiara Kościoła zwrócona do swojego początku odnawia się. We właściwym sensie jest to aggiornamento – by użyć słowa drogiego Janowi XXIII. Dokonuje się ono jednak nie przez powierzchowną „aktualizację” podstawowych przejawów życia Kościoła, ale przez wejście w głąb, dla poszukiwania większej spójności ze wszystkim, co leży u początków. Tylko od tychże początków, od źródeł może przyjść światło potrzebne do odczytania „znaków” i zrozumienia czasów⁶.
Teologia usytuowana jest w centrum całego życia Kościoła. Teologia, w swojej tożsamości rozumienia odzwierciedlanego przez wiarę – fides quaerens intellectum – ma za przedmiot wiare Kościoła. Odsyła ona do Objawienia jako do źródła – wiara bowiem jest przyjęciem Objawienia, ale także odsyła do życia Kościoła ponieważ wiara Kościoła nie jest teorią, ale praktyką życia. Ta ostatnia nie jest przypadkowa, ale pozostaje obiektywnie zgodna z nauczeniem doktrynalnym. Ze współzależności łączącej historyczne rozumienie Objawienia i historyczne rozumienie wiary zrodził się istotny impuls do epokowego odnowienia metodologii teologicznej⁷.
---
⁴ C. Vagaggini, Teologia, [w:] Nuovo Dizionario di Teologia, Paoline, Alba 1982, s. 1597–1711.
⁵ Por. G. Bof, Teologia cattolica. Duemila anni di storia, di idee, di personaggi, Milano 1995, s. 217–219.
⁶ F. Ardusso, Teologia contemporanea, [w:] Nuovo Dizionario di Teologia, dz. cyt., s. 2051–2067.
⁷ Por. S. Kamiński, Metodologiczna osobiliwość poznania teologicznego, „Roczniki Filozoficzne” 2(1977), s. 81–96.; Cz.S. Bartnik, Metodologia teologiczna, Lublin 1998.
Trwałą zdobyczą osiągniętą na drodze rozumienia Objawienia w okresie od Soboru Watykańskiego I do Soboru Watykańskiego II jest przejście od rozumienia koncepcjonalnego, a więc ahistorycznego do rozumienia realnego i historycznego. Do obrania tego kierunku skutecznie przyczynił się kontekst kulturowy, uznający zasadniczo historyczny charakter człowieka. Narzucił także korektę perspektywy, postulując przejście od postrzegania antropologii w ujęciu esencjalnym do ujęcia historycznego\(^8\). W ten epokowy zwrot wpisuje się nauczenie Soboru Watykańskiego II\(^9\).
Na Soborze Watykańskim I pojęcie objawienia, bez jego tematycznego ujęcia, było niejako zakładane („przedrozumiane”) i to jedynie negatywnie w odniesieniu do pojęcia „nadprzyrodzonności”, a więc w przeciwstawianiu rozumowi „naturalnego” poznania. Natomiast na Soborze Watykańskim II, pojęcie to podjęto bezpośrednio jako temat i zrozumiano pozytywnie w jego wymiarze ekonomii, realizowanej przez czyny i słowa wewnętrznie ze sobą połączone albo dzieje zjawienia urzeczywistniające się w Jezusie Chrystusie, będącym zarazem Pośrednikiem i Pełnią całego Objawienia (por. K0 2). Nieuchronnie zmiana rozumienia objawienia domaga się przeformułowania koncepcji teologii. Wszak ostatecznie teologia postrzega samą siebie jako funkcję objawienia pośredniczonego przez wiarę. Postać teologii wyłaniająca się z pojęcia objawienia z Soboru Watykańskiego I powinna zostać „uaktualniona” w nowej postaci wynikającej z pojęcia objawienia zawartego w dokumentach Soboru Watykańskiego II\(^10\).
Na wstępie należy zwrócić uwagę, że pojęcie objawienia nie istnieje „dla siebie” albo „w sobie”, lecz powiązane jest z pojęciem wiary. Oba pojęcia, w ich obiektywnej relacji, są głęboko zjednoczone nie tylko w tym sensie, że wiara teologiczna nie może istnieć bez objawienia. W dalszej perspektywie oznacza to, że „natura” wiary określa „natura” objawienia, a co za tym idzie, rozumienie wiary określa się w funkcji rozumienia objawienia.
Widać więc, że pojęcie wiary zdeterminowanej przez pojęcie objawienia, nie sprowadza się jedynie do „wyindukowanego” i wynikającego z przedrozumienia przeciwstawienia jej pojęciu rozumu. Przeciwstawienie ogranicza się bowiem do stwierdzenia, że wiara nie jest rozumem, zgodnie z konotacją czysto negatywną, która nie może jednak nic powiedzieć o właściwym pojęciu wiary i która rzeczywiście, w celu pozytywnego jej wyjaśnienia, musi koniecznie odwołać się do objawienia.
Podsumowując trzeba stwierdzić, że zarówno brak szacunku dla obiektywnego powiązania objawienia i wiary, jak też uprzedzające określenie pojęcia wiary
---
\(^8\) Por. J. Ratzinger, *Storia e dogma*, Milano 1971; W. Kasper, *Glaube und Geschichte*, Mainz 1970.
\(^9\) R. Gibellini, *La teologia del XX secolo*, Brescia 1992; C. Geffré, *Un nouvel âge de la théologie*, Paris 1972.
\(^{10}\) G. Volta, *La nozione di rivelazione al Vaticano I e al Vaticano II*, [w:] Facoltà Teologica dell’Italia Settentrionale (red.), *La teologia italiana oggi*, Milano 1979, s. 195–244.
przeciwstawionej rozumowi, mogą jedynie zafałszować dyskurs o teologii, nadając mu sens domniemany, w rzeczywistości albo przesądzony z góry, albo nieokreślony\(^{11}\). W oparciu o te uwagi wstępne można zrozumieć jaka była teologia, która legła u podstaw Soboru Watykańskiego I oraz jaka powinna być teologia zgodna z wizją Soboru Watykańskiego II\(^{12}\).
W szczególności zrozumiałe jest, że teologia, która stanęła u podstaw Vaticanum I mogła ukształtować się w formie sylogizmu dedukcyjnego. Uznając Biblię, albo Tradycję, za źródło prawdy nadprzyrodzonej, każda prawda (nadprzyrodzona) przedstawiała się rozumieniu wierzącego, a szczególnie teologowi, jako wprowadzenie do poddania sylogistycznej „obróbce” w celu wyodrębnienia zawartego w niej lub potencjalnego momentu objawionego i tym samym „pogłębienia” poznania objawienia. Jedynie w swojej formalności sylogistycznej teologia wydawała się zahaczać o tradycję klasycznej scholastyki; w rzeczywistości przyjęcie nowoczesnego elementu „czystego rozumu” zmieniało zasadniczo jej istotę. Przez „czysty rozum” należy bowiem rozumieć rozum filozoficzny. Od początku ery nowożytnej oderwał się on od wiary i dalej funkcjonował autonomicznie, oddzielony od wiary. Różnica tkwi w tym: podczas gdy „wnioski teologiczne” scholastyki wyciągane były w perspektywie wiary, zachowując spójnie swoją formę teologiczną, to wnioski neoscholastyczne, wydobyte z „czystego rozumu”, a więc pod tym względem jemu podporządkowane. Obiektywnie okazywały się wystawione na ryzyko zniszczenia własnej formy teologicznej, ograniczając się do funkcji materialnego powiększenia dziedzictwa fides quae. Aby zapobiec podobnym rezultatom nie mogło wystarczyć obowiązkowe doprecyzowanie, że w kontekście zróżnicowanego i wręcz sprzecznego pluralizmu filozoficznego epoki nowożytnej, „czysty” rozum był rozumiany jako „zdrowy” albo recta ratio. Reforma Leona XIII (encyklika Aeterni Patris) wyodrębniła, bez naruszania ciągłości, w filozofii chrześcijańskiej albo filozofii ad mentem Sancti Thomae. W rezultacie, teologia przedstawia się jako „kombinacja”, a dokładniej „zestawienie” wiary i rozumu. Wiary jako prawdy objawionej do poznania, to znaczy przedmiotu poznania, i rozumu – recta ratio, a co za tym idzie, filozofii tomistycznej – jako narzędzi konceptualnego niezbędnego dla poznania.
Zbyteczne powinno być zauważenie, że taka postać teologii była konceptualnym przekładem wizji rzeczywistości, która ukształtowała się poczynając od epoki nowożytnej. Oddzielając się od wiary, nowożytny rozum odrzucił jej rozumienie świata, alternatywnie zamykając się we własnym świecie, zbudowanym na swoją miarę. Był to przykład tak zwanej „czystej natury”, dokładniej ujmując „czystej”, znaczy wolnej, od oddziaływania wiary i łaski. Należy zauważyć, że świat „czystej natury”, zrodzony z dialektycznego przeciwstawienia wierze,
---
\(^{11}\) Por. G. Lorizio, *Fede e ragione. Due ali verso il Vero*, Torino 2003.
\(^{12}\) C. Rocchetta, R. Fisichella, G. Pozzo, *La teologia tra rivelazione e storia. Introduzione alla teologia sistematica*, Bologna 1985.
a dokładniej jako wytwór „czystego” rozumu, jest rezultatem swoistej predeterminacji (przedokreślenia) koncepcjonalnej. Chodzi o rozum, który przypisał sobie zadanie planowania (kreowania) rzeczywistości, zamiast jej uznania. Trzeba także stwierdzić, że w operacji tej „czysty” rozum został zbyt łaskawie wsparty przez teologię, która poczynając od początku epoki nowożytnej, pozwoliła zamknąć się w świecie wiary, rozumianym jako własny świat, znajdujący się na granicy, ale oddzielony od świata rozumu. W ten sposób ukształtowała się, zachowując przychylność teologii wobec kultury nowożytnej, dokładnie w oparciu o strukturę separacji rozumu od wiary, tak zwana teologia „podwójnego porządku”. Dla wiary zarezerwowała ona wyłącznie porządek „nadprzyrodzony”, a rozumowi (filozoficznemu i naukowemu) przypisywała, także wyłącznie, porządek „przyrodzony”, świat „naturalny”. Była to teologia tamtego czasu. Sobór Watykański I oraz podążająca za myślą Soboru encyklika *Aeterni Patris*, nie mogły postąpić inaczej, jak tylko odzwierciedlić ją we własnych tekstach\(^{13}\).
Trzeba podkreślić, że właśnie oddzielenie wiary od rozumu, wpisane w taką postać teologii, spowodowało jej krytykę jeszcze przed Soborem Watykańskim II. Z jednej strony bowiem redukuje ona tendencyjnie wiarę do *fides quae* albo – używając terminologii tomistycznej – do *tego, co wyrażalne* (*enuntiabile*); z drugiej zaś, właśnie dlatego, że odwołuje się do *tego, co wyrażalne* zamiast *ad rem*, operacja teologiczna – a właściwie „konkluzja”, czyli „wniosek teologiczny” – okazuje się pozbawiony swojego formalnie teologicznego charakteru, ograniczając się tendencyjnie do operacji filozoficznej.
Biorąc pod uwagę ówczesny kontekst kulturowy, przedmiotem krytyki staje się stopniowo również ahistoryczny charakter wyznawanej prawdy. Prawdę, uchwyczoną w „istocie” rzeczywistości, pojmowano jako transcendentną wobec historii. Narażano ją tym samym na proces uprzedmiotowienia, w tej mierze, w jakiej wykorzenienie jej z historii powodowało oddzielenie prawdy od podmiotu, co w dualistycznym przeciwstawieniu prowadziło do zredukowania prawdy do przedmiotu empirycznej weryfikacji. Zrozumiała, że tą drogą – przynajmniej tymczasowo – zamiast filozofii nauka zajęła się rozstrzyganiem problemu prawdy. Ujmując skrótnowo, ani czysto koncepcjonalna oczywistość filozofii, ani empiryczna oczywistość nauki, nie są odpowiednimi miarami dla prawdy. W obu przypadkach, chociaż w różny sposób, podstawową wadą jest przedmiotowa redukcja prawdy – można powiedzieć – „depersonalizacja” zagadnienia prawdy. Nie zaskakuje zatem fakt, że filozofię i naukę, zmuszone przez swoje założenia, łączyło odsunięcie, oddalanie problemu prawdy, którego oczywiście nie były w stanie całkowicie usunąć\(^{14}\).
---
\(^{13}\) Por. S. Kamiński, *Czy filozofia służy teologii?*, [w:] tenże, *Jak filozofować?*, Lublin 1989, s. 373–380.
\(^{14}\) *L’evidenza e la fede*, red. G. Colombo, Milano 1998.
Poza strukturalnym ograniczeniem omawianej teologii, trzeba również podkreślić, że wnioski teologiczne okazywały się niezdolne do sformalizowania systematycznego dyskursu teologicznego. Dopiero na Soborze Watykańskim II odkryto, jakby to była „nowość”, że należało uznać wewnętrzną jedność prawd objawienia, połączonych w oparciu o ustaloną „hierarchię”\(^{15}\). Istotnie, w teologii, która stała u podstaw Soboru Watykańskiego I schematu właściwego dyskursu teologicznego nie tworzyły prawdy objawione ani wnioski teologiczne z nich wyprowadzone. Schemat był bowiem rozmaitoście wcześniej założony („przedrozumiany”) i zasadniczo przeniesiony z tradycji scholastycznej do teologii podręcznikowej. Niezmieniony przez Objawienie, pozostawał obiektywnie otwarty na możliwe sprostowania i poprawki. Ścisłej sprawę ujmując, niewystarczające przylgnięcie teologii do objawienia, a jeszcze bardziej brak pozytywnego określenia pojęcia objawienia, stanowi wyjaśnienie jak mogło dojść do zawężenia prawdy, że objawienie jest podstawową zasadą teologii.
Przemiany w omawianej kwestii dokonały się po Soborze Watykańskim I. Na początku XX wieku, w reakcji na stanowisko modernistyczne, uznające za niemożliwe pogodzenie alternatywy między historią i dogmatem, zarazem między metodą historyczno-krytyczną a metodą teologiczną, teologia katolicka odwołuje się do mediacji (pośrednictwa) Magisterium kościelnego, czyniąc z niego spojwo zespalające oba rodzaje poszukiwań. Jeśli z jednej strony operacja taka, niezależnie od niejasności związanych z koniunkturą historyczną, nie była pozbawiona przedmiotowego (obiektywnego) uwierzytelnienia, to z drugiej strony zradykalizowała się ona, powodując efekt w postaci nadmiernego uprzywilejowania Magisterium Kościoła w odniesieniu do teologii. Nie chodzi tylko o sens formalny, to znaczy o Magisterium jako wiarygodnego interpretatora Objawienia, w określonych warunkach nieomylnego, ale także o sens materialny, gdyż proponuje się, by teologia wychodziła od nauczania Magisterium i ograniczała swoje wnioski, udowadniając jego prawdziwość\(^{16}\).
Nie przychylając się do niesprawiedliwego wniosku, jakoby teologia katolicka umieszczała Magisterium kościelne „ponad” objawieniem Bożym\(^{17}\), trzeba jednak uznać, że w pewien sposób, to znaczy utożsamiając swój przedmiot z nauczaniem Magisterium Kościoła, teologia katolicka rezygnowała z odnoszenia się wprost do Objawienia. W konsekwencji niebezpiecznie ograniczała zakres kompetencji swoich badań. Niezaprzeczalne jest bowiem, że „strukturalne” odniesienie Magisterium do Objawienia nie stawia sobie w za ostateczny cel systematyczne badanie Objawienia. W swoim istotnym zamierzeniu wypowiedzi Magisterium mają służyć życiu i wspólnocie wierzących, ożywiając jej wzrost,
---
\(^{15}\) Por. Sobór Watykański II, Dekret o ekumenizmie „Unitatis redintegratio”, nr 11.
\(^{16}\) Por. C. Colombo, *La metodologia e la sistemazione teologica*, [w:] *Problemi e orientamenti di teologia dogmatica*, I, Milano 1957, s. 20.
\(^{17}\) W. Kasper, *Il dogma sotto la parola di Dio*, Brescia 1968.
broniąc przed błędami i zagrożeniami. W ostatecznym rozrachunku to cel pastoralny – w najpełniejszym znaczeniu tego słowa – uwierzytelnia właściwy Magisterium charyzmat interpretowania Objawienia. W życiu wspólnoty kościelnej, więc w historycznej przygodności, znajduje ów charyzmat swoją najgłębszą rację. Stąd teologia zbudowana bezpośrednio na nauczaniu Magisterium jest teologią nieuchronnie „cząstkową” i niejako „przesadnie zdeterminowaną” w stosunku do całości Objawienia, zarazem w stosunku do zadania właściwego teologii, które nie polega na „redukowaniu” – choćby tylko jako pewna skłonność – Objawienia do nauczania Magisterium, ale odwrotnie, polega na wiernym, integralnym przyjęciu nauczania Magisterium, na usytuowaniu go na nowo w całości Objawienia, gdzie jedynie staje się w pełni zrozumiałe.
Na koniec stwierdzić trzeba, że rozmaita i powiązane – albo w każdym razie znajdujące się pod wzajemnym wpływem – są racje, które przynaglały teologię, jaka została wypracowana przez Sobór Watykański I do tego, by domagała się ona powrotu do swojego źródła, do objawienia\(^{18}\).
2. PROBLEM METODY W TEOLOGII W ŚWIETLE VATICANUM II
Historyczne rozumienie Objawienia, jakie wypracowano na Soborze Watykańskim II nie ma na celu zaprzeczanie ahistorycznego rozumienia Vaticanum I, ale zamierza je przyjąć i zintegrować w oparciu o operację stwierdzającą uprzedzająco możliwość wykluczenia koncepcyjnej alternatywy między prawdą a historią. Świadomość ta jest wyrażona przez Sobór Watykański II w zadeklarowanym zamierzeniu podtrzymania kontynuacji z Vaticanum I.
Jednocześnie należy powiedzieć, że generalne ukierunkowanie kultury, chociaż z pewnymi wyjątkami, zmierza w przeciwnym kierunku niż wspomniana alternatywa. Dlatego też wybór historii jako naczelnej kategorii został zrozumiały jako odrzucenie problemu prawdy, by zająć się wyłącznie problemem sensu. Taki wybór spowodował ustąpienie kategorii rozumu weryfikującego prawdziwość (ragione veritativa), zaangażowanego w rozpoznawanie prawdy, na rzecz przyjęcia kategorii rozumu hermeneutycznego, nastawionego na odnajdywanie sensu historii, przy pominięciu kwestii prawdy\(^{19}\).
Nacisk wywoływany przez ten kierunek kulturalny spowodował pewien kryzys w teologii posoborowej, która z jednej strony utrzymywała, że nie może oddzielić się od kultury, aby nie popaść w kategorię mitu; z drugiej jednak strony nie mogła zrezygnować z prawdy, by się nie wynaturzyć i nie pozbawić znaczenia teologii. Rezygnacja z prawdy oznacza rezygnację z Objawienia, ponieważ właś-
---
\(^{18}\) A. Bertuletti, P. Sequeri, *La rivelazione come „principio” della ragione teologica*, [w:] *Facoltà Teologica dell’Italia Settentrionale* (red.), *La teologia italiana oggi*, dz. cyt., s. 149–193.
\(^{19}\) Por. Cz.S. Bartnik, *Fakt historyczny w teologii chrześcijańskiej*, RTK 23(1976), f. 2, s. 5–17.
nie ono jest objawieniem prawdy. W konsekwencji, teologia utrzymująca dotąd, że może się kształtować bezpośrednio w oparciu o prawdę, pomijając historię, musiała się głęboko przeobrazić, wiążąc prawdę z historią, a zatem uznając prawdę w historii.
2.1. Historyczne rozumienie objawienia i wiary
Istotnie, uznając objawienie prawdy w osobie i historii Jezusa z Nazaretu, w którym Trójca Święta udzieliła się ludziom, Vaticanum II wyzwała pojęcie objawienia od ahistorycznego przedrozumienia ze skłonnością do jego uprzedmiotowiania. Przywraca mu zatem jego tożsamość wydarzenia historycznego\(^{20}\). Prawda bowiem jest nierozerwalnie związana z wydarzeniem.
Jeśli chodzi o wydarzenie chrześcijańskie, należy je rozumieć tylko w odniesieniu do „wypełnienia”, to znaczy w odniesieniu do wszystkiego, dokładniej do trynitarnej rzeczywistości Boga, objawionej w osobie i historii Jezusa. Zrozumiałe, że prawda Boża – pojmowana w sensie prawdy absolutnej, pełnej, to znaczy *sic et simpliciter* – może się udzielać. Stawać się więc może „rzeczywistością historyczną”, zachowując jako oczywiste założenie, że przypisywanie historii Trójcy Świętej jest co najmniej niewłaściwe. Zrozumiałe jest, że „kwestia” prawdy jest właściwa człowiekowi i wpisana w jego naturę – pomijając inne stworzone natury rozumne – ściślej kwestię ujmując w naturę historyczną, która, „stworzona w Chrystusie”, ma w Bogu-Trójcy swój fundament albo „początek” i tylko w Bogu-Trójcy może znaleźć swoje wypełnienie.
Wynika z tego, że „problem” prawdy rozstrzyga się właściwie w podwójnej relacji albo „przestrzeni” logicznej. Po pierwsze, chodzi o relację między człowiekiem a Jezusem Chrystusem, w tym sensie, że prawda o człowieku znajduje się rzeczywiście, a zatem „wzorcowo” w Jezusie Chrystusie. Pozostając w „zgodności” z Jezusem Chrystusem człowiek może znajdować albo „czyńić” prawdę. Po drugie, przeznaczenie człowieka rozstrzyga się w relacji między jego początkiem i końcem. Każdemu człowiekowi prawda wyznacza przestrzeń jego historii, cechującej się we wszystkich wypadkach korzystaniem z własnej wolności.
Zbytecznie jest precyzować, że podwójnej relacji nie należy pojmować paralelnie, ale trzeba ją interpretować w oparciu o wewnętrzną współzależność. Podwójność polega bowiem jedynie na spojrzeniu z różnej perspektywy. Istotnie, korzystanie człowieka z wolności, wyróżnia go i personalizuje, *realizuje* jego historię, łącząc ze sobą początek i koniec, narodzenie i śmierć. Ostatecznie jednak doświadczane jest w jego odniesieniu do Jezusa Chrystusa. Stanowi On w ten sposób perspektywę prawdziwości historii jako możliwego wyboru relacji zgodności, urzeczywistniającej prawdę człowieka lub niezgodności, która w różnorodności negatywnych form go osłabia.
---
\(^{20}\) Por. G. O’Collins, *Rivelazione: passato e presente*, [w:] R. Latourelle (red.), *Vaticano II: bilancio e prospettive. Venticinque anni dopo (1962–1987)*, Cittadella Ed., Assisi 1987, s. 125–135.
Należy też przyjąć wniosek, że w podstawowej i ustanawiającej konfiguracji Jezusa Chrystusa z pochodną i relatywną konfiguracją człowieka, prawda, w zgodności ze swoim historycznym charakterem, nie ukazuje się w formie „wypełnienia”. Stanowi ona zadatek albo obietnicę wypełnienia, czemu można nadać znaczenie „realnego symbolu”. Wyrażenie takie oznacza nastawienie krytyczne, zarówno wobec każdej czysto formalistycznej koncepcji prawdy, powstającej wówczas, gdy oddzieli się prawdę od rzeczywistości (albo wydarzenia) – w przypadku Jezusa Chrystusa, a co za tym idzie człowieka. Także wobec mityczno – obiektywistycznej koncepcji prawdy, powstającej wtedy, gdy urzeczywia się prawdę, jakby stanowiła ona hipotezą samą w sobie i dla siebie. Pojęcie symbolu – rzeczywistości ma na celu uniknięcie dwóch przeciwnych pochodnych, stwierdzając, że „faktem” – odnośnie Jezusa Chrystusa i człowieka – jest rzeczywiście prawda; a ponieważ jednak to prawda dana, nie we właściwej jej formie, którą jest ostateczne wypełnienie, ale w formie historycznej, która nie może być niczym innym, jak tylko zadatkiem lub obietnicą wypełnienia. W tym sensie uprawniona staje się terminologia „symbolu”.
Jeśli taka jest postać prawdy, staje się zrozumiałe jej wewnętrzne przeznaczenie do wiary. Ukazując się nie jako „wypełnienie”, ale jako „zadatek albo obietnica” w formie „realnego (rzeczywistego) symbolu”, jawi się ona zatem jako przedmiot wiary i jednocześnie może być rozpoznana i uznana jedynie w akcie-postawie wiary.
Dlatego, że prawda stanowi przedmiot wiary, podkreślić należy, że Jezus Chrystus nadal historyczny kształt zarówno Objawieniu, jak i prawdzie. Jeśli w abstrakcyjnej formie oba pojęcia pozostają rozróżnione, tak, że w teologii Vaticanum I są ze sobą zestawione, to w historycznym ujęciu utożsamiają się one ze sobą. Jezus Chrystus jest bowiem w równej mierze historycznym ukonkretnieniem Objawienia, jak i prawdy, udzielając się jako przedmiot wiary. Istotnie, wiara wierzy (w) Jezusa Chrystusa, który jest prawdą, który jest Objawieniem.
Podkreślić należy, że Jezus Chrystus to nie jakieś imię, ale pewna historia, właściwie „wyjątkowa” historia „ukrzyżowanego, który zmartwychwstał”. Przedstawia się On jako „treść”, zawartość Objawienia, a więc jako prawda objawiona, a co za tym idzie przedmiot wiary. Jezus udziela się jako „wzorcowa” historia człowieka, to znaczy każdego człowieka. Wskazuje to na fakt, że tylko w historii Jezusa, a zatem w zgodności z Jego historią odnajduje się prawdę o człowieku.
W odniesieniu do historii Jezusa uprzedzająco ujawnia się fakt, że człowiek może odnaleźć prawdę jedynie we własnej historii, a nie poza nią. Dokładniej, człowiek odnajduje prawdę tylko w zgodności własnej historii z historią Jezusa. Poza tym prawda nie istnieje, ponieważ w historii człowieka niezgodnej z historią Jezusa prawda jest negowana, a nie „realizowana”. Poza historią człowieka może istnieć tylko konceptualne (albo formalne) przedstawianie prawdy, ale nie sama
---
21 Por. Cz.S. Bartnik, *Osoba i historia. Szkice z filozofii historii*, Lublin 2001.
prawda. W pełniejszym ujęciu człowiek dochodzi do poznania prawdy dając wiarę Jezusowi Chrystusowi. Żyjąc bowiem w wierze w Jezusa Chrystusa człowiek „weryfikuje” w swoim życiu walor prawdziwości, a dokładniej wartość zbawczą i wiarygodność historycznej egzystencji Jezusa Chrystusa.
Zbyteczne wydaje się podkreślanie, że Jezus Chrystus, Jego wyjątkowa, jedyna w swoim rodzaju historia Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego jako przedmiot wiary, określa „kryteria wiarygodności”. Okazują się one konieczne dla uwierzytelnienia aktu wiary. Inaczej mówiąc, nie należy się w najmniejszym stopniu obawiać, że uznanie historycznego charakteru przedmiotu wiary, a więc prawdy objawionej umniejsza krytyczny wymóg wiary; po prostu podejmuje go ono w perspektywie historycznej. Sprecyzowanie, że zamierzeniem tej perspektywy jest uznanie normatywnej wartości historii Jezusa, wyklucza wszelkie niejasności w tym względzie.
Zwrócić natomiast trzeba uwagę, że oddzielając pojęcie Objawienia od czystej koncepcjonalności formalnej, umożliwia się jego historyczną weryfikację, powierzoną nieuchronnie wolności człowieka. Przedmiotem wiary jest „uznanie” historii Jezusa (w jej wartości zbawczej i wiarygodności), stąd nie tylko wiara, ale także Objawienie, okazują się określone przez służbę na rzecz wiary. Nie mogą bowiem znaleźć rozwiązania w doświadczeniu czysto subiektywnym. W perspektywie historii Jezusa, która nie skończyła się wraz z Jego śmiercią i zmartwychwstaniem, staje się zrozumiałe istnienie i rola Kościoła, szczególnie gdy idzie o jego historyczno-instytucjonalną tożsamość „stróża” Objawienia, to znaczy właściwie „historii Jezusa”.
Określenie „stróż” jest jedynie metaforą. Właściwe jej znaczenie wskazuje rzeczywistość zadania i funkcji, którą chce ono wyrazić. Sprecyzowanie, jakie przyniosła Objawieniu historia Jezusa podpowiada, że wspomnianego określenia nie można pojmować zwyczajnie w sensie obrony abstrakcyjnych prawd przeciwko błędnym albo niebezpiecznym interpretacjom. Należy je rozumieć bardziej radykalnie i podstawowo w sensie dbania, by historia Jezusa była żywa w konkretnym życiu „ludu Bożego”, będącego ludem wierzącym w historię Jezusa i otrzymującym od niej dopełnienie zbawczej prawdy. W tej perspektywie sytuuje się, wewnątrz „ludu Bożego”, troska o zgodność z historią Jezusa. Otwiera ona logiczną przestrzeń, a jednocześnie uprawomocnia zadanie właściwe Magisterium jako autentycznego „tłumacza” i „gwaranta” wierności wobec historii Jezusa w jej teoretyczno-praktycznym splocie. Zrozumiałe staje się także, iż tylko obiektywna wierność historii Jezusa może konstytuować „lud Boży” w charakterze świadka albo raczej „świadectwa” skłanego historii Jezusa, tym samym jako głosiciela albo raczej jako rzeczywiste „orędzie” zbawczej prawdy historii Jezusa\(^{22}\). Bez gwarancji wierności, świadectwo posiada wartość raczej niepewną.
---
\(^{22}\) Por. Jan Paweł II, Encyklika *Redemptoris missio* (1990), nr 27.
Wystawione jest ono zdecydowanie bardziej na niebezpieczeństwo bycia nie do końca określonym przedmiotem wiary.
Należałoby dodać, że wiara, określona w swoim przedmiocie, wymagana jest do tego, by żyć w perspektywie prawdy, zważywszy na to, że prawda dana jest jedynie w Objawieniu Jezusa Chrystusa, które może być przyjęte tylko w wierze. Z jej strukturalnej relacji do Objawienia Jezusa Chrystusa wypływa fakt, że wiary nie można rozumieć „intelektualistycznie”, jako „przedstawienie” prawdy. Intelektualistyczna koncepcja wiary jest bowiem związana z przedmiotową redukcją prawdy. Pozostaje więc radykalnie wyłączona, gdy chodzi o odniesienie do prawdy rozumianej jako „realny (rzeczywisty) symbol”. W zaprezentowanej perspektywie wiara zostaje określona jako przylgnięcie wolności do prawdy Objawienia danego w formie, w postaci albo w osobie Jezusa Chrystusa.
W celu uniknięcia niejasności trzeba podkreślić, że określenie wiary może dokonać się tylko w odniesieniu do Objawienia, a nie z pominięciem go. W konsekwencji, wskazać należy powszechne przyjmowane ograniczenie pojęcia wiary, poczynając od początku epoki nowożytnej. Ponieważ nie opiera się ono na odniesieniu do Objawienia, ale na zwyczajnym, frontalnym przeciwstawieniu wiary rozumowi, nie jawni się przeto jako „właściwe” dla wiary i nieuchronnie prowadzi do redukcji wiary. Stosowne zatem byłoby uwolnienie się od niego, by na nowo skonfigurować wiarę w bezpośredniej relacji do Objawienia Jezusa Chrystusa.
W związku z tym okazuje się uprzedzająco pośpieszne i umniejszające rozwiązanie przedstawiające wiarę w jej wymiarze psychologicznym. Wiara strukturalnie „odwolująca się” do Objawienia jawi się jako determinacja ontologiczna, która ma pierwszeństwo i jest głębsza od jej wymiaru psychologicznego. „Odpowiada” bowiem wewnętrznemu celowi – *finis operis* – objawienia. Logicznie, iż tej perspektywy nie można pojmować jako „przylączonej” akcydentalnie i przypadkowo do człowieka już ukonstytuowanego. Należy ja rozumieć jako „istotną”, kształtującą człowieka. Człowiek bowiem jest pierwotnie „zwrócony”, ukierunkowany na objawienie/prawdę i „związany” z nim nierozerwalnie poprzez relację nieuchronnie wyrażającą się w określonej opcji. Stąd zrozumiałe jest, że „wypełnienie” czy ostateczne spełnienie człowieka może się dokonać jedynie w wierze. Wiara bowiem, jako pozytywne przylgnięcie człowieka do Objawienia, nie jest wyobcowana ze struktury antropologicznej, ale pozostaje z nią wewnętrznie zgodna; rzeczywiście ją „realizuje”, określając zwyczajnie jej możliwość. PrzyIgnawszy bowiem do Objawienia, a przylgnięcie to jest możliwe jedynie w wierze i z wiarą, człowiek przylega do prawdy. Prawda zaś „czyni” człowieka prawdziwym, to znaczy „czyni” go człowiekiem.
Zgodność i spójność wiary ze strukturą antropologiczną wyraża rozumność wiary, gdzie po raz kolejny pojęcia rozumności wiary nie należy rozumieć i interpretować w oparciu o redukcję intelektualistyczną, ale w jego pierwotnym, bardziej całościowym znaczeniu, zgodnym z naturą człowieka, a ściślej mówiąc
zgodnie z rozumną naturą człowieka. „Rozumność” wiary nie powinna być także pojmowana w sensie przylgnięcia wymuszonego, ale przeciwnie, w sensie wolnego przylgnięcia. „Rozumność” bowiem i „wolność”, oprócz „nadprzyrodzoności”, są istotnymi, a więc niezbywalnymi „właściwościami”, które klasyczna analiza aktu wiary odkrywa i uwydatnia\(^{23}\).
Zbyteczne jest zapewne precyzowanie odnośnie nadprzyrodzoności, przypominanie że składnik „łaski”, z którego nadprzyrodzoność wynika, wyraża darmową inicjatywę – zatem obecność – Boską w akcie wiary, a w konsekwencji w cnocie wiary, którą teologia słusznie określa jako cnotę „teologalną”. Należy ją jednak pojmować nie tylko w znaczeniu łaski „aktualnej” albo „habitualnej” udzielanej pojedynczej osobie, aby mogła uczynić akt wiary. Bardziej zaś radykalnie należy rozumieć w znaczeniu jej „początku”, chodzi o samoudzielenie się Trójcy Świętej w Jezusie Chrystusie, który jest ostatecznym początkiem, źródłem i fundamentem „ekonomii” wiary jako pierwotnej i wolnej inicjatywy Trójcy, zatem każdego aktu wiary, a dokładniej aktu wiary każdej osoby wierzącej.
Należy zwrócić także uwagę, że rozumność i wolność, powiązane odpowiednio z rozumem i wolą, są sprowadzalne w sposób najbardziej radykalny, do podstawowej, pierwotnej jedności człowieka. Przede wszystkim jednak nie należy rozumieć ich w oparciu o wzór czystej istoty człowieka. Chodzi bowiem w każdym razie o rozumność i wolność podmiotu historycznie określonego i nieuchronnie „współokreślonego” przez sytuację historyczną, w której wolność wyróżnia się jako syntezą oryginalna i niezbywalna, ale nie pomijając niczego z tego, co wkroczyło w budowanie historii. Precyzując zagadnienie, człowiek istniejący historycznie cechuje się w sposób istotny pozytywną lub negatywną determinacją swojej wolności wobec Objawienia prawdy w Jezusie Chrystusie. W takiej perspektywie wolność ludzka ukazuje transcendentalny charakter, będący wciąż w akcie. Należy go uznać we wszystkich kategorialnych determinacjach, przez które konkretnie się wyraża a kształtuje, budując historię człowieka\(^{24}\).
**2.2. Rozum teologiczny**
Strukturalna relacja objawienie-wiara rodzi teologiczny rozum, nakreślając kontekstualnie postać teologii. Po odrzuceniu przedkrytycznego rozumienia wiary, określającego ją konwencjonalnie jako alternatywę wobec rozumu, wiara przedstawia się we właściwej dla siebie tożsamości przylgnięcia do Objawienia. Jako taka, to znaczy w swojej relacji do Objawienia, wiara jawi się jako nieodłącznie nadprzyrodzona, a ponadto posiadająca cechy wolności i rozumności. Jeśli te dwie własności wydają się nie do pogodzenia, jest tak tylko dlatego, że uprzedzająco ukształtowała się alternatywa pomiędzy wiarą a rozumem, uznając
---
\(^{23}\) P. Sequeri, *L’idea della fede. Trattato di teologia fondamentale*, Milano 2002.
\(^{24}\) L. Ladaria, *L’uomo alla luce di Cristo nell’Vaticano II*, [w:] R. Latourelle (red.), *Vaticano II: bilancio e prospettive. Venticinque anni dopo (1962–1987)*, Assisi 1987, s. 939–951.
w konsekwencji, że wiara charakteryzuje się wolnością, a rozum koniecznością. Logicznie jednak, że skoro nie da się podtrzymać alternatywy, upada również twierdzenie o niezgodności. Istotnie wolność nie jest z definicji irracjonalna. Wręcz przeciwnie, tylko działanie wolne i zgodne z rozumną naturą człowieka, który właśnie w „racjonalnym”, a nie „irracjonalnym” określeniu własnej wolności ukazuje własną rozumną, a jednocześnie wolną naturę. Cecha konieczności przypisywana rozumowi jest tylko konsekwencją wyrzeczenia się przez rozum wypełniania swojego pierwotnego zadania. Bardziej przystępnie, otwarcie wyrażone w ostatnich czasach przez rozum przekonanie o odrzuceniu możliwości poznania prawdy o człowieku, a generalnie prawdy w ogóle\(^{25}\), należy uznać za wynik odstąpienia rozumu od jego pierwotnego zadania. Rozum, spolaryzowany wokół swoich zadań „drugorzędnych” i „pochodnych” tj. wokół konstruowania świata, ostatecznie sam dał się sprowadzić i zredukować do tychże zadań, przybierając nieuchronnie charakter rozumu praktycznego, kierowanego w deterministyczny sposób przez oczywistość typu doświadczalnego typu. W konsekwencji, rozumność w takiej perspektywie przedstawia się jako nacechowana koniecznością wyłączną, ponieważ alternatywną wobec wolności\(^{26}\).
W radykalnym odrzuceniu podanego rozwiązania rozum teologiczny odzyskuje pierwotną syntezę rozumności i wolności, która charakteryzuje człowieka, sprowadzając rozum do jego pierwszoplanowego zadania rozpoznawania prawdy, a dokładniej prawdy objawionej w Jezusie Chrystusie. Zbyteczne podkreślać, że prawda nie może być inna niż prawda *tout court*; inaczej mówiąc jest jedyna, nie znosi ograniczeń i w historycznej formie Jezusa Chrystusa przedstawia się nie jako „dodatek” do rzeczywistości stworzonej, a właściwie do już ustanowionej rzeczywistości ludzkiej. Prezentuje siebie raczej jako „początek” lub „fundament”, i w tym sensie „konstytutywny składnik” rzeczywistości stworzonej (czy bardziej ogólnie skończonej), a w szczególności rzeczywistości ludzkiej. Rzeczywistość skończona bowiem, a więc rzeczywistość ludzka aktualnego porządku historycznego, nie tylko nie posiada sama w sobie własnego początku czy fundamentu, ale nie ma też innego początku ani fundamentu, jak tylko Trójcę Świętą – początek i źródło, pełny i wyłączny fundament. W samoudzielaniu się Jezusa Chrystusa Trójca Święta udzieliła się *ad extra*, dając „początek” stworzonemu i skończonemu światu.
Wynika stąd, że rozumienie egzystencji świata stworzonego, więc rzeczywistości ludzkiej, w sposób uprzedni wobec autokomunikacji, czyli udzielenia się Trójcy Świętej w Jezusie Chrystusie, odpowiada logicznemu wymogowi obronienia wolności Boga i w danym przypadku absolutnej darmowości nadprzyrodności, poprzez afirmację możliwości czystej natury (DS 3891). Nie wyraża ono
---
\(^{25}\) Jedynie tytułem przykładu można zainteresowanych odesłać do pracy, red. G. Barbieri, P. Vidali, *Metamorfosi. Dalla verità al senso della verità*, Roma – Bari 1986.
\(^{26}\) P. Sequeri, *Il Dio affidabile. Saggio di teologia fondamentale*, Brescia 2000.
natomiast historycznego faktu wolności Boga, która została w sposób precyzyjny i jedyny określona przez udzielenie się Trójcy w Jezusie Chrystusie. Chodzi o fakt wcielenia Słowa, co pociąga za sobą stworzenie człowieczeństwa Jezusa Chrystusa, a bardziej radykalnie ujmując, stworzenie ludzi „w Chrystusie”.
Stąd, korygując nawyk arbitralnego myślenia wzbudzony przez teologię „podwójnego porządku” (duplex ordo cognitionis), który polegał na uprzedzeniu nakazującym oddzielić rozum od wiary, ważne jest podkreślenie, że człowiek nie jawi się faktycznie inaczej – pomijając kategorię czystej możliwości – jak tylko w relacji z Trójca Świętą i wzajemnie Trójca udziela się, a więc objawia – także faktycznie, pomijając kategorię czystej możliwości – tylko w Jezusie Chrystusie, a więc w człowieku. Pociąga to za sobą fakt, że jeśli Trójca (sama w sobie i w człowieku „immanentna” i „ekonomiczna”) nie stanowi przedmiotu czystego doświadczenia rozumnego, ale jest poznawalna jedynie przez objawienie Jezusa Chrystusa, więc przez wiarę w Jezusa Chrystusa, to wiara, będąc zgodną, a nie odmienną od rozumnej natury człowieka, jest nie do pomyślenia jako „nakładająca się”, to znaczy „zewnętrzna” w stosunku do rozumu człowieka. Nie da się także relatywnie pomyśleć rozumu „zewnętrznego” – ani tym bardziej alternatywnego – lecz tylko „wewnętrznego”, nieodłącznego od wiary. W związku z tym nasuwa się wniosek, że tylko przy założeniu oddzielenia od rozumu można wysuwać przeciwko wierze oskarżenia o to, że jest ona „nadbudową”, a przeciwko teologii, że jest ideologią.
Po odrzuceniu uprzedzającego dualizmu i odzyskaniu pierwotnej jedności, wiara i rozum są do odzyskania w ich obiektywnej, pierwotnej funkcjonalności, wywodzącej się z odniesienia do rzeczywistości, którą należy uznać. Rzeczywistością tą jest prawda objawiona w Jezusie Chrystusie, a dokładniej prawda o człowieku w jego pierwotnej relacji do Trójcy Świętej.
Ponieważ perspektywa właściwa teologii jest perspektywą wiary, którą należy rozumieć w strukturalnym odniesieniu do Objawienia przyniesionego przez i w Jezusie Chrystusie (nie zaś w znaczeniu alternatywy czy oddzielenia od rozumu), teologia, będąca częścią wiary, uznaje w Objawieniu swój początek i źródło. Ponieważ Objawienie należy rozumieć w sensie historycznym, co oznacza, że ma ono swój moment „końcowy” w osobie i w historii Jezusa, teologia pojmuję siebie ostatecznie jako wywód, dyskurs o rzeczywistości w świetle historii Jezusa. Nie ma potrzeby zaznaczać, że w perspektywie historii Jezusa Objawienie wprowadza w rzeczywistość pewne antropologiczne przedrozumienie, w tym znaczeniu, że rzeczywistość jest uznawana i pojmowana w oparciu o zasadniczo antropologiczną determinację. Nie wynika z niej jednak wizja antropocentryczna, budząca obawy, czasem nieco naiwne, wyrażane w literaturze związanej z ochroną środowiska i obroną praw zwierząt (ekologia). „Antropocentryzm chrześcijański” jest w rzeczywistości contradictio in terminis, ponieważ wizja chrześcijańska cechuje się nie antropocentryzmem, ale chrystocentryzmem, gdyż jedynie w nim człowiek znajduje prawdę o sobie.
Wynika stąd, że istnieją dwa centralne, istotne dla teologii momenty początkowego zainteresowania: historia Jezusa i historia ludzi. Postrzegać je należy nie oddzielnie albo jako zwyczajnie ze sobą zestawione, zgodnie ze wszystkimi możliwymi wariantami, ale w oparciu o ich „pierwotną”, początkową relację, objawioną przez Jezusa Chrystusa i w Nim samym. Jest to relacja nierozerwalnie łącząca człowieka i jego historię z Trójcą Świętą. Relacja trynitarna, która powstała przez stworzenie „w Chrystusie”, nie może być pojmowana jako „nadbudowa” albo „dodatek” do człowieka, który sam w sobie jest już ukształtowany. Dla człowieka jest ona nader istotna, „konstytutywna”, w znaczeniu wyjaśnionym powyżej. Przedstawia się ona więc jako zasada hermeneutyczna samego człowieka, nie pozwalając w żaden sposób na uprzednie oddzielenie antropologii od teologii. Przeciwdziała, niejako u samych podstaw, niebezpieczeństwowi wpisanemu w teologię „podwójnego porządku”. Stąd, w perspektywie teologicznej relacji trynitarnej, którą należy rozumieć „radykalnie”, gdyż nie jest ona po prostu „nałożona” na ukształtowanego już człowieka, wolność każdego człowieka w przyjęciu albo odrzuceniu relacji czy też „daru” trynitarnego, decyduje się w wolności przyjęcia lub odrzucenia samego siebie. Inaczej mówiąc: wolność określająca się w wiernie albo w odrzuceniu wiary jest pierwotnym aktem człowieka. Nie może być inaczej, ponieważ człowiek, uprzedzający wobec każdego swojego aktu, jest już niejako „wrzucony w byt, w istnienie”. W związku z tym, nie ma on żadnej władzy nad swoim początkiem. Posiada jedynie władzę uznania go, uznając siebie samego jako byt „darowany”. Posiada też zdolność zaprzeczenia temu, jednakże pozbawia się wtedy nadziei, to znaczy traci możliwość zmiany sytuacji. Oczywiście uznanie lub zaprzeczenie otwierają dwie różne drogi, ukazując dwie różne wizje człowieka. Teologia proponuje wizję wiary wypracowaną w perspektywie historii Jezusa, wykonując zadanie ukazania jej wartości w sposób krytyczny, a więc przytaczając jej najgłębsze racje, przeciwko wszelkim ewentualnym za-przeczeniom i negacjom.
Z historii Jezusa logicznie wypływa odwołanie się do miejsc tej historii, głównie do Pisma św. Zarazem chodzi o odpowiednie wyjaśnienia Tradycji, która je przekazuje i Magisterium, interpretujące je wiarygodnie i autorytatywnie (por. Dei Verbum 2). Gdy chodzi o Pismo św., trzeba je postrzegać całościowo, ponieważ Nowy Testament jest niezrozumiały inaczej, jak w świetle Starego Testamentu. Nowy Testament pozwala z kolei na nowo, w kluczu chrystologicznym, odczytać Stary Testament.
Jeśli chodzi o historię ludzi, należy stwierdzić, że wkracza ona całkowicie w obszar zainteresowań teologii, bez możliwości umniejszania jej. W szczególności należy przezwyciężyć obiektywną redukcję obecną w teologii poprzedzającą historyczny zwrot, która ogranicza swoje zainteresowania do jedynie człowieka i do jego filozofii. Nie tylko filozofia, ale również nauki humanistyczne i wszystko, co ma związek z historią ludzi, ma także związek z teologią. Przedstawia się
oną jako zdolną do odsłonięcia prawdy o człowieku, która w historycznej tożsamości nie może być rozumiana jako odsłonięta raz na zawsze, ale wciąż na nowo stanowi zadanie, który trzeba podejmować.
Należy wyjaśnić, że prawda o człowieku odsłaniana bezpośrednio umożliwia człowiekowi poznanie jego miejsca w obliczu Objawienia, dokładniej ukazuje mu wolność „wzbudzoną” przez Objawienie i „wobec” Objawienia, w niesprecyzowanym sensie „za” albo „przeciw”, które ona za sobą pociąga kontekstualnie: objawienie możliwości zbawienia człowieka, który sam z siebie jawi się jako ten, którego przeznaczeniem jest śmierć; objawienie, że zbawienie może się dokonać tylko „przez łaskę”; objawienie pokazujące, że zbawienie związane jest z określeнием się wolności, a ściślej z wiarą.
Oczywiście dyskurs teologiczny, w rzeczywistej ciągłości z kerygmatem, w odniesieniu więc do Jezusa z Nazaretu, który umarł i zmartwychwstał, jest in recto soteriologią i in obliquo oskarżeniem wszelkiego samozbawienia. W konsekwencji uwidacznia się skłonność współczesnej teologii do uprzywilejowywania, z jednej strony chrystologii, i kontekstualnie, z drugiej strony, antropologii, jednakże nie jako dyscyplin „specjalnych”, ale jako dyscypliny „podstawowej”. W ostatecznym rozrachunku widoczne jest silne nawiązanie do przedsoborowej teologii fundamentalnej, gdzie jednak dwumian rozm-wiara, rozumie się nie abstrakcyjnie, ale historycznie, i określa się go jako objawienie/historia Jezusa Chrystusa, a co za tym idzie historia człowieka.
THE PROBLEM OF METHOD IN CONTEMPORARY THEOLOGY
Summary
This article describes the itinerary of question of method from a preconciliar formality to a postconciliar theology, while highlighting the reasons for the transition. The Second Vatican Council was received as a watershed insofar as it renewed the notion of revelation, receiving it in a historical perspective, and applied it, consequently, to theology. In his way, there has been a change from an existentialist theology (corresponding to an existential notion of faith, of revelation and, in the last analysis, of truth) to a historically structured theology (always corresponding to historically changing understandings of the notions of faith, revelation and truth, which are fundamental notions of theology). The conclusion shows that the limitations of preconciliar theology are able to be reduced to the separation arbitrarily instituted between reason and faith. Consequently they can be overcome, reinstating the original anthropological unity of faith and reason.
PRZEMIANY W POLSKIEJ TEORII HOMILII
POD WPŁYWEM NAUKI
II SOBORU WATYKAŃSKIEGO
Homilia należy do najstarszych form głoszenia słowa Bożego, a swoimi korzeniami sięga Starego Testamentu, kiedy to w synagodze czytano i objaśniano ludowi Pismo św. Praktykował ją również Jezus Chrystus, który w synagodze czytał i objaśniał Pismo Święte Starego Testamentu, a w swoim nauczaniu często powoływał się na nie i wzywał słuchaczy do wypełniania słowa Bożego w życiu. Stąd też kościelna praktyka homilii zakorzeniona jest mocno w Piśmie Świętym Nowego Testamentu, a w czasach Ojców Kościoła dokonał się jej wielki rozkwit. Tu chcemy skoncentrować się na przemianach w pojmowaniu homilii związanych z nauką II Soboru Watykańskiego i okresu posoborowego. Wymaga to przybliżenia najpierw teorii homilii w polskiej homiletyce przedsoborowej, aby z kolei można było uwydatnić nowe ujęcia po soborze, wskazać na przemiany zaistniałe w wieku XX. Pozwoli to lepiej dostrzec podobieństwa i różnice pomiędzy dawnym a nowym pojmowaniem homilii, a także uwydatnić jej różnice w relacji do kazania katechizmowego.
1. TEORIA HOMILII W POLSKIEJ HOMILETYCE XIX I XX WIEKU
Homilia wywodzi się z praktyki, że w kościele podczas nabożeństw odczytywano Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, a biskup wykładał tekst święty ku zbudowaniu wiernych\(^1\). Do istoty homilii należy jej związek z Pismem św., gdyż jest ona z natury biblijna i można by ją określić również jako kazanie oparte na Piśmie Świętym lub kazanie biblijne.
Teoria homilii rozwijała się w ciągu wieków równolegle do jej praktyki. Świadczą o tym wszystkie podręczniki homiletyki w języku polskim z wieku XIX i pierwszej połowy wieku XX\(^2\). Teorii homilii poświęcali homileci jednak znacznie mniej miejsca niż teorii kazania tematycznego, które wówczas dominowało w kaznodziejstwie\(^3\).
---
\(^1\) W. Krynicki, *Wymowa święta*\(^2\), Poznań 1921, s. 117.
\(^2\) W tym okresie ukazało się w sumie jedenaście podręczników homiletyki.
\(^3\) Zob. np. Krynicki, dz. cyt., s. 7–8.
a) Definicje homilii
W ostatnich dwu stuleciach przez homilię rozumiano kaznodziejski wykład tekstu biblijnego, Ewangelii lub lekcji, z podaniem odpowiednich wskazań moralnych i zastosowań życiowych. Definicję wyprowadzano z greckiego słowa *homilein*, oznaczającego przyjacielską i poufną rozmowę. Oto definicje homilii zawarte w podręcznikach homiletyki XIX wieku.
Ks. Jan Skidełł w 1935 roku napisał: „Homilią nazywamy wykład dla ludu niektórych miejsc Pisma św., z zastosowaniem go do obyczajów”\(^4\).
Ks. Józef Wilczek w 1864 roku napisał: „Homilia jest to mowa religijna, w ciągłym opowiadaniu do słuchacza dorosłego, w której objaśniają się teksty z części Pisma św. na niedzielę lub święto przeznaczone, i wykładają się w nich zawarte prawdy wiary i obyczajowości, z których to prawd dołączają się potrzebne do ludu zastosowania”\(^5\).
Ks. Józef Krukowski w roku 1869 tak definiuje homilię: „Homilia, w znaczeniu ściślejszym mowa religijna do ludu dorosłego, w której perykopą Pisma św. na cząstki rozebrana i objaśniona, służy za podstawę do różnych nauk dogmatycznych lub moralnych, zastosowanych do obyczajów i życia ludu”\(^6\). Natomiast w 1880 tenże autor napisał: „Homilia w ściślejszym słowa znaczeniu jest to nieprzerwana nauka religijna popularna do ludu, tłumacząca perykopę ewangelijną i prawdy w niej zawarte wprost do życia odnoszącą”\(^7\).
Ks. Józef Szpaderski w 1870 roku pisze: „Homilia z grecka znaczy rozmowa, rozprawianie poufne w sposób jasny i praktyczny, stąd w nauczaniu religijnym oznacza jasne i praktyczne wyjaśnienie Ewangelii lub Epistoły w celu pouczenia wiernych o zawartych tam zasadach religijnych i upomnienia ich do dobrego”\(^8\).
Według ks. Augustyna Lipnickiego homilia jest to „przemowa pasterska do ludu połączona z wykładem ksiąg świętych”\(^9\).
W ujęciu ks. Aleksandra Ważyńskiego „Homilia to jasny, pobożny wykład Ewangelii lub Epistoły, z zastosowaniem moralnym dla zbudowania słuchacza.” Składają się na nią dwa warunki: wykład i nauka\(^{10}\). Ks. Bronisław Markiewicz twierdzi, że „homilia jest najwłaściwszą do tłumaczenia ludowi odczytywanych w niedziele i święta Ewangelii i Lekcji”\(^{11}\).
Widzimy więc, że według homiletów XIX wieku homilia winna być popularnym i jasnym wykładem czytanych z Pisma św. lekcji lub ewangelii, połączonym z zastosowaniem prawd w nich zawartych do życia słuchaczy.
---
\(^4\) *Celniejsze prawidła homiletyki, czyli wymowy kazalnej*, Wilno 1835, s. 127.
\(^5\) *Pastoralna o homiletyce*, t. 1, Kraków 1864, s. 140.
\(^6\) *Teologia pastorska katolicka*, t. 1, Przemyśl 1869, s. 222.
\(^7\) *Teologia pastorska katolicka*², Kraków 1880, s. 147.
\(^8\) *O zasadach wymowy mianowicie kaznodziejskiej*, t. 1, Kraków 1870, s. 253.
\(^9\) *Zasady kaznodziejstwa*, t. 2, Wilno 1860, s. 206.
\(^10\) *Homiletyka*, Kraków 1991, s. 255.
\(^11\) *O wymowie kaznodziejskiej*, Kraków 1898, s. 444.
Z kolei należy zwrócić uwagę na definicję homilii w polskich podręcznikach XX wieku. Ks. Władysław Krynicki pisze o homilii: „Jest to budujący i praktyczny wykład jakiegoś określonego ustępu Pisma św., najczęściej perykopy ewangelijnej lub lekcjnej. Jest ona najdawniejszą formą nauczania”\textsuperscript{12}.
Ks. Henryk Haduch rozumie homilię jako „krasomówczy wykład danego wątku Pisma św., ujęty w pewną całość ideową, i zastosowany do życia praktycznego”\textsuperscript{13}. Wskazuje to na kontynuację dziewiętnastowiecznego nurtu w rozumieniu homilii, ale stopniowo wchodziło wówczas do homiletyki pojęcie homilii wypracowane przez niemieckiego homileta bpa Pawła Kepplera. Wpływ ten widoczny jest u Ildefonsa Bobicza, który pisze: „Homilię określamy za Kepplerem jako taki rodzaj głoszenia słowa Bożego, który najczęściej łączy się z dłuższym lub krótszym ustępow Pisma św., omawia zawarte w nim myśli i rozwija je kolejno według porządku tekstu.(…) Wykład ten ma być budujący, ściśle związany z życiem”\textsuperscript{14}. Ks. Jan Czuj pisze: „Homilia była i będzie zawsze miłym i wdzięcznym środkiem tłumaczenia i objaśniania słów ewangelijnych (…) Nawiązywanie do aktualnego życia czyni homilię interesującą i zajmującą”\textsuperscript{15}. Na pięć lat przed II Soborem Watykańskim ks. Zygmunt Pilch określił homilię jako „kaznodziejskie omówienie jednolitego urywka Pisma św. perykopy, trzymające się jego myśli przewodniej i myślowego toku tekstu”\textsuperscript{16}.
Z podanych wyżej definicji homilii wynika, że rozumiano ją jako wykład, względnie wyjaśnienie lub tłumaczenie tekstu biblijnego słuchaczom. Wykład ten winien być jasny, zrozumiały, popularny, ujęty w całość ideową, a zarazem skierowany do życia słuchaczy, czyli budujący i praktyczny, a więc zawierający zastosowanie moralne. Tak pojęta homilia miała charakter doktrynalny i moralny, przybliżała prawdy wiary i zasady życia chrześcijańskiego.
**b) Przemyoty homilii**
Ówczesni homileci zwracali również uwagę na przemyoty homilii. Powinna ona być gruntowna, czyli ułatwiać słuchaczom zrozumienie ducha Pisma św. i zawierać solidny wykład prawdy objawionej. Pomoże w tym kaznodziei uwzględnianie kontekstu i miejsc paralelnych. Wykład ten powinien być zupełny, czyli całościowy, a więc z uwzględnieniem wszystkich ważnych części danej
\textsuperscript{12} Dz. cyt., s. 117.
\textsuperscript{13} Zasady wymowy ogólnej i kościelnej, Kraków 1927, s. 273.
\textsuperscript{14} Źródła kaznodziejstwa. A. Pismo Święte, [w:] Homiletyka duszpasterska, Kielce 1935, s. 208.
\textsuperscript{15} Wymowa kościelna, Warszawa 1955, s. 75, 77.
\textsuperscript{16} Wykład zasad kościelnej wymowy, Poznań 1958, s. 132. Ks. Pilch napisał: „Homilia oznaczała pierwotnie przemówienie religijne na zebraniu wiernych (…). Od czasów Orygenesza określała budujące przemówienie na temat pewnego urywku Pisma Świętego. W średniowieczu przybyła jeszcze nazwa postylla. Oznaczała ona omówienie budujące perykopy wiersz za wierszem, a nawet słowo za słowem (post illa verba), a zatem wykład drobiazgowy, przeprowadzony metodą analityczną (homilia niższa)”. Tamże, s. 324.
perykop. Homilia winna być także jasna, podana językiem zrozumiałym, ale bez spłycaenia i wypaczenia tekstu. Do istotnych przyniötów homilii należą jej krótkość, treściowość, głębokość (głębia), precyzja myśli, prostota, naturalność i utylitarność. Przy czym ten ostatni przyniöt jest szczególnie ważny, gdyż homilia winna zawierać odpowiednie zastosowania do życia słuchaczy, ukazywać środki i sposoby realizacji powinności moralnej, wynikającej z perykop. Zastosowania winny być dobrze umotywowane i konkretne\textsuperscript{17}.
Homileci wskazywali także na zalety i niedociągnięcia homilii. Do jej głównych zalet należy to, że pozwala ona w ciągu roku podać wiernym całość prawd wiary i obyczajów i że prawdy te oparte na Piśmie Świętym łatwiej trafiają do słuchaczy. Kaznodzieja natomiast przede wszystkim głosi słowo Boże, a nie tylko popularyzuje samą teologię. Zapoznaje słuchaczy z Pismem św., a przez to łatwiej utrzymuje ich uwagę, gdyż treści biblijne są podane obrazowo i konkretnie\textsuperscript{18}.
Ujemną stroną homilii jest to, że kaznodzieja ma przed sobą zbyt obfity materiał i nie zawsze potrafi go należycie wyłożyć, a słuchacze nie mogą przyswoić wszystkich treści. Grozi to powierzchownością i jednostajnością wykładu tekstów biblijnych, zacieraniem różnicy pomiędzy tym, co ważne, a co nieważne. Łatwo też o powtarzanie tych samych treści, tematów i wątków\textsuperscript{19}.
**c) Rodzaje homilii**
Podział homilii jest dychotomiczny, gdyż ówcześnie homileci rozróżniali dwa rodzaje homilii: analityczną i syntetyczną.
Homilia analityczna była analizą tekstu polegającą na wyjaśnieniu wiersza po wierszu, a nawet słowa po słowie, szczególnie gdy chodziło o trudniejsze wyrazy i pojęcia. W tym znaczeniu w średniowieczu przyjęła miano postylli, gdyż zgodnie z łacińskim zwrotem \textit{post illa Serba}, czyli „po tych słowach” następowały kolejne i należało je objaśniać. W związku z tym ten rodzaj homilii otrzymywał miano rozbiorczej lub egzegetycznej, gdyż kaznodzieja rozbierał tekst na części, nawet drobne, i po kolei je objaśniał. Była to kaznodziejska egzegeza tekstu i stąd homilia nosiła miano egzegetycznej. Nazywano ją także homilią prostą (homilia simplex) lub niższą, gdyż nie wymagała specjalnego przygotowania i była łatwo zrozumiała przez słuchaczy niewykształconych (prostych).
W homilii analitycznej mieszkają się także nauki homiletyczne, w których kaznodzieja wykładał tylko kilka ważniejszych części perykop. Miało to zastosowanie szczególnie w przypadku perykop dłuższych, a m.in. przy omawianiu tekstów narracyjnych, np. w przypadku opisów cudów lub przypowieści.
Tego rodzaju analiza lub rozbior tekstu służyły przybliżeniu (ukazaniu) prawdy objawionej, słowa Bożego lub woli Bożej i zastosowania ich do życia słuchaczy.
\textsuperscript{17} Zob. Krynicki, dz. cyt., s. 118–119; Haduch, dz. cyt., s. 275–282.
\textsuperscript{18} Haduch, dz. cyt., s. 275–276; Pilch, dz. cyt., s. 326.
\textsuperscript{19} Krynicki, dz. cyt., s. 118–121; Haduch, dz. cyt., s. 283–284; Pilch, dz. cyt., s. 331–336.
Taka homilia analityczna składa się z szeregu krótkich nauk lub pouczeń oraz związanych z nimi zachęt lub napomnień. Jest więc łatwa i prosta zarówno dla mówiącego, jak i dla słuchacza\(^{20}\).
Homilia syntetyczna była określana mianem homilii zbiorczej, wyższej, wzniosłej lub subtelnej (*sublimis*). Nazywano ją także homilią oratorską (*homilia oratoria*), albo homilią tematyczną lub nawet kazaniem homiletycznym. Przedmiotem tego rodzaju homilii była główna myśl perykopę, czyli tzw. skopus – sedno lub rdzeń tekstu, zawarte zwykle w węzłowym lub głównym jego zdaniu. Do przeprowadzenia tego rodzaju homilii najbardziej nadają się węzłowe teksty biblijne zawierające jednolite wątki treściowe, np. główne tajemnice wiary: zwiastowanie, narodzenie, post i kuszenie, cuda przypowieści, męka, śmierć i zmartwychwstanie. Wtedy tekst naczelny jako główna myśl perykopę może być zarazem tematem homilii. Ten rodzaj homilii polegał m.in. na budującym wykładzie Pisma św. w formie kazania tematycznego. Homilię syntetyczną uważano za najlepszą i często stosowano w kaznodziejstwie. Nie jest ona jednak łatwa, gdyż wymaga dobrej znajomości tekstu biblijnego i jego kontekstu. Zawsze bowiem zagraża jej doczepianie do tekstu tematów luźno z nim związanych\(^{21}\).
Należy dodać, że ks. Józef Krukowski dzieli homilie na cząstkowe i całkowite, w zależności, ile tekstu objaśnia się, a także wyróżnia homilie mieszane oraz analityczno-syntetyczne i syntetyczno-analityczne\(^{22}\). Ks. Jan Czuj pisze, że „na granicy między homilią a kazaniem istnieje forma pośrednia, mianowicie kazanie homiletyczne”\(^{23}\).
**d) Budowa homilii**
Ogólnie biorąc, każda homilia powinna mieć wstęp, część główną czyli rozwinienie i zakończenie. Pod tym względem homilia, a szczególnie homilia syntetyczna, w swojej kompozycji podobna jest do kazania tematycznego, chociaż występują między nimi zasadnicze różnice.
Wstęp wprowadza w perykopę przez to, że wiąże ją z kontekstem biblijnym, a także nawiązuje do poprzednich tekstów biblijnych, jeżeli objaśniamy je w sposób ciągły. Można więc nawiązywać do realiów biblijnych i okoliczności powstania tekstu. Wstęp może poprzedzać tekst naczelny brany z omawianej perykopę, co od początku sygnalizuje przyjęte w homilii akcenty treściowe.
---
\(^{20}\) Zob. przykłady homilii analitycznych: Orygenes, *Homilia na temat Jeremiasza* 2, 21 n., [w:] M. Michalski, *Antologia literatury patrycyzycznej*, t. 1, Warszawa 1975, s. 378–380; Orygenes, *Komentarz do Ewangelii Mateusza*, [w:] Michalski, dz. cyt., s. 380–389.
\(^{21}\) Krynicki, dz. cyt., s. 118–121; Haduch, dz. cyt., s. 283–284; Pilch, dz. cyt., s. 331–336.
\(^{22}\) *Teologia pastorska katolicka*, Przemyśl 1869, s. 225.
\(^{23}\) „Bierze ono temat z perykopę, ale traktuje go swobodnie, czerpiąc dowody także z innych źródeł, nie objaśnia tekstu Pisma Świętego i nie krępuje się podziałem materiału ani biegiem myśli zawartych w perykopie, ten rodzaj jest pociągający i nader pożyteczny; jest też u nas obecnie najczęściej stosowany.” Czuj, dz. cyt., s. 77.
Część główna zawiera najpierw kaznodziejski wykład tekstu, jego wyjaśnienie kolejno wierszami i słowami, jak w przypadku homilii analitycznej, albo głównej myśli perykopły, jak to ma miejsce w przypadku homilii syntetycznej. Przeprowadzając wykład cząstkowy lub ogólny, należy uwydatnić główną prawdę wiary. Po części doktrynalnej następuje część moralna czyli zastosowanie ukazanej prawdy do życia słuchaczy, zawierające wskazania praktyczne i odpowiednie ilustracje i przykłady.
Można więc część główną ująć w trójstopniowy podział lub trzy etapy:
– wyjaśnienie tekstu biblijnego w formie egzegezy kaznodziejskiej – explicatio;
– uwydatnienie zawartej w nim prawdy Bożej lub nauki – doctrina;
– zastosowanie przybliżonego słowa Bożego do życia słuchaczy – applicatio.
Tego rodzaju trzystopniowy proces można przeprowadzać na przykładzie każdego kolejnego wiersza, jak to ma miejsce w przypadku homilii analitycznej. Natomiast w homilii syntetycznej przedmiotem tego procesu będzie główne orędzie perykopły. Niezależnie od rodzaju homilii zawsze musi być w niej część doktrynalna i moralna, słowo Boże ma znaleźć powiązanie z aktualnym życiem słuchaczy.
Zakończenie homilii stanowi gorącą zachętę do stosowania w życiu usłyszanej prawdy. Może też być przypomnieniem kilku zastosowań, które miały miejsce przy wyjaśnianiu poszczególnych części perykopły. Następuje teraz krótkie powtórzenie tych zastosowań, streszczenie, podsumowanie głównych myśli homilii. Końcowym elementem homilii winna być serdeczna zachęta wypływająca z jej przewodniej treści. W ten sposób homilia układa się w zwartą całość myśłową, której tok wypływa z omawianej perykopły lub z zaczepniętego z niej tematu.
Widzimy więc, że homilia ze swej istoty jest związana z tekstem biblijnym. Najbardziej ściśły związek ma homilia analityczna, gdyż stanowi kaznodziejską egzegezę tekstu, przybliża jego orędzie i wiąże je z życiem słuchaczy. Również homilia syntetyczna jest mocno związana z tekstem biblijnym, gdyż wnika w jego orędzie i przybliża je słuchaczom. Nie jest ona jednak łatwa, gdyż wymaga od kaznodzieja solidnego przygotowania, aby mógł głosić słowo Boże w duchu Pisma św. Jeżeli kaznodzieja trzyma się głównego przesłania tekstu, unika tym samym popadania w peryferyzm, czyli odchodzenia od autentycznego słowa Bożego.
Można powiedzieć, że wypracowana w ciągu wieków teoria homilii uwydatnia jej istotę jako kazania biblijnego, które opiera się na objawieniu Bożym i żywi się słowem Bożym. Ta najstarsza forma przechodziła jednak w ciągu wieków różne koleje losu, a to w związku z praktykowanym również kazaniem tematycznym. W historii kaznodziejstwa były bowiem okresy, kiedy to homilia schodziła na drugi plan, a na czoło wysuwało się kazanie tematyczne, jak np. w okresie średniowiecznej scholastyki, w czasach baroku i oświecenia, a także w wieku XIX i w XX do II Soboru Watykańskiego. Uważano nawet, że kazanie tematyczne jest
---
24 Pilch, dz. cyt., s. 338–341; Bobicz, art. cyt., s. 208–213; Haduch, dz. cyt., s. 279–282.
bardziej odpowiednie dla ludzi wykształconych, a homilia dla prostego ludu. Było i tak, że homilię głoszono w niedziele na mszy porannej, a kazanie tematyczne, zwykle katechizmowe, na uroczystej sumie. Interesujące byłoby zatem badanie historii homilii w Kościele katolickim i w całym chrześcijaństwie.
2. ODRODZENIE HOMILII PO II SOBORZE WATYKAŃSKIM
Przełomowe znaczenie w kościelnej nauce o posłudze słowa, a w tym w nauce o homilii, ma II Sobór Watykański. Sprecyzował on bowiem pojęcie homilii oraz ukazał jej miejsce i funkcję w liturgii. Od tego czasu w okresie przeszło 40 lat ukazało się kilkadziesiąt dokumentów Kościoła, w których jest mowa o homilii\(^{25}\). Nigdy dotąd tak często i z takim naciskiem Urząd Nauczycielski Kościoła nie akcentował potrzeby głoszenia homilii. Być może jest tak dlatego, że pierwotnie była ona czymś oczywistym, a później z różnych względów na czoło wysuwało się kazanie tematyczne, a nawet odchodziło od Pisma św. w posłudze słowa i trzeba było powrócić do tej najstarszej formy kaznodziejstwa.
Chcąc więc należycie zrozumieć, czym jest homilia, trzeba zacytować najważniejsze wypowiedzi Kościoła na jej temat. Ukazanie ich w porządku chronologicznym pozwoli przybliżyć również rozwój niektórych akcentów we współczesnej nauce Kościoła.
Przełomowym dokumentem w nauce Kościoła jest Konstytucja o świętej liturgii *Sacrosanctum Concilium* z 4 grudnia 1963 roku\(^{26}\). Według tego dokumentu Pismo św. ma doniosłe znaczenie w sprawowaniu liturgii. „Z niego bowiem pochodzą czytania, które wyjaśnia się w homilii” (KL 24). Rubryki powinny „wskażywać najbardziej odpowiednie miejsce dla kazania, ponieważ jest ono częścią czynności liturgicznej.” (KL 35,2). „Zaleca się bardzo, by homilia, w której w ciągu roku liturgicznego przedstawia się na podstawie świętego tekstu tajemnice wiary i zasady chrześcijańskiego życia, była częścią sprawowanej liturgii. Bez poważnego powodu nie należy jej więc opuszczać we Mszach św. sprawowanych z udziałem wiernych w niedziele i święta nakazane”. (KL 52).
Drugim dokumentem Kościoła, który uwydatnił znaczenie homilii, jest Instrukcja o należytym wykonywaniu Konstytucji o świętej liturgii *Inter oecumenici* z 26 września 1964 roku\(^{27}\). Znajdujemy tam następujące określenie: „Przez homilię, głoszoną w oparciu o święty tekst rozumie się wyjaśnienie albo jakiegoś aspektu czytań Pisma św., ewentualnie innego tekstu z części stałych lub własnych
---
\(^{25}\) W. Broński, *Homilia w dokumentach Kościoła współczesnego*, Lublin 1999, s. 10–16, 21, 87–92, 101–146.
\(^{26}\) [w:] *Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski, nowe tłumaczenie*, Poznań 2002, s. 48–78.
\(^{27}\) [w:] *Posoborowe Prawodawstwo Kościelne*, t. 1, z. 2, zebrał i przeł. E. Sztafrowski, Warszawa 1969, s. 199–200.
Mszy św. z dnia, uwzględniając czy to czczoną tajemnicę, czy szczególne potrzeby słuchaczy.” (IOe 54). Widzimy więc, że w tym dokumencie nastąpiło poszerzenie akcentów, bowiem źródłem homilii może być również tekst liturgiczny, brany z części stałych lub części zmiennych Mszy św. Należy również uwzględniać w homilii sprawowane misterium, czyli podkreślać związek głoszonego słowa z liturgią, a także należy pamiętać o szczególnych potrzebach słuchaczy.
Z kolei Konstytucja dogmatyczna o objawieniu Bożym *Dei Verbum*, z 18 listopada 1965 roku\(^{28}\) podkreśla, że „tym słowem Pisma skutecznie żywi się oraz święcie umacnia także posługa słowa, to jest kaznodziejstwo, nadtó katecheza i wszelkie nauczanie chrześcijańskie, w którym homilia liturgiczna powinna zajmować naczelne miejsce” (KO 24).
Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego *Institutio Generelis Missalis Romanī*, z 6 kwietnia 1969\(^{29}\) roku tak definiuje homilię: „Homilia stanowi część liturgii. Jest bardzo zalecana jako nieodzowny czynnik zasilający życie chrześcijańskie. Ma to być albo wykład ujmujący pewien aspekt czytań Pisma św., albo wyjaśnienie innego tekstu, zaczerpniętego z części stałych czy też własnych Mszy z dnia, z uwzględnieniem obchodzonego misterium bądź szczególnych potrzeb słuchaczy.” (OWMR 41). Podobne akcenty treściowe, chociaż ujęte w nieco inne słowa, zawiera „Ogólne wprowadzenie do trzeciego wydania Mszału Rzymskiego”\(^{30}\).
Trzecia instrukcja wykonawcza do Konstytucji o świętej liturgii *Liturgicae instaurationes*, z 5 września 1970 roku\(^{31}\) podkreśla, że „celem homilii jest wyjaśnienie wiernym głoszonego słowa Bożego i przystosowanie go do współczesnego sposobu myślenia. Należy ona przeto do kapłana. Natomiast wierni powinni się powstrzymywać od uwag, dialogów (dyskusji) i tym podobnych rzeczy. Nie wolno brać tylko jednego czytania” (LI 2a).
Naukę Kościoła o homilii precyzuje jeszcze bardziej Instrukcja Kongregacji Biskupów na temat pastoralnej posługi biskupów *Ecclesiae Imago—Directorium de pastorali ministerio episcoporum*, z 22 lutego 1973 roku\(^{32}\), wskazuje: „Szczególną formą przepowiadania do wspólnoty już ewangelizowanej jest ‘homilia’. Głosi ją biskup podczas sprawowania Służby Bożej, posługując się językiem po-
---
\(^{28}\) Sobór Watykański II…, s. 350–362.
\(^{29}\) *Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego*, Poznań 1986, s. 26.
\(^{30}\) Poznań 2004. „Homilia będąca częścią liturgii, jest bardzo zalecana: stanowi bowiem pokarm konieczny dla podtrzymywania chrześcijańskiego życia. Winna być wyjaśnieniem jakiegoś aspektu czytań Pisma Świętego albo innego tekstu spośród stałych i zmiennych części Mszy danego dnia, z uwzględnieniem zarówno obchodzonego misterium, jak i szczególnych potrzeb słuchaczy.” (OWMR III 65), tamże, s. 32. Widać więc, że kaznodzieja winien w homilii uwzględniać zarówno sprawowane misterium, jak i potrzeby słuchaczy (OWMR III 65), nie zaś akcentować lub wybierać „bądź” jedno, „bądź” drugie, jak to zdaje się sugerować tekst wcześniejszy (OWMR 41).
\(^{31}\) [w:] *Posoborowe Prawodawstwo Kościelne*, t. 3, z. 2, zebral i przeł. E. Sztafrowski, Warszawa 1971, s. 186.
\(^{32}\) [w:] *Posoborowe Prawodawstwo Kościelne*, t. 6, z. 1, zebral i przeł. E. Sztafrowski, Warszawa 1975, s. 94–95.
prawnym, rodzinnym i dostosowanym do pojętności słuchaczy. Na podstawie tekstu świętego przedstawia wielkie dzieła Boże i tajemnice Chrystusa oraz podaje wiernym zasady chrześcijańskiego życia.” (EI 59). Tak pojęta homilia „przewyższa inne formy przepowiadania i w pewien sposób je przejmuje, zwłaszcza ‘katechezę’” (EI 59).
Instrukcja Kongregacji sakramentów i Kultu Bożego sprawie niektórych norm dotyczących kultu Tajemnicy Eucharystycznej Inaestimabile Donum,33 z 3 kwietnia 1980 roku mówi: „Homilia ma na celu wyjaśnić wiernym słowo Boże zawarte w czytaniach oraz wskazać na jego współczesną wymowę. Homilia należy zatem do kapłana lub diakona.” (ID 3).
Dotychczasową naukę o homilii streszcza Kodeks Prawa Kanonicznego – Codex Iuris Canonici z 25 stycznia 1983 roku34.
Kanon 767 § 1 poucza: „Wśród różnych form przepowiadania szczególne miejsce zajmuje homilia. Stanowi ona część samej liturgii i jest zarezerwowana kapłanowi lub diakonowi. W ciągu roku liturgicznego należy wykładać w niej na podstawie świętych tekstów tajemnice wiary oraz zasady życia chrześcijańskiego”35.
Z przytoczonych wypowiedzi Kościoła wynika, że Urząd Nauczywczy Kościoła przywiązuje wielką wagę do homilii, akcentując różne aspekty jej głoszenia. W dokumentach tych dostrzega się również częste przypominanie istotnych elementów homilii i rozwój soborowej nauki o tej formie posługi słowa. Dlatego współczesna nauka Kościoła o homilii wywarła wielki wpływ na polskich homiletów, którzy w ostatnich latach opublikowali kilka książek36 i kilkadziesiąt artykułów na jej temat37. Soborowa i posoborowa nauka Kościoła o homilii oraz związane z nią wskazania homiletów znalazły odzwierciedlenie w polskich synodach
---
33 Tamże, s. 337–338.
34 Kodeks Prawa Kanonicznego. Przekład, Poznań 1984, s. 333.
35 Zob. W. Góralski, Misja nauczania w Kościele w perspektywie odnowionego Prawa Kanonicznego, „Studia Płockie”, 9(1983), s. 193–195; H. Simon, Przepowiadanie kaznodziejskie w świetle nowego Prawa Kanonicznego, „Homo Dei”, 53(1984), nr 4, s. 282–287.
36 Zob. W. Broński, Homilia w dokumentach Kościoła współczesnego, Lublin 1999; H. Ślawiński, „Dziś spełniły się słowa Pisma…”. Homilia w niedzielnym zgromadzeniu wiernych (przeł. z ang. H. Ślawiński), Włocławek 2002; W. Pazera, Koncepcja homilii ewangelizacyjnej, Częstochowa 2002.
37 M. Brzozowski, Przepowiadanie homilijne, „Współczesna Ambona”, 12(1984), nr 3, s. 163–168; J. Nalaskowski, Homilia jako słowo świadczące Boga, „Studia Theologica Varsaviensia”, 11(1973), nr 1, s. 255–272; H. Simon, Homilia jako integralny element Eucharystii, „Współczesna Ambona”, 4(1987), nr 3, s. 105–120; E. Sobieraj, Homilia w katolickiej teologii posoborowej, [w:] Eucharystia w duszpasterstwie, red. A.L. Szafrański, Lublin 1977, s. 165–253; W. Świerzawski, Proklamacja słowa Bożego w liturgii, AK, 56(1964), t. 67, s. 45–55; tenże, Mysterium Christi, Kraków 1975, Misterium. 229–243; J. Twardy, Homilie niedzielne dla dorosłych, „Współczesna Ambona”, 17(1989), nr 3, s. 107–123; W. Wojdecki, Homilia w liturgii mszalnej, [w:] Materiały z kursów homiletyczno-katechetyczno-liturgicznych 1972–1974, red. W. Wojdecki, Warszawa 1979, s. 386–396; A. Zuberbier, Homilia a kazania katechizmowe, „Współczesna Ambona”, 2(1984), nr 5, s. 161–164.
diecezjalnych\textsuperscript{38}. Spróbujmy zatem usystematyzować i zwięźle przedstawić główne założenia zainspirowanej przez sobór homilii.
1. Homilia jest szczególną formą głoszenia słowa Bożego, stanowi integralną część liturgii, a jako taka przewyższa inne formy posługi słowa i w pewien sposób je przejmuje, zwłaszcza katechezę. Liturgia, a szczególnie niedzielna i świąteczna, bez głoszenia homilii, a jedynie ze stołem słowa zawierającym czytania, byłaby niepełna. Homilia stanowi akt liturgiczny.
2. Dlatego homilia jest obowiązkowa w niedziele i święta nakazane i nie wolno jej opuszczać bez ważnej przyczyny. Nakazana jest również we Mszach obrzędowych, jak ślubne i pogrzebowe. Zaleca się również głoszenie homilii we Mszach odprawianych w ciągu tygodnia, a zwłaszcza w okresie adwentu, wielkiego postu i Wielkanocy, szczególnie wtedy, gdy wierni liczniej przybywają do kościoła, w liturgii uczestniczy ich większa liczba.
3. Głosicielem homilii jest biskup, kapłan lub diakon. Może ją bowiem głosić jedynie upoważniony do tego urzędowy świadek wiary Kościoła, a to na mocy sakramentu święceń, czyli kapłaństwa służebnego. W pierwotnym Kościele głosił ją przede wszystkim biskup. Ludzie świeccy nie mogą głosić homilii, gdyż jest ona integralną częścią liturgii i w pierwszym rzędzie należy do celebransa, którym jest człowiek duchowny. Nawet biskup nie może dyspensować od tych przepisów i dopuszczać świeckich do głoszenia homilii w ramach liturgii. Ludzie świeccy mają wiele innych możliwości głoszenie słowa Bożego i trzeba ich do tego przygotowywać. „Homilię z zasady winien głosić kapłan celebrujący. Może on ją zlecić kapłanowi koncelebrującemu, także diakonowi, nigdy zaś osobie świeckiej” (OWMR III 66). Celebrans główny jednoczy bowiem stół słowa i Eucharystii, jest znakiem nauczającego Chrystusa.
4. Wielką wagę przywiązuje Kościół do źródeł treści homilii i odpowiedniego ich traktowania przez kaznodziejów. Jej źródłem jest przede wszystkim Pismo św., a z niego sąbrane czytania biblijne, czyli teksty święte, które należy wyjaśniać, biorąc np. pod uwagę „któryś z aspektów Pisma Świętego”. Źródłem treści homilii może być także liturgia, jej części stałe lub zmienne. Na ukierunkowanie treści homilii mogą wskazywać szczególne potrzeby słuchaczy.
5. Treścią homilii jest słowo Boże, a jego ukierunkowanie wynika z zaczerpniętych źródeł. W oparciu o tekst święty należy w ciągu roku liturgicznego wykładać słuchaczom prawdy wiary, przybliżać wielkie dzieła Boże i tajemnice Chrystusa. Należy także na podstawie tekstów świętych uczyć wiernych życia według Ewangelii, czyli wypełniania słowa Bożego. Treść homilii ma również aspekt mistagogiczny, gdyż należy w niej uwzględniać celebrowane misterium, wtajemniczać w nie wiernych, a w rezultacie winna ona doprowadzać do tego, by świadomie i z wiarą uczestniczyli w tajemnicy paschalnej uobecnianej w Eucharystii w ciągu roku liturgicznego. Homilia w swej treści ma więc wymowę
\textsuperscript{38} Zob. Broński, dz. cyt., s. 92–93, 113–115, 117–118, 120–123, 125–132, 134–143, 145–146.
kerygmatyczną, moralną i mistagogiczną. Można także mówić o dogmatycznych, moralnych i kultycznych aspektach homilii.
6. Znamienna jest także troska Kościoła o słuchaczy, których szczególne potrzeby należy uwzględniać w homilii. Wymaga to znajomości ich życia, aktualnych problemów i posługiwania się odpowiednim językiem. Winien to być język poprawny, rodzinny, dostosowany do pojęć słuchaczy, aby można było przystosować słowo Boże do współczesnego sposobu myślenia, czyli dokonać jego poprawnej aktualizacji.
7. Taka homilia jako integralna część liturgii jest aktem liturgicznym, ma zarazem charakter kultyczny, a jej celem jest chwała Boża. Homilia jest wydarzeniem zbawczym, gdyż w głoszonym słowie obecny jest i działa Chrystus zmartwychwstały. Budzi ona i pogłębia wiarę, a przez to prowadzi do owocnego udziału w sakramentach uobecniających Chrystusowe dzieło zbawienia człowieka. Ostatecznie więc homilia prowadzi do jednoczenia ludzi z Bogiem i wzajemnie ze sobą, czyli do budowania wspólnoty Kościoła na Ziemi.
Widzimy więc, że soborowa i posoborowa nauka Kościoła o homilii jest bogata w treść i wielostronnie naświetla znaczenie tej liturgicznej formy kaznodziejstwa. W refleksji tej dostrzega się wyraźny rozwój zarówno w dziedzinie treści, jak i formy homilii. Wynika to z powrotu do źródeł biblijnych i liturgicznych w głoszeniu słowa Bożego. Pismo św., czyli słowo Boże, stanowi główne źródło homilii, a obok niego istotnym źródłem jest liturgia, która stanowi aktualizację słów i czynów zbawczych Boga dokonanych w dziejach zbawienia. Dlatego też w nauce Kościoła zaznacza się misteryjne spojrzenie na liturgiczną posługę słowa, traktowaną jako akt zbawczy i forma kultu.
Porównując soborowe i posoborowe spojrzenie na homilię z ujęciem przedsoborowym, należy zaznaczyć, że są między nimi podobieństwa i różnice. Podobieństwo wynika stąd, że homilia ze swej istoty oparta jest na Piśmie św., które przybliża i wyjaśnia wiernym jako słowo Boże, a z kolei wiąże je z życiem i ma przez to zawsze wydźwięk moralny. Wspólna dawnemu i nowemu pojęciu homilii jest także troska Kościoła o odpowiedni jej język, jasny i zrozumiały dla słuchaczy. Nadal aktualna jest też kompozycja homilii, w której powinien być odpowiedni wstęp, część główna i zakończenie; nie do przyjęcia jest lekceważenie tej struktury i mówienie bez należytego uporządkowania treści. Podobnie jak kiedyś, tak i dzisiaj głosicielem homilii winien być duchowny, czyli kapłan lub diakon.
Zarysowują się także wyraźne różnice pomiędzy dawnym a nowym pojmowaniem homilii. Wskazuje na to akcentowany we współczesnej nauce Kościoła związek homilii z liturgią, która obok Pisma św. może być jej źródłem. Podobnie nowym akcentem w relacji do homiletyki przedsoborowej jest potrzeba nawiązywania w homilii do sprawowanego misterium, czyli tzw. aktualizacja mistagogiczna słów i czynów Boga. Wydaje się jednak, że o tych akcentach mało pamiętają współcześni kaznodzieje, skoro spora część autorów homilii drukowanych
nie nawiązuje do liturgii mszalnej i liturgii roku liturgicznego. Nowym akcentem w nauce Kościoła o homilii jest także zalecenie, aby uwzględniać w niej szczegółowe potrzeby słuchaczy. Wprawdzie dawniej homileci i kaznodzieje również interesowali się potrzebami słuchaczy, ale współcześnie ta troska Kościoła się spotęgowała, co jest uzasadnione zmianami w społeczeństwie.
W ten sposób we współczesnej nauce Kościoła zaznaczyła się szczególna troska o głoszenie homilii, jej treść i formę. Wynika to z traktowania kaznodziejstwa jako głoszenia słowa Bożego, które posiada moc zbawczą i wino być wiernie przybliżane słuchaczom. Tak więc homilia, a nie kazanie katechizmowe jest główną formą (wykładnikiem) posługi słowa, co wynika z przyznania słowa Bożemu priorytetu w kaznodziejstwie i stanowi powrót do tradycji biblijnej i patrystycznej.
Dla lepszego uwydatnienia istoty homilii przytoczymy kilka prób jej definicji. Ks. Edward Sobieraj pisze: „Homilia jako część integralna liturgii jest proklamowaniem dzieł Bożych dokonanych w historii zbawienia; inspirując się tekstem świętym ma na względzie sprawowaną tajemnicę paschalną Chrystusa oraz egzystencjonalne potrzeby słuchaczy.”\(^{39}\) Ks. Mieczysław Brzożowski wskazuje na cel homilii: „Zadaniem tego rodzaju przepowiadania jest kontynuacja i aktualizacja czytań biblijnych, wykład prawd wiary i moralności oraz proklamacja dokonującego się misterium.”\(^{40}\) Ks. Jan Janicki tak określa homilii: „Jest to przemówienie, z reguły celebransa, oparte na tekście mszalnym, biblijnym lub liturgicznym, a zawierające jego wyjaśnienie w kontekście całego objawienia, w świetle sprawowanej tajemnicy i uwzględniające szczególne potrzeby słuchaczy. Homilia jest we Mszy św. kontynuacją tekstów biblijnych i liturgicznych i stanowi integralną część liturgii mszalnej. Nie jest dodatkiem ani przerwą w liturgii mszalnej lecz etapem tejże liturgii, przejściem między czytaniemi słowa Bożego a modlitwą i akcją eucharystyczną.”\(^{41}\) Tak pojęta homilia liturgiczna jest kontynuacją i aktualizacją tekstów biblijnych i liturgicznych, uwzględniającą sprawowane misterium oraz sytuację życiową słuchaczy, a głoszoną na sposób świadectwa. Kaznodzieja czyli głosiciel homilii lub homilista jest sługą słowa Bożego i wiarygodnym jego świadkiem – daje o nim świadectwo swoim słowem i życiem. Homilia jest kazaniem biblijno-liturgicznym, a jej istota polega na wiernym i aktualizującym głoszeniu słowa Bożego. Jest ona kontynuacją tekstów biblijnych i liturgicznych, głoszeniem orędzia zbawienia w powiązaniu ze sprawowanym misterium oraz w odniesieniu do życia i potrzeb aktualnych słuchaczy.
---
\(^{39}\) E. Sobieraj, dz. cyt., s. 169.
\(^{40}\) *Posługa słowa w liturgii*, „Collectanea Theologica”, 4I(1971), fasc. 4, s. 83.
\(^{41}\) J. Janicki, *Homilia*, [w:] *Słownik teologiczny*, red. A. Zuberbier, t. 1, Katowice 1985, s. 208–209.
3. WNIOSKI
W wieku XX pod wpływem II Soboru Watykańskiego i związanym z nim powrotem do źródeł biblijnych i patrystycznych, na nowo dowartościowano homilię w kaznodziejskiej posłudze słowa. Biblijna odnowa kaznodziejstwa i związany z nią obficie zastawiony stół słowa wymagały powrotu do tej formy przepowiadania, aby można było wiernie przybliżać słuchaczom słowo Boże i odpowiednio wiązać je z ich życiem, dokonując poprawnej aktualizacji. Odnowa liturgii rozumianej jako uobecnianie zbawczych słów i czynów Boga w sprawowanym misterium wymagała ścisłego mistagogicznego powiązania z nim homilii.
W ten sposób homilia stała się na nowo formą proklamacji zbawienia uobecnianego w liturgii. Nowością jest jej mistagogiczny charakter w odróżnieniu od homilii w ujęciu przedsoborowym, mającej charakter doktrynalno-moralny. W ten sposób homilia wyparła z celebracji mszałnej kazanie katechizmowe, które jako kazanie tematyczne winno prowadzić wiernych do czynnego udziału w liturgii. Niezbędna jest bowiem wiedza religijna, odpowiednio usystematyzowana i ciągle pogłębianą, aby wierni mogli świadomie i owocnie uczestniczyć w liturgii. W związku z nakazem głoszenia homilii przez Kościół po soborze, zaznaczyła się wśród kaznodziejów dyskusja na temat roli kazania katechizmowego, co wymaga osobnego omówienia.
Dobra homilia musi być biblijna, a więc powinna opierać się na słowie Bożym, powinna być aktualna, a więc nawiązywać do problemów i przeżyć słuchaczy, powinna być liturgiczna, a więc wtajemniczać w sprawowane misterium, powinna być drogowskazem życia chrześcijańskiego indywidualnego i wspólnotowego, a także powinna stanowić drogowskaz do osiągania eschatycznej pełni słuchaczy.
Na doniosłość, treść i formę głoszenia homilii wskazują słowa: „Nowa ewangelizacja domaga się posługi słowa pełnej zapału, całościowej i dobrze umotywowanej, o przejrzystej treści teologicznej, duchowej, liturgicznej i moralnej, uwzględniającej konkretne potrzeby ludzi, do których zamierzamy dotrzeć. (...) Naśladowując Chrystusa, kapłan winien głosić słowo w sposób pozytywny i pociągający ludzi w kierunku Dobra, Piękna i Prawdy, jaką jest Bóg”\(^{42}\).
---
\(^{42}\) Kongregacja ds. Duchowieństwa, *Kapłan głosiciel słowa, szafarz sakramentów i przewodnik wspólnoty w drodze do trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa*, Tarnów [b. r. w], s. 30–31, 35.
THE CHANGES IN POLISH THEORY OF HOMILY UNDER THE IMPACT OF VATICAN II
Summary
The Vatican II has inspired the reform of liturgy and within it also the biblical revival of preaching. The richly set table of God’s word needed the enhancing of sermon which during last centuries got out in the background – mainly due to influence of thematic sermon. Owing to Vatican II and its documents, a significant development of reflection concerning the homily has occurred in Polish homiletics. To emphasise the changes that have occurred, the notion of homily that existed before the Vatican II and after it has been approximated. The comparison of both the notions helped to highlight the new content of Polish homiletics. The contemporary homilets emphasise firmly the biblical-kerygmatic, updating and mystology-liturgical character of homily. So one may say about the real revival of the theory of homily in Polish language that occurred during last 40 years under the impact of Vatican II. Some books and several dozen of articles that have been published as regards this matter mean that the subject is very important.
Między Kościołem, któremu początek daje Chrystus – Wcielone Słowo Boga, a komunikacją masową, istnieje wiele punktów stycznych\(^1\). Chrystus dał przykład tego, że komunikowanie to nie tylko głoszenie nauki, wypowiadanie myśli, ale także komunikacja zbawcza. Nie ulega wątpliwości, że komunikowanie i informacja medialna stały się po Soborze Watykańskim II jedną z ważniejszych dziedzin życia eklezjalnego.
Kościół, naśladowując Chrystusa, czyni wszystko, by doprowadzić ludzkość do Boga, włączając się w proces komunikowania. Istnieje zatem ścisły związek między komunikowaniem społecznym, a Kościołem Słowa\(^2\). Dlatego też Kościół, co wyraża dokument posoborowy *Aetatis novae*, pragnie by środki społecznego przekazu objęte zostały ewangelizacją i służyły jako jej narzędzie.
Punktem wyjścia dla ewangelizacji stanowi Chrystus – Słowo, który przyszedł na świat, by go zbawić, także przez obecność w kulturze\(^3\). Instrukcja *Aetatis novae* starając się dać odpowiedź na wymogi ewangelizacji podkreśla, że odniesieniem w przekazywaniu prawdy powinien być zawsze Jezus Chrystus, gdyż jest On „zawsze treścią i źródłem tego, co oznajmia Kościół, głosząc Ewangelię”\(^4\).
Instrukcja mówi także o tym, że Kościół winien podjąć odpowiednie środki, by mass media budowały wspólnotę ludzką i stały się narzędziem nowej ewangelizacji\(^5\). Gwarancją skuteczności ewangelizowania za pomocą mediów jest, jak mówi *Aetatis novae*: „świadomość, że słowo Boże przekazuje samo siebie”\(^6\).
---
\(^1\) Por. A. Lepa, *Uwięzienie słowa czy ekspansja obrazu?*, „Ethos” 24(1993), s. 21.
\(^2\) Zob. K. Klauza, *Teologiczne aspekty komunikowania społecznego*, „Chrześcijanin w świecie” 1(1992), s. 153–161.
\(^3\) Por. A. Lepa, *Uwięzienie słowa*, art. cyt., s. 21.
\(^4\) AN 6.
\(^5\) Por. AN 6–11.
\(^6\) AN 10.
1. MEDIA W SŁUŻBIE WSPÓLNOCIE KOŚCIOŁA
Zaistnienie epoki środków masowego przekazu o olbrzymim zasięgu i możliwościach stanowi wielkie wyzwanie dla Kościoła, a zwłaszcza dla jego misji ewangelizacyjnej. Znajduje to wyraz w Instrukcji *Aetatis novae*, która stwierdza, że: „potęga środków przekazu jest tak wielka, że wpływają one nie tylko na to jak ludzie myślą, ale także, o czym myślą. Dla wielu rzeczywistością jest to, co środki przekazu uznają za rzeczywiste; wszystko zaś to, czemu nie poświęcają uwagi, wydaje się pozbawione znaczenia”\(^7\).
Od początków istnienia Kościół starał się ewangelizować wszelkimi dostępnymi metodami. Najpierw był to przekaz ustny, później pisemny. Ważną rolę w życiu chrześcijan odgrywały przede wszystkim: świadectwo życia, modlitwa, obrzędy liturgiczne, symbole religijne, itp. Podstawowym sposobem przekazywania Ewangelii było więc przez wieki słowo mówione i drukowane. W miarę rozwoju innych technik przekazu społecznego, Kościół zaczął wykorzystywać je do swoich celów\(^8\). Dokumentem, w którym Kościół przedstawia swoją etyczną i teologiczną ocenę dotyczącą filmu, radia i telewizji, była encyklika Piusa XII *Miranda prorsus* z 1957 roku. Przeżywając kolejną rocznicę Soboru, warto przypomnieć, że stała się ona punktem wyjścia do soborowego dekretu *Inter mirifica* (1963), czyli Dekretu o środkach społecznego przekazywania myśli\(^9\).
Nauka Soboru zawarta w tym dekrecie wyznaczyła nową drogę dla Kościoła i zaowocowała wieloma dokonaniami w dziedzinie środków masowego przekazu.
Jednym z takich dokonań jest działająca od 1964 roku Papieska Rada ds. Środków Społecznego Przekazu. Wydała ona wiele dokumentów, m.in. dwie instrukcje: instrukcję duszpasterską *Communio et progressio* (1971) oraz instrukcję *Aetatis novae* (1992), zawierające doktrynę oraz wytyczne dla działalności Kościoła w dziedzinie środków społecznego komunikowania\(^{10}\).
Jak ważne są mass media dla ewangelizacyjnej działalności Kościoła świadczy obchodzony od 1967 roku Światowy Dzień Środków Społecznego Przekazu, podczas którego papież kieruje orędzie na ten temat, natomiast Episkopaty wydają listy pasterskie, poświęcone problematyce mediów, uwzględniając aktualne potrzeby społeczeństwa. Instrukcja *Aetatis novae* podkreślając ważność przekazu mówi, iż „biskupi oraz inne osoby odpowiedzialne za wykorzystanie ograniczonych ludzkich i materialnych zasobów Kościoła powinny przyznawać
---
\(^7\) AN 4.
\(^8\) Zob. J. Chrapek, J. Góral, *Zarys historii ważniejszych wynalazków z dziedziny masowego komunikowania oraz wypowiedzi Kościoła na temat środków społecznego przekazu*, [w:] *Dzien-nikarski ethos*, dz. cyt., s. 197–208.
\(^9\) Zob. A. Ruszkowski, *Sobór Watykański II a środki społecznego przekazu*, „Znaki czasu” 18(1990), s. 183–195.
\(^{10}\) Zob. A. Lewek, *Nowa Ewangelizacja w duchu Soboru Watykańskiego II*, t. 2, 1995, s. 103–125.
tej dziedzinie należyny priorytet – przy uwzględnieniu konkretnej sytuacji swego kraju, regionu, czy diecezji”\textsuperscript{11}.
Zgodnie z inspiracjami Soboru Watykańskiego II działają w Kościołach lokalnych specjalne Komisje Episkopatu ds. Środków Społecznego Przekazu, które koordynują prace w tym zakresie na szczeblu diecezjalnym, czy też parafialnym. Działają też liczne organizacje katolickie, które mają na celu ewangelizowanie przez środki masowego przekazu.
We współczesnym świecie częstokroć obserwuje się rozdźwięk między wartościami kultury medialnej, tzw. „medialną wolnością człowieka”, a etyką i religią. Człowiek, zwłaszcza wierzący, winien uczynić wszystko, by nie było takich sztucznych granic. Jest to możliwe, gdyż każdy rodzi się z naturalną potrzebą dobra\textsuperscript{12}. Dobro zaś związane jest z wyborem i ukierunkowaniem na kogoś drugiego: zarówno na Boga jak i na człowieka\textsuperscript{13}. Soborowy dekret \textit{Inter mirifica} mówi wyraźnie, że Kościołowi przysługuje naturalne prawo używania środków, które są pomocne w osiągnięciu przez ludzi zbawienia. Dekret przypomina również, że informacja powinna być pełna i prawdziwa, a dziennikarz winien zachowywać w sobie sprawiedliwość i miłość wobec tych, którym przekazuje informacje. Każdy, kto doskonali się moralnie, sprzyja doskonaleniu innych ludzi, a to sprawia, że wzmacnia się społeczeństwo\textsuperscript{14}.
Soborowa eklezjologia w zderzeniu z kulturą masową ujawnia, że dzisiaj często uwidacznia się „lekkie” traktowanie religii w życiu, języku i postępowaniu chrześcijan. By temu zaradzić na nowo należy zgłębić tajemnicę Chrystusa i Kościoła, aby wszyscy odkryli, jak wielkie znaczenie ma dla każdego człowieka życie pełnią Ewangelii. Chrześcijaństwo odcisnęło swoje piętno w historii świata, mimo iż wielu nie zdaje sobie z tego sprawy. Wielopokoleniowy proces laicyzacji sprawia, iż ulega zmianie świadomość ludzi. Wielu jest przekonanych, że Bóg w codziennym życiu nie jest im potrzebny. W takim świecie trudno jest głosić prawdy wiary. Przede wszystkim należy uzdolnić człowieka żyjącego w Kościele do składania świadectwa wierze\textsuperscript{15}. Ewangelizujący winni więc zachować funkcję dydaktyczną i wychowawczą, odznaczając się przy tym wysoką moralnością i szacunkiem dla godności, wiary i przekonań osób najsłabszych.
Zachodzi wręcz konieczność dążenia do rzetelnej, kompletnej informacji, która pełni rolę narzędzia ewangelizacyjnego\textsuperscript{16}. Celem życia człowieka wiary jest
\begin{itemize}
\item AN 20.
\item Por. J. Sochoń, \textit{Mass media w czasach szczególnej odpowiedzialności}; [w:] \textit{Dziennikarski etos}, dz. cyt., s. 150–167.
\item Zob. tamże.
\item Zob. M.A. Krąpiec, \textit{O ludzką politykę!}, Katowice 1993.
\item Por. K. Lehmann, \textit{Czym jest nowa ewangelizacja Europy}, [w:] \textit{Nowa Ewangelizacja}, Kolekcja „Communio”, 8(1993), s. 71.
\item Zob. D. Morawski, \textit{Niezależność dziennikarza w służbie prawdzie i człowiekowi}; [w:] \textit{Dziennikarski etos}, dz. cyt., s. 168–185.
\end{itemize}
całkowite zjednoczenie się z Bogiem. Kościół pragnie doprowadzić do komunii ze Stwórcą przez solidarność międzyludzką, która opiera się na prawdzie. Instrukcja duszpasterska *Communio et progressio* uzasadnia rolę mediów w głoszeniu zbawienia w ten sposób, że „Kościół widzi w środkach społecznego przekazu dar Boży, ponieważ zgodnie z opatrznościowymi zamiarami Boga doprowadzają one do braterskiej przyjaźni między ludźmi, którzy w ten sposób łatwiej odpowiadają Jego zbawczej woli”\(^{17}\).
Jako cel wszelkiej komunikacji międzyludzkiej powyższa instrukcja wskazuje zjednoczenie, wspólnotę i współpracę, której pierwowzorem jest komunia wewnętrz-trynitarna: „z samej natury środki społecznego przekazu zmierzają do tego, aby ludzie, dzięki częstym kontaktom między sobą nabrali większego poczucia wspólnoty. W ten sposób człowiek, jakby prowadzony ręką Boga, razem z innymi ludźmi przyczynia się do wypełniania Jego planów w historii. Wspólżycie i zjednoczenie ludzi, pierwszorzędny cel wszelkiej komunikacji, wywodzi się zgodnie z wiarą chrześcijańską i znajduje swój największy przykład w odwiecznym współżyciu Boga Ojca i Syna i Ducha Świętego, żyjących tym samym życiem Bożym”\(^{18}\).
Zjednoczenie przez komunikację medialną jest możliwe, gdy głoszona jest prawda, gdy jej nie ma lub jest zniekształcona, zagrożony jest człowiek, jego świat wartości, dochodzi do rozdźwięku między kulturą a Ewangelią\(^{19}\). Wspólnotę można budować jedynie na prawdzie.
Reasumując powyższe rozważania, trzeba podkreślić, że celem Kościoła i kościelnych środków przekazu w myśl instrukcji *Communio et progressio* oraz *Aetatis novae* jest budowanie wiary, duchowy rozwój, jednoczenie zarówno wspólnoty kościelnej jak i międzyludzkiej, czyli zbawianie\(^{20}\).
**2. MEDIA W SŁUŻBIE NOWEJ EWANGELIZACJI**
Zaistnienie nowej „epoki środków masowego przekazu”, oddziałującej w tak przeogromny sposób na ludzi, stało się wielkim wyzwaniem i zobowiązaniem dla Kościoła, zwłaszcza w jego dziele ewangelizacyjnym. W czwartym artykule instrukcji *Aetatis novae* czytamy, że „dla wielu rzeczywistością jest to, co środki przekazu uznają za rzeczywiste; wszystko, czemu nie poświęcają uwagi, wydaje się pozbawione znaczenia”\(^{21}\). Jeżeli jest to prawdą, to nieobecność Ewangelii w środkach przekazu, byłaby dla wielu jej nieobecnością w życiu.
---
\(^{17}\) CP 2.
\(^{18}\) CP 8.
\(^{19}\) Por. R. Brague, *Prawda was wyzwoli*, „Communio” 4(1987), s. 23–36; zob. także: P. Henrici, *Grzech jako nieprawda*, „Communio” 1(1990), s. 22–32.
\(^{20}\) F. Mickiewicz, *Ewangelia ta sama wczoraj i dziś*, „Communio” 8(1993), s. 86.
\(^{21}\) AN 4.
Nowa ewangelizacja nie jest dziełem jedynie ludzkim, ale polega na współdziałaniu z Bogiem w realizacji zbawienia\(^{22}\). Natomiast celem nowej ewangelizacji jest wewnętrzna przemiana człowieka, by mógł on na nowo opowiedzieć się za Stwórcą.
W dziele ewangelizacji wzorem do naśladowania jest i zawsze pozostaje Jezus Chrystus, którego *Communio et progressio* nazywa doskonałym „Głosicielem”. Chrystus nakazał Kościołowi głosić Słowo Boże i nauczać o zbawieniu: „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody. (...) Uczcie je zachowywać wszystko, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata” (Mt 28, 19–20). Słowa Jezusa skierowane do Apostołów są ciągle aktualne i zobowiązują do ciągłego ewangelizowania świata najlepszymi, w danym czasie, metodami\(^{23}\).
Nowa ewangelizacja polega na głoszeniu tej samej Ewangelii, co przed wiekami, ale innym nowym językiem, dostosowanym do kultury i mentalności nowego pokolenia. Jest to przekazywanie treści orędzia w ten sposób, by docierała do odbiorców, obejmując zarazem całą Dobrą Nowinę. *Aetatis novae* podkreśla, że „przekaz społeczny, jaki dokonuje się w Kościele i poprzez Kościół polega głównie na oznajmianiu Dobrej Nowiny Jezusa Chrystusa. Jest to głoszenie Ewangelii jako słowa prorockiego i wyzwalającego, skierowanego do ludzi naszych czasów; jest to – w obliczu radykalnej laicyzacji – świadectwo o Bożej prawdzie i o transcendentnym przeznaczeniu człowieka”\(^{24}\).
Powyższe słowa wskazują, iż spotkanie człowieka ze słowem Bożym ma dla niego moc wyzwalającą. To spotkanie świata z Ewangelią nie może odbywać się w obrębie abstrakcyjnych wartości, uważanych przez większość za uniwersalne. Nowa ewangelizacja musi głosić osobę Jezusa Chrystusa, Jego świadectwo i zaproszenie „pójdź za mną”. W głoszonym przez Kościół odkupieniu Chrystusa człowiek współczesny znajdzie odpowiedź na stawiane sobie pytania: o sens życia moralnego, wolność czy służbę wspólnotie\(^{25}\). Nic więc dziwnego, że ewangelizacja świata jawi się dzisiaj jako sprawa pierwszej wagi. Chodzi w niej, coraz częściej o człowieka, który w pewien sposób zatracił sens wiary: chrześcijaństwo, które zna niezbyt dokładnie nie pociąga go, nie wywołuje żadnej głębszej reakcji, a niekiedy nie potrafi odróżnić go od innej religii czy sekty. Jest to człowiek wychowany w głównej mierze przez środki społecznego przekazu, wzorujący się na przekazywanych przez nie modelach życia. Taki chrześcijanin, który nie rozumie swej wiary praktycznie nie różni się od człowieka zlaicyzowanego, gdyż sposób
---
\(^{22}\) Por. M. Figura, *Nowa Ewangelizacja jako centralne zadanie Kościoła*, [w:] *Nowa Ewangelizacja*, kolekcja „Communio”, Poznań 1993, s. 7.
\(^{23}\) Por. M. Dubost, *Środki przekazu jako miejsce sakramentalne?*, „Communio” 6(1995), dz. cyt., s. 64.
\(^{24}\) AN 9.
\(^{25}\) Por. A. Suqvia, *Nowa Ewangelizacja: niektóre zadania i niebezpieczeństwa*, [w:] *Nowa Ewangelizacja*, dz. cyt., s. 51.
myślenia i postępowania w obydwu przypadkach jest taki sam. Dramatem niejednego współczesnego człowieka jest oddzielenie wiary od życia. Dlatego też Kościół na nowo musi rozpocząć naukę poznawania i przeżywania odkupienia Jezusa, którą posiada sam w sobie. Potwierdzają to słowa Instrukcji Aetatis novae: „Przekazywanie prawdy może istotnie mieć moc odkupieńczą, pochodzącą od osoby Chrystusa. Jest On bowiem wcielonym Słowem Bożym i obrazem niewidzialnego Boga. W Nim i przez Niego Bóg udziela siebie ludzkości przez działanie Ducha. (...) Dlatego społeczny przekaz musi być jednym z najważniejszych aspektów życia kościołowej wspólnoty”\(^{26}\).
Podstawę godności człowieka stanowi jego odniesienie do Tajemnicy transcendentnej\(^{27}\). Dla człowieka wiary doskonałym wzorcem jest Jezus Chrystus, Syn Boga a równocześnie Człowiek, który przez Wcielenie stał się bliski wszystkim i każdemu z osobna. W Jezusie widać najpełniej, że dążenie człowieka do doskonałości nie jest czymś nierealnym, lecz jest dążeniem do pełnej Prawdy. Jezus ukazał nam, że prawdziwa moralność polega na bezgranicznym zaufaniu do Boga „bogatego w miłosierdzie”. Z moralnością zaś wiąże się ściśle kwestia wolności człowieka, o której tak dużo mówi Veritatis splendor.
Człowiek posiadający swoją godność, jako osoba rozumna, już z samej swej natury powołany jest do szukania prawdy i do jej odkrywania. Człowiek wybiera w swoim życiu drogę, którą chce kroczyć. Będąc wolnym i chcąc zachować wolność, wybiera to, co dla niego i innych jest dobre i sprawiedliwe, a przede wszystkim jest zgodne z wolą Boga. W ten sposób osoba może się w pełni zrealizować. Chrześcijanie powinni dawać jasne świadectwo umiłowania wolności w prawdzie, gdyż znają ewangeliczne miłosierdzie i zbawczą łaskę samego Boga.
Kościół, ze swej natury, jest znakiem nie tylko powołania człowieka do zjednoczenia z Bogiem, ale również do budowania jedności wśród ludzi, zmierzając ku „ostatecznemu zjednoczeniu eschatycznemu”\(^{28}\), przezwyciężając liczne podziały międzyludzkie, społeczne czy religijne. Dążenie chrześcijan do jedności wśród ludzi jest świadectwem o Chrystusie. On bowiem zbawia człowieka, jednocząc go z Bogiem i z innymi ludźmi. Ewangelizacja przez mass media prowadzi do tego samego celu. Potwierdza to dokument Kongregacji Wychowania Katolickiego Wskazówki odnośnie do formacji przyszłych kapłanów w zakresie środków społecznego komunikowania (1986), w słowach: „Posoborowe nauczanie Kościoła wskazuje, że wszelkie komunikowanie powinno doprowadzić do komunii – wspólnoty, niezależnie od tego, czy jest to komunikowanie międzyosobowe czy masowe.”(3) Wiele bowiem zależy od jednostek, które działają w zrzeszeniach, parafiach, duchowych wspólnotach. Wszyscy, którzy są zakorzenieni w wierze, powinni dawać świadectwo i być osobiście zaangażowani w szerzenie Dobréj
\(^{26}\) AN 6.
\(^{27}\) KDK 12, 14–16, 36.
\(^{28}\) AN 6.
Nowiny. Adresatem ewangelizacji jest człowiek, i dopiero przez niego wspólnoty ludzkie oraz cała kultura\textsuperscript{29}.
Jan Paweł II w encyklice \textit{Redemptoris missio} naucza, iż należy głosić Słowo Boże nie tylko paganom, ale należy je w szczególny sposób adresować do ludzi ochrzczonych, którzy „utracili sens wiary, albo wprost nie uważają się już za członków Kościoła, prowadząc życie dalekie od Chrystusa i Jego Ewangelii”.\textsuperscript{30} Stąd wywodzi się współczesna, pilna, potrzeba ponownej ewangelizacji Europy i chrześcijańskich krajów całego świata. Współczesny człowiek żyje częstokroć tak, jakby Bóg nie istniał\textsuperscript{31}. Taki stan rzeczy sprzyja demoralizacji i laicyzacji całego życia społecznego.
Nie dziwi więc fakt, że po Soborze Watykańskim II sporo uwagi poświęca się „kryzysom”. Współczesny świat przeżywa wielorakie kryzysy: kryzys wartości moralnych, kryzys kultury i cywilizacji. W poszukiwaniu religii młodzież często tworzy „własne religie”, szuka zrozumienia w sektach, próbując znaleźć odpowiedź na egzystencjalne pytania, dotyczące sensu życia, szczęścia, zbawienia. Świat potrzebuje dzisiaj reewangelizacji, albo lepiej – nowej ewangelizacji. Jest to ta sama Ewangelia, co przed wiekami, ale głoszona w nowy sposób, dostosowany do nowej kultury i mentalności współczesnego społeczeństwa. Do reewangelizacji przez środki masowego przekazu wzywa też \textit{Aetatis novae} w słowach: „Środki społecznego przekazu mogą i powinny być narzędziami w służbie prowadzonej przez Kościół reewangelizacji i nowej ewangelizacji współczesnego świata”\textsuperscript{32}. By ożywić wiarę, a także przekazać ją niewierzącym, należy uwzględnić różne uwarunkowania, zarówno osobiste, jak i kulturowe ewangelizowanych. Sposób przepowiadania musi się zmienić, gdyż zmienia się także człowiek, żyjący w danym czasie.
Nowa ewangelizacja zakłada gotowość dialogu między poszczególnymi religiami. Mówi o tym dokument Papieskiej Rady ds. Międzyreligijnego Dialogu oraz Ewangelizowania Narodów z dnia 19 maja 1991 roku \textit{Dialog i Przepowiadanie}: „Prawdziwy międzyreligijny dialog zakłada od strony chrześcijan pragnienie, aby lepiej ukazać i przybliżyć Chrystusa oraz rozbudzić ku Niemu miłość. Głoszenie Jezusa Chrystusa musi być prowadzone w dialogowym duchu Ewangelii”.\textsuperscript{33} Potwierdza to także instrukcja \textit{Aetatis novae} mówiąc, iż odpowiedzialni za chrześcijański dialog ze światem za pomocą środków społecznego przekazu, winni nawiązać z wyznawcami innych religii relacje oparte na wspólnych wartościach, nacechowane zaufaniem i szacunkiem\textsuperscript{34}.
\textsuperscript{29} Por. A. Lewek, \textit{Nowa Ewangelizacja w duchu Soboru…}, art. cyt., s. 135.
\textsuperscript{30} Jan Paweł II, \textit{Redemptoris missio}, 33.
\textsuperscript{31} Por. Jan Paweł II, \textit{Adhortacja Ecclesia in Europa}, 7–8.
\textsuperscript{32} AN 11.
\textsuperscript{33} Por. \textit{Redemptoris missio}, 55; por. M. Figura, \textit{Nowa Ewangelizacja jako centralne zadanie Kościoła}, [w:] \textit{Nowa Ewangelizacja}, dz. cyt., s. 12.
\textsuperscript{34} Por. AN 8.
Innym ważnym elementem ewangelizacji jest szerzenie katolickiej nauki społecznej jako narzędzia głoszenia wiary. Encyklika Centesimus annus mówi, iż katolicka nauka społeczna „podejmuje zagadnienia, takie jak: prawa każdego człowieka a szczególnie „proletariatu”, rodzina i wychowanie, powinność Państwa, ustrój społeczności narodowej i międzynarodowej, życie gospodarcze, kultura, wojna i pokój, szacunek dla życia od chwili poczęcia aż do śmierci”. Wszystkie te elementy są niezwykle ważne w budowaniu nowego świata w duchu Ewangelii. Adresatem nowej ewangelizacji jest nie tylko człowiek, ale również kultura ludzka, którą on tworzy. Warto przybliżyć tutaj pojęcie kultury. Dla przykładu podamy określenie według polskiego socjologa Jana Szczepańskiego. Kultura jest to według niego „ogół wytworów działalności ludzkiej, materialnych i niematerialnych wartości i uznanych sposobów postępowania, zobiektyzowanych i przyjętych w dowolnych zbiorowościach, przekazywanych innym zbiorowościom i następnym pokoleniom”.
Już od encykliki papieża Leona XIII Rerum novarum Kościół przejawiał życiliwość wobec kultury, lecz jedynie wówczas, gdy służyła religii chrześcijańskiej. Sobór Watykański II uznał autonomię kultury ludzkiej jako skarbnicę wartości, które służą osobie i wspólnocie ogólnołudzkiej. Środki społecznego przekazu tworzą dzisiaj nową kulturę, dlatego też Kościół chcąc skutecznie ewangelizować, musi brać udział w jej tworzeniu „wskazując właściwe kryteria etyczne i moralne, wypływające z wartości zarazem ludzkich i chrześcijańskich”.
Nowa ewangelizacja jawi się dzisiaj jako sprawa najważniejsza. Załamanie się totalitarnych systemów rządzenia, dzięki czemu Kościół odzyskał wolność w Europie Środkowej i Wschodniej; upadek moralności na świecie – wszystko to sprawia, że Kościół dąży do tego, by na nowo uzdolnić ludzi do opowiedzenia się za Bogiem. Głoszenie Dobrej Nowiny jest tutaj współdziałaniem i uprzedzającą łaską Boga przemieniającą człowieka. Nadzwyczajny Synod Biskupów (1985) zwrócił uwagę na podstawowe treści wspólne każdej ewangelizacji. Podkreślili on przede wszystkim, że „misterium życia Bożego, w którym Kościół uczestniczy, trzeba zwiastować wszystkim narodom. (...) Przekaz wiary i wartości moralnych wypływających z Ewangelii i podawanych młodemu pokoleniu, jest dziś na całym świecie w niebezpieczeństwie. Znajomość wiary i uznanie porządku moralnego często sprowadza się do minimum. Niezbędny jest więc nowy wysiłek ewangelizacji i integralnej systematycznej katechizacji”. Na temat dróg nowej ewangelizacji w obrębie Kościoła katolickiego wypowiadają się także: adhortacja apostolska Evangelii nuntiandi oraz dokument końcowy specjalnego Zgromadzenia Synodu.
---
35 Jan Paweł II, Centesimus annus, 54.
36 Por. A. Lewek, Nowa Ewangelizacja, dz. cyt., s. 215.
37 J. Szczepański, Elementarne pojęcia socjologii, Warszawa 1972, s. 78.
38 Por. KDK 59.
39 AN 12.
40 Por. M. Figura, Nowe Ewangelizacje jako centralne zadanie Kościoła, art. cyt., s. 9.
Biskupów, poświęconego Europie *Abyśmy byli świadkami Chrystusa, który nas wyzwoić*. W dokumencie tym Biskupi stwierdzają, iż nowa ewangelizacja jest możliwa jedynie wówczas, gdy wszyscy chrześcijanie uznają to za swój prorocki obowiązek. Wskazane są również warunki, które trzeba spełnić, by nowa ewangelizacja była możliwa i odniosła zamierzony skutek. Są to: uporczywa modlitwa, rozważanie Słowa Bożego, Eucharystia oraz częste przystępowanie do sakramentu pokuty. *Evangelii nuntiandi* prócz dróg ewangelizowania, zwróciła także uwagę na to, jak ważną sprawą jest wykorzystanie środków masowego przekazu dla celów ewangelizacji\(^{41}\).
Celem nowej ewangelizacji jest spotkanie świata z Ewangelią, czyli z osobą Jezusa Chrystusa w Kościele współczesnym. Należy więc głosić wiarę jako więź Boga z człowiekiem, która nie zależy wyłącznie od rozumu. Trzeba także respektować wolność osobistą ewangelizowanych, opierając się na autorytecie Chrystusa, który postępował z miłością i cierpliwością. Ważną sprawą jest także umiejętne zachęcanie ludzi do uczestnictwa w zbawieniu przez ukazywanie dobrodziesztw królestwa Bożego\(^{42}\). Takie głoszenie Słowa Bożego ma ogromny wpływ na człowieka. Oddziaływało przede wszystkim na jego umysł, który zapoznaje się z poznawaną prawdą, a następnie próbuje ją zrozumieć, by w konsekwencji przyjąć ją bądź odrzucić. Niebagatelną sprawą jawi się tutaj postawa głosicieli Słowa Bożego: ich osobiste przekonanie czy życie zgodne z głoszonymi prawdami, gdyż wszystko to przyczynia się do powstawania wiary u słuchających. Ewangelizacja oddziaływało także na wolę człowieka, która podobnie jak rozum, jest nieodzowna do powstania aktu wiary u ewangelizowanych.
Nowa ewangelizacja ma więc na celu nie tylko obudzić akt wiary u niewierzących, czy umacniać ją u chrześcijan, ma na także budować Kościół jako wspólnotę\(^{43}\). Taki ma być również cel mediów chrześcijańskich, które winny przede wszystkim budować wspólnotę braterską wśród ludzi, opartą na wspólnocie z Bogiem. Papież Jan Paweł II w adhortacji apostolskiej *Christifideles laici* (1988) podkreśla rangę środków przekazu w realizacji tych zadań: „na wszystkich drogach świata, a więc także na jego wielkich arteriach, jakimi są prasa, film, radio, telewizja i teatr, musi być głoszone zbawcze słowo Ewangelii”\(^{44}\). Ewangelizacja ma więc na celu rozbudzić wiarę, która prowadzi do zbawienia. Ma to czynić za pomocą środków społecznego przekazu. Potwierdza to *Aetatis novae*: „Ewangelizacja w dzisiejszych czasach powinna czerpać środki i możliwości z aktywnej i otwartej obecności Kościoła w świecie środków przekazu”\(^{45}\).
---
\(^{41}\) Por. Adhortacja Apostolska *Evangelii nuntiandi*, 44.
\(^{42}\) Por. A. Lewek, *Nowa Ewangelizacja*, dz. cyt., s. 145–151.
\(^{43}\) Tamże, s. 198.
\(^{44}\) ChL, 44.
\(^{45}\) AN 11.
3. ETYCZNY ASPEKT POSŁANNICTWA DZIENNIKARZY
Środki masowego przekazu modelując świadomość indywidualną i zbiorową odbiorców są w znacznym stopniu odpowiedzialne za kulturę masową. Wobec zagrożeń, jakie stwarza taka sytuacja, Kościół wielokrotnie w swych dokumentach poruszał zagadnienie komunikowania społecznego. Bogaty w teologiczna refleksję nad środkami masowego przekazu są dokumenty Soboru Watykańskiego II i cały pontyfikat Jana Pawła II\textsuperscript{46}.
Nie ulega wątpliwości, że dziś dziennikarze w sposób szczególny kształtują wiele dziedzin życia, dlatego ważną sprawą są zarówno ich kwalifikacje zawodowe, jak i jeszcze bardziej – moralne. Podkreśla to szczególnie instrukcja \textit{Aetatis novae}: „(...) jest rzeczą istotną, aby osoby pracujące zawodowo w świecie średzkach przekazu oraz w gałęziach przemysłu związanych ze społecznym przekazem wypełniały swe odpowiedzialne zadanie, kierując się wartościami moralnymi i wolą służenia ludzkości”\textsuperscript{47}.
Środkom masowego przekazu bardzo trudno dotrzeć i zadowolić wszystkich odbiorców. Opinia publiczna, to ludzie różniący się od siebie pochodzeniem społecznym, wykształceniem, przynależnością polityczną, wyznawana religią. To, co interesuje lub zadowala kogoś bogatego, nie interesuje człowieka żyjącego na skraju nędzy. Powodzenie przekazu zależy więc od akceptacji tych, do których dociera. Gwarancją zachowania grona odbiorców jest postępowanie zgodne z normami etycznymi.
W mediach można odnaleźć dwie miary komunikowania, gdzie przez jednych dziennikarzy ich zawód jest traktowany jako służba prawdzie, która może nadać walor życiu ludzkiemu, a przez drugich sprowadzona jest do prymitywnego quasi-dziennikarstwa, deformującego świadomość osoby poprzez jej koniunkturalne wykorzystanie. Dziennikarze mają znaczący, a może wręcz ogromny wpływ na egzystencję indywidualną i społeczną, kształtując lub deformując pewność postaw swoich odbiorców, orientując ich lub dezorientując. Dlatego nie bez znaczenia jest, kto zostaje dziennikarzem, kim jest dziennikarz i kim może się stać, jeśli jego profesja nie będzie harmonizować z etosem\textsuperscript{48}.
Obecność etosu dziennikarskiego w komunikowaniu „jest papierkiem lakmusowym testu na to, czy dziennikarz jest człowiekiem etyki zasad czy etyki sytuacyjnej; czy jest człowiekiem odpowiedzialności czy lekkomyślności; postępu czy podstępů, prawdy czy fałszu; czy posiada etyczną wrażliwość, która jest niezbęd-
\textsuperscript{46} Zob. K. Klauza, \textit{Prawda – informacja – moralność}, „Ethos” 24(1993), s. 44–52.
\textsuperscript{47} AN 19.
\textsuperscript{48} Por. Z. Kobylińska, R.D. Grabowski, \textit{Dziennikarski etos. Z wybranych zagadnień deontologii dziennikarskiej}, Olsztyn 1996.
nym warunkiem ujawniania prawdy o rzeczywistości; czy też reprezentuje opor-
tunistyczną słabość, która podsuwa laksystyczne i utylitarne rozwiązania”\textsuperscript{49}.
Drogą do komunikacji międzyludzkiej są słowa, obrazy i dźwięki. Aby moż-
na było się porozumieć muszą zawierać prawdę. Bóg objawił siebie – Prawdę,
człowiekowi poprzez Słowo, które stało się Ciałem. Wiara w Boga staje się wiara
w Słowo. Prawda jest zatem podstawą komunikacji człowieka z człowiekiem. In-
strukcja \textit{Aetatis novae} mówiąc o znaczeniu prawdy zwraca uwagę na to, że „cała
koncepcja tego, czym jest w Kościele przekaz społeczny, opiera się na świadomo-
ści, że Słowo Boże przekazuje samo siebie”\textsuperscript{50}. Opowiedzenie się za prawdą musi
więc dotyczyć każdego, kto przekazuje słowo innym ludziom. Wszelkie kodeksy
etyki dziennikarskie nawołują o zastosowanie prawdy, jako normy postępowania
zawodowego\textsuperscript{51}. Każdy, kto odpowiada za przekaz informacji, dając świadectwo
prawdzie, która dzieje się w życiu publicznym, odsłania to, co najbardziej ludz-
kie. W prawdzie urzeczywistnia się wolność, a sprzeniewierzenie się jej godzi
zarówno w człowieka, jak i w Boga. Potwierdzają to słowa papieża Jana Pawła II
wypowiedziane podczas homilii w Olsztynie dnia 6 czerwca 1991 r., w których
mówił, iż „wielki zamęt wprowadza człowiek w nasz ludzki świat, jeśli praw-
dę próbuje oddać w służbę kłamstwa. Wielu ludziom trudniej zrozumieć, że ten
świat jest Boży. (...) Czeka nas wielka praca nad naszą mową, jaką się posługujemy. Nasze słowo musi być wolne, musi wyrażać naszą wewnętrzną wolność. Tylko wtedy ludzkie słowo jest prawdziwie narzędziem prawdy”\textsuperscript{52}. Postępując
zgodnie z zasadami etycznymi, czyli uznając całą moc prawdy, osoba może stać
się w pełni wolną.
Kodeksy deontologii dziennikarskie są systematycznym zbiorem norm etyki
zawodowej. Odnoszą się one do zastosowania prawdy w przekazie informacji
oraz do właściwego interpretowania zastanialych sytuacji. Wszelkie jednak pra-
wa etyki dziennikarskiej zobowiązują twórców przekazu jedynie w sumieniu,
dlatego też w instrukcja \textit{Aetatis novae} omawiając aktualne wezwania czasu wyraźnie podkreśla, iż: „Kościół nie rości sobie prawa do narzucania (tych) decyzji i wyborów, stara się jednak pomagać w ich podejmowaniu wskazując właściwe kryteria etyczne i moralne, wypływające z wartości zarazem ludzkich i chrześcijańskich”\textsuperscript{53}.
Dziennikarz – jak każdy człowiek – powinien odróżniać dobro od zła. Filo-
zof niemiecki Immanuel Kant, znany etyk, twierdził, że „każdy z nas posiada
\textsuperscript{49} Tamże, s. 37.
\textsuperscript{50} AN, 10.
\textsuperscript{51} Por. I. Dobosz, \textit{Prawo prasowe}, [w:] \textit{Dziennikarstwo i świat mediów}, red. Z. Bauer, E. Chudziński, Kraków, 1996, s. 247–254; zob. również: L. Brajnovic, \textit{Kodeksy deontologii dziennikarskiej}, [w:] Z. Kobylańska, R.D. Grabowski, \textit{Dziennikarski ethos. Z wybranych zagadnień deontologii dziennikarskiej}, dz. cyt., s. 10–22.
\textsuperscript{52} K. Klauza, \textit{Prawda – informacja – moralność}, art. cyt., s. 48.
\textsuperscript{53} AN 3.
moralną świadomość, która nie powstaje z doznania i doświadczeń, ale wyrasta z absolutnego imperatywu czynienia dobrze, samemu w sobie – dla spokoju sumienia, dla własnej świadomości. Ów nakaz skłania nas do akceptowania maksymy, którą gotowi bylibyśmy uznać za prawo naturalne, a ponadto za obowiązek do traktowania każdego jako cel, a nie środek prowadzący do celu”\(^{54}\).
Rozróżnienie dobra i zła dokonuje się w sumieniu i jest bardzo ważne, gdyż od niego zależy czy sam człowiek jest dobry czy zły. W przypadku dziennikarzy poziom moralny odzwierciedla także ich kwalifikacje zawodowe. Dotyczy to zarówno odpowiedzialności, sumienności jak i pracowitości. Aby ocenić, czy dany przekaz jest dobry, należy zwrócić uwagę na jego przedmiot, okoliczności i cel\(^{55}\). Przekaz jest wówczas dobry, gdy zgadza się z normami etycznymi sumienia. Równie ważny jest cel, który zawsze musi być godny człowieka, od niego bowiem zależy prawość czynu. Nie można w imię dobra, dopuścić się złego czynu. Zło godzi bezpośrednio w ludzką godność, dlatego też kryterium oceny dobra jest dobro człowieka, a wszystko co je narusza jest działaniem złym. Dziennikarz musi posiadać świadomość moralnej oceny prawd życiowych: im bardziej doniosła jest prawda dla odbiorcy, tym większy jest obowiązek prawdomówności. Konieczna jest zatem osobista odpowiedzialność i osobiste powołanie, które nie utożsamiają się z zawodem, gdyż się w nim nie wyczerpują, ale się w nim urzęczywistniają\(^{56}\).
Mając na względzie dobro odbiorców instrukcja *Aetatis novae* nawołuje wręcz do tego, by „osoby pracujące zawodowo w świeckich środkach przekazu oraz w gałęziach przemysłu związanych ze społecznym przekazem wypełniały swe odpowiedzialne zadanie, kierując się wartościami moralnymi i wolą służenia ludzkości”\(^{57}\). Kierowanie się „wartościami moralnymi” to nic innego jak postępowanie zgodnie z zasadami etycznymi wyrośłymi z sumienia. Dobry dziennikarz powinien odznaczać się ciekawością, krytyczyzmem oraz dążeniem do niezależności\(^{58}\). W ten sposób staje się on konieczny dla społeczeństwa, które potrzebuje jego rady, czy też wolnej, krytycznej opinii.
Twórcy przekazu muszą to jednak czynić w sposób wolny od uprzedzeń, z zachowaniem podstawowej wartości prawdy, która pozwoli im stać się wolnymi. Odpowiedzialność moralna za proces komunikacji spada na obie strony procesu, dlatego jest sprawą istotną, by wszyscy korzystający z przekazu społecznego, „znali podstawowe zasady moralne i ściśle je w tej dziedzinie wcielali w życie”\(^{59}\).
---
\(^{54}\) W.L. Rivers, C. Mathews, *Etyka środków przekazu*, Warszawa 1995, s. 24.
\(^{55}\) K. Czuba, *Etyczne konsekwencje manipulacji w mass mediach*, [w:] *Dziennikarski etos*, dz. cyt., s. 131.
\(^{56}\) Por. D. Morawski, *Niezależność dziennikarza w służbie prawdzie i człowiekowi*; [w]: *Dziennikarski etos*, dz. cyt., s. 168–185.
\(^{57}\) AN 19.
\(^{58}\) Por. K. Lehmann, *W trosce o kompleksowe rozumienie*, „Communio” 6(1995).
\(^{59}\) IM 4; (cyt. za AN 4).
Z przekazem prawdy łączy się zawsze obiektywizm. Nie jest on całkowicie możliwy, gdyż dziennikarze są ograniczeni okolicznościami, własnym życiem, poglądami; ale obiektywizm jest konieczny, gdyż dzięki niemu możemy ukazać wierny obraz rzeczywistości. Kryterium obiektywności dla dziennikarza powinna być uniwersalna hierarchia wartości odkrywana w prawym sumieniu\(^{60}\).
Jednym z wymogów obiektywizmu jest krytycyzm\(^{61}\). Dziennikarz, przekazując informację nie może troszczyć się jedynie o własne dobro, czy też interes określonej grupy politycznej, czy ideologicznej. Każde zafałszowanie prawdy, również przez stronniczość jest kłamstwem. Mówi o tym Jan Paweł II w *Orędziu na światowy dzień pokoju* w słowach: „Przez nieprawdę należy rozumieć każdą formę, i to na jakimkolwiek poziomie, wyrażającą brak, odrzucenie czy wzgardę prawdy, a więc kłamstwo we właściwym tego słowa znaczeniu, informacje niepełne czy zniekształcone, propagandę stronniczą, manipulowanie środkami przekazu i tym podobne”\(^{62}\).
Informacje powinny być zatem obiektywne, gdyż jest to warunkiem tego, by odbiorca miał możliwość wyrobienia sobie własnego zdania o otaczającym go świecie w duchu prawdy i wolności. Mimo, iż obiektywność w idealnym kształcie jest nieosiągalna, to obowiązkiem każdego dziennikarza jest dążenie do maksymalnej obiektywności.
Reasumując powyższe rozważania można stwierdzić, iż niezależnie od tego, w jaki sposób pojmujemy obiektywizm, jest on środkiem do tego, by w sposób uczciwy i zgodny z prawdą ukazać obraz rzeczywistości. Instrukcja *Aetatis novae* podkreśla, że właściwe wykorzystanie środków przekazu „wymaga oparcia na zdrowych wartościach i podejmowania mądrych decyzji i wyborów przez jednostki, instytucje prywatne i publiczne oraz społeczeństwo jako całość”\(^{63}\).
Podstawowe zasady społecznego komunikowania tj. prawda, wolność, międzyludzka solidarność, sprawiedliwość, uzasadniane są wówczas, gdy odnoszą się do osoby. Poszanowanie ludzkiej godności staje się zatem jednym z podstawowych kryteriów oceny etycznej środków masowego przekazu. W dzisiejszym świecie nie jest to łatwym zadaniem, gdyż jak mówi instrukcja duszpasterska *Aetatis novae* „zdarza się, że środki przekazu zaostrzają zjawiska jednostkowe i społeczne, stanowią przeszkodę dla solidarności i integralnego rozwoju człowieka”\(^{64}\). Środki przekazu mogą przyczyniać się zatem do niszczenia tożsamości odbiorców. Wciąż otwartym problemem jest potrzeba chrześcijańskiej formacji w dziedzinie mass mediów. Sobór Watykański II w swych dokumentach nawołuje do tego,
---
\(^{60}\) Por. K. Klauza, *Etyczne aspekty słowa i obrazu w komunikacji międzyludzkiej*, [w:] *Dziennikarski etos*, dz. cyt., s. 91–93.
\(^{61}\) Zob. A. Lepa, *Mass media – niezależność czy odpowiedzialność*, [w:] *Dziennikarski etos*, dz. cyt., s. 114–115.
\(^{62}\) Jan Paweł II, *Orędzie na światowy dzień pokoju 1980 r. Prawda siłą pokoju*, 1.
\(^{63}\) AN 12.
\(^{64}\) AN 13.
„by środki przekazu społecznego stosowane były skutecznie – bez zwłoki i z jak największą zapobiegliwością – w rozlicznych pracach apostolskich”\textsuperscript{65}. Stanie się to jednak możliwe wówczas, gdy w mediach będą pracować ludzie wiary, odpowiednio przygotowani do posługi apostolskiej.
W dziele ewangelizowania przez środki społecznego przekazu święccy winni korzystać z opieki swych duszpasterzy, mówi o tym \textit{Aetatis novae} w następujących słowach: „święccy specjaliści katoliccy i inne osoby pracujące w środkach przekazu (...) oczekują często od Kościoła wskazań duchowych i opieki duszpasterskiej”\textsuperscript{66}. Dlatego też Instrukcja podaje propozycje programu duszpasterskiego w zakresie społecznego przekazu. Zakłada on między innymi pogłębianie formacji zawodowej przez święckich katolików i innych pracowników środków przekazu, poprzez dni skupienia, rekolekcje, seminaria itp., oraz opiekę duszpasterską, pomocną w pielęgnowaniu wiary i motywacji do pracy, w szczególny sposób przez głoszenie wartości ewangelicznych i autentycznych wartości ludzkich\textsuperscript{67}.
\textbf{IL COMUNICARE E L’INFORMAZIONE AL SERVIZIO DELLA CHIESA POSTCONCILIARE}
\textbf{Sommario}
Tra la Chiesa e la comunicazione di massa esistono numerosi punti di contatto. Dopo li Concilio Vaticano II il comunicare e l’informazione sono diventate degli elementi principali della vita ecclesiale. La Chiesa dovrebbe intraprendere i mezzi appropriati affinché i mass media costruissero la comunità umana e diventassero veri mezzi della nuova evangelizzazione. Le regole fondamentali del comunicare sociale: la verità, la libertà, la solidarietà, la giustizia, vengono realizzate quando riferite alla persona. Il rispetto per la dignità umana diventa uno dei criteri fondamentali del giudizio etico sui mezzi di comunicazione di massa.
\textsuperscript{65} CP 13.
\textsuperscript{66} AN 29.
\textsuperscript{67} Por. AN, 29.
WSKAZANIA PASTORALNE DEKRETU
RESBYTERORUM ORDINIS
SOBORU WATYKAŃSKIEGO II AKTUALNE DZIŚ
Od kilkunastu lat Kościół w świecie przeżywa kryzys powołań i równocześnie kryzys tożsamości kapłańskiej\(^1\). Również przybierające ogromne rozmiary zjawisko odchodzenia prezbiterów (zwłaszcza w Europie Zachodniej oraz Ameryce Północnej) z czynnego posługiwania wraz z katastrofalnym w niektórych krajach spadkiem powołań wywołuje zatroskanie, graniczące czasami z przestrachem\(^2\). Dokument Papieskiego Dzieła Powołań Duchownych analizując tę sytuację zauważa jednak, że: „[...] kryzys powołań w ostatnich kilku dziesięcioleciach jest przejawem głębszego kryzysu wartości ludzkich i religijnych. [...] Mentalność wolności zasiana w nowych pokoleniach sprawia, iż jest konieczny ogromny wysiłek, aby ukazać głębokie motywacje zdolne skłonić do bardzo wymagających zadań związanych z życiem duchowym”\(^3\).
Troska zatem o kształtowanie życia jako powołania wydaje się być jednym z podstawowych obowiązków Kościoła w dzisiejszych czasach\(^4\). Należy to czyścić w autentycznym duchu Ewangelii, a zarazem trafnie odczytywać znaki czasów, na które zwrócił uwagę Sobór Watykański II\(^5\).
Niniejszy artykuł jest propozycją skromnego skierowania uwagi czytelników na naukę Soboru Watykańskiego II na temat kapłaństwa prezbiterów w świetle dekretu o posłudze i życiu prezbiterów *Presbyterorum ordinis*\(^6\). Już od ponad czterdziestu lat dekret ten określa posoborową drogę Kościoła, dotyczącą nauki na temat tożsamości, służby oraz życia prezbiterów w dzisiejszym świecie, wyrażając przy tym
---
\(^1\) Por. *Zasady formacji kapłańskiej w Polsce*, red. I. Skubiś, Częstochowa 1999, s. 17; zob. *Inny dla innych. Z ks. Romanem Rogowskim rozmawia Józef Majewski*, [w:] *Dzieci Soboru zadają pytania. Rozmowy o Soborze Watykańskim II*, red. Z. Nosowski, Warszawa 1996, s. 350–351.
\(^2\) Por. A. Dulles, *Posługa kapłańska w świecie współczesnym. Refleksje teologiczne*, Kraków 2005, s. 7.
\(^3\) *Papieskie Dzieło Powołań Duchownych*, *Rozwój duszpasterstwa powołań w Kościołach lokalnych*, [w:] *Nauka Kościoła o powołaniach duchownych. Wybór dokumentów dotyczących duszpasterstwa powołań*, red. T. Nowak, Gniezno 1995, nr 71, s. 367.
\(^4\) Por. *Kapłaństwo i życie konsekrowane jako wspólnota życia i posługi z Chrystusem*, [w]: *II Polski Synod Plenarny (1991–1999)*, Poznań 2001, nr 43, s. 171.
\(^5\) Tamże.
\(^6\) Dalej: DP.
radości, nadzieje, problemy i niepokoje prezbiterów, którzy swoje życie poświęcili Chrystusowi, Głowie i wiecznemu Kapłanowi, jak również Kościołowi\textsuperscript{7}.
Przedstawiona poniżej analiza pragnie zatem przypomnieć najbardziej istotne zagadnienia zawarte w tym soborowym dekrecie oraz skupić naszą uwagę na treści pastoralne tu obecne, aktualne dzisiaj.
1. TOŻSAMOŚĆ PREZBITERÓW
Człowiek, który przyjął sakrament kapłaństwa, istnieje nadal jak przedtem, ale jednocześnie istnieje inaczej. Istnieje jako kapłan, czyli uczestnik jedynego zbawczo-odkupieńczego pośrednictwa Chrystusa. Posiada od tej pory wyodrębniającą go w ludzie Bożym tożsamość prezbitera\textsuperscript{8}. Kapłaństwo zatem, to najpierw określony sposób istnienia, a dopiero potem określony sposób postępowania. Tutaj również obowiązuje prymat „być” przed „mieć”. Tylko ten bowiem, kto rzeczywiście stał się kapłanem, ma szansę w sposób owocny wykorzystać swoją wiedzę oraz kompetencje, jak również dobra materialne, którymi dysponuje\textsuperscript{9}. Współczesny człowiek potrzebuje kapłanów, którzy ukształtowali w sobie dojrzałą, ewangeliczną postawę. Wykazuje bowiem trudności ze zrozumieniem samego siebie oraz traci świadomość własnej tożsamości; prowadzi go to do frustrującego poczucia niepewności, do zagubienia i niepokoju emocjonalnego, jak również do chaosu w myśleniu i działaniu. Pierwszym i najważniejszym narzędziem wychowania nie może być tutaj jakiś program formacyjny ani pomoc dydaktyczne, ale osoba wychowawcy: jego tożsamość oraz wynikający z niej sposób bycia\textsuperscript{10}. Także tożsamość prezbitera winna wyrażać się w sposobie jego bycia i działania oraz w tym, jakie wartości i normy moralne przyjmuje\textsuperscript{11}. Na kwestię tożsamości kapłana zwraca się uwagę również w dekrecie Soboru Watykańskiego II o posłudze i życiu prezbiterów \textit{Presbyterorum ordinis}, gdzie podkreślone zostało, że prezbiter, pragnący stać się w dzisiejszych społeczno-kulturowych realiach, „solą” i „świątłem” dla tego świata, musi najpierw uświadomić sobie swoją kapłańską tożsamość. Jasna oraz pełna jej świadomość pomoże mu bo-
\textsuperscript{7} Por. \textit{Kongregation für den Klerus, Internationales Symposion zum 30. Jahrestag des Konzilsdekrets Presbyterorum Ordinis (28 XII 1995)}, Hrsg. Sekretariat der Deutschen Bischofskonferenz, Bonn 1995, s. 5.
\textsuperscript{8} Por. S. Grzechowiak, \textit{Prezbitera o powołania kapłańskiej troska własna, [w:] Ewangelizacja w tajemnicy i misji Kościoła. Misja ewangelizacyjna kapłanów w nauczaniu Kościoła. Materiały formacyjne i homiletyczne w roku duszpasterskim 1994/95}, red. E. Szczotok, A. Liskowacka, Katowice 1994, s. 169.
\textsuperscript{9} Por. M. Dziewiecki, \textit{Kaplan świadek Miłości}, Kraków 2005, s. 37.
\textsuperscript{10} Por. tamże, s. 130–131; zob. K. Dyrek, \textit{Formacja ludzka w wychowaniu seminaryjnym do kapłaństwa w świetle dokumentów posoborowych Kościoła i literatury teologicznej (1967–1997)}, Warszawa 1998, s. 85.
\textsuperscript{11} Więcej na ten temat zob.: A. Cencini, A. Manenti, \textit{Psychologia a formacja}, Kraków 2002.
wim zachować równowagę w życiu i z niej także wynikać będzie owocność jego duszpasterskiej misji. Bardzo aktualne wydają się zatem słowa dekretu przypominające, że: „[...] kapłaństwo prezbiterów [...] udzielane jest [...] przez specjalny sakrament, mocą którego prezbiterzy, dzięki namaszczeniu Ducha Świętego, zostają naznaczeni szczególnym znamieniem i wskutek tego upodabniają się do Chrystusa Kapłana, tak iż mogą działać w osobie Chrystusa Głowy” (nr 2).
Dla prezbiterów, którzy otrzymują to znamię wraz z sakramentalnym namaszczeniem Ducha Świętego, oznacza ono bowiem szczególną konsekrację\(^{12}\), w odniesieniu do chrztu oraz bierzmowania; głębsze upodobnienie do Chrystusa Kapłana, który czyni ich aktywnymi slugami w sprawowaniu oficjalnego kultu Boga i w uświęcaniu braci; władzę służebną, sprawowaną w imieniu Chrystusa Głowy i Pasterza Kościoła (por. KKK 1581–1584)\(^{13}\).
Prezbiter staje się więc w sposób ontologiczny uczestnikiem kapłaństwa Chrystusa; jest naprawdę konsekrowany. Wyklucza to z pewnością próbę interpretowania wszelkiej posługi kapłańskiej w kategoriach świeckich, tak jakby prezbiter zajmował się wprowadzaniem sprawiedliwości albo szerzeniem miłości w świecie\(^{14}\). Prezbiter jest bowiem „człowiekiem – sacrum”, wybranym jak Chrystus do sprawowania kultu Ojca oraz do prowadzenia misji ewangelizacyjnej, dzięki której szerzy oraz ofiaruje braciom rzeczy święte – prawdę, łaskę Bożą.
**2. MISJA EWANGELIZACYJNA PREZBITERÓW**
*Presbyterorum ordinis* przypomina także, że rozwój wydarzeń w ostatnich czterdziestu latach oraz początek nowego trzeciego Tysiąclecia chrześcijaństwa, wzywa wszystkich prezbiterów Kościoła, aby starali się jeszcze aktywniej uczestniczyć w dziele ewangelizacji, jako nieustraszeni świadkowie miłości, którą Bóg
---
\(^{12}\) Por. A. Kokoszka, *Rozpalać kapłański charyzmat. Kapłaństwo jako wspólnota życia i posługi z Chrystusem*, [w:] *W trzecie tysiąclecie. Komentarz pastoralny do dokumentów II Polskiego Synodu Plenarnego*, Tarnów 2002, s. 139.
\(^{13}\) Por. K. Wojtyła, *U podstaw odnowy…*, s. 238; zob. J. Szkodoń, *Oddani na służbę ludowi Bożemu*, Kraków 1994, s. 119–121.
\(^{14}\) Raptowne przemiany społeczno-kulturowe Europy i świecie sprawiły, że w wypowiedziach wielu awangardowych teologów, zwłaszcza w ciągu dekady od 1965 do 1975, zaczęły coraz częściej pojawiać się stwierdzenia, w których autorzy ci wzywali do zaprzestania stosowania określeń „kapłan” w odniesieniu do szafarzy Kościoła i używania raczej określeń funkcjnych, takich jak „przywódca” i „przewodniczący”. Poglądy te spotkały się z dezaprobatą rzymskiej Kongregacji Nauki Wiary wyrażoną w liście apostolskim *Sacerdotium ministeriale* z 6 sierpnia 1983 roku. Kongregacja, nawiązując zwłaszcza do nauki Soboru Watykańskiego II, poglądy te uznała za „obrażające dla wspólnoty eklejzalnej”. Zob. H. Küng, *Wozu Priester?*, Zürich – Einsiedeln 1971; Kongregacja Nauki Wiary, List do biskupów Kościoła katolickiego o niektórych zagadnieniach dotyczących szafarza Eucharystii *Sacerdotium ministeriale*, [w:] *W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966–1994*, red. Z. Zimowski, J. Królikowski, Tarnów 1995, s. 202–207.
pragnie napełnić wszelkie stworzenie, aby każdego dnia jeszcze pełniej oddali się do większej „dyspozycji” Bogu\textsuperscript{15}.
Powołaniem wszystkich wierzących w Kościele jest głoszenie Dobrej Nowiny Jezusa Chrystusa, przekazywanie jej w sposób coraz pełniejszy wierzącym (por. Kol 3,16) oraz zapoznawanie z nią niewierzących (por. 1P 3,15). Żaden chrześcijanin nie może się dziś czuć zwolniony z tego obowiązku, wypływającego z sakramentów chrztu oraz bierzmowania, i podejmowanego pod działaniem Ducha Świętego. Należy zatem zaznaczyć, że ewangelizacja nie jest zadaniem zarezerwowanym tylko dla jednej kategorii członków Kościoła. Należy jednak przyznać, że biskupi są jej głównymi podmiotami, a prezbiterzy winni ich wspomagać w tym dziele\textsuperscript{16}.
Bardzo aktualna staje się więc nauka Soboru, zawarta w nr. 6 dekretu Presbyterorum ordinis gdzie czytamy, że: „W budowaniu wspólnoty chrześcijańskiej prezbiterzy nigdy nie służą jakiejś ideologii czy grupie ludzi, ale jako heroldowie Ewangelii i pasterze Kościoła trudzą się nad osiągnięciem duchowego wzrostu Ciała Chrystusowego”.
Misja przepowiadania słowa Bożego została powierzona prezbiterom przez Kościół jako udział w zbawczym pośrednictwie Chrystusa (por. DP 2); dlatego winni oni spełniać ją w mocy i zgodnie z wymogami Jego polecenia (por. 1Tm 2,5)\textsuperscript{17}. Sobór uwypukla też tę misję, wiążąc ją z kształtowaniem ludu Bożego oraz z prawem wszystkich do otrzymania od kapłanów orędzia ewangelicznego (por. DP 4)\textsuperscript{18}.
„Presbyterorum ordinis” przypomina, że celem przepowiadania słowa Bożego jest wzbudzanie i ożywianie wiary oraz przyczynianie się do wzrostu Kościoła. „Przez zbawcze słowo – mówi Sobór – rodzi się bowiem wiara w sercach niewierzących, a serca wierzących nim się karmią; dzięki niej powstaje i wzrasta wspólnota wierzących, według słów Apostoła: ‘Wiara rodzi się z tego, co się słyszy, tym zaś, co się słyszy, jest słowo Chrystusa’ (Rz 10,17) (nr 4)”. O tej zasadzie trzeba i dzisiaj stale pamiętać: szerzenie, umacnianie i wzrost wiary powinien być podstawowym celem każdego głosiciela Ewangelii, a więc prezbitera, który w sposób szczególny i tak bardzo często wzywany jest do pełnienia „posługi słowa”\textsuperscript{19}.
Dekret podkreśla też, że: „Prezbiterzy są dłużnikami wszystkich, po to żeby dzielić się z nimi prawdą Ewangelii, którą cieszą się w Panu. Czy więc, żyjąc wzorowo pomiędzy ludźmi, doprowadzają ich do oddania chwały Bogu, czy też, otwarcie nauczając, zwiastują niewierzącym misterium Chrystusa, czy też przekazują katechezę chrześcijańską lub wyjaśniają naukę Kościoła, czy starają się badać problemy swojego czasu w świetle Chrystusowym, zawsze mają uczyć nie
\textsuperscript{15} Por. K. Wojtyła, \textit{U podstaw odnowy…}, s. 236.
\textsuperscript{16} Por. Kongregacja ds. Duchowieństwa, \textit{Kapłan głosiciel Słowa, szafarz sakramentów i przewodnik wspólnoty w drodze do trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa}, Watykan 1999, nr 1, s. 7–9.
\textsuperscript{17} Por. A. Dulles, \textit{Posługa kapłańska…}, s. 34.
\textsuperscript{18} Por. J. Nowak, \textit{Trójstopniowość sakramentu święceń, [w:] Ewangelizacja w tajemnicy…}, s. 131.
\textsuperscript{19} Por. A. Dulles, \textit{Posługa kapłańska}, s. 52–56.
swojej mądrości, lecz słowa Bożego, wszystkich usilnie zachęcać do nawrócenia i świętości” (nr 4).
Kościół wskazuje więc następujące sposoby przepowiadania słowa Bożego aktualne i dziś: świadectwo życia, które pomaga odkryć potęgę miłości Bożej i uwiarystodnia słowa tego, który ją głosi; bezpośrednie głoszenie tajemnicy Chrystusa niewierzącym; katecheza oraz uporządkowany i pełny wykład nauki Kościoła; zastosowanie objawionej prawdy do oceny i rozwiązania konkretnych problemów\(^{20}\). W tych warunkach przepowiadanie prezbiterów ukaże piękno i po-
ciagnie ludzi pragnących także i dziś widzieć chwałę Boga.
Potrzebie autentyczności i pełnego przepowiadania nie sprzeciwia się zasada „przystosowania” sposobu głoszenia słowa, szczególnie podkreślona przez *Presbyterorum ordinis* (zob. DP 4). Jest więc sprawą oczywistą, że prezbiter powinien przede wszystkim odpowiedzialnie oraz z poczuciem realizmu postawić sobie pytanie, czy słuchacze rozumieją to, co głosi, czy posiada wpływ na ich sposób myślenia i życia. Winien również uwzględnić w swoim własnym przepowiadaniu różne potrzeby słuchaczy i okoliczności, z powodu których się gromadzą i proszą go o zabranie głosu.
Koniecznym jest również stałe odwoływanie się prezbitera do łaski Bożej i Ducha Świętego (por. DP 12). Bardziej bowiem niż naturalnymi talentami, przepowiadający słowo Boże powinien posługiwać się w swej misji nadprzyrodzonymi charyzmatami: powinien zatem prosić Ducha Świętego, by natchnął go przy wyborze najbardziej odpowiedniego i skutecznego sposobu przepowiadania, zachowania się i prowadzenia dialogu ze słuchaczami\(^{21}\).
Zgodnie ze wskazaniami Soboru, prezbiter, jako głoszący orędzie ewangeli-
zacyjne, powinien także dotrzeć do wszystkich środowisk i warstw społecznych, uwzględniając także niewierzących: zarówno prawdziwych ateistów, jak – co się zdarza coraz częściej – agnostyków bądź ludzi obojętnych\(^{22}\).
### 3. DUCHOWOŚĆ PREZBITERÓW
Każdy prezbiter, świadom specyfiki duchowości kapłana, winien również od początku troszczyć się o absolutne pierwszeństwo życia duchowego w swojej po-
służdze\(^{23}\). Troska o życie duchowe nie staje się bowiem dzisiaj tylko jego osobistym obowiązkiem, ale także prawem wiernych, do szukania w kapłańcie człowieka
---
\(^{20}\) Por. A. Kokoszka, *Rozpalać kapłański charyzmat…*, s. 129.
\(^{21}\) Zob. Kongregacja ds. Duchowieństwa, *Kapłan głosiciel Słowa…*, s. 23.
\(^{22}\) Por. Jan Paweł II, *Misja ewangelizacyjna prezbiterów (21 IV 1993)*, [w:] *Ewangelizacja w tajemnicy…*, s. 208.
\(^{23}\) Zob. J. Wątroba, *Permanentna formacja duchowa kapłanów w świetle soborowych i posoborowych dokumentów Urzędu Nauczycielskiego Kościoła (1963–1994)*, Częstochowa 1999.
Bożego – ojca duchownego\textsuperscript{24}. Prezbiter powinien pamiętać, że łaska upodobnieńia do Chrystusa w posłudze duszpasterskiej (\textit{in persona Christi}) wymaga „[...] oddychania klimatem przyjaźni i osobistego spotkania z Jezusem, służby Kościołowi – Jego Ciału i świadcectwa, że miłuję się Go przez wierne i niestrudzone wypełnianie posługi duszpasterskiej. Tylko to pozwala uniknąć izolacji i rutyny oraz przezwyciężyć wyzwania, które niesie ze sobą mentalność świecka”\textsuperscript{25}.
Specyficzna rola, jaką pełnią prezbiterzy w dzisiejszym Kościele, wymaga od nich głębokiego życia duchowego\textsuperscript{26}. O tym ich zadaniu przypomina również \textit{Presbyterorum ordinis}, który po ukazaniu prezbiterom ich obowiązku dążenia do doskonałości na mocy konsekracji chrzcielnej, stwierdza, że: „Do osiągnięcia tej doskonałości kapłani są zobowiązani ze szczególnego powodu; właśnie jako ci, którzy przez przyjęcie święceń w nowy sposób poświęceni zostali Bogu, mają oni stać się żywymi narzędziami Chrystusa Wiecznego Kapłana, aby mogli prowadzić dalej przez wieki Jego przedziwne dzieło, które mocą z wysoka odnowiło cały zniewolony rodzaj ludzki” (nr 12).
Święcenia kapłańskie oznaczają zatem nie tylko przekazanie misji w Kościele, posługi, ale również i konsekrację osoby, związaną z wyrytym przez sakrament kapłaństwa znamieniem, który jest niezniszczalnym znakiem duchowym szczególnej przynależności do Chrystusa w tym, czym człowiek jest oraz w tym, co robi\textsuperscript{27}. Troska prezbitera o prowadzenie pogłębiającego życia duchowego wiąże się więc przede wszystkim z jego uczestnictwem w kapłaństwie Chrystusa jako sprawcy odkupienia (por. DP 12)\textsuperscript{28}. Dlatego też prezbiter uzyskuje pewien rodzaj zwierzchnictwa łaski, pozwalający mu cieszyć się pełnym zjednoczeniem z Chrystusem i jednocześnie oddawać się pasterzkiej służbie dla dobra braci. Prezbiter winien więc w sposób szczególny naśladować Chrystusa Kapłana dzięki łasce święceń. Nie będzie mu to przeszkadzać w wypełnianiu posługi, ale może pomóc osiągnąć doskonałość i wzrastać w świętości.
\textit{Presbyterorum ordinis} podkreśla wreszcie, że uczestnictwo w kapłaństwie Chrystusowym musi wzbudzać w prezbiterze ducha ofiary, przejawiającego się w umartwieniu. Jakże aktualne i ważne to przypomnienie w czasach, gdy tematyka ta wydaje się być bardzo niepopularna. W nr 12 dekretu czytamy: „Chrystus, którego Ojciec uświęcił, czyli poświęcił i posłał na świat, ‘wydał samego siebie
\begin{itemize}
\item Szerzej na ten temat zob.: W. Słomka, \textit{Duchowość kapłańska}, Lublin 1996; P. Socha, \textit{Życie duchowe kapłana}, „Atencum Kapłański” 504(1993), s. 223–237; A. Suski, \textit{Duchowość pasterza}, „Pastores” I(1998), s. 91–102.
\item Kapłaństwo i życie konsekrowane..., nr 67, s. 176; Krajowa Rada Katolików Świeckich, \textit{Lai-kat wobec wyzwań trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa (z doświadczeń i nadziei)}, „Wiara – Kultura – Społeczeństwo” I(1997), s. 9–67.
\item Por. J. Szkołod, \textit{I Ja was posylam}, Kraków 1996, s. 123–124.
\item Por. \textit{Inny dla innych…}, s. 349.
\item Zob. A. Suski, \textit{Priorytety duchowości kapłana trzeciego tysiąclecia}, [w:] \textit{Duchowość osób powołanych}, red. S. Urbański, M. Szymula, Warszawa 2002, s. 13–27.
\end{itemize}
za nas, aby odkupić nas od wszelkiej nieprawości [...]” (Tt 2,14) [...]. W podobny sposób i prezbiterzy, poświęceni przez namaszczenie Ducha Świętego i posłani przez Chrystusa, umartwiają w sobie uczynki ciała i oddają się całkowicie na służbę ludzi; w ten sposób dzięki świętości, którą zostali ubogaceni w Chrystusie, mogą dojrzewać do ludzkiej doskonałości”.
Oczywiście, zawsze potrzebna jest postawa otwarcia i współpracy z łaską, dla tego Sobór przypomina, że: „Prezbiterzy osiągną świętość w sposób im właściwy, wypełniając szczerze i niestrudzenie swe zadania w Duchu Chrystusowym” (DP 13). Głoszenie słowa zachęca ich bowiem do urzeczywistniania w samych sobie tego, co głoszą innym. Sprawowanie sakramentów umacnia ich w wierze i zjednoczeniu z Chrystusem. Cała ich pasterska posługa pogłębia w nich miłość: „Jako kierownicy i pasterze ludu Bożego pobudzani są miłością Dobrego Pasterza, by dawali życie za owce swoje, gotowi również do najwyższej ofiary” (por. DP 13). Ich ideałem będzie osiągnięcie jedności życia w Chrystusie, poprzez syntezę modlitwy i posługi, kontemplacji i działania, dokonującą się dzięki nieustannemu poszukiwaniu woli Ojca oraz uczynieniu z siebie daru dla dobra owczarni (por. DP 14).
Dekret zaleca także, by kapłani „[…] za pomocą wszystkich środków zalecanych przez Kościół, zdążali stale do owej zawsze coraz wyższej świętości, dzięki której mogą stawać się z każdym dniem coraz doskonalszymi narzędziami w służbie całego Ludu Bożego” (nr 12).
4. WSPÓŁNOTA I BRATERSKA WIĘŹ MIĘDZY PREZBITERAMI
Kapłan uświada się przez troskę o kształtowanie Kościoła jako komunii\(^{29}\). Polega ona zwłaszcza na szczerym pragnieniu zachowania głębokiej, pokornej i synowskiej komunii hierarchicznej\(^{30}\). Sobór Watykański II podkreśla, że jest rzeczą bardzo ważną, by każdy prezbiter umiał dziś traktować ze zrozumieniem i szacunkiem komunię jedności między uczestniczącymi w sakramencie kapłaństwa, która w szczególny sposób winna przejawiać się w więzi między prezbiterami i ich biskupami (por. DB 15). Każdy prezbiter wyraża tę komunię w Modlitwie Eucharystycznej, gdy modląc się za papieża, swojego biskupa oraz wszystkich biskupów świata, poświadcza autentyczność sprawowanej przez siebie Eucharystii\(^{31}\).
Wszyscy prezbiterzy danego Kościoła partykularnego, „[…] tworzą prezbiterium diecezji. Jest to głęboka rzeczywistość teologiczna i prawna Kościoła partykularnego, w której każdy kapłan znajduje rodzinę zrodzoną z daru święceń,
---
\(^{29}\) Zob. A. Cencini, *Oddech życia…*, s. 48–50.
\(^{30}\) Por. Kapłaństwo i życie konsekrowane…, nr 8, s. 161.
\(^{31}\) Por. Kongregacja ds. Duchowieństwa, *Dyrektoriun o posłudze i życiu kapelanów* (31 I 1994), [w:] *Nauka Kościoła o powołaniach…*, nr 24.
bliskie wzory ewangelicznych postaw kapłańskich, a także konkretną pomoc w dziele ewangelizacji i osobistego uświęcenia”\textsuperscript{32}. Cytowane tu „Dyrektorium o posłudze i życiu kapłanów” bardzo konkretnie nawiązuje do soborowego dekretu \textit{Presbyterorum ordinis}, w którym czytamy, że: „Wszyscy prezbiterzy, przez święcenia włączeni do stanu prezbiterów są ze sobą najgłębszym braterstwem sakramentalnym, szczególnie zaś tworzą jedno prezbiterium w diecezji, w której służą pod zwierzchnictwem własnego biskupa” (por. nr 8).
Jak zaznacza Sobór, więc tej miłości pasterskiej znajdują swe odbicie zwłaszcza w posłudze oraz w liturgii, „Z innymi więc członkami tegoż prezbiterium każdy kapłan jest związany szczególnymi więzami miłości apostolskiej, posługi i braterstwa, co już od starożytnych czasów wyraża się w liturgii, kiedy prezbiterzy, wraz z biskupem udzielającym święceń otaczający nowo wybranego, wzywani są do wkładania rąk i gdy zgodnym sercem koncelebrują świętą Eucharystię” (DP 8). W tym przypadku chodzi o jedność sakramentalną, jak również i duchową, znajdującą w liturgii swoje źródło, by głosić Bogu i świadczyć braciom o jedności ducha\textsuperscript{33}.
W \textit{Presbyterorum ordinis} czytamy również o braterstwie kapłańskim, wyrażającym się w jedności posługi duszpasterskiej (por. DP nr 8). Możemy mieć tu do czynienia ze znaczną różnorodnością zadań (np. posługa w parafii, na szczeblu dekanatu, diecezji; apostolat; posługa miłosierdzia; działalność ekumeniczna; sztuka religijna; misja ewangelizacyjna poprzez środki przekazu itd.). Sytuacja ta nie może jednak tworzyć odrębnych kategorii i nierówności, chodzi bowiem o zadania, które dla prezbiterów stanowią część dzieła ewangelizacji. „Wszyscy [...] – mówi Sobór – dążą do jednego, mianowicie do budowania Ciała Chrystusowego, a budowanie to zwłaszcza w naszych czasach wymaga różnorakiego rodzaju służby i nowych przystosowań” (DP 8).
\section*{5. STAŁA FORMACJA PREZBITERÓW}
Kolejny obszar troski o charyzmat kapłański\textsuperscript{34}, bardzo mocno związany dziś z formacją pastoralną kapłanów, łączy się ze wskazaniami \textit{Presbyterorum ordinis} dotyczącymi zagadnienia stałej formacji prezbiterów. W nr. 18 dekret podkreśla, „Aby we wszystkich okolicznościach życia prezbiterzy mogli pielęgnować jedność z Chrystusem, poza świadomym wykonywaniem swej posługi mają do dyspozycji zwyczajne i szczególne, nowe i stare środki, których Duch Święty nie
\textsuperscript{32} \textit{Kapłaństwo i życie konsekrowane...}, nr 9, s. 162.
\textsuperscript{33} Por. K. Wojtyła, \textit{U podstaw odnowy...}, s. 163–164.
\textsuperscript{34} Zob. A. Kokoszka, „Blaski i cienie” formacji stałej polskich kapłanów, „\textit{Currenda}” 2(2001), s. 253–261.
przestał nigdy podsuwać Ludowi Bożemu i które Kościół dla uświęcenia swoich członków zaleca, a nawet niekiedy i nakazuje”.
Jak więc wynika z cytowanego wyżej fragmentu dekretu, szczególnie istotne jest dziś dostrzeżenie wewnętrznej więzi, jaka istnieje między formacją poprzedzającą święcenia kapłańskie a formacją późniejszą. Formacja stała nie może być jednak powtórzeniem formacji seminarjnej, zwykłym jej przypomnieniem czy też poszerzeniem o nowe wskazania praktyczne. Przynosi ona nowe treści, a przede wszystkim powinna być prowadzona nowymi metodami\(^{35}\). Ten doniosły i zintegrowany proces, zakorzeniony w formacji seminarjnej wymaga na kolejnych etapach pewnych przystosowań, aktualizacji i zmian, które nie mogą jednakże przerywać ani osłabiać jego ciągłości\(^{36}\). Według wskazań *Presbyterorum ordinis*, stała formacja powinna być kontynuacją ogólnego i integralnego procesu ciągłego dojrzewania, polegającego na pogłębianiu każdego wymiaru formacyjno-ludzkiego, duchowego, intelektualnego i duszpasterskiego – a równocześnie na umacnianiu wewnętrznej i żywotnej więzi między nimi.
W ludzkim wymiarze formacji kładzie się nacisk na kształtowanie i rozwijanie u prezbiterów wrażliwości, która pozwala im rozumieć potrzeby ludzi, spełniać ich prośby, wyczuwać ich niewypowiedziane pytania, dzielić ich nadzieje i oczekiwania, radości i uciążliwości życia. Jest to także kształtowanie postawy dialogu ze wszystkimi oraz umiejętności współpracy z innymi kapłanami i świeckimi\(^{37}\).
Sobór wymaga szczególnego uwzględnienia w procesie dojrzewania prezbitera formacji duchowej, którą Kościół nazywa sercem całej formacji. Formacja ta, będąc bowiem nakazem nowego i ewangelicznego życia na skutek wyłania Ducha Świętego w sakramencie święceń, jest niezbędna również ze względu na posługę kapłańską, na jej autentyczną i duchową płodność\(^{38}\).
*Presbyterorum ordinis* postuluje też dobrze zorganizowaną formację intelektualną prezbiterów (por. DP 19). Intelektualny wymiar formacji winien bowiem stale zasilać duchowe życie prezbitera. Studium teologii jest też potrzebne po to, by mógł on w sposób sumienny pełnić posługę słowa, głosić je bez błędów i dwuznaczności, odróżniając je od zwykłych opinii, choćby uznanych lub rozpowszechnionych\(^{39}\).
---
\(^{35}\) Zob. H. Muszyński, *Istotne wymiary formacji kapłańskiej*, [w:] *Ewangelizacja w tajemności…*, s. 148–161.
\(^{36}\) Por. J. Szkodón, *I Ja was…*, s. 117–118.
\(^{37}\) Por. H. Muszyński, *Istotne wymiary…*, s. 149–151; zob. B. Dittrich, *Der Priester und Mystagogie und Missionar*, [w:] *Priester heute. Anfragen, Aufgaben, Anregungen*, Hrsg. K. Hillenbrand, Würzburg 1990, s. 255.
\(^{38}\) Por. A. Suski, *Jak w świetle wskazań synodalnych rozpalać charyzmę kapłana diecezjalnego*, [w:] *Oddanie i wytrwałość. Recepceja II polskiego synodu plenarnego*, red. W. Góralski, H. Seweryniak, Warszawa 2004, s. 274; zob. O.H. Pesch, *Das Zweite Vatikanische Konzil. Vorgeschichte – Verlauf – Ergebnisse – Nachgeschichte*, Würzburg 2001, s. 263–266.
\(^{39}\) Por. H. Muszyński, *Istotne wymiary…*, s. 157–159.
Pasterski wymiar formacji, wynikający z formacji duchowej, przenikniętej duchem pasterskiej miłości, jak również i wzmacniany formacją teologiczną, winien, według *Presbyterorum ordinis*, skłaniać prezbitera do coraz lepszego poznawania rzeczywistych warunków życia ludzi i poszukiwania właściwych metod oraz bardziej przydatnych form sprawowania posługi w dzisiejszych czasach (zob. DP 20–21).
**ZAKOŃCZENIE**
Należy stale potwierdzać, że praca prezbiterów w Kościele i w świecie jest niezastąpiona i konieczna\(^{40}\). W dobie pluralizmu zdarza się jednak, że prezbiterzy „[…] cierpią dziś z powodu nadmiernego rozproszenia pośród stale rosnącej liczby obowiązków duszpasterskich; w obliczu trudnych problemów społecznych i kulturowych współczesności widzą konieczność powtórnego przemyślenia stylu życia i priorytetów pracy duszpasterskiej oraz uświadamiają sobie coraz bardziej potrzebę nieustannej formacji”\(^{41}\).
U niektórych prezbiterów „widac przerost aktywizmu na niekorzyść życia wewnętrznego, u innych przerost pragmatyzmu nad zainteresowaniem dzieł teologicznych, jeszcze u innych przerost socjologii i psychologii nad teologią w przepowiadaniu. […] Te i inne cienie w postawach kapłanów są zagrożeniem dla ich owocnej posługi”\(^{42}\).
W nr 13 „*Presbyterorum ordinis*” przypomina, że prezbiterzy jako współpracownicy biskupa (por. KK 28) są zobowiązani do głoszenia Ewangeli, do sprawowania czynności sakramentalnych i duszpasterskiego kierowania powierzonymi im wspólnotami chrześcijańskimi\(^{43}\). Jako słudzy Eucharystii, przekaziciele miłości Bożego w sakramencie pokuty i pojednania, dawcy pocieszenia dla dusz oraz przewodnicy wspólnoty wierzących w trudnych chwilach dnia codziennego, działają oni w z polecenia Chrystusa i *in persona Christi*\(^{44}\).
---
\(^{40}\) Por. S. Cichy, *Misja kapłaństwa służebnego*, [w:] *Ewangelizacja w tajemnicy…*, s. 145–147; zob. J. Wątroba, *Wzajemne relacje kapłanów i wiernych świeckich w procesie dojrzewania duchowego*, [w:] *Duchowość osób…*, s. 39–56.
\(^{41}\) Jan Paweł II, Adhortacja apostolska Ojca Świętego Jana Pawła II do biskupów, do duchowieństwa i wiernych po Synodzie Biskupów o formacji kapłanów we współczesnym świecie (25 III 1992) *Pastores dabo vobis*, Ząbki 1992, nr 3.
\(^{42}\) *Chrystusowe kapłaństwo w Kościele w Polsce*, [w:] *II Polski Synod Plenarny. Teksty robocze*, Poznań – Warszawa 1991, nr 19, s. 149.
\(^{43}\) Zob. B. Dziwosz, *Sakrament kapłaństwa w odnowionych obrzędach święceń*, [w:] *W kierunku chrześcijańskiej kultury*, Warszawa 1978, s. 373–374; L. Balter, *Kapłaństwo ludu Bożego*, Warszawa 1982, s. 261; S. Głową, *Kapłaństwo według myśli Soboru*, [w:] *Kościół w świetle Soboru*, Poznań 1968, s. 205.
\(^{44}\) Por. Paweł VI, *Orędzie do kapłanów z okazji zakończenia Roku Wiary (30 VI 1968)*, [w:] „*Wiadomości Archidiecezji Gnieźnieńskiej*” 8–9(1969), s. 171; zob. *Pastores dabo vobis*, nr 15; P. Socha, *Kaplan sluga Kościoła – misji*, „*Dobry Pasterz*” 14(1994), s. 167–168.
Wierne i ofiarne wypełnienie tych zadań nie będzie jednak możliwe bez pogłębionej i stałej formacji, dzięki której współczesny prezbiter może stać się czytelnym i przekonywującym świadkiem Chrystusa na miarę czasów współczesnych\textsuperscript{45}.
Duszpasterskie „dziś” i duszpasterskie „jutro” pracy Kościoła domaga się również tego, by każdy prezbiter dochował wierności charyzmatowi, jaki otrzymał w sakramencie święceń kapłańskich\textsuperscript{46}. Tę troskę wypowiedział też Vaticanum II w omawianym wyżej dekrecie \textit{Presbyterorum ordinis}. Dlatego warto na zakończenie przytoczyć zachętę tu zawartą do wszystkich prezbiterów: „Niech prezbiterzy pamiętają o tym, że w wykonywaniu pracy nigdy nie są sami, lecz opierają się na potędze Wszechmogącego Boga, a wierząc w Chrystusa, który ich powołał do uczestnictwa w swoim kapłaństwie, niech z całą ufnością poświęcają się swemu posługiwaniu, wiedząc, że Bóg potrafi pomnożyć w nich miłość” (DP 22).
\textbf{DIE HEUTE AKTUELLEN PASTORALEN HINWEISE ZUM DEKRET \textit{PRESBYTERORUM ORDINIS} DES II. VATIKANISCHEN KONZILS}
\textit{Zusammenfassung}
Seit mehreren Jahren erlebt die Kirche in der Welt eine Krise der Berufungen und gleichzeitig eine Krise der priesterlichen Identität. Ebenso die zunehmende Dimension des Phänomens des Abgang es der Presbyterianer (hauptsächlich in Westeuropa und in Nordamerika) aus der aktiven Dienerschaft, gleichzeitig mit der in manchen Ländern katastrophalen Abnahme der Berufungen, bewirkt ein mit furcht grenzendes Besorgnis.
Die Sorge um die Gestaltung des Lebens als Berufung scheint demnach eine der fundamentalen Pflichten der Kirche in den heutigen Zeiten zu sein. Man muss dass im authentischen Geiste des Evangeliums tun, und zugleich zutreffend die Zeichen der Zeit ablesen, auf welche das II Vatikanische Konzil verwiesen hat.
Diese Publikation /Dieser Artikel/ ist ein Vorschlag einer bescheidenen Lenkung der Aufmerksamkeit der Leser auf die Lehre des II Vatikanischen Konzils über das Priestertum der Presbyterianer im Licht des Dekrets vom Dienst und Leben der Presbyterianer „Presbyterorum ordinis“
\textsuperscript{45} Por. M. Dziewiecki, \textit{Kapłan świadek…}, s. 73–74; zob. też: A. Cencini, \textit{Oddech życia. Łaska formacji permanentnej}, Kraków 2003, s. 59–75.
\textsuperscript{46} Zob. G. Greshake, \textit{Priester sein}, Freiburg–Basel–Wien 1983, s. 22–23; W. Słomka, \textit{Duchość kapłańska}, Lublin 1996, s. 67–74.
Schon seit vierzig Jahren bestimmt dieses Dekret den nach-Konzilen Weg der Kirche, betreffend der Lehre von der Identität, des Dienstes und des Lebens der Presbyterianer in der heutigen Welt, und bringt dabei die Freude, die Hoffnung, die Probleme und die Besorgnisse der Presbyterianer, die ihr Leben Christus dem Haupt und ewigem Priester wie auch der Kirche geopfert haben, zum Ausdruck.
Die vorgestellte Analyse will daher an die wesentlichen, in der Verordnung enthaltenen, Probleme erinnern und die Aufmerksamkeit an die, hier anwesenden und aktuellen pastoralen Inhalte lenken.
Getreue und aufopfernde Erfüllung dieser Aufgaben wird nicht ohne vertiefter und stetiger Formation, dank welcher der zeitgenössische Presbyterianer ein verständlicher und überzeugter Zeuge Christus in der gegenwärtigen Zeit sein sollte, möglich sein.
Das seelsorgerische wirken der Kirche „Heute“ und „Morgen“ verlangt, das jeder Presbyterianer das Charisma, welches er im Sakrament der Priesterweihe bekam, aufrecht erhalten möge. Diese Sorge hat auch das II Vaticanum in dem oben erwähnten Dekret „Presbyterorum ordinis“ geäußert: „So sollen denn die Priester daran denken, dass sie in der Ausübung ihres Amtes nie allein sind, sondern sich auf die Kraft des allmächtigen Gottes stützen können. Im Glauben an Christus, der sie zur Teilhabe an seinem Priestertum berufen hat, sollen sie sich mit ihrem ganzen Vertrauen ihrem Dienst weihen, im Wissen darum, daß Gott mächtig ist, die Liebe in ihnen zu mehren (DP 22)“.
RELACJE CHRZEŚCIJAŃSKO-ŻYDOWSKIE
WEDŁUG OJCÓW SOBORU WATYKAŃSKIEGO II
I DEKLARACJI *NOSTRA AETATE* nr 4
Jednym z warunków budowania nowych, pozytywnych relacji z każdą społecznością religijną lub kulturową, w tym także z Żydami, jest szczera, rzeczowa i pozbawiona apologetycznych wątków ocena wzajemnych stosunków w przeszłości. Wielu Żydów, również zaangażowanych w dialog z chrześcijanami, uważa, że członkowie narodu żydowskiego byli poniżani i prześladowani przez Kościół katolicki, w którym dominowało, jak to określił francuski historyk żydowskiego pochodzenia Jules Isaac, „nauczanie pogardy”\(^1\). Leon Klenicki z Ligi przeciw Zniesławianiu Żydów B’nai B’rith stwierdza, że ilekroć wychodzi w sobotę z synagogi zawsze widzi krzyż na pobliskim kościele. Stanowi on dla niego wyzwanie. Zostaje wówczas zmącona świętość dnia przez wspomnienia i obrazy prześladowań oraz nauczania pogardy przekazywane przez kolejne pokolenia żydowskie, również przez jego rodziców. Krzyż jest dla Klenickiego symbolem chrześcijan, którzy w imieniu własnej religii byli w przeszłości nieżyczliwi, często wrogo nastawieni do jego wspólnoty religijnej\(^2\). Wizja takiej historii jest niezmiernie trudna do zaakceptowania przez chrześcijan. Wskazują oni, że pomimo wielu napięć i prześladowań istniały w historii okresy wzajemnej tolerancji i współpracy. Niezależnie od rozbieżnych ocen chrześcijanie i wyznawcy judaizmu zaangażowani na rzecz wzajemnego pojednania uważają, że jednym z koniecznych warunków dla budowania wspólnej przyszłości jest zdecydowane potępienie przez Kościół wszelkich przejawów antysemityzmu oraz rozrachunek z bolesną przeszłością.
Wśród najważniejszych dokumentów Kościoła katolickiego na temat Żydów i judaizmu wymienia się: Deklarację soborową o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich *Nostra aetate* (28 października 1965 r.), a następnie trzy dokumenty opracowane przez watykańską Komisję ds. Kontaktów Religijnych z Judaizmem: *Wskazówki i sugestie w sprawie wprowadzenia w życie deklaracji*
---
\(^1\) Na temat „nauczania pogardy” według Julesa Isaaca zob. G. Ignatowski, *Na drogach pojednania*. Międzynarodowy Katolicko-Żydowski Komitet Łączności, Łódź 2003, s. 92–101.
\(^2\) L. Klenicki, *On Christianity: Towards a Process of Historical and Spiritual Healing-Understanding the Other as a Person of God*, [w:] Jews and Christians: Rivals or Partners for the Kingdom of God?, red. D. Pollefeyt Louvain 1997, s. 63.
soborowej *Nostra aetate* nr 4 (1 grudnia 1974 r.), *Żydzi i judaizm w głoszeniu Słowa Bożego i katechezie Kościoła katolickiego*. Wskazówki do właściwego wyjaśniania tych zagadnień (25 czerwca 1985 r.) oraz *Pamiętamy: Refleksja nad Szoah* (16 marca 1998 r.). Ostatni z wymienionych dokumentów opublikowany został w czasie przygotowań Kościoła katolickiego do uroczystych obchodów Wielkiego Jubileuszu Roku 2000. Wypowiadając się na temat jego znaczenia, Jan Paweł II w liście skierowanym do przewodniczącego watykańskiej Komisji, australijskiego kardynała Edwarda Idrisa Cassidy’ego napisał, iż w okresie przygotowania do obchodów Jubileuszu „Kościół zachęca swoich synów i córki, aby oczyszczali swoje serca przez pokutę za niewierności i błędy popełnione w przeszłości”. Papież, mając na uwadze relacje chrześcijańsko-żydowskie, wyraził nadzieję, że dokument „pomoże uleczyć rany nieporozumień i niesprawiedliwości”\(^3\). Przyjmuje się powszechnie, że publikując *Pamiętamy: Refleksja nad Szoah*, Kościół katolicki podjął trudną próbę rozrachunku wspólnej i bolesnej historii\(^4\). Najbardziej znaczące wyrazy skruchy za postawę chrześcijan wobec Żydów w przeszłości, nie tylko ze względu na treść wystąpienia, lecz również na kontekst, w jakim zostały okazane, stanowią słowa Jana Pawła II wypowiedziane 23 marca 2000 r. w instytucie Yad Vashem: „Jako Biskup Rzymu i Następcą Apostoła Piotra zapewniam naród żydowski, że Kościół katolicki, kierując się ewangelicznym prawem prawdy i miłości, a nie względami politycznymi, jest głęboko zasmucony z powodu nienawiści, aktów prześladowania i okazywania antysemityzmu skierowanego przeciw Żydom przez chrześcijan w jakimkolwiek czasie i miejscu”\(^5\). Według zgodnej opinii teologów i historyków *Nostra aetate* otwiera nowy, pozytywny rozdział w stosunkach katolicko-żydowskich. Dokument soborowy był przedmiotem licznych i pozytywnych ocen, zarówno osób zaangażowanych we wzajemne relacje ze strony Kościoła katolickiego, jak i spośród samych Żydów. Wobec deklaracji wysuwało kilka negatywnych uwag. Zarzucano jej przede wszystkim, że nie podejmuje kwestii dotyczącej najważniejszych wydarzeń w dziejach współczesnych Żydów, a więc Holokaustu, określano go coraz częściej jako Szoah oraz utworzenia w 1948 r. Państwa Izrael. Trzeci z najczęściej powtarzanych zarzutów dotyczy braku rozrachunku z nabrzmiałą przeszłością\(^6\).
---
\(^3\) Jan Paweł II, *Do czcigodnego Brata kard. Edwarda Idrisa Cassidy’ego*, „L’Osservatore Romano” (wyd. pol.) 1998, nr 5/6, s. 52.
\(^4\) E.I. Cassidy, *Le sens et la portée du document du Vatican: Nous nous souvenons. Une réflexion sur la Shoah*, *La Documentation Catholique* 1998, nr 13, s. 630–636; J. Pawlikowski, *Nous nous souvenons: une critique constructive*, „Istina” 1998, nr 4, s. 386–391; A. Doobov, *The Vatican and the Shoah: Purified Memory or Reincarnated Responsibility?*, „Policy Forum. Institute of the World Jewish Congress” 1998, nr 15, s. 5–22; S. Gadecki, *Dokument o Shoah spowiedzia Kościoła*, KAI 1998, nr 11, s. 7; J. Turowicz, *Akt skruchy*, „Tygodnik Powszechny” 1998, nr 13, s. 1, 9.
\(^5\) Jan Paweł II, *Budujemy nową przyszłość*, „L’Osservatore Romano” (wyd. pol.) 2000, nr 5, s. 28.
\(^6\) Zob. np.: E. J. Fisher, *Official Roman Catholic Teaching on Jews and Judaism: Commentary and Context*, [w:] *In Our Time. The Flowering of Jewish – Catholic Dialogue*, red. E. J. Fisher,
Próba odpowiedzi na pytanie o stosunek Nostra aetate do ostatniego z wymienionych powyżej zagadnień może wydawać się zadaniem dość ryzykownym, pozbawionym szans na znalezienie pozytywnych rozwiązań, ze względu na to, iż dokument soborowy nic nie mówi bezpośrednio na temat relacji chrześcijańsko-żydowskich. Fakt ten może wzbudzać pewne zdziwienie, ponieważ pewien śląd rozrachunku z historią katolicko-muzułmańską odnajdujemy w trzecim punkcie Nostra aetate, który dotyczy islamu. W tekście soborowym czytamy, że „w ciągu wieków powstawały między chrześcijanami a muzułmanami liczne spory i uczucia wrogości”\(^7\). Analiza kolejnych schematów deklaracji wraz z uwzględnieniem wypowiedzi Ojców soborowych pozwala jednak na sformułowanie kilku wniosków dotyczących relacji katolicko-żydowskich w przeszłości.
Dla przejrzystszego wykładu należy przypomnieć, że podczas obrad soborowych, najpierw schemat o Żydach – a potem już jako projekt deklaracji o religiach niechrześcijańskich, zawierający punkty poświęcone muzułmanom i wyznawcom innych religii – był czterokrotnie prezentowany na Soborze przez Augustina Beę, przewodniczącego Sekretariatu ds. Jedności Chrześcijan, osobistość odpowiedzialnego za przygotowanie deklaracji. W swoich wypowiedziach Bea dwukrotnie wypowiadała się na temat historycznych relacji chrześcijańsko-żydowskich. Pierwszy raz uczyniła to 19 listopada 1963 r., prezentując dokument zatytułowany *O postawie katolików do niechrześcijan, a szczególnie do Żydów*, stanowiący czwarty punkt schematu dekretu *De oecumenismo*. Należy podkreślić, że zgodnie z ustalonym porządkiem obrad, projekt nie miał być wówczas, podczas drugiej sesji soborowej, poddany dyskusji, którą chciano ograniczyć do omówienia kwestii ekumenizmu\(^8\). Niektórzy jednak Ojcowie odstąpili od ustalonego tematu obrad i swoje wystąpienia, w mniejszym lub większym zakresie, poświęcili problematyce żydowskiej. Przypominając najważniejsze wypowiedzi, zauważmy na początku, że zanim tekst został omówiony przez Beę, biskup Philip Pocock z Toronto wyraził opinię, że rozumie powody, dla których podjęto na Soborze kwestię żydowską. Pierwszym z nich był fakt, że Żydzi zostali wybrani przez Boga, aby odegrać szczególną rolę w historii zbawienia. Ponadto, w naszych czasach – przypomniał Pocock – Żydzi byli w sposób szczególny znienawidzeni i prześladowani\(^9\). Wspomniany powyżej Bea, prezentując Ojcom soborowym w 1963 r. projekt deklaracji, pytał, czy kaznodzieje, przede wszystkim podczas
---
\(^7\) L. Klenicki, New York, Mahwah, N.J., s. 3–18; L. Klenicki, *From Argument to Dialogue: „Nostra Aetate” Twenty-Five Years Later*, tamże, s. 77–103.
\(^8\) Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich *Nostra aetate* nr 3, [w:] *Sobór Watykański II. Konstytucje, Dekrety, Deklaracje*, Poznań 2002, s. 335.
\(^9\) Na temat historii deklaracji zob.: F. Solarz, *Sobór Watykański II a religie niechrześcijańskie*, Kraków 2005, s. 171–222.
\(^9\) P. Pocock, *Schema decreti „de Oecumenismo”*, *Acta Synodalia Sacrosanci Concilii Oecumenici Vaticani Secundi* (dalej – *Acta Synodalia*), vol. II, pars 5, *Typis Polyglottis Vaticanis* 1973, s. 467.
omawiania męki Chrystusa, posługują się właściwym językiem, aby wyrazić odpowiedni szacunek, który należy się ludowi żydowskiemu szczególnie ze względu na Stary Testament, za wybranie Izraela przez Boga oraz założenie i rozwój pierwotnego Kościoła. Nawiązując do współczesnej historii, Bea zauważył, że podczas rządów sprawowanych przez narodowych socjalistów w Niemczech popełnione zostały okrutne zbrodnie, które doprowadziły do „unicestwienia kilku milionów Żydów”\(^{10}\).
Fortunato da Veiga Coutinho, biskup Bangalore (Indie), przyznał, że w ostatnich latach popełniono największe zbrodnie na Żydach. Dodał on jednak, polemizując z wypowiedzią przewodniczącego Sekretariatu, iż „nie jest to wystarczający powód, aby Sobór w specjalnym, odrębnym tekście wypowiadał się o Żydach”\(^{11}\).
Koptyjski patriarcha Aleksandrii Stephanos Sidarouss uważał, że Kościół katolicki w czasie prześladowań jakich doznawali Żydzi w przeszłości, określił przez niego jako „naród hebrajski”, otwarcie ich bronił wydając uroczyste dokumenty, a „przede wszystkim poprzez czyny niewolne od zagrożeń i poświęceń”\(^{12}\).
Endre Hamvas, biskup Szeged-Csanád na Węgrzech, twierdził, że Żydzi w przeszłości wzbudzali zdecydowaną niechęć z powodu swojego potencjału nie tylko ekonomicznego, lecz także intelektualnego. Jednakże podczas drugiej wojny światowej, zaznaczył Hamvas, tamtejszy Kościół zawsze odrzucał i zwalczał antysemityzm, a wyżsi duchowni katoliccy – jak np. prymas Justinien Serédi, poprzedni biskup Csanád Gyula Glattfelder oraz nuncjusz apostolski Angelo Rotta – zdecydowanie chronili Żydów przed prześladowcami, ocalając wielu z nich przed śmiercią. Hamvas dodał, że podczas wojny Żydzi ze środkowej i wschodniej Europy zostali niemal całkowicie unicestwieni\(^{13}\).
Vincentas Brizgys, biskup Kaunas (Litwa) przypomniał, że inni biskupi z jego kraju nie mogą brać udziału w obradach soborowych ze względu na ograniczenia wolności w jego kraju. Pytał, dlaczego więc Sobór zajmuje się niechrześcijanami, szczególnie Żydami, a pomija miliony katolików i innych chrześcijan prześladowanych za wiarę i życie według jej zasad. Milczenie Soboru przynosi prześladowanym chrześcijanom ogromny ból. Współcześni Żydzi, nawet i niektórzy inni chrześcijanie, według Brizgysa, „całkiem bezwstydnie zlorzeczą imieniu Boga, usiłują odwrócić młodzież od wiary i religii stosując nie tylko perswazję,
---
\(^{10}\) A. Bea, *De catholicorum habitudine ad non christianos et maxime ad Iudaeos*, tamże, s. 482–483.
\(^{11}\) F. da Veiga Coutinho, *Patrum orationes „de Oecumenismo” in genere*, tamże, s. 745. Podobnie uważał arcybiskup Bombaju Valerian Gracias, *Animadversiones scripto exhibitae quoad schema „de Oecumenismo” ante diem 21 maii 1964*, [w:] *Typis Polyglottis Vaticanis* 1974, vol. III, pars II, s. 784.
\(^{12}\) S.I. Sidarouss, *Patrum orationes „de Oecumenismo in genere”*, s. 541–542.
\(^{13}\) E. Hamvas, tamże, s. 678. Postawę Kościoła węgierskiego wobec Żydów podczas wojny omawia P. Blet, *Pius XII i druga wojna światowa w tajnych archiwach watykańskich*, Katowice 2000, s. 277–303.
ale także stosując najbardziej bezbożne, niesprawiedliwe prawa”. W schemacie dokumentu znajdowały się słowa, że Kościół „surowo odrzuca krzywdy wyrządzone ludziom gdziekolwiek, tak tym bardziej jeszcze po matczynemu głęboko opłakuje i potępia nienawiść i prześladowania, jakie były skierowane przeciwko Żydom zarówno w przeszłości, jak i w czasach obecnych”\(^{14}\). Według biskupa z Litwy, Sobór prosi niemal o wybaczenie prześladowań, niezależnie od tego kiedy zostały popełnione. W dokumencie należałoby wyjaśnić, że prześladowan mających miejsce w czasach współczesnych dopuścili się ludzie, którzy wyrzekli się chrześcijaństwa. Litwin nie miał jednak na myśli zbrodni nazistowskich. W swojej wypowiedzi dodaje, że współczesne prześladowania popełnione zostały za pośrednictwem lóż masońskich i organizacji marksistowskich, w skład których wchodzą również Żydzi. Bywa niekiedy, tłumaczył Brizgis, że chrześcijanin, który został zmuszony do porzucenia swojej wiary, moralnie okaleczony, zwraca się przeciwko własnym oprawcom. Z tego też powodu Sobór powinien rozważyć propozycję wezwania chrześcijan i Żydów do powstrzymania się od działalności ateistycznej i antychrześcijańskiej\(^{15}\).
Wspomnijmy jeszcze dwie wypowiedzi: Frane Franiča, biskupa Splitu-Makaraska oraz Alessadro Scandara, koptyjskiego biskupa Assiut. Pierwszy z nich przekonywał, że Żydzi ponoszą odpowiedzialność za śmierć Syna Bożego. Z tego właśnie powodu cierpieli i doznawali strasznych cierpień. Jest prawdą, że czyńów tych dopuścili się ludzie niesprawiedliwi. Zostali oni jednak usposobieni do takiego postępowania przez Boga\(^{16}\). Scandar, podobnie jak Franič, uważał, że wszystkie nieszczęścia jakich doznali Żydzi wynikają z faktu, że odrzucili oni Chrystusa i wydali Go na ukrzyżowanie. Drugim powodem ich złego losu jest wyznawany przez Żydów faryzeizm, o którym można przeczytać w Talmudzie. Przez całe wieki byli i pozostają wrogami Chrystusa i chrześcijan. Jedynym ratunkiem dla Żydów, według Scandara, jest okazywanie przez nich szacunku dla tego wszystkiego, co nie jest żydowskie. Postawa taka pozwoli Żydom dostrzec miłość i heroizm chrześcijan, które emanują z krzyża\(^{17}\).
Nie wszystkie jednak wypowiedzi z tego okresu są nieprzychylne Żydom. Biskupi z południa Francji uważali, że zadaniem dokumentu soborowego jest przypomnienie chrześcijanom o miłosiernej postawie Chrystusa wobec swojego ludu. Wielu z nich nie okazuje jednak miłości do Żydów. Z tego też powodu Sobór powinien ich upomnieć, aby wyzbyli się błędnego nauczania i wrogich uczuć do ludu.
---
\(^{14}\) *De catholicorum habitudine ad non christianos et maxime ad Iudaeos*, *Acta Synodalia*, vol. II, pars V, [w:] *Typis Polyglottis Vaticanis* 1973, s. 432. Polski przekład podaje G. Ignatowski, *Kościoly wobec przejawów antysemityzmu*, Łódź 1999, s. 154–155.
\(^{15}\) V. Brizgys, *Animadversiones scripto exhibitae quoad cap. I schematis „de Oecumenismo”*, *Acta Synodalia*, vol. II, pars VI, [w:] *Typis Polyglottis Vaticanis* 1973, s. 104–105.
\(^{16}\) F. Franic, tamże, s. 660.
\(^{17}\) A. Scandar, *Animadversiones scripto exhibitae quoad schema „de Oecumenismo” ante diem 21 maii 1964*, s. 803–804.
żydowskiego. Ponadto należy pamiętać, że Żydzi wielokrotnie byli traktowani przez chrześcijan w sposób niesprawiedliwy, prześladowani, nawet przez władze kościelne. Biskupi postulowali, aby Sobór potępił antyżydowskie postawy dla przeciwdziałania ich nawrotowi. Twierdzili, że jest wielu chrześcijan, którzy kierują się uprzedzeniami w stosunku do Żydów, ponieważ w sposób błędny interpretują fakty religijne, uważając lud żydowski za „naród bogobójców” lub „naród wyklęty”.
Schemat dokumentu o Żydach został poprawiony w przerwie między trzecią a czwartą sesją soborową. Nowy projekt, nieznacznie poszerzony o wyznawców innych religii, szczególnie o islam, przedstawiony został przez przewodniczącego Sekretariatu 25 września 1964 r. Zwróćmy uwagę w jaki sposób potępiono wrogie postawy wobec Żydów. Po przypomnieniu, że chrześcijanie przyjęli od Żydów religijne dziedzictwo oraz wezwaniu do wzajemnego dialogu schemat deklaracji mówił, że Sobór, tak jak „surowo odrzuca krzywdy wyrządzone ludziom gdziekolwiek, tak też głęboko opłakuje i potępia nienawiść i obelgi, jakie były skierowane przeciwko Żydom”. W projekcie apelowano, aby kaznodzieje „nie czynili nic takiego, co mogłoby odstręczać umysły od Żydów”.
W dyskusji, która odbyła się w auli soborowej 28 i 29 września 1964 r., Ojcowie wielokrotnie powracał do relacji chrześcijańsko-żydowskich. Zagadnie- nie to było często poruszane podczas omawiania problemu odpowiedzialności za śmierć Chrystusa. Ogólnie, wypowiedzi biskupów można podzielić na kilka grup. Pierwszą z nich stanowią ci, którzy twierdzili, że chrześcijanie w przeszłości prześladowali Żydów.
Wspominany powyżej Bea zauważył, iż w historii różnych narodów możemy odnaleźć liczne przykłady, kiedy to chrześcijanie przekonani, że Żydzi ponosząc winę za zabicie Syna Bożego, są przeklęci i odrzuceni przez Boga. Z tego powodu byli pogardzani, a nawet prześladowani.
Richard Cushing, arcybiskup Bostonu, pytał, czy Sobór nie powinien z pokorą wyznać, że chrześcijanie w stosunku do Żydów nie postępowali jak prawdziwi i ufní wyznawcy Chrystusa. W dalszej wypowiedzi stwierdził: „Ileż oni wycierpiali w tym naszym stuleciu! Iluż zginęło z powodu obojętności i milczenia chrześcijan?” Zadaniem Soboru, mówił Cashing, jest w sposób uroczyście ogłosić, że chrześcijanie nie mają żadnego uzasadnienia, zarówno z perspektywy teolo-
---
18 Episcopi Provinciarum Aquensis et Avenionensis et Dioecesium Massiliensis et Monoeccensis, Acta Synodalia, Animadversiones scripto exhibitae circa schema decreti „de Oecumenismo” post diem 10 decembris 1963, ante diem 20 maii 1964, Acta Synodalia, vol III, pars III, [w:] Typis Polyglottis Vaticanis 1974, s. 768–769.
19 Na temat kwestii islamu na Soborze Watykańskim II zob.: G. Ignatowski, Problem islamu na Soborze Watykańskim II, [w:] Idźcie i nauczajcie. Wyzwania ewangelizacyjne dzisiaj, G. Noszczyk (red.), Katowice–Sosnowiec 2004, s. 131–143.
20 Declaratio altera. De Iudaëis et de non christianis, Acta Synodalia, vol. III, pars II, [w:] Typis Polyglottis Vaticanis 1974, s. 328. Polski przekład podaje G. Ignatowski, Kościoły wobec…, s. 156.
21 A. Bea, Relatio super declarationem de Iudaëis et de non-christianis, Acta Synodalia, vol. III, pars II, [w:] Typis Polyglottis Vaticanis 1974, s. 559.
gicznej, jak i historycznej, aby popełniać czyny niesprawiedliwe i prześladowania, okazywać nienawiść „przeciwko naszym żydowskim braciom”. Deklaracja powinna upominać tych wszystkich, którzy usiłują usprawiedliwiać wrogie postawy, także prześladowania, odwołując się do chrześcijańskiego nauczania, szczególnie dotyczącego odpowiedzialności za śmierć Zbawiciela. Projekt dokumentu mówił o wspólnym dziedzictwie. Arcybiskup Bostonu postulował, aby Sobór ogłosił, że chrześcijanie mają okazywać z tego powodu Żydom „wyjątkowy szacunek i szczególną miłość”. Cushing przypomniał również, że dopiero w ostatnich czasach chrześcijanie zaczęli występować przeciwko postawom antyżydowskim. Z tego powodu Sobór powinien w sposób pokorny zabrać głos w kwestii żydowskiej.
Franz König, arcybiskup Wiednia, dopominał się, aby chrześcijanie zmienili postępowanie wobec Żydów, które wynika nie tylko ze złych zamiarów, lecz również z błędnej interpretacji Pisma Świętego. Joseph Ritter, arcybiskup Saint Louis, przypominał, że chrześcijanie w ciągu wieków w sposób niewłaściwy i niesprawiedliwy postępowali w relacjach z Żydami. Ich postawa nie ograniczała się jedynie do czynów, lecz dotyczyła także błędnego nauczania, a świadectwem tego są dokumenty kościelne. Owo niewłaściwe nauczanie dotyczy szczególnie przedstawiania zagadnienia męki i śmierci Chrystusa, określania Żydów za pomocą terminów „naród bogobójców”, lud „opuszczony” przez Boga i „wiarolomny”. Wspominany już Pocock ogólnie domagał się, aby deklaracja potępiła i wyraziła ubolewanie z powodu prześladowań lub dyskryminacji na tle religijnym lub rasistowskim, których Żydzi doznawali zarówno w przeszłości, jak i w czasach współczesnych.
Niezmiernie stanowcza jest wypowiedź Franjo Šepera – arcybiskupa Zagrzebia. Domagając się bardziej zdecydowanego potępienia przez Sobór wrogich postaw antyżydowskich, podkreślał, że Kościół nie może pozostać obojętny wobec prześladowań jakich doznali Żydzi, szczególnie w czasach współczesnych. Zwracając się do uczestników obrad soborowych wspomniał, iż są w auli osoby, które znają z własnego doświadczenia i dlatego mogą zaświadczyć, jak wiele krzywd wycierpiali Żydzi tylko dlatego, że należeli do „narodu izraelskiego”. Šeper zaznaczył również, że prześladowania Żydów w przeszłości były niekiedy usprawiedliwiane przez nauczanie chrześcijańskie.
---
22 R. I. Cushing, *Patrum orationes. Declaratio altera „de Iudaeis et de non-christianis*”, tamże, s. 593–594.
23 F. König, tamże, s. 595. Stosunek arcybiskupa Wiednia do Żydów dobrze prezentuje publikacja: *Żydzi i chrześcijanie jedną mają przyszłość. Z kardynałem Franzem Königiem i Ernestem Ludwigm Ehrlichem rozmawia Bernhard Moosbrugger*, Kraków 2001. Ehrlich jest europejskim dyrektorem Ligii przeciw Zniesławianiu Żydów B’nai B’rith.
24 I. Ritter, *Patrum orationes. Declaratio altera „de Iudaeis et de non-christianis*”, s. 599.
25 P. Pocock, tamże, s. 602.
26 F. Šeper, *Patrum orationes „de Iudaeis et non-christianis”*, *Acta Synodalia*, vol. III, pars III, [w:] *Typis Polyglottis Vaticanis* 1974, s. 13.
Sergio Méndez Arceo, biskup meksykańskiego Cuernavaca, przypomniał, że z historii Kościoła dowiadujemy się o krzywdach wyrządzonych Żydom przez chrześcijan różnych wyznań, które wynikały nie tylko z bardzo błędnej interpretacji Objawienia, lecz także z faktu, iż zapominano o prawie, sprawiedliwości i miłości. Biskup z Meksyku zwrócił uwagę na następujące fragmenty Pisma św.: Mt 24,2 i par., Mt 27,25; Rz 9,22. Arceo domagał się potępienia postaw antyżydowskich, szczególnie tych, które popełnili chrześcijanie opierając swoje stanowisko na religijnych uprzedzeniach. Twierdził nawet, że nie powinno być dla Kościoła ciężarem uznanie, że chrześcijanie postępowali w tak niesprawiedliwy sposób. Dodajmy jeszcze, że Arceo był przekonany, iż taka postawa przyczyni się do uznania przez Żydów czystych intencji chrześcijan, a w konsekwencji do ich nawrócenia. Twierdził więc, że „Kościół powinien w matczynym duchu oplakiwać i potępiać nienawiść i prześladowania skierowane przeciwko Żydom […], szczególnie te, które w jakikolwiek sposób zostały zadane przez chrześcijan”\(^{27}\).
Simon Hoa Nguyễn-van Hien, biskup Đr Lat (Wietnam), wskazując na konieczność dokonania pewnych zmian w deklaracji, uważał, iż wyraźne wyznanie przez Sobór winy za postawy antyżydowskie chrześcijan z przeszłości i okazanie za nie dezaprobaty, wzbudzi wśród Żydów poczucie wdzięczności i zaufania\(^{28}\). Również Patrick O’Boyle, arcybiskup Waszyngtonu, proponował, aby w deklaracji znalazł się akt pokory i uniżenia za postawę chrześcijan wobec Żydów. Prawdziwy dokument dotyczący Żydów nie może pominąć faktu, że pewni chrześcijanie zadawali cierpienia członkom narodu żydowskiego. Najlepszym sposobem okazania miłości Żydom będzie, według arcybiskupa Waszyngtonu, prośba, aby przebaczyli takie antyżydowskie wystąpienia\(^{29}\).
Stephen Leven, biskup z Sao Antonio, występujący w imieniu biskupów ze Stanów Zjednoczonych, uważał, że wszelkie wystąpienia chrześcijan i popełnione przez nich zbrodnie na Żydach wynikały z przekonania, że naród żydowski ponosi odpowiedzialność za „bogobójstwo”, czyli zabicie Syna Bożego. Należy więc potępić wszystkie tego typu oskarżenia i usunąć je z języka chrześcijańskiego\(^{30}\). Nie możemy do końca zgodzić się z danymi podanymi przez kolejnego biskupa, Johna Carmela Heenana – arcybiskupa Westminster. Jego wypowiedź wymaga jednak szczególnej uwagi, ponieważ odnajdujemy w niej pewną polemikę z Levenem. Arcybiskup Westminster przypomniał, że w czasach współczesnych, a więc w okresie panowania nazistów, Żydom wyrządzone zostały nie-ludzkie krzywdy. Faktycznie, chrześcijanie uważali, iż wszyscy Żydzi ponoszą odpowiedzialność za śmierć Chrystusa. Nie można jednak twierdzić, ponieważ
---
\(^{27}\) S.M. Arceo, tamże, s. 18-19. Na temat Mt 27,25 zob.: W. Chrostowski, *Odpowiedzialność za śmierć Jezusa Chrystusa*, „Ateneum Kapłańskie” 2(1990), s. 222–241.
\(^{28}\) S.H. Nguyễn-van Hien, *Patrum orationes „de Iudaeis et non-christianis”*, s. 24.
\(^{29}\) P.A. O’Boyle, tamże, s. 41.
\(^{30}\) S. Leven, tamże, s. 31.
byłoby to niesprawiedliwe – mówił Hweenan – że wszyscy chrześcijanie europejscy ponoszą winę za zamordowanie w naszych czasach sześciuset tysięcy (sex-centorum millium) Żydów w Niemczech i w Polsce\textsuperscript{31}.
Najbardziej zdecydowane jest wystąpienie Léona-Arthura Elchingera, biskupa ze Strasburga. Stwierdził, że musimy pamiętać, iż nie tylko w dwudziestym wieku, ale także w przeszłości, chrześcijanie – określeni przez biskupa Strasburga jako synowie Kościoła – popełniali wobec Żydów niegodne czyny. Możemy uznać za przejaw usurpacji, że owi chrześcijanie przekonywali, iż występują w imieniu Kościoła. Elchinger mówił dalej o zniewagach i prześladowaniach, jakich doznali w historii Żydzi, wymienił więc zniewalanie ich sumień, nawracanie siłą. W końcu, mówił dalej biskup, nie powinniśmy zaprzeczować, że aż po lata ostatnie zbyt często przedstawiano ich w nieprzychylnym świetle, zarówno przepowiadając Ewangelię, jak i nauczając katechezy. Czy w takim razie Sobór – występujący w imieniu licznej grupy chrześcijan i czerpiący natchnienie z Ewangelii – nie powinien poprosić Żydów o przebaczenie za popełnione zło i niesprawiedliwość. Oczywiście, kontynuował Elchinger, Żydzi także dopuszczali się zła i błądziли. Ewangelia Jezusa Chrystusa wymaga jednak od nas, abyśmy wyznawali nasze grzechy i nie czekali na takie same gesty ze strony Żydów. Ponadto, jest obowiązkiem i zadaniem Soboru wykorzenić z katechezy wszelkie błędne nauczanie o Żydach, szczególnie oskarżenie o „bogobójstwo”\textsuperscript{32}.
Na tle powyższych wystąpień – zdecydowanych i wyraźnych, w sposób stonowany brzmiały wypowiedzi biskupów niemieckich. Rudolf Graber, biskup Ratybony, przypomniał słowa Jacquesa Maritaina: „Izrael jest Jezusem pośród narodów, a żydowska diaspora wśród chrześcijan jest długą drogą cierpienia”\textsuperscript{33}. W imieniu biskupów niemieckich przemawiał Franz Hengsbach, biskup Essen. Wyraził on zadowolenie z powodu podjętych przez Sobór prac nad deklaracją, ponieważ biskupi niemieccy są świadomi największych win „których dopuszczono się wobec Żydów w imieniu naszego narodu”\textsuperscript{34}.
Drugą grupę stanowią biskupi, którzy wspominając krzywdy i cierpienia zadane Żydom w przeszłości, nie twierdzili jednak wprost, że prześladowcami byli chrześcijanie. Jules Deam, biskup Antwerpii, poparł tych chrześcijan, którzy w duchu miłości usiłują nawiązać i podtrzymywać dobre stosunki między katolikami i członkami narodu żydowskiego. Potępiał wszystkie krzywdy, a więc przejawy
\textsuperscript{31} I.C. Heenan, tamże, s. 39.
\textsuperscript{32} A. Elchinger, tamże, s. 28. Francuski przekład wystąpienia Elchingera znajduje się w publikacji \textit{Les Églises devant le judaïsme. Documents Officiels 1948-1978}, red. M.T. Hoch, B. Dupuy, Paris 1980, s. 345–349.
\textsuperscript{33} R. Graber, \textit{Animadversiones scripto exhibitae quoad schema „de Iudaeis et de non christianis”}, \textit{Acta Synodalia}, vol. III, pars III, [w:] \textit{Typis Polyglottis Vaticanis} 1974, s. 167. Stosunek Maritaina do kwestii żydowskiej prezentują jego publikacje: \textit{Le mystère d’Israël et autres essais}, Paris 1965; \textit{De l’Église du Christ}, Paris 1975; \textit{L’impossible antisémitisme}, Paris 1994.
\textsuperscript{34} F. Hengsbach, \textit{Animadversiones scripto…}, s. 169.
nienawiści, prześladowania, pogromy, zabójstwa i zbrodnie, które popełnione zostały na Żydach z powodu pochodzenia lub wyznawanej religii. Wyraził także nadzieję, że ustaną one w przyszłości.
Edmund Nowicki, biskup Gdańska, przemawiając w imieniu biskupów polskich, którzy postulowali dokonanie pewnych zmian w tekście, stwierdził, że ogromne krzywdy i okrucieństwa, jakie zadane zostały narodowi żydowskiemu „w naszych czasach i na naszych oczach [...] napawają nas ogromnym smutkiem”. Wydarzenia te sprawiły, że zmieniła się postawa chrześcijan „do narodu żydowskiego, dzięki głęboko współczuciającej miłości chrześcijańskiej”.
Zwrócmy teraz uwagę na wypowiedzi kilku biskupów domagających się dokonania korekt w schemacie deklaracji. Przypomnijmy, iż w projekcie napisano, że Sobór „surowo odrzuca krzywdy wyrządzone ludziom gdziekolwiek” [...], głęboko oplakuje i potępia nienawiść i obelgi, jakie były skierowane przeciwko Żydom”. Sobór apelował również, aby kaznodzieje nie odstręczali umysłów chrześcijan od Żydów. Arcybiskup Bolonii, Giacomo Lercao uznał, że termin „obelgi” (vexationes) jest zbyt łagodnym określeniem na opisanie czynów popełnionych wobec Żydów w przeszłości, a szczególnie w czasach współczesnych.
Paul Émile Léger, arcybiskup Montrealu, uważał, że powodem potępienia wrogich postaw w stosunku do Żydów nie powinny być tylko ogólne przekonania. Kościół powinien je potępić, ponieważ – mówił arcybiskup Mediolanu – św. Paweł stwierdza, że Żydzi „gdy jednak chodzi o wybranie, są oni – ze względu na praojców – umiłowani [...] bo dary łaski i wezwanie Boże są nieodwołalne (Rz 11, 28-29)”. Sobór powinien potępić prześladowania Żydów, które pochodzą z fałszywej filozofii lub błędnie interpretowanych prawd chrześcijańskich.
Albert Gregory Meyer, arcybiskup Chicago, proponował, aby w sposób jaśniejszy wyartykulowano powód, dla którego Kościół potępia prześladowania Żydów. Należy wyraźnie – twierdził Meyer – zwrócić uwagę na ogromną moc i liczbę krzywd wyrządzonych Żydom w przeszłości. Pieter Antoon Nierman z Groningen, przedstawił nową propozycję tekstu, stwierdzającą, że Sobór „potępia nienawiść i prześladowania skierowane przeciw Żydom oplakując krzywdy wyrządzone temu ludowi, niegdyś wybranemu i uwielbionemu przez Boga jako „święty korzeń” (Rz 11, 16)”. Nierman uważał, że przedstawiony przez niego tekst zwraca uwagę na obelgi i zniewagi wyrządzone wszystkim ludziom w ogólności oraz wyróżnia krzywdy, jakich doznali Żydzi w przeszłości.
---
35 I. Deam, *Patrum orationes…*, s. 605.
36 E. Nowicki, *Patrum orationes „de Iudaeis et non-christianis”*, s. 22–23.
37 I. Lercaro, *Patrum orationes…*, s. 589.
38 P.A. Léger, tamże, s. 590. Na temat wybrania Izraela pisze M. Czajkowski, *Co nas łączy? ABC relacji chrześcijańsko-żydowskich*, Warszawa 2003.
39 A.G. Meyer, *Patrum orationes…*, s. 597.
40 P. Nierman, tamże, s. 604.
Cytowany już Pocock prosił, aby w deklaracji potępiono i wyrażono ubolewanie z powodu prześladowań lub dyskryminacji Żydów na tle religijnym lub rasowym, z którymi spotykają się również w naszych czasach\(^{41}\). Joseph Shehan, arcybiskup Baltimore, przemawiając w imieniu niemal wszystkich biskupów z USA, zaproponował, aby zamiast łagodnego stwierdzenia „odstręczać umysły od Żydów” w tekście znalazło się bardziej zdecydowane stwierdzenie „zrodzić nienawiść lub pogardę wobec Żydów”. Obecny tekst, argumentował Shehan jest bardzo słaby. Nie oddaje do końca przekonań ani złej woli ludzi, którzy przez wieki, a zwłaszcza w tym stuleciu dopuszczali się wobec Żydów strasznych zbrodni\(^{42}\).
Chcąc przedstawić w pełnej perspektywie poglądy, jakie mieli biskupi na relacje chrześcijańsko-żydowskie należy zwrócić również uwagę na kilka innych wypowiedzi. Ernesto Ruffini – arcybiskup Palermo – uważał, iż Sobór powinien zwrócić się do Żydów, aby mając na uwadze okazaną im w deklaracji miłość, odwzajemnili się w taki sam sposób katolikom. Są oni bowiem, twierdził arcybiskup, wrogo nastawieni do chrześcijaństwa, wspierają potępioną przez Kościół masonerię. Podczas drugiej wojny światowej, mówił Ruffini, Kościół dał wiele przykładów świadczących o miłości do Żydów, chronił wielu z nich przed deportacjami, a w konsekwencji przed śmiercią. Arcybiskup Palermo przypomniał również, że wyrazy wdzięczności dla Stolicy Apostolskiej za postawę z okresu wojny okazał najwyższy rabin Rzymu\(^{43}\).
Arcybiskup Lourenço Marques w Mozambiku Custódio Alvim Pereira, okazując dużą dezaprobatę dla dokumentu, prosił o dodanie wezwania, aby Żydzi oraz wyznawcy innych religii nie żywili nienawiści do katolików\(^{44}\). Maroniski biskup Sarba (Liban), Michael Doumitha przypominał, że Sobór pragnie, aby w przyszłości unikano nienawiści i okazywania wrogich postaw wobec Żydów ze względów religijnych. Deklaracja nie powinna więc wspominać w sposób szczególny o Żydach, ponieważ zasługują oni na taką samą troskę, jak inne narody. Dopuszczając się czynów niesprawiedliwych, sami mogą przyczyniać się do okazywania im wrogich postaw\(^{45}\). Biskup Chiusi-Pienza we Włoszech, Carlo Baldini uznał, iż Sobór słusznie potępi w deklaracji najsroższe prześladowania, jakich doznaли Żydzi podczas prześladowań rasistowskich, które miały miejsce za panowania
---
\(^{41}\) P. Pocock, tamże, s. 602.
\(^{42}\) L. I. Shehan, *Patrum orationes „de Iudaeis et non-christianis“*, s. 46.
\(^{43}\) E. Ruffini, *Patrum orationes. Declaratio altera „de Iudaeis et de non-christianis“*, s. 586. Wielki rabin Rzymu, Israel Zolli uczuł to podczas audiencji otrzymanej 25 lipca 1944 r. Zaznaczmy, że 17 lutego 1945 r., Zolli przyjął chrzest. Decyzja rabina wynikała z życzliwej postawy Piusa XII wobec Żydów podczas drugiej wojny światowej. Zob.: M. Horoszewicz, *Przez dwa millenia do rzymskiej synagogi. Szkice o ewolucji postawy Kościoła katolickiego wobec Żydów i judaizmu*, Warszawa 2001, s. 259–260.
\(^{44}\) C.A. Pereira, *Animadversiones scripto…*, s. 158.
\(^{45}\) M. Doumith, tamże, s. 163.
niemieckich nazistów. Problem jednak w tym, że porównał on niemiecki rasizm z ruchem syjonistycznym\textsuperscript{46}.
Podsumowując nakreślona powyżej dyskusję, członkowie Sekretariatu ds. Jedności napisali, że niektórzy Ojcowie prosili, aby Sobór dokonał wyznania win popełnionych przez chrześcijan wobec Żydów. Inni biskupi, jak podaje Sekretariat, uważali, iż tekst deklaracji powinien być bardziej umiarkowany. Wielu Ojców, porównując pierwszą i drugą wersję deklaracji, uważało, że lepsza była wersja przedstawiona w 1963 r. Prześladowania Żydów zostały w tym projekcie potępione w sposób dużo bardziej zdecydowany\textsuperscript{47}.
Jeszcze podczas trzeciej sesji soborowej tekst deklaracji został poprawiony. 18 listopada 1964 r. Ojcowie otrzymali poprawiony schemat. W obecnej więc, trzeciej już redakcji dokumentu, czytamy w komentarzu Sekretariatu, wykorzystano sformułowania zawarte w pierwszym projekcie\textsuperscript{48}. Faktycznie, w zaproponowanym przez Sekretariat tekście, który przyjęty został przez Sobór 20 listopada 1964 r., Kościół – wskazując na wspólne duchowe dziedzictwo, zachęcając do wzajemnego poznania i poszanowania – odrzuca „krzywdy wyrządzone ludziom gdziekolwiek […], pamiętając o wspólnym dziedzictwie, głęboko oplakuje i potępia nienawiść i prześladowania, jakie były skierowane przeciwko Żydom zarówno w przeszłości, jak i w czasach obecnych”\textsuperscript{49}.
Czy w takim razie Sobór nie potępił chrześcijańskich, antyżydowskich postaw? Zauważmy więc, że w przerwie między trzecią a czwartą sesją soborową Sekretariat pracował w dalszym ciągu nad przyjętym już tekstem dokumentu, a Ojcowie przysyłali propozycje kolejnych zmian. Niektórzy biskupi domagali się potępieńia nie tylko prześladowań fizycznych i moralnych, jakich doznali w przeszłości Żydzi, lecz również wyrządzonych im krzywd ekonomicznych. Argumentowali, że w przeszłości miały one miejsce. Prośba ta nie została jednak przyjęta przez Sekretariat. Inne propozycje zmian wynikały z troski, aby dokument soborowy nie został odczytany w sposób polityczny, ponieważ obawiano się gwałtownych protestów ze strony krajów arabskich. Pewni Ojcowie, zaznaczając, iż do wystąpień antyżydowskich dochodziło w przeszłości, proponowali potępienie aktów skierowanych wobec Żydów, „szczególnie tych, które wyrządzone zostały przez chrześcijan” albo „z powodu kultu lub religii”. Inni biskupi proponowali sformułowania natury ogólnej, w których Sobór stwierdzałby, że kierując się powszechnym braterstwem, odrzuca wszelkie prześladowania i niesprawiedliwości skierowane przeciwko wszystkim ludziom. Sekretariat chcąc uniknąć jakichkolwiek politycznych interpretacji mogących wyniknąć z potępienia antysemityzmu – czytamy
\textsuperscript{46} C. Baldini, tamże, s. 159.
\textsuperscript{47} \textit{Relatio de emendatonibus}, \textit{Acta Synodalia}, vol. III, pars VIII, [w:] \textit{Typis Polyglottis Vaticanis} 1974, s. 648.
\textsuperscript{48} Tamże.
\textsuperscript{49} \textit{Schema Declarationis de Ecclesiae habitudine ad religiones non-christianas}, \textit{Acta Synodalia}, vol. IV, pars IV, [w:] \textit{Typis Polyglottis Vaticanis} 1977, s. 659.
w oficjalnym komentarzu – zaznaczył, iż piętnując wrogie postawy wobec Żydów kieruje się wyłącznie chrześcijańską miłością. W tym samym celu wskazuje, że potępia wszelkie prześladowania, zarówno te z czasów współczesnych, jak i z przeszłości\(^{50}\).
Deklaracja została uchwalona 28 października 1965 r. W ostateczności tekst dokumentu brzmi: „Kościół, który odrzuca wszelkie prześladowania zwrócone przeciwko jakimkolwiek ludziom, pomnąc na wspólne dziedzictwo z Żydami, nie z pobudek politycznych, ale pod wpływem religijnej miłości ewangelicznej głęboko oplakuje akty nienawiści, prześladowania, przejawy antysemityzmu, które kiedykolwiek i przez jakichkolwiek ludzi kierowane były przeciwko Żydodom”\(^{51}\). Komentarza wymaga znaczenie terminu „antysemityzm”, który znalazł się dopiero w ostatniej wersji deklaracji. Za pomocą tego określenia Sobór potępił przede wszystkim antyżydowskie uprzedzenia, które wynikały z przekonań chrześcijan, iż Żydzi, jako ogół ponoszą dziedziczną odpowiedzialność za śmierć Chrystusa\(^{52}\). Możemy więc powiedzieć, że już w 1965 r. Sobór zdystansował się od antyżydowskich postaw, które były okazywane przez chrześcijan. Niektórzy Ojcowie domagali się, aby Kościół okazał akt skruchy za antyżydowskie postawy katolików. Dokonany on został w sposób jednoznaczny dopiero trzydzieści pięć lat później.
---
\(^{50}\) *Expensio modorum*, tamże, s. 711.
\(^{51}\) *Declaratio de Ecclesiae habitudine ad religiones non-christianas*, *Acta Synodalia*, vol. IV, pars V, [w:] *Typis Polyglottis Vaticanis* 1978, s. 619. Por. Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich *Nostra aetate* nr 4, s. 336.
\(^{52}\) G. Ignatowski, *Pojęcie antysemityzmu w deklaracji „Nostra aetate”*, „*Studia Oecumenica*” 2004, nr 4, s. 121–131.
the attitude of the Secretariat for the Promoting of Christian Unity the members of which had been responsible for the preparation of the declaration on the Jewish people. Eventually the author of the article mentions that the term “anti-Semitism”, as used in the declaration, means, first of all the anti-Jewish ideas and actions of Christians, which had been inspired by the fallacious (based on error) religious teachings. By rejecting the anti-Semitism the Council condemned the attitudes of the Christians who had persecuted the Jews in the common history.
ŚWIĘTY KOŚCIÓŁ GRZESZNIKÓW
W roku 2005 mija 40 lat od zakończenia II Soboru Watykańskiego. Warto więc u progu 2006 roku dokonać refleksji teologicznej nad „Kościołem grzeszników”\(^1\).
Karl Rahner w latach pięćdziesiątych XX w. wydał broszurkę „Kirche der Sünder”, „Kościół grzeszników”. W pewnej mierze zdystansował się wobec treści tej broszurki papież Pius XII. Zaś Yves Congar stwierdzał, że mówienie o Kościele grzeszników jest teologicznie poprawne. Natomiast błędne byłoby sformułowanie, że Kościół w swej istocie jest grzeszny. Kościół bowiem składa się z ludzi, a przed Bogiem wszyscy jesteśmy grzesznikami.
1. PROCES ZDOBYWCZY – ZBAWENIE
Grzech jest niczym innym jak zakłóceniem przez człowieka fundamentalnej relacji między nim Bogiem\(^2\). Człowiek powiedział Bogu „nie”, odszedł od Niego, zerwał osobową przyjaźń i szukał szczęścia poza Nim. Grzech osłabia dochodzenie do prawdy. Kościół jako konkretna rzeczywistość realna ma dochodzić do pełni prawdy na swoją miarę, chociaż Duch Święty i Chrystus posiadają pełnię prawdy\(^3\). Wypływa stąd ciekawa dialektyka: Kościół posiadający prawdę dąży do Prawdy. *Chrystus jest obecny w swoim Kościele a my pielgrzymujemy do Chrystusa (in parusione)*. W efekcie Kościół jest tajemnicą, gdyż obecny jest w Nim Bóg\(^4\).
---
\(^1\) Oto soborowe określenia Kościoła: „Tak to cały Kościół okazuje się jako Lud zjednoczony jednością Ojca i Syna i Ducha Świętego” KK p. 4; „Chrystus jedyny Pośrednik, ustanowił swój Kościół święty, tę wspólnotę wiary, nadziei i miłości tu na ziemi, jako widzialny organizm; nieustannie go też przy życiu utrzymuje, prawdę i łaskę rozlewając przez niego na wszystkich” KK 8; „Do społeczności Kościoła wcieleni są w pełni ci, co mają Ducha Chrystusowego w całości przyjmują przepisy Kościoła i wszystkie ustanowione w nim środki zbawienia i w jego widzialnym organizmie pozostają w łączności z Chrystusem rządzącym Kościołem przez papieża i biskupów, w łączności mianowicie polegającej na wiązach wyznania wiary, sakramentów i zwierzchnictwa kościelnego oraz wspólnoty (*communio*)” KK 14.
\(^2\) Por. M. Buber, *Dwa typy wiary*, tłum. J. Zychowicz, Kraków 1995, s.149.
\(^3\) „Każda prawda, jakąkolwiek głoszono, pochodzi od Ducha Świętego” (Ambroży) cyt. za: W. Kasper, *chrześcijaństwo [w:] Pięć wielkich religii świata. Hinduizm, buddyzm, islam, judaizm, chrześcijaństwo*, red. E. Brunner-Traut, przeł. J. Doktor, Warszawa 2002, s. 169.
\(^4\) Die Kirche ist ein Geheimnis [w:] Katholischer Erwachsenen – Katechismus. Das Glaubens – Bekenntnis der Kirche. Herausgegeben von der Deutschen Bischofskonferenz, 4 Auflage, Bonn 1989, s. 271–272.
Słowo jest nie tylko informacją, ale jest narzędziem zbawczego działania doprowadzającym człowieka do zbawienia. Rolę słowa podkreśla patrystyka uważając słowo w sakramentach świętych za nośnik Ducha Świętego. Słowo reprezentuje czynnik Ducha Świętego – czynnik Boży. Karl Rahner twierdzi, że sakramenty stanowią zbawcze słowo Boże w najgłębszym skondensowaniu. Sakramenty to słowo Boże w swej największej intensywności. Sakramenty święte to najpełniejsza i skuteczna realizacja słowa. Przez słowo Boże przenosi się moc i skuteczność zbawcza. Słowo konstytuuje sakrament.
Kościół jest podporządkowany Chrystusowi obecnemu w Nim. Tak jak Chrystus był posłany, tak Kościół ma być posłuszny Duchowi Świętemu. Kościół jest więc pośrednictwem „uzależnionym” od Chrystusa.
Proces zbawczy utożsamia się z samym zbawieniem. To jest wybawienie człowieka przez Boga z niewoli szatana, grzechu i śmierci. Biblijną aluzją do procesu zbawczego było wyzwolenie z niewoli Izraela. Zbawienie Boże zostało dokonane za pośrednictwem Chrystusa i Kościoła\(^5\). Chrystus jest jedynym Pośrednikiem między człowiekiem a Bogiem (1Tm 2,5). Tak więc proces zbawczy dokonuje się przez Chrystusa i Kościół\(^6\). Spotykając się z Chrystusem spotykamy się z Bogiem. Jeżeli jednoczę się z Chrystusem to dokonuje się zbawienie. Spotkanie człowieka z Bogiem to otwarcie się i oddanie się Mu. Jeżeli potrafię się otworzyć znaczy, że jestem sobą. Spotkanie osób musi być wolne. Bóg staje przed człowiekiem, wzywając go do wolnego przyjęcia objawienia i do wolnego otwarcia się wobec Boga.
Zbawcze pośrednictwo Kościoła jest konieczne. Wynika to z woli samego Chrystusa. Chrystus chciał, by wyznawcy Go reprezentowali. Tam Chrystus w sposób widzialny nie staje przed ludźmi, ale daje Kościół. Kościół jest przedłużeniem
---
\(^5\) ks. Andrzej Zuberbier mówił o tej prawdzie wiary tak: „Sobór Watykański II nazywa Kościół sakramentem jedności wszystkich ludzi z Bogiem i między sobą (KK 1). Ta jedność jest czymś zrozumiałym, jeżeli się wierzy, że Bóg jest Stwórcą wszystkiego i wszystkich i że wszyscy ludzie, stworzeni na obraz i podobieństwo Boże, są sobie braćmi. Jedność między ludźmi jest też powszechnie uznawana za istotne dobro, do którego trzeba zdecydowanie dążyć. Każdy grzech burzy tę jedność. Jest zwycięstwem miłości wiernej nad miłością do innych, a zarazem jest nieposłuszeństwem wobec Boga – dawcy przykazan. Zbawienie dokonane i ciągle dokonywane przez Syna Bożego, Jezusa Chrystusa, jest przywracaniem burzonej przez grzech jedności ludzi z Bogiem i między sobą. Jezus Chrystus objawia, że Bóg jest Ojcem wszystkich ludzi, a wszyscy ludzie są braćmi. Domaga się miłości Boga i bliźniego jako jednej i niepodzielnej postawy. Miłość posuniętej aż do oddania życia za innych. Sam posłuszny Ojcu aż do śmierci, oddaje życie za nasze zbawienie, a zatem za wyzwolenie od grzechu i śmierci, za jedność, która, ma ostatecznie połączyć w Nim wszystkich ludzi z Bogiem i między sobą (J. 17).” [W:] A. Zuberbier, Czy wiem w co wierzę, Kielce 1992, s. 223–224. Na innym miejscu tenże teolog pisze: „Zbawienie każdego człowieka, choćby nigdy nie słyszał (lub nie słyszał przekonująco) o Jezusie Chrystusie, dokonuje się dzięki Jezusowi Chrystusowi. I dokonuje się dzięki Kościołowi, który w swoich wyznawcach jest ciągle obecnym znakiem zbawienia świata przez Jezusa Chrystususa”. Tamże, s. 222.
\(^6\) Por. Y. Congar, Kościół jako sakrament zbawienia, przeł. T. Mazuś, Warszawa 1980, s. 62–63.
uwielbionego Chrystusa zasiadającego po prawicy Ojca\textsuperscript{7}. Kościół ma być manifestacją uwielbionego Chrystusa.
Katolicy są wcieleni w Chrystusa. Oni mają ducha Chrystusowego a więc jest tu zaakcentowany związek nie tylko widzialny, ale i niewidzialny. O zbawieniu stanowi miłość i zgodność swojego postępowania z sumieniem. Dziś nie mówi się kto należy lub nie do Kościoła ale jaki ktoś ma związek z Kościołem i to przez nawrócenie z drogi zła\textsuperscript{8}.
2. ŚWIĘTY, POKORNY KOŚCIÓŁ
W Credo wyznajemy naszą wiarę w „Święty pokorny Kościół... świętych obcowanie, grzechów odpuszczenie...”. Może właśnie w kontekście świętości Kościoła należałoby rozpatrywać misterium iniquitatis Kościoła.
Trzeba spojrzeć na Kościół obiektywnie, tj. uwzględnić dwa wektory z góry na dół – wektor łaski, obecności Boga i wektor grzechu, zła, nieprawości. Kościół może sobie urobić na tej podstawie istnienie dwóch Kościołów: jeden święty, a drugi grzeszny. Taki twór w ogóle nie istnieje i nie może istnieć. Jest tylko jeden Kościół Święty składający się z grzeszników. Karl Rahner we wspomnianej wyżej broszurce powiedział, że „Kościół jest tak przerażająco święty, że potrzebuje wciąż oczyszczenia”. Ojcowie Soboru Watykańskiego bez kozery mówili o Kościele jako o casta meretrix – czyli o czystej nierządniczy.
Świętość Kościoła to światłość zaś grzeszność jest biblijną „doliną śmierci”. Można też ten stan rzeczy porównać do funkcjonowania naczyni połączonych w fizyce. Dolewając do próbówki cieczy zwiększa się automatycznie poziom cieczy we wszystkich próbkach et vice versa.
Ale nade wszystko kryterium świętości Kościoła jest posłuszeństwo Bogu, postawa służebności i ubóstwa. Maryja jest Matką Kościoła i jako Matka uczy nas postawy służebnej, gdyż ona przez cały bieg życia służyła. Maryja jako pierwszy członek Kościoła spełnia wobec nas taką rolę, jaką spełnia matka względem dziecka: doprowadza do Boga Ojca przez Chrystusa. Ten, kto nie słucha najpierw Boga, ten nie ma światu nic do powiedzenia.
Można powiedzieć, że zagadnienie ubóstwa Kościoła stanowiło na Soborze prawdziwy leitmotiv wszystkich debat nad misterium Kościoła. Wielkie, a nieraz wstrząsające słowa padały szczególnie z ust Ojców soborowych rekrutujących się z określonych stref geograficznych (biskupi południowoamerykańscy, francuscy
\textsuperscript{7} Ed. Schillebeeckx powiada, że Kościół jest na tym świecie, ziemskim sakramentem uwielbionego Chrystusa. Por. Yves Congar, Kościół jako sakrament zbawienia, przeł. T. Mazuś, Warszawa 1980, s. 65.
\textsuperscript{8} Por. M. Buber, Dwa typy wiary, przeł. J. Zychowicz, Kraków 1995, s. 148–149.
i walońsczo-belgijscy, belgijscy a także kard. G. Lercaro). Przez posłuszeństwo dokonuje się odkupienie. Samo zaś posłuszeństwo jest też funkcją Kościoła\(^9\).
Ten ostatni oświadczył, że hierarchia kościelna (biskupi, kapłani, diakoni) mniej powinni ukazywać swe oblicze jako potestas, a więcej występować w roli służebności, diakonii\(^{10}\). Podobnie jak Chrystus, tak „i Kościół darzy miłością wszystkich dotkniętych słabością ludzką, co więcej, w ubogich i cierpiących odnajduje wizerunek swego ubogiego i cierpiącego Zbawiciela, im stara się służyć w niedoli i w nich usiłuje służyć Chrystusowi”\(^{11}\).
Chrystus przez całe swoje życie służył ubogim. Kościół ma obrać ten sam styl tzn. ma dawać przykład ubóstwa i pokory i służyć ubogim, gdyż z istoty swej jest ubogi. Przez ubóstwo Kościół ma wypełniać świat Bogiem. Będąc prześladowanym, Kościół był mocą. Tak pojęty Kościół co do swej funkcji jest małym symbolicznym państwem mającym jednak wiele do powiedzenia.
Ubóstwo Kościoła wiąże się ze służbą ubogich. Ubóstwo i prześladowanie to jakby warunek dobrej funkcji Kościoła. Sobór Watykański II mówiąc o ciągłym nawracaniu i oczyszczaniu Kościoła, wraca często do tej podstawowej wizji, Kościoła ubogich, jak się Go określało na Soborze. Kościół jest więc powołany, by kroczyć drogą służby. Służba ubogim przez miłość czyli caritas, jest podstawową funkcją Kościoła, mocno wyartykułowana na II Soborze Watykańskim.
Chrystus dokonał w ubóstwie i prześladowaniu zbawienia, stąd i Kościół ma spełniać swoją misję w ubóstwie i prześladowaniu. Ten Kościół Chrystusowy trwa (subsistit in Ecclesia Catholica) w Kościele katolickim. Chrystus dokonał zbawienia, przez śmierć i zmartwychwstanie Kościół zaś udziela owoców zbawienia.
Jest oczywistą prawdą, że Kościół ma swój początek w Jezusie Chrystusie po-cząwszy od tajemnicy Wcielenia. Piotr jako widzialna Głowa Kościoła towarzyszył Jezusowi. W starych modlitewnikach morawskich prawda ta jest uwidocz- niona na tytułowej rycinie. Obok krzyża Jezusowego stoją: Matka Boża, św. Jan, Maria Magdalena i św. Piotr z kluczami. Kościół towarzyszy swojej niewidzialnej Głowie przez całe życie Jezusa\(^{12}\).
Z zagadnieniem tym wiąże się również kwestia wyzbycia się wszelkich postaci triumfalizmu. Konstytucja *Lumen gentium* wyraźnie odżegnuje się od wszystkich przejawów wyniosłości i paternalizmu. W tym kontekście trzeba jeszcze zacytować akapit: „Kościół obejmujący w łonie swoim grzeszników, święty i zarazem ciągle potrzebujący oczyszczenia” (*Ecclesia... sancta simul et semper purificanda*)
---
\(^9\) Por. KK 3.
\(^10\) Por. E.H. Schillebeeckx, *Die Signatur des Zweiten Vaticanums. Rückblick auf die drei Sitzungsperioden*, Wien 1965, s. 126.
\(^11\) KK 8.
\(^12\) Por. *Katolický Kancyjonál*... opracowany przez Tomasza Fryčage, Brno 1835. Por. R. Rak, Wprowadzenie do książki pt. *Eucharystia w wypowiedziach papieży i innych dokumentach Stolicy Apostolskiej XX w*. Wybór i komentarz R. Rak, *Katolicki Ośrodek Wydawniczy „Veritas”*, Londyn 1987, s. 8.
podejmuje ustawicznie pokutę i odnowienie swoje”\textsuperscript{13}. Ale nawrócenia nie można sprowadzić do prywatnej relacji z Jezusem. W rzeczywistości były to monolog. Nawrócenie, idąc tokiem myśli św. Pawła, ma być wejściem w „my” Kościoła, ma posiadać charakter eklezzjalny\textsuperscript{14}.
Arcybiskup Bejrutu J. Ziade na II Soborze Watykańskim, wygłosił znamienne wyznanie: Grzeszna sytuacja w jakiej ciągle znajduje się Kościół, uwidacznia się dobrinnie w fakcie, że papież nie ma już swej siedziby w macierzystym Kościele jerozolimskim, ale w Rzymie. Fakt ten jest apokaliptycznym znakiem wygnania Kościoła, w którym to wygnaniu oczekuje Kościół wśród ucisku przyjęcia Zmartwychwstałego, Żyje więc Kościół w oczekiwaniu, że grzech zostanie przezwyciężony, a zacznie się nowe, niebiańskie Jeruzalem\textsuperscript{15}.
Biskup S. László (Eisenstadt, Austria) w dyskusji nad grzechem w Kościele wygłosił czteropunktowy apel:
a) nie wolno przemilczeć istnienia grzechu w świętym Kościele Bożym ani w jego hierarchii, równocześnie jednak należy mówić o chwale Kościoła.
b) akcentować wszędzie należy nie tylko jedność Kościoła z Chrystusem, ale również podkreślać trzeba z niemniejszym naciskiem dystans między Chrystusem a Kościołem pielgrzymującym i pokutującym,
c) wyraźnie powiedzieć należy, że Kościół podlega ustawicznej reformie,
d) wreszcie sobór winien złożyć oficjalne wyraźne wyznanie współodpowiedzialności i współwinny naszego Kościoła za rozłam w chrześcijaństwie\textsuperscript{16}.
Z zadowoleniem stwierdzić należy, że wszystkim tym czterem punktom sobór dobrinnie uczynił zadość.
\section*{3. GRZECHY PRZESZŁOŚCI KOŚCIOŁA}
Kościół nie przemilcał grzechu, który spowodował Schizmę Wschodnią (1054) i Reformację (XVI w.).
Najazd Krzyżowców 17 lipca 1203 roku na Konstantynopol był postawieniem kropki nad ”i”, gdy chodzi o rozłam w chrześcijaństwie. Jeszcze po 1054 roku spotykali się przy ołtarzu papież i patriarcha Konstantynopola. Natomiast najazd krzyżowców mieniących się chrześcijanami w Wielki Piątek na chrześcijan w Konstantynopolu dokonał formalnego rozłamu w chrześcijaństwie\textsuperscript{17}.
\textsuperscript{13} KK 8; Por. B. Mokrzycki, \textit{Kościół w oczyszczeniu}, Warszawa 1986, s. 9–10.
\textsuperscript{14} Por. J. Ratzinger, \textit{Prawda w teologii}, Kraków 2005, s. 66.
\textsuperscript{15} \textit{Vätervoden über das Volk Gottes und die lainen}, [w:] \textit{Vaticanum Secundum}, Leipzig 1965, II, s. 362.
\textsuperscript{16} \textit{Väterreden zur theologie der Kirche}, [w:] tamże, s. 267.
\textsuperscript{17} Por. J. Kracik, \textit{Powszechny, apostolski w historię wpisany}, Kraków 2005 s. 37 n. Temat ten podejmuje również praca zbiorowa zatytułowana \textit{Sto punktów zapalnych w historii Kościoła}. Przel. z francuskiego oryginału \textit{Cent points chauds de L’histoire de l’Eglise} T. Szafrański, Warszawa 2001.
Papieżem, który zmniejszył rozłam w Kościele był Jan Paweł II. Program zjednoczenia chrześcijan kontynuuje jego następca Benedykt XVI\(^{18}\).
Na Kościół trzeba spojrzeć dynamicznie, gdyż jako Wspólnota znajduje się On w drodze do niebieskiego Jeruzalem. „Kościół wśród prześladowań świata i pociech Bożych zdąży naprzód w pielgrzymce, zwiastując krzyż Pana, aż przybędzie”\(^{19}\). Kościół jest w drodze, w zrywie, tak jak Izraelici przed wymarszem z niewoli egipskiej. Stąd Kościół nie może osiąść na laurach, usadzić się w konkretnym systemie społeczno-gospodarczym, politycznym, czy nawet w danej kulturze. Egzystując w drodze, Kościół wymaga permanentnej korekty, nieustannej reformy\(^{20}\). Stąd *Ecclesia semper reformanda*. Jak tu nie przytoczyć słów soborowych: „Do pielgrzymującego Kościoła kieruje Chrystus wołanie o nieustanną reformę, której Kościół rozpatrywany jako ziemska i ludzka instytucja, wciąż potrzebuje”\(^{21}\). Sam wyraz „reforma” zelektryzował Ojców soborowych. Przywoływał im na pamięć reformację dr Marcina Lutra. Mimo początkowego zakwestionowania tego terminu, zwrot ostał się, gdyż Drugi Sobór Watykański był *de facto* soborem reform.
Teza Marcina Lutra o człowieku, który jest usprawiedliwiony przez laskę w myśl Lutrowej zasady *simul iustus et peccator*, równocześnie sprawiedliwym i grzesznikiem, jest koherentna z Konstytucją Dogmatyczną o Kościele w której w nr 8 czytamy: „A podczas gdy Chrystus, święty i niepokalany, nie znał grzechu, lecz przyszedł dla przebłagania jedynie za grzechy ludu, Kościół obejmujący w łonie swoim grzeszników, święty i zarazem ciągle potrzebujący oczyszczenia,
\(^{18}\) Por. H.J. Fischer, *Benedykt XVI. Ein Porträt*, Herder–Freiburg–Basel–Wien 2005, s. 163–168.
\(^{19}\) KK 8.
\(^{20}\) Por. J. Ratzinger, *Pielgrzymująca wspólnota wiary. Kościół jako Komunia*, red. S.O. Horn i Vinzenz Pfünir, Kraków 2005.
\(^{21}\) DE 6.
podejmuje ustawiczną pokutę i odnowienie swoje”\textsuperscript{22}. Tak więc do Kościoła należą grzesznicy i nie odmawia się miejsca przy stole nikomu.
Można by mówić o Kościele, w którego strukturze jest złożona rzeczywistość, gdyż jest święty i ma uobecniać świętość. Ale patrząc na drugą stronę Kościół jako wspólnota ma zacząć proces nawrócenia od siebie. To Kościół potrzebuje oczyszczenia, a nie tylko grzesznicy. Jest święty i ciągle potrzebujący oczyszczenia. Odnowie i reformie poświęcony jest Dekret o Ekumenizmie 6. Ma to być nie tylko wewnętrzna odnowa, \textit{metanoia}, ale także zmiana zewnętrznych uwarunkowań, form i struktur w Kościele, które czasem mogą spowalniać proces duchowej odnowy. Kościół wciąż tej reformy potrzebuje – \textit{Ecclesia semper reformanda}. Ta reforma winna objąć także dziedzinę obyczajów, zwyczajów a także pobożności ludowej. To jest też zadanie Kościoła w stosunku do samego siebie, czyli do procesu samobudowania, np. zniesienie rygorystycznych przepisów postu eucharystycznego. Cnota pokory m.in. warunkuje skuteczność odnowy Mistycznego Ciała Chrystusa. W Ewangelii Jezus opowiedział się za postawą celnika a nie faryzeusza.
Drugi Sobór Watykański zainspirował wspólnoty parafialne angażujące się społecznie. To zaangażowanie społeczne wynikało przede wszystkim z bolesnego doświadczenia uciśnionych, biednych, zepchniętych na margines życia społecznego. W tym kontekście zaczęto wypracowywać nowe modele przepowiadania orędzia ewangelicznego i naśladowania Chrystusa.
Do „ważniejszych błędów, a nawet grzechów naszych czasów” jak mówi \textit{Gaudium et spes} w nr 43, należy zaliczyć rozdźwięk między życiem doczesnym a religijnym, wynikłym z teologii dwóch porządków: naturalnego i nadprzyrodzonego\textsuperscript{23}.
\section*{4. EUCHARYSTIA ŹRÓDŁEM JEDNOŚCI Z BOGIEM I LUDŹMI}
Przeciwnieństwem grzechu w Kościele jest wiara, która jest niczym innym jak osobowym posłuszeństwem Chrystusowi. Oprócz wiary właściwą postawą chrześcijanina jest naśladowanie Jezusa Chrystusa. Nic też dziwnego, że po Ewangelii książka Tomasza a Kempis jest w dalszym ciągu na drugim miejscu.
\textsuperscript{22} KK 8.
\textsuperscript{23} „Odstępują od prawdy ci, którzy wiedząc, że nie mamy tu trwałego państwa, lecz że poszukujemy przyszłego mniemają, iż mogą wobec tego zaniedbywać swoje obowiązki ziemskie nie bacząc na to, że na mocy samej wiary bardziej są zobowiązani wypełniać je według powołania, jakie każdemu jest dane. Ale niemniej błądzą ci, którzy na odwrót sądzą, że mogą tak się pograżyć w interesach ziemskich jakby one były całkiem obce życiu religijnemu, ponieważ to ostatnie podlega, wedle ich mniemania, na samych aktach kultu i wypełnianiu pewnych obowiązków moralnych. Rozłam między wiarą wyznawaną, a życiem codziennym występujący u wielu trzeba zaliczyć do ważniejszych błędów naszych czasów” (\textit{Gaudium et spes} nr 43). Szczegółowo temat przewyżczenia dualizmu natura – nadprzyrodzoność rozwija A. Zuberbier w rozprawie: \textit{Relacja natura – nadprzyrodzoność. W świetle badań teologii współczesnej}, Warszawa 1973.
Kościół w myśl ducha soborowego winien być *Eccelesia semper reformanda*, ale powinien być również *Eccelesia reformata* czyli zreformowanym, mimo ewidentnych usterek, są w nim także świadectwa ludzi, którzy na serio zawierzyli Chrystusowi i obrali radykalizm ewangeliczny.
Grzech powoduje rozbicie, destrukcję Kościoła, zaś Eucharystia odnawia i buduje Kościół, wzmacnia naszą wiarę, nadzieję i miłość. Na Eucharystii uwidacznia się jedność wiernych z Chrystusem w Kościele. Chrystus przez Eucharystię chce zaprosić wszystkich do jedności\(^{24}\). Jedność wokół Eucharystii to jest dynamiczno-eklejzologiczny znak\(^{25}\). Ojcowie Kościoła mocno podkreślali, że Sakrament Eucharystii ciągle buduje Kościół. Nie wolno do Eucharystii podchodzić egoistycznie, jakby była ona środkiem jedynie własnego uświęcenia. Trzeba przyjąć postawę otwartą, dynamiczną w relacji do wiernych swoich braci i sióstr, a także wobec całego świata, który określił Sobór Watykański II jako świat wartości ludzkich. Eucharystia jest zatem sakramentem budowania Kościoła, o ile Kościół pojmujemy jako wspólnotę zespoloną więzami wiary, nadziei i miłości, a nigdy jako instytucję prawną. Stałe działanie, tworzenie i budowanie się Kościoła, dokonuje się przez Chrystusa oraz tych, którzy są w Niego wszczepieni. „Beze mnie nic uczynić nie możecie”. Ten element dynamiczno – wspólnotowy jest mocno akcentowany w teologii protestanckiej. Przyjmując Eucharystię mamy być znakiem jedności dla całego świata i budować święty Kościół.
**DIE HEILIGE KIRCHE DER SUNDER**
**Zusammenfassung**
Im Credo der heiligen Messe bekennen wir: Ich glaube an die eine, heilige, allgemeine/katholische und apostolische Kirche. Es ist die eine heilige Kirche, obwohl sie Sündler umfaßt. Das II. Vatikanische Konzil ruft stets alle ihre Glieder zur Bekehrung auf. Der Satz *Ecclesia semper reformanda* und *reformata* bezieht sich nicht nur auf die Glieder des Volkes Gottes, sondern auch auf das Reformieren der Strukturen. Hilfe in diesem Prozeß ist Christus selbst und seine Worte, die in diesem Kontext ihre Aktualität nicht verlieren: Ohne mich könnt ihr nichts tun (Joh 15,5). Der Prozeß unserer Bekehrung das heißt, daß wir uns aufs Neue zu Gott und zu den Menschen wenden ist ein kontinuierlicher und ständiger Prozeß. Dieses dynamisch – gemeinschaftliches Element, das so sehr in der protestantischen Theologie betont wird, ist ein wesentliches Moment unserer metanoia.
---
\(^{24}\) Szerzej na temat Eucharystii w dialogu ekumenicznym traktuje książka: *Eucharystia i posłannictwo*, red. L. Górka, W. Hryniewicz, Warszawa 1978.
\(^{25}\) Por. J. Ratzinger, *Eucharystia. Bóg blisko nas*, red. S.O. Horn, V. Pfnür, Kraków 2005, s. 132.
Im Bewußtsein die Sünden des Hasses und der Vernachlässigung der Vergangenheit habend, muß man sich aufs Neue auf den Weg der Nachahmung Jesu Christi begeben. Die Eucharistie ist die Quelle der Einheit mit Gott und den Menschen. Sie ist auch die Kraft und Inspiration für die Sendung der Christen in die Welt. Weder die Kirche, noch die Eucharistie sind ein Ziel für sich, sie sind für das Heil der Welt da. Deshalb soll man auch mit der Eucharistie die Sendung verbinden.
Der einen, nicht geteilten Kirche, hat der Herr seine größte Gabe, das Sakrament der ganzen Hingabe anvertraut. Die Eucharistie ist die größte Herausforderung zur Einheit der Christen. Das Gebet der Epiklese der Kirche ist nicht nur ein Flehen um die Wandlung der heiligen Gaben, aber auch um die Umwandlung und Einheit von uns selbst in der heiligen Kirche. Wir bitten demütig, daß der Heilige Geist uns alle, die wir den Leib und das Blut Christi empfangen, vereinige (Zweites Hochgebet)\textsuperscript{26}.
\textsuperscript{26} Im Schott-Messbuch: Wir bitten dich: Schenke uns Anteil an Christi Leib und Blut und laß uns eins werden durch den Heiligen Geist.
Po Soborze Watykańskim II, nastąpił dynamiczny rozwój ruchów i stowarzyszeń w Kościele. Ten nowy dynamizm ruchów określony został jako „wiosna Kościoła”\(^1\). Ta wiosna pojawiła się w dużej mierze w Kościele polskim dzięki Ruchowi Żywego Kościoła, który w latach 70. ubiegłego stulecia określił się jako Ruch Światło-Życie (RŚŻ). Dzieło to jest przede wszystkim zasługą ks. Franciszka Blachnickiego, który dzięki asymilacji dorobku Vaticanum II, studiom teologicznym oraz wręcz prorockiej intuicji duszpasterskiej, trafnie odczytał znaki i wyzwania czasu stojące przed Kościołem.
Ks. Blachnicki zastanawiając się jak RŚŻ może służyć budowaniu żywego Kościoła we wspólnotach lokalnych, wskazał na konkretne charyzmaty Ruchu: charyzmat Światło-Życie, czyli dar metody owocnego działania; charyzmat ewangelizacji – dar źródła i fundamentu; charyzmat „ewangelii wyzwolenia” – dar głoszenia z mocą; charyzmat katechumenatu – dar drogi formacji autentycznych chrześcijan we wspólnocie lokalnej; charyzmat liturgii – dar zrozumienia i przyjęcia odnowionej przez II Sobór Watykański liturgii jako źródła i szczytu życia Kościoła; charyzmat Chrystusa-Sługi i diakonii – dar drogi do budowania Kościoła wspólnoty i jedności wszystkich chrześcijan; charyzmat „domowego Kościoła – dar odnowy rodzinnego katechumenatu i rodziny jako „eklejzoli”; charyzmat żywego Kościoła – dar communio jako syntezy eklejzologii Vaticanum II; charyzmat Niepokalanej, Matki Kościoła – dar tajemnicy Kościoła żywego i życiodajnego oraz charyzmat jedności – dar tajemnicy Ducha Świętego dla budowania Kościoła\(^2\).
Czterdzieści lat po Soborze, trzeba zapytać, na ile w dzisiejszych warunkach RŚŻ spełnia jeszcze swoją rolę? Pozostaje także ciągle aktualne pytanie: Co robić,
---
\(^1\) W przesłaniu Jana Pawła II do I Kongresu Ruchów Katolickich, który odbył się w 1994 r. w Warszawie, czytamy: „Niezwykły rozwitk ruchów i stowarzyszeń katolików świeckich w Kościele jest jednym z wielkich znaków czasu, który trzeba ciągle na nowo odczytać (...). Zwykło się mówić dzisiaj o nowej wiosnie w Kościele (...). Jest to dar Ducha Świętego dla Kościoła w naszych czasach, którego nie wolno zmarnować. Dzisiaj odnowa Kościoła przebiega w znaczącej mierze tą właśnie drogą” (zob. A. Schulz, *Wiosna Kościoła w Polsce*, [w:] A. Petrowa-Wasilewicz, *Leksykon ruchów i stowarzyszeń w Kościele*, Warszawa 2000, s. 9).
\(^2\) F. Blachnicki, *List z Boliwii*, [w:] tenże, *Charyzmat i wierność*, Carlsberg 1985, 69–75.
aby RŚŻ owocniej przyczynił się do odnowy Kościoła w Polsce w świetle impulsów duszpasterskich Vaticanum II oraz wyzwań współczesności?
1. RUCH ŚWIATŁO-ŻYCIE JAKO FORMA AUTOREALIZACJI EKLEZJALNEJ WSPÓLNOTY
Pragnąc stwierdzić aktualność i znaczenie dla Kościoła posiadanych przez dany ruch charyzmatów, trzeba spojrzeć na niego wpierw pod kątem eklezjalności. Chodzi więc o odpowiedź na pytanie: Czy w jego charyzmatach są obecne wszystkie cechy i istotne elementy niezbędne do budowania wspólnoty Kościoła? Czy w przyjętych celach, założeniach metodycznych i formacji buduje żywy Kościół?
Ogólnie mówiąc, ruchem eklezjalnym nazywamy taki, który stosując właściwe metody rozbudzania i pogłębiania wiary, w centrum swoich wysiłków i dążeń stawia sprawę osobistej relacji do Chrystusa w Duchu Świętym. Ta wspólnota wertykalna wyraża się jednocześnie we wspólnocie horyzontalnej, a więc w małych wspólnotach, w których członkowie w bezpośrednich, międzyosobowych relacjach mogą doświadczać środowiska żywej wiary i w których mogą przeżywać Kościół w kategoriach „my”. W oparciu o kryteria eklezjalności, stanowiących pewne minimum, do istotnych elementów takiej wspólnoty należą: słowo Boże, przeżywane jako aktualne wezwanie i zarazem norma dla życia, modlitwa – będąca odpowiedzią na to słowo, *metanoia* – będąca zarazem podstawową formą świadectwa, *agape* – wyrażającą się w służeniu wspólnocie za pomocą otrzymanych darów, liturgia – ukazująca istotę wspólnoty oraz skutecznie pomagająca w jej realizacji, jedność z nadrzędnymi wspólnotami w Kościele oraz uczestnictwo w ewangelizacyjnej misji Kościoła\(^3\).
Pierwszym i podstawowym elementem eklezjalnej wspólnoty jest doprowadzenie do osobistej relacji z Bogiem. W Ruchu Światło-Życie dokonuje się to poprzez program ewangelizacyjny, którego istotnym elementem są rekolekcje ewangelizacyjne oraz oaza rekolekcyjna. W związku z wprowadzeniem w latach 70. ubiegłego wieku do RŚŻ programu ewangelizacyjnego, pojawiły się zarzuty, iż formacja oazowa przekazuje „katechezę niepełną”. Wyniknęło to z nieznajomości faktycznego stanu rzeczy, zapomniano bowiem, że na formację oazową składa się nie tylko ewangelizacja, ale jako jej konsekwencja – wdrażanie do dojrzałego życia chrześcijańskiego zgodnie z wizją „Obrzędów chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych”. Warto tutaj powołać się na księdza Blachnickiego, który w oparciu o swoje studia z zakresu katechetyki fundamentalnej dobrze wiedział, że jednym z głównych źródeł kryzysu katechezy jest brak osobowego,
---
\(^3\) B. Biela, *Kościół-Wspólnota*, Katowice 1993, s. 214–215. Por. *Kryteria charakteru kościelnego zrzeszeń laikatu* [w:] Jan Paweł II, *Christifideles laici*, nr 30.
żywego i modlitewnego kontaktu z Chrystusem u katechizowanego. Dlatego też „realizowany system formacji oazowej nie jest tylko jakimś dodatkiem do katechezy, ale w wielu przypadkach jest czymś fundamentalnym w stosunku do niej, warunkującym jej skuteczność (...). Katecheza nie jest bowiem pełnym katechumenatem, lecz tylko jej integralnym elementem. Natomiast oaza to pełny system formacji deuterokatechumenalnej. Dlatego też nie ma obawy, że zaakcentowanie na pewnym etapie tego systemu nuty ewangelizacyjnej stanie się zagrożeniem systemu. Nuta ta natomiast jest konieczna, aby pełniej zabrzmiał akord”\(^4\).
Osobowa więź z Chrystusem domaga się pogłębiania i nieustannego ożywiania w środowisku żywej wiary, w małych grupach. Zasadniczą bazą, na której opiera się formacja zarówno na oazach rekolekcyjnych, jak i w ciągu pracy całorocznej jest kontakt ze słowem Bożym. Wykorzystuje się w tym celu różnego rodzaju „metody”, między innymi: dzielenie się Ewangelią, krąg biblijny, ewangeliczną rewizję życia, krąg liturgiczny. Wdrażanie do życia słowem Bożym jest ponadto osobnym tematem formacji deuterokatechumenalnej. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na tak bardzo zalecane przez Kościół nabożeństwa słowa Bożego, które są integralnym elementem całej formacji deuterokatechumenalnej RŚŻ.
Wezwane słowem Bożym wspólnoty winny stawać się niejako automatycznie podmiotami modlitwy, będącej jednym z podstawowych elementów każdej oazy i każdego spotkania małej grupy. Modlitwa jest również wymogiem praktyki osobistej (tzw. Namiotu Spotkania). Inicjacja w życiu modlitwy odbywa się także w ramach szkoły modlitwy ONŻ I stopnia, jest tematem szóstego kroku formacji deuterokatechumenalnej oraz na specjalnie organizowanych tzw. oazach modlitwy. Warto także zauważyć, że pogłębianie życia modlitwy obejmuje wszelkie jej rodzaje, od modlitwy liturgicznej, poprzez adorację, aż do charyzmatycznej modlitwy wstawienniczej i uwielbienia.
Liturgia – jako kolejny element ekleksjalności – stanowiła od początku „trzon” Ruchu Żywego Kościoła, gdyż z niego miały się wywodzić wspólnoty służby liturgicznej, które z kolei miały być nosicielami soborowej odnowy Kościoła, szczególnie przez odnowę liturgii. W procesie formacyjnym – oprócz osobnego kroku w formacji deuterokatechumenalnej – oaza II stopnia jest tym momentem, w którym problem liturgii i jej odnowy jest w szczególny sposób podejmowany. Rozpoczyna się wtedy nie tylko etap pogłębiaonej inicjacji liturgicznej, ale ponadto uczestnicy mają odkryć swoje powołanie do diakonii na rzecz odnowy liturgii we wspólnotach lokalnych. Można wręcz śmiało powiedzieć, że wśród ruchów posoborowej odnowy Kościoła trudno znaleźć drugi podobny ruch, który tak zdecydowanie byłby zorientowany na liturgię i jej odnowę jak RŚŻ.
Urzeczywistnianie się Kościoła może dokonywać się jedynie poprzez stałe dążenie do życia według norm Ewangelii. *Metanoia* jest procesem całego życia. Szczególnym wyrazem tej przemiany jest dla członków RŚŻ abstynencja od al-
---
\(^4\) „Biuletyn Informacyjny RŚŻ” 1980, nr 2, s. 77–78.
koholu, tytoniu i wszelkiego rodzaju narkotyków. Jest to jeden z podstawowych wymogów przyjętych przez Ruch w ramach dziewiątego kroku formacji deuterokatechumenalnej. „Nowa Kultura” jest wyrazem przeciwnieństwa się wszystkiemu, co uwłacza ludzkiej godności i poniża obyczaje zdrowego społeczeństwa, co czasem może aż zagrażać jego egzystencji. W efekcie powstała w ramach RŚŻ Krucjata Wyzwolenia Człowieka – uroczyście proklamowana przez papieża w Nowym Targu w czasie jego pielgrzymki do Ojczyzny.
Z metanoia nieroziłącznie związane jest świadectwo, jako jej podstawowa forma. W szczególny sposób wezwanie do świadectwa jest tematem kroku ósmego do dojrzałości chrześcijańskiej. Jest ono uważane w RŚŻ za najistotniejszy element ewangelizacji i apostolstwa. Dlatego też nieodłącznym elementem różnego rodzaju spotkań, rekolekcji, dni wspólnoty itp. jest jakaś forma świadectwa, mającego na celu ubogacenie innych przez podzielenie się swoim życiem w Chrystusie.
Wspólnoty eklezjalne muszą być dla swych członków środowiskiem i miejscem doświadczenia miłości – agape, wyrażającej się we wzajemnym znoszeniu siebie, przebaczaniu oraz służeniu sobie i lokalnej wspólnotie za pomocą otrzymanych darów. Miłość „jako bezinteresowny dar z siebie” jest tematem ostatniego kroku w ramach formacji deuterokatechumenalnej. Jeśli jednak chodzi o stopień ważności, to jest ona podstawowym „przykazaniem” w RŚŻ. „Jeśli ta postawa agape będzie realizowana – ciągle podkreślał ksiądz Blachnicki – to w oazie tryskać będzie źródło nowego życia i dzięki temu oaza będzie oazą – miejscem rozkwitu życia”.
W zrozumieniu tej tajemnicy ma pomóc wyeksponowany w Ruchu kult Maryi – Niepokalanej. Tajemnica Niepokalanej wyrażona w akcie oddania RŚŻ Niepokalanej, Matce Kościoła a przeżywana szczególnie w ramach drugiego kroku formacji deuterokatechumenalnej i na oazie III stopnia ma w efekcie przyczynić się do zrozumienia i przeżycia tajemnicy Kościoła jako wspólnoty powstającej w wyniku aktualizacji relacji międzyosobowych. Dopiero taka wizja Kościoła, wyrażająca się w „my” świadomości, jest dla ks. Blachnickiego właściwym fundamentem diakonii i apostolstwa. Założyciel RŚŻ był w pełni świadomy – czemu dał wyraz podczas prezentacji Ruchu wobec Komisji Episkopatu ds. Apostolstwa Świeckich – że „doprowadzenie do świadomości, że się jest komórką w ciele, to istotny próg, który musimy przejść, jeżeli apostolstwo świeckich ma się stać czymś realnym, jeżeli nie ma być tylko jakąś fikcją. Dopomaganie do tego jest celem Ruchu Światło-Życie”. Dlatego też charyzmat oazy, nazywany też charyzmatem spotkania z Chrystusem w Duchu Świętym we wspólnotie żywego Kościoła, z natury swej staje się źródłem dynamiki apostolskiej i powstania różnego rodzaju diakonii.
---
5 F. Blachnicki, Tajemnica wielka – w Chrystusie i w Kościele. Charyzmat maryjny Ruchu Światło-Życie, tenże, Charyzmat Światło-Życie, Kraków 1987, s. 63.
6 Tamże, s. 71.
Do istotnych elementów wspólnoty eklezjalnej należy także otwarcie się ku jedności. Dotyczy to zarówno różnych ruchów i wspólnot działających na danym terenie, jak i ich łączności z hierarchią Kościoła. Można stwierdzić, iż mimo zdarzającego się niezrozumienia istoty i działań RŚŻ przez pasterzy Kościoła (zwłaszcza w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku), Ruch tkwi bardzo mocno w jedności z Kościołem hierarchicznym. Możemy nawet powiedzieć więcej. Ruch Światło – Życie pragnie uczyć rozwiązywania w praktyce i wcielania w życie soborowej nauki o Kościele. Czynił to i ciągle czyni, organizując choćby różnego rodzaju rekolekcje czy kursy pastoralno-liturgiczne.
Konkludując, można powiedzieć, że RŚŻ spełnia wszystkie kryteria eklezjalności, czyli inaczej mówiąc w przyjętych celach, założeniach metodycznych i programie rekolekcji oazowych oraz w realizowanej formacji buduje Kościół.
Potwierdzeniem eklezjalności RŚŻ, były niejako słowa samego papieża. W 1980 r. Jan Paweł II skierował do RŚŻ list, w którym dziękuje Bogu za dzieło realizacji Kościoła przez Ruch oraz zachęca jego członków do brania odpowiedzialności za konkretne odcinki życia Kościoła w Polsce”\(^7\). Z kolei w liście skierowanym do Ruchu z okazji 30-lecia poświęcenia go Niepokalanej Matce Kościoła papież pisze: „Tchnienie Ducha, jakie odczuwało się w coraz to nowych inicjatywach Ruchu, jest darem dla Kościoła w Polsce i na świecie (...). Chcę wyrazić przekonanie, że nowe czasy nie mniej niż dawne potrzebują tego świadectwa. Może nawet bardziej niż kiedykolwiek dotąd, Kościół w Polsce potrzebuje wiary, nadziei i miłości młodych ludzi, którzy starają się budować swoje życie w oparciu o Słowo Boże, o liturgię i udział w życiu rodzinnej parafii. (...) Prawdziwie Boża była myśl ks. Blachnickiego, by ten Ruch związać z parafią”\(^8\).
2. PRIORYTETY DUSZPASTERSKIE DLA KOŚCIOŁA U PROGU NOWEGO TYSIĄCLECIA
W kontekście charyzmatu RŚŻ rodzi się pytanie, na ile dziś – 40 lat po Vaticano II – jest on odpowiedzią na wyzwania współczesnego Kościoła? Odpowiadając na to pytanie warto sięgnąć do listu apostolskiego *Novo millennio ineunte*. Na początku trzeciego tysiąclecia Jan Paweł II wskazał pewne priorytety duszpasterskie, aby orędzie Chrystusa docierało do ludzi i kształtowało wspólnoty
---
\(^7\) Zob. Biela, *Kościół-Wspólnota*, s. 214–226. Por. M. Sędek, *Drogi dojrzałości*, Krościenko 2002, s. 228–240.
\(^8\) F. Blachnicki, *Godziny Taboru*, Carlsberg–Lublin 1989, s. 165.
\(^9\) Zob. *List skierowany do bpa Wiktora Skworca*, [w:] B. Biela, *Rekolekcje oazowe jako metoda wychowawcza uczestników Ruchu Światło-Życie*, [w:] Ksiądz dr Franciszek Blachnicki. *Wycho-wawca młodzieży polskiej*, red. R. Brom, J. Śliwiok, Katowice 2003, s. 70–72.
Kościołów lokalnych (por. NMI 29–41)\(^{10}\). Tymi priorytetami są: „świętość, modlitwa, niedzielna Eucharystia, sakrament pojednania, pierwszeństwo łaski, słuchanie słowa Bożego, głoszenie słowa Bożego” (NMI 30–40). Można powiedzieć, że są to swoistego rodzaju słowa – klucze, mające być drogowskazami, by „czynić Kościół domem i szkołą komunii” (NMI 43). Jest to więc propozycja strategii pastoralnej dla Kościoła.
Perspektywa, w którą winna być wpisana cała działalność duszpasterska, jest perspektywa świętości (NMI 30). Podporządkowanie programu duszpasterskiego priorytetowi świętości, wynika z włączenia się w świętość Boga na chrzcie św. Zakłada to cały zespół inicjatyw, w których chodziłoby o pogłębianie rozumienia i przeżywania wiary otrzymanej na chrzcie\(^{11}\). Chodzi więc w efekcie o „katechumenacką” koncepcję duszpasterstwa, którą postulował już w latach siedemdziesiątych ks. Blachnicki. Według tej koncepcji z instytucji katechumenatu można odczytać i przejąć podstawowe prawa życia i rozwoju chrześcijanina\(^{12}\). Wymaga to jednak – jak się wyrażał F. Blachnicki – dokonania w naszym duszpasterstwie zwrotu kopernikańskiego: przejście od duszpasterstwa do ewangelizacji. „Jeżeli zaszczepi się parafiom ewangelizację w znaczeniu metody – przekonywał ks. Blachnicki – to każda parafia musi zrozumieć, że jej normalną funkcją jest prowadzenie ewangelizacji. W konsekwencji z tego powstanie w parafii katechumenat jako owoc ewangelizacji. W każdej parafii musi powstać w tej chwili nowy system formacji do dojrzałej wiary, który uzupełni braki katechezy. Katecheza jest jednym z elementów katechumenatu. Ona oczywiście zostanie, jest potrzebna i pożyteczna, nikt jej nie będzie kwestionował. Katecheza musi mieć swoje podłoże, uwarunkowania, których sama w sobie nie posiada, wtedy dopiero będzie
---
\(^{10}\) Jan Paweł II pisze wprost: „Właśnie w Kościołach lokalnych można określić konkretne elementy programu – cele i metody pracy, zasady formacji i doskonalenia duszpasterzy i ich współpracowników, sposoby poszukiwania potrzebnych środków dzięki którym orędzie Chrystusa może docierać do ludzi, kształtować wspólnoty, głęboko na nie oddziaływać poprzez świadectwo o wartościach ewangelicznych, składane także w życiu społecznym i kulturze. Usilnie zachęcam zatem Pasterzy Kościołów parykularnych, aby z pomocą różnych środowisk ludu Bożego z ufnością wytyczaли etapy przyszłej drogi, uzgadniając zamierzenia poszczególnych wspólnot diecezjalnych z Kościołami sąsiednimi oraz z całym Kościołem powszechnym” (NMI 29).
\(^{11}\) A. Przybecki, *Jak być Kościołem w Polsce dzisiaj? „siedem słów” jako propozycja dla duszpasterstwa*, [w:] tenże, *Duszpasterstwo w Polsce. Poszukiwanie nowych form obecności*, Poznań 2001, s. 133.
\(^{12}\) Por. D. Zimón, *Miejsce na mistagogię w roku liturgicznym*, [w:] red., *Mistagogia a duchowość* red. A. Żądło, Katowice 2004, s. 66–68. Nietrudno zauważyć, że priorytety duszpasterskie podane przez Jana Pawła II w NMI ściśle łączą się z cechami klasycznego starochrześcijańskiego katechumenatu oraz zaleceniami posoborowego Rytualu *Ordo initiationis christianaee adultorum* (6 styczeń 1972 ). Zob. F. Blachnicki, *Formacja służby liturgicznej jako jedna z form młodzieżowego deuterokatechumenatu w parafii*, [w]: *Biblioteka Animatora*, z. 2, Krościenko n. Dunajcem 1977, s. 59–60; Cz. Krakowiak, *Katechumenat chrzcielny dorosłych w Kościele posoborowym*, Lublin 2003. Na temat roli i znaczenia katechumenatu w duszpasterstwie, zob. zbiór artykułów F. Blachnickiego w *Sympatycy czy chrześcijanie? Katechumenat na dzisiejszą godzinę*, Krościenko 2002.
skuteczna. Katechumenat, wychowuje ludzi zdolnych do świadectwa, do kolejnej aktywnej ewangelizacji. Wtedy parafia ze statycznej przemieni się w dynamiczną i nie tylko powstrzyma proces kurczenia się, ale odwróci go. Będą z niej wychodziły różne impulsy ewangelizacyjne i parafia będzie mogła być Żywym Kościołem”\textsuperscript{13}. Nie dziwi w tym kontekście postulat II Polskiego Synodu Plenarnego, by wykorzystywać istniejące już doświadczenia i projekty odnowy parafii\textsuperscript{14}, w których wielką rolę odgrywają „kościelne wspólnoty podstawowe, czyli wspólnoty sąsiedzkie, w których z Pismem Świętym w ręku ludzie głębiej poznają swoją wiarę i przeżywają swoje chrześcijaństwo”\textsuperscript{15}. Łączy się to jednak ściśle – jak postuluje Jan Paweł II w adhortacji \textit{Christifideles laici} – z bardziej stanowczą odnową struktur parafialnych\textsuperscript{16}.
Kolejne elementy proponowanego programu duszpasterskiego wyrastają z tego pierwszego podstawowego. Podłożem bowiem „pedagogiki świętości powinno być chrześcijaństwo wyróżniające się przede wszystkim sztuką modlitwy (...). Uczyć się chrześcijańskiej modlitwy (...) – oto jest sekret naprawdę żywego chrześcijaństwa, które nie musi się obawiać przyszłości, ponieważ nieustannie powraca do źródeł i z nich czerpie nowe siły” (NMI 32). Ustalając priorytety duszpasterskie, trzeba się więc pytać, gdzie i w jaki sposób jest w nim miejsce na wychowanie czy też wdrażanie w sztukę modlitwy w warunkach tzw. zwyczajnego duszpasterstwa. Jak kształtować duszpasterstwo, by nasze parafie stawały się prawdziwą „szkołą” modlitwy, „w której spotkanie z Jezusem nie polega jedynie na błaganiu Go o pomoc, ale wyraża się też przez dzięczynienie, uwielbienie, adorację, kontemplację, słuchanie, żarliwość uczuć aż po prawdziwe ‘urzeczenie’ serca” (NMI 33). W RŚŻ modlitwa jest wymogiem praktyki osobistej (tzw. Namiotu Spotkania). Inicjacja w życie modlitwy odbywa się w ramach szkoły modlitwy ONŻ I stopnia, jest tematem szóstego kroku formacji deuterokatechumenalnej oraz na specjalnie organizowanych tzw. oazach modlitwy. Warto
\textsuperscript{13} F. Blachnicki, \textit{Rekolekcje dla wspólnoty kapłanów Chrystusa Ślugi}, Lublin 1991, s. 14. „Kiedyś mówiłem na sympozjum katechetycznym w Lublinie referat na temat: ‘Wychowanie do świadectwa przez katechezę’ i stwierdziłem, że nasza przeciętna, normalna katecheza nawet nie ma takiej ambicji, żeby wychowywać świadków. Mamy tylko ambicję nauczyć tego, co człowiek musi zrobić, żeby zbawić swoją duszę. Jak już tegośmy go nauczyli, to dobrze, a tymczasem ten tylko może zachować wiarę dla siebie, kto potrafi przekazywać ją innym, bo zachowanie dokonuje się w przekazywaniu. Rządzi tu to samo prawo, co w miłości, że przyjmowanie dokonuje się w dawaniu” (tamże)
\textsuperscript{14} Przykładem mogą tutaj być współczesne propozycje-projekty odnowy parafii: „Nowy obraz parafii” Ruchu dla Lepszego Świata, metoda „ewangelizacyjnych komórek parafialnych”, projekt „parafia wspólnotą wspólnot” (zob. A. Żądło, \textit{Współczesne propozycje odnowy parafii}, [w:] \textit{Teologia Pastoralna}, red. R. Kamiński, t. 2, 2002, s. 94–108) oraz program odnowy parafii według projektu „Nowa Wspólnota” (zob. B. Biela, \textit{Czynić Kościół domem – ku holistycznej wizji urzeczywistniania wspólnoty parafialnej}, [w:] \textit{Teologia w służbie społeczności górnośląskiej}, red. M. Kubista-Wróbel, Katowice 2003, s. 13–27).
\textsuperscript{15} Potrzeby i założenia nowej ewangelizacji art. 44, s. 22; por. ChL 26.
\textsuperscript{16} Por. ChL 26.
także zauważyć, że pogłębianie życia modlitwy obejmuje wszelkie jej rodzaje, od modlitwy liturgicznej, poprzez adorację, aż do charyzmatycznej modlitwy wstawienniczej i uwielbienia.
Wśród papieskich priorytetów jest także apel, aby Kościół u progu trzeciego tysiąclecia nie bał się „podjęcia z nową odwagą duszpasterską codziennej pedagogii chrześcijańskiej wspólnoty, która potrafi przekonująco i skutecznie zachęcać do praktyki Sakramentu Pojednania” (NMI 37). Urzeczywistnianie się Kościoła może dokonywać się jedynie poprzez stałe dążenie do życia według norm Ewangelii. W RŚŻ wiąże się to ściśle z metanoia i „nową kulturą”. Szczególnym wyrazem tej przemiany jest dla członków RŚŻ abstynencja od alkoholu, tytoniu i wszelkiego rodzaju narkotyków. Jest to jeden z podstawowych wymogów przyjętych przez Ruch w ramach dziewiątego kroku formacji deuterokatechumenalnej.
Otwartość na przesłanie Dobrej Nowiny i ciągłe powracanie do słuchania słowa Bożego, będącego – idąc za myślą Novo millennio ineunte – jednym z ważniejszych priorytetów duszpasterstwa, jest tą sprawnością, która w znaczący sposób wpływa na kształt życia poszczególnych chrześcijan. Bez niej trudno urzeczywistnić tak bardzo podkreślane przez papieża pierwszeństwo świętości i modlitwy. „Chodzi o to, aby słuchanie słowa Bożego stawało się żywym spotkaniem, zgodnie z wiekową i nadal aktualną tradycją lectio divina, pomagającą odnaleźć w biblijnym tekście żywe słowo, które stawia pytania, wskazuje kierunek, kształtuje życie” (NMI 39).
W RŚŻ zasadniczą bazą, na której opiera się formacja zarówno na oazach rekolekcyjnych, jak i w ciągu pracy całorocznej jest kontakt ze słowem Bożym. Wykorzystuje się w tym celu różnego rodzaju „metody”, między innymi: dzielenie się Ewangelią, krąg biblijny, liturgiczny. Wdrażanie do życia słowem Bożym jest ponadto osobnym tematem formacji deuterokatechumenalnej. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na tak bardzo zalecane przez Kościół nabożeństwa Słowa Bożego, które są integralnym elementem całej formacji deuterokatechumenalnej RŚŻ.
Kolejny element – Eucharystia. Należy w duszpasterstwie, przywiązać „szczególne znaczenie do Eucharystii niedzielnej i do samej niedzieli, przeżywanej jako specjalny dzień wiary, dzień zmartwychwstałego Pana i daru Ducha Świętego” (NMI 35). Wymaga to utrwalania w świadomości wiernych, że liturgia „jest szczytem, do którego zmierza działalność Kościoła, i jednocześnie jest źródłem, z którego wypływa jego moc” (KL 10), a następnie rozumienia Eucharystii jako serca wspólnoty. Wszelkie inicjatywy pastoralne powinny więc brać początek z niedzielnej Eucharystii, która jest centrum organizacji całej aktywności kościelnej wspólnoty i zarazem szkołą eklezzjologii. Taki bowiem będzie w świadomości chrześcijan obraz Kościoła – wspólnoty różnorakich służb i charyzmatów, jaki będzie kształt i porządek niedzielnej liturgii eucharystycznej. Łączy się z tym ściśle wysiłek zmierzający do angażowania laikatu w wypełnianie przynależnych mu w liturgii funkcji, a także wychowywanie w ramach katechezy mistagogicznej do świadomego przeżywania Mszy św. jako ofiary i dzięcznienia. W procesie formacyjnym RŚŻ – oprócz osobnego kroku w formacji deuterokatechumenalnej – oaza II stopnia jest tym momentem, w którym problem liturgii i jej odnowy jest w szczególny sposób podejmowany. Rozpoczyna się wtedy nie tylko etap pogłębionej inicjacji liturgicznej, ale ponadto uczestnicy mają odkryć swoje powołanie do diakonii na rzecz odnowy liturgii we wspólnotach lokalnych. Można śmialo powiedzieć, że wśród ruchów posoborowej odnowy Kościoła trudno znaleźć drugi podobny ruch, który tak zdecydowanie byłby zorientowany na liturgię i jej odnowę jak RŚŻ.
Kolejny duszpasterski priorytet zawiera się w zdaniu – pierwszeństwo łaski. Istnieje bowiem realna pokusa – jak przypomina Jan Paweł II – „która od zawsze zagraża życiu duchowemu każdego człowieka, a także działalności duszpasterskiej: jest nią przekonanie, że rezultaty zależą od naszej zdolności działania i planowania. To prawda, że Pan Bóg oczekuje od nas konkretnej współpracy z Jego łaską, a zatem wzywa nas, byśmy w służbie Jego królestwa wykorzystywali wszelkie zasoby naszej inteligencji i zdolności działania. Biada jednak, gdybyśmy zapomnieli, że bez Chrystusa ‘nic nie możemy uczynić’” (por. J15, 5) (NMI 38). Oznacza to, że punktem wyjścia wszelkiej aktywności kościelnej wspólnoty, powinno być głębokie zakorzenienie w Jezusie Chrystusie, z którego chrześcijanin czerpie moc swego działania. Przyjmując dar, któremu na imię Jezus Chrystus, odkrywamy, że nie ma wśród nas nikogo, kto nie miałby co dać. Nie ma w życiu chwili, w której nie mielibyśmy niczego do dania. Nie ma też okoliczności, w których nie byłoby komu dawać\(^{17}\). Przypomnijmy słowa Jezusa do św. s. Faustyny Kowalskiej: „Żądam od ciebie uczynków milosierdzia, które mają wypływać z miłości ku mnie. Milosierdzie masz okazywać zawsze i wszędzie bliźnim, nie możesz się od tego usunąć ani wymówić, ani uniewinnić. Podaję ci trzy sposoby czynienia milosierdzia bliźnim: pierwszy – czyn, drugi – słowo, trzeci – modlitwa; w tych trzech stopniach zawiera się pełnia milosierdzia i jest niezbitym dowodem miłości ku mnie. W ten sposób dusza wysławia i oddaje cześć milosierdziu mojemu” (Dzienniczek 742). Uczymy się również wtedy pomować własne życie jako wielki dar, który człowiek otrzymuje po to, aby dawać go innym (por. KDK 24).
Milosc „jako bezinteresowny dar z siebie” jest tematem ostatniego kroku w ramach formacji deuterokatechumenalnej RŚŻ. Jeśli jednak chodzi o stopień ważności, to jest ona podstawowym „przykazaniem” w RŚŻ. „Jeśli ta postawa agape będzie realizowana – ciągle podkreślał ksiądz Blachnicki – to w oazie tryskać będzie źródło nowego życia i dzięki temu oaza będzie oazą – miejscem rozwitwu życia”\(^{18}\). W zrozumieniu tej tajemnicy ma pomóc wyeksponowany w Ruchu kult
---
\(^{17}\) Por. T. Węclawski, Siedem słów, „Tygodnik Powszechny” 1999, nr 50, 1, 10.
\(^{18}\) Blachnicki, Tajemnica wielka – w Chrystusie i w Kościele. [w:] Charyzmat maryjny Ruchu Światło-Życie, s. 63.
Maryi – Niepokalanej. Tajemnica Niepokalanej wyrażona w akcie oddania RŚŻ Niepokalanej, Matce Kościoła a przeżywana szczególnie w ramach drugiego kroku formacji deuterokatechumenalnej i na oazie III stopnia ma w efekcie przyczynić się do zrozumienia i przeżycia tajemnicy Kościoła jako wspólnoty powstającej w wyniku aktualizacji relacji międzyosobowych. Dopiero taka wizja Kościoła, wyrażająca się w „my” świadomości, jest dla ks. Blachnickiego właściwym fundamentem dla diakonii i apostolstwa. Dlatego też charyzmat oazy, nazywany też charyzmatem spotkania z Chrystusem w Duchu Świętym we wspólnocie żywego Kościoła, z natury swej staje się źródłem dynamiki apostolskiej i powstania różnego rodzaju diakonii\(^{19}\).
Formułując pastoralne propozycje dla odnowy eklezjalnej wspólnoty niezwykle istotną sprawą jest apostolstwo. Związane jest ono ściśle z głoszeniem słowa Bożego. „Jest to – mówi papież – z pewnością jedno z najważniejszych zadań stojących przed Kościołem na progu nowego tysiąclecia” (NMI 40). Ów nowy rozmach w apostolstwie, „które byłoby przeżywane jako codzienne zadanie wspólnot i grup chrześcijańskich” (NMI 40), oznacza nie tyle wysiłek, którego celem jest przemieszczanie się z miejsca na miejsce, ile postawę życiową. Z całą pewnością to najprostsze słowo jest najtrudniejsze. Ten ostatni priorytet duszpasterski jest związany z obudzeniem pierwotnej gorliwości i przyzwolenia na to, aby udzielili się nam zapał apostolskiego przepowiadania, które wzięło początek z Pięćdziesiątnicy (por. NMI 40). Moc Ducha Świętego jest także potrzebna do świadectwa, które jest tematem kroku ósmego do dojrzałości chrześcijańskiej. Jest ono uważane w RŚŻ za najistotniejszy element ewangelizacji i apostolstwa. Dlatego też nieodłącznym elementem różnego rodzaju spotkań, rekolekcji, dni wspólnoty itp. jest jakaś forma świadectwa, mającego na celu ubogacenie innych przez podzielenie się swoim życiem w Chrystusie.
Podsumowując, możemy stwierdzić, iż priorytety duszpasterskie dla Kościoła wskazane przez Jana Pawła II na początku nowego wieku, są tożsame z tym, co ma do zaoferowania Kościołowi RŚŻ. Otwartą pozostaje sprawa, jak założenia RŚŻ są realizowane w praktyce oraz gdzie położyć akcenty, aby potencjał RŚŻ mógł być jeszcze owocniej wykorzystany.
3. CHARYZMATY RUCHU ŚWIATŁO-ŻYCIE W SŁUŻBIE KOŚCIOŁA
Opierając się na badaniach empirycznych przeprowadzonych w archidiecezji katowickiej w 2000 r., na sporej grupie ankietowanych (475 ankiet), można jednakże powiedzieć, i to jest generalny wniosek z badań, że „kościelność członków Ruchu Światło-Życie na terenie archidiecezji katowickiej, badana w wymiarze
\(^{19}\) Tenże, *Charyzmat Światło-Życie*, s. 71.
praktyk religijnych, przywiązania do parafii, akceptacji religijnej roli kapłana oraz akceptacji doktryny religijnej, okazała się być bardzo żywotna. Niewątpliwie znaczącą rolę odgrywa tutaj rzetelna praca formacyjna prowadzona w parafialnych grupach oazowych i w czasie letnich rekolekcji. Badania potwierdzają, że kościelność oazowiczów pozostaje w związku z czasem i stopniem ich formacji”\(^{20}\). Innymi słowy mówiąc, stan i poziom kościelności członków RŚŻ bardzo wyraźnie odbiega, od przeciętnej diecezjalnej.
Inne badania pokazały w jakich dziedzinach RŚŻ spostrzegany jest na parafiach\(^{21}\). Oto zestaw wypowiedzi: odnowa liturgii poprzez jej odpowiednie przygotowanie, pomoc w formacji ministrantów, pomoc w przygotowaniu do bierzmowania, schola, pomoc gospodarcza, rekolekcje, triduum paschalne, organizacja festynu, dożywianie dzieci, kursy parafialne np. na temat abstynencji, nauki przedślubne, korepetycje, szkoła modlitwy, przygotowanie czuwań np. adwentowych, przygotowanie pielgrzymek, organizacja zawodów sportowych, kształtowanie odpowiedzialności polityczno-społecznej poprzez organizowanie prelekcji, ewangelizacja w szkołach, świadectwo wiary dla młodych przez obecność oazy w kościele, głoszenie słowa Bożego w rodzinach, organizacja wakacji dla dzieci, prowadzenie Jutrzní, promocja KWC, misteria, musicale, koncerty, festiwale, ewangelizacje, wprowadzanie nowych, liturgicznych pieśni z *Exultate Deo*, organizacja chrześcijańskich dni młodzieży, msze młodzieżowe, pomoc starszym, gazetka parafialna, roraty dla młodzieży, prowadzenie nabożeństw, duszpasterstwo rodzin.
Taki jest zestaw działań oazowiczów w naszych parafiach. Oczywiście parafia parafii nierówna, to samo dotyczy i grup oazowych w parafiach. Realizacja formacji czy też podejmowanych zadań w poszczególnych wspólnotach zależy z pewnością od wielu czynników. Jest również oczywiste, że RŚŻ w swoich strukturach, metodach i zaangażowaniu musi ciągle dojrzewać oraz odczytywać znaki czasu, zwłaszcza w kontekście wyzwań pastoralnych Kościoła lokalnego. Spróbujmy zatem na koniec podać parę sugestii ukazujących kierunek najważniejszych działań RŚŻ *ad intra* i *ad extra*.
4. POSTULATY
Nawiązując do słów Jana Pawła II skierowanych do RŚŻ: „Może bardziej niż kiedykolwiek dotąd, Kościół w Polsce potrzebuje ludzi, którzy starają się budować swoje życie w oparciu o Słowo Boże, o liturgię i udział w życiu rodzimej
---
\(^{20}\) J. Kupny, *Eklezjalność Ruchu Światło-Życie*, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 2005, t. 38, z. 1, s. 116.
\(^{21}\) Autor artykułu przeprowadził badania na ćwiczeniach z teologii laikatu wśród studentów Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w październiku 2005 r.
parafii”, jawi się problem, czy RŚŻ nie powinien bardziej skoncentrować się na działaniach związanych szczególnie z charyzmatami Ruchu, a więc na tych działaniach, z których go nikt nie wyręczy.
Pierwszym i podstawowym charyzmatem RŚŻ jest oaza rekolekcjyjna, jako skuteczna metoda wychowania Nowego Człowieka\(^{22}\). Należy więc robić wszystko, by tych oaz było jak najwięcej, by jak najwięcej ludzi mogło doświadczyć żywego Kościoła, by potem uczestniczyć w formacji deuterokatechumenalnej. Można śmiało powiedzieć, że na tej bazie opiera się głównie duszpasterstwo młodzieży w parafii, duszpasterstwo akademickie, nie mówiąc już o adeptach teologii, a zwłaszcza klerykach. Jeśli potrzeba w parafii animatorów do prowadzenia jakichś grup, to najczęściej szuka się oazowiczów.
Włączanie ludzi do oaz jest ściśle związane z tzw. pierwszą ewangelizacją. Ks. Blachnicki stawiał tutaj sprawę niezwykle jasno: Jako, że jest to źródło i fundament całego życia chrześcijańskiego, dlatego też uznanie absolutnego priorytetu tego zadania powinno prowadzić do rewizji i odnowy całego stylu duszpasterstwa. Jest to według ks. Blachnickiego pilne zadanie podjęte świadomie przez Ruch, jako szczególny jego charyzmat\(^{23}\).
Pytanie jak to zadanie wygląda w naszych parafiach, jak to zadanie wygląda w naszych diecezjach? Kto w ogóle myśli o tym wśród strategów duszpasterstwa w diecezjach, aby pod tym kątem „odnowić styl duszpasterstwa”. Nie ma ani w Ruchu, ani w parafiach, ani w diecezji jakiegoś programu permanentnej ewangelizacji, są tylko jakieś sporadyczne, mniej czy bardziej „prywatne” akcje.
Trzeba w związku z tą sytuacją zwrócić uwagę na jedną rzecz. Mianowicie wydaje się, iż podstawowa formacja deuterokatechumenalna nie przygotowuje odpowiednio do ewangelizacji, w sensie pierwszej ewangelizacji. To co np. robią tzw. szkoły ewangelizacji poprzez organizację odpowiednich kursów, które konkretnie uczą co i jak robić, by poradzić sobie z głoszeniem Dobrej Nowiny. Kościół musi naprawdę poważnie zaangażować się w powstające inicjatywy, dzięki którym formowani są głosiciele Ewangelii i świadkowie Jezusa Chrystusa\(^{24}\). „Z pewnością – podkreśla papież w Christifideles laici – nakaz Jezusa Idźcie
---
\(^{22}\) B. Biela, *Rekolekcje oazowe jako metoda wychowawcza uczestników Ruchu Światło-Życie*, [w:] *Ksiądz dr Franciszek Blachnicki. Wychowawca młodzieży polskiej*, red R. Brom, J. Śliwiok, Katowice 2003, s. 36–72.
\(^{23}\) Blachnicki, *List z Boliwii*, s. 70–71.
\(^{24}\) Por. ChL 33–35. Warto zwrócić uwagę na fakt, który od razu rzuca się w oczy: działania związane z „nową ewangelizacją” są przede wszystkim inicjatywami oddolnymi jako dojrzały owoc ruchów eklesjalnych. Żadna bodaj z wymienionych inicjatyw nie powstała w wydziałach duszpasterskich. Nadzieją napawa to, że stopniowo akceptowane, coraz częściej bywają pilotowane przez poszczególnych księży biskupów. Poza tym potrzeba poważnego, a nie li tylko „dekuracyjnego” współudziału świeckich w dziele ewangelizacji. Być może warto czasami popatrzeć na Kościoły afrykańskie, gdzie udział świeckich w przygotowywaniu programów duszpasterskich jest nieraz bardzo duży (por. L. Koj, *Od bezradności do programu*, „Znak” 1992, nr 10, s. 36; J. Życiński, *Krajobraz z nadzieją*, tamże, s. 28).
i głosicie Ewangelię zawsze pozostaje tak samo ważny i przynaglający. Jednak sytuacja aktualna nie tylko świata, ale także różnych części Kościoła absolutnie wymaga, aby na słowo Chrystusa odpowiedzieć posłuszeństwem bardziej zdecydowanym i wielkodusznym. Każdy uczeń jest wezwany osobistoście. Nikomu nie wolno się uchylać od osobistej odpowiedzi: „Biada mi, gdybym nie głosił Ewangelii!” (1 Kor 9,16)”
Darem, który od początku ściśle związany był z Ruchem Żywego Kościoła jest liturgia. Ks. Blachnicki był przekonany, że wspólnoty Ruchu mogą przyczynić się do budowania Kościoła w parafiach przez kształtowanie żywych zgromadzeń liturgicznych, aby stawały się epifanią i sakramentem Kościoła – Wspólnoty. Myślę, że w kontekście zakończonego co dopiero Roku Eucharystii, wspólnoty RŚŻ powinny szczególnie przejąć się przygotowywaniem liturgii w parafii, i to nie tylko na tzw. swoich Mszach. Można np. w ramach kręgów liturgicznych przed niedzielną Eucharystią zapraszać wszystkich chętnych, czy też konkretnie członków innych grup parafialnych z kapłanami na czele. Niestety obraz Mszy św. w wielu parafiach delikatnie mówiąc, pozostawia wiele do życzenia. Powinna tu się rozpocząć jakaś wielka ofensywa Ruchu, także, a może przede wszystkim wobec pasterzy parafii. Parafianie i członkowie Ruchu powinni odważnie mówić duszpasterzom to, co im się nie podoba!
I wreszcie trzecia sprawa, parafia. Dla ks. Blachnickiego, Ruch miał prowadzić do przekształcenia parafii w wspólnotę, dlatego też prędzej czy później RŚŻ, chcąc być wierny charyzmatowi, będzie musiał podjąć to ciągle niezrealizowane zadanie. Na razie zajmuje się nim jedynie kilkunastu zapaleńców na corocznych sympozjach „Koinonia”, zapoczątkowanych przez ks. Blachnickiego w 1997 r. Nie miejsce w tym artykule, by szczegółowo rozwijać ten temat. Trzeba jednak stwierdzić, że patrząc na rzeczywistość naszych parafii można powiedzieć, iż niewiele z nich jest wspólnotami. W czterdzieści lat po Soborze Watykańskim II ciągle przypominają „piramidalne” instytucje zarządzane przez proboszczów dla zapewnienia społeczności katolickiej posług religijnych. Zwróćmy tylko uwagę, że parafią, wspólnotą wspólnot nie jest jeszcze ta, w której są jakieś grupki. Tutaj naprawdę potrzeba, projektu czy też programu budowania parafii z prawdziwego zdarzenia, który wspomaga powstawanie na terenie parafii podstawowych wspólnot kościelnych. Bez nich nie ma mowy o parafii wspólnotowej. Taki projekt wypracował np. Ruch dla Lepszego świata. W takich sąsiadzkich wspólnotach, w parafii podzielonej na rejony duszpasterskie, możliwa jest dopiero formacja katechumenalna parafian żyjących na obrzeżach wiary. Ostatecznie wspólnoty te prowadzą do aktywnego zaangażowania się wiernych w proces budowania parafii.
25 ChL 33.
26 Blachnicki, List z Boliwii, s. 72.
27 Por. A. Żądło, Jaka parafia na nasze czasy, Kielce 1994, s. 23–24.
Nie dziwi w tym kontekście wielkie wołanie Jana Pawła II o odnowę parafii. W *Christifideles laici*, papież podał nawet dwa podstawowe warunki, aby parafie mogły stanowić prawdziwe chrześcijańskie wspólnoty. Po pierwsze władze lokalne powinny zadbać „o przystosowanie struktur parafialnych z dużą elastycznością, jaką w tej dziedzinie dopuszcza Kodeks Prawa Kanonicznego, mając na względzie przede wszystkim udział świeckich w odpowiedzialności duszpasterskiej”. Po drugie chodzi „o tworzenie niewielkich podstawowych wspólnot kościelnych, zwanych także wspólnotami żywymi, w których wierni mogą przekazywać sobie nawzajem Słowo Boże oraz służyć innym i praktykować miłość. Wspólnoty te są prawdziwym wyrazem kościelnej komunii i ośrodkami ewangelizacji, działającymi w łączności ze swoimi pasterzami”\(^{28}\).
Próbując podać kilka zasad, których wcielenie jest warunkiem *sine qua non* realizacji parafii wspólnotowej, można wskazać następujące: przyswoić sobie obraz Kościoła jako komunii. Bez poprawnej wizji Kościoła nie będzie poprawnego duszpasterstwa parafialnego; otworzyć się na laikat, bez niego nie ma Kościoła ani prawdziwej ewangelizacji; przygotować odpowiednio świeckich do współodpowiedzialności za misję Kościoła; rozpoznać charyzmaty i uznać ich rolę w duszpasterstwie parafialnym; wyjść z kręgu „sakramentalizmu, kultualizmu i dewocjonizmu” i iść na poszukiwanie owczarni, czyli opcja na rzecz ewangelizacji. Ona jest w sumie tożsama z opcją na rzecz ubogich; dostrzec i uznać istniejące na terenie parafii grupy, stowarzyszenia, wspólnoty i ruchy oraz podjąć z nimi współpracę w ramach programu odnowy parafii; opracować konkretny, albo wybrać jeden z już istniejących i realizowanych przez innych, projekt odnowy duszpasterstwa parafialnego; powołać do istnienia faktycznie działającą parafialną radę duszpasterską, w której parafia odnajdzie się jako wspólnota. Nie można bowiem nadać duszpasterstwu parafialnemu cech wspólnotowości, jeżeli nie istnieje w niej rada, której zadaniem jest projektowanie duszpasterstwa jednolitego, wspólnego dla wszystkich; dać początek, szczególnie w dużych parafiach miejskich, istnieniu podstawowych wspólnot kościelnych, stanowiących prawdziwe małe komórki życia parafialnego. Ich rolę mogą pełnić wspólnoty „domowego Kościoła”, które będąc środowiskiem domowego katechumenatu, mogą być nie tylko drogą do odnowy małżeństwa i rodziny, ale także wspólnoty parafialnej jako „rodziny rodzin”. W tym świetle duszpasterstwo rodzin, tworzenie kręgów domowego Kościoła powinno być czymś priorytetowym w parafii\(^{29}\).
W związku z tym, można powiedzieć, że duszpasterze w parafii powinni przede wszystkim zająć się realizacją powyższych postulatów wypływających z ekleziologii komunii, a nie *gros sil* i czasu poświęcać skądinąd potrzebnej katechezie szkolnej. Ona nie może być jednak priorytetem, bo inaczej nasze parafie będą zamierać, a duszpasterze coraz bardziej będą się stawać urzędnikami martwej
---
\(^{28}\) ChL 26.
\(^{29}\) Por. A. Żądło, *Parafia w trzecim tysiącleciu*, Kielce 1999, s. 69–73.
instytucji a nie pasterzami żywego Kościoła. Tak też odnowę duszpasterstwa, już w latach sześćdziesiątych ubiegłego wieku widział ks. Blachnicki\(^{30}\). Dlatego też wizję parafii wspólnotowej próbował realizować poprzez stworzenie Ruchu żywego Kościoła\(^{31}\).
Konkludując, można stwierdzić, że RŚŻ stał się wielką szansą nie tylko dla posoborowego duszpasterstwa, ale także, a może przede wszystkim dla Kościoła A.D. 2005. Wymownie w tym kontekście brzmiały słowa kard. Wojtyły wypowiadane na spotkaniu z przedstawicielami RŚŻ w 1976 roku: „Ruch oazowy jest zaadresowany do parafii przyszłości, nie do tej, jaką ona była i wciąż jeszcze jest siłą ciężkości.(…) Dlatego też ruch oazowy pozostaje w jakimś szczególnym stosunku do całego Kościoła w Polsce, z niego wyrasta i do niego chce wracać, jemu chce służyć”\(^{32}\). Rodzą się w związku z tym pytania. Sprowadźmy je do dwóch: Czy Ruch Światło-Życie jest widziany i przyjmowany przez pasterzy jako szczególny dar dla Kościoła? Co robimy w związku z tym w duszpasterstwie zwyczajnym Kościoła, aby realizowało ono wizję Kościoła ukazaną w *Lumen Gentium* i *Gaudium et spes*, a konkretnie wizję parafii wspólnoty wspólnot? Bez przesady można powiedzieć, iż od odpowiedzi na te pytania, będzie zależała w dużej mierze kondycja Kościoła w Polsce u progu nowego tysiąclecia.
**SIGNS AND REQUIREMENTS OF TIME FOR LIGHT-LIFE MOVEMENT**
**Summary**
After Vaticanum II there was a very dynamic development of movements and associations within the Church. This new dynamism was described as “spring of the Church”. This spring became present within the Polish Church mainly thanks to the Living Church Movement, which in the 70s of the last century called itself Light-Life Movement [Ruch Światło-Życie (RŚŻ)]. To a large extent credits for this achievement go to father Franciszek Blachnicki, who thanks to assimilation of Vaticanum II, theological studies and almost prophetic pastoral intuition was able to interpret rightly the signs and challenges of time for the Church. The challenges were to be achieved via RŚŻ through such gifts as: charism of Światło-Życie, i.e. the gift of fruitful actions method, charism of evangelisation, “Gospel of liberation”, catechumenate, liturgy, deaconship, home Church, “living Church”, Immaculate – Mother of the Church and charism of unity. The question arises whether today, 40 years after Vaticanum II, RŚŻ is still a valid answer to
---
\(^{30}\) Blachnicki, *Sympatycy czy chrześcijanie?*, s. 26–37.
\(^{31}\) Tenże, *Życie swoje oddałem za Kościół*, Kraków 2005, s. 25–27.
\(^{32}\) Blachnicki, *Godziny Taboru*, s. 81–82.
the challenges of the Church today. To answer this question one might like to go through an apostolic letter *Novo millennio ineunte*. At the beginning of the third millennium John Paul II pointed at certain “pastoral priorities” which would let the message of Christ reach people and form communities of local Churches (see: NMI 29–41). These priorities are as follows: sainthood, prayer, Sunday Eucharist, sacrament of reconciliation, priority of grace, listening to the word of God, preaching the word of God (NMI 30–40). One can say that these are keywords and post signs leading to making „the Church a home and school of communion” (NMI 43). Analysing the charisms of RŚŻ in the context of the pastoral priorities one concludes that they are indeed still relevant. Whether the assumptions of the Movement are being implemented and where to put emphasis so that the potential of the Light-Life Movement could bear more fruits remains an open question.
In the context of the pastoral challenges of the Church one can give a few suggestions for the most important tasks of the Movement. The first and the most fundamental charism of RŚŻ is so called “oasis retreat” as an effective educational method of a New Man. One should, therefore, do everything within one’s power to make this retreat available for the widest possible group of people. More and more participants should get a chance to experience a living Church and in due course take part in a deuterocatechumenal formation. Participation in the oases is closely related to the so-called first evangelisation. Question: how does it look like in our parishes? Is there anyone at all among our pastoral strategists interested in a renewal of the pastoral services in this respect? A gift connected from the very beginning with the Movement is liturgy. This is why communities of the Movement should pay a special attention to preparation of the liturgy in parishes, not only for “their own Masses”. One should experience a real offensive of the Movement here! Here we come to the third issue – a parish. For father Blachnicki the movement was supposed to transform a parish into a community, and that is why if the Movement wishes to remain faithful to its charism it will sooner or later need to grapple with this still unfulfilled task. Looking at everyday life of our parishes one concludes that not many of them are real communities. Forty years after Vaticanum II they still remain “pyramidal” institutions managed by their pastors to secure religious services for the faithful. It is quite obvious that pastoral work cannot bear traces of a communal life if there are no basis church communities within a parish. Their role can easily be performed by communities of “home Church”. Being an environment of a home catechumenate, not only might they be a way to a marriage and family revival, but also to a parish renewal as a “family of families”. In this context setting up circles of a home Church should be a priority in a parish.
RŚŻ still remains a huge chance for the Church. Words uttered by cardinal Wojtyła during his meeting with representatives of the Movement in 1976 are very telling in this respect: „Oasis movement is addressed to a parish of the future, not to
the one which existed in the past and sometimes still exists by the force of gravity. (…) Therefore the oasis movement remains in a very special relation to the whole Church in Poland, it springs out from this Church and wishes to come back to it. It wished to serve this Church”. With regards to these words one may have various questions. Let us ask two of them. Is the Movement perceived and received by pastors as a special gift for the Church? What do we do within ordinary pastoral services of the Church in order to implement a vision of a parish as a community of communities? Without any exaggeration one can say that answers to these questions are decisive for a condition of the Church in Poland at the threshold of the new millennium.
Ostatnie publikacje naukowe wydane w serii
Studia i Materiały
Wyddziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego
Publikacje naukowe Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach wydawane w serii Studia i Materiały prezentują szeroki wachlarz teologicznych zainteresowań ich autorów. W serii publikowane są książki z zakresu teologii dogmatycznej, historii Kościoła powszechnego i Kościoła na Śląsku, Pisma Świętego, katechetyki, teologii fundamentalnej, socjologii, teologii pastoralnej, mariologii, duchowości, katolickiej nauki społecznej, misjologii i muzykologii. Dotąd ukazało się 31 pozycji.
SiM 29
Ks. Remigiusz Sobański
Europa obojga praw
Książka jest zbiorem wykładów monograficznych, wygłoszonych w roku akademickim 2005/2006, na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego i na Wydziale Prawa Kanonicznego Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
SiM 30
ks. Grzegorz Strzelczyk
Jesus Christ – person and offices – bibliography 2001–2002
Jezus Chrystus – osoba i dzieło – bibliografia 2001–2002
Gesù Cristo – persona e opera – bibliografia 2001–2002
Książka obejmuje pozycje, które wg rozpowszechnionych kryteriów katalogowania znalazłyby się pod hasłem „Jezus Chrystus – osoba i dzieło”. Skupia zatem obszar zagadnień związanych z szeroko pojętą chrystologią: poczynając od kwestii Jezusa historycznego, poprzez chrystologię biblijną, fundamentalną, dogmatyczną (w ujęciu „integralnym”: łącznie z soteriologią), historię dogmatu, aż po tematy teologiczno-egzystencjalne. Uwzględnione zostały tu publikacje (zarówno zwarte, jak i artykuły z czasopism i prac zbiorowych) w językach: polskim, angielskim, włoskim, francuskim, niemieckim oraz znaczna ilość tytułów w języku hiszpańskim. Niniejszy tom, zawierający opisy bibliograficzne za okres 2001–2002, zgodnie z założeniami redakcji, stanowi początek serii; kolejne jej części ukazywać się będą co dwa lata.
Prezentowane opisy odzwierciedlają zasoby dostępne w największych polskich bibliotekach teologicznych oraz bibliotekach w Rzymie (Gregoriana), Paryżu (ICP) i Tybindze. Zgromadzone po przeprowadzonych kwerendach dane zostały skonfrontowane (czasem też uzupełnione) z informacjami publikowanymi przez biblioteki narodowe poszczególnych krajów. Aby umożliwić korzystanie z bibliografii poza Polską, dokonano jej trójjęzycznego opracowania; również indeksy, które tego wymagały, przygotowano w trzech wersjach językowych: angielskiej, polskiej i włoskiej.
Wersja elektroniczna niniejszej bibliografii dostępna jest on-line w postaci bazy danych z interfejsami i słowami kluczowymi w języku polskim, angielskim i włoskim (http://chrystologia.pl/bibliografia). Uzupełnia się ją w cyklu miesięcznym (w lipcu 2006 zawierała około 2500 opisów za lata 2001–2006 oraz około 3500 opisów z lat wcześniejszych).
SiM 31
Ks. Janusz Wilk
„Teologia kontaktu” na podstawie Listu św. Pawła do Filipian i Dziejów Apostolskich 16
Posługując się metodą historyczno-krytyczną oraz historyczno-społeczną Autor analizuje relacje między Pawłem a wspólnotą chrześcijan w Filippi.
Rozdział pierwszy, mający charakter wprowadzenia, przedstawia położenie miasta, ogólny rys historyczny, opis środowiska życia mieszkańców w czasach rzymskich oraz sytuację społeczną i religijną mieszkańców.
W rozdziale drugim autor przedstawia historię kontaktów Pawła ze wspólnotą z Filippi, pierwsze domowe Kościoły i strukturę wspólnoty. Jak pisze autor „Będzie to egzegeza kontaktu bezpośredniego, czyli forma komunikacji misjonarzy z ludnością miasta, podczas II podróży misyjnej”.
Rozdział trzeci, zbudowany na podstawie trzech cnót teologicznych: wiary, nadziei i miłości, został poświęcony „teologii kontaktu”.
Pozycja zawiera spis treści w języku niemieckim i włoskim oraz bibliografię. | ecca2d9e-9fcb-46e2-bce7-e91c9b9bff1c | finepdfs | 1.169922 | CC-MAIN-2024-18 | https://sklep.ksj.pl/wp-content/uploads/2022/03/SiM-32.pdf | 2024-04-15T23:09:00+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817033.56/warc/CC-MAIN-20240415205332-20240415235332-00763.warc.gz | 497,976,840 | 0.93631 | 0.999653 | 0.999653 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"ita_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",... | pol_Latn | {} | true | [
64,
184,
315,
935,
2415,
2954,
5260,
5906,
8504,
12351,
15607,
15739,
18263,
21251,
24560,
27747,
30779,
34100,
37259,
40886,
44088,
47232,
51109,
54637,
57124,
57658,
59739,
62672,
65695,
68442,
71674,
74815,
77629,
80971,
83744,
86801,
90170,... | 1 | 0 |
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kolbuszowej działając na podstawie:
1. art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1261 z późn. zm.),
2. art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.),
3. art. 3, art. 12 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2017 r. poz. 328 z późn. zm.),
4. § 20 ust. 1 pkt 1, 7, 8 i 10, ust. 3 pkt 3 i 4, § 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 8 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2017 r. poz. 2294),
po analizie sprawozdań z badań próbek wody, wykonanych przez laboratoria Wojewódzkiej Stacji Sanitarно-Epidemiologicznej w Rzeszowie oraz laboratorium JARS Centrum Jakości Sp. z o. o. ul. Kościelna 2 A, 05-120 Legionowo, pobranych w ramach kontroli wewnętrznej przez zarządcę wodociągu - Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej spółka z o.o. ul. Piłsudskiego 111a, 36-100 Kolbuszowa w punktach:
— Hydrofornia ul. Polna, 36-100 Kolbuszowa (sprawozdanie z badań Nr HK.145.2018 z dnia 11.05.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 1361/07/2018/M/2 z dnia 13.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 1955/07/2018/M/2 z dnia 23.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2169/07/2018/M/2 z dnia 23.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2307/07/2018/M/3 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2307/07/2018/F/3 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 3495/07/2018/M/2 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 3495/07/2018/F/2 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2150/08/2018/M/3 z dnia 27.08.2018 r.);
— Hydrofornia ul. Sokołowska, 36-100 Kolbuszowa (sprawozdanie z badań nr: 1955/07/2018/M/3 z dnia 23.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2169/07/2018/M/1 z dnia 23.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2307/07/2018/M/2 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2307/07/2018/F/2 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 3495/07/2018/M/1 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 3495/07/2018/F/1 z dnia 30.07.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2310/07/2018/M/3 z dnia 03.08.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2310/07/2018/F/3 z dnia 06.08.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 1114/08/2018/M/1 z dnia 17.08.2018 r.);
— Baza ZGKiM Kolbuszowa ul. Piłsudskiego 111a, 36-100 Kolbuszowa (sprawozdanie z badań nr: 2310/07/2018/M/1 z dnia 03.08.2018 r.; sprawozdanie z badań nr: 2310/07/2018/F/1 z dnia 06.08.2018 r.)
- Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kolbuszowej
Stwierdza
że woda z wodociągu dla gmin Kolbuszowa, Cmolas i Dzikowiec, na terenie gminy Kolbuszowa jest przydatna do spożycia przez ludzi.
UZASADNIENIE
W ramach wewnętrznej kontroli jakości wody prowadzonej przez Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej spółka z o.o. ul. Piłsudskiego 111a, 36-100 Kolbuszowa, zostały zlecone do badań laboratoryjnych próbki wody z wodociągu dla gmin Kolbuszowa, Cmolas i Dzikowiec, na terenie gminy Kolbuszowa z wyznaczonych punktów monitoringowych w zakresie parametrów grupy A. Badania jakości wody prowadzone były zgodnie z ustalonym harmonogramem pobierania próbek na 2018r. Ponadto zarządca wodociągu w ramach kontroli wewnętrznej zlecił dodatkowe badania na sieci wodociągowej.
Wyniki sprawozdań z badań stwierdziły zgodność z wymaganiami określonymi w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 7 grudnia 2017 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2017r. poz. 2294).
Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2017r. poz. 328 z późn. zm.) Zbiorowe zaopatrzenie w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi, w tym zapewnienie ciągłości dostaw i odpowiedniej jakości wody, należy do zadań własnych gminy.
Zgodnie z art. 12 ust. 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2001r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2017r. poz. 328 z późn. zm.) Wójt, Burmistrz jest obowiązany do informowania mieszkańców o jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
Wobec powyższego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kolbuszowej orzekł jak w sentencji.
POUCZENIE
Stronom służy prawo do wniesienia odwołania od niniejszej decyzji do Podkarpackiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego za pośrednictwem Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kolbuszowej w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania poprzez złożenie oświadczenia wobec Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kolbuszowej, z dniem doręczenia takiego oświadczenia przez ostatnią ze stron postępowania decyzja staje się ostateczna i prawomocna.
Otrzymują:
1. Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej spółka z o.o. ul. Piłsudskiego 111a, 36-100 Kolbuszowa.
2. Burmistrz Kolbuszowej ul. Obrońców Pokoju 21, 36-100 Kolbuszowa (poczta elektroniczna ePUAP).
3. A/a. | <urn:uuid:38eb8d90-5332-4fd4-b094-6edd2a203a16> | finepdfs | 1.331055 | CC-MAIN-2022-27 | https://www.zgkim.kolbuszowa.pl/wp-content/uploads/2018/11/decyzja-ppis-28-09-20182.pdf | 2022-06-28T15:52:48+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103556871.29/warc/CC-MAIN-20220628142305-20220628172305-00353.warc.gz | 1,133,719,239 | 0.998828 | 0.999453 | 0.999453 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2765,
5071
] | 1 | 0 |
.
TABELA ELEMENTÓW ROZLICZENIOWYCH (TER)
NAZWA INWESTYCJI : Budowa połączenia ul. Kolejowej i ul. Katowickiej w Mikołowie - Etap I
ADRES INWESTYCJI: Odc. od ul. B.Prusa do zjazdu wsch. na parking BUS.
INWESTOR: GMINA MIKOŁÓW
ADRES INWESTORA: ul. Rynek 16, 43-190 Mikołów
BRANŻA: DROGOWA i KONSTRUKCYJNA
SPORZĄDZIŁ KALKULACJE : inż. Michał Wróbel
DATA OPRACOWANIA: 01.2012 rev 2018
Stawka roboczogodziny :
NARZUTY
Koszty pośrednie [Kp] .........................................................
% R, S
Zysk [Z] ...............................................................................
% R+Kp(R), S+Kp(S)
Koszty zakupu [Kz] ..............................................................
% M
Wartość kosztorysowa robót bez podatku VAT: zł
Słownie:
WYKONAWCA :
INWESTOR :
Data opracowania 01.2012 rev 2018
Data zatwierdzenia
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o.
Lp. Nr spec.
| 1 | | 45100000-8 | PRACE PRZYGOTOWAWCZE | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1.1 | | 45100000-8 | _ WYODRĘBNIONE ELEMENTY WYMAGAŃ OGÓLNYCH | | | |
| 1 | DM.00.00. | | . . Tymczasowa organizacja ruchu na czas robót. | ryczałt | | 1,000 |
| d.1.1 | 00 | kalk. własna | | | | |
| 1.2 | | 45100000-8 | _ PRACE GEODEZYJNE | | | |
| 2 | D.01.01.01 | KNR 2-01 | . . Roboty pomiarowe przy liniowych robotach ziemnyc | hkm | | 1,260 |
| d.1.2 | | 0119-03 | - trasa drogi w terenie równinnym | | | |
| 3 | D.01.01.01 | | . . Odtworzenie punktów osnowy geodezyjnej | punkt | | 2,000 |
| d.1.2 | | kalk. własna | | | | |
| 4 | D.01.01.01 | | . . Geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza zadania | kpl. | | 1,000 |
| d.1.2 | | kalk. własna | | | | |
| 1.3 | | 77211400-6 | _ WYCINKI - etap I | | | |
| 5 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Ścinanie drzew piłą mechaniczną (śr. 10-15 cm) | szt. | | 2,000 |
| d.1.3 | | 0103-01 | | | | |
| 6 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Mechaniczne karczowanie pni (śr. 10-15 cm) | szt. | | 2,000 |
| d.1.3 | | 0105-01 | | | | |
| 7 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Ścinanie drzew piłą mechaniczną (śr. 16-25 cm) | szt. | | 3,000 |
| d.1.3 | | 0103-02 | | | | |
| 8 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Mechaniczne karczowanie pni (śr. 16-25 cm) | szt. | | 3,000 |
| d.1.3 | | 0105-02 | | | | |
| 9 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Ścinanie drzew piłą mechaniczną (śr. 26-35 cm) | szt. | | 3,000 |
| d.1.3 | | 0103-03 | | | | |
| 10 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Mechaniczne karczowanie pni (śr. 26-35 cm) | szt. | | 3,000 |
| d.1.3 | | 0105-03 | | | | |
| 11 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Ścinanie drzew piłą mechaniczną (śr. 46-55 cm) | szt. | | 1,000 |
| d.1.3 | | 0103-05 | | | | |
| 12 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Mechaniczne karczowanie pni (śr. 46-55 cm) | szt. | | 1,000 |
| d.1.3 | | 0105-05 | | | | |
| 13 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Ścinanie drzew piłą mechaniczną (śr. 56-65 cm) | szt. | | 1,000 |
| d.1.3 | | 0103-06 | | | | |
| 14 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Mechaniczne karczowanie pni (śr. 56-65 cm) | szt. | | 1,000 |
| d.1.3 | | 0105-06 | | | | |
| 15 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Ręczne ścinanie zagajników gęstych | m | 2 | 41,500 |
| d.1.3 | | 0109-01 | | | | |
| 16 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Mechaniczne karczowanie zagajników gęstych | m | 2 | 41,500 |
| d.1.3 | | 0108-01 | | | | |
| 17 | D.01.02.01 | KNR 2-01 | . . Wywożenie dłużyc na odległość do 2 km | m | 3 | 5,883 |
| d.1.3 | | 0110-01 | | | | |
| 18 | D.01.02.01 | | . . Odwóz ściętych karpin i gałęzi składowisko wraz z | mp | | 1136,825 |
| d.1.3 | | kalk. własna | kosztami utylizacji | | | |
| 1.4 | | 45110000-1 | _ ROBOTY ROZBIÓRKOWE | | | |
| 19 | D.01.02.04 | Scalona | . . Cięcie nawierzchni bitumicznych na głębokość 20cm | m | | 7,000 |
| d.1.4 | | | | | | |
| 20 | D.01.02.04 | Scalona | . . Frezowanie nawierzchni bitumicznej na łączną głę- | m | 2 | 560,000 |
| d.1.4 | | | bokość 20 cm, frezowanie do projektowanego profilu, frezark | a | | |
| | | | prowadzona na niwelacyjnych. | | | |
| | | | Pozycja obejmuje także automatyczny załadunek frezu oraz | | | |
| | | | odwóz na składowisko miejskie lub własne wraz z kosztami | | | |
| | | | utylizacji | | | |
| 21 | D.01.02.04 | Scalona | . . Mechaniczna rozbiórka podbodowy z kruszywa ka- | m | 2 | 560,000 |
| d.1.4 | | | miennego o grubości ok.35cm, wraz z załadunkiem i odwoze | m - | | |
| | | | materiału na składowisko miejskie lub własne wraz z koszta | | | |
| | | | mi utylizacji | | | |
| 22 | D.01.02.04 | Scalona | . . Mechaniczne rozebranie STAREJ NAWIERZCHNI | m | 2 | 5260,000 |
| d.1.4 | | | bitumicznej o gr. 6cm - z załadunkiem i odwozem materiału | - | | |
| | | | na składowisko miejskie lub własne wraz z kosztami utyliza | | | |
| | | | cji | | | |
| 23 | D.01.02.04 | Scalona | . . Rozebranie nawierzchni z kształtek betonowych-try- | m | 2 | 4270,000 |
| d.1.4 | | | linki gr 15cm , z załadunkiem i odwozem materiału na skład | o- | | |
| | | | wisko miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 24 | D.01.02.04 | Scalona | . . Mechaniczne rozebranie PODBUDOWY Z KRU- | m | 2 | 5830,000 |
| d.1.4 | | | SZYWA załadunkiem i odwozem materiału na składowisko | | | |
| | | | miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 25 | D.01.02.04 | Scalona | . . Mechaniczne rozebranie ZATOK POSTOJO- | m | 2 | 42,000 |
| d.1.4 | | | WYCHZ KOSTKI BRUKOWEJ BET. wraz z podbudową (gr | | | |
| | | | 8+3+35cm) - z załadunkiem i odwozem materiału na składo- | | | |
| | | | wisko miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 26 | D.01.02.04 | Scalona | . . Mechaniczne rozebranie CHODNIKÓW Z KOSTKI | m | 2 | 20,000 |
| d.1.4 | | | BRUKOWEJ BET. wraz z podbudową (gr 8+3+25cm) - z za- | | | |
| | | | ładunkiem i odwozem materiału na składowisko miejskie lub | | | |
| | | | własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
Podstawa
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o.
Opis
Jed Ilość Cena jedn. Wartość
Lp. Nr spec.
| | | | | obm. | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 27 | D.01.02.04 | Scalona | . . Rozbiórka DRÓG GRUNTOWYCH - nawierzchnia | m | 2 | 200,000 |
| d.1.4 | | | z kruszywa o grubości 15 cm - z załadunkiem i odwozem | mi | | |
| | | | materiału na składowisko miejskie lub własne wraz z koszta | | | |
| | | | utylizacji | | | |
| 28 | D.01.02.04 | Scalona | . . Rozebranie krawężników betonowych 15x30 wraz z | m | | 515,000 |
| d.1.4 | | | ławą betonową, w tym załadunek i odwóz materiałów z rozbió | r- | | |
| | | | ki na składowisko miejskie lub własne wraz z kosztami utyli- | | | |
| | | | zacji | | | |
| 29 | D.01.02.04 | Scalona | . . Rozebranie obrzeży betonowych 8x30 wraz z ławą | m | | 17,000 |
| d.1.4 | | | betonową, w tym załadunek i odwóz materiałów z rozbiórki na | | | |
| | | | składowisko miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 30 | D.01.02.04 | Scalona | . . Ręczne rozebranie nawierzchni z kostki kamiennej | m | 2 | 1800,000 |
| d.1.4 | | | rzędowej o wysokości 16 cm na podsypce cementowo-piasko | - | | |
| | | | wej w tym załadunek i odwóz materiałów z rozbiórki na skła- | | | |
| | | | dowisko miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 1.5 | | 45110000-1 | _ WYBURZENIA | | | |
| 1.5.1 | | 45111000-8 | _ Rozbiórki istniejących budynków | | | |
| 31 | D.01.02.03 | | . . Uprzątnięcie z wnętrz budynków i terenu wokół bu- | kpl. | | 1,000 |
| d.1. | | kalk. własna | dynków pozostałości, śmieci, odpadów komunalnych, w tym | | | |
| 5.1 | | | zbędnych urządzeń wyposażenia, wraz z ich selekcją i wraz z | | | |
| | | | utylizacją tych materiałów. | | | |
| 32 | D.01.02.03 | | . . Robiórka muru ogrodzeniowego ogrodzeń i bramy | k-pl. | | 1,000 |
| d.1. | | kalk. własna | wraz z utylizacją materiałów z robiórki [~22m3] | | | |
| 5.1 | | | | | | |
| 33 | D.01.02.03 | | . . Robiórka fundamentów garaży i muru- wraz z utyliz | ak-pl. | | 1,000 |
| d.1. | | kalk. własna | cją materiałów z robiórki [~180m3] | | | |
| 5.1 | | | | | | |
| 1.5.2 | | | ROBOTY ZIEMNE | | | |
| 1.5. | | 45110000-1 | _ Wykop | | | |
| 2.1 | | | | | | |
| 34 | D.01.02.02 | Scalona | . . Zdjęcie warstwy HUMUSU gr. 10cm, wraz z odwo- | m | 3 | 480,000 |
| d.1. | | | zem na składowisko w rejonie robót, złożenie materiału w pry | z- o- | | |
| 5.2.1 | | | mę oraz powykonawczo odwóz nadmiarów humusu na skład | | | |
| | | | wisko miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 35 | D.02.01.01 | Scalona | . . WYKOPY , wraz z odwozem materiałów z wykopu | m | 3 | 8150,000 |
| d.1. | | | na składowisko miejskie lub własne wraz z kosztami utylizacji | | | |
| 5.2.1 | | | | | | |
| 1.5. | | 45233120-6 | _ Nasyp | | | |
| 2.2 | | | | | | |
| 36 | D.02.03.01 | Scalona | . . NASYP - Wykonanie nasypu z gruntów z wykopu ja | km | 3 | 1930,000 |
| d.1. | | | i dokopu, w tym wykonanie górnej warstwy nasypu gr 0,5m z | | | |
| 5.2.2 | | | materiałow "przydatnych-bez zastrzeżeń" wg PN-S-02205: | | | |
| | | | 1998. | | | |
| Razem dział: PRACE PRZYGOTOWAWCZE | | | | | | |
| 2 | | 45233120-6 | KONSTRUKCJE I NAWIERZCHNIE | | | |
| 2.1 | | 45233120-6 | _ Nawierzchnia ul. Kolejowej | | | |
| 37 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 2971,320 |
| d.2.1 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 38 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 2971,320 |
| d.2.1 | | 0109-03 + | LIZOWANEGO spoiwem hydraulicznym, Rm(14) 1,5 MPa, | | | |
| | | KNR 2-31 | Rm(42) 2,5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 15cm | | | |
| | | 0109-04 | (w tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowa- | | | |
| | | analogia | nia ze spoiwami ), | | | |
| 39 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 2971,320 |
| d.2.1 | | 0109-03 + | LIZOWANEGOspoiwem hydraulicznym, Rm(14) 2,5 MPa, | | | |
| | | KNR 2-31 | Rm(42) 5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 15cm (w | | | |
| | | 0109-04 | tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowania | | | |
| | | analogia | ze spoiwami ), | | | |
| 40 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . PODBUDOWA Z KRUSZYWA jak dla warstwy za- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0114-05 | sadniczej z kruszywa 0/63 jak dla KR3-6 wg WT-4 2010, | | | |
| | | | stabilizowana mechanicznie , warstwa o grubości po zagęsz- | | | |
| | | | czeniu 15 cm | | | |
| 41 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . Podbudowa z kruszywa jw.- za każdy dalszy 1 cm; | m | 2 | 2971,320 |
| d.2.1 | | 0114-06 | Łączna grubość po zagęszczeniu 22 cm | | | |
| | | | Krotność = 7 | | | |
| 42 | D.04.03.01 | KNR AT-03 | . . Mechaniczne oczyszczenie i skropienie emulsją as- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0202-01 | faltową na zimno podbudowy tłuczniowej, zużycie emulsji 0,8 | | | |
| | | | kg/m2 (lepiszcze pozoztające 0,5-0,7kg/m2) | | | |
| 43 | D.04.07.01 | KNR 2-31 | . . PODBUDOWA zasadnicza z mieszanek mineralno- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0110-01 | bitumicznych AC22P (lub AC32P) | | | |
| | | | - grubość warstwy po zagęszczeniu 4 cm | | | |
Podstawa
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o.
Opis
Jed Ilość Cena jedn. Wartość
Lp. Nr spec.
| | | | | obm. | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 44 | D.04.07.01 | KNR 2-31 | . . Podbudowa z mieszanki jw. - za każdy dalszy 1 cm | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0110-02 | grubość warstwy po zagęszczeniu - łączna grubość 7cm; | | | |
| | | | Krotność = 3 | | | |
| 45 | D.04.03.01 | KNR AT-03 | . . Mechaniczne oczyszczenie i skropienie emulsją as- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0202-02 | faltową na zimno podbudowy lub nawierzchni betonowej/bitu- | | | |
| | | | micznej; zużycie emulsji 0,5 kg/m2 (lepiszcze pozostające | | | |
| | | | 0,3-0,5kg/m2) | | | |
| 46 | D.05.03.05. | KNR 2-31 | . . NAWIERZCHNIA z mieszanek mineralno-bitumicz- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | W | 0310-01 | nych AC16W - WARSTWA WIĄŻĄCA asfaltowa - grubość | | | |
| | | | po zagęszcz. 4 cm | | | |
| 47 | D.05.03.05. | KNR 2-31 | . . Nawierzchnia z mieszanek jw. - każdy dalszy 1 cm | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | W | 0310-02 | grubość po zagęszcz. -razem 6cm | | | |
| | | | Krotność = 2 | | | |
| 48 | D.04.03.01 | KNR AT-03 | . . Mechaniczne oczyszczenie i skropienie emulsją as- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0202-02 | faltową na zimno podbudowy lub nawierzchni betonowej/bitu- | | | |
| | | | micznej; zużycie emulsji do 0,5 kg/m2 (lepiszcze pozostające | | | |
| | | | 0,1-0,3kg/m2 | | | |
| 49 | D.05.03.13 | | . . Aplikacja taśmy bitumicznej do uszczelnienia styków | m | | 93,010 |
| d.2.1 | | kalk. własna | urządzeń i nawierzchni | | | |
| 50 | D.05.03.13. | KNR 2-31 | . . NAWIERZCHNIA z mieszanek mineralno-bitumicz- | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0310-05 | nych - WARSTWA ŚCIERALNA z mieszanki SMA 8- gru- | | | |
| | | | bość po zagęszcz. 3 cm, | | | |
| | | | (Mieszanka SMA 8) | | | |
| 51 | D.05.03.13. | KNR 2-31 | . . Nawierzchnia z mieszanek mineralno-bitumicznych | m | 2 | 2701,200 |
| d.2.1 | | 0310-06 | jw. - każdy dalszy 1 cm, łączna grubość 5cm po zagęszcz. | | | |
| | | | Krotność = 2 | | | |
| 2.2 | | 45233120-6 | | | | |
| 52 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 257,808 |
| d.2.2 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 53 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 257,808 |
| d.2.2 | | 0109-03 + | LIZOWANEGO spoiwem hydraulicznym, Rm(14) 1,5 MPa, | | | |
| | | KNR 2-31 | Rm(42) 2,5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 15cm | | | |
| | | 0109-04 | (w tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowa- | | | |
| | | analogia | nia ze spoiwami ), | | | |
| 54 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 257,808 |
| d.2.2 | | 0109-03 + | LIZOWANEGO spoiwem hydraulicznym, Rm(14) 2,5 MPa, | | | |
| | | 8xKNR 2-31 | Rm(42) 5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 20cm (w | | | |
| | | 0109-04 | tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowania | | | |
| | | analogia | ze spoiwami ), | | | |
| 55 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . PODBUDOWA Z KRUSZYWA jak dla warstwy za- | m | 2 | 246,000 |
| d.2.2 | | 0114-05 | sadniczej z kruszywa 0/63 jak dla KR3-6 wg WT-4 2010, | | | |
| | | | stabilizowana mechanicznie , warstwa o grubości po zagęsz- | | | |
| | | | czeniu 15 cm | | | |
| 56 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . Podbudowa z kruszywa jw.- za każdy dalszy 1 cm; | m | 2 | 246,000 |
| d.2.2 | | 0114-06 | Łączna grubość po zagęszczeniu 25 cm | | | |
| | | | Krotność = 10 | | | |
| 57 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . NAWIERZCHNIA z kostki brukowej betonowej gru- | m | 2 | 192,000 |
| d.2.2 | | 0511-03 | bość 10 cm na podsypce cementowo-piaskowej gr 5cm, | | | |
| | | + kalk. własna | KOSTKA KOLOROWA - CZERWONA - podwójne "T" - linie | | | |
| | | | segreg. koloru czarnego | | | |
| 58 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . NAJAZDY I OBSZAR PRZEJŚĆ DLA PIESZYCH - | m | 2 | 42,000 |
| d.2.2 | | 0511-03 | Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej grub. 8 cm na za- | - - | | |
| | | | prawie M12, gr.3 cm (kostka Semmelrock-City Top z domiesz | | | |
| | | | ką piasku kwarcowego w kolorze CZERWONYM lub inna pod | | | |
| | | | obna prostokątna kostka bezfazowa lub z "mikrofazą", kom- | | | |
| | | | patybilnych z kostkami białymi jn.)) | | | |
| 59 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . OZNAKOWANIE WYKONANE Z KOSTKI - Na- | m | 2 | 12,000 |
| d.2.2 | | 0511-03 | wierzchnie z kostki brukowej betonowej grub. 8 lub 6 cm na | | | |
| | | | zaprawie M12 gr. 3-5 cm ((kostka Semmelrock Pastella w ko- | | | |
| | | | lorze jasnoszarym lub inna kostka szlachetna o płukanej po- | | | |
| | | | wierzchni z dodatkiem | | | |
| | | | barwnego kamienia szlachetnego oraz piasku kwarcowego w | | | |
| | | | kolorze jasnoszarym lub białym)) | | | |
| 2.3 | | 45233120-6 | | | | |
| 60 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 336,000 |
| d.2.3 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 61 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 2976,054 |
| d.2.3 | | 0109-03 + | LIZOWANEGO spoiwem hydraulicznym, Rm(14) 2,5 MPa, | | | |
| | | 8xKNR 2-31 | Rm(42) 5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 20cm (w | | | |
| | | 0109-04 | tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowania | | | |
| | | analogia | ze spoiwami ), | | | |
Podstawa
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o.
Opis
Jed Ilość Cena jedn. Wartość
Lp. Nr spec. Podstawa
Opis
Ilość Cena jedn. Wartość
techn.
Jed n.
| | | | | obm. | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 62 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 2976,054 |
| d.2.3 | | 0109-03 + | LIZOWANEGO spoiwem hydraulicznym, Rm(14) 1,5 MPa, | | | |
| | | KNR 2-31 | Rm(42) 2,5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 15cm | | | |
| | | 0109-04 | (w tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowa- | | | |
| | | analogia | nia ze spoiwami ), | | | |
| 63 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . PODBUDOWA Z KRUSZYWA jak dla warstwy za- | m | 2 | 2976,054 |
| d.2.3 | | 0114-05 | sadniczej z kruszywa 0/63 jak dla KR3-6 wg WT-4 2010, | | | |
| | | | stabilizowana mechanicznie , warstwa o grubości po zagęsz- | | | |
| | | | czeniu 15 cm | | | |
| 64 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . Podbudowa z kruszywa jw.- za każdy dalszy 1 cm; | m | 2 | 2857,800 |
| d.2.3 | | 0114-06 | Łączna grubość po zagęszczeniu 25 cm | | | |
| | | | Krotność = 10 | | | |
| 65 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej grubość | m | 2 | 2857,800 |
| d.2.3 | | 0511-03 | 10 cm na podsypce cementowo-piaskowej gr 5cm, KOSTKA | | | |
| | | + kalk. własna | SZARA - podwójne "T" - linie segreg. koloru czarnego | | | |
| 2.4 | | 45233120-6 | | | | |
| 66 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 4312,352 |
| d.2.4 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 67 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 4312,352 |
| d.2.4 | | 0109-03 + | LIZOWANEGOspoiwem hydraulicznym, Rm(14) 1,5 MPa, | | | |
| | | KNR 2-31 | Rm(42) 2,5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 15cm | | | |
| | | 0109-04 | (w tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowa- | | | |
| | | analogia | nia ze spoiwami ), | | | |
| 68 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 4312,352 |
| d.2.4 | | 0109-03 + | LIZOWANEGO spoiwem hydraulicznym, Rm(14) 2,5 MPa, | | | |
| | | KNR 2-31 | Rm(42) 5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 15cm (w | | | |
| | | 0109-04 | tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowania | | | |
| | | analogia | ze spoiwami ), | | | |
| 69 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . PODBUDOWA Z KRUSZYWA jak dla warstwy za- | m | 2 | 4141,000 |
| d.2.4 | | 0114-05 | sadniczej z kruszywa 0/63 jak dla KR3-6 wg WT-4 2010, | | | |
| | | | stabilizowana mechanicznie , warstwa o grubości po zagęsz- | | | |
| | | | czeniu 15 cm | | | |
| 70 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . . Podbudowa z kruszywa jw.- za każdy dalszy 1 cm | m; | 2 | 4312,352 |
| d.2.4 | | 0114-06 | Łączna grubość po zagęszczeniu 25 cm | | | |
| | | | Krotność = 10 | | | |
| 71 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej grubość | 8m | 2 | 4141,000 |
| d.2.4 | | 0511-03 | cm na podsypce cementowo-piaskowej gr 3cm, KOSTKA | | | |
| | | + kalk. własna | SZARA - podwójne "T" - linie segreg. koloru czarnego | | | |
| 2.5 | | 45233120-6 | | | | |
| 72 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 149,500 |
| d.2.5 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 73 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 149,500 |
| d.2.5 | | 0109-03 + | LIZOWANEGOspoiwem hydraulicznym, Rm(14) 2,5 MPa, | | | |
| | | 8xKNR 2-31 | Rm(42) 5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 20cm (w | | | |
| | | 0109-04 | tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowania | | | |
| | | analogia | ze spoiwami ), | | | |
| 74 | D.04.04.04 | P.Scalona | . . PODBUDOWA Z KRUSZYWA jak dla warstwy za- | m | 2 | 130,000 |
| d.2.5 | | | sadniczej z kruszywa 0/63 jak dla KR3-6 wg WT-4 2010, | | | |
| | | | stabilizowana mechanicznie , warstwa o grubości po zagęsz- | | | |
| | | | czeniu 25 cm | | | |
| 75 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej grubość | 8m | 2 | 130,000 |
| d.2.5 | | 0511-03 | cm na podsypce cementowo-piaskowej gr 3cm, KOSTKA | | | |
| | | + kalk. własna | SZARA - podwójne "T" | | | |
| 2.6 | | | | | | |
| 76 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Ręczne profilowanie i zagęszczenie podłoża pod | m | 2 | 1998,300 |
| d.2.6 | | 0103-01 | warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-II | | | |
| 77 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . Wymiana gruntu - warstwa jak podbudowa z kruszy | -m | 2 | 1998,300 |
| d.2.6 | | 0114-01 | wa wg WT-4 - warstwa pomocnicza dla KR1-2 o grubości po | | | |
| | | | zagęszczeniu 20 cm | | | |
| 78 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . Podbudowa z kruszywa 0,31,5mm wg WT-4 - warst | -m | 2 | 1998,300 |
| d.2.6 | | 0114-05 | wa zasadnicza dla KR1-2 o grubości po zagęszczeniu 15 cm | | | |
| 79 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej grubość | 8m | 2 | 1998,300 |
| d.2.6 | | 0511-03 | cm na podsypce cementowo-piaskowej gr 3cm, KOSTKA | | | |
| | | + kalk. własna | KOLORU żółtego prostokątna | | | |
| 2.7 | | 45233120-6 | | | | |
| 80 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 200,675 |
| d.2.7 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 81 | D.04.06.01 | KNR 2-31 | . . WARSTWA WZMACNIAJĄCA Z kruszywa STABI- | m | 2 | 200,675 |
| d.2.7 | | 0109-03 + | LIZOWANEGOspoiwem hydraulicznym, Rm(14) 2,5 MPa, | | | |
| | | 8xKNR 2-31 | Rm(42) 5MPa - Docelowa grubość jednej warstwy: 20cm (w | | | |
| | | 0109-04 | tym koszt zamiejscowego wymieszania gruntu z korytowania | | | |
| | | analogia | ze spoiwami ), | | | |
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o.
Lp. Nr spec. Podstawa
Opis
Ilość Cena jedn. Wartość
techn.
0.3 m2 - folia odblaskowa
Jed n.
| | | | | obm. | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 82 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . PODBUDOWA Z KRUSZYWA jak dla warstwy za- | m | 2 | 174,500 |
| d.2.7 | | 0114-05 | sadniczej z kruszywa 0/63 jak dla KR3-6 wg WT-4 2010, | | | |
| | | | stabilizowana mechanicznie , warstwa o grubości po zagęsz- | | | |
| | | | czeniu 15 cm | | | |
| 83 | D.04.04.04 | KNR 2-31 | . . . Podbudowa z kruszywa jw.- za każdy dalszy 1 cm | m; | 2 | 174,500 |
| d.2.7 | | 0114-06 | Łączna grubość po zagęszczeniu 25 cm | | | |
| | | | Krotność = 10 | | | |
| 84 | D.05.03.23 | KNR 2-31 | . . Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej grubość | 8m | 2 | 174,500 |
| d.2.7 | | 0511-03 | cm na podsypce cementowo-piaskowej gr 3cm, KOSTKA | | | |
| | | + kalk. własna | SZARA - podwójne "T" | | | |
| 2.8 | | 45233120-6 | | | | |
| 85 | D.04.01.02 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne profilowanie i zagęszczenie podłoża | m | 2 | 336,000 |
| d.2.8 | | 0103-04 | pod warstwy konstrukcyjne nawierzchni w gruncie kat. I-IV | | | |
| 86 | D.04.04.04 | Scalona | . . PODBUDOWA z kruszywa wg WT-4 - warstwa za- | m | 2 | 336,000 |
| d.2.8 | | | sadnicza dla KR1-2 o grubości po zagęszczeniu 20 cm | | | |
| 87 | D.05.02.01 | Scalona | . . NAWIERZCHNIA WYKONANA Z KRUSZYWA 0/ | m | 2 | 300,000 |
| d.2.8 | | | 31,5 (lub mieszanki 0/31,5 FREZU ASFALTOBETONOWE- | | | |
| | | | GO z kruszywem ) , górna warstwa jezdni - grubość po za- | | | |
| | | | gęszczeniu 20 cm | | | |
| 88 | D.04.03.01 | KNR 2-31 | . . Powierzchniowe utrwalanie nawierzchni drogowych | m | 2 | 300,000 |
| d.2.8 | | 1002-01 | emulsją asfaltową grysem kamiennym frakcji 5-8 w ilości 8.0 | | | |
| | | | dm3/m2 | | | |
| Razem dział: KONSTRUKCJE I NAWIERZCHNIE | | | | | | |
| 3 | | 45233120-6 | | | | |
| 3.1 | | 45233120-6 | | | | |
| 89 | D.08.01.01 | Scalona | . . KRAWĘŻNIKI BETONOWE DROGOWE 15x30 | m | | 1625,000 |
| d.3.1 | | | wystajace "+12cm" wykonane na ławie betonowej z oporem, | w | | |
| | | | tym dodatek za ustawienie krawęzników na łukach | | | |
| 90 | D.08.01.01 | Scalona | . . KRAWĘŻNIKI kamienne NAJAZDOWE 20x22 wy- | m | | 135,000 |
| d.3.1 | | | stajace "+3cm" wykonane na ławie betonowej, w tym dodatek | | | |
| | | | za ustawienie krawęzników na łukach | | | |
| 91 | D.08.01.01 | Scalona | . . KRAWĘŻNIKI BETONOWE NAJAZDOWE 20x22 | m | | 249,000 |
| d.3.1 | | | wystajace "+3cm" wykonane na ławie betonowej, w tym doda | - | | |
| | | | tek za ustawienie krawęzników na łukach | | | |
| 3.2 | | 45233120-6 | | | | |
| 92 | D.08.01.01 | Scalona | . . OPORNIKI BETONOWE 10(12)x25cm całkowicie | m | | 48,000 |
| d.3.2 | | | wtopione w nawierzchnię, ułożone na ławie betonowej zwykłe | j | | |
| 3.3 | | 45233120-6 | | | | |
| 93 | D.08.01.01 | Scalona | . . OBRZERZA BETONOWE 8x30cm ulożone na ławie | m | | 746,500 |
| d.3.3 | | | betonowej z obustronnym oporem, | | | |
| Razem dział: E L E M E N T Y D R O G O W E | | | | | | |
| 4 | | 77314100-5 | | | | |
| 94 | D.06.01.01. | Scalona | . . Humusowanie terenu wraz z obsianiem trawą, hu- | m | 2 | 2100,000 |
| d.4 | AZ. | | mus pochodzacy z odhumusowania oraz z dowozu. | | | |
| Razem dział: ROBOTY WYKOŃCZENIOWE | | | | | | |
| 5 | | | | | | |
| 5.1 | | 45233221-4 | | | | |
| 95 | D.07.01.01 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne malowanie linii segregacyjnych i kra- | m | 2 | 19,520 |
| d.5.1 | | 0706-03 | wędziowych przerywanych na jezdni | a | | |
| | | | Masa chemoutwardzalna do grubowarstwowego oznakowani | | | |
| | | | dróg, chemoodporna, kolor biały | | | |
| 96 | D.07.01.01 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne malowanie linii segregacyjnych i kra- | m | 2 | 39,580 |
| d.5.1 | | 0706-02 | wędziowych ciągłych na jezdni | a | | |
| | | | Masa chemoutwardzalna do grubowarstwowego oznakowani | | | |
| | | | dróg, chemoodporna, kolor biały | | | |
| 97 | D.07.01.01 | KNR 2-31 | . . Mechaniczne malowanie linii na skrzyżowaniach i | m | 2 | 57,010 |
| d.5.1 | | 0706-06 | przejściach dla pieszych | a | | |
| | | | Masa chemoutwardzalna do grubowarstwowego oznakowani | | | |
| | | | dróg, chemoodporna, kolor biały | | | |
| 98 | D.07.01.01 | KNR 2-31 | . . Ręczne malowanie strzałek i innych symboli na jezd | -m | 2 | 3,700 |
| d.5.1 | | 0706-07 | ni | a | | |
| | | | Masa chemoutwardzalna do grubowarstwowego oznakowani | | | |
| | | | dróg, chemoodporna, kolor biały | | | |
| 99 | D.07.01.01 | KNR 2-31 | . . Likwidacja oznakowania poziomego | m | 2 | 40,000 |
| d.5.1 | | 0706-07 | Masa chemoutwardzalna do grubowarstwowego oznakowani | a | | |
| | | | dróg, chemoodporna, kolor biały | | | |
| 5.2 | | 45233290-8 | | | | |
| 100 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Słupki do znaków drogowych z rur stalowych o śr. | szt. | | 20,000 |
| d.5.2 | | 0702-02 | 60(63) mm słupki o dł. 4,5m, Fundamen betonowy, beton | | | |
| | | | C16/20 | | | |
| 101 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Przymocowanie tablic znaków drogowych zakazu, | szt. | | 1,000 |
| d.5.2 | | 0703-02 | nakazu, ostrzegawczych, informacyjnych o powierzchni pona | | | |
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o.
| Lp. | Nr spec. techn. | Podstawa | Opis | Jed n. obm. | Ilość | Cena jedn. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | obm. | | |
| 102 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Przymocowanie tablic znaków drogowych zakazu, | szt. | 21,000 | |
| d.5.2 | | 0703-01 | nakazu, ostrzegawczych, informacyjnych o powierzchni do 0. | 3 | | |
| | | | m2 - folia odblaskowa II generacji | | | |
| 103 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Przymocowanie tablic znaków drogowych zakazu, | szt. | 12,000 | |
| d.5.2 | | 0703-02 | nakazu, ostrzegawczych, informacyjnych o powierzchni pona | d | | |
| | | | 0.3 m2 - folia odblaskowa II generacji | | | |
| 104 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Zdejmowanie tablic znaków drogowych zakazu, na- | szt. | 7,000 | |
| d.5.2 | | 0703-03 z.o. | kazu, ostrzegawczych, informacyjnych - w tym równiez odwóz | | | |
| | | 2.13. 9902-03 | na składowisko i koszty utilizacji | | | |
| 105 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . demontaż słupków do znaków - w tym równiez od- | szt. | 36,000 | |
| d.5.2 | | 0818-08 | wóz na składowisko i koszty utilizacji | | | |
| 106 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Poręcze ochronne U-12b łańcuchowe pojedyncze o | m | 40,500 | |
| d.5.2 | | 0701-05 | rozstawie słupków z rur 60 mm 1.5 m | | | |
| 107 | D.07.02.01 | KNR 2-31 | . . Słupki do znaków drogowych z rur stalowych - analo | s-zt. | 23,000 | |
| d.5.2 | | 0702-02 | gia: słupki blokujące fi120mm, odblaskowe biało czerwone | | | |
| Razem dział: OZNAKOWANIE | | | | | | |
| 6 | | 45213320-2 | | | | |
| 6.1 | | 45223500-1 | | | | |
| 108 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Podkłady z ubitych materiałów sypkich na podłożu | m3 | 0,630 | |
| d.6.1 | Ż | 1101-07 | gruntowym | | | |
| 109 | D.10.01.01. | KNNR 2 | . . Deskowanie systemowe drobnowymiarowe stóp i pł | ymt2 | 5,700 | |
| d.6.1 | Ż | 0102-02 | fundamentowych _ żelbetowych /montaż, demontaż/ | | | |
| 110 | D.10.01.01. | KNNR 2 | . . Deskowanie systemowe drobnowymiarowe ścian | m2 | 32,580 | |
| d.6.1 | Ż | 0102-03 | prostych _ żelbetowych /montaż, demontaż/ | | | |
| 111 | D.10.01.01. | KNNR 2 | . . Deskowanie systemowe drobnowymiarowe płyt stro | -m2 | 44,820 | |
| d.6.1 | Ż | 0102-06 | powych | | | |
| 112 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Montaż zbrojenia płyt fundament., ścianek i płyt stro | -t | 0,985 | |
| d.6.1 | Ż | 1909-02 | powych - pręty o śr. 10-14 m | | | |
| 113 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Montaż zbrojenia płyt fundament., ścianek i płyt stro | -t | 0,109 | |
| d.6.1 | Ż | 1909-03 | powych - pręty o śr. 16-20 mm | | | |
| 114 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Płyty fundamentowe żelbetowe - z zastosowaniem | m3 | 1,300 | |
| d.6.1 | Ż | 0205-01 | pompy do betonu | | | |
| 115 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Ściany betonowe proste grubości 20 cm wysokości | m2 | 18,200 | |
| d.6.1 | Ż | 0206-01 | do 3 m - z zastosowaniem pompy do betonu | | | |
| 116 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Ściany betonowe - dodatek za każdy 1 cm różnicy | m2 | 18,200 | |
| d.6.1 | Ż | 0206-05 | grubości - z zastosowaniem pompy do betonu - razem 25 cm | | | |
| | | | Krotność = 5 | | | |
| 117 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Żelbetowe płyty stropowe, grubości 15 cm płaskie - | zm2 | 10,200 | |
| d.6.1 | Ż | 0216-02 | zastosowaniem pompy do betonu | | | |
| 118 | D.10.01.01. | KNR 2-02 | . . Żelbetowe płyty stropowe, dachowe - dodatek za | m2 | 10,200 | |
| d.6.1 | Ż | 0216-05 | każdy 1 cm różnicy grubości płyty - z zastosowaniem pompy | | | |
| | | | do betonu - łącznie 25 cm | | | |
| | | | Krotność = 10 | | | |
| 119 | | | . . Izolacje przeciwwilgociowe 2-warstwiwe, bitumiczne | m2 | 22,800 | |
| d.6.1 | | | | | | |
| Razem dział: BOCZNICA KOLEJOWA - Rampa | | | | | | |
| 7 | | 45342000-6 | | | | |
| 120 | D.OB.02.16 | KNNR 2 | . . Ogrodzenie z siatki wys. do 1.4-1.6 m w ramach na | m | 153,000 | |
| d.7 | | 1602-02 | słupkach stalowych o rozstawie 3 m obsadzonych w punkto- | | | |
| | | + kalk. własna | wych fundamentach z betonu - analogia ogrodzenie systemo- | | | |
| | | | we z siatki zgrzewanej panelowej | | | |
| | | | Ogrodzenie systemowe z siatki zgrzewanej h=1,5m | | | |
| | | | Cokoliki pod ogrodzenie z elementów prefabrykowanych | | | |
| | | | Beton zwykły z kruszywa naturalnego B 20 (C16/20) | | | |
| 121 | D.OB.02.16 | | . . Stabilizacja słupków z rur stalowych nośnych bramy | przęs- | 1,000 | |
| d.7 | | kalk. własna | fi 88,9mm/3,2 lub z innych profilów stalowych o nie gorszych | lo | | |
| | | | parametrach, oraz montaż z regulacją bramy - słupki osadza | - | | |
| | | | ne w fundamencie betonowym + koszt nowych słupków bra- | | | |
| | | | mowych + nowe przęsło bramy. | | | |
| Razem dział: PRACE OGÓLNOBUDOWLANE | | | | | | |
| Wartość kosztorysowa robót bez podatku VAT | | | | | | |
Słownie:
Norma STD Wersja 4.34 Nr seryjny: 10476 Użytkownik: DROCAD Sp. z o.o. | <urn:uuid:16ad14e8-3af0-4393-87f9-a2d497cd056c> | finepdfs | 1.773438 | CC-MAIN-2021-49 | https://bip.mikolow.eu/index.php/documents/document/?p=document&action=save&id=20693&bar_id=11829 | 2021-12-04T17:31:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362999.66/warc/CC-MAIN-20211204154554-20211204184554-00452.warc.gz | 201,127,980 | 0.995865 | 0.996854 | 0.996854 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
871,
942,
6147,
11606,
17247,
23159,
28552,
33536
] | 1 | 1 |
Sygn. akt III KK 411/21
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 4 stycznia 2022 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Kazimierz Klugiewicz
SSN Marek Pietruszyński
Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Józefa Gemry
w sprawie R. P. i B. G.
uniewinnionych od zarzutu popełnienia czynu z art. 160 § 3 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 4 stycznia 2022 r.,
kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego od wyroku Sądu Okręgowego w E.
z dnia 26 marca 2021 r., sygn. akt VI Ka […]
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w E.
z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt II K […],
1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w E. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
2. zarządza zwrot na rzecz oskarżycielki subsydiarnej W. Ś. wniesionej przez nią opłaty od kasacji.
2
UZASADNIENIE
R.P. został oskarżony o to, że w dniu 10 sierpnia 2008 r. w E., pełniąc obowiązki lekarza radiologa w Wojewódzkim Szpitalu Z. w E., dokonując opisu badania tomografii komputerowej jamy brzusznej M. Ś., na skutek niezachowania wymaganej w tych okolicznościach ostrożności, dokonał nieprawidłowego opisu śledziony wyżej wymienionego, przy czym opisane działanie oskarżonego narażało M.Ś. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, tj. o czyn z art. 160 § 3 k.k.
B.G. została oskarżona o to, że w dniu 14 sierpnia 2008 r. w E., pełniąc obowiązki lekarza radiologa w Wojewódzkim Szpitalu Z. w E., dokonując opisu badania tomografii komputerowej jamy brzusznej M. Ś., na skutek niezachowania wymaganej w tych okolicznościach ostrożności, dokonała nieprawidłowego opisu śledziony wyżej wymienionego, przy czym opisane działanie oskarżonej narażało M. Ś. na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, tj. o czyn z art. 160 § 3 k.k.
Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2015 r., w sprawie o sygn. akt II K (…), Sąd Rejonowy w E. uniewinnił oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów.
Orzeczenie to zostało zaskarżone w całości apelacją pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej W.Ś. Sąd Okręgowy w E., po rozpoznaniu wywiedzionej apelacji, wyrokiem z dnia 29 stycznia 2016 r., sygn. akt VI Ka (…), uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w E. do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano m.in., że „Sąd Rejonowy winien ponowić postępowanie dowodowe, w tym uzupełnić i wyjaśnić sprzeczności pomiędzy opiniami biegłych, którzy muszą także wypowiedzieć się co do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności wymagających posłużenia się wiadomościami specjalnymi tych biegłych, a dotyczących, z jednej strony, poprawności czynności diagnostycznych i leczniczych będących udziałem oskarżonych, a z drugiej strony, biegli ci muszą ustalić stan zdrowia pokrzywdzonego w czasie znajdowania się go pod ich opieką, ze sformułowaniem oceny co do tego, czy czynności diagnostyczne i lecznicze oskarżonych miały, mogły mieć, lub nie miały wpływu na poziom zagrożenia dla zdrowia lub życia M. Ś.".
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd Rejonowy w E., wyrokiem z dnia 29 czerwca 2018 r., sygn. akt II K (…), uniewinnił oskarżonych od popełnienia zarzucanych im czynów.
Pełnomocniczka oskarżycielki posiłkowej W. Ś. zaskarżyła opisany wyrok w całości i zarzuciła rażącą obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.:
- art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 193 § 1-3 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. i art. 172 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie przez Sąd meriti zawartych w treści uzasadnienia Sądu Okręgowego w E. z dnia 29 stycznia 2016 r. (VI Ka (…)) wiążących zapatrywań prawnych co do interpretacji znamion przestępstwa z art. 160 k.k. oraz wskazań w zakresie konieczności rozstrzygnięcia sprzeczności pomiędzy opiniami biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w B., Zakładu Medycyny Sądowej (…) Akademii Medycznej w S. oraz Katedry Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w Ł. w kwestii chronologii procesu chorobowego M. Ś., stanu śledziony i trzustki pokrzywdzonego wynikającego z badań z 10 i 14 sierpnia 2008 r., charakterystyki i pochodzenia płynu okołośledzionowego oraz wpływu błędów w opisach TK śledziony na stan narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie zagrożenie życia i zdrowia, co doprowadziło do niewyjaśnienia wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia oraz błędnej wykładni znamion czynu z art. 160 § 3 k.k., a w konsekwencji nieuzasadnionego braku przypisania oskarżonym odpowiedzialności karnej za ten występek,
- art. 167 k.p.k. oraz art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. poprzez bezpodstawne oddalenie wniosków dowodowych oskarżycielki posiłkowej zawartych w pismach z dnia 11 maja 2016 r., 18 października 2017 r. i 28 maja 2018 r. mimo, że wnioski te nie zmierzały w sposób oczywisty do przedłużenia postępowania, lecz do zobowiązania biegłych, zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 29 stycznia 2016 r. do wydania pisemnych opinii uzupełniających lub ich konfrontacji w przedmiocie ostatecznego ustosunkowania się do odmiennych teorii pozostałych ośrodków dotyczących kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, które to uchybienie doprowadziło do braku usunięcia sprzeczności w opiniach biegłych z trzech ośrodków naukowych co do stanu śledziony widocznego w obrazie radiologicznym badań TK pokrzywdzonego z 10 i
14 sierpnia 2008 r., charakteru i etiologii płynu okołośledzionowego oraz chronologii procesu zapalnego w jamie otrzewnowej M. Ś., a w konsekwencji dokonaniem przez Sąd błędnych, arbitralnych ustaleń faktycznych w powyższym zakresie na podstawie niepełnego, niewłaściwie zgromadzonego materiału dowodowego wykazującego nadal istotne sprzeczności,
- art. 7 k.p.k. poprzez dokonanie sprzecznej z zasadami prawidłowego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego oceny opinii z UM w B., UM w Ł. i PAM w S., co skutkowało bezzasadną odmową wiarygodności ostatniej opinii uzupełniającej biegłych PAM w S. z dnia 11 stycznia 2017 r. oraz opinii biegłych z UM w B., jak również nieuzasadnionym przyjęciem wniosków wynikających z opinii biegłych UM w Ł., mimo zasadniczych niejasności w stanowisku UM w Ł. oraz braku ostatecznej konfrontacji tego stanowiska z odmiennymi poglądami biegłych z pozostałych ośrodków, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych odnośnie stanu śledziony M. Ś., źródła stanu zapalnego w jamie otrzewnowej oraz braku narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu na skutek błędu w opisie badań TK z 10 i 14 sierpnia 2008 r. (pkt I apelacji);
- art. 632 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 640 § 1 k.p.k. poprzez obciążenie oskarżycielki posiłkowej kosztami procesu w sytuacji, gdy wywołane one zostały nieprawidłowym działaniem Sadu meriti, jak również przedłużaniem postępowania przez oskarżonych składających wnioski dowodowe i następnie je cofających (pkt III apelacji).
Odwołując się do tych zarzutów skarżąca wniosła o:
1. dopuszczenie i przeprowadzenie na rozprawie apelacyjnej dowodów z opinii uzupełniających lub konfrontacji biegłych z ZMS PAM w S., ZMS UM w B. oraz Katedry Medycyny Sądowej UM w Ł.,
2. uchylenie wyroku w opisanej części i przekazanie sprawy co ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Wyrokiem z dnia 26 marca 2021 r., sygn. akt VI Ka (…), Sąd Okręgowy w E. zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że podwyższył zasądzone od oskarżycielki posiłkowej na rzecz oskarżonych kwoty tytułem zwrotu wydatków
5
związanych z ustanowieniem obrońcy z wyboru do 4.000 zł na rzecz każdego z nich, a w pozostałej części wyrok Sądu pierwszej instancji utrzymał w mocy.
Orzeczenie to zaskarżone zostało w całości kasacją wniesioną przez pełnomocniczki oskarżycielki posiłkowej W.Ś.
Skarżące zarzuciły:
1. rażące naruszenie przepisów postępowania karnego, tj.:
1. art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 4, art. 201 k.p.k., art. 200 § 3 k.p.k. i art. 7 k.p.k. poprzez bezpodstawne oddalenie wniosku dowodowego pełnomocników oskarżycielki posiłkowej złożonych na rozprawie apelacyjnej o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego prof. L. S. oraz biegłego prof. R. M.– członków składu opiniującego Uniwersytetu Medycznego w Ł. – mimo, że wniosek ten nie zmierzał w sposób oczywisty do przedłużenia postępowania, lecz usunięcia niejasności i sprzeczności opinii łódzkiej placówki, które to uchybienie doprowadziło do braku konwalidowania wad postępowania karnego w zakresie niekompletności materiału dowodowego, co skutkowało zaakceptowaniem przez Sąd odwoławczy błędnych ustaleń faktycznych Sądu I instancji w zakresie braku widocznego pęknięcia i krwawienia śledziony pokrzywdzonego w obrazach radiologicznych TK wykonanych przez oskarżonych w dniach 10 i 14 sierpnia 2008 r., a co za tym idzie braku narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w związkiem z popełnieniem błędu diagnostycznego,
2. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 201 k.p.k. poprzez przekroczenie przez Sąd Okręgowy w E. granic swobodnej oceny dowodów w postaci pozyskanych w postępowaniu odwoławczym opinii uzupełniających PUM w S. z dnia 4 sierpnia 2020 r. i UM w B. z dnia 30 lipca 2020 r. przez arbitralne, pozbawione jakiejkolwiek argumentacji uznanie ich za niedostarczające danych pozwalających na ustalenie, że działania oskarżonych wyczerpują znamiona występków z art. 160 § 2 i art. 160 § 3 k.k., co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, bowiem opinie te potwierdzały wcześniejsze wnioski w przedmiocie charakteru błędu diagnostycznego popełnionego przez oskarżonych, dostarczały nowych argumentów
naukowych świadczących jednoznacznie o krwawieniu śledziony widocznym na obrazach TK opisanych przez oskarżonych oraz kategorycznie wskazywały na wpływ tego błędu na stan bezpośredniego narażenia pokrzywdzonego na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
3. art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. poprzez nierzetelne rozpoznanie zarzutu przekroczenia przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów z opinii PUM w S., UM w B. i UM w Ł., polegające na odniesieniu się przez Sąd odwoławczy do tego zarzutu jedynie ogólnikowym stwierdzeniem, że wyrażona w pisemnych motywach wyroku Sądu I instancji ocena dowodów mieści się w granicach swobodnej, bez ustosunkowania się do podniesionej w apelacji argumentacji wykazującej istotne braki, sprzeczności i niejasności w opinii UM w Ł., w oparciu o którą Sąd Rejonowy przyjął, że u pokrzywdzonego doszło jedynie do uszkodzenia miąższowego śledziony, a nie do jej pęknięcia, które to uchybienie miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem doprowadziło do usankcjonowania błędnych ustaleń faktycznych Sądu I instancji w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia o odpowiedzialności karnej oskarżonych z art. 160 § 2 i art. 160 § 3 k.k., gdyż błąd polegający na braku opisania w badaniu TK pęknięcia śledziony z jej następowym krwawieniem w świetle zgromadzonych w sprawie opinii instytutów medycznych narażał bezpośrednio pokrzywdzonego na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
4. rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 160 § 2 k.k. w zw. z art. 160 § 3 k.k. polegające na dokonaniu błędnej wykładni znamion czynu zabronionego stypizowanego w tych przepisach, przez wyrażenie poglądu przyjmującego, że narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu uznać należy za konkretne, bezpośrednie i pozostające w związku przyczynowo-skutkowym z zachowaniem lekarza jedynie wówczas, gdy pacjent nie doznał innych urazów, które potencjalnie mogłyby zagrażać jego życiu i pod warunkiem, że prawidłowo prowadzony proces leczenia dawał gwarancję powrotu pacjenta do zdrowia, a także
7
nieuwzględnieniu okoliczności, że samo zaniechanie podjęcia działań zmierzających choćby do zmniejszenia stopnia niebezpieczeństwa grożącego pacjentowi stanowi skutek w postaci narażenia pacjenta na utratę życia lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, które to naruszenie miało wpływ na treść orzeczenia, gdyż prawidłowa interpretacja znamion przestępstwa opisanego w art. 160 k.k. prowadziłaby do odmiennej oceny stanu faktycznego i w konsekwencji uznania oskarżonych za winnych zarzucanych im występków.
W konsekwencji tych zarzutów skarżące wniosły o uchylenie wyroków Sądów obu instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w E. do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ w istocie wszystkie podniesione w niej zarzutu okazały się trafne.
Paradoksalnie rzecz biorąc, dotyczy to także zarzutu obrazy prawa materialnego, który połączony został z zarzutami obrazy prawa procesowego prowadzącymi do kwestionowania przyjętych przez Sąd ustaleń faktycznych. W orzecznictwie przyjmuje się powszechnie, że postawienie zarzutu obrazy prawa materialnego dopuszczalne jest wówczas, gdy skarżący nie kwestionuje poczynionych ustaleń faktycznych. Inaczej mówiąc, można kwestionować zastosowanie bądź niezastosowanie prawa materialnego lub jego błędną wykładnię, gdy poczynione ustalenia faktyczne są bezsporne. Jednak w rozważanej sprawie właściwe rozumienie znamion typu czynu z art. 160 § 1 k.k. w powiązaniu z odpowiedzialnością gwaranta z § 2, działającego nieumyślnie (§ 3) winno determinować działania sądu w kierunku dokonania adekwatnych ustaleń faktycznych.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy stwierdził, że „dla odpowiedzialności lekarza za występek z art. 160 § 3 k.k. nie ma znaczenia okoliczność czy podjęcie zaniechanego działania było w stanie odwrócić niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia pacjenta. Wystarczającym znamieniem tego występku jest wszak skutek nie w postaci naruszenia tego dobra, ale w postaci konkretnego narażenia na niebezpieczeństwo". Odnosząc to do realiów sprawy
Sąd wywiódł, że „Jak wynika to nawet z najbardziej niekorzystnej dla ww. oskarżonych opinii wydanej przez biegłych z UM w B., z którą to opinią zgodzili się biegli z PUM w S.(…), nieprawidłowości w opisach śledziony narażały pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 160 k.k., jednakże w tym konkretnym przypadku nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, że nieprawidłowości te naraziły pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, z uwagi na uraz wielonarządowy, który sam w sobie mógł doprowadzić do zgonu. W kontekście takich wniosków płynących z opinii brak jest możliwości stwierdzenia, że właściwy opis TK z 10 i 14 sierpnia 2008 r. zapobiegłby realnemu i znaczącemu stopniowi tego narażenia. Innymi słowy, zebrany materiał dowodowy nie pozwolił na ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy błędem diagnostów, a stanem narażenia przy uwzględnieniu faktu, że pokrzywdzony doznał urazu wielonarządowego". Przytoczony fragment rozważań Sądu wskazuje na błędne rozumienie skutku w postaci narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w znaczeniu zawartym w art. 160 k.k., co trafnie zarzucono w pkt 2 kasacji. Skutkiem, o którym mowa w tym przepisie, jest nie tylko spowodowanie zagrożenia w sytuacji, w której przed zachowaniem sprawcy żadne niebezpieczeństwo pokrzywdzonemu nie zagrażało, ale także skutek ten będzie miał miejsce wtedy, gdy sprawca swoim zachowaniem zwiększa zagrożenie dla zachodzącego bezpośrednio niebezpieczeństwa. W wypadku zaniechania wymaganych działań przez gwaranta nienastąpienia skutku, skutek co do przestępstw materialnych dokonanych przez zaniechanie będzie polegał zarówno na wywołaniu stanu zwiększającego owo niebezpieczeństwo, jak i na utrzymaniu się poziomu owego niebezpieczeństwa zastanego przez gwaranta w chwili aktualizacji jego obowiązku działania. Wynika to z treści obowiązku gwaranta, którego zadaniem jest nie tylko podjęcie działań zapobiegających pojawieniu się konkretnego niebezpieczeństwa dla chronionego dobra, ale także podjęcie wszelkich działań zmierzających do obniżenia stopnia konkretnego niebezpieczeństwa dla dobra istniejącego już w chwili aktualizacji jego obowiązku [zob. A. Zoll (w:) Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz, Tom II, (red.) A. Zoll,
Warszawa 2013, s. 417 – 418; M. Królikowski (w:) Kodeks karny. Część szczególna. Tom I, Komentarz, Warszawa 2013, s. 295 – 296 i podane w tych źródłach literatura oraz orzecznictwo]. Jak się wydaje, podobnie rozważany skutek postrzegał Sąd pierwszej instancji, skoro na stronach 25 – 26 uzasadnienia swojego orzeczenia, odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2006, V KK 10/06 wywiódł, że „O opisanym skutku nie będzie natomiast mowy w sytuacji, gdy mimo nieodpowiedniego działania lekarza w ogóle nie dojdzie do zmiany stanu leczonego przez niego pacjenta, a jednocześnie będzie można stwierdzić, że w danej sytuacji faktycznej nie można było podjąć żadnych innych działań leczniczych, które ów skutek byłyby w stanie odwrócić. W przypadku zaniechania ciążących na lekarzu, jako gwarancie nienastąpienia skutku, obowiązków, istotne jest również, czy podjęcie wymaganych przez niego działań, których ostatecznie zaniechał, pozwoliłoby osiągnąć cel w postaci zmniejszenia konkretnego niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia pacjenta".
Stwierdzenie, czy w sprawie zaistniał związany z działaniem lub zaniechaniem oskarżonych skutek, w przedstawionym wyżej znaczeniu, wymaga dokonania, poprzedzonych wnikliwą oceną dowodów, ustaleń faktycznych. Jest oczywiste, że kluczowe znaczenie, z punktu widzenia ustaleń faktycznych, mają zgromadzone w sprawie opinie biegłych. Sąd Okręgowy, odwołując się do ich treści, stwierdza w uzasadnieniu wyroku, że „zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że dokonane w dniach 10 i 14 sierpnia 2008 r. opisy badań tomografii komputerowej były nieprawidłowe, a mianowicie nie wskazywały na uszkodzenie śledziony pokrzywdzonego M. Ś. pomimo, że organ ten niewątpliwie uległ uszkodzeniu, na co wskazywały zgodne ze sobą w tej materii opinie biegłych z PUM w S. i UM w B., ale co też ostatecznie przyznał biegły L.S. (…), współautor najbardziej korzystnej dla oskarżonych ekspertyzy wydanej przez UM w Ł. Rzecz jednak w tym, że przywołane opinie biegłych różniły się w zasadniczy sposób w opisie tego, czego oskarżeni nie dostrzegli i nie opisali ( pęknięcie śledziony – biegli z B., uszkodzenie torebki śledziony – biegli z S., uszkodzenie miąższowe śledziony – biegli z Ł.) oraz co do konsekwencji tego błędu w perspektywie skutku z art. 160 k.k. (obszerne wywody w tej mierze zawiera uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji, który – mimo opisanych zasadniczych różnic w opiniach, uznał, że wszystkie mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia). Sąd odwoławczy miał świadomość istnienia wskazanych rozbieżności skoro, odnosząc się krytycznie do stanowiska Sądu Rejonowego uznał, że Sąd ten nie podjął próby wyjaśnienia tych rozbieżności w sposób zalecany przez sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie VI Ka (…), poprzez wydanie opinii uzupełniających odnoszących się także do opinii odmiennych, czy też poprzez skonfrontowanie wszystkich biegłych, ewentualnie poprzez pozyskanie kolejnej opinii, innego zespołu biegłych. W związku z opisaną sytuacją Sąd Okręgowy wydał w toku postępowania odwoławczego trzy postanowienia z dnia 2 maja 2019 r. o dopuszczeniu dowodu z opinii uzupełniających Zakładu Medycyny Sądowej PUM w S. (k – 1570), Uniwersytetu Medycznego w Ł. (k – 1574) i Zakładu Medycyny Sądowej UM w B. (k – 1580). W każdym z tych postanowień sformułowano szereg szczegółowych pytań zmierzających w szczególności do skonfrontowania stanowisk poszczególnych zespołów co do charakteru uszkodzenia śledziony i konsekwencji błędu oskarżonych, tj. kwestii narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, niezależnie od innych urazów, których doznał. W wykonaniu tych postanowień uzupełniające opinie złożyli biegli z PUM w S. (k – 1672 – 1702) i UM w B. (k – 1709 – 1717). Odpowiadając na zadane pytania biegli z S. podtrzymali swoje dotychczasowe opinie, wskazali, że w badaniu TK z dnia 10 i 14 sierpnia 2008 r. są widoczne cechy uszkodzenia śledziony oraz że nieprawidłowości w opisach śledziony narażały na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w rozumieniu art. 160 § 1 k.k. (k – 1693). Biegli odnieśli się również do opinii UM w B. i stwierdzili, że nie przychylają się do stanowiska, że choć błędne opisy narażały pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, to jednak ze względu na uraz wielonarządowy, który sam w sobie mógł doprowadzić do zgonu, nie można stwierdzić, że te nieprawidłowości naraziły pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Z kolei biegli z B. nie zgodzili się z opinią biegłych z Ł., w znacznej mierze przychylili się do opinii biegłych z S. i podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wskazali, że sporządzenie nieprawidłowych opisów TK narażało pokrzywdzonego na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (k – 1714). W toku rozprawy odwoławczej w dniu 23 października 2020 r. (k – 1767 – 1768) Sąd Okręgowy przeprowadził dowód z opisanych opinii oraz uchylił postanowienie o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej ZMS Uniwersytetu Medycznego w Ł. ze względu na śmierć jednego z członków zespołu. Nadto, na podstawie art. 201 k.p.k. w zw. z art. 170 § 1 pkt 4 i 5 k.p.k. Sąd oddalił wniosek pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej o wydanie opinii uzupełniającej przez biegłych L. S. i R.M. wchodzących uprzednio w skład zespołu biegłych ZMS Uniwersytetu Medycznego w Ł., ponieważ dowodu nie da się przeprowadzić z uwagi na zdekompletowanie zespołu biegłych, a nadto wniosek zmierza do przedłużenia postępowania, gdyż w sprawie uzyskano już szereg opinii, w tym opinii uzupełniających.
Przypomnienie przebiegu postępowania odwoławczego było konieczne w kontekście zarzutów kasacyjnych sformułowanych w pkt 1 a, b i c, które okazały się oczywiście zasadne.
Orzeczenie Sądu Okręgowego razi w sferze argumentacyjnej oczywistą sprzecznością. Sąd ten wskazuje przecież na początku swoich rozważań, że Sąd Rejonowy nie podjął nawet próby wyjaśnienia rozbieżności ujawnionych w opiniach biegłych, a później stwierdza, że „wyrażona w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku ocena dowodów dokonana przez Sąd I instancji mieści się w granicach oceny swobodnej chronionej normą art. 7 k.p.k.". Jak się wydaje, stanowisko to jest niejako konsekwencją uzupełnionego postępowania dowodowego, bowiem w uzasadnieniu zaskarżonego kasacją wyroku wspomina się jednym zdaniem, że „Do odmiennych wniosków w zakresie odpowiedzialności karnej oskarżonych nie mogły też doprowadzić dowody pozyskane w toku postępowania odwoławczego w postaci opinii uzupełniających wydanych przez Zakład Medycyny Sądowej (…) Uniwersytetu Medycznego w S. oraz Zakładu Medycyny Sądowej Uniwersytetu Medycznego w B.". Rzecz jednak w tym, że dowodom tym Sąd odwoławczy nie poświęcił najmniejszej nawet uwagi. Nie dość, że uzasadnieniu wyroku nie zawarto żadnej informacji o wnioskach sformułowanych w tych opiniach, to nadto dowodów tych wcale nie oceniono w kontekście wymagań wynikających z art. 7 i 201 k.p.k. Podniesiony w kasacji zarzut obrazy tych przepisów jest w tej sytuacji oczywiście zasadny, jeśli zważyć do tego, iż wnioski wynikające z tych opinii wskazują na to, że oskarżeni nie dostrzegli powodującego krwawienie uszkodzenia śledziony i że błąd ten pociągał za sobą skutek przewidziany w art. 160 § 1 k.k.
Zasadny jest także zarzut sprzecznego z prawem oddalenia wniosku pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłych L.S. i R.M., wchodzących uprzednio w skład zespołu opiniującego Uniwersytetu Medycznego w Ł. Przypomnieć trzeba, że Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 2 maja 2019 r. dopuścił dowód z opinii uzupełniającej tego zespołu, widział więc procesową konieczność przeprowadzenia tego dowodu. Twierdzenie, w tej sytuacji, że wniosek pełnomocnika zmierza w oczywisty sposób do przedłużenia postępowania, jest oczywiście nietrafne, zwłaszcza, że wywody zawarte w opinii zespołu z Uniwersytetu Medycznego w Ł. pozostawały w istotne opozycji do pozostałych opinii sporządzonych w sprawie. Argumentem przemawiającym za oddaleniem wniosku nie jest również fakt zdekompletowania zespołu z powodu śmierci jednego z jego członków, ponieważ jak wynika z akt sprawy, wiedzę istotną z punktu widzenia istoty zarzutu prezentował profesor L.S. W uzasadnieniu kasacji trafnie wskazano, że przepis art. 200 § 3 k.p.k. umożliwia przesłuchiwanie w charakterze biegłych osób, które brały udział w wydaniu opinii, a nadto, iż poza szczególną regulacją dotyczącą biegłych lekarzy psychiatrów, których obecność w komplecie wymaganym przez ustawę jest konieczna dla przedstawienia opinii dotyczącej stanu zdrowia psychicznego oskarżonego – obowiązująca procedura nie zawiera nakazu wysłuchiwania na rozprawie wszystkich biegłych, którzy brali udział w wydawaniu opinii przedkładanej przez instytut naukowy. Nie ulega natomiast wątpliwości, że w wypadku, gdy zaistnieje potrzeba doprecyzowania stanowiska wyrażonego w opinii zbiorowej, a opracowanego w jej ramach przez biegłego o cząstkowej specjalności, należy dążyć do takiego uzupełnienia właśnie w tym zakresie przez bezpośrednie przesłuchanie takiego biegłego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2016 r., V KK 25/16).
Opisane uchybienia miały charakter rażący, a możliwość ich istotnego wpływu na treść zaskarżonego wyroku jawi się jako oczywista.
Konsekwencją tych uchybień było naruszenie standardu rzetelnego rozpoznania wniesionego środka odwoławczego, wyznaczonego treścią art. 433 § 2 k.p.k., co trafnie zarzucono w pkt 1 c kasacji.
Poczynione rozważania pociągnęły za sobą konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w E. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. W toku tego postępowania Sąd ten będzie zobowiązany do wzięcia pod uwagę powyższych uwag, rzetelnego rozpoznania wniesionej apelacji, dążenia do wyjaśnienia i ewentualnego usunięcia sprzeczności pomiędzy zgromadzonymi opiniami biegłych, precyzyjnego ustalenia rodzaju i charakteru obrażeń pokrzywdzonego, nieprawidłowo opisanych przez oskarżonych i rozstrzygnięcia, czy spowodowało to skutek w postaci narażenia pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
Na koniec zwrócić należy uwagę na logiczny kontekst regulacji zawartej w art. 160 § 1 k.k. Przepis ten przewiduje dwa rodzaje skutku: pierwszy, to narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, drugi zaś, to narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Skutki te połączone są spójnikiem albo, tj. kwantyfikatorem alternatywy rozłącznej. O ile niebezpieczeństwo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu może mieścić się w niebezpieczeństwie utraty życie, o tyle relacja odwrotna nie zachodzi. Przypisanie skutku z art. 160 § 1 k.k. wymaga więc jego konkretyzacji. | <urn:uuid:b8c47419-3d6f-4335-89bb-47fdc1679ce5> | finepdfs | 1.164063 | CC-MAIN-2023-14 | http://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/orzeczenia3/iii%20kk%20411-21.pdf | 2023-03-27T17:18:09+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296948673.1/warc/CC-MAIN-20230327154814-20230327184814-00232.warc.gz | 96,864,642 | 0.999988 | 0.999996 | 0.999996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
933,
3145,
5460,
7599,
9749,
11877,
13955,
16376,
22154,
23847,
25886,
27369
] | 1 | 0 |
CNC PILOT 640
MANUALplus 620
Instrukcja obsługi dla użytkownika
Programowanie smart.Turn i programowanie DIN
Oprogramowanie NC
548431-18
68894x-18
Język polski (pl)
10/2023
Elementy obsługi sterowania
Klawisze
Jeżeli wykorzystuje się sterowanie z obsługą dotykową, to można niektóre naciśnięcia klawiszy zastąpić gestami.
Elementy obsługi na ekranie
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| | Przełączanie rysunków pomocniczych pomiędzy obróbką zewnętrzną i wewnętrzną (tylko dla programowania cykli) |
| | Bez funkcji |
| | Funkcję na ekranie wybrać klawiszem wyboru softkey |
| | Softkey-paski przełączyć |
Klawisz trybów pracy
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| | Wybór trybów pracy obrabiarki: |
| | ■ Maszyna |
| | ■ Nauczyc |
| | ■ Przebieg progr. |
| | ■ Referencja |
| | Wybór trybów pracy programowania: |
| | ■ smart.Turn |
| | ■ DIN PLUS – tryb Unit |
| | ■ DIN/ISO tryb |
| | ■ Symulacja |
| | ■ AWG |
| | Wybór danych narzędzia i danych technologicznych: |
| | ■ Edytor narzędzi |
| | ■ Edytor technologii |
| | Wybór trybu pracy Organizacja : |
| | ■ Parametry maszyny |
| | ■ Transfer |
| | ■ Menedżer projektów |
| | ■ Połączenie z siecią |
| | ■ Diagnoza |
### Klawisze numerowe
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| 0-9 | Klawisze numeryczne 0-9:
- Wpisowywanie liczb
- Obsługa menu |
| . | Wstawienie punktu dziesiętnego |
| +/- | Przełączanie pomiędzy dodatnimi i ujemnymi wartościami |
| ESC | Escape
- Przerwanie dialogu
- Navigacja w menu w górę |
| INS | Insert
- Potwierdzenie dialogu
- Generowanie w edytorze nowego wiersza NC |
| DEL | Delete
Skasowanie wybranego zakresu |
| [X] | Backspace
Wymazać znaki na lewo od kursora |
| CE | Clear Entry
Usuwanie komunikatów o błędach w trybach pracy maszyny |
| >> | Odblokowanie pól wpisów dialogowych dla dalszego wprowadzenia |
| ENT | Enter
Potwierdzenie wprowadzenia |
### Klawisze nawigacyjne
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| ↑ ↓ | Przesuwanie kursora w górę i w dół |
| ← → | Przesuwanie kursora w lewo i w prawo |
| PG UP PG DN | Page Up and Page Down
Kartkowanie strony ekranu lub strony dialogu do tyłu lub do przodu |
| HOME END | Wybór początku programu lub początku listy albo końca programu lub listy |
### smart.Turn-klawisze
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| | Przejście do następnego formularza |
| | Przejście do następnej lub do poprzedniej grupy |
### Klawisze specjalne
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| ERR | Error
Otworzyć okno błędów |
| CALC | Calculator
Uruchomienie zintegrowanego kalkulatora |
| i | Information
- Wyświetlanie dodatkowych informacji w edytorze parametrów
- Wywołanie TURNguide |
| GOTO | Go to
- Wybór alternatywnego wprowadzenia
- Aktywowanie klawiatury alfa |
| PRT SC | Print Screen
Generowanie zrzutu ekranu |
| | DIADUR
- Funkcję obsługiwać połączeniu z Remote Desktop Manager
- Otwarcie menu HEROS |
## Pulpit obsługi maszyny
| Klawisz | Funkcja |
|---------|---------|
| ![Start/Stop] | Uruchomienie lub zatrzymanie obróbki |
| ![Pause] | Zatrzymanie posuwu |
| ![Stop] | Zatrzymanie wrzeciona |
| ![On] | Włączanie wrzeciona |
| ![Click] | Wrzeciono **kliknąć**
Wrzeciono obraca się tak długo, jak długo naciskamy na klawisz. |
| ![Move] | Przesunięcie osi, np. w kierunku +X lub +Y |
| ![Change] | Zmiana wrzeciona (zależne od obrabiarki) |
| ![Tool Change] | Zmiana suportu (zależne od obrabiarki) |
Pole obsługi sterowania
TE 745T z kółkiem ręcznym
TE 725T FS
TE 361T
MC 8420T
Spis treści
HEIDENHAIN | Instrukcja obsługi dla użytkownika Programowanie smart.Turn i programowanie DIN | 10/2023
## Spis treści
1 Podstawowe zagadnienia ........................................................................................................ 33
2 Pierwsze kroki ......................................................................................................................... 43
3 NC-programowanie .................................................................................................................. 65
4 Units smart.Turn (opcja #9) ............................................................................................... 103
5 Units smart.Turn dla osi Y (opcja #9 i opcja #70) ......................................................... 239
6 DIN-programowanie ............................................................................................................... 279
7 Cykle sondy pomiarowej ...................................................................................................... 589
8 Programowanie DIN dla osi Y(opcja #70) .......................................................................... 637
9 TURN PLUS (opcja #63) ..................................................................................................... 695
10 Oś B (opcja #54) .................................................................................................................. 735
11 Przegląd UNIT (opcja #9) ................................................................................................. 743
12 Przegląd funkcji G ............................................................................................................... 755
Spis treści
1. Wprowadzenie ........................................................................................................... 9
2. Programowanie smart.Turn ....................................................................................... 10
2.1. Programowanie smart.Turn .................................................................................. 10
2.2. Programowanie smart.Turn .................................................................................. 10
3. Programowanie DIN ................................................................................................. 11
3.1. Programowanie DIN ............................................................................................. 11
3.2. Programowanie DIN ............................................................................................. 11
4. Zakończenie .............................................................................................................. 12
| 1 Podstawowe zagadnienia | 33 |
|--------------------------|----|
| 1.1 O niniejszej instrukcji | 34 |
| 1.2 Software i funkcje | 36 |
| Opcje software | 37 |
| Nowe funkcje oprogramowania 68894x-18 i 548431-18 | 39 |
## Spis treści
### 2 Pierwsze kroki ................................................................. 43
#### 2.1 Przegląd ........................................................................... 44
#### 2.2 Włączyć maszynę ............................................................... 45
#### 2.3 Programowanie pierwszego detalu ........................................ 46
- Wybór tryb pracy ........................................................................ 46
- Wazne elementy obsługi sterowania .................................................. 46
- Otwarcie nowego programu NC ...................................................... 46
- Konfigurowanie listy rewolweru ....................................................... 48
- Programowanie konturu w ICP (opcja #8 lub #9) ............................. 49
- Programowanie obróbki w smart.Turn (opcja #9) ............................ 51
- Zamknięcie programu NC .............................................................. 53
- Programowanie konturu w DIN/ISO tryb .......................................... 54
- Programowanie obróbki w DIN/ISO tryb .......................................... 56
- Programowanie TURN PLUS (opcja #63) ........................................ 62
#### 2.4 Kontrolowanie programu NC w symulacji ............................. 63
## 3 NC-programowanie ................................................................. 65
### 3.1 smart.Turnoraz DIN ............................................................... 66
- Przejście po konturze ........................................................................... 66
- Strukturyzowany program NC ................................................................. 67
- Osie lineарne i obrotowe ........................................................................ 69
- Jednostki miary ..................................................................................... 69
- Elementy programu NC .......................................................................... 70
- Generowanie nowego programu NC ...................................................... 71
### 3.2 Podstawowe zagadnienia do edytora smart.Turn .................................. 72
- Struktura menu ....................................................................................... 72
- Edycja równoległa .................................................................................. 73
- Układ ekranu .......................................................................................... 73
- Wybór funkcji edytora ............................................................................ 74
- Edycja przy aktywnym odczycie struktury drzewa .................................. 75
- Wspólnie wykorzystywane punkty menu ............................................... 76
### 3.3 Oznaczenie segmentu programu .......................................................... 84
- Segment NAGŁ.PROGRAMU .................................................................. 86
- Segment MOCOWADLO ........................................................................... 88
- Segment REWOLWER / MAGAZYN ......................................................... 89
- Segment MANUAL TOOL ........................................................................... 89
- Segment Grupa konturów ....................................................................... 90
- Segment POLOTOVAR ............................................................................. 90
- Segment CZ.GOTOWA ............................................................................. 90
- Segment PRZEDM.POM .......................................................................... 90
- Segment KONTUR.POM .......................................................................... 90
- Segment FRONT, STR.TYLNA .................................................................. 90
- Segment OSŁONA .................................................................................... 90
- Segment FRONT_Y, STR.TYLNA_Y ......................................................... 91
- Segment OSŁONA_Y ............................................................................... 91
- Segment OBRÓBKA ................................................................................ 93
- Oznaczenie KONIEC .............................................................................. 93
- Segment PODPROGRAM ........................................................................... 93
- Oznaczenie RETURN .............................................................................. 93
- Oznaczenie CONST ................................................................................ 94
- Oznaczenie VAR ..................................................................................... 94
- Oznaczenie ALOKACJA .......................................................................... 95
### 3.4 Programowanie narzędzi ................................................................. 96
- Konfigurowanie listy rewolweru ............................................................ 96
- Edycja wpisów narzędzi ......................................................................... 98
- Multinarzędzia ....................................................................................... 98
- Narzędzia zamienne ............................................................................... 99
### 3.5 Zadanie automatyki ........................................................................... 100
4 Units smart.Turn (opcja #9) ................................................................. 103
4.1 Units - smart.Turn units ........................................................................... 104
Punkt menu units ....................................................................................... 104
smart.Turn-Unit ......................................................................................... 104
4.2 Units - Obróbka zgr.................................................................................. 113
Unit G810 obr.zgr.wzdłuz, wolny kontur .................................................. 113
Unit G820 obróbka zgrubna planowo ICP .................................................. 114
Unit G830 równ do konturu ICP ................................................................. 116
Unit G835 dwukierunkowo ICP ................................................................. 117
Unit G810 obr.zgrub.wzdłuz, kontur bez .................................................. 118
Unit G820 obr.zgrubna planowo bezpośr .................................................. 120
Unit G895 obróbka zgrubna symultaniczna (opcja #54) ............................ 121
4.3 Units - Tocz.p .......................................................................................... 125
Unit G860 przec. konturu ICP ..................................................................... 125
Unit G869 toczenie poprz.ICP .................................................................... 126
Unit G860 przecin.konturu bezp .................................................................. 128
Unit G869 przecin.poprz.bezp .................................................................... 129
Unit G859 odcinanie .................................................................................... 130
Unit G85X podcinanie (H,K,U) .................................................................. 131
Unit G870 toczenie poprz.ICP – Cykl przecinania ...................................... 132
4.4 Units - Wiercenie / centrycznie .............................................................. 133
Unit G74 wiercenie centr ............................................................................. 133
Unit G73 gwintowanie centrycznie .............................................................. 135
Unit G72 nawierc., pogłęb .......................................................................... 136
4.5 Units - Wierc. / Czolo C, Powierzchnia boczna C i ICP C ..................... 137
Unit G74 Poj.odwiert pow.czolowa C .......................................................... 137
Unit G74 Wierc.wzorzec lin. pow.czolowa C .............................................. 139
Unit G74 Wierc. wzorzec kołowy pow.czolowa C ...................................... 141
Unit G73 Otwór gwint. pow. czolowa C ..................................................... 143
Unit G73 Gwintow.wzorzec,liniowo, pow.czolowa C ................................ 144
Unit G73 Gwintow.,wzorzec,kołowo, pow.czolowa C ............................... 145
Unit G74 Pojed.odwiert pow. boczna C ...................................................... 147
Unit G74 Wierc. wzorzec liniowo pow.boczna C ........................................ 149
Unit G74 Wiercenie wzorzec kołowy pow.boczna C .................................... 151
Unit G73 Otwór gwintow.pow. boczna C .................................................... 153
Unit G73 Gwintow.wzorzec,liniowo, pow.boczna C .................................. 154
Unit G73 Gwintowanie wzorzec kołowy pow.boczna C .............................. 155
Unit G74 wiercenie ICP C (opcja #55) ....................................................... 157
Unit G73 gwintowanie ICP C (opcja #55) .................................................. 158
Unit G72 nawierc., pogłęb.ICP C (opcja #55) ........................................... 159
Units - G75 frezowanie po linii śrubowej ICP C (opcja #55) ...................... 160
| 4.6 Units - Wierc. / Wierc.wstępne, frezowanie C (opcja #55) | 164 |
|-------------------------------------------------------------|-----|
| Unit G840 Wierc.wst.frez.konturu figury pow.czołowa C | 164 |
| Unit G845 Wierc.wst.frez.kieszeni figury pow.czołowa C | 166 |
| Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.czołowa C | 168 |
| Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.czołowa C | 169 |
| Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu figury pow.boczna C | 170 |
| Unit G845 Wierc.wst.frez.kieszeni figury pow.boczna C | 172 |
| Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.boczna C | 174 |
| Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.boczna C | 175 |
| 4.7 Units - Obr.wyk | 177 |
|---------------------|-----|
| Unit G890 obróbka konturu ICP | 177 |
| Unit G890 obróbka konturu wzdłuż bezpośrednio | 179 |
| Unit G890 obróbka konturu planowo bezpośrednio | 181 |
| Unit G890 zatacz.forma E,F,DIN76 – Podciecie | 183 |
| Unit G809 przejście pomiarowe | 185 |
| Unit G891 symult. obróbka wykaaricz. (opcja #54) | 186 |
| 4.8 Units - Gwint | 190 |
|-------------------|-----|
| Przegląd units gwintu | 190 |
| Narzucenie pozycjonowania kółkiem ręcznym (opcja #11) | 190 |
| Parametr V: Rodzaj posuwu wgłębnego | 191 |
| Unit G32 gwint bezpośrednio | 192 |
| Unit G31 gwint ICP | 193 |
| Unit G352 API-gwint | 195 |
| Unit G32 Gwint stożkowy | 196 |
| 4.9 Units - Frez. / Oś C czołowo, Oś C ICP czolo (opcja #55) | 198 |
|-------------------------------------------------------------|-----|
| Unit G791 Lin. rowek pow.czołowa | 198 |
| Unit G91 Rowek wzór lin. pow.czołowa | 199 |
| Unit G791 Rowek, wzór, kot., powierz.czol. | 200 |
| Unit G797 Frezowanie czołowe C | 201 |
| Unit G799 Frezowanie gwintu czolo C | 202 |
| Unit G840 Frez.konturu figury pow.czołowa C | 203 |
| Unit G84X Frez.kieszeni figury pow.czołowa C | 205 |
| Unit G801 Grawerowanie oś C pow. czołowa | 207 |
| Unit G840 ICP frez.konturu pow.czołowa C | 208 |
| Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.czołowa C | 209 |
| Unit G840 ICP us.zadziorów pow.czol.C | 211 |
| Unit G797 frezowanie czołowe ICP | 212 |
| Unit G847 ICP frez.przecinkowe konturu czołowo C | 213 |
| Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania czołowo C | 214 |
| 4.10 Units - Frezowanie / Oś C bocznie, Oś C ICP pow.bocz. (opcja #55) | 216 |
|------------------------------------------------------------------------|-----|
| Unit G792 Liniowy rowek pow.boczna | 216 |
| Unit G792 Rowek wzór liniowo pow.boczna | 217 |
| Unit | Page |
|----------------------------------------------------------------------|------|
| G792 Rowek wzór kołowo pow.boczna | 218 |
| G798 frezow.rowka spir. | 219 |
| G840 Frezow.konturu figury pow.boczna C | 220 |
| G84X Frezow.kieszeni figury pow.boczna C | 222 |
| G802 Grawerowanie oś C pow. boczna | 224 |
| G840 ICP frez.konturu pow.boczna C | 225 |
| G845 ICP frez.kieszeni pow.boczna C | 226 |
| G840 ICP us.zadziorów pow.bocz.C | 227 |
| G847 ICP frez.przecink.konturu pow.bocz. C | 228 |
| G848 ICP frez.przecink.wybrania pow.bocz.C | 230 |
| **Units - Spec – obróbka specjalna** | 232 |
| Początek programu START | 232 |
| Oś C włączyć (opcja #9) | 233 |
| Oś C wyłączyć (opcja #9) | 234 |
| Wywołanie podprogramu | 234 |
| Przebieg logiki / Powtórzenie – powtórzenie części programu | 235 |
| Koniec programu END | 236 |
| Nachylenie płaszczyzny | 237 |
5 Units smart.Turn dla osi Y (opcja #9 i opcja #70) .......................................................... 239
5.1 Units - Wiercenie / ICP Y ........................................................................................................... 240
Unit G74 wiercenie ICP Y .................................................................................................................. 240
Unit G73 gwintowanie ICP Y .............................................................................................................. 241
Unit G72 nawierc., pogłęb. ICP Y ..................................................................................................... 242
Units G75 frezowanie po linii śrubowej Y ......................................................................................... 243
5.2 Units - Wiercenie / Wierc.wstępne, frezowanie Y .................................................................... 247
Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.czolowa Y ............................................................... 247
Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.czolowa Y ............................................................... 248
Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.boczna Y ................................................................. 250
Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.boczna Y ................................................................. 251
5.3 Units - Frez. / Oś Y czolo, Oś Y pow.bocz .................................................................................. 253
Unit G840 ICP frez.konturu pow.czolowa Y ...................................................................................... 253
Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.czolowa Y ...................................................................................... 254
Unit G840 ICP okrawanie pow.czolowa Y ......................................................................................... 256
Unit G841 Pojed. powierzchnia oś Y czolo ......................................................................................... 257
Unit G843 Wielobok oś Y czolo .......................................................................................................... 258
Unit G803 Grawerowanie oś Y pow. czolowa ....................................................................................... 259
Unit G800 Frezowanie gwintu czolo Y ................................................................................................. 260
Unit G847 ICP frez.przecinkowe konturu czolowo Y ........................................................................... 261
Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania czolowo Y ............................................................................... 262
Unit G840 ICP frez.konturu pow.boczna Y ......................................................................................... 264
Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.boczna Y ......................................................................................... 265
Unit G840 ICP okrawanie pow.boczna Y ............................................................................................. 267
Unit G841 Pojed.powierz. oś Y pow. boczna ....................................................................................... 268
Unit G843 Wielobok oś Y pow.boczna ................................................................................................. 270
Unit G804 Grawerowanie oś Y pow.boczna .......................................................................................... 272
Unit G806 Frezowanie gwintu pow.boczna Y ....................................................................................... 273
Unit G847 ICP frez.przecink.konturu pow.bocz. Y .............................................................................. 274
Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania pow.bocz Y .............................................................................. 276
6 DIN-programowanie ........................................................................................................ 279
6.1 Programowanie w DIN/ISO tryb .................................................................................. 280
Polecenia geometrii i obróbki .......................................................................................... 280
Programowanie konturu .................................................................................................... 282
Wiersze NC programu DIN ............................................................................................... 284
Utworzenie bloków NC, zmiana i usuwanie ................................................................... 285
Parametry adresowe .......................................................................................................... 286
Cykle obróbki ..................................................................................................................... 288
Podprogramy, programy fachowe .................................................................................... 289
Konwertowanie programu NC ............................................................................................ 289
Programy DIN starszych modeli sterowania ..................................................................... 290
Punkt menu Geometria ..................................................................................................... 292
Punkt menu Obróbka ........................................................................................................ 292
6.2 Opis detalu ...................................................................................................................... 293
Uchwyt cylinder lub rura G20-Geo .................................................................................... 293
Część zeliwna G21-Geo ..................................................................................................... 293
6.3 Podstawowe elementy konturu toczenia ....................................................................... 294
Punkt startu konturu toczenia G0-Geo .............................................................................. 294
Atrybuty obróbki dla elementów formy ............................................................................. 294
Odcinek kontur toczenia G1-Geo ...................................................................................... 295
Łuk kołowy kontur toczenia G2-/G3-Geo ......................................................................... 296
Łuk kołowy kontur toczenia G12-/G13-Geo ..................................................................... 297
6.4 Elementy formy konturu toczenia ............................................................................... 299
Przeciecie (standard) G22-Geo ......................................................................................... 299
Przeciecie (ogólne) G23-Geo ............................................................................................ 301
Gwint z podcięciem G24-Geo ........................................................................................... 302
Podcięcie G25-Geo ............................................................................................................ 303
Gwint (standard) G34-Geo ............................................................................................... 307
Gwint (ogólne) G37-Geo .................................................................................................. 308
Odwiert (wycentr.) G49-Geo ............................................................................................ 310
6.5 Atrybuty do opisu konturu ............................................................................................ 311
Chropowatość G10-Geo .................................................................................................... 311
Redukowanie posuwu G38-Geo ........................................................................................ 312
Atrybuty dla elementów nalożenia G39-Geo ................................................................... 312
Punkt rozdzielający G44 ................................................................................................... 313
Naddatek G52-Geo ............................................................................................................ 313
Posuw na obrót G95-Geo ................................................................................................ 314
Dodatkowa korekcja G149-Geo ....................................................................................... 315
6.6 Kontury osi C – podstawy ............................................................................................. 316
Położenie konturów frezowania ........................................................................................ 316
Okrągły wzór z kolistymi rowkami .................................................................................. 319
| 6.7 Kontury strony czołowej/tylnej | 322 |
|----------------------------------|-----|
| Punkt startu konturu strony czołowej/tylnej G100-Geo | 322 |
| Odcinek konturu strony czołowej/tylnej G101-Geo | 322 |
| Łuk kołowy kontur strony czołowej/tylnej G102-/G103-Geo | 323 |
| Odwiert strona czołowa/tylna G300-Geo | 324 |
| Liniowy rowek strona czołowa/tylna G301-Geo | 324 |
| Okrągły rowek strona czołowa/tylna G302-/G303-Geo | 325 |
| Koło pełne strona czołowa/tylna G304-Geo | 325 |
| Prostokąt strona czołowa/tylna G305-Geo | 326 |
| Tekst pow.czołowa C G306-Geo | 326 |
| Wielokąt strona czołowa/tylna G307-Geo | 327 |
| Wzór liniowy strona czołowa/tylna G401-Geo | 327 |
| Wzór okrągły strona czołowa/tylna G402-Geo | 328 |
| Wzór DataMatrix czołowo C G405-Geo | 329 |
| 6.8 Kontury powierzchni bocznej | 330 |
|--------------------------------|-----|
| Punkt startu konturu powierzchni bocznej G110-Geo | 330 |
| Odcinek konturu powierzchni bocznej G111-Geo | 330 |
| Łuk kołowy kontur powierzchni bocznej G112-/G113-Geo | 331 |
| Odwiert powierzchnia boczna G310-Geo | 332 |
| Liniowy rowek powierzchnia boczna G311-Geo | 332 |
| Okrągły rowek powierzchnia boczna G312-/G313-Geo | 333 |
| Koło pełne powierzchnia boczna G314-Geo | 333 |
| Prostokąt pow.boczna G315-Geo | 334 |
| Tekst pow. boczna C G316-Geo | 334 |
| Wielokąt powierzchnia boczna G317-Geo | 335 |
| Wzór liniowy powierzchnia boczna G411-Geo | 335 |
| Wzór okrągły powierzchnia boczna G412-Geo | 336 |
| Wzór DataMatrix pow. boczna G415-Geo | 337 |
| 6.9 Pozycjonowanie narzędzia | 338 |
|------------------------------|-----|
| Posuw szybki G0 | 338 |
| Posuw szybki we współrzędnych maszynowych G701 | 338 |
| Punkt zmiany narzędzia G14 | 339 |
| Punkt zmiany narzędzia definiować G140 | 339 |
| 6.10 Przesunięcia liniowe i kołowe | 340 |
|-----------------------------------|-----|
| Ruch linearny G1 | 340 |
| Łuk kołowy cw G2/G3 | 341 |
| Łuk kołowy ccw G12/G13 | 343 |
| 6.11 Posuw, obroty | 344 |
|--------------------|-----|
| Ograniczenie licz.obr. G26 | 344 |
| Redukować bieg szybki G48 | 344 |
| Przerwany posuw G64 | 345 |
| Posuw na zab Gx93 | 346 |
| Spis treści | Strona |
|----------------------------------------------------------------------------|--------|
| Posuw staly G94 (posuw minutowy) | 346 |
| Posuw na obrót Gx95 | 347 |
| Stala prędkość skrawania Gx96 | 347 |
| Prędkość obr. Gx97 | 348 |
| **6.12 Kompensacja promienia ostrza i promienia freza** | 349 |
| Podstawy | 349 |
| SRK, FRK wyłączyć G40 | 349 |
| SRK, FRK włączyć G41/G42 | 350 |
| **6.13 Przesunięcia punktu zerowego** | 351 |
| Przesunięcie punktu zerowego G51 | 352 |
| Offsety punktu zerowego – przesunięcie G53/G54/G55 | 353 |
| Przesunięcie punktu zerowego addytywne G56 | 353 |
| Przesunięcie punktu zerowego absolutne G59 | 354 |
| **6.14 Naddatki** | 355 |
| Naddatek wyłączyć G50 | 355 |
| Naddatek równolegle do osi G57 | 355 |
| Naddatek równolegle do konturu (równoodlegle) G58 | 356 |
| **6.15 Odstęp bezpieczeństwa** | 357 |
| Odstęp bezpieczen. G47 | 357 |
| Odstep bezp. G147 | 357 |
| **6.16 Narzędzia, korekcje** | 358 |
| Zamontować narzędzie – T | 358 |
| (Zmiana) Korekcja ostrzy G148 | 359 |
| Dodatkowa korekcja G149 | 360 |
| Obliczenie wierzchołka narzędzia G150/G151 | 361 |
| **6.17 Konturowe cykle toczenia** | 362 |
| Praca z cyklami związanymi z konturem | 362 |
| Obr.zgrub.wzdłużna G810 | 364 |
| Obr.zgrubna plan G820 | 367 |
| Obróbka zgrubna równolegle do konturu G830 | 370 |
| Równolegle do konturu z neutralnym Narz Wkz G835 | 372 |
| Nacinanie G860 | 374 |
| Powtórzenie nacięcia G740 | 376 |
| Powtórzenie nacięcia G741 | 376 |
| Cykl toczenia poprzecznego G869 | 378 |
| Cykl podcinania G870 | 381 |
| Obróbka wykańczająca konturu G890 | 382 |
| Obróbka zgrubna symultaniczna G895 (opcja #54) | 386 |
| Symultaniczna obróbka wykańczająca G891 (opcja #54) | 392 |
| Zakres pomiaru G809 | 397 |
| 6.18 Definicje konturu w części obróbkowej | 398 |
|------------------------------------------|-----|
| Koniec cyklu/prosty kontur G80 | 398 |
| Liniowy rowek strona czołowa/tylna G301 | 399 |
| Kołowy rowek strona czołowa/tylna G302/G303 | 399 |
| Koło pełne strona czołowa/tylna G304 | 400 |
| Prostokąt pełne strona czołowa/tylna G305 | 400 |
| Wielokąt strona czołowa/tylna G307 | 401 |
| Liniowy rowek powierzchnia boczna G311 | 401 |
| Kołowy rowek powierzchnia boczna G312/G313 | 402 |
| Koło pełne powierzchnia boczna G314 | 402 |
| Prostokąt pow.boczna G315 | 403 |
| Wielokąt powierzchnia boczna G317 | 403 |
| 6.19 Cykle gwintowania | 404 |
|------------------------------------------|-----|
| Przegląd cykli gwintowania | 404 |
| Narzucenie pozycjonowania kółkiem ręcznym.| 404 |
| Parametr V: rodzaj wcięcia | 405 |
| Uniwersalny cykl gwintowania G31 | 406 |
| Prosty cykl gwintowania G32 | 411 |
| Gwint poj.odcinek G33 | 413 |
| Metryczny gwint ISO G35 | 415 |
| Stożkowy API-gwint G352 | 416 |
| Gwint konturowy G38 | 418 |
| 6.20 Cykl obcinania | 421 |
|------------------------------------------|-----|
| Cykl obcinania G859 | 421 |
| 6.21 Cykle podcinania | 422 |
|------------------------------------------|-----|
| Cykl podcinania G85 | 422 |
| Podciecie DIN 509 E z obróbką cylindra G851 | 423 |
| Podciecie DIN 509 F z obróbką cylindra G852 | 424 |
| Podciecie DIN 76 z obróbką cylindra G853 | 425 |
| Podciecie forma U G856 | 427 |
| Podciecie forma H G857 | 428 |
| Podciecie forma K G858 | 428 |
| 6.22 Cykle wiercenia | 429 |
|------------------------------------------|-----|
| Przegląd cykli wiercenia i referencji odnośnie konturu | 429 |
| Gwintowanie G36 – pojedyncze przejście | 430 |
| Wiercenie proste G71 | 431 |
| rozwiercanie/pogłęb. G72 | 433 |
| Gwintowanie G73 | 434 |
| Wiercenie gł. G74 | 436 |
| Frezowanie po linii śrubowej G75 | 439 |
| Wzór liniowy czoło G743 | 441 |
| Wzór kołowy czoło G745 | 442 |
| 6.23 Polecenia osi C | 448 |
|----------------------|-----|
| Srednica referen. G120 | 448 |
| Przesunięcie punktu zerowego oś C G152 | 448 |
| Normowanie osi C G153 | 449 |
| Krótka droga w C G154 | 449 |
| 6.24 Obróbka strony czołowej i tylnej | 450 |
|--------------------------------------|-----|
| Bieg szybki strona czołowa/tylna G100 | 450 |
| Liniowy tor strona czołowa/tylna G101 | 451 |
| Łuk kołowy strony czołowej/tylnej G102-/G103 | 453 |
| 6.25 Obróbka powierzchni bocznej | 455 |
|---------------------------------|-----|
| Bieg szybki powierzchnia boczna G110 | 455 |
| Liniowo pow.oslony G111 | 455 |
| Łuk kołowy powierzchnia boczna G112-/G113 | 457 |
| 6.26 Cykle frezowania | 459 |
|-----------------------|-----|
| Przegląd cykli frezowania | 459 |
| Lin. rowek pow.czołowa G791 | 460 |
| Liniowy rowek pow.boczna G792 | 462 |
| Cykl frezowania konturu i figury powierzchnia czołowa G793 | 463 |
| Cykl frezowania konturu i figury powierzchnia boczna G794 | 465 |
| Frez.powierzchni front G797 | 467 |
| Frez. rowka spiralnego G798 | 470 |
| Frezow.konturu G840 | 471 |
| Frez.kieszeni-obróbka zgrubna G845 | 480 |
| Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846 | 486 |
| Frezowanie konturu - wirowanie G847 | 488 |
| Frezowanie wybran - wirowanie G848 | 490 |
| 6.27 Cykle grawerowania | 492 |
|-------------------------|-----|
| Tabela znaków | 492 |
| Grawerowanie powierzchnia czołowa G801 | 495 |
| Grawerowanie powierzchnia boczna G802 | 496 |
| 6.28 Przejście po konturze | 497 |
|----------------------------|-----|
| Sledzenie konturu zachować/ladować G702 | 497 |
| Sledzenie konturu wyłącz/włącz G703 | 497 |
| 6.29 Inne G-funkcje | 498 |
|---------------------|-----|
| Mocowadło G65 | 498 |
| Kontur półwyrobu G67 (dla grafiki) | 498 |
| Definiowanie wycinka grafiki G69 | 499 |
| Spis treści | Strona |
|----------------------------------------------------------------------------|--------|
| P.czasowa G4 | 500 |
| Zat.dokl. ON G7 | 500 |
| Zat.dokl.OFF G8 | 500 |
| Zat.doklad. wierszami G9 | 501 |
| Strefę ochrony wyłącz G60 | 501 |
| Wart.rzecz. do zmiennej G901 | 501 |
| Pkt zerowy do zmiennej G902 | 501 |
| Błąd opóźnienia do zmiennej G903 | 501 |
| Pamięć zmiennych zapełnić G904 | 502 |
| Narzucenie posuwu 100 % G908 | 502 |
| Stop interpretatora G909 | 502 |
| Override wrzeciona 100% G919 | 503 |
| Dezaktywowanie przesunięć punktu zerowego G920 | 503 |
| Przesunięcie punktu zerowego, dezaktywowanie długości narzędzi G921 | 503 |
| Ekspansywna prędk.obr. G924 | 503 |
| Konwersować długości G927 | 504 |
| TCPM G928 | 504 |
| Parametry Look Ahead G932 | 505 |
| Automatyczne przeliczanie zmiennych G940 | 506 |
| Informacja do DNC G941 | 508 |
| Kompensacja obciążania G976 | 508 |
| Podnoszenie narzędzia po NC-stop – Lift-Off G977 | 509 |
| Aktywowanie przesunięć punktu zerowego G980 | 510 |
| Przesunięcie punktu zerowego, aktywowanie długości narzędzi G981 | 510 |
| Strefa monitorowania G995 | 510 |
| Monitorowanie obciążenia G996 | 511 |
| Bezpośrednie dalsze przełączenie wiersza aktywować G999 | 512 |
| Redukcja siły G925 | 512 |
| Monitorowanie pinoli G930 | 513 |
| Tryb HDT G931 | 514 |
| Toczenie mimośrodu G725 | 516 |
| Przejście mimośrodu G726 | 517 |
| Niekolowy X G727 | 519 |
| Kompensacja uzębienie ukośne G728 | 520 |
| **6.30 Pomiar stanu maszyny (opcja #155)** | 521 |
| Pomiar stanu maszyny - Fingerprint G238 | 521 |
| Monitorowanie komponentów G939 | 523 |
| **6.31 Programowanie zmiennych** | 524 |
| Podstawy | 524 |
| Typy zmiennych | 525 |
| Czytanie danych narzędziowych | 530 |
| Czytanie bitów diagnozy | 533 |
| Czytanie aktualnej informacji NC | 534 |
| Czytanie ogólnej informacji NC | 536 |
| Spis treści | Strona |
|----------------------------------------------------------------------------|--------|
| Czytanie danych konfiguracji – PARA | 538 |
| Określenie indeksu elementu parametru – PARA | 539 |
| Rozszerzona syntaktyka zmiennych CONST – VAR | 539 |
| **6.32 Wprowadzanie, wydawanie danych** | 543 |
| Okno wyjściowe dla zmiennych WINDOW | 543 |
| Wydawanie pliku dla zmiennych WINDOW | 543 |
| Wpisywanie zmiennych INPUT | 544 |
| Wydawanie #-zmiennych PRINT | 544 |
| **6.33 Uwarunkowane wykonanie wiersza** | 545 |
| Rozgałęzienie programu IF..THEN..ELSE..ENDIF | 545 |
| Odpytanie zmiennych i stałych | 547 |
| Powtórzenie programu WHILE..ENDWHILE | 548 |
| Rozgałęzienie programu SWITCH..CASE | 550 |
| Poziom skrywania | 551 |
| **6.34 Podprogramy** | 552 |
| Wywołanie podprogramu L "xx" V1 | 552 |
| Dialogi przy wywołaniu podprogramów | 553 |
| Rysunki pomocnicze przy wywołaniu podprogramu | 554 |
| **6.35 M-instrukcje** | 555 |
| Instrukcje M dla sterowania przebiegiem programu | 555 |
| Instrukcje maszynowe | 556 |
| **6.36 Przyporządkowanie, synchronizacja, przekazywanie przedmiotu** | 557 |
| Konwertowanie i odbicie lustrzane G30 | 557 |
| Transformacje konturów G99 | 558 |
| Ustawienie znaku synchronizacji G162 | 558 |
| Jednostronna synchronizacja G62 | 559 |
| Synchroniczny start torów G63 | 560 |
| Funkcja synchronizacji M97 | 560 |
| Synchronizacja wrzeciona G720 | 561 |
| C-przes.kata G905 | 562 |
| Przejazd na docisk G916 | 563 |
| Kontrola obcinania z monitorowaniem błędu nadążania G917 | 564 |
| **6.37 Funkcje G ze starszych modeli sterowań** | 565 |
| Podstawy | 565 |
| Podciecie G25 – definicje konturu w części obróbki | 565 |
| Toczenie podłużne proste G81 – proste cykle toczenia | 567 |
| Toczenie planowe proste G82 – proste cykle toczenia | 568 |
| Cykl powtórzenia konturu G83 – proste cykle toczenia | 569 |
| Nacinanie G86 – proste cykle toczenia | 571 |
| Cykl promienia G87 – proste cykle toczenia | 573 |
| Cykl fazki G88 – proste cykle toczenia | 573 |
| 6.37 | Prosty, jednozwojowy gwint podłużny G350 – 4110 | 574 |
|------|-------------------------------------------------|-----|
| | Prosty, wielozwojowy gwint podłużny G351 – 4110 | 575 |
6.38 Przykład programu DIN PLUS ................................................................. 576
Przykład podprogramu z powtórzeniami konturu ........................................... 576
6.39 Związek instrukcji geometrii oraz instrukcji obróbki .................................. 578
Obróbka toczeniem ......................................................................................... 578
Obróbka w osi C – strona czołowa/tylna ....................................................... 579
Obróbka w osi C – powierzchnia boczna ....................................................... 579
6.40 Kompletna obróbka ..................................................................................... 580
Podstawy pełnej obróbki ............................................................................... 580
Programowanie pełnej obróbki ...................................................................... 581
Kompletna obróbka z przeciwwrzecionem .................................................... 582
Kompletna obróbka z wrzecionem ................................................................. 584
Transformowanie torów G161 .......................................................................... 586
6.41 Szablony programu .................................................................................... 587
Podstawy ........................................................................................................ 587
Otwarcie szablonu programu ......................................................................... 587
7 Cykle sondy pomiarowej ................................................................. 589
7.1 Ogólne informacje do cykli sondy dotykowej (opcja #17) ........................................... 590
Podstawy .................................................................................................................. 590
Sposób funkcjonowania cykli układu pomiarowego .................................................. 590
Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego .................................................... 591
7.2 Cykle sondy do pomiaru jednopunktowego ............................................................... 593
Pomiar jednopunkt. korekcja narz. G770 ................................................................. 593
Pomiar jednopunkt. pkt zerowy G771 ..................................................................... 595
Punkt zerowy C-oś jednokier. G772 ........................................................................ 597
Pkt zerowy C-oś środek obiekt G773 ....................................................................... 598
7.3 Cykle sondy do pomiaru dwupunktowego ............................................................... 600
Pomiar dwupunktowy G18 plan G775 ...................................................................... 600
Pomiar dwupunktowy G18 wzdłuż G776 ................................................................ 602
Pomiar dwupunktowy G17 G777 ........................................................................... 604
Pomiar dwupunktowy G19 G778 .......................................................................... 606
7.4 Kalibrowanie układu pomiarowego ........................................................................... 608
Kalibrowanie sondy standardowej G747 ................................................................... 608
Kalibrowanie trzpienia pomiarowego 2 punkty G748 ............................................... 610
7.5 Pomiar z cyklami próbkowania .................................................................................. 612
Próbkowanie równ.do osi G764 .............................................................................. 612
Próbkowanie oś C G765 .......................................................................................... 614
Próbkowanie 2 osie ZX-płaszc. G766 .................................................................... 615
Próbkowanie 2 osie ZX-płaszc. G767 .................................................................... 616
Próbkowanie 2 osie ZY-płaszc. G768 .................................................................... 617
Próbkowanie 2 osie XY-płaszc. G769 .................................................................... 618
7.6 Cykl szukania ............................................................................................................. 619
Otwór szukać C-czoło G780 .................................................................................... 619
Otwór szukać C-bocz. pow. G781 .......................................................................... 621
Czop szukać C-czoło G782 ..................................................................................... 623
Czop szukać C-boczna pow. G783 .......................................................................... 625
7.7 Pomiar okręgu ............................................................................................................ 627
Pomiar kąta G785 ..................................................................................................... 627
Określenie wycinka koła G786 .............................................................................. 629
7.8 Pomiar kąta ................................................................................................................ 631
Pomiar kąta G787 ..................................................................................................... 631
Kompensacja obciążania po pomiarze kąta G788 .................................................... 633
7.9 Pomiar w procesie ..................................................................................................... 634
Pomiar obrabianych przedmiotów ........................................................................... 634
| Spis treści | Strona |
|----------------------------------------------------------------------------|--------|
| Włączenie pomiaru G910 | 634 |
| Aktywowanie monitorowania zakresu pomiaru G911 | 635 |
| Pomiar okr. wartości rzecz. G912 | 635 |
| Zakończenie pomiaru G913 | 635 |
| Dezaktywowanie monitorowania zakresu pomiaru G914 | 635 |
| Przykład: pomiar detali i korygowanie | 636 |
8 Programowanie DIN dla osi Y (opcja #70) ................................................................. 637
8.1 Kontury osi Y – podstawy ....................................................................................... 638
Polożenie konturów frezowania .............................................................................. 638
Ograniczenie skrawania .......................................................................................... 638
8.2 Kontury płaszczyzny osi XY .................................................................................... 639
Punkt startu konturu płaszczyzna XY G170-Geo ..................................................... 639
Odcinek płaszczyzna XY G171-Geo ........................................................................ 639
Łuk kołowy płaszczyzna XY G172-/G173-Geo ....................................................... 640
Odwiert płaszczyzna XY G370-Geo ......................................................................... 641
Liniowy rowek płaszczyzna XY G371-Geo ............................................................... 642
Okrągły rowek płaszczyzna XY G372/G373-Geo ................................................... 642
Koło pełne płaszcz. XY G374-Geo ......................................................................... 643
Prostokąt płaszcz. XY G375-Geo .......................................................................... 643
Poj. powierzchnia płaszcz.XY G376-Geo ............................................................... 644
Wielokąt płaszcz.XY G377-Geo ............................................................................. 644
Tekst pow. czołowa Y G378-Geo ............................................................................ 645
Wzór liniowy płaszczyzna XY G471-Geo ................................................................. 645
Wzór okrągły płaszczyzna XY G472-Geo ............................................................... 646
Wzór DataMatrix płaszczyzna XY G475-Geo .......................................................... 647
Powierzchnie wieloboku płaszczyzna XY G477-Geo .............................................. 647
8.3 Kontury płaszczyzny YZ .......................................................................................... 648
Punkt startu konturu płaszczyzna YZ G180-Geo ..................................................... 648
Odcinek płaszczyzna YZ G181-Geo ......................................................................... 648
Łuk kołowy płaszczyzna YZ G182/G183-Geo ....................................................... 649
Odwiert płaszcz. YZ G380-Geo ............................................................................... 650
Liniowy rowek płaszcz. YZ G381-Geo .................................................................... 650
Okrągły rowek płaszczyzna XY G382/G383-Geo ................................................... 651
Koło pełne płaszcz. YZ G384-Geo ......................................................................... 651
Prostokąt płaszcz.YZ G385-Geo ............................................................................. 652
Wielokąt płaszcz. YZ G387-Geo ............................................................................. 652
Tekst pow.boczna Y G388-Geo ............................................................................... 653
Wzór liniowy płaszczyzna YZ G481-Geo ................................................................. 653
Wzór okrągły płaszczyzna YZ G482-Geo ............................................................... 654
Wzór DataMatrix płaszczyzna YZ G485-Geo .......................................................... 655
Poj.powierzch. płaszcz.YZ G386-Geo .................................................................... 655
Powierzchnie wieloboku płaszczyzna YZ G487-Geo .............................................. 656
8.4 Płaszczyzny obróbki ............................................................................................... 657
Obróbka w osi Y ....................................................................................................... 657
Nachylenie płaszczyzny obróbki G16 ..................................................................... 658
Nachylenie płaszczyzny obróbki G16 ..................................................................... 659
8.5 Pozycjonowanie narzędzia oś Y ............................................................................. 660
Bieg szybki G0 ......................................................................................................... 660
| Spis treści | Strona |
|----------------------------------------------------------------------------|--------|
| Punkt zmiany narzędzia najechać G14 | 660 |
| Posuw szybki we współrzędnych maszynowych G701 | 661 |
| **8.6 Przemieszczenia liniowe i kołowe oś Y** | 662 |
| Frezowanie: Ruch linearny G1 | 662 |
| Frezowanie: Luk kołowy cw G2, G3 – inkrementalne wymiarowanie punktu środkowego | 663 |
| Frezowanie: Luk kołowy cw G12, G13 – absolutne wymiarowanie punktu środkowego | 664 |
| **8.7 Cykle frezowania oś Y** | 665 |
| Frez.pow. - obróbka zgrubna G841 | 665 |
| Frez.pow. - obróbka wykańcz. G842 | 667 |
| Frez.wielob. - obróbka zgrub. G843 | 669 |
| Frez.wiel.-obróbka wykańcz. G844 | 671 |
| Frez.kieszeń-obróbka zgrubna G845 (oś Y) | 673 |
| Frez.kieszeń-obróbka wyk. G846 (oś Y) | 678 |
| Grawerowanie XY-plaszczyzna G803 | 680 |
| Grawerowanie YZ-plaszczyzna G804 | 681 |
| Frezowanie gwintu XY-plaszczyzna G800 | 682 |
| Frezowanie gwintu YZ-plaszczyzna G806 | 683 |
| Łuszczenie obwiedniowe G807 | 683 |
| Frez.obwiedniowe G808 | 687 |
| **8.8 Programy przykładowe** | 689 |
| Praca z osią Y | 689 |
9 TURN PLUS (opcja #63) ........................................................................................................ 695
9.1 Funkcja TURN PLUS ........................................................................................................... 696
TURN PLUS Koncepcja ............................................................................................................. 696
9.2 Podręczny tryb pracy Automatyczne generowanie planu pracy (AWG).......................... 698
Generowanie planu pracy ......................................................................................................... 699
Kolejność obróbki – podstawy ................................................................................................. 700
Kolejność obróbki edycja i organizowanie ............................................................................ 701
Przegląd kolejności obróbki .................................................................................................... 703
9.3 AWG-grafika kontrolna ...................................................................................................... 717
AWG-sterowanie grafiką kontrolną ....................................................................................... 717
9.4 Wskazówki dotyczące obróbki ......................................................................................... 718
Wybór narzędzi, konfiguracja głowicy rewolwerowej .......................................................... 718
Usuwanie materiału .................................................................................................................. 719
Nacinanie konturu, Tocz.poprz. .............................................................................................. 720
Wierc ....................................................................................................................................... 720
Wartości skrawania, chłodziwo .............................................................................................. 721
Kontury wewnętrzne ............................................................................................................... 721
Obróbka wałów ....................................................................................................................... 723
9.5 Przykład ............................................................................................................................. 725
9.6 Kompletna obróbka z TURN PLUS .................................................................................. 730
Zmiana zamocowania detalu .................................................................................................. 730
Definiowanie mocowadeł dla pełnej obróbki ........................................................................ 731
Automatyczne generowanie programu przy pełnej obróbce ................................................ 733
Zmieńć zamocowanie przedmiotu we wrzecionie głównym ................................................ 733
Zmiana zamocowania obrabianego przedmiotu z wrzeciona głównego na przeciwwrzeciono .... 734
Obciąż przedmiot i przechwycić przeciwwrzecionem ............................................................. 734
10 Oś B (opcja #54) ........................................................................................................ 735
10.1 Podstawy .................................................................................................................. 736
High Dynamic Turning ..................................................................................................... 738
10.2 Korekcje z zastosowaniem osi B ........................................................................... 739
10.3 Symulacja ............................................................................................................... 740
11 Przegląd UNIT (opcja #9) ........................................................................................................ 743
11.1 UNITS - grupa obróbki toczeniem .................................................................................. 744
11.2 UNITS - grupa wiercenia ................................................................................................. 746
11.3 UNITS – grupa wiercenie wstępne oś C ........................................................................... 748
11.4 UNITS – grupa frezowania oś C ...................................................................................... 749
11.5 UNITS – grupa wiercenia, wiercenie wstępne oś Y ....................................................... 751
11.6 UNITS – grupa frezowania oś Y ..................................................................................... 752
11.7 UNITS - grupa specjalne Units ....................................................................................... 754
| 12 Przegląd funkcji G | 755 |
|-----------------------|-----|
| 12.1 Oznaczenie segmentów | 756 |
| 12.2 Przegląd G-instrukcji KONTUR | 757 |
| 12.3 Przegląd G-instrukcji OBRÓBKI | 760 |
1 Podstawowe zagadnienia
1.1 O niniejszej instrukcji
Wskazówki dotyczące bezpieczeństwa
Proszę uwzględniać wszystkie wskazówki bezpieczeństwa w niniejszym skrypcie oraz w dokumentacji producenta obrabiarki!
Wskazówki bezpieczeństwa ostrzegają przed zagrożeniami mogącymi wystąpić w trakcie pracy z oprogramowaniem na obrabiarkach a także pomagają ich unikac. Są one klasyfikowane według stopnia zagrożenia i podzielone są na następujące grupy:
**NIEBEZPIECZEŃSTWO**
Niebezpieczeństwo sygnalizuje zagrożenia dla osób. Jeśli instrukcja unikania zagrożeń nie jest uwzględniana, to zagrożenie prowadzi **pewnie do wypadków śmiertelnych lub ciężkich obrażeń ciała**.
**OSTRZEŻENIE**
Ostrzeżenie sygnalizuje zagrożenia dla osób. Jeśli instrukcja unikania zagrożeń nie jest uwzględniana, to zagrożenie prowadzi **przypuszczalnie do wypadków śmiertelnych lub ciężkich obrażeń ciała**.
**UWAGA**
Uwaga sygnalizuje zagrożenia dla osób. Jeśli instrukcja unikania zagrożeń nie jest uwzględniana, to zagrożenie prowadzi **przypuszczalnie do lekkich obrażeń ciała**.
**WSKAZÓWKA**
Wskazówka sygnalizuje zagrożenia dla przedmiotów lub danych. Jeśli instrukcja unikania zagrożeń nie jest uwzględniana, to zagrożenie prowadzi **przypuszczalnie do powstania szkody materialnej**.
Priorytet informacji w obrębie wskazówek bezpieczeństwa
Wszystkie wskazówki dotyczące bezpieczeństwa zawierają następujące cztery segmenty:
- Słowo sygnałowe pokazuje poziom zagrożenia
- Rodzaj i źródło zagrożenia
- Następstwa lekceważenia zagrożenia, np. "W następnych zabiegach obróbkowych istnieje zagrożenie kolizji"
- Zapobieganie – środki zazegnania niebezpieczeństwa
Wskazówki informacyjne
Proszę zapoznać się z wskazówkami informacyjnymi w niniejszej instrukcji, aby w pełni wykorzystać oprogramowanie.
W niniejszej instrukcji znajdują się następujące wskazówki informacyjne:
- **Symbol informacji** oznacza **podpowiedź**.
Podpowiedź podaje ważne dodatkowe lub uzupełniające informacje.
- **Ten symbol** wskazuje na konieczność przestrzegania wskazówek bezpieczeństwa producenta obrabiarki. Ten symbol wskazuje także na funkcje zależne od maszyny. Możliwe zagrożenia dla obsługiwanego i obrabiarki opisane są w instrukcji obsługi obrabiarki.
- **Symbol książki** oznacza **odsylacz**.
Odsylacz wskazuje na link do zewnętrznych dokumentacji, np. dokumentacji producenta obrabiarki lub innego dostawcy.
**Wymagane są zmiany lub stwierdzono błąd?**
Nieprzerwanie staramy się ulepszać naszą dokumentację. Proszę pomóc nam przy tym i komunikować sugestie dotyczące zmian pod następującym adresem mailowym:
email@example.com
1.2 Software i funkcje
Niniejsza instrukcja opisuje funkcje, dostępne na sterowaniu z numerem oprogramowania NC 68894x-18 i 548431-18.
Producent maszyn dopasowuje zakres eksploatacyjnej wydajności sterowania przy pomocy parametrów technicznych do danej maszyny. Dlatego też opisane są w tym podręczniku obsługiwane funkcje, nie dostępne niekiedy na każdej obrabiarki.
Funkcje sterowania, które nie znajdują się w dyspozycji na wszystkich maszynach to na przykład:
- Pozycjonowanie wrzeciona (M19) i napędzane narzędzie
- Obróbka przy pomocy osi C lub Y
- Obróbka z zastosowaniem osi B
- Obróbka z kilkoma suportami
Aby zapoznać się z rzeczywistym zakresem funkcji sterowanej obrabiarki, proszę skontaktować się z producentem maszyn.
Wielu producentów maszyn i firma HEIDENHAIN oferują kursy programowania. Udział w takiego rodzaju kursach jest szczególnie polecany, aby móc intensywnie zapoznać się z różnymi funkcjami sterowania.
Firma HEIDENHAIN oferuje przystosowany do wymogów sterowania pakiet software DataPilot MP 620 i DataPilotCP 640 dla PC-tów. Oprogramowanie DataPilot przeznaczone jest do pracy w wyposażonym w maszyny warsztacie, dla biur wzorcowych, dla przygotowywania obróbki i dla celów szkoleniowych. DataPilot stosowane jest na PC-tach z systemem operacyjnym WINDOWS. HEIDENHAIN oferuje DataPilot jako stację programowania Windows oraz jako Oracle VM Virtual Box. Oracle VM VirtualBox to oprogramowanie (wirtualna maszyna), w którym sterowanie jest zaimplementowane jako autonomiczny system w wirtualnym otoczeniu.
Przewidziane miejsce eksploatacji
Sterowanie odpowiada klasie A zgodnie z europejską normą EN 55022 i jest przewidziane do eksploatacji szczególnie w centrach przemysłowych.
Wskazówka dotycząca przepisów prawnych
Software sterowania zawiera oprogramowanie Open Source, którego wykorzystywanie podlega specjalnym warunkom użytkowania. Niniejsze warunki użytkowania obowiązują priorytetowo.
Dalsze informacje znajdują się w sterowaniu pod:
- Przejść do trybu pracy Organizacja (symbol dyskietki)
- Przełączyć pasek softkey na drugi poziom
- Softkey WSKAZÓWKI LICENCYJNE nacisnąć
Opcje software
Sterowanie dysponuje różnymi opcjami software, które mogą zostać uaktywnione przez producenta maszyn. Każda opcja musi zostać uaktywniona oddzielnie i zawiera przestawione poniżej funkcje.
**Additional Axis (opcja #0 do opcja #7)**
Dodatkowa oś
Dodatkowe obwody regulacji 1 do 8
**Teach-in (opcja #8)**
Nauczenie
- Opis konturu z ICP
- Programowanie cykli
- Baza danych technologicznych z 9 kombinacjami materiału skrawanego-skrawającego
**smart.Turn (opcja #9)**
- Opis konturu z ICP
- Programowanie ze smart.Turn
- Baza danych technologicznych z 9 kombinacjami materiału skrawanego-skrawającego
**Tools and Technology (opcja #10)**
Baza danych narzędzi i baza danych technologicznych
- Rozszerzenie bazy danych narzędzi na 999 zapisów
- Rozszerzenie bazy danych technologicznych z 62 kombinacjami materiału skrawanego-skrawającego
- Monitorowanie okresu trwałości narzędzia wraz z narzędziami zamiennymi
**Thread Recutting (opcja #11)**
Gwint
- Dodatkowe nacinanie gwintu w podrzędnym trybie pracy Nauczyć
- Narzucenie funkcjonalności kółka podczas nacinania gwintu
**HEIDENHAIN DNC (opcja #18)**
Komunikacja z zewnętrznymi aplikacjami PC poprzez komponenty COM
**DXF Import (opcja #42)**
Wczytywanie konturów DXF
**B-axis Machining (opcja #54)**
Obróbka z osią B
- Nachylenia płaszczyzny obróbki
- Nachylenia suportu narzędziowego
- High Dynamic Turning
**C-axis Machining (opcja #55)**
Obróbka w osi C
Obróbka wierceniem i frezowaniem na powierzchni czołowej i bocznej
**TURN PLUS (opcja #63)**
Automatyczne generowanie programów smart.Turn
| **Y-axis Machining (opcja #70)** | Obróbka w osi Y |
|----------------------------------|----------------|
| Obróbka wierceniem i frezowaniem na powierzchni czołowej i bocznej |
| **Parallel Axes (opcja #94)** | Osie równoległe |
|-------------------------------|-----------------|
| Wspomaganie osi równoległych (U, V, W) |
| **Spindle Synchronism (opcja #131)** | Bieg synchroniczny wrzeciona |
|--------------------------------------|-----------------------------|
| Bieg synchroniczny kilku wrzecion toczenia |
| **Counter Spindle (opcja #132)** | Przeciwwrzeciono |
|----------------------------------|-----------------|
| Bieg synchroniczny wrzeciona głównego i przeciwwrzeciono |
| Obróbka strony tylnej |
| **Remote Desktop Manager (opcja #133)** | Sterowanie zdalne zewnętrznych jednostek komputerowych |
|------------------------------------------|--------------------------------------------------------|
| Windows na oddzielnym komputerze |
| Zintegrowane w interfejs sterowania |
| **Synchronizing Functions (opcja #135)** | Funkcje synchronizacji |
|------------------------------------------|-----------------------|
| Rozszerzone synchronizowanie osi i wrzecion |
| **Load Monitoring (opcja #151)** | Monitorowanie obciążenia |
|----------------------------------|-------------------------|
| Monitorowanie osi i wrzecion |
| **Multichannel (opcja #153)** | Wielokanałowość |
|-------------------------------|-----------------|
| Do trzech kanałów dla asynchronicznej obróbki wielosuportowej |
*Wielokanałowość dostępna jest tylko w przypadku CNC PILOT 640.*
Nowe funkcje oprogramowania 68894x-18 i 548431-18
- Przy użyciu **G69** definiujesz w programie NC, jaki wycinek ekranu sterowanie ma wyświetlać w symulacji bądź w grafice programowej. Dzięki temu możesz ustawić fokus symulacji automatycznie na aktualnie obrabiane obszary detalu. Dodatkowo możesz skasować dotychczasowe tory przemieszczenia.
**Dalsze informacje:** "Definiowanie wycinka grafiki G69", Strona 499
- Przy użyciu **G161** sterowanie tak oblicza ruchy przemieszczenia, że możesz wykorzystywać generowane w CAM programy NC dla obróbki na przeciwwrzecionie. Sterowanie nie zmienia programu NC, a pokazuje zmiany w wyświetlaczu wierszy bazowych.
**Dalsze informacje:** "Transformowanie torów G161", Strona 586
- Menu HEROS zostało rozszerzone:
- W ustawieniach HEROS możesz ustawić jasność ekranu sterowania.
- W oknie **Ustawienia zrzutu ekranu** możesz definiować, na jakiej ścieżce i pod jaką nazwą pliku sterowanie zapisuje do pamięci zrzutu ekranu. Nazwa pliku może zawierać symbol zastępczy, np. %N dla bieżącej numeracji.
- Narzędzie HEROS o nazwie **Diffuse** zostało dołączone. Możesz porównywać i łączyć pliki tekstowe.
Zmienione funkcje oprogramowania 68894x-18 i 548431-18
- W obrębie następujących funkcji do opisu konturu możesz definiować punkt środkowy bądź punkt początkowy ze współrzędnymi biegunowymi:
- G300 Odwiert pow.czol.
- G401 Wzór liniow.czol.
- G402 Wzór liniowo osłona
- G405 DataMatrix czołowo C
Dalsze informacje: "Kontury strony czołowej/tylnej", Strona 322
- Cykle G841 do G844 do obróbki powierzchni bocznej cylindra z osią Y i przynależne Units zostały rozszerzone:
- Za pomocą parametru D możesz wybrać kierunek frezowania, a mianowicie jednokierunkowo bądź wielokierunkowo.
- Jeżeli parametr D jest zdefiniowany z wartością 1, to możesz przy użyciu parametru H wybierać między ruchem współbieżnym i przeciwbieżnym.
- Używając parametru FP możesz definiować posuw specjalny dla pierwszego toru frezowania na każdej głębokości wcięcia w materiał. Jeżeli pierwszy tor frezowania jest przejściem skrawania w pełny materiał, to możesz zredukowanym posuwem chronić narzędzie.
Dostępne tylko dla cykli G841 i G843.
- Używając parametru J możesz wybrać, jaki obszar detalu ma obrabiać sterowanie.
Działa tylko dla D=1.
- Używając parametru O możesz wybrać, czy sterowanie przy nachylonej obróbce ma wykonywać dodatkowe wcięcia w materiał, wychodzące poza średniicę referencyjną. Te dodatkowe wcięcia w materiał chronią narzędzie.
Działa tylko dla D=1.
Dalsze informacje: "Cykle frezowania oś Y", Strona 665
Dalsze informacje: "Units - Frez. / Oś Y czoło, Oś Y pow.bocz.", Strona 253
- Dla figur ICP oraz wzorów punktowych na powierzchni czołowej możesz definiować punkt środkowy ze współrzędnymi biegunowymi.
- W PKI Admin została dodana zakładka Ustawienia. Tu możesz definiować, czy certyfikat serwera ma zawierać statyczne adresy IP i zezwalać na połączenia bez przynależnego pliku CRL.
- Organizowanie pracy użytkowników (menedżer) został rozszerzony w następujący sposób:
- Administrator IT możesz skonfigurować użytkownika funkcyjnego, aby ułatwić połączenie z domeną Windows.
- Jeżeli połączyłeś sterowanie z domeną Windows, to możesz eksportować teraz konieczne konfiguracje dla innych sterowań.
Sterowanie pokazuje za pomocą symbolu, czy konfiguracja połączenia jest pewna czy też niepewna.
Sterowanie nie obsługuje więcej połączeń z PC-tami działającymi w systemie operacyjnym Windows 7.
Parametr maszynowy **CfgMilling** (nr 602800) z parametrami obróbki frezowaniem został rozszerzony:
- **tmufac** (nr 602809): zachodzenie torów przy frezowaniu vortex jako faktor
- **tmrfp** (nr 602819): posuw retrakcji podczas frezowania vortex
- **tmral** (nr 602811): długość zakresu podniesienia podczas retrakcji przy frezowaniu vortex
- **tmew** (nr 602812): kąt ruchu wcięcia w materiał przy wahadłowym bądź helikalnym wcięciu w materiał
- **tmhfac** (nr 602813): Faktor, o który linia śrubowa helix wcięcia jest większa, niż średnica frezu
- **tmzfac** (nr 602814): faktor, o który posuw wcięcia w materiał przy frezowaniu vortex odbiega od wartości standardowej
- **tmefac** (nr 602815): faktor, o który posuw obróbki przy frezowaniu vortex odbiega od wartości standardowej
- **amufac** (nr 602816): zachodzenie torów przy frezowaniu powierzchni jako faktor
- **amvfac** (nr 602817): faktor wybiegu podczas frezowania powierzchni
- **amzfac** (nr 602818): faktor, o który posuw obróbki przy frezowaniu vortex odbiega od wartości standardowej
2
Pierwsze kroki
2.1 Przegląd
Ten rozdział ma pomóc nowicjuszom przy szybkim opanowaniu najważniejszych aspektów obsługi sterowania. Blższe informacje na odpowiedni temat znajdują się w przynależnym opisie, do którego istnieją odsyłacze.
Następujące tematy omówione są w tym rozdziale:
- Włączenie obrabiarki
- Programowanie detalu
- Testowanie graficzne obrabianego detalu
Następujące tematy znajdują się w instrukcji obsługi dla użytkownika:
- Włączenie obrabiarki
- Konfigurowanie narzędzi
- Konfigurowanie obrabianego detalu
- Obróbka detalu
2.2 Włączyć maszynę
**NIEBEZPIECZEŃSTWO**
**Uwaga, niebezpieczeństwo dla obsługiwanego!**
Przez maszyny i komponenty maszyn powstają zawsze zagrożenia mechaniczne. Pola elektryczne, magnetyczne bądź elektromagnetyczne są szczególnie niebezpieczne dla osób z kardiostymulatorami i implantami. Już z włączeniem maszyny powstaje sytuacja zagrożenia!
▶ Proszę uwzględnić informacje zawarte w podręczniku eksploatacji obrabiarki i kierować się nimi
▶ Proszę uwzględnić wskazówki bezpieczeństwa oraz symbole i kierować się nimi
▶ Stosować środki zabezpieczenia
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Włączenie obrabiarki i najechanie punktów referencyjnych są funkcjami, których wypełnienie zależy od rodzaju maszyny.
Aby włączyć obrabiarkę należy:
▶ Włączyć napięcie zasilające sterowania i obrabiarki
▶ Sterowanie uruchamia system operacyjny. Ta operacja może potrwać kilka minut
▶ Sterowanie otwiera dialog **Przerwa w zasilaniu**.
▶ Nacisnąć klawisz **CE**
▶ Sterowanie konwersuje program PLC.
▶ Sterowanie pokazuje komunikat o błędach **Włączyć zasilanie**.
▶ Włączyć zasilanie
▶ Sterowanie sprawdza funkcjonowanie wyłączenia awaryjnego.
▶ Sterowanie znajduje się w trybie **Maszyna**.
**Szczegółowe informacje na ten temat**
- Włączyć maszynę
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
2.3 Programowanie pierwszego detalu
Wybór tryb pracy
Aby utworzyć nowy program NC, należy wybrać tryb pracy smart.Turn.
- Nacisnąć klawisz smart.Turn
- Sterowanie przechodzi do trybu pracy smart.Turn
Szczególne informacje na ten temat
- Tryb pracy smart.Turn
Dalsze informacje: "smart.Turn oraz DIN", Strona 66
Ważne elementy obsługi sterowania
| Klawisz | Funkcje dla programowania |
|---------|---------------------------|
| ENT | Potwierdzenie wprowadzenia |
| | aktywować następne pytanie dialogu |
| INS | Potwierdzenie dialogu |
| | Generowanie w edytorze nowego wiersza NC |
| 0 9 | Klawisze numeryczne 0-9: |
| | Wpisywanie liczb |
| | Obsługa menu |
| | Przejście do następnego formularza |
| ESC | Przerwanie dialogu |
| | Nawigacja w menu w górę |
| | Funkcję na ekranie wybrać klawiszem wyboru softkey |
Szczególne informacje na ten temat
- Nawigacja w smart.Turn
Dalsze informacje: "Wybór funkcji edytora", Strona 74
- Elementy obsługi sterowania
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
Otwarcie nowego programu NC
Aby otworzyć nowy program NC należy:
- Punkt menu Prog wybrać
- Punkt menu Nowy wybrać
- Punkt menu Nowy program DIN PLUS Ctrl+N wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Zapisz w
- Wprowadzić nazwę programu
Sterowanie generuje ostatni wiersz programu NC automatycznie. Nie jest koniecznym wpisywanie rozkazu zakończenia programu.
Można programować obrabiany detal różnymi sposobami:
- **DIN-programowanie**: programowany jest kontur i obróbka z przemieszczeniami liniowymi i kołowymi oraz z prostymi cyklami toczenia w **DIN/ISO tryb**.
- **DIN PLUS-programowanie**: definiowany jest detal i kontur gotowego przedmiotu w podrzędnym trybie pracy **Edytor ICP** (opcja #8 lub #9), obróbka wykonywana jest cyklami toczenia związanymi z konturem w **DIN/ISO tryb**.
- **smart.Turn-programowanie** (opcja #9): detal i gotowy przedmiot programowane są podrzędnym trybie pracy **Edytor ICP**, obróbka wykonywana jest za pomocą units **smart.Turn**.
- **TURN PLUS** (opcja #63): obrabiany detal i gotowy przedmiot programowane są w podrzędnym trybie pracy **Edytor ICP**, plan pracy i obróbka są generowane automatycznie.
**Szczegółowe informacje na ten temat**
- Programowanie w trybie pracy **smart.Turn**
- **Dalsze informacje**: "smart.Turn oraz DIN", Strona 66
- Podrzedny tryb pracy **Edytor ICP**
- **Dalsze informacje**: instrukcja obsługi
- Programowanie w **DIN/ISO tryb**
- **Dalsze informacje**: "Programowanie w DIN/ISO tryb", Strona 280
- Programowanie w **smart.Turn**
- **Dalsze informacje**: "Units - smart.Turn units", Strona 104
- Programowanie z **TURN PLUS**
- **Dalsze informacje**: "TURN PLUS (opcja #63)", Strona 695
- Nawigacja do punktów menu
- **Dalsze informacje**: "Wspólnie wykorzystywane punkty menu", Strona 76
Konfigurowanie listy rewolweru
Aby móc wywołać narzędzia w programie NC należy najpierw skonfigurować listę głowicy rewolwerowej (w skrócie rewolweru). Lista rewolweru pokazuje aktualne uzbrojenie głowicy rewolwerowej.
Zapełnienie listy rewolweru
- Punkt menu Nagł. wybrać
- Punkt menu Zestawienie listy rewolweru wybrać
- Sterowanie otwiera listę rewolweru.
Lista rewolweru już zdefiniowana w trybie pracy Maszyna:
- Softkey Funkcje specjalne nacisnąć
- Softkey Transfer maszyny nacisnąć
- Sterowanie przejmuje uzbrojenie głowicy rewolwerowej z trybu pracy Maszyna.
Lista rewolweru jeszcze nie zdefiniowana:
- Softkey Lista narzędzi nacisnąć
- Sterowanie pokazuje listę narzędzi.
- Za pomocą softkeys Pozycja do przodu i Pozycja do tyłu wybrać pożądany wiersz na liście głowicy rewolwerowej
- W tabeli narzędzi wybrać pożądane narzędzie
- Softkey Przejąć narzędzie nacisnąć
- Lista rewolweru przejmuje wybrane narzędzie.
- Przekazanie wszystkich koniecznych narzędzi do listy rewolweru
- Softkey Powrót nacisnąć
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Sterowanie zachowuje konfigurację głowicy rewolwerowej w pamięci pod REWOLWER w programie NC.
Szczegółowe informacje na ten temat
- Lista rewolweru
Dalsze informacje: "Programowanie narzędzi", Strona 96
- narzędzi.
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
- Struktura programu NC
Dalsze informacje: "Oznaczenie segmentu programu", Strona 84
Programowanie konturu w ICP (opcja #8 lub #9)
Należy wytworzyć przedstawiony z prawej element z aluminium w programie toczenia. Program NC jest już otwarty.
Aby zdefiniować obrabiany detal i kontur gotowego przedmiot w podrzędnym trybie pracy Edytor ICP należy:
**Definiowanie obrabianego detalu**
- Punkt menu ICP wybrać
- Punkt menu Półwyrob wybrać
- Sterowanie otwiera podrzędną tryb pracy Edytor ICP.
- Punkt menu Pręt wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Pręt.
- Zapis wymiarów półwyrobu:
- X: Średnica = 60 mm
- Z: Długość półwyrobu = 60 mm
- K: Naddatek – odstęp pomiędzy punktem zerowym detalu i prawą krawędzią = 1 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Podrzedny tryb pracy Edytor ICP przedstawia obrabiany detal.
- Softkey Powrót nacisnąć
**Definiowanie konturu gotowego przedmiotu**
- Punkt menu ICP wybrać
- Punkt menu Gotowy detal wybrać
- Sterowanie otwiera podrzędną tryb pracy Edytor ICP.
- Punkt menu kontur wybrać
- Punkt menu Linia wybrać
- Podać współrzędne:
- XS: Punkt startu konturu = 0 mm
- ZS: Pkt startu konturu = 0 mm
- X: Pkt docelowy = 20 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Punkt menu Linia wybrać
- Z: Pkt docelowy = -10 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Punkt menu Linia wybrać
- Podać współrzędne:
- X: Pkt docelowy = 40 mm
- Z: Pkt docelowy = -20 mm
Softkey Do pam. nacisnąć
Punkt menu Linia wybrać
Z. Pkt docelowy = -30 mm
Softkey Do pam. nacisnąć
Punkt menu Linia wybrać
X. Pkt docelowy = 50 mm
Softkey Do pam. nacisnąć
Punkt menu Linia wybrać
Z. Pkt docelowy = -40 mm
Softkey Do pam. nacisnąć
Punkt menu Linia wybrać
X. Pkt docelowy = 0 mm
Softkey Do pam. nacisnąć
Softkey Powrót nacisnąć
Softkey Powrót nacisnąć
Sterowanie zachowuje zdefiniowane kontury w programie NC.
Szczegółowe informacje na ten temat
- Podręczny tryb pracy Edytor ICP
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
- Segmenty programu dla konturów
Dalsze informacje: "Strukturyzowany program NC", Strona 67
Programowanie obróbki w smart.Turn (opcja #9)
Po zdefiniowaniu detalu i konturu części gotowej w podrzędnym trybie pracy Edytor ICP należy programować obróbkę detalu za pomocą units w smart.Turn-.
Aby zaprogramować obróbkę należy:
Zdefiniować unit Start
- Punkt menu Units» wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Początek programu.
- Przy S0 podać maksymalną prędkość obrotową dla wrzeciona 1, np. 4000 obr/min
- Zdefiniować maksymalną prędkość obrotową dla wszystkich dostępnych wrzecion
- Softkey PAMIEC nacisnąć
- Sterowanie zamyka okno dialogu i zachowuje unit w pamięci.
Obróbka zgrubna planowo ICP
- Punkt menu Obr.zgr. wybrać
- Punkt menu G820 planowo ICP wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogu G820 obróbka zgrubna planowo ICP.
- Definiowanie parametrów:
- XS: Pozycja najazdu X, np. 60 mm
- ZS: Pozycja najazdu Z, np. 2 mm
- T: Nr narzędzia – numer miejsca w rewolwerze
- F: Posuw na obrót, np. 0,4 mm/obr
- S: Pr.skrawania w m/min, np. 220 m/min
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 3
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 3
- P: maks.dosuw, np. 5 mm
- Softkey PAMIEC nacisnąć
- Sterowanie zamyka okno dialogu i zachowuje unit w pamięci.
Obróbka zgrubna wzdużna ICP
▶ Punkt menu Obr.zgr. wybrać
▶ Punkt menu G810 wzduż ICP wybrać
▶ Sterowanie otwiera okno dialogu G810 obr.zgr.wzduż, wolny kontur.
▶ Definiowanie parametrów:
■ XS: Pozycja najazdu X, np. 60 mm
■ ZS: Pozycja najazdu Z, np. 2 mm
■ T: Nr narzędzia – numer miejsca w rewolwerze
■ F: Posuw na obrót, np. 0,4 mm/obr
■ S: Pr.skrawania w m/min, np. 220 m/min
■ NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 4
■ NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 8
■ P: maks.dosuw, np. 5 mm
▶ Softkey PAMIĘC nacisnąć
▶ Sterowanie zamyka okno dialogu i zachowuje unit w pamięci.
Obróbka wykańczająca ICP
Obróbka wykańczająca plan:
▶ Punkt menu Obr.wyk. wybrać
▶ Punkt menu G890 obróbka konturu ICP wybrać
▶ Sterowanie otwiera okno dialogu G890 obróbka konturu ICP.
▶ Definiowanie parametrów:
■ XS: Pozycja najazdu X, np. 20 mm
■ ZS: Pozycja najazdu Z, np. 2 mm
■ T: Nr narzędzia – numer miejsca w rewolwerze
■ F: Posuw na obrót, np. 0,25 mm/obr
■ S: Pr.skrawania w m/min, np. 240 m/min
■ NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 3
■ NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 3
▶ Softkey PAMIĘC nacisnąć
▶ Sterowanie zamyka okno dialogu i zachowuje unit w pamięci.
Obróbka wykańczająca wzdłuż:
- Punkt menu **Obróbka wyk.** wybrać
- Punkt menu **G890 obróbka konturu ICP** wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogu **G890 obróbka konturu ICP**.
- Definiowanie parametrów:
- XS: Pozycja najazdu X, np. 20 mm
- ZS: Pozycja najazdu Z, np. 2 mm
- T: Nr narzędzia – numer miejsca w rewolwerze
- F: Posuw na obrót, np. 0,25 mm/obr
- S: Pr.skrawania w m/min, np. 240 m/min
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 4
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 8
- Softkey **PAMIĘĆ** nacisnąć
- Sterowanie zamyka okno dialogu i zachowuje unit w pamięci.
**Szczegółowe informacje na ten temat**
- Unit początk programu
- Dalsze informacje: "Unit Początek programu START", Strona 232
- Units smart.Turn
- Dalsze informacje: "Units - smart.Turn units", Strona 104
- Konturowe programowanie NC
- Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
**Zamknięcie programu NC**
W trybie pracy **smart.Turn** może być otwartych do sześciu programów NC jednocześnie. Sterowanie zachowuje automatycznie nowe wygenerowane programy NC.
Aby zamknąć program NC należy:
- Punkt menu **Prog** wybrać
- Punkt menu **Zapamięt.** wybrać
- Sterowanie zachowuje program NC.
- Punkt menu **Prog** wybrać
- Punkt menu **Zamknąć** wybrać
- Tryb pracy **smart.Turn** zamyka program NC.
**Szczegółowe informacje na ten temat**
- Punkt menu Prog
- Dalsze informacje: "Wspólnie wykorzystywane punkty menu", Strona 76
Programowanie konturu w DIN/ISO tryb
Należy wytworzyć przedstawiony z prawej element z aluminium w programie toczenia. Programowanie następuje w **DIN/ISO tryb**. Program NC jest już otwarty a lista rewolweru skonfigurowana.
Aby podczas programowania mieć podgląd konturu, należy:
- Softkey **Graf.** nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno grafiki.
- Aby zaktualizować grafikę, należy nacisnąć softkey **Graf.**
- Grafika pokazuje nowe zaprogramowane kontury.
Aby ponownie wyłączyć grafikę, należy:
- Wybrać punkt menu **Graf.**
- Punkt menu **Grafika OFF** wybrać
- Sterowanie zamyka okno grafiki.
Aby wygenerować obrabiany detal i kontur części gotowej należy:
**Definiowanie obrabianego detalu**
- Softkey **DIN/ISO tryb** nacisnąć
- Punkt menu **Geo»** wybrać
- Sterowanie otwiera menu dla funkcji G do określania konturu.
- Kursor pozycjonować w segmencie **CZESC**
- Punkt menu **G** wybrać
- **20** zapisać
- Softkey **OK** nacisnąć
- Sterowanie otwiera instrukcję **G20, Cz.obr w uchwyt cyl./rura.**
- Zapis wymiarów półwyrobu:
- **X. Srednica** = 60 mm
- **Z. Dlugosc** półwyrobu = 60 mm
- **K. Pr.krawedz** – naddatek planowy = 1 mm
- Softkey **ZAPISAC** nacisnąć
- Sterowanie zachowuje detal.
Definiowanie gotowego przedmiotu
- Kursor w segmencie CZ.GOTOWA pozycjonować
- Punkt menu G wybrać
- 0 zapisać
- Softkey OK nacisnąć
- Sterowanie otwiera instrukcję G0, Punkt startu.
- Podać współrzędne:
- X: Punkt początk. X = 0 mm
- Z: Punkt początk. Z. = 0 mm
- Softkey ZAPISAC nacisnąć
- Sterowanie zachowuje punkt startu w pamięci.
- Wybrać punkt menu Pro.
- Sterowanie otwiera instrukcję Odcinek G1.
- X: Punkt końcowy (wymiar średnicy) = 20 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Wybrać punkt menu Pro.
- Z: Punkt końcowy. = -10 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Wybrać punkt menu Pro.
- Podać współrzędne:
- X: Punkt końcowy = 40 mm
- Z: Punkt końcowy. = -20 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Wybrać punkt menu Pro.
- Z: Punkt końcowy. = -30 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Wybrać punkt menu Pro.
- X: Punkt końcowy = 50 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Wybrać punkt menu Pro.
- Z: Punkt końcowy. = -40 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Wybrać punkt menu Pro.
- X: Punkt końcowy = 0 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Kontur części gotowej jest zdefiniowany.
Szczegółowe informacje na ten temat
- Pasek punktów menu w DIN/ISO tryb
Dalsze informacje: "Punkt menu Geometria", Strona 292
- Segmenty w programie NC
Dalsze informacje: "Strukturyzowany program NC", Strona 67
- DIN/ISO-programy
Dalsze informacje: "Polecenia geometrii i obróbki", Strona 280
- Opis obrabianych detali
Dalsze informacje: "Uchwyt cylinder lub rura G20-Geo", Strona 293
- Opis części gotowych
Dalsze informacje: "Podstawowe elementy konturu toczenia", Strona 294
Programowanie obróbki w DIN/ISO tryb
Po zdefiniowaniu detalu i konturu części gotowej należy programować obróbkę detalu za pomocą cykli obróbki.
Aby zaprogramować obróbkę należy:
Definiowanie ograniczenia prędkości obrotowej
- Kursor pozycjonować w segmencie OBROBKA
- Pasek punktów menu pokazuje funkcje G do obróbki.
- Punkt menu G wybrać
- 26 zapisać
- Softkey OK nacisnąć
- Sterowanie otwiera instrukcję Ograniczenie licz.obr. G26.
Nawigacja w G-menu:
- Punkt menu G-menu wybrać
- Punkt menu Posuw, obroty wybrać
- Wybrać punkt menu Lobrot.
- Punkt menu Ograniczenie gl.wrzec. G26 wybrać
- Sterowanie otwiera instrukcję Ograniczenie licz.obr. G26.
- Podać maksymalną prędkość obrotową, np. 4000 obr/min
- Softkey PAMIEC nacisnąć
- Sterowanie zachowuje ograniczenie prędkości obrotowej w pamięci.
Definiowanie cykli obróbki
Firma HEIDENHAIN zaleca programowanie cyklu obróbki następującymi etapami:
- Zamontowanie narzędzia
- Dane skrawania
- Pozycjonowanie narzędzia przed strefą obróbki
- Definiowanie odstępu bezpieczeństwa
- Wywołanie cyklu
- Wyjście narzędzia z materiału
- Najazd punktu zmiany narzędzia
Zamontowanie narzędzia
Najazd punktu zmiany narzędzia:
- Klawisz INS nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno dialogu dla potwierdzenia numeru wiersza.
- Klawisz INS nacisnąć
- Sterowanie generuje nowy wiersz NC.
- Punkt menu G wybrać
- 14 zapisać
- Softkey OK nacisnąć
- Sterowanie otwiera polecenie **Punkt zmiany narzędzia G14**
- Softkey PAMIEC nacisnąć
- Sterowanie zachowuje ruch przemieszczeniowy. Punkt zmiany narzędzia zostaje najechany symultanicznie.
Wywołanie narzędzia:
- Klawisz INS nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno dialogu dla potwierdzenia numeru wiersza.
- Klawisz INS nacisnąć
- Sterowanie generuje nowy wiersz NC.
- Punkt menu T wybrać
- Sterowanie otwiera polecenie **Narzedzie**.
- Zapisać numer narzędzia
- Softkey PAMIEC nacisnąć
- Sterowanie zachowuje wiersz NC.
Definiowanie danych skrawania
Definiowanie posuwu:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Punkt menu F wybrać
- Sterowanie otwiera polecenie Posuw na obrót.
- Podać wartość dla posuwu, np. 0,4 mm/obr
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Definiowanie prędkości skrawania:
- Punkt menu S wybrać
- Sterowanie otwiera polecenie Predkosc skrawania.
- Podać wartość dla prędkości skrawania, np. 220 m/min
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Włączenie wrzeciona w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara:
- Punkt menu M wybrać
- 4 zapisać
- Softkey OK nacisnąć
- Sterowanie zachowuje instrukcję M4, wrzeciono on/ein CCW.
Pozycjonowanie narzędzia przed strefą obróbki
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć polecenie Bieg szybki G0
- Softkey OK nacisnąć
- Podać przewidziane do najechania współrzędne:
- X = 62 mm
- Z = 2 mm
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Definiowanie odstępu bezpieczeństwa
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć polecenie Odstęp bezpieczen. G47
- Softkey OK nacisnąć
- Podać odstęp bezpieczny np. 2 mm
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Wywołanie cyklu obróbki zgrubnej
Obróbka zgrubna planowo:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć polecenie Obr.zgrubna plan G820
- Softkey OK nacisnąć
- Definiowanie parametrów:
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 3
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 3
- P: maks.dosuw, np. 5 mm
- K: Naddatek Z = 0,2 mm
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Włączenie chłodziwa:
- Punkt menu M wybrać
- 8 zapisać
- Softkey OK nacisnąć
- Sterowanie zachowuje instrukcję M8, obwód chłodzenia 1 włącz.
Obróbka zgrubna wzduż:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć polecenie Obr.zgrub.wzdłużna G810
- Softkey OK nacisnąć
- Definiowanie parametrów:
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 4
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 8
- P: maks.dosuw, np. 5 mm
- I: Naddatek X = 0,5 mm
- K: Naddatek Z = 0,2 mm
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Wyłączenie chłodziwa:
- Punkt menu M9, Wszystkie obwody wyłącz otworzyć
- Softkey OK nacisnąć
Zamontowanie nowego narzędzia
Najazd punktu zmiany narzędzia:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Instrukcję Punkt zmiany narzędzia G14 otworzyć
- Softkey OK nacisnąć
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Wywołanie narzędzia:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Punkt menu T wybrać
- Sterowanie otwiera instrukcję Narzędzie.
- Zapisać numer narzędzia
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Dane skrawania
Definiowanie posuwu:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Punkt menu F wybrać
- Posuw na obrót zdefiniować, np. 0,25 mm/obr
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Definiowanie prędkości skrawania:
- Punkt menu S wybrać
- Prędkość skrawania zdefiniować, np. 240 m/min
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Włączenie wrzeciona w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara:
- Punkt menu M4, Wrzeciono włącz CCW otworzyć
- Softkey OK nacisnąć
Pozycjonować wstępnie narzędzie
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć instrukcję Bieg szybki G0
- Softkey OK nacisnąć
- Podać przewidziane do najechania współrzędne:
- X = 20 mm
- Z = 2 mm
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Wywołanie cyklu obróbki wykańczającej
Obróbka wykańczająca plan:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć polecenie Obr.wykan.konturu G890
- Softkey OK nacisnąć
- Definiowanie parametrów:
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 3
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 3
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Włączenie chłodziwa:
- Punkt menu M8, Obwód chłodzenia 1 włącz otworzyć
- Softkey OK nacisnąć
Obróbka wykańczająca wzdłuż:
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
- Otworzyć instrukcję Obr.wykan.konturu G890
- Softkey OK nacisnąć
- Definiowanie parametrów:
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu = 4
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu = 8
- Softkey PAMIEC nacisnąć
Wyjście narzędzia z materiału
- Klawiszem INS wygenerować nowy wiersz NC
Instrukcję Punkt zmiany narzędzia G14 otworzyć
Softkey OK nacisnąć
Softkey PAMIEC nacisnąć
Szczegółowe informacje na ten temat
- Programowanie w DIN/ISO tryb
Dalsze informacje: "Programowanie w DIN/ISO tryb", Strona 280
- Pasek punktów menu w DIN/ISO tryb
Dalsze informacje: "Punkt menu Obróbka", Strona 292
- Definiowanie punktu zerowego
Dalsze informacje: "Przesunięcia punktu zerowego", Strona 351
- Konfiguracja obrabiarki
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
- Posuw i prędkość obrotowa
Dalsze informacje: "Posuw, obroty", Strona 344
- Punkt zmiany narzędzia G14
Dalsze informacje: "Punkt zmiany narzędzia G14", Strona 339
- Funkcje dodatkowe M
Dalsze informacje: "Instrukcje maszynowe", Strona 556
- Pozycjonować wstępnie narzędzie
Dalsze informacje: "Posuw szybki G0", Strona 338
- Odstęp bezpieczeństwa
Dalsze informacje: "Odstęp bezpieczny G47", Strona 357
- Cykle obróbki
Dalsze informacje: "Konturowe cykle toczenia", Strona 362
Programowanie TURN PLUS (opcja #63)
Dla generowania programu NC z TURN PLUS należy zdefiniować obrabiany detal i gotowy przedmiot w podrzędnym trybie pracy Edytor ICP. Wówczas może być utworzony plan pracy oraz program NC według zdefiniowanej Kolejność obróbki.
Szczególne objaśnienia oraz przykład krok za krokiem do tego tematu znajduje się pod:
- Przykład krok za krokiem patrz "Przykład", Strona 725
- Szczególne informacje na temat TURN PLUS patrz "Funkcja TURN PLUS", Strona 696
- Szczególne informacje na temat Kolejność obróbki patrz "Podrzedny tryb pracy Automatyczne generowanie planu pracy (AWG)", Strona 698
2.4 Kontrolowanie programu NC w symulacji
Aby skontrolować utworzony program NC można przetestować obróbkę w podrzędnym trybie pracy Symulacja.
Aby otworzyć program NC w podrzędnym trybie pracy Symulacja należy:
- Przejść do trybu pracy smart.Turn.
- Punkt menu Prog wybrać
- Punkt menu Otwórz... wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Otworzyć.
- Pożądany program NC wybrać
- Softkey Otworzyć nacisnąć
- Sterowanie otwiera program NC.
- Softkey Symulacja nacisnąć
- Sterowanie otwiera podrzędną tryb pracy Symulacja.
- Softkey Start symulacji nacisnąć
Aby zamknąć podrzędną tryb pracy Symulacja należy:
- Softkey Powrót nacisnąć
- Sterowanie otwiera tryb pracy smart.Turn.
Szczegółowe informacje na ten temat
- Podrzędný tryb pracy Symulacja
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
3
NC-programowanie
3.1 smart.Turnoraz DIN
Sterowanie obsługuje następujące warianty programowania:
- **Standardowe programowanie DIN**: programujemy obróbkę przedmiotu z przemieszczaniami liniowymi i kołowymi oraz prostymi cyklami toczenia. Stosować **DIN/ISO tryb** w trybie pracy **smart.Turn**
- **Programowanie DIN PLUS**: geometryczny opis obrabianego detalu i obróbka są oddzielone od siebie. Obsługujący programuje kontur części nieobrobionej i kontur gotowego przedmiotu oraz dokonuje obróbki detalu przy pomocy związków z konturem cykli toczenia. Stosować **DIN/ISO tryb** w trybie pracy **smart.Turn**
- **Programowanie smart.Turn**: opis geometryczny detalu i obróbka są rozdzielone. Technolog programuje kontur detalu i kontur gotowego przedmiotu oraz programuje bloki przebiegu obróbki jako **Units».** Stosować **Units»** w trybie pracy **smart.Turn**
Czy ma być wykorzystane standardowe programowanie DIN, programowanie DIN PLUS czy też programowanie smart.Turn, zależy od wyznaczonych zadań i stopnia trudności obróbki. Wszystkie trzy powyżej nazwane rodzaje programowania można kombinować w jednym programie NC.
Przy programowaniu DIN PLUS i smart.Turn można opisywać kontury graficznie interaktywnie z **ICP.** ICP zapisuje te opisy konturu jako instrukcje **G** w programie NC.
**Praca równoległa**: podczas edycji i testowania programu, tokarka może wykonywać **inną** program NC.
**Przejście po konturze**
W programach DIN PLUS oraz smart.Turn sterowanie wykorzystuje Przejście po konturze. Przy tym sterowanie wychodzi od Półwyrob i uwzględnia każde przejście i każdy cykl przy Przejście po konturze. Tym samym aktualny kontur obrabianego detalu jest znany w każdej sytuacji przy obróbce. Na bazie **powielonego konturu** sterowanie optymalizuje odcinki najazdu, odjazdu i unika pustych przejść skrawania.
Przejście po konturze jest przeprowadzane tylko dla konturów toczenia, jeśli zaprogramowano Półwyrob. Wykonywane jest ono także dla Kontur pomocniczy.
**i** Można utworzyć w trybie pracy **smart.Turn** listę programów (Zadania automatyki), która zostaje automatycznie odracowana w przebiegu programu.
Strukturyzowany program NC
Programy smart.Turnoraz DIN PLUS są podzielone na standardowe segmenty.
Następujące segmenty programu zostają zapisywane w nowym programie NC automatycznie:
- **Producent maszyn** może definiować zawartość nowych wygenerowanych programów NC w szablonie standardowym.
- Jeśli szablon standardowy nie jest dostępny, to sterowanie uwzględnia m.in. Automatycznie liczbę głowic rewolwerowych. Przez to nowy program NC zawiera niekiedy kilka segmentów **REWOLWER**.
- Na obrabiarkach z przeciwwrzecionem sterowanie dołącza automatycznie segment **MOCOWADŁO 2**.
- **NAGŁ.PROGRAMU**: zawiera informacje o wykorzystywanych materiałach skrawanych, jednostkach miary, a także inne dane organizacyjne i informacje o ustawieniach w postaci komentarza.
- **MOCOWADŁO**: opis sytuacji zamocowania obrabianego detalu, na obrabiarkach z przeciwwrzecionem także drugi wiersz.
- **POLWYROB**: tu zostaje zapisywany POLWYROB. Programowanie detalu aktywuje Przejście po konturze.
- **CZ.GOTOWA**: tu zostaje zapisywany CZ.GOTOWA. Zaleca się opisywanie kompletnego detalu jako CZ.GOTOWA. Units lub cykle obróbkowe odsyłają wówczas przy pomocy **NS** i **NE** do obrabianego obszaru detalu.
- **OBROBKA**: programowanie pojedynczych etapów obróbki przy pomocy UNITs i cykli. W programie smart.Turna początku obróbki znajduje się UNIT startu a na końcu UNIT końca programu.
- **KONIEC**: odznacza koniec programu NC
W razie konieczności, na przykład przy pracy z osią C lub przy stosowaniu programowania zmiennych uzupełniamy dalsze segmenty programu.
- **Stosować podręczny tryb pracy Edytor ICP (interaktywne programowanie konturu)** dla opisu konturów detalu i części gotowej.
Przykład: strukturyzowany program smart.Turn
| NAGŁ. PROGRAMU | |
|-----------------|---|
| #JEDNOSTKA | METRIC |
| #MATERIAL | Steel |
| #MASZYNA | Automatic lathe |
| #RYSUNEK | 356_787.9 |
| #NAC.ZAMOC. | 20 |
| #FIRMA | Turn & Co |
| REWOLWER | |
|----------|---|
| T1 ID'038_111_01" | |
| T2 ID'006_151_A" | |
| MOCOWADŁO | |
|-----------|---|
| H0 D0 Z200 B20 O-100 X120 K12 Q4 | |
| POLOTOVAR | |
|-----------|---|
| N1 G20 X120 Z120 K2 | |
| CZ.GOTOWA | |
|-----------|---|
| N2 GO X0 Z0 | |
| N3 G1 X20 BR3 | |
| N4 G1 Z-24 | |
| OBROBKA | |
|---------|---|
| N50 UNIT ID“START“ | [Początek programu] |
| N52 G26 S4000 | |
| N53 G59 Z320 | |
| N54 G14 Q0 | |
| N25 END_OF_UNIT | |
| [Polecenia obróbkowe] | |
|-----------------------|---|
| ... | |
| N9900 UNIT ID“END“ | [Koniec programu] |
| N9902 M30 | |
| N9903 END_OF_UNIT | |
| KONIEC | |
Osie lineарne i obrotowe
Osie główne: dane współrzędnych osi X, Y i Z odnoszą się do punktu zerowego obrabianego przedmiotu.
Oś C jako oś główna:
- Dane o kątach odnoszą się do punktu zerowego osi C
- Kontury osi C i obróbka z osią C:
- Dane współrzędnych na stronie czołowej lub tyłnej następują we współrzędnych prostokątnych (XK, YK) lub we współrzędnych biegunowych (X, C)
- Dane współrzędnych na powierzchni bocznej następują we współrzędnych biegunowych (Z, C). Zamiast C można używać wymiaru odcinka CY (rozwinięcie powierzchni bocznej na średnicę referencyjnej)
Tryb pracy smart.Turn uwzględnia tylko litery adresowe skonfigurowanych osi.
Jednostki miary
Programy NC zapisujemy metrycznie lub w calach. Jednostka miary zostaje zdefiniowana w polu jednostka.
Dalsze informacje: "Segment NAGŁ PROGRAMU", Strona 86
Jeśli jednostka miary została określona, nie może zostać ona więcej zmieniona.
Elementy programu NC
Program NC składa się z następujących elementów:
- Nazwa programu
- Oznaczenia segmentów programu
- Units
- NC-wiersze
- Polecenia dla strukturyzowania programu
- Wiersze komentarza
Nazwa programu
Nazwa programu rozpoczyna się z cyfry lub litery, a po niej następuje do 40 znaków i rozszerzenie .nc dla programów głównych a także .ncs dla podprogramów.
Dla nazwy programu dozwolone są wszystkie znaki ASCII poza: ~ * ? < > | / \ : " % #
Następujące znaki posiadają szczególne znaczenie:
| Znak | Znaczenie |
|------|------------|
| . | Ostatni punkt nazwy pliku oddziela rozszerzenie |
| \ i / | Dla struktury drzewa katalogów |
| : | Rozdziela oznaczenie napędu od foldera |
Oznaczenia segmentów programu
Jeśli generowany jest nowy program NC, to oznaczenia segmentów są już zapisane. W zależności od postawionych zadań dodajemy nowe segmenty lub usuwamy już zapisane oznaczenia. Program NC musi zawierać przynajmniej oznaczenia segmentów OBROBKA i KONIEC.
**Informacja**
Jeśli programy NC są generowane zewnętrznie lub modyfikowane w trybie Edytor tekstu (znakami), to mogą pojawiać się nieznane słowa, powstałe poprzez błędy w pisowni, np. THN zamiast THEN.
W trybie NC edytor sterowanie kontroluje słowa DIN PLUS oraz informacje w nagłówku programu. Edytor pokazuje wiersze z nieznanymi słowami w kolorze magenta. Kiedy program NC jest symulowany bądź odpracowywany, to sterowanie wyświetla błąd.
UNIT
UNIT rozpoczyna się ze słowa kluczowego, a po nim następuje identyfikacja tej Unit (ID “G….”). W następnych wierszach zapisane są funkcje G, M i T tego bloku obróbki. Unit zostaje zakończona z END_OF_UNIT, a po niej następuje cyfra kontrolna.
NC-wiersze
Rozpoczynają się z N a po nim następuje numer wiersza (do pięciu cyfr). Numery wierszy nie mają żadnego wpływu na przebieg programu. Służą one oznaczeniu wiersza NC. Wiersze NC segmentów NAGŁ_PROGRAMU i REWOLWER lub MAGAZYN nie są włączone do organizacji numerów wierszy edytora.
Polecenia dla strukturyzowania programu
Rozgałęzienia programu, powtórzenia programu i podprogramy
wykorzystujemy dla strukturyzowania programu (przykład: obróbka
początku pręta i końca pręta etc.).
Wpisy i wydawanie: danymi wpisywanymi technolog wpływą na
przebieg programu NC. Przy pomocy wydawania danych informuje
się obsługującego obrabiarkę. Przykład: operator zostaje wezwany
do skontrolowania punktów pomiarowych i zaktualizowania wartości
korekcji.
Poziom skrywania wpływa na wykonanie pojedynczych wierszy NC.
Przy pomocy oznaczenia suportu przyporządkowuje się na
obrabiarach z kilkoma suportami, wiersze NC do odpowiedniego
suportu.
Wiersze komentarza
Komentarze są zawarte w […]. Znajdują się one albo na końcu
wiersza NC albo wyłącznie w wierszu NC. Kombinacją klawiszy
CTRL + K przekształcamy istniejący wiersz na komentarz (i
odwrotnie). Także kilka wierszy programu może być włączonych
jako komentarz.
Generowanie nowego programu NC
Aby utworzyć nowy program NC, należy:
- Tryb pracy smart.Turn wybrać
- Punkt menu Prog wybrać
- Punkt menu Nowy wybrać
- Punkt menu Nowy program DIN PLUS Ctrl+N wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Zapisać w
- Wprowadzić nazwę programu
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Nagl.programu (krótki)
- W razie konieczności zdefiniować nagłówek
programu
- Softkey OK nacisnąć
3.2 Podstawowe zagadnienia do edytora smart.Turn
Struktura menu
W trybie pracy smart.Turn dostępne są następujące sposoby edycji:
- Unit-programowanie (standard)
- DIN/ISO tryb (DIN PLUS i DIN 66025)
Na ilustracji po prawej stronie przedstawiona jest struktura menu trybu pracy smart.Turn. Wiele punktów menu może być wykorzystywanych w obydwu trybach. W sferze geometrii i programowania obróbki menu odróżniają się. Zamiast punktów menu ICP i Units są wyświetlane w DIN/ISO tryb punkty menu Geo (geometria) oraz Obr (obróbka). Przełączenie sposobów edycji następuje poprzez softkey.
Przechodzi między trybem unit i DIN/ISO tryb
Dla przypadków szczególnych istnieje możliwość przejścia do trybu edytora tekstu, aby dokonywać edycji znakami bez sprawdzania składni. Ustawienie następuje w punkcie menu Konfig Tryb zapisu.
Opis funkcji znajduje się w następujących rozdziałach:
- ICP-funkcje
- Dalsze informacje: instrukcja obsługi
- Units dla obróbki w osiach obrotu i w osi C
- Dalsze informacje: "Units smart.Turn (opcja #9)", Strona 103
- Units dla obróbki w osi Y
- Dalsze informacje: "Units smart.Turn dla osi Y (opcja #9 i opcja #70)", Strona 239
- G-instrukcje dla obróbki w osiach obrotu i w osi C (geometria i obróbka)
- Dalsze informacje: "DIN-programowanie", Strona 279
- G-instrukcje dla obróbki w osi Y (geometria i obróbka)
- Dalsze informacje: "Programowanie DIN dla osi Y (opcja #70)", Strona 637
Edycja równoległa
W trybie pracy smart.Turn można otworzyć jednocześnie do sześciu programów NC. Edytor pokazuje nazwy otwartych programów na pasku z tabulatorami. Jeśli zmieniono program NC, to edytor pokazuje nazwę programu czerwonymi literami.
Można programować w trybie pracy smart.Turn, podczas gdy obrabiarka odpracowuje program w trybie automatycznym.
1. Tryb pracy smart.Turn zachowuje wszystkie otwarte programy przy zmianie trybu pracy
2. Przebiegający w trybie automatycznym program jest zablokowany dla edycji
Układ ekranu
1. Pasek menu
2. Pasek programów NC z nazwą załadowanych programów NC. Wybrany program jest zaznaczony
3. Okno programu
4. Wskazanie konturu lub duże okno programowe
5. Softkeys
6. Pasek statusu
Wybór funkcji edytora
Funkcje trybu pracy smart.Turn są podzielone na menu główne i kilka podmenu.
Podmenu można otworzyć:
- poprzez wybór odpowiednich punktów menu
- poprzez pozycjonowanie kursora w segmencie programu
Nadrzędnego menu można otworzyć:
- naciśnięciem na punkt menu
- Alternatywnie naciskając klawisz ESC
Softkeys: dla szybkiego przejścia do sąsiednich trybów pracy, przejścia do innego okna edycji lub widoku programu oraz dla aktywowania grafiki dostępne są softkeys.
Softkeys przy aktywnym oknie programu
Uruchamia aktualny program w podrzędnym trybie pracy Symulacja
Otwiera kontur, na którym znajduje się kursor, w ICP
Aktywuje lupę we wskazaniu konturu
Przechodzi między edytorem NC i widokiem struktury drzewa
Przechodzi między trybem unit i DIN/ISO tryb
Aktywuje wskazanie konturu i uruchamia nowe rysowanie konturu
Edycja przy aktywnym odczycie struktury drzewa
- Otworzyć segmenty programu, używając prawego klawisza kurSORA
- Pozycjonujemy kurSOR na wiersz programu, który chcemy zmienić i naciskamy ponownie prawy klawisz kurSORA
- Sterowanie przełączca na edytora NC.
- Proszę dokonać wymaganej zmiany
- Powrócić do struktury drzewa i zamknąć segment programu, używając w tym celu lewego klawisza kurSORA
Dopasować strukturę drzewa w segmencie **OBRÓBKA** do swoich potrzeb, np. zbierając kilka units w jeden blok. Można definiować nowy zakres bloku, wstawiając na początku wybranego segmentu programu słowo DIN PLUS a mianowicie **BLOCKSTART** a na końcu słowo DIN PLUS-BLOCKEND. Słowa DIN PLUS znajdują się w menu Narz. pod punktem menu **DIN PLUS słowo...**
Wspólnie wykorzystywane punkty menu
Opisane poniżej punkty menu zostają wykorzystywane zarówno w trybie smart.Turn, jak i w DIN/ISO tryb.
Punkt menu Prog
Punkt menu Prog (menedżer programów) zawiera następujące funkcje dla programów głównych i podprogramów NC:
- **Otwórz...**: ładuje dostępne programy NC
- **Nowy**: generowanie nowych programów NC lub Zadania automatyki
- **Zamknąć**: wybrany program NC zostaje zamknięty
- **Zamknąć wszystkie**: wszystkie otwarte programy NC zostają zamknięte
- **Zapamięt.**: wybrany program NC zostaje zachowany w pamięci
- **Zapisz jako...**: wybrany program NC zostaje zachowany w pamięci pod nową nazwą
- **Bezpośrednie otwarcie ostatnich czterech programów**
Przy otwarciu lub generowaniu nowego programu NC pasek softkey przełącza na funkcje sortowania i organizacji.
**Dalsze informacje:** "Sortowanie, organizacja plików", Strona 82
Punkt menu Nagł.
Punkt menu Nagł. (podgląd programu) zawiera funkcje edycji nagłówka programu i listy narzędzi.
- **Nagłówek programu**: edycja nagłówka programu
- **Skok do listy rewolweru (Skok do listy narzędzi)**: pozycjonuje kursor w sekcji REWOLWER
- **Zestawienie listy rewolweru (Konfigur. listy narzędzi)**: aktywuje funkcję Konfigurowanie listy rewolweru
**Dalsze informacje:** "Konfigurowanie listy rewolweru", Strona 96
- **Idź do magazynu**: pozycjonuje kursor w sekcji MAGAZYN (zależy od obrabiarki)
- **Skonfigurować listę magazynu**: aktywuje funkcję Konfigurowanie listy magazynu (zależy od obrabiarki)
- **Idź do mocowadła**: pozycjonuje kursor w sekcji MOCOWADŁO.
- **Wstawić mocowadła**: opisanie sytuacji zamocowania
- **Idź do Manual Tool** pozycjonuje kursor w sekcji MANUAL TOOL.
Punkt menu ICP
Punkt menu ICP (interaktywne programowanie konturu) zawiera następujące funkcje:
- **Zmiana konturu**: modyfikacje aktualnego konturu (pozycja kursora)
- **Półwyrob**: edycja opisu detalu
- **Gotowy detal**: edycja opisu gotowego przedmiotu
- **nowy półwyrob pom.**: utworzenie nowego detalu pomocniczego
- **nowy kontur pomocn.**: utworzenie nowego konturu pomocniczego
- **Oś C**: generowanie szablonów i konturów frezowania na powierzchni czołowej i bocznej
- **Oś Y**: generowanie szablonów i konturów frezowania na płaszczyźnie XY i YZ
- **Wstawić kontur**: wstawianie zachowanych w pamięci konturów półwyrobu i gotowego detalu (tylko aktywna, jeśli zachowano kontur w podrzędnym trybie pracy Symulacja)
Punkt menu Goto
Punkt menu Goto (idź do) zawiera funkcje skoków i funkcje szukania:
- Cele skoków - edytor pozycjonuje kursor na wybranym celu skoku:
- **na początku**
- **do listy rewolweru (do tabeli narzędzi)**
- **do gotowego detalu**
- **do obróbki**
- **na koniec**
- Funkcje szukania
- **Numer wiersza szukać...** Ctrl+G: operator podaje numer wiersza. Edytor przechodzi do tego numeru wiersza, jeśli jest dostępny.
- **UNIT szukać...** Ctrl+U: edytor otwiera listę UNITS dostępnych w programie NC. Proszę wybrać pożądany UNIT
- **NC-słowo szukać...** Ctrl+F: edytor otwiera dialog dla zapisu szukanego słowa NC. Poprzez softkeys można szukać do przodu i do tyłu
- **Szukać konturu...**: edytor otwiera listę konturów dostępnych w programie NC. Proszę wybrać pożądany kontur
Punkt menu Konfig
Punkt menu Konfig (konfigurowanie) zawiera następujące funkcje:
- **Ustawienia odczytu...** otwiera okno dialogu z następującymi ustawieniami:
- **kolorowy odczyt Technologia**: edytor wyświetla dane technologiczne T, S, F i M fioletowym kolorem
- **kolorowy odczyt Posuw szybki**: edytor pokazuje instrukcję G0 brązowym kolorem
- **Wielkość czcionki**: stałe ustawienie wielkości czcionki w edytorze NC, standard jest zaznaczony z *
- **Czcionka widoku drzewa**: stałe ustawienie wielkości czcionki w podglądzie drzewa programu NC, standard zaznaczony z *
- **Czcionka mn.**: wielkość czcionki w edytorze NC zmniejszyć, zmienia ustawienia wyświetlania
- **Czcionka większa**: wielkość czcionki w edytorze NC zwiększyć, zmienia ustawienia wyświetlania
- **Tryb zapisu**: określenie trybu
- **NC-edytor (słowni)**: edytor pracuje w edytorze NC z kontrolą składni
- **Edytor tekstu (znakami)**: edytor pracuje znakami bez kontroli składni
Jeśli programy NC są generowane zewnętrznie lub modyfikowane w trybie Edytor tekstu (znakami), to mogą pojawiać się nieznane słowa, powstałe poprzez błędy w pisowni, np. THN zamiast THEN.
W trybie NC edytora sterowanie kontroluje słowa DIN PLUS oraz informacje w nagłówku programu. Edytor pokazuje wiersze z nieznanymi słowami w kolorze magenta. Kiedy program NC jest symulowany bądź odpracowywany, to sterowanie wyświetla błąd.
- **Nastawienia**
- **Zabezpieczyć**: edytor zapamiętuje otwarte programy NC i odpowiednie pozycje kursora
- **Załadować ostatnie zab.**: Ustawienie: edytor odtwarza ponownie zachowany stan
- **Dane technologiczne**: podrzędný tryb pracy Edytor technologii uruchomić
Punkt menu Inne
Punkt menu Inne (inne) zawiera następujące funkcje:
- **Formatowanie programu**
Sterowanie sprawdza program NC i wykonuje przy tym następujące funkcje:
- Uzupełnienie brakujących numerów wierszy
- Nowe numerowanie wierszy NC
- Uzupełnienie brakujących urywków tekstu
- Przy rozpoznanych błędach składni wyświetlanie komunikatu o błędach
Błędy składni należy skorygować odręcznie. Wykonane modyfikacje należy następnie skontrolować przy pomocy funkcji Formatowanie programu.
- **Pomoc**: sterowanie otwiera TURNguide.
- **Wstawić wiersz**:
- **bez num.wiersza Alt+N**: edytor wstawia na pozycji kursora pusty wiersz
- **z num.wiersza Einfg** [1]: edytor wstawia na pozycji kursora pusty wiersz z numerem. Alternatywa: przy naciśnięciu klawisza INS edytor wstawia wiersz z numerem
- **Komentarz na końcu wiersza**: edytor wstawia na pozycji kursora komentarz na końcu wiersza
- **Edycja słowa Enter**: można dokonać zmiany słowa NC, na którym znajduje się kurSOR.
- **Usunięcie słowa Del**: edytor kasuje parametr NC, na którym stoi kurSOR
- **UNIT skasować**: pozycjonować kurSOR na pierwszy wiersz unit, zanim wybierzemy ten punkt menu. Edytor anuluje powiązanie tej unit. Dialog Unit nie jest więcej możliwy dla tego bloku obróbki, można dokonywać jednakże edycji tego bloku obróbki
- **Numeracja wierszy...** dla numeracji wierszy ważne są **numer wiersza startu** i **inkrementacja numeracji**. Pierwszy wiersz NC otrzymuje numer wiersza startu, przy każdym następnym wierszu NC zostaje dodawana inkrementacja czyli przyrost. Ustawienie numeru wiersza startu i inkrementacji jest związane z programem NC.
- **Wiersz koment./nie kom Ctrl+K**: można skryć blok NC lub unit, na których znajduje się kurSOR. Sterowanie pomija skomentowane wiersze.
Punkt menu Narz.
Punkt menu Narz. zawiera następujące funkcje:
- **DIN PLUS słowo...**: edytor otwiera okno wyboru ze wszystkimi słowami DIN PLUS w kolejności alfabetycznej. Wybrać pożądaną instrukcję dla strukturyzowania programu lub polecenie wprowadzenia i wydawania. Edytor wstawia DIN PLUS-słowo na pozycji kursora
- **Wiersz komentarza...**: komentarz zostaje umiejscowiony powyżej pozycji kursora
- **Definicja konstant...**: wyrażenie zostaje dołączone powyżej pozycji kursora. Jeśli słowo DIN PLUS CONST jeszcze nie jest dostępne, to zostaje ono również wstawione
- **Przypisanie zmiennych...**: wstawia instrukcję odnośnie zmiennych
- **L-wywoł.zewn.** (podprogram jest w oddzielnym pliku): edytor otwiera okno wyboru pliku dla podprogramów. Proszę wybrać podprogram i wypełnić dialog dla podprogramu. Sterowanie szuka podprogramów w kolejności aktualny projekt, folder standardowy i następnie folder producenta maszyn
- **L-wywołanie wewnętrzne...** (podprogram jest zawarty w programie głównym): edytor otwiera dialog dla podprogramów
- **Blok** Funkcje. Ten punkt menu zawiera funkcje dla zaznaczania, kopiowania i usuwania odpowiednich fragmentów programu
- **Zaznaczyć On/Off**: aktywuje/dezaktywuje tryb zaznaczania dla ruchów kursora
- **Anulować zaznaczenie**: po wywołaniu tego punktu menu żadna część programu nie jest zaznaczona
- **Wycinek Ctrl+X**: usuwa zaznaczoną część programu i kopiuje ją do Schowka
- **Kopiowanie Ctrl+C**: kopiuje zaznaczoną część programu do Schowka
- **Wstawić Ctrl+V**: wstawia zawartość Schowka na pozycji kursora. Jeśli części programu są zaznaczone, to zostają one zamienione przez zawartość Schowka
Punkt menu Graf.
Punkt menu Graf. zawiera:
- **Grafika ON**: aktywowanie lub aktualizowanie przedstawionego konturu. Alternatywnie można używać także softkey
- **Grafika OFF**: zamknięcie okna grafiki
- **Grafika automatyki**: okno grafiki zostaje aktywowane, jeśli kursor znajduje się na opisie konturu
- **Okno...**: ustawienie okna grafiki. Podczas edycji sterowanie pokazuje zaprogramowane kontury w maksymalnie czterech oknach grafiki. Proszę nastawić wymagane okna
- **Lupę włączyć**: aktywuje lupid. Alternatywnie można używać także softkey
Okno grafiki:
- Kolory przy prezentacji konturu:
- Biały: Półwyrob i Półwyrob pomocniczy
- Żółty: Gotowy detal
- Niebieski: Kontur pomocniczy
- Czerwony: elementy konturu na aktualnej pozycji kursora. Strzałka wskazuje kierunek definicji
- Przy programowaniu cykli obróbkowych można wykorzystywać wyświetlony kontur dla ustalenia referencji wierszowych
- Przy pomocy funkcji lupy można powiększyć, zmniejszyć lub przesunąć wycinek obrazu
- Jeśli pracujemy z kilkoma grupami konturów, to sterowanie pokazuje w oknie grafiki u góry z lewej numer grupy konturów
**Softkeys przy aktywnym oknie programu**
- Aktywuje wskazanie konturu i uruchamia nowe rysowanie konturu
- Otwiera menu softkey lupy i pokazuje ramkę lupy
- Uzupełnienia i zmiany w konturach zostają uwzględnione dopiero po ponownym naciśnięciu Graf.
- Warunkiem dla wyświetlania konturu są jednoznaczne numery wierszy NC
Sortowanie, organizacja plików
Przy otwarciu lub generowaniu nowego programu NC pasek softkey przełączca na funkcje sortowania i organizacji. Proszę wybrać przy pomocy softkey kolejność, w której zostają wyświetlane programy lub korzystać z funkcji kopiowania, usuwania, etc.
Softkeys menedżera plików
| Softkey | Opis |
|------------------|----------------------------------------------------------------------|
| Ścieżki / pliki | Przejście pomiędzy oknem folderów i oknem plików |
| Wytnij | Wycinanie zaznaczonych plików |
| Kopiować | Kopiowanie zaznaczonych plików |
| Wstawić | Wstawić znajdujący się w pamięci plik |
| Zm. nazwy | Zmiana nazwy zaznaczonych plików |
| Wszystkie usunąć | Zaznaczony plik po zapytaniu zwrotnym usunąć, wskazanie wierszy programu nie może przy tym być otwarte w jednym z trybów pracy |
| Powrót | Powrót do dialogu wyboru programu |
Softkeys Inne
| Softkey | Opis |
|------------------|----------------------------------------------------------------------|
| Szczegóły | Wyświetlić szczegóły |
| Wszystkie zaznaczyć | Zaznaczyć wszystkie pliki |
| Aktualizować | Aktualizuje zaznaczony program |
| Zabezp. od zapisu | Zabezpieczenie od zapisu dla zaznaczonego programu włączyć lub wyłączyć |
| Alfabet. klaviatura | Otwiera Alfabet. klawiatura. |
| Powrót | Powrót do dialogu wyboru programu |
| Softkeys Sortowanie | Wskazanie atrybutów pliku: wielkość, data, czas |
|---------------------|------------------------------------------------|
| Szczegóły | |
| Sortowanie nazw pliku | Sortowanie według nazwy pliku |
| Sortowanie wielk. | Sortowanie według wielkości pliku |
| sortow. data | Sortowanie według daty utworzenia lub zmiany |
| Aktualizować | Aktualizuje zaznaczony program |
| Odwrócenie sortowania | Odwrócenie kolejności sortowania |
| Powrót | Powrót do dialogu wyboru programu |
3.3 Oznaczenie segmentu programu
Na nowo zapisany program NC zawiera już oznaczenia segmentów. W zależności od postawionych zadań dołączamy dalsze lub usuwamy zapisane oznaczenia. Program NC musi zawierać przynajmniej oznaczenia OBROBKA i KONIEC.
Dalsze oznaczenia segmentów programu można znaleźć w oknie wyboru DIN PLUS słowo... (punkt menu Narz., > DIN PLUS słowo...). Sterowanie zapisuje oznaczenia fragmentów na właściwej pozycji lub na aktualnej pozycji.
Oznaczenia segmentów w języku niemieckim są wykorzystywane dla dialogu w języku niemieckim. Wszystkie inne języki wykorzystują oznaczenia segmentów w języku angielskim.
Jeśli programy NC są generowane zewnętrznie lub modyfikowane w trybie Edytor tekstu (znakami), to mogą pojawiać się nieznane słowa, powstałe poprzez błędy w pisowni, np. THN zamiast THEN.
W trybie NC edytora sterowanie kontroluje słowa DIN PLUs oraz informacje w nagłówku programu. Edytor pokazuje wiersze z nieznanymi słowami w kolorze magenta. Kiedy program NC jest symulowany bądź odpracowywany, to sterowanie wyświetla błąd.
Przykład: oznaczenia segmentów programu
| ... |
|-----|
| POLOTOVAR |
| N1 G20 X100 Z220 K1 |
| CZ.GOTOWA |
| N2 G0 X60 Z0 |
| N3 G1 Z-70 |
| ... |
| CZOLO Z-25 |
| N31 G308 ID“01“ P-10 O1 |
| N32 G402 Q5 K110 A0 Wi72 V2 XK0 YK0 |
| N33 G300 B5 P10 W118 A0 |
| N34 G309 |
| CZOLO Z0 |
| N35 G308 ID“02“ P-6 O1 |
| N36 G307 XK0 YK0 Q6 A0 K34.641 |
| N37 G309 |
| ... |
## Przegląd oznaczeń segmentów
| Znaczenie | Słowo DIN PLUS | Opis |
|----------------------------------|----------------------|---------------|
| Podgląd programu | | |
| Nagłówek programu | NAGŁ.PROGRAMU | Strona 86 |
| Mocowadła | MOCOWADLO | Strona 88 |
| Głowica rewolwero-wa | REWOLWER | Strona 89 |
| Magazyn | MAGAZYN | Strona 89 |
| Narzędzie zmiany manualnej | MANUAL TOOL | Strona 89 |
| Opis konturu | | |
| Grupa konturów | GRUPA KONTUROW | Strona 90 |
| Półwyrob | POLOTOVAR | Strona 90 |
| Gotowy detal | CZ.GOTOWA | Strona 90 |
| Kontur pomocniczy | KONTUR POMOCNICZY | Strona 90 |
| Półwyrob pomocniczy | PRZEDM.POM. | Strona 90 |
| Kontury osi C | | |
| Front | FRONT | Strona 90 |
| STR.TYLNA | STR.TYLNA | Strona 90 |
| Oslona | OSLONA | Strona 90 |
| Kontury osi Y | | |
| Czolo Y | FRONT Y | Strona 91 |
| STR.TYLNA_Y | STR.TYLNA_Y | Strona 91 |
| Powierz. boczna Y | POWIERZCHNIA BOCZNA Y (BOK Y) | Strona 91 |
| Obróbka przedmiotu | | |
| Obróbka | OBROBKA | Strona 93 |
| Koniec | KONIEC | Strona 93 |
| Podprogramy | | |
| Podprogram | PODPROGRAM | Strona 93 |
| Return | RETURN | Strona 93 |
| Inne | | |
| CONST | CONST | Strona 94 |
| VAR | VAR | Strona 94 |
| ALOKACJA | ALOKACJA | Strona 95 |
**Uwaga:** Jeśli istnieje kilka niezależnych od siebie opisów konturu dla obróbki wierceniem i frezowaniem, to proszę używać oznaczeń fragmentów (FRONT, OSLONA, itd.) wielokrotnie.
Segment NAGL.PROGRAMU
Instrukcje i informacje w NAGL.PROGRAMU:
- **Jednostka**:
- Nastawić system miar metryczny lub calowy
- Brak wprowadzenia: zostaje przejęta nastawiona w parametrze maszynowym jednostka miar
- Inne pola zawierają **informacje organizacyjne** i **informacje konfigurowania**, nie mające wpływu na wykonanie programu.
W programie NC informacje nagłówka programu zostają oznaczone przy pomocy #.
Można wybrać **Jednostka** tylko przy zapisie nowego programu NC. Późniejsze zmiany nie są możliwe.
**Wskazanie zmiennych**
Aby otworzyć odczyt zmiennych w NAGL.PROGRAMU, należy:
- Softkey Wskazanie zmiennych nacisnąć
- Sterowanie otwiera formularz Definicja wskazania zmienne-wartość rzeczywista.
Mozna zdefiniować do 20 zmiennych. W podrzędnym trybie pracy Przebieg progr. oraz w podrzędnym trybie pracy Symulacja dokonuje się ustawienia, czy zmienne są wyświetlane przy wykonywaniu programu.
Stosować wyłącznie #g-zmienne:
- #g1 do #g299 dostępne dla użytkownika
- #g5xx zarezerwowane dla producenta obrabiarek
- #g810 do #g815 wykorzystywane w cyklach pomiaru
- #g950 do #g955 dla programowania struktury
Dla każdej zmiennej określone są:
- **Zmienna** - numer zmiennej
- **Wymogi** - wartość dla inicjalizowania
- **Opis** - tekst, z którym zmienne jest wyświetlana lub kwerendowana podczas wykonywania programu lub symulacji (maks. 20 znaków)
Aktualnie obsługiwane są tylko globalne zmienne.
**Dalsze informacje:** "Typy zmiennych", Strona 525
Historię skasuj
W otwartym dialogu NAGŁ.PROGRAMU dostępny jest softkey Historię skasuj.
Kiedy zostanie naciśnięty softkey Historię skasuj, wszystkie stare wpisy w menu rozwijalnym zostają usuwane. Aktualny wpis pozostaje zachowany.
Następujące wpisy są usuwane:
- Maszyna
- Rysunek
- Przedmiot
- Firma
- Autor
- Opis zmiennych
Segment MOCOWADLO
W segmentcie programu MOCOWADLO opisujemy jak jest zamocowany obrabiany detal. W ten sposób może zostać przedstawione zamocowanie w podrzędnym trybie pracy Symulacja. W TURN PLUS stosowane są te informacje o zamocowaniu, aby przy automatycznym generowaniu programu obliczać punkty zerowe oraz limity skrawania.
Parametry:
1. **H**: Nr mocowadla
2. **D**: Numer wrzeciona AAG
3. **R**: Rodzaj mocowania
- 0: J=wolna długość
- 1: J=długość zamocowania
4. **Z**: Krawędź uchwytu – pozycja krawędzi uchwytu
5. **B**: Szczęki referencja
6. **J**: Wolna dług. obr.przedm. – Długość zamocowania lub wystawiania detalu (w zależności od Rodzaj mocowania R)
7. **O**: Limit skrawania zewnątrz – ograniczenie dla obróbki zewnętrznej
8. **I**: Limit skrawania wewnątrz – ograniczenie dla obróbki wewnątrz
9. **K**: Pokrycie szczęki/przedm. (proszę uwzględnić znak liczby!)
10. **X**: Średnica mocowania detalu
11. **Q**: Forma zamoc.
- 4: zamocowanie zewnętrzne
- 5: zamocowanie wewnętrzne
12. **V**: Obróbka falowa AAG
- 0: uchwyt – automatyczne punkty rozdzielające na największej i na najmniejszej średnicy
- 1: wał/uchwyt – obróbka również od uchwytu
- 2: wał/zabierak czołowy – kontur zewnętrzny może być kompletnie obrabiany
**i** Jeśli parametry Z i B nie zostaną zdefiniowane, to TURN PLUS wykorzystuje w podrzędnym trybie pracy AWG (automatyczne generowanie programu) następujące parametry procesowe:
- Przednia Krawędź uchwytu przy wrzecionie głównym i przeciwwrzecionie
- Szerokość szczęk na wrzecionie głównym i przeciwwrzecionie
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
Segment REWOLWER / MAGAZYN
Segment programu REWOLWER lub MAGAZYN definiuje uzbrojenie suportu narzędziowego. Dla każdego zajętego miejsca w głowicy rewalwerowej zostaje zapisany numer identyfikacyjny narzędzia (identnumer). W przypadku multinarzędzi następuje zapis na liście rewalweru dla każdego ostrza.
Jeśli nie programujemy ani REWOLWER ani MAGAZYN, to wykorzystywane są narzędzia zapisane na liście narzędzi trybu pracy Maszyna.
Przykład: tabela rewalweru
| ... |
|-----|
| REWOLWER |
| T1 ID"342-300.1" |
| T2 ID"C44003" |
| ... |
Przykład: tabela magazynu
| ... |
|-----|
| MAGAZYN |
| ID"342-300.1" |
| ID"C44003" |
| ... |
Segment MANUAL TOOL
Segment programu MANUAL TOOL definiuje listę eksploatacji narzędzi zmienianych manualnie.
Ten segment jest konieczny tylko, jeśli stosujemy na obrabiarce z uchwytom mocującym multifix automatyczne generowanie planu pracy AAG. Sterowanie wykorzystuje dla AAG te narzędzia.
Sterowanie sprawdza przy generowaniu programu NC, czy na tej liście zawarte są narzędzia manualnej zmiany i wydaje wówczas komunikat o błędach.
Segment Grupa konturów
W segmencie programu opisujemy położenie obrabianego przedmiotu w przestrzeni roboczej.
Sterowanie obsługuje do czterech grup konturów włącznie (Półwyrob, Gotowy detal i Kontury pomocnicze) w jednym programie NC. Oznaczenie Grupa konturów rozpoczyna opis grupy konturów. G99 przyporządkowuje zabiegi obróbkowe do grupy konturów.
Parametry:
- Q: numer Grupa konturów
- X: Pozycja konturu na grafice
- Z: Pozycja konturu na grafice
- V: Położenie
- 0: układ współrzędnych obrabiarki
- 2: odbity lustrzanie układ współrzędnych maszyny (kierunek Z przeciwne do układu współrzędnych maszyny)
Segment POLOTOVAR
W tym segmencie programu opisujemy kontur półwyrobu.
Segment CZ.GOTOWA
W segmencie programu opisujemy kontur gotowego przedmiotu. Po segmencie CZ.GOTOWA używamy dalszych oznaczeń segmentów jak FRONT, OSLONA itd.
Segment PRZEDM.POM.
W tym segmencie programu opisujemy dalsze detale, na które można przełączać w razie konieczności z G702.
Segment KONTUR POM.
W segmencie programu opisujemy kontury pomocnicze konturu toczenia.
Segment FRONT, STR.TYLNA
W tym segmencie programu opisujemy kontury strony czołowej i tylnej, które mają być obrabiane przy pomocy osi C. Oznaczenie segmentu definiuje położenie konturu w kierunku Z.
Parametry:
- Z: Położenie konturu strony czołowej lub konturu strony tylnej
Segment OSLONA
W tym segmencie programu opisujemy kontury powierzchni bocznej, które mają być obrabiane przy pomocy osi C. Oznaczenie segmentu definiuje położenie konturu w kierunku X.
Parametry:
- X: Średnica referen. konturu powierzchni bocznej
Segment FRONT_Y, STR.TYLNA_Y
W przypadku tokarek z osią Y oznaczenia segmentów odznaczają płaszczyznę XY (G17) i położenie konturu w kierunku Z. Kat wrzeciona (C) definiuje pozycję wrzeciona.
Parametry:
- X Srednica ograniczenia – średnica powierzchni do ograniczenia skrawania
- Z Wymiar bazowy lub Pozycja – położenie płaszczyzny referencyjnej (default: 0)
- C Kat wrzeciona lub Kat (default: 0)
Segment OSLONA_Y
Oznaczenie segmentu odznacza płaszczyznę YZ (G19) i definiuje na maszynach z osią B nachyloną płaszczyznę.
Bez nachylonej płaszczyzny: średnica referencyjna definiuje położenie konturu w kierunku X, kąt osi C z kolei położenie na obrabianym przedmiocie.
Parametry:
- X Srednica referen.
- C Kąt osi C – określa pozycję wrzeciona
Z nachyloną płaszczyzną: OSLONA_Y przeprowadza dodatkowo następujące przekształcenia i rotacje dla nachylonej płaszczyzny:
- Przesuwa układ współrzędnych na pozycję I, K
- Obraca układ współrzędnych o Kąt płaszczyznowy B; Refer.plaszcz. w X, Refer.plaszcz. w Z: I, K
- H=0: przesunięcie obróconego układu współrzędnych o -I. Układ współrzędnych zostaje przesunięty z powrotem
Parametry:
- X Srednica referen.
- C Kąt osi C – określa pozycję wrzeciona
- B Kąt płaszczyznowy (baza: dodatnia oś Z)
- I Refer.plaszcz. w X (wymiar promienia)
- K Refer.plaszcz. w Z
- H Autom. przesunięcie – automatyczne przesunięcie układu współrzędnych (default: 0)
- 0: o -I przesunąć – obrócony układ współrzędnych zostaje przesunięty o -I.
- 1: nie przesuwać – układ współrzędnych nie zostaje przesunięty
Układ współrzędnych przesunąć z powrotem: sterowanie wykorzystuje średnicę referencyjną dla limitu skrawania. Dodatkowo obowiązuje ona jako referencja dla głębokości, programowanej dla konturów frezowania i odwiertów.
Ponieważ Srednica referen. odnosi się do aktualnego punktu zerowego, zaleca się przy pracy na nachyloną płaszczyźnie przesunięcie obróconego układu współrzędnych o wartość -I z powrotem. Jeśli ograniczenie skrawania nie jest konieczne, na przykład w przypadku odwiertów, to można wyłączyć przesunięcie układu współrzędnych (H=1) i ustawić Srednica referen. = 0 wyznaczyć.
Proszę zwrócić uwagę:
- W nachylonym układzie współrzędnych X jest osią wcięcia w materiał. Współrzędne X zostają wymierzone jako współrzędne średnicy.
- Odbicie lustrzane układu współrzędnych nie ma żadnego wpływu na oś bazową kąta nachylenia (kąt osi B wywołania narzędzia).
Przykład: OSLONA_Y
| Segment | Oznaczenie |
|---------|------------|
| NAGŁ. PROGRAMU | |
| ... | |
| KONTUR Q1 X0 Z600 | |
| POLOTOVAR | |
| ... | |
| CZ.GOTOWA | |
| ... | |
| OSLONA_Y X118 C0 B130 I59 K0 | |
| ... | |
| OBROBKA | |
| ... | |
**Segment OBROBKA**
W segmentie programu **OBROBKA** programujemy obróbkę przedmiotu. To oznaczenie **musi** być zapisane.
**Oznaczenie KONIEC**
Oznaczenie **KONIEC** kończy program NC. To oznaczenie **musi** być zapisane.
**Segment PODPROGRAM**
Jeśli zdefiniujemy w programie NC (w tym samym pliku) jakiś podprogram, to zostaje on oznaczony przez **PODPROGRAM**, a po nim następuje nazwa podprogramu (maks. 40 znaków).
**Oznaczenie RETURN**
Oznaczenie **RETURN** zamyka podprogram.
Oznaczenie CONST
W segmencie programu CONST definiujemy konstanty. Wykorzystujemy konstanty dla definicji wartości. Wartość wprowadzamy bezpośrednio lub ją obliczamy. Jeśli używamy przy obliczeniach stałych, to muszą one zostać wstępnie zdefiniowane. Długość nazwy konstanty nie może przekraczać 20 znaków, dopuszczalne są małe litery i cyfry. Stałe rozpoczynają się zawsze z podkreśliska.
Dalsze informacje: "Rozszerzona syntaktyka zmiennych CONST – VAR", Strona 539
Przykład: CONST
| CONST |
|-------|
| _nvr = 0 |
| _sd=PARA("", "CfgGlobalTechPara", "safetyDistWorkpOut") |
| _nws = _sd-_nvr |
| ... |
| POLOTOVAR |
|-----------|
| N 1 G20 X120 Z_nws K2 |
| ... |
| OBROBKA |
|---------|
| N 6 G0 X100+_sd |
| ... |
Oznaczenie VAR
W segmencie programu VAR definiujemy nazwę (oznaczenie tekstowe) dla zmiennych.
Dalsze informacje: "Rozszerzona syntaktyka zmiennych CONST – VAR", Strona 539
Długość nazwy zmiennej nie może przekraczać 20 znaków, dopuszczalne są małe litery i cyfry. Zmienne rozpoczynają się zawsze z #.
Przykład: VAR
| VAR |
|-----|
| #_wewn_dm = #I2 |
| #_dlugosc = #g3 |
| ... |
| POLOTOVAR |
|-----------|
| N 1 #_dlugosc=120 |
| N 2 #_wewn_dm=25 |
| N 3 G20 X120 Z#_dlugosc+2 K2 I#_wewn_dm |
| ... |
| OBROBKA |
|---------|
| ... |
Oznaczenie ALOKACJA
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Ta funkcja dostępna jest tylko w obrabiarce z kilkoma kanałami (opcja #153).
Oznaczenie ALOKACJA przyporządkowuje następną obróbkę do podanego suportu. Jeśli podaje się kilka suportów, to sterowanie wykonuje obróbkę na podanych suportach.
Parametry:
- **Sanie**: numer suportu
To przyporządkowanie jest resetowane, jeśli oznaczenie ALOKACJA zostanie zaprogramowane bez podania suportu. Sterowanie wykorzystuje ponownie wszystkie suporty z nagłówka programu.
Jeśli w wierszu NC zostanie podane oznaczenie suportu, to obowiązują suporty wprowadzone z $... w wierszu NC.
3.4 Programowanie narzędzi
Funkcja ta znajduje się do dyspozycji także na obrabiarkach z magazynem narzędzi. Sterowanie wykorzystuje listę magazynu zamiast listy głowicy rewolwerowej.
Oznaczenie miejsc narzędzi zostaje wyznaczone przez producenta obrabiarek. Przy tym każdy uchwyt narzędzia otrzymuje jednoznaczny **numer narzędzia**.
W poleceniu T (segment: OBROBKA) programujemy numer narzędzia i tym samym pozycję nachylenia suportu narzędziowego. Przyporządkowanie narzędzi do pozycji nachylenia sterowanie zna z listy rewolweru segmentu REWOLWER.
Można dokonywać zmian wpisów narzędzi pojedynczo lub poprzez punkt menu **Zestawienie listy rewolweru** - wyświetla listę rewolweru i dokonywać edycji.
**Konfigurowanie listy rewolweru**
Funkcja ta znajduje się do dyspozycji także na obrabiarkach z magazynem narzędzi. Sterowanie wykorzystuje listę magazynu zamiast listy głowicy rewolwerowej.
W przypadku funkcji **Zestawienie listy rewolweru** sterowanie udostępnia uzbrojenie głowicy rewolwerowej dla edycji.
Technolog może:
- dokonać edycji obłożenia rewolweru: przejąć narzędzia z bazy danych, usunąć zapisy lub przesunąć na inną pozycję
- przejąć listę rewolweru z trybu pracy **Maszyna**
- usunąć aktualne obłożenie rewolweru programu NC
**Softkeys na liście rewolweru**
| Softkey | Opis |
|---------|------|
| ![Wpis skasować] | Wpis skasować |
| ![Wstawić zapis ze Schowka] | Wstawić zapis ze Schowka |
| ![Wyciąć zapis i zachować w Schowku] | Wyciąć zapis i zachować w Schowku |
| ![Lista narzędzi] | Wyświetlić zapisy w bazie danych narzędzi |
| ![Do pam.] | Zachowanie obłożenia rewolweru |
| ![Przerwanie] | Zamknięcie listy rewolweru - technolog decyduje, czy przeprowadzone zmiany mają być zachowane |
| ![Narzędzie edytować] | Okno zapisu wybranego narzędzia zostaje otwarte dla edycji |
| ![Transfer maszyny] | przejąć listę rewolweru z trybu pracy **Maszyna**. |
Przejęcie listy uzbrojenia głowicy rewołwerowej trybu pracy
**Maszyna:**
- Punkt menu **Nagi.** wybrać
- Punkt menu **Zestawienie listy rewołweru** wybrać
- W razie konieczności na **Funkcje specjalne** przełączyć
- Listę narzędzi trybu pracy **Maszyna** przejąć do programu NC
Usuwanie listy rewołweru:
- Punkt menu **Nagi.** wybrać
- Punkt menu **Zestawienie listy rewołweru** wybrać
- Na **Funkcje specjalne** przełączyć
- Usunąć wszystkie zapisy listy rewołweru
Edycja wpisów narzędzi
Technolog wywołuje dla każdego wpisu segmentu REWOLWER okno dialogowe Narzędzie, zapisuje Identnummer lub przejmuje Identnummer z bazy danych narzędzi.
Parametry okna dialogowego Narzędzie:
- **T**: T-numer – pozycja na suporcie narzędziowym
- **ID**: identnummer – referencja do bazy danych
- **AT**: NARZ zamienne – identnummer narzędzia, używany w przypadku zużycia poprzedniego narzędzia
- **AS**: strategia zamiany
- 0: kompletne narzędzie
- 1: ostrze poboczne lub dowolnie
Zapis nowego tekstu narzędzia:
- Pozycjonować kursor
- Klawisz INS nacisnąć
- Edytor otwiera okno dialogowe Narzędzie.
- Identnummer narzędzia zapisać
- Otworzyć bazę danych narzędzi
- Pozycjonować kursor na przejmowane narzędzie
- Identnummer narzędzia przejąć
Zmiana danych o narzędziu:
- Pozycjonować kursor
- Klawisz ENT nacisnąć
- Okno dialogowe Narzędzie edytować
**Multinarzędzia**
Narzędzie z kilkoma punktami referencyjnymi lub kilkoma ostrzami zostaje oznaczone mianem multinarzędzia. Po wywołaniu T następuje numer narzędzia a także .S, dla oznaczenia ostrza.
**Numer narzędzia.S (S=0..9)**
S=0 oznacza ostrze główne. To oznaczenie musi być zaprogramowane.
Przykłady:
- T3 lub T3.0: pozycja nachylenia 3; ostrze główne
- T12.2: pozycja nachylenia 12; ostrze 2
Narzędzia zamienne
W przypadku **prostego** monitorowania okresu trwałości wykonanie programu zostaje zatrzymane, jeśli narzędzie jest zużyte. Bieżący program zostaje zakończony.
Jeśli stosowana jest opcja **Monitorowanie okresu trwałości z narzędziami zamiennymi** (opcja #10), to sterowanie montuje automatycznie narzędzie zamienne, jeśli narzędzie jest zużyte. Dopiero kiedy ostatnie narzędzie łańcucha wymiany zostanie zużyte, sterowanie zatrzymuje wykonanie programu.
Narzędzia zamienne definiuje się przy konfigurowaniu rewolweru. Łańcuch wymiany może zawierać kilka narzędzi zamiennych. Łańcuch wymiany jest częścią składową programu NC. W wywołaniach **T** programuje się **pierwsze narzędzie** łańcucha wymiany.
Definicja narzędzia zmiennego:
- Pozycjonować kursor na poprzednie narzędzie
- Klawisz **ENT** nacisnąć
- **Identnummer** narzędzia zmiennego zapisać (okno dialogowe **Narzędzie**)
- Określić strategię wymiany
Przy stosowaniu multinarzędzi określamy w strategii wymiany, czy ma być zamienione kompletne multinarzędzie czy też zużyte ostrze narzędzia narzędziem zmiennym:
- **0: kompletne narzędzie** (default): jeżeli ostrze multinarzędzia jest zużyte to narzędzie to nie zostaje więcej wykorzystywane
- **1: ostrze poboczne lub dowolnie**: zostaje wymienione wyłącznie zużyte ostrze multinarzędzia na inne narzędzie lub na inne ostrze. Inne, nie zużyte ostrza multinarzędzia będą w dalszym ciągu wykorzystywane
3.5 Zadanie automatyki
Sterowanie może w podrzędnym trybie pracy **Przebieg progr.** odpracować kilka programów głównych jeden po drugim, bez wybierania od nowa tych programów w międzyczasie i bez ich ponownego uruchamiania. W tym celu generujemy listę programów (Zadania automatyki), odpracowywaną w podrzędnym trybie pracy **Przebieg progr.**.
Dla każdego programu podajemy liczbę sztuk, czyli liczbę powtórzeń.
Wszystkie wywołania programu są zachowywane z kompletną ścieżką. W ten sposób można uruchamiać także programy niezależne od projektu.
**Otwarcie zadania**
W trybie pracy **smart.Turn** generujemy zabieg automatyczny z rozszerzeniem pliku .job. **Zadania automatyki** są niezależne od projektów i standardowo zachowywane są w katalogu **TNC**: \nc_prog_ncps.
Utworzenie nowego zabiegu automatycznego:
- Punkt menu **Prog** wybrać
- Punkt menu **Nowy** wybrać
- Punkt menu **Nowe zadanie automatyki** wybrać
- Wpisać nazwę pliku
- Softkey **Do pam.** nacisnąć
Otwarcie dostępnego zabiegu automatycznego:
- Punkt menu **Prog** wybrać
- Punkt menu **Otwórz...** wybrać
- Na typ pliku .job przełączyć
- Softkey **Otworzyć** nacisnąć
Edycja zabiegu
W zabiegu automatycznym kombinujemy programy główne, aby w podtrybie pracy **Przebieg progr.** aby je odpracować jeden po drugim.
Utworzenie nowego zabiegu automatycznego:
- Punkt menu **Narz.** wybrać
- Punkt menu **Wywołanie programu** wybrać
- Wybrać program główny
- Softkey **Otworzyć** nacisnąć
- W razie konieczności zapisać liczbę powtórzeń w parametrze **Q**
Jeśli nie programujemy powtórzeń, to sterowanie odpracowuje program jeden raz, jeśli podajemy 0, to program nie jest odpracowywany.
**Przykład: zadanie automatyki**
| %autorun.job „TURN_V1.0“ |
|--------------------------|
| N1 L“TNC:\nc_prog\ncps\234.nc“ Q3 |
| N2 L“TNC:\Project\Project3\ncps\10785.nc“ |
| N3 L“TNC:\nc_prog\ncps\Huelse.nc“ Q12 |
| . . . |
4
Units smart.Turn (opcja #9)
4.1 Units - smart.Turn units
Punkt menu units
Punkt menu *Units* zawiera wywołania unit posortowane według rodzajów obróbki. Można przejść do następujących punktów menu naciskając punkt menu *Units*.
- Obr.zgr.
- Tocz.p.
- Wiercenie (oś C i oś Y)
- Obr. wyk.
- Gwint
- Frez. (oś C i Y)
- Spec (specjalne zabiegi obróbkowe)
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki! Producent obrabiarek może udostępnić własne units. Te funkcje znajdują się w punkcie menu *Spec*.
**smart.Turn-Unit**
Unit opisuje pełny blok obróbkowy.
Unit zawiera:
- Wywołanie narzędzia
- Dane technologiczne
- Wywołanie cyklu
- Strategia najazdu i odjazdu
- Globalne dane
- Odstęp bezpieczeństwa
Te parametry są zebrane klarownie w dialogu.
Formularze Unit
Dialog Unit jest podzielony na formularze a te z kolei są podzielone na grupy. Pomiędzy formularzami i grupami dokonujemy nawigacji przy pomocy smart.Turn-klawiszy.
Formularze w dialogach Unit
| Formularz | Funkcja |
|-----------|---------|
| Trans. | Formularz przeglądowy ze wszystkimi koniecznymi nastawieniami. |
| Tool | Formularz narzędzia z wyborem narzędzia, nastawieniami technologii i funkcjami M |
| Kontur | Opis lub wybór konturu przeznaczonego do obróbki |
| Cykl | Opis przebiegu obróbki |
| Global. | Przegląd i nastawienie globalnie nastawionych wartości |
| AppDep | Definicja przemieszczenia najazdu i odjazdu |
| Tool Ext | Rozszerzone ustawienia narzędzia |
Formularz przeglądowy
W formularzu przeglądowym są zebrane najważniejsze dane Unit. Te parametry są powtarzane w innych formularzach.
Formularz Tool
W tym formularzu programujemy informacje technologiczne.
Narzędzie:
- **T: Nr narzędzia** – numer miejsca w rewolwerze
- **TID: Identnumer** – nazwa narzędzia zostaje automatycznie zapisana
- **F: Posuw** – posuw obrotowy (mm/obr) dla obróbki przy każdym obrocie wrzeciona narzędzie zostaje przemieszczone o zaprogramowaną wartość.
- **S: Predk.skrawania** (m/min) lub **stala l.obrotów** (obr/min)
Z **Rodzaj toczenia GS** można przełączyć.
Wrzeciono:
- **GS: Rodzaj toczenia**
- **G96: stala Predk.skrawania**
prędkość obrotowa zmienia się synchronicznie ze średnicą obrotu.
- **G97: stala l.obrotów**
prędkość obrotowa jest niezależna od średnicy.
- **MD: Kierunek obrotu**
- **M03: zgodnie z ruchem wskazówek zegara CW**
- **M04: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara CCW**
- **SPI: Nr wrzeciona przedmiotu 0..3** – wrzeciono, w którym zamocowano obrabiany przedmiot (tylko dla maszyn z kilkoma wrzecionami)
- **SPT: Nr wrzeciona przedmiotu 0..3** – wrzeciono napędzanego narzędzia
M-funkcje:
- **MT: M po T:** M-funkcja, wykonywana po wywołaniu narzędzia T
- **MFS: M na początku:** M-funkcja, wykonywana na początku zabiegu obróbkowego
- **MFE: M na końcu:** M-funkcja, wykonywana na końcu zabiegu obróbkowego
Do każdej Unit jest przypisany rodzaj obróbki dla dostępu do bazy danych technologii. W poniższym opisie zostaje podany w wierszu rodzaju obróbki przypisany rodzaj obróbki i zmienione poprzez propozycję technologii parametry Unit.
Softkeys w formularzu Tool
| Główica rewolwerowa lista | Wybór numeru narzędzia |
|---------------------------|------------------------|
| Przeprowadzana technologia | Przejęcie posuwu, prędkości skrawania i wcięcia z bazy danych technologicznych |
Formularz konturu
W tym formularzu definiujemy obrabiane kontury. Rozróżniamy bezpośrednią definicję konturu (G80) i odsyłacz do zewnętrznej definicji konturu (segment CZ.GOTOWA lub KONTUR POM.).
ICP-definicja konturu
- **FK**: Kontur pomocniczy – nazwa obrabianego konturu
Można wybrać dostępny kontur lub opisać nowy kontur z ICP.
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- **0**: na pocz. i na końcu
- **1**: na początku
- **2**: na końcu
- **3**: bez obróbki
- **4**: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **BP**: Okres tr.przerw – okres przerwania posuwu
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: Okres trw.posuw. – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Przedstawione softkeys można tylko wtedy wybierać, jeśli kursor znajduje się w polu **FK**, **NS** lub **NE**.
### Softkeys w formularzu konturu ICP
| Softkey | Opis |
|------------------|----------------------------------------------------------------------|
| Lista wyb. konturów | Otwiera listę wyboru, zdefiniowanych w programie konturów |
| Wybór kont. graficznie | Pokazuje w oknie grafiki wszystkie zdefiniowane kontury. Wyboru dokonuje się za pomocą klawiszy kursora, gestów dotykowych lub myszy. |
| Nowy kontur | Uruchamia podrzędny tryb pracy Edytor ICP. Proszę zapisać uprzednio w FK pożądaną nazwę konturu. |
| Kontur zmienić ICP | Uruchamia podrzędny tryb pracy Edytor ICP z aktualnie wybranym konturem |
| Referencja konturu | Otwiera okno grafiki do wyboru fragmentu konturu dla NS | NE. Wyboru dokonuje się za pomocą klawiszy kursora, gestów dotykowych lub myszy. |
| Nova pov. czol. | Uruchamia podrzędny tryb pracy Edytor ICP. Podać uprzednio w FK wymaganą nazwę konturu |
| Nova pov. boczna | Uruchamia podrzędny tryb pracy Edytor ICP. Podać uprzednio w FK wymaganą nazwę konturu |
### Nawigacja pomiędzy konturami
Jeżeli pracujemy z kilkoma grupami konturów, to można poprzez naciśnięcie softkey Referencja konturu wybrać właściwy kontur. Sterowanie pokazuje w oknie grafiki u góry z lewej numer Grupa konturów oraz w odpowiednim przypadku nazwę Kontur pomocniczy.
### Klawisze do nawigacji
- Przechodzi do następnego lub poprzedniego konturu (Grupa konturów/Półwyrób/Kontur pomocniczy/Gotowy detal)
- Przechodzi do następnego elementu konturu
- Zmniejsza przedstawiony przedmiot (zoom –)
- Powiększa przedstawiony przedmiot (Zoom +)
Bezpośrednia definicja konturu obróbka toczeniem:
- **EC: Typ konturu**
- 0: normalny kontur
- 1: pogranżony kontur
- **X1, Z1: Pkt.pocz. kontur**
- **X2, Z2: Pkt.koncowy kontur**
- **RC: Zaokraglenie** – promień w narożu konturu
- **AC: Kat poczatk.** – kąt pierwszego elementu konturu (zakres: $0^\circ < AC < 90^\circ$)
- **WC: Kat koncowy** – kąt ostatniego elementu konturu (zakres: $0^\circ < WC < 90^\circ$)
- **BS: -fazka/+zaokrag.na początku**
- BS > 0: promień zaokrąglenia
- BS < 0: szerokość fazki
- **BE: -fazka/+zaokrag.na końcu**
- BE > 0: promień zaokrąglenia
- BE < 0: szerokość fazki
- **BP: Okres tr.przerw** – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF: Okres trw.posuw.** – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Bezpośrednia definicja konturu obróbka toczeniem poprzecznym:
- **X1, Z1: Pkt.pocz. kontur**
- **X2, Z2: Pkt.koncowy kontur**
- **RC: Zaokraglenie** – promienie na dnie nacięcia
- **AC: Kat poczatk.** – kąt pierwszego elementu konturu (zakres: $0^\circ < AC < 90^\circ$)
- **WC: Kat koncowy** – kąt ostatniego elementu konturu (zakres: $0^\circ < WC < 90^\circ$)
- **BS: -fazka/+zaokrag.na początku**
- BS > 0: promień zaokrąglenia
- BS < 0: szerokość fazki
- **BE: -fazka/+zaokrag.na końcu**
- BE > 0: promień zaokrąglenia
- BE < 0: szerokość fazki
Formularz globalnych danych (global)
Ten formularz zawiera parametry, zdefiniowane w unit startu jako zadane z góry wartości. Technolog może dokonać zmiany tych parametrów w units obróbki.
Parametry:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT Chłodziwo**
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **G47**: Odstęp bezp. – podaje przy toczeniu odległość do aktualnego detalu, na której to nie wykonuje się najazdu na posuwie szybkim
- **SCK**: Odstęp bezp. w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **SCI**: Odstęp bezp. na płaszczyźnie obróbki przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60**: Strefa ochronna – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
Wskazówki dotyczące programowania:
- Jeśli w sterowaniu nie skonfigurowano osi Y, ale wyznacza się wartość domyślną dla **G14** na **5: tylko Y** lub **6: symultanicznie z Y**, to sterowanie stosuje **brak osi** albo **0: symultanicznie**.
- Units **G840** frezowanie konturu figury oraz **G84X** frezowanie wybrania figura posiadają w formularzu **Global**, dodatkowo parametr **Plasz. odsuwu RB**.
Formularz AppDep
W tym formularzu definiujemy pozycje i warianty przemieszczeń najazdu i odjazdu.
Przy pomocy następujących parametrów można wpływać na strategię najazdu.
Najazd:
- **APP: Wariant najazdu**
- brak osi – funkcję najazdu wyłączyć
- 0: symultanicznie – osie X i Z najezdzają diagonalnie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- **XS, ZS: Pozycja najazdu X i Z** – pozycja ostrza narzędzia przed wywołaniem cyklu
Dodatkowo przy obróbce w osi C:
- **CS: Pozycja najazdu C** – pozycja osi C, najeżdzana przed wywołaniem cyklu z G110
Najazd z osią Y:
- **APP: Wariant najazdu**
- brak osi – funkcję najazdu wyłączyć
- 0: symultanicznie – osie X i Z najezdzają diagonalnie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y
- 6: symultanicznie z Y – X-, Y- i oś Z przemieszczają się diagonalnie
- **XS, YS, ZS: Pozycja najazdu X, Y i Z** – pozycja ostrza narzędzia przed wywołaniem cyklu
- **CS: Pozycja najazdu C** – pozycja osi C, najeżdzana przed wywołaniem cyklu z G110
Przy pomocy następujących parametrów można wpływać na strategię odjazdu (obowiązuje także dla funkcji osi Y).
Odjazd:
- **DEP: Wariant odjazdu**
- brak osi – funkcję odjazdu wyłączyć
- 0: symultanicznie – osie X i Z odjeżdzają diagonalnie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- **XE, ZE: Pozycja odjazdu X i Z** – pozycja ostrza narzędzia przed przemieszczeniem do punktu zmiany narzędzia
**Units G890 obróbka konturu ICP i G891 symult. obróbka wykańcz.** posiadają w funkcji DEP dodatkowo parametr 5: symultanicznie G1.
Tool Ext-formularz
W tym formularzu można programować dodatkowe ustawienia narzędziowe.
Narzędzie:
- **T: Nr narzędzia** – numer miejsca w rewolwerze
- **TID: Identnumer** – nazwa narzędzia zostaje automatycznie zapisana
B-osi:
- **BW: B-kat osiowy** – kąt osi B (zależy od obrabiarki)
- **CW: Narzędzie odwrócić** (zależy od obrabiarki)
- 0: nie
- 1: tak (180°)
Funkcje dodatkowe:
- **HC: Hamulec szczęk.** (zależy od obrabiarki)
- 0:automatycznie
- 1: zacisk
- 2: nie zaciskać
- **DF: Funkcja dodatkowa** – może być ewaluowana przez producenta maszyn w podprogramie (zależy od obrabiarki)
- **XL, YL, ZL**: wartości mogą być ewaluowane przez producenta maszyn (zależy od obrabiarki)
**i** Z softkey Rozszerz. zmiana narzędzia można szybko i w prosty sposób przechodzić między formularzami Tool i Tool Ext.
4.2 Units - Obróbka zgr.
Unit G810 obr.zgr.wzdłuż, wolny kontur
Unit skrawa w segmencie CZ.GOTOWA opisany kontur od NS do NE. Jeśli w FK zostanie podany Kontur pomocniczy, to zostaje on wykorzystywany.
Nazwa unit: G810_ICP / cykl: G810
Dalsze informacje: "Obr.zgrub.wzdłuzna G810", Strona 364
Formularz Kontur:
- RH Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- **O**: ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- **XA** i **ZA**: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- **J**: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- **1**: z pozycji narzędzia (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- **2**: z punktu startu półwyrobu (detal z konturu ICP i punktu startu detalu **XA** i **ZA**)
- **3**: równoodległy naddatek (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku **J**)
- **4**: naddatek wzdłuż-plan (detal z konturu ICP, naddatek plan **XA** i naddatek wzdłuż **ZA**)
- J Naddatek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
- XA, ZA Pkt.początkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
Dalsze informacje: "Formularz konturu", Strona 107
Formularz Cykl:
- I, K Naddatek X i Z
- P maks.dosuw
- E Zachowanie wejście w mat.
- **E = 0**: opadające kontury nie zostają obrabiane
- **E > 0**: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- SX, SZ Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- A Kat dosuwu (baza: osł Z; default: równolegle do osi Z)
- A Kat odsuwu (baza: osł Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- Q Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- **0**: pow.do start, X przed Z
- **1**: poz. przed got. konturem
- **2**: cofanie na bezp.wysokość
H: Wyglądzanie konturu
- 0: z każdym przejś. (w obrębie obszaru wcięcia)
- 1: z ostatnim przejś. (cały kontur) – podniesienie pod kątem 45°
- 2: bez wyglądzania – podniesienie pod kątem 45°
D: Wygasić elementy (patrz ilustracja)
U: Linie skrawania na poziomym el.
- 0: nie (równomiernie rozmieszczenie skrawania)
- 1: tak (oznacza nierównomiernie rozmieszczenie przejść skrawania)
O: Skryć podcinania
- 0: nie
- 1: tak
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.zgr.
- Przynależne parametry: F, S, E, P
Unit G820 obróbka zgrubna planowo ICP
Unit skrawa w segmencie CZ.GOTOWA opisany kontur od NS do NE. Jeśli w FK zostanie podany Kontur pomocniczy, to zostaje on wykorzystywany.
Nazwa unit: G820_ICP / cykl: G820
Dalsze informacje: "Obr. zgrubna plan G820", Strona 367
Formularz Kontur:
RH: Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- 0: ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- XA i ZA: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- J: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- 1: z pozycji narzędzia (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- 2: z punktu startu półwyrobu (detal z konturu ICP i punktu startu detalu XA i ZA)
- 3: równoodległy naddatek (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku J)
- 4: naddatek wzdłuż-plan (detal z konturu ICP, naddatek plan XA i naddatek wzdłuż ZA)
J: Naddatek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
XA, ZA: Pkt.początkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
Dalsze informacje: "Formularz konturu", Strona 107
Formularz **Cykl**:
- **I, K: Naddatek X i Z**
- **P: maks.dosuw**
- **E: Zachowanie wejście w mat.**
- **E = 0**: opadające kontury nie zostają obrabiane
- **E > 0**: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- **SX, SZ: Limit skrawania w X i Z** (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- **A: Kat dosuwu** (baza: osł Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- **A: Kat odsuwu** (baza: osł Z; default: równolegle do osi Z)
- **Q: Rodzaj wyj.z mat.** przy końcu cyklu
- **0**: pow.do start, X przed Z
- **1**: poz. przed got. konturem
- **2**: cofanie na bezp.wysokość
- **H: Wyglądzanie konturu**
- **0**: z każdym przejś. (w obrębie obszaru wcięcia)
- **1**: z ostatnim przejś. (cały kontur) – podniesienie pod kątem 45°
- **2**: bez wyglądzania – podniesienie pod kątem 45°
- **D: Wygasić elementy** (patrz ilustracja)
- **U: Linie skrawania na pionowym el.**
- **0**: nie (równomierne rozmieszczenie skrawania)
- **1**: tak (oznacza nierównomierne rozmieszczenie przejść skrawania)
- **O: Skryć podcinania**
- **0**: nie
- **1**: tak
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.zgr.
- Przynależne parametry: F, S, E, P
Unit G830 równ.do konturu ICP
Unit skrawa w segmencie CZ.GOTOWA opisany kontur od NS do NE równolegle do konturu. Jeśli w FK zostanie podany Kontur pomocniczy, to zostaje on wykorzystywany.
Nazwa unit: G830_ICP / cykl: G830
Dalsze informacje: "Obróbka zgrubna równolegle do konturu G830", Strona 370
Formularz Kontur:
- RH: Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- O: ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- XA i ZA: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- J: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- 1: z pozycji narzędzia (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- 2: z punktu startu półwyrobu (detal z konturu ICP i punktu startu detalu XA i ZA)
- 3: równoodległy naddatek (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku J)
- 4: naddatek wzdłuż-plan (detal z konturu ICP, naddatek plan XA i naddatek wzdłuż ZA)
- J Naddatek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
- XA, ZA: Pkt.poczatkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
B: Obliczenie konturu
Dalsze parametry formularza Kontur:
Dalsze informacje: "Formularz konturu", Strona 107
Formularz Cykl:
- P: maks.dosuw
- I, K: Naddatek X i Z
- SX, SZ: Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- A: Kat dosuwu (baza: oś Z; default: równolegle do osi Z)
- A: Kat odsuwu (baza: oś Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- Q Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: pow.do start, X przed Z
- 1: poz. przed got. konturem
- 2: cofanie na bezp.wysokość
H Typ linii skrawania
- 0: stała głęb.skraw. – kontur zostaje przesunięty o stałą wartość wcięcia (równolegle do osi)
- 1: ekwid. linie skrawania – linie skrawania przebiegają w stałej odległości od konturu (równolegle do konturu). Kontur zostaje skalowany.
D Wygaśić elementy (patrz ilustracja)
HR: Główny kierunek obróbki
- 0: auto
- 1: +Z
- 2: +X
- 3: -Z
- 4: -X
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.zgr.
- Przynależne parametry: F, S, E, P
Unit G835 dwukierunkowo ICP
Unit skrawa w segmencie CZ.GOTOWA opisany kontur od NS do NE równolegle do konturu i dwukierunkowo. Jeśli w FK zostanie podany Kontur pomocniczy, to zostaje on wykorzystywany.
Nazwa unit: G835_ICP / cykl: G835
Dalsze informacje: "Równolegle do konturu z neutralnym Narz Wkz G835", Strona 372
Formularz Kontur:
- RH: Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- 0: ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- XA i ZA: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- J: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- 1: z pozycji narzędzia (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- 2: z punktu startu półwyrobu (detal z konturu ICP i punktu startu detalu XA i ZA)
- 3: równoodległy naddatek (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku J)
- 4: naddatek wzdłuż-plan (detal z konturu ICP, naddatek plan XA i naddatek wzdłuż ZA)
- J Naddtaek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
- XA, ZA: Pkt.początkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
B: Obliczenie konturu
B: Obliczenie konturu
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
Dalsze parametry formularza Kontur:
**Dalsze informacje:** "Formularz konturu", Strona 107
Formularz Cykl:
- P: maks.dosuw
- I, K: Naddatek X i Z
- SX, SZ: Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- A: Kat dosuwu (baza: os Z; default: równolegle do osi Z)
- A: Kat odsuwu (baza: os Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- Q: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: pow.do start, X przed Z
- 1: poz. przed got. konturem
- 2: cofanie na bezp.wysokość
- H: Typ linii skrawania
- 0: stała głęb.skraw. – kontur zostaje przesunięty o stałą wartość wcięcia (równolegle do osi)
- 1: ekwid. linie skrawania – linie skrawania przebiegają w stałej odległości od konturu (równolegle do konturu). Kontur zostaje skalowany.
- D: Wygaść elementy (patrz ilustracja)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.zgr.
- Przynależne parametry: F, S, E, P
**Unit G810 obr.zgrub.wzdłuż, kontur bez.**
Unit skrawa opisany przy pomocy tych parametrów kontur. W EC określamy, czy chodzi o normalny kontur czy też o zagłębiony kontur.
Nazwa unit: G810_G80 / cykl: G810
**Dalsze informacje:** "Obr.zgrub.wzdłużna G810", Strona 364
Formularz Kontur:
- EC: Typ konturu
- 0: normalny kontur
- 1: pogrążony kontur
- X1, Z1: Pkt.pocz. kontur
- X2, Z2: Pkt.koncowy kontur
- RC: Zaokraglenie – promień w narożu konturu
- AC: Kat poczatk. – kąt pierwszego elementu konturu (zakres: $0^\circ < AC < 90^\circ$)
- WC: Kat końcowy – kąt ostatniego elementu konturu (zakres: $0^\circ < WC < 90^\circ$)
- **BS**: -fazka/+zaokrag.na początku
- **BS > 0**: promień zaokrąglenia
- **BS < 0**: szerokość fazki
- **BE**: -fazka/+zaokrag.na końcu
- **BE > 0**: promień zaokrąglenia
- **BE < 0**: szerokość fazki
- **BP**: Okres tr.przerw – okres przerwania posuwu
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: Okres trw.posuw. – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
**Formularz Cykl:**
- **P**: maks.dosuw
- **I, K**: Naddatek X i Z
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- **E = 0**: opadające kontury nie zostają obrabiane
- **E > 0**: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- **H**: Wygladzanie konturu
- **0**: z każdym przejś. (w obrębie obszaru wcięcia)
- **1**: z ostatnim przejś. (cały kontur) – podniesienie pod kątem 45°
- **2**: bez wygladzania – podniesienie pod kątem 45°
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.zgr.
- Przynależne parametry: F, S, E, P
Unit G820 obr.zgrubna planowo bezpośr.
Unit skrawa opisany przy pomocy tych parametrów kontur. W EC określamy, czy chodzi o normalny kontur czy też o zagłębiony kontur.
Nazwa unit: **G820_G80** / cykl: **G820**
**Dalsze informacje:** "Obr.zgrubna plan G820", Strona 367
Formularz **Kontur**:
- **EC**: Typ konturu
- 0: normalny kontur
- 1: pogranżony kontur
- **X1, Z1**: Pkt.pocz. kontur
- **X2, Z2**: Pkt.koncowy kontur
- **RC**: Zaokrąglenie – promień w narożu konturu
- **AC**: Kat początk. – kąt pierwszego elementu konturu (zakres: $0^\circ < AC < 90^\circ$)
- **WC**: Kat końcowy – kąt ostatniego elementu konturu (zakres: $0^\circ < WC < 90^\circ$)
- **BS**: +fazka/+zaokrag.na początku
- **BS > 0**: promień zaokrąglenia
- **BS < 0**: szerokość fazki
- **BE**: +fazka/+zaokrag.na końcu
- **BE > 0**: promień zaokrąglenia
- **BE < 0**: szerokość fazki
- **BP**: Okres tr.przerw – okres przerwania posuwu
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: Okres trw.posuw. – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Formularz **Cykl**:
- **P**: maks.dosuw
- **I, K**: Naddatek X i Z
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- **E = 0**: opadające kontury nie zostają obrabiane
- **E > 0**: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- **H**: Wyglądzanie konturu
- **0**: z każdym przejś. (w obrębie obszaru wcięcia)
- **1**: z ostatnim przejś. (cały kontur) – podniesienie pod kątem $45^\circ$
- **2**: bez wyglądania – podniesienie pod kątem $45^\circ$
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Obr.zgr.**
- Przynależne parametry: **F, S, E, P**
Unit G895 obróbka zgrubna symultaniczna (opcja #54)
G895 obrabia zgrubnie 3-osiowo symultanicznie zdefiniowany zakres konturu kilkoma etapami.
Aby cykl mógł przeprowadzać realistyczne obserwowanie kolizyjności, należy przyporządkować używane narzędzie do odpowiedniego uchwytu narzędziowego. Realny uchwyt musi leżeć w obrębie zdefiniowanych wymiarów uchwytu. Oprócz uchwytu producent obrabiarek może także opisywać dalszy element osi nachylenia jako obiekt kolizji (np. głowicę osi B). Jeśli ten opis dostępny jest jako widok 2D na płaszczyźnie toczenia, to ten obiekt pokazywany jest w symulacji 2D cyklu i automatycznie jest włączany do rozpatrywania kolizyjności.
**WSKAZÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Rozpatrywanie kolizyjności następuje tylko na dwuwymiarowej płaszczyźnie obróbki XZ. Cykl nie sprawdza, czy dany zakres na współrzędnej Y ostrza narzędzia, uchwyt narzędziowy lub obiekt nachylenia prowadzą do kolizji.
- Program NC uruchomić w trybie **Pojed. blok**
- Limitowanie zakresu obróbki
Nazwa unit: **G895_ICP** / cykl: **G895**
**Dalsze informacje:** "Obróbka zgrubna symultaniczna G895 (opcja #54)", Strona 386
Formularz Kontur:
- **FK** Kontur pomocniczy – nazwa obrabianego konturu
Można wybrać dostępny kontur lub opisać nowy kontur z ICP.
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- **0**: na pocz. i na końcu
- **1**: na początku
- **2**: na końcu
- **3**: bez obróbki
- **4**: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **D**: Wygasić elementy (patrz ilustracja)
**Kody wygaszania dla nacięć i podcięć**
| G-wywołanie | Funkcja | Kod D |
|-------------|----------------------------------------------|-------|
| G22 | Pierścień uszczelniający nacięcie | 512 |
| G22 | Pierścień zabezpieczający nacięcie | 1.024 |
| G23 H0 | Ogólne nacięcie | 256 |
| G23 H1 | Podtoczenie | 2.048 |
| G25 H4 | Podcięcie forma U | 32.768|
| G25 H5 | Podcięcie forma E | 65.536|
| G25 H6 | Podcięcie forma F | 131.072|
| G25 H7 | Podcięcie forma G | 262.144|
| G25 H8 | Podcięcie forma H | 524.288|
| G25 H9 | Podcięcie forma K | 1.048.576|
Aby skryć kilka elementów, należy dodawać kody D z tabeli lub wykorzystywać wartości D z grafiki.
Przykład podcięcia formy **E** i **F** skryć:
\[ 65.536 + 131.072 = 196.608 \]
- **SX, SZ**: Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- **A**: Kat dosuwu (baza: oś Z; default: równolegle do osi Z)
- **A**: Kat odsuwu (baza: oś Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
B: Obliczenie konturu
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
Formularz Cykl:
- P: Pożądany dosuw w głąb - podstawa obliczenia dla wcięcia w material
- PZ: Maksymalny dosuw
Dalsze informacje: "Usuwany materiał:", Strona 388
- PT: Minimalny ubytek usuwania - dotrzymywanie wcięcia P w %
- Q Rodzaj najazdu (default: 0)
- 0: automatycznie (z B) – sterowanie sprawdza:
- diagonalny najazd
- najpierw kierunek X, potem kierunek Z
- ekwidystantnie (równoodlegle) z bezpiecznym odstępem wokół detalu
- Pominięcie pierwszego elementu konturu, jeśli pozycja startu jest trudno osiągalna
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: bez najazdu – narzędzie w pobliżu punktu początkowego
- H: Rodzaj wyj.z mat.
- 3: cofanie na bezp.wysokość
- 6: X potem Z na poz.st.
- 7: Z potem X na poz.st.
- 8: z przem.osi B na poz.startu
- U : Stosowanie kąta przyłożenia płynne - definiuje możliwe wykorzystywanie miękkich kątów przyłożenia IC i JC
Parametr U Stosowanie kąta przyłożenia płynne udostępnia następujące opcje ustawienia:
- 0: bardzo twardo
- 1: twardo
- 2: średnio
- 3: miękko
- 4: bardzo miękko
- IC : Pierwotny kąt przyłożenia - miękkii - pożądany wolny zakres przed ostrzem
- JC : Wtórny kąt przyłożenia - miękkii - pożądany wolny zakres za ostrzem
- KC : Pierwotny kąt przyłożenia - twardy - pewny wolny zakres przed ostrzem
- RC : Pierwotny kąt przyłożenia - twardy - pewny wolny zakres za ostrzem
Formularz Cykl 2:
- **AR**: minimalny kąt natarcia - najmniejszy możliwy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: \(-359\,999^\circ < AR < 359\,999^\circ\))
- **AN**: maksymalny kąt natarcia - największy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: \(-359\,999^\circ < AN < 359\,999^\circ\))
- **C**: Strategia skrawania - forma linii skrawania
- **0**: automatycznie - sterowanie kombinuje automatycznie obróbkę toczeniem płaszczyznową i obróbkę wzdłuż
- **1**: wzdłuż (zewnętrz)
- **2**: poprzecznie (front)
- **3**: wzdłuż (wewnętrz)
- **4**: poprzecznie (tyl)
- **5**: równolegle do detalu
- **EC**: Kierunek skrawania
- **0**: jednokierunkowo - każde skrawanie następuje w kierunku definicji konturu
- **1**: dwukierunkowo - skrawanie następuje wzdłuż optymalnej linii skrawania z punktu widzenia czasu obróbki i może być wykonywane w kierunku definicji konturu bądź w kierunku przeciwnym do definicji konturu
- **AS**: Strategia odpracowywania - kolejność obróbki w przypadku oddzielnych wybran
- **0**: poprzecznie (preferow.) - sekwencja obróbki jest tak wybierana, aby punkt ciężkości detalu leżał zawsze możliwie blisko przy mocowaniu
- **1**: wzdłuż (preferowana) - kolejność obróbki jest tak dobierana, aby moment bezwładności obrabianego detalu był jak najmniejszy.
- **SL**: Naddatek uchwytu narzędzia - naddatek dla obliczania kolizji między detalem i uchwytem narzędziowym
- **E**: Fmax przy ruchu kompen. – Limitowanie prędkości ruchów kompensacyjnych w osiach linearnych
- **EW**: posuw wejścia w materiał - posuw dla wcięcia w materiał w mm/min
- **BP**: Okres tr.przerw – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: Okres trw.posuw. – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.zgr.
- przynależne parametry: F, S, E, P
4.3 Units - Tocz.p.
Unit G860 przec. konturu ICP
Unit skrawa w segmencie CZ.GOTOWA opisany kontur osiowo/radialnie od NS do NE. Jeśli w FK zostanie podany Kontur pomocniczy, to zostaje on wykorzystywany.
Nazwa unit: G860_ICP / cykl: G860
Dalsze informacje: "Nacinanie G860", Strona 374
Formularz Kontur:
- SX, SZ: Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- DQ: Liczba cykli podcinania
- DX, DZ: Odstęp do nastepn.podciecia kierunek X i Z (DX = wymiar promienia)
- DO: Przebieg (dla parametrów Q = 0 i DQ > 1)
- 0: kompl. obróbka zgrubna/wykańczająca – wszystkie naciecia obrabiać zgrubnie, potem wszystkie naciecia obrabiać na gotowo
- 1: pojedyn. obróbka zgrubna/wykańczająca – każde naciecie jest kompletnie do końca obrabiane, zanim zostanie obrabiane następne naciecie
Formularz Cykl:
- I, K: Naddatek X i Z
- ET: Głębokość przecięcia na jedno wcięcie w materiał
- P: Szerok.przebijania – wcięcia <= P (brak zapisu: P = 0,8 * szerokość ostrza narzędzia)
- E: Posuw obr.wykan.
- EW: Posuw przebij.
- EZ: Przerwa czasowa po drodze nacinania (default: czas jednego obrotu wrzeciona)
- D: Powr. na dnie wcięcia
- Q Obr.zgr./Obr.wyk. – warianty wykonania
- 0: Obr. zgrubna i wykańczająca
- 1: tylko obróbka zgrubna
- 2: tylko obr. wykańcz.
- KS: Przecinanie grzebieniowe (default: 0)
- 0: nie
- 1: tak - Przecinanie wstępne wykonywane jest przejściami pełnymi skrawania, obróbka mostków środkowo odnośnie przecinaka
- H: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: powrót do pkt startu
- osiowe naciecie:najpierw kierunek Z potem X
- radialne naciecie:najpierw kierunek X potem Z
- 1: przed gotowy kontur
- 2: zatrz. na bezp.wysokości
O Koniec skrawania zgrubnego
- 0: podniesienie bieg szybki
- 1: połowa szerok.przecinania 45°
U Koniec skrawania na gotowo
- 0: wartość z glob. parametru
- 1: dzielenie poziom. elementu
- 2: kompletnie poziom. elementu
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Nacinanie konturu
- Przynależne parametry: F, S, E
Unit G869 toczenie poprz.ICP
Unit skrawa opisany poprzez ICP kontur osiowo/radialnie od NS do NE. Skrawanie następuje poprzez przemienne (następujące na przemian) przemieszczenia przecinania i obróbki zgrubnej.
Unit skrawa w segmencie CZ_GOTOWA opisany kontur osiowo/radialnie od NS do NE. Jeśli w FK zostanie podany Kontur pomocniczy, to zostaje on wykorzystywany.
Nazwa unit: G869_ICP / cykl: G869
Dalsze informacje: "Cykl toczenia poprzecznego G869", Strona 378
Formularz Kontur:
- XA, Z1: Pkt.początkowy półwyrob – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano półwyrobu
- RI, RK Naddatek pólw. X i Z
- SX, SZ: Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
Dalsze parametry formularza Kontur:
Dalsze informacje: "Formularz konturu", Strona 107
Formularz Cykl:
- P: maks.dosuw
- I, K Naddatek X i Z
- RB: Korekcja gł.toczenia dla obróbki wykańczającej
- B: Szerok.przesun. (default: 0)
- U Kierunek: - kierunek skrawania
- 0: dwukierunkowo (w obydwu kierunkach)
- 1: jednokierunkowo (w kierunku konturu)
- Q Obr.zgr./Obr.wyk. – warianty wykonania
- 0: Obr. zgrubna i wykańczająca
- 1: tylko obróbka zgrubna
- 2: tylko obr. wykańcz.
- A: Kat najazdu (default: przeciwne do kierunku nacinania)
- A: Kat odsuwu (default: przeciwne do kierunku nacinania)
- O: Posuw przeciecia (default: aktywny posuw)
- E: Posuw obr.wykan.
H Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
0: powrót do pkt startu
- osiowe naciecie:najpierw kierunek Z potem X
- radialne naciecie:najpierw kierunek X potem Z
1: przed gotowy kontur
2: zatrz. na bezp.wysokości
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy nacinanie jest radialne czy osiowe.
Korekcja gl.toczenia RB w zależności od materiału, prędkości posuwowej etc. ostrze odchyla się przy obróbce toczeniem. Ten błąd dosuwu korygujemy przy pomocy korekcji głębokości toczenia. Wartość ta zostaje z reguły ustalona empirycznie.
Szerok.przesun. B od drugiego dosuwu skrawany odcinek zostaje zredukowany na przejściu od toczenia do toczenia poprzecznego o Szerok.przesun. B. Przy każdym kolejnym przejściu na tym boku zarysu następuje zredukowanie o B – dodatkowo do dotychczasowego offsetu. Suma offsetu zostaje ograniczona do 80 % efektywnej szerokości ostrza (efektywna szerokość ostrza = szerokość ostrza -2*promień ostrza). Sterowanie redukuje w razie potrzeby zaprogramowaną szerokość offsetu. Resztką materiału zostaje usuwana przy końcu przecinania wstępnego za pomocą suwu podcinania.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Tocz.poprz..
- Przynależne parametry: F, S, O, P
Unit G860 przecin.konturu bezp.
Unit skrawa opisany przy pomocy tych parametrów kontur osiowo lub radialnie.
Nazwa unit: **G860_G80** / cykl: **G860**
**Dalsze informacje:** "Nacinanie G860", Strona 374
Formularz **Kontur**:
- **DQ**: Liczba cykli podcinania
- **DX, DZ**: Odstęp do nastepn.podciecia kierunek X i Z (**DX** = wymiar promienia)
- **DO**: Przebieg (dla parametrów **Q = 0** i **DQ > 1**)
Dalsze parametry formularza **Kontur**:
**Dalsze informacje:** "Formularz konturu", Strona 107
Formularz **Cykl**:
- **Q**: Obr.zgr./Obr.wyk. – warianty wykonania
- **0**: Obr. zgrubna i wykańczająca
- **1**: tylko obróbka zgrubna
- **2**: tylko obr. wykańcz.
- **KS**: Przecinanie grzebieniowe (default: 0)
- **0**: nie
- **1**: tak - Przecinanie wstępne wykonywane jest przejściami pełnymi skrawania, obróbka mostków środkowo odnośnie przecinaka
- **I, K**: Naddatek X i Z
- **ET**: Głębokość przecięcia na jedno wcięcie w material
- **P**: Szerok.przebijania – wcięcia <= P (brak zapisu: **P = 0,8 * szerokość ostrza narzędzia**)
- **E**: Posuw obr.wykan.
- **EW**: Posuw przebij.
- **EZ**: Przerwa czasowa po drodze nacinania (default: czas jednego obrotu wrzeciona)
- **D**: Powr. na dnie wcięcia
- **0**: kompl. obróbka zgrubna/wykańczająca – wszystkie naciecia obrabiać zgrubnie, potem wszystkie naciecia obrabiać na gotowo
- **1**: pojedyn. obróbka zgrubna/wykańczająca – każde naciecie jest kompletnie do końca obrabiane, zanim zostanie obrabiane następne naciecie
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy nacinanie jest radialne czy osiowe.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nacinanie konturu**
- Przynależne parametry: **F, S, E**
Unit G869 przecin.poprz.bezp.
Unit skrawa opisany przy pomocy tych parametrów kontur osiowo lub radialnie. Poprzez naprzemiennne ruchy podcinania i przemieszczenia obróbki zgrubnej następuje skrawanie z minimum przemieszczeń podnoszenia i wcięcia.
Nazwa unit: **G869_G80** / cykl: **G869**
**Dalsze informacje:** "Cykl toczenia poprzecznego G869", Strona 378
Formularz **Kontur**:
- **Ri, RK Naddatek półw. X i Z**
Dalsze parametry formularza **Kontur**:
**Dalsze informacje:** "Formularz konturu", Strona 107
Formularz **Cykl**:
- **P maks.dosuw**
- **I, K Naddatek X i Z**
- **RB Korekcja gl.toczenia** dla obróbki wykańczającej
- **B Szerok.przesun.** (default: 0)
- **U Kierunek**: - kierunek skrawania
- **0**: dwukierunkowo (w obydwu kierunkach)
- **1**: jednokierunkowo (w kierunku konturu)
- **Q Obr.zgr./Obr.wyk.** – warianty wykonania
- **0**: Obr. zgrubna i wykańczająca
- **1**: tylko obróbka zgrubna
- **2**: tylko obr. wykańcz.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy nacinanie jest radialne czy osiowe.
**Korekcja gl.toczenia RB**: w zależności od materiału, prędkości posuwowej etc. ostrze odchyla się przy obróbce toczeniem. Ten błąd dosuwu korygujemy przy pomocy korekcji głębokości toczenia. Wartość ta zostaje z reguły ustalona empirycznie.
**Szerok.przesun. B**: od drugiego dosuwu skrawany odcinek zostaje zredukowany na przejściu od toczenia do toczenia poprzecznego o **Szerok.przesun. B**. Przy każdym kolejnym przejściu na tym boku zarysu następuje zredukoowanie o **B** – dodatkowo do dotychczasowego offsetu. Suma offsetu zostaje ograniczona do 80% efektywnej szerokości ostrza (efektywna szerokość ostrza = szerokość ostrza -2*promień ostrza). Sterowanie redukuje w razie potrzeby zaprogramowaną szerokość offsetu. Resztkę materiału zostaje usuwana przy końcu przecinania wstępnego za pomocą suwu podcinania.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- **Rodzaj obróbki**: **Tocz.poprz..**
- **Przynależne parametry**: **F, S, O, P**
Unit G859 odcinanie
Unit obcina część toczoną. Do wyboru zostaje wytwarzana fazka albo zaokrąglenie na średnicy zewnętrznej. Po wykonaniu cyklu narzędzie powraca do punktu startu. Od pozycji I można definiować redukowanie posuwu.
Nazw unit: **G859_CUT_OFF** / cykl: **G859**
**Dalsze informacje:** "Cykl obcinania G859", Strona 421
Formularz **Cykl**:
- **X1, Z1**: Pkt.pocz. kontur
- **B**: -B fazka/+B zaokrągl.
- B > 0: promień zaokrąglenia
- B < 0: szerokość fazki
- **D**: maks.pr.obrotowa
- **XE**: Sr.wewnetrzn.(rura)
- **I**: Śred.redukow.posuwu – średnica graniczna, od której przemieszczenie ze zredukowanym posuwem
- **E**: Zredukowany posuw
- **SD**: Limit prędk. obrot. od I
- **U**: Śred. odbieraka akt. (zależy od obrabiarki)
- **K**: Odstęp powrotny po obcinaniu: narzędzie przed powrotem z boku od powierzchni planowej odsunąć
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
---
Ograniczenie do **maks.pr.obrotowa D** działa tylko w cyklu. Po zakończeniu cyklu aktywne jest ponownie działające uprzednio przed cyklem ograniczenie prędkości obrotowej.
---
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nacinanie konturu**
- Przynależne parametry: **F, S, E**
Unit G85X podcinanie (H,K,U)
Unit wytwarza zależnie od KG jedno z następujących podcięć:
- **Forma U**: unit wytwarza podcięcie i obrabia na gotowo przylegającą powierzchnię płaską. Zostaje wytwarzana do wyboru fazka lub zaokrąglenie
- **Forma H**: punkt końcowy podcięcia zostaje określony na podstawie kąta wcięcia
- **Forma K**: wytworzona forma konturu zależna jest od zastosowanego narzędzia, ponieważ tylko liniowe przejście pod kątem 45° zostaje wykonane
**Informacja:**
Należy wybrać najpierw **Rodzaj podcięcia KG** a następnie zapisać wartości dla wybranego podcięcia
Parametry o tej samej literze adresowej sterowanie zmienia także dla innych podcięć. Proszę pozostawić te wartości niezmienione
Nazwa unit: **G85x_H_K_U** / cykl: **G85**
**Dalsze informacje:** "Cykl podcinania G85", Strona 422
**Formularz Kontur:**
- **KG Rodzaj podcięcia**
- **Forma U G856**
Dalsze informacje: "Podcięcie forma U G856", Strona 427
- **Forma H G857**
Dalsze informacje: "Podcięcie forma H G857", Strona 428
- **Forma K G858**
Dalsze informacje: "Podcięcie forma K G858", Strona 428
- **X1, Z1: Punkt nar.konturu**
**Podcięcie forma U:**
- **X2: Pkt końcowy pow.plan.**
- **I: Średnica podcięcia**
- **K: DL.podcięcia**
- **B: -B fazka/+B zaokrągl.**
- B > 0: promień zaokrąglenia
- B < 0: szerokość fazki
**Podcięcie forma H:**
- **K: DL.podcięcia**
- **R: Promien** w narożu podcięcia
- **W: Kat pogłębiania**
**Podcięcie forma K:**
- **I: GL.podcięcia**
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "Units smart.Turn (opcja #9)", Strona 103
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- **Rodzaj obróbki**: Obr.wyk.
- **przynależne parametry**: F, S
Unit G870 toczenie poprz.ICP – Cykl przycinania
G870 wytwarza zdefiniowane z G22-Geo nacięcie. Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy też wewnętrzną lub czy nacięcie jest radialne czy też osiowe.
Nazwa unit: **G870_ICP** / cykl: **G870**
**Dalsze informacje:** "Cykl podcinania G870", Strona 381
Formularz **Kontur**:
- **I**: Naddatek
- **EZ**: Przerwa czasowa po drodze nacinania (default: czas jednego obrotu wrzeciona)
Dalsze parametry formularza **Kontur**:
**Dalsze informacje:** "Formularz konturu", Strona 107
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Tocz.p.**
- Przynależne parametry: **F**, **S**
4.4 Units - Wiercenie / centrycznie
Unit G74 wiercenie centr.
Unit wytwarza osiowe odwierta kilkoma krokami z nienapędzanymi narzędziami. Odpowiednie narzędzia można pozycjonować do +/- 2 mm poza centrum.
Nazwa unit: **G74_ZENTR** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **X**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy, zakres: -2 mm < X < 2 mm; default: 0)
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwieretu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwieretu
- 2: na początku odwieretu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwieretu (default: Odstęp bezp. SCK)
Formularz **Global**.:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT: Chłodziwo**
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK: Odstęp bezp.** w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60: Strefa ochronna** – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
- **BP: Okres tr.przerw** – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF: Okres trw.posuw.** – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
---
Jeżeli $X$ nie zaprogramowano lub $XS$ w zakresie $-2 \text{ mm} < XS < 2 \text{ mm}$, to następuje wiercenie na $XS$.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G73 gwintowanie centrycznie
Unit nacina osiowy gwint przy pomocy nienapędzanych narzędzi.
Nazwa unit: **G73_ZENTR** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **X**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy, zakres: $-2 \text{ mm} < X < 2 \text{ mm}$, default: 0)
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: Dł. rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: $2 * \text{Skok gwintu F1}$)
- **L**: Długość wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr. obr. powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
Formularz **Global.**:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT**: Chłodziwo
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK**: Odstęp bezp., w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60**: Strefa ochronna – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
**Długość wysuwu L**: używać tego parametru dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Nawiercanie gwintu
- Przynależne parametry: S
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy CfgBackTrack (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey Wiersz startu szukaj.
**Unit G72 nawierc., pogłęb.**
Unit wytwarza osiowe odwierta kilkoma krokami z nienapędzanymi narzędziami.
Nazwa unit: **G72_ZENTR** / cykl: **G72**
**Dalsze informacje:** "rozwiercanie/pogłęb. G72", Strona 433
Formularz **Cykl**:
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **RB**: Płasz. odsuwu
Formularz **Global.**:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT**: Chłodziwo
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK**: Odstęp bezp. w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60**: Strefa ochronna – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
4.5 Units - Wierc. / Czoło C, Powierzchnia boczna C i ICP C
Unit G74 Poj.odwiert pow.czołowa C
Unit wytwarza odwiert na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G74_Bohr_Stirn_C** / cykl: **G74**
Dalsze informacje: "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **CS**: Kat wrzeciona
- **E**: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **Rl**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstep bezp. SCK)
Formularz **Global.**:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT**: Chłodziwo
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK**: *Odstęp bezp.* – w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60**: *Strefa ochronna* – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
- **BP**: *Okres tr.przerw* – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: *Okres trw.posuw.* – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G74 Wierc.wzorzec lin. pow.czołowa C
Unit wytwarza liniowy wzór wiercenia z równomiernymi odstępami na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G74_Lin_Stirn_C** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **X1, C1**: Punkt startu biegunowo – punkt startu wzoru
- **XK, YK**: Punkt startu kartez.
- **I, J**: Punkt końcowy (XK) i (YK) – punkt końcowy wzoru (kartezjański)
- **Ii, Ji**: Odstęp (XKi) i (YKi) – inkrementalny odstęp wzoru
- **R**: Odleg.pier./ostatni odwiert
- **Ri**: Dlugosc – Odstęp inkrem.
- **A**: Kat wzrocowy (baza: XK-oś)
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- **0**: bieg szybki
- **1**: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- **0**: bez redukowania
- **1**: przy końcu odwiertu
- **2**: na początku odwiertu
- **3**: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **Ri**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstep bezp. SCK)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Formularz Global.:
- **G14: Punkt zmiany narzędzia**
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT Chłodziwo**
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK Odstęp bezp.** w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60: Strefa ochronna** – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
- **BP: Okres tr.przerw** – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF: Okres trw.posuw.** – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G74 Wierc. wzorzec kołowy pow.czołowa C
Unit wytwarza okrągły wzór odwiertów na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G74_Bohr_Stirn_C** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **XM, CM**: Środek biegunowo
- **XK, YK**: Środek kartezjański
- **A**: Kat początk.
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **K**: Średnica wzorca
- **W**: Kat końcowy
- **VD**: Kierunek obiegu (default: 0)
- **VD = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **VD = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **VD = 0**, z **Wi**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**Wi < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **VD = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **VD = 1**, z **Wi**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
- **VD = 2**, z **W**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- **VD = 2**, z **Wi**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- **0**: bieg szybki
- **1**: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- **0**: bez redukowania
- **1**: przy końcu odwiertu
- **2**: na początku odwiertu
- **3**: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstęp bezp. SCK)
- **RB**: Płasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Formularz Global.:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT**: Chłodziwo
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK**: Odstęp bezp. w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **G60**: Strefa ochronna – monitorowanie strefy ochronnej podczas wiercenia
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
- **BP**: Okres tr.przerw – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: Okres trw.posuw. – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G73 Otwór gwint. pow. czołowa C
Unit wytwarza otwór gwintowany na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G73_Gew_Stirn_C** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz Cykl:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **CS**: Kat wrzeciona
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: Dl. rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tuleji zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Dlugosc wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- Przynależne parametry: **S**
---
1. Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Unit G73 Gwintow.wzorzec,liniowo, pow.czołowa C
Unit wytwarza liniowy wzór otworów gwintowanych z równomiernymi odstępami na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G73_Lin_Stirn_C** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **X1, C1**: Punkt startu biegunowo – punkt startu wzoru
- **XK, YK**: Punkt startu kartez.
- **I, J**: Punkt końcowy (XK) i (YK) – punkt końcowy wzoru (kartezjański)
- **Ii, Ji**: Odstęp (XKi) i (YKi) – inkrementalny odstęp wzoru
- **R**: Odleg.pier./ostatni odwiert
- **Ri**: Dlugosc – Odstęp inkrem.
- **A**: Kat wzrocowy (baza: XK-oś)
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: Dl.rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **S1**: Odstęp powrotny
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Dlugosc wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- Przynależne parametry: **S**
---
**Informacja**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Unit G73 Gwintów, wzorzec kołowo, pow. czołowa C
Unit wytwarza kołowy wzór otworów gwintowanych na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G73_Cir_Stirn_C** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **XM, CM**: Środek biegunowo
- **XK, YK**: Środek kartezjański
- **A**: Kat początk.
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **K**: Średnica wzorca
- **W**: Kat końcowy
- **VD**: Kierunek obiegu (default: 0)
- **VD = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **VD = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **VD = 0**, z **Wi**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**Wi < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **VD = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **VD = 1**, z **Wi**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
- **VD = 2**, z **W**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- **VD = 2**, z **Wi**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **Z2**: Pkt końcowy odwiert
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: DL. rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
- **RB**: Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Dlugosc wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- Przynależne parametry: **S**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy CfgBackTrack (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey Wiersz startu szukaj.
Unit G74 Pojed.odwiert pow. boczna C
Unit wytwarza odwiert na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G74_Bohr_Mant_C** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz Cykl:
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **X2**: Pkt końcowy odwiert
- **CS**: Kat wrzeciona
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwieretu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- **0**: bieg szybki
- **1**: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- **0**: bez redukowania
- **1**: przy końcu odwieretu
- **2**: na początku odwieretu
- **3**: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwieretu (default: Odstęp bezp. SCK)
Formularz Global.:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- **0**: symultanicznie
- **1**: najpierw X, potem Z
- **2**: najpierw Z, potem X
- **3**: tylko X
- **4**: tylko Z
- **5**: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- **6**: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT: Chłodziwo**
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK: Odstęp bezp.** w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **BP: Okres tr.przerw** – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF: Okres trw.posuw.** – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **CB: Hamulec wyłączyć (1)**
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G74 Wierc. wzorzec liniowy pow.boczna C
Unit wytwarza liniowy wzór odwiertów z równomiernymi odstępami na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G74_Lin_Mant_C** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **Z1**: Pkt.startu wzorzec – pozycja pierwszego odwiertu
- **C1**: Kat początkowy
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **W**: Kat końcowy
- **Z2**: Pkt końcowy wzorzec
Formularz **Cykl**:
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **X2**: Pkt końcowy odwiert
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstep bezp. SCK)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Formularz **Global.**:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT: Chłodziwo**
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK: Odstęp bezp.** w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **BP: Okres tr.przerw** – okres przerwania posuwu
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF: Okres trw.posuw.** – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerywania posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **CB: Hamulec wyłączyć (1)**
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G74 Wiercenie wzorzec kołowy pow.boczna C
Unit wytwarza kołowy wzór odwiertów na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G74_Cir_Mant_C** / cykl: **G74**
Dalsze informacje: "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **ZM**: Punkt środk. wzoru
- **CM**: Kat pkt środ.wzorca
- **A**: Kat początk.
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **K**: Średnica wzorca
- **W**: Kat końcowy
- **VD**: Kierunek obiegu (default: 0)
- **VD = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **VD = 0, z W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **VD = 0, z Wi**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**Wi < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **VD = 1, z W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **VD = 1, z Wi**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
- **VD = 2, z W**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- **VD = 2, z Wi**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
Formularz **Cykl**:
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **X2**: Pkt końcowy odwiert
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- **0**: bieg szybki
- **1**: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- **0**: bez redukowania
- **1**: przy końcu odwiertu
- **2**: na początku odwiertu
- **3**: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrznie – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstęp bezp. SCK)
- **RB**: Płasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Formularz Global.:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT**: Chłodziwo
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **SCK**: Odstęp bezp. w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **BP**: Okres tr.przerw – okres przerwania posuwu
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **BF**: Okres trw.posuw. – interwał czasu do następnej przerwy
W czasie przerwy posuwu dokonywane jest łamanie wióra.
- **CB**: Hamulec wyłączyć (1)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G73 Otwór gwintow.pow. boczna C
Unit wytwarza otwór gwintowany na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G73_Gew_Mant_C** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz Cykl:
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **X2**: Pkt końcowy odwiert
- **CS**: Kat wrzeciona
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: Dł. rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Długość wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Długość wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- Przynależne parametry: **S**
---
1. Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Unit G73 Gwintow.wzorzec, liniowo, pow.boczna C
Unit wytwarza liniowy wzór otworów gwintowanych z równomiernymi odstępami na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G73_Lin_Mant_C** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Wzorzec**:
- **Q** Liczba odwiertów
- **Z1**: Pkt.startu wzorzec – pozycja pierwszego odwiertu
- **C1**: Kat początkowy
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **W**: Kat końcowy
- **Z2**: Pkt końcowy wzorzec
Formularz **Cykl**:
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **X2**: Pkt końcowy odwiert
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: Dł.rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Dlugosc wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- Przynależne parametry: **S**
---
**Informacja**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Unit G73 Gwintowanie wzorzec kołowy pow.boczna C
Unit wytwarza kołowy wzór otworów gwintowanych na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G73_Cir_Mant_C** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba odwiertów
- **ZM**: Punkt srodk. wzoru
- **CM**: Kat pkt srod.wzorca
- **A**: Kat początk.
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **K**: Średnica wzorca
- **W**: Kat końcowy
- **VD**: Kierunek obiegu (default: 0)
- **VD = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **VD = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **VD = 0**, z **Wi**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**Wi < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **VD = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **VD = 1**, z **Wi**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
- **VD = 2**, z **W**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- **VD = 2**, z **Wi**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
Formularz **Cykl**:
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **X2**: Pkt końcowy odwiert
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: DL.rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
- **RB**: Plasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Dlugosc wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- Przynależne parametry: **S**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy CfgBackTrack (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey Wiersz startu szukaj.
Unit G74 wiercenie ICP C (opcja #55)
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na powierzchni czołowej lub bocznej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G74_ICP_C** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Wzorzec**:
- **FK**: Nr gotowego przedmiotu ICP – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **IB**: Wart.zred.gl.wiercenia – wartość, o którą głębokość wiercenia jest pomniejszana po każdym wejściu w materiał
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrzne – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstęp bezp. SCK)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Formularz **Global**:
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **CLT**: Chłodziwo
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
SCK: Odstęp bezp. w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
CB: Hamulec wyłączyć (1)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- Przynależne parametry: F, S
**Unit G73 gwintowanie ICP C (opcja #55)**
Unit obrabia pojedynczy otwór gwintowany lub wzór odwiertów na powierzchni czołowej lub bocznej. Pozyjęcie gwintów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G73_ICP_C / cykl: G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Wzorzec**:
- FK: Nr gotowego przedmiotu ICP – nazwa obrabianego konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- F1: Skok gwintu
- B: Dł. rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- L: Długość wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- SR: Pr. obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- SP: Głębokość łamania wióra
- SI: Odstęp powrotny
- RB: Płasz. odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Długość wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Nawiercanie gwintu
- Przynależne parametry: S
**Informacja**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Unit G72 nawierc., pogłęb.ICP C (opcja #55)
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na powierzchni czołowej lub bocznej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły rozwiercania lub pogłębiania wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G72_ICP_C** / cykl: **G72**
**Dalsze informacje:** "rozwiercanie/pogłęb. G72", Strona 433
Formularz **Wzorzec**:
- **FK**: Nr gotowego przedmiotu ICP – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **RB**: Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Units - G75 frezowanie po linii śrubowej ICP C (opcja #55)
Unit G75 frezowanie po linii śrubowej ICP C czoło
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na powierzchni czołowej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyczerpujemy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G75_BF_ICP_C** / cykl: **G75**
Dalsze informacje: "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **B**: Gl. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obróbka zgrubna i wykańczająca
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1,5 * średnica frezu)
- **EW**: Kat pogłębienia
- **U**: Wspł.naloz. – nalożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,5)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp, wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G75 gratowanie ICP C czoło
Unit usuwa zadziory pojedynczego odwiertu lub wzoru odwiertów na powierzchni czołowej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyczerpujemy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G75_EN_ICP_C** / cykl: **G75**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość rozwiercania z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow.
- **0**: ruch przeciwb.
- **1**: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Okrawanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G75 frezowanie po linii śrubowej ICP C bok
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na powierzchni bocznej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Przy używaniu tego cyklu na powierzchni bocznej powstają owalne formy ale nie okręgi.
Okręgi powstają przy zastosowaniu osi Y.
Dalsze informacje: "Units G75 frezowanie po linii śrubowej Y", Strona 243
Nazwa unit: **G75_BF_ICP_C_MANT** / cykl: **G75**
Dalsze informacje: "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **B**: Gł. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obróbka zgrubna i wykańczająca
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1,5 * średnica frezu)
- **EW**: Kat poglebienia
- **U**: Wspl.naloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,5)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G75 gratowanie ICP C bok
Unit usuwa zadziory pojedynczego odwiertu lub wzoru odwiertów na powierzchni bocznej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Przy używaniu tego cyklu na powierzchni bocznej powstają owalne formy ale nie okręgi.
Okręgi powstają przy zastosowaniu osi Y.
Dalsze informacje: "Units G75 frezowanie po linii śrubowej Y", Strona 243
Nazwa unit: **G75_EN_ICP_C_MANT** / cykl: **G75**
Dalsze informacje: "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **B**: Gl. frezowania (default: głębokość rozwiercania z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Okrawanie
- Przynależne parametry: F, S
4.6 Units - Wierc. / Wierc.wstępne, frezowanie C (opcja #55)
Unit G840 Wierc.wst.frez.konturu figury pow.czołowa C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję.
Nazwa unit: DRILL_STI_KON_C / cykle: G840 A1; G71
Dalsze informacje: "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Figura:
- Q Typ figury
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- QN liczba naroży wielokątaLicz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- X1 Średnica pkt.srodk.figury
- C1 Kat pkt srod.figury (default: Kat wrzeciona C)
- Z1 Górna kraw.fr. (default: Pkt startu Z)
- P2 Głębokość figury
- L: +dlug.kraw./-rozw.klucza
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- B: Szer.prostok.
- RE Prom.zaokraglenia (default: 0)
- A: Kat do X-osi (default: 0°)
- Q2 Kier.obrotu rowek (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- W: Kąt pkt końcowy rowka (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie konturu
- 2: poza konturem
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **R**: Prom.dosuwu (default: 0)
- **WB**: Sred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **E**: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje**: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- przynależne parametry: **F**, **S**
Unit G845
Wierc.wst.frez.kieszeni figury pow.czołowa C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję.
Nazwa unit: DRILL_STI_TASC / cykle: G845, G71
Formularz Trans.:
- AP: Pozycja wiercenia wstępnego
- 1: określ pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
Dalsze informacje: "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Figura:
- Q Typ figury
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- QN: liczba naroży wielokątaLicz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- X1: Średnica pkt.srodk.figure
- C1: Kat pkt srod.figure (default: Kat wrzeciona C)
- Z1: Górna kraw.fr. (default: Pkt startu Z)
- P2: Głębokość figury
- L: +dlug.kraw.-/rozw.klucza
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- B: Szer.prostok.
- RE: Prom.zaokraglenia (default: 0)
- A: Kat do X-osi (default: 0°)
- Q2: Kier.obrotu rowek (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- W: Kat pkt końcowy rowka (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.
Formularz **Cykl**:
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = \( U \times \) średnica frezu
- **WB**: Sred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1–127)
- **E**: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwieretu
- 2: na początku odwieretu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F**, **S**
Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.czołowa C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kontur frezowania składa się z kilku sekcji, to Unit wytworza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_STI_840_C / cykle: G840 A1, G71
Dalsze informacje: "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz kontur:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **Z1**: Górna kraw.fr. (default: Pkt startu Z)
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **R**: Prom.dosuwu (default: 0)
- **WB**: Sred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **E**: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.czołowa C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kieszeń składa się z kilku sekcji, to Unit wytwarza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_STI_845_C / cykle: G845; G71
Formularz Trans.:
- **AP**: Pozycja wiercenia wstępnego
- 1: określ pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
Dalsze informacje: "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Kontur:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **Z1**: Górna kraw.fr. (default: Pkt startu Z)
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch wspólbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- **WB**: Sred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
**Unit G840**
**Wierc.wst.frezow.konturu figury pow.boczna C**
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiet. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję.
Nazwa unit: **DRILL_MAN_KON_C / cykle: G840 A, G71**
**Dalsze informacje:** "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472
**Dalsze informacje:** "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz **Figura**:
- **Q Typ figury**
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- **QN: liczba naroży wielokąta** Licz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- **Z1: Pkt srodk.figury**
- **C1: Kat pkt srodk.figury** (default: Kat wrzeciona C)
- **CY: Pow.boczna środek figury**
- **X1: Gór.kraw.frez.**
- **P2: Głębokość figury**
- **L: +dług.krav.-/rozw.klucza**
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- **B: Szer.prostok.**
- **RE: Prom.zaokraglenia** (default: 0)
- **A: Kat do Z-osi** (default: 0°)
- **Q2: Kier.obrotu rowek** (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- **W: Kat pkt końcowy rowka** (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
**Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.**
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie konturu
- 2: poza konturem
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **R**: Prom.dosuwu (default: 0)
- **WB**: Sred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **E**: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje**: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- przynależne parametry: **F**, **S**
Unit G845 Wierc.wst.frez.kieszeni figury pow.boczna C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję.
Nazwa unit: DRILL_MAN_TAS_C / cykle: G845, G71
Formularz Trans.:
- AP: Pozycja wiercenia wstępnego
- 1: określ pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
Dalsze informacje: "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Figura:
- Q Typ figury
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- QN: liczba naroży wielokąta Licz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- Z1: Pkt srodk.figury
- C1: Kat pkt srodk.figury (default: Kat wrzeciona C)
- CY: Pow.boczna środek figury
- X1: Gór.krav.frez.
- P2: Głębokość figury
- L: +dlug.krav./-rozw.klucza
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- B: Szer.prostok.
- RE: Prom.zaokraglenia (default: 0)
- A: Kat do Z-osi (default: 0°)
- Q2: Kier.obrotu rowek (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- W: Kat pkt końcowy rowka (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.
Formularz **Cykl**:
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- **WB**: Sred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **E**: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: F, S
Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.boczna C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kontur frezowania składa się z kilku sekcji, to Unit wytworza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_MAN_840_C / cykle: G840 A1, G71
Dalsze informacje: "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- X1: Gór.krav.frez. (wymiar średnicy; default: Pkt startu X)
- P2: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- JK: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek w kier.dosuwu
- R: Prom.dosuwu (default: 0)
- WB: Sred.freza
- NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- E: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- D: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- V: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- AB: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- RB: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G845
Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.boczna C
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kieszon składa się z kilku sekcji, to Unit wytwarza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_MAN_845_C / cykle: G845; G71
Formularz Trans.:
- AP: Pozycja wiercenia wstępnego
- 1: określ pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
Dalsze informacje: "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- X1: Gór.krav.frez. (wymiar średnicy; default: Pkt startu X)
- P2: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- JT: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek w kier.dosuwu
- U: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- WB: Sred.freza
- NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- E: Czas zatrzym., na dnie odwieretu (default: 0)
- D: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- V: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwieretu
- 2: na początku odwieretu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- AB: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- RB: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
4.7 Units - Obr.wyk.
Unit G890 obróbka konturu ICP
Unit obrabia na gotowo opisany poprzez ICP kontur od NS do NE jednym przejściem skrawania.
W parametrze maszynowym 602322 definiujemy, czy sterowanie sprawdza użyteczną długość ostrza przy obróbce wykańczającej. W przypadku narzędzi grzybkowych i przecinaków użyteczna długość ostrza nie jest kontrolowana.
Nazwa unit: **G890_ICP** / cykl: **G890**
Dalsze informacje: "Obróbka wykańczająca konturu G890", Strona 382
Formularz **Kontur**:
- **B**: SRK/FRK włączyc – rodzaj kompensacji promienia ostrza
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
- 3: bez kor.NARZ automatycznie
- 4: bez kor.NARZ NARZ z lewej (G41)
- 5: bez kor.NARZ NARZ z prawej (G42)
- **HR**: Główny kierunek obróbki
- 0: auto
- 1: +Z
- 2: +X
- 3: -Z
- 4: -X
- **SX, SZ**: Limit skrawania w X i Z (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średniicy = SX)
Dalsze parametry formularza **kontur**:
Dalsze informacje: "Formularz konturu", Strona 107
Formularz **Cykl**:
- **Q**: Rodzaj najazdu (default: 0)
- 0: **automatycznie** – sterowanie sprawdza:
- diagonalny najazd
- najpierw kierunek X, potem kierunek Z
- ekwidystantnie (równoodlegle) z bezpiecznym odstępem wokół detalu
- Pominięcie pierwszego elementu konturu, jeśli pozycja startu jest trudno osiągalna
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: **bez najazdu** – narzędzie w pobliżu punktu początkowego
- 4: końc.ob.na gotowo
H Rodzaj wyjścia z mat. – narzędzie podnosi się pod kątem 45° w kierunku przeciwnym do kierunku obróbki i przejeżdża na pozycję I, K (default: 3)
- 0: jedn., na I+K
- 1: najp.X potem Z, na I+K
- 2: najp.Z potem X, na I+K
- 3: cofanie na bezp.wysokość
- 4: bez wyj. z materialu (narzędzie zatrzymuje się na współrzędnej końcowej)
- 5: diagon.na poz.startu
- 6: X potem Z na poz.st.
- 7: Z potem X na poz.st.
- 8: z G1 na I i K
I, K: Pozycja końcowa cyklu X i Z – pozycja, najeżdżana przy końcu cyklu (I = wymiar średnicy)
D Wygasić elementy (patrz ilustracja)
E: Zachowanie wejście w mat.
- E = 0: opadające kontury nie zostają obrabiane
- E > 0: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
O: Zred.posuwu off dla elementów okrągłych (default: 0)
- 0: nie (redukowanie posuwu jest aktywne)
- 1: tak (redukowanie posuwu nie jest aktywne)
DXX Dodatk.numer konturu (zakres: 1-16)
G58 Naddatek równ.do konturu
DI, DK Naddatek X i Z równolegle do osi
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Przy aktywnym redukowaniu posuwu każdy niewielki element konturu jest obrabiany przynajmniej 4 obrotami wrzeciona.
Przy pomocy adresu DXX aktywujemy addytywną korekcję, dla całego przebiegu cyklu. Addytywna korekcja zostaje ponownie wyłączona przy końcu cyklu. Addytywne korekcje edytujemy w trybie pracy Przebieg progr.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki Obr.wyk.
- przynależne parametry: F, S
Unit G890 obróbka konturu wzdłuż bezpośrednio
Unit skrawa na gotowo opisany przy pomocy tych parametrów kontur jednym przejściem wykańczającym. W EC określamy, czy chodzi o normalny kontur czy też o zagłębiony kontur.
W parametrze maszynowym 602322 definiujemy, czy sterowanie sprawdza użyteczną długość ostrza przy obróbce wykańczającej. W przypadku narzędzi grzybkowych i przecinaków użyteczna długość ostrza nie jest kontrolowana.
Nazwa unit: **G890_G80_L** / cykl: **G890**
**Dalsze informacje:** "Obróbka wykańczająca konturu G890", Strona 382
Formularz kontur:
- **EC**: Typ konturu
- 0: normalny kontur
- 1: pogrążony kontur
- **X1, Z1**: Pkt.pocz. kontur
- **X2, Z2**: Pkt.koncowy kontur
- **RC**: Zaokraglenie – promień w narożu konturu
- **AC**: Kat poczatk. – kąt pierwszego elementu konturu (zakres: $0^\circ < AC < 90^\circ$)
- **WC**: Kat końcowy – kąt ostatniego elementu konturu (zakres: $0^\circ < WC < 90^\circ$)
- **BS**: -fazka/+zaokrąg.na początku
- **BS > 0**: promień zaokrąglenia
- **BS < 0**: szerokość fazki
- **BE**: -fazka/+zaokrąg.na końcu
- **BE > 0**: promień zaokrąglenia
- **BE < 0**: szerokość fazki
Formularz Cykl:
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- **E = 0**: opadające kontury nie zostają obrabiane
- **E > 0**: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- **B**: SRK/FRK włączy – rodzaj kompensacji promienia ostrza
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
- 3: bez kor.NARZ automatycznie
- 4: bez kor.NARZ NARZ z lewej (G41)
- 5: bez kor.NARZ NARZ z prawej (G42)
- **DXX**: Dodatk.numer konturu (zakres: 1-16)
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
- **G58**: Naddatek równ.do konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Przy pomocy adresu **DXX** aktywujemy addytywną korekcję, dla całego przebiegu cyklu. Addytywna korekcja zostaje ponownie wyłączona przy końcu cyklu. Addytywne korekcje edytujemy w trybie pracy **Przebieg progr.**
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Obr.wyk.**
- Przynależne parametry: **F, S, E**
Unit G890 obróbka konturu planowo bezpośrednio
Unit skrawa na gotowo opisany przy pomocy tych parametrów kontur jednym przejściem wykańczającym. W **EC** określamy, czy chodzi o normalny kontur czy też o zagłębiony kontur.
**W parametrze maszynowym 602322 definiujemy, czy sterowanie sprawdza użyteczną długość ostrza przy obróbce wykańczającej. W przypadku narzędzi grzybkowych i przecinaków użyteczna długość ostrza nie jest kontrolowana.**
Nazwa unit: **G890_G80_P** / cykl: **G890**
**Dalsze informacje:** "Obróbka wykańczająca konturu G890", Strona 382
Formularz **Kontur**:
- **EC**: Typ konturu
- 0: normalny kontur
- 1: pogrążony kontur
- **X1, Z1**: Pkt.pocz. kontur
- **X2, Z2**: Pkt.koncowy kontur
- **RC**: Zaokrąglenie – promień w narożu konturu
- **AC**: Kat poczatk. – kąt pierwszego elementu konturu (zakres: $0^\circ < AC < 90^\circ$)
- **WC**: Kat końcowy – kąt ostatniego elementu konturu (zakres: $0^\circ < WC < 90^\circ$)
- **BS**: -fazka/+zaokrąg.na początku
- **BS > 0**: promień zaokrąglenia
- **BS < 0**: szerokość fazki
- **BE**: -fazka/+zaokrąg.na końcu
- **BE > 0**: promień zaokrąglenia
- **BE < 0**: szerokość fazki
Formularz **Cykl**:
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- **E = 0**: opadające kontury nie zostają obrabiane
- **E > 0**: posuw wejścia w materiał przy obróbce opadających elementów konturu. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- Brak wpisu: posuw wcięcia zostaje zredukowany, przy obróbce opadających elementów konturu, maksymalnie o 50 %. Opadające elementy konturu zostają obrabiane
- **B**: SRK/FRK włączyc – rodzaj kompensacji promienia ostrza
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
- 3: bez kor.NARZ automatycznie
- 4: bez kor.NARZ NARZ z lewej (G41)
- 5: bez kor.NARZ NARZ z prawej (G42)
- **DXX**: Dodatk.numer konturu (zakres: 1-16)
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
- **G58**: Naddatek równ.do konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Przy pomocy adresu **DXX** aktywujemy addytywną korekcję, dla całego przebiegu cyklu. Addytywna korekcja zostaje ponownie wyłączona przy końcu cyklu. Addytywne korekcje edytujemy w trybie pracy **Przebieg progr.**
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Obr.wyk.**
- Przynależne parametry: **F, S, E**
Unit G890 zatacz.forma E,F,DIN76 – Podciecie
Unit wytwarza zdefiniowane w KG podciecie a następnie powierzchnię płaską. Naciecie cylindra zostaje wykonane, jeśli zostanie podany jeden z parametrów DI.naciec.cylindra lub Prom.naciecia.
Nazwa unit: G85x_DIN_E_F_G / cykl: G85
Dalsze informacje: "Cykl podcinania G85", Strona 422
Formularz Trans.:
- APP: Wariant najazdu
- KG: Rodzaj podtoczenia
- E: DIN 509 E; cykl G851
Dalsze informacje: "Podciecie DIN 509 E z obróbką cylindra G851", Strona 423
- F: DIN 509 F; cykl G852
Dalsze informacje: "Podciecie DIN 509 F z obróbką cylindra G852", Strona 424
- G: DIN 76 (podciecie gwintu); cykl G853
Dalsze informacje: "Podciecie DIN 76 z obróbką cylindra G853", Strona 425
- X1, Z1: Pkt.pocz. kontur
- X2, Z2: Pkt.koncowy kontur
Podcięcie Forma E:
- I: Gl.podciecia (default: tabela norm)
- K: Di.podciecia (default: tabela norm)
- W: Kat podciecia (default: tabela norm)
- R: Pr.podciecia (default: tabela norm)
- H: Rodzaj odjazdu
- 0: do punktu startu
- 1: koniec pow.plan.
Podcięcie Forma F:
- I: Gl.podciecia (default: tabela norm)
- K: Di.podciecia (default: tabela norm)
- W: Kat podciecia (default: tabela norm)
- R: Pr.podciecia (default: tabela norm)
- P2: Gl.plan. (default: tabela norm)
- A: Kat planowy (default: tabela norm)
- H: Rodzaj odjazdu
- 0: do punktu startu
- 1: koniec pow.plan.
Podcięcie Forma G:
- **FP**: Skok gwintu (default: tabela norm)
- **I**: Gl.podciecia (default: tabela norm)
- **K**: Dl.podciecia (default: tabela norm)
- **W**: Kat podciecia (default: tabela norm)
- **R**: Pr.podciecia (default: tabela norm)
- **P1**: Naddat.podciecia
- Brak zapisu: obróbka jednym przejściem
- **P1 > 0**: podział na toczenie wstępne i toczenie na gotowo. P1 to naddatek wzdułnży, naddatek planowy wynosi zawsze 0,1 mm
- **H**: Rodzaj odjazdu
- **0**: do punktu startu
- **1**: koniec pow.plan.
Dodatkowe parametry nacinania cylindra:
- **B**: Dl.naciec.cylindra (default: brak nacięcia gwintu)
- **WB**: Kat naciecia (default: 45°)
- **RB**: Prom.naciecia (brak zapisu = brak elementu): dodatnia wartość = promień nacięcia, ujemna wartość = fazka)
- **E**: Zredukowany posuw dla pogłębiania i dla nacinania gwintu (default: Posuw na obrót F)
- **U**: Naddatek szlif, dla obszaru cylindra (default: 0)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
- Podcięcie zostaje wykonywane tylko w prostokątnych, równoległych do osi narożach konturu na osi wzdułnzej
- Parametry nie zaprogramowane przez operatora sterowanie określa na podstawie tabeli norm
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.wyk.
- Przynależne parametry: F, S, E
Unit G809 przejście pomiarowe
Unit wykonuje cylindryczne przejście pomiarowe o zdefiniowanej w cyklu długości, najeżdza punkt pomiarowy i zatrzymuje program. Po tym kiedy program został zatrzymany, można manualnie wymierzyć obrabiany przedmiot.
Nazwa unit: MEASURE_G809 / cykl: G809
Dalsze informacje: "Zakres pomiaru G809", Strona 397
Formularz Przegląd:
- **EC**: Miejsce obróbki
- 1: zewnątrz
- -1: wewnątrz
- **XA, ZA**: Punkt początk., Kontur
- **R**: Przejście pomiaru długości
- **P**: Przejście pomiaru naddatku
Formularz Kontur:
- **O**: Kąt najazdu
Jeżeli kąt najazdu jest podawany, to cykl pozycjonuje narzędzie o odstęp bezpieczeństwa nad punktem startu i wchodzi stąd pod podanym kątem na mierzoną średnicę.
- **ZR**: Pkt.początkowy półwyrób – bezkolizyjny najazd dla obróbki wewnętrznej
Formularz Cykl:
- **QC**: Kierunek obróbki
- 0: -Z
- 1: +Z
- **V**: Przejście pomiaru licznik – liczba przedmiotów po których następuje pomiar
- **D**: Dodatkowa korekcja (numer: 1-16)
- **WE**: Rodzaj najazdu
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- **I, K**: Punkt pomiarowy Xi i Zi
- **AX**: Pozycja odjazdu X
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Unit G891 symult. obróbka wykańcz. (opcja #54)
Unit obrabia na gotowo opisany poprzez ICP kontur od NS do NE 3-osiowo symultanicznie, jednym przejściem skrawania.
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Rozpatrywanie kolizyjności następuje tylko na dwuwymiarowej płaszczyźnie obróbki X-Z. W cyklu nie jest sprawdzane, czy zakres współrzędnej Y ostrza narzędzia, uchwyt narzędziowy lub obiekt nachylenia prowadzą do kolizji.
▶ Powoli rozpocząć program NC w trybie **Pojedynczy wiersz**
▶ Limitowanie zakresu obróbki
---
**i** Za pomocą parametru maszynowego `checkCuttingLength` (nr 602322) można definiować, czy sterowanie sprawdza użyteczną długość ostrza przy obróbce wykańczającej. W przypadku narzędzi grzybkowych użyteczna długość ostrza standardowo nie jest kontrolowana.
Nazwa unit: **G890_ICP** / cykl: **G891**
**Dalsze informacje:** "Symultaniczna obróbka wykańczająca G891 (opcja #54)", Strona 392
**Formularz Kontur:**
- **D Wygaśić elementy** (patrz ilustracja)
**Kody skrywania dla nacięć i podcięć**
| G-wywołanie | Funkcja | Kod D |
|-------------|----------------------------------------------|---------|
| G22 | Pierścień uszczelniający nacięcie | 512 |
| G22 | Pierścień zabezpieczający nacięcie | 1.024 |
| G23 H0 | Ogólne nacięcie | 256 |
| G23 H1 | Podtoczenie | 2.048 |
| G25 H4 | Podcięcie forma U | 32.768 |
| G25 H5 | Podcięcie forma E | 65.536 |
| G25 H6 | Podcięcie forma F | 131.072 |
| G25 H7 | Podcięcie forma G | 262.144 |
| G25 H8 | Podcięcie forma H | 524.288 |
| G25 H9 | Podcięcie forma K | 1.048.576 |
Aby skryć kilka elementów, należy dodawać kody D z tabeli lub wykorzystywać wartości D z grafiki.
- **B SRK/FRK włączyć** – rodzaj kompensacji promienia ostrza
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
- **O Zred.posuwu off** dla elementów okrągłych (default: 0)
- 0: nie
- 1: tak
- **SX, SZ Limit skrawania w X i Z** (default: bez ograniczenia skrawania, wymiar średnicy = SX)
- **A: Kat dosuwu** (baza: os Z; default: równolegle do osi Z)
- **A: Kat odsuwu** (baza: os Z; default: równolegle do osi Z)
Dalsze parametry formularza **kontur**.
**Dalsze informacje:** "Formularz konturu", Strona 107
**Formularz Cykl:**
- **Q Rodzaj najazdu** (default: 0)
- 0: **automatycznie (z B)** – sterowanie sprawdza:
- diagonalny najazd
- najpierw kierunek X, potem kierunek Z
- ekwidystantnie (równoodlegle) z bezpiecznym odstępem wokół detalu
- Pominięcie pierwszego elementu konturu, jeśli pozycja startu jest trudno osiągalna
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: **bez najazdu** – narzędzie w pobliżu punktu początkowego
- **H : Rodzaj wyj.z mat.**
- 3: cofanie na bezp.wysokość
- 4: **bez wyj. z materiału** (narzędzie zatrzymuje się na współrzędnej końcowej)
- 5: **diagon.na poz.startu**
- 6: X potem Z na poz.st.
- 7: Z potem X na poz.st.
- 8: z przem.osi B na poz.startu
- **AC : Kąt B w punkcie startu** - ustawiony kąt nachylenia na początku konturu (zakres: $0^\circ < AC < 360^\circ$)
- **ZC : Kąt B w punkcie końcowym** - ustawiony kąt nachylenia na końcu konturu (zakres: $0^\circ < ZC < 360^\circ$)
- **AR : minimalny kąt natarcia** - najmniejszy możliwy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: $-359\,999^\circ < AR < 359\,999^\circ$)
- **AN : maksymalny kąt natarcia** - największy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: $-359\,999^\circ < AN < 359\,999^\circ$)
RC: **Pierwotny kąt przyłożenia - twardy** – pewny wolny zakres za ostrzem
1. Zdefiniowane twarde kąty przyłożenia nie mogą podczas obróbki spadać na wartości mniejsze. Jeśli twarde kąty przyłożenia dla obróbki konturu nie mogą być dotrzymane, to sterowanie wydaje komunikat o błędach.
Za pomocą miękkich kątów przyłożenia może być podawany dodatkowo twardej kątów przyłożenia pożądany zakres kątów dla obróbki. Sterowanie uwzględnia miękkie kąty przyłożenia przy obliczaniu toru kształtowego i wykonuje obróbkę w preferowanym zdefiniowanym zakresie kąta. Miękkie kąty przyłożenia nie muszą być dotrzymywane podczas obróbki.
SL: **Naddatek uchwytu narzędzia** - naddatek dla obliczania kolizji między detalem i uchwytem narzędziowym
E. **Fmax przy ruchu kompen.** – Limitowanie prędkości ruchów kompensacyjnych w osiach liniarnych
Formularz Cykl 2:
- **U**: Stosowanie kąta przyłożenia płynne - definiuje możliwe wykorzystywanie miękkich kątów przyłożenia IC i JC
- 0: bardzo twardo
- 1: twardo
- 2: średnio
- 3: miękko
- 4: bardzo miękko
- **RB**: Odtoczenie - równomiernie zużycie ostrza poprzez regulowanie kąta natarcia
- 0: nie
- 1: tak
- **DXX**: Dodatk.numer konturu (zakres: 1-16)
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
- **G58**: Naddatek równ.do konturu
- **DI, DK**: Naddatek X i Z równolegle do osi
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Obr.wyk.
- Przynależne parametry: F, S
4.8 Units - Gwint
Przegląd units gwintu
Przegląd units gwintowania:
- **G32 gwint bezpośrednio** wytwarza prosty gwint wewnętrzny lub zewnętrzny w kierunku podłużnym
- **G31 gwint ICP** wytwarza gwint jednozwojowy lub wielozwojowy wewnętrzny lub zewnętrzny w kierunku podłużnym lub planowym. Kontur, na którym ma być wytworzony gwint, definiujemy z ICP
- **G352 API-gwint** wytwarza jednozwojowy lub wielozwojowy gwint API. Głębokość gwintu zmniejsza się przy wybiegu gwintu
- **G32 Gwint stożkowy** wytwarza jednozwojowy lub wielozwojowy, stożkowy gwint wewnętrzny lub zewnętrzny
Narzucenie pozycjonowania kółkiem ręcznym (opcja #11)
Jeśli maszyna dysponuje funkcją narzucania funkcjonalności kółka ręcznego do aktualnej obróbki, to można wykonywać dodatkowe przemieszczenia osi podczas obróbki gwintu na ograniczonym zakresie:
- X-kierunek: zależnie od aktualnej głębokości przejścia, maksymalnie programowana głębokość gwintu
- Z-kierunek: +/- jedna czwarta skoku gwintu
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Zmiany pozycji, wynikające z działania kółka ręcznego, po zakończeniu cyklu lub po funkcji Ostatnie przejście nie są więcej aktywne!
Parametr V: Rodzaj posuwu wgłębnego
Przy pomocy parametru V wpływamy na rodzaj wcięcia cykli toczenia gwintów.
Można dokonać wyboru pomiędzy następującymi rodzajami wcięcia:
- **0: stały przek.poprz.** – Sterowanie redukuje głębokość skrawania przy każdym wcięciu, aby przekrój wióra i tym samym wolumen skrawania pozostawały niezmienione
- **1: konst. wcięcie** – sterowanie wykorzystuje dla każdego wcięcia tę samą głębokość bez przekraczania przy tym Maks.dosuw I
- **2: EPL ze skrawaniem resztk.** – sterowanie oblicza głębokość skrawania dla stałego wcięcia ze Skok gwintu F1 i stałe obroty S. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Głęb.resztk.przejść (V=4) dla pierwszego wcięcia. Poprzez podział pozostałych przejść sterowanie dzieli ostatnią głębokość skrawania na cztery przejścia, przy czym pierwsze przejście odpowiada połowie, drugiej jednej czwartej a trzecie i czwartej jednej ósmej obliczonej głębokości skrawania
- **3: EPL bez skrawania reszt.** – sterowanie oblicza głębokość skrawania dla stałego wcięcia ze Skok gwintu F1 i stałe obroty S. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Głęb.resztk.przejść (V=4) dla pierwszego wcięcia. Wszystkie pozostałe wcięcia pozostają stałe i odpowiadają obliczonej głębokości przejścia
- **4: MANUALplus 4110** – sterowanie wykonuje pierwsze wcięcie z Maks.dosuw I. Następne głębokości przejść skrawania sterowanie określa przy pomocy formuły gt = 2 * I * SQRT aktualnego numeru przejścia, przy czym gt odpowiada absolutnej głębokości. Ponieważ głębokość przejścia z każdym wcięciem będzie mniejsza, albowiem aktualny numer przejścia z każdym wcięciem rośnie o wartość 1, sterowanie wykorzystuje przy niesiagniętej Głęb.resztk.przejść (V=4) R zdefiniowaną wniej wartość jako nową stałą głębokość skrawania! Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykonuje ostatnie przejście na głębokości końcowej
- **5: konst. wcięcie (4290)** – sterowanie wykorzystuje dla każdego wcięcia tę samą głębokość, przy czym głębokość przejścia odpowiada Maks.dosuw I. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Głęb.resztk.przejść (V=4) dla pierwszego wcięcia.
- **6: stałe z resztą (4290)** – sterowanie wykorzystuje dla każdego wcięcia tę samą głębokość, przy czym głębokość przejścia odpowiada Maks.dosuw I. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Głęb.resztk.przejść (V=4) dla pierwszego wcięcia. Poprzez podział pozostałych przejść sterowanie dzieli ostatnią głębokość skrawania na cztery przejścia, przy czym pierwsze przejście odpowiada połowie, drugiej jednej czwartej a trzecie i czwartej jednej ósmej obliczonej głębokości skrawania
Unit G32 gwint bezpośrednio
Unit wytwarza prosty gwint wewnętrzny lub zewnętrzny w kierunku podłużnym.
Nazwa unit: **G32_MAN** / cykl: **G32**
Dalsze informacje: “Prosty cykl gwintowania G32”, Strona 411
---
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Jeśli kąt wcięcia lub głębokość gwintu zostaną zmienione, to sterowanie przesuwa pozycję gwintu w kierunku osiowym. W tym przypadku narzędzie nie trafia w już istniejące zwoje gwintu a boki gwintu ulegają zniszczeniu. Podczas następnych zabiegów obróbkowych istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
▶ Należy skorygować wyłącznie narzędzie a nie parametry gwintu
---
Formularz **Gwint**:
- **O**: Miejsce gwintu:
- 0: gwint wewnętrzny (wcięcie w +X)
- 1: gwint zewnętrzny (wcięcie w −X)
- **APP**: Wariant najazdu
- **XS**: Średnica startu
- **ZS**: Pozycja startu Z
- **ZZ**: Pkt końcowy gwint
- **F1**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu
- **I**: Maks.dosuw
- **IC**: Liczba przejść (tylko, jeśli I nie zaprogramowano i Rodzaj posuwu wgłębnego V = 0 lub V = 1)
- **KE**: Pozyция wyjścia:
- 0: na końcu
- 1: na początku
- **K**: Dł.wybiegu
Formularz **Cykl**:
- **H**: Rodzaj offsetu – offset pomiędzy pojedynczymi wcięciami w kierunku skrawania
- 0: bez przesunięcia
- 1: z lewej
- 2: z prawej
- 3: przem.z lewej/z prawej
- **V**: Rodzaj posuwu wgłębnego
- 0: stały przek.poprz.
- 1: konst. wcięcie
- 2: EPL ze skrawaniem resztk.
- 3: EPL bez skrawania reszt.
- 4: MANUALplus 4110
- 5: konst. wcięcie (4290)
- 6: stałe z resztą (4290)
A: Kat dosuwu (zakres: $-60^\circ < A < 60^\circ$, zakres: $30^\circ$)
R: Głęb.resztk.przejść ($V=4$)
WE: Metoda wzniosu dla K=0 (default: 0)
■ 0: G0 na końcu
■ 1: wznios w gwincie
C: Kat startu
D: Liczba przejśc
Q: Licz.pust.przebieg.
E: Zmienny skok (default: 0)
zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
■ Rodzaj obróbki: Toczenie gwintu
■ Przynależne parametry: F, S
**Unit G31 gwint ICP**
Unit wytwarza gwint jednozwojowy lub wielozwojowy wewnętrzny lub zewnętrzny w kierunku podłużnym lub planowym. Kontur, na którym ma być wytworzony gwint, definiujemy z **ICP**
Nazwa unit: **G31_ICP / cykl: G31**
Dalsze informacje: "Universalny cykl gwintowania G31", Strona 406
Formularz **gwint**:
■ FK: ICP nr konturu
■ NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
■ NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
■ O1: Obróbka elementów formy:
■ 0: bez obróbki
■ 1: na początku
■ 2: na końcu
■ 3: na początku i na końcu
■ 4: tylko faza/zaokrąg.
■ O: Miejsce gwintu:
■ 0: gwint wewnętrzny (wcięcie w +X)
■ 1: gwint zewnętrzny (wcięcie w −X)
■ J1: Orientacja gwintu
■ z 1. elementu konturu
■ 0: wzdłuż
■ 1: plan
■ F1: Skok gwintu
■ U: Gl.gwintu
■ A: Kat gwintu
■ D: Liczba przejśc
■ K: Dł.wybiegu
Formularz **Cykl**:
- **H: Rodzaj offsetu** – offset pomiędzy pojedynczymi wcięciami w kierunku skrawania
- 0: bez przesunięcia
- 1: z lewej
- 2: z prawej
- 3: przem.z lewej/z prawej
- **V: Rodzaj posuwu wgłębnego**
- 0: stały przek.poprz.
- 1: konst. wcięcie
- 2: EPL ze skrawaniem resztk.
- 3: EPL bez skrawania reszt.
- 4: MANUALplus 4110
- 5: konst. wcięcie (4290)
- 6: stałe z resztą (4290)
- **R: Głęb.resztk.przejść (V=4)**
- **I: Maks.dosuw**
- **IC: Liczba przejść** (tylko, jeśli I nie zaprogramowane)
- **B: Dl.rozbiegu**, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **P: Dlug. wybiegu**
- **C: Kat startu**
- **Q: Licz.pust.przebieg.**
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Toczenie gwintu**
- przynależne parametry: **F, S**
Unit G352 API-gwint
Unit wytwarza jedno- lub wielozwojowy API-gwint. Gl.gwintu zmniejsza się przy wybiegu gwintu.
Nazwa unit: **G352_API** / cykl: **G352**
**Dalsze informacje:** "Stożkowy API-gwint G352", Strona 416
Formularz **gwint**:
- **O**: Miejsce gwintu:
- **0**: gwint wewnętrzny (wcięcie w +X)
- **1**: gwint zewnętrzny (wcięcie w −X)
- **X1, Z1**: Pkt startu gwint
- **X2, Z2**: Pkt końcowy gwint
- **W**: Kat stożkowy (zakres: $−45° < W < 45°$)
- **WE**: Kat wybiegu (baza: oś Z; $0° < WE < 90°$, default: 12°)
- **F1**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu
Formularz **Cykl**:
- **I**: Maks.dosuw
- **H**: Rodzaj offsetu – offset pomiędzy pojedynczymi wcięćiami w kierunku skrawania
- **0**: bez przesunięcia
- **1**: z lewej
- **2**: z prawej
- **3**: przem.z lewej/z prawej
- **V**: Rodzaj posuwu wgłębnego
- **0**: stały przek.popr.
- **1**: konst. wcięcie
- **2**: EPL ze skrawaniem reszt.
- **3**: EPL bez skrawania reszt.
- **4**: MANUALplus 4110
- **5**: konst. wcięcie (4290)
- **6**: stale z resztą (4290)
- **A**: Kat dosuwu (zakres: $−60° < A < 60°$, zakres: 30°)
- **R**: Głęb.resztk.przejść (**V=4**)
- **C**: Kat startu
- **D**: Liczba przejśc
- **Q**: Licz.pust.przebieg.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Toczenie gwintu**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G32 Gwint stożkowy
Unit wytwarza jednozwojowy lub wielozwojowy, stożkowy gwint wewnętrzny lub zewnętrzny.
Nazwa Unit: **G32_KEG** / cykl: **G32**
Dalsze informacje: “Prosty cykl gwintowania G32”, Strona 411
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Jeśli kąt wcięcia lub głębokość gwintu zostaną zmienione, to sterowanie przesuwa pozycję gwintu w kierunku osiowym. W tym przypadku narzędzie nie trafia w już istniejące zwoje gwintu a boki gwintu ulegają zniszczeniu. Podczas następnych zabiegów obróbkowych istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
▶ Należy skorygować wyłącznie narzędzie a nie parametry gwintu
Formularz **Gwint**:
- **O**: Miejsce gwintu:
- 0: gwint wewnętrzny (wcięcie w +X)
- 1: gwint zewnętrzny (wcięcie w −X)
- **X1, Z1**: Pkt startu gwint
- **X2, Z2**: Pkt końcowy gwint
- **W**: Kat stożkowy (zakres: $-45^\circ < W < 45^\circ$)
- **F1**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu
- **KE**: Pozycja wyjścia:
- 0: na końcu
- 1: na początku
- **K**: Dl.wybiegu
Formularz **Cykl**:
- **I**: Maks.dosuw
- **IC**: Liczba przejść (tylko, jeśli I nie zaprogramowane)
- **H**: Rodzaj offsetu – offset pomiędzy pojedynczymi wcięciami w kierunku skrawania
- 0: bez przesunięcia
- 1: z lewej
- 2: z prawej
- 3: przem.z lewej/z prawej
- **V**: Rodzaj posuwu wgłębnego
- 0: stały przek.poprz.
- 1: konst. wcięcie
- 2: EPL ze skrawaniem resztk.
- 3: EPL bez skrawania reszt.
- 4: MANUALplus 4110
- 5: konst. wcięcie (4290)
- 6: stale z resztą (4290)
- **A**: Kat dosuwu (zakres: $-60^\circ < A < 60^\circ$, zakres: 30°)
- **R**: Głęb.resztk.przejść ($V=4$)
WE: Metoda wzniosu dla K=0 (default: 0)
- 0: G0 na końcu
- 1: wznios w gwincie
C: Kat startu
D: Liczba przejśc
Q: Licz.pust.przebieg.
E: Zmienny skok (default: 0)
zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E.
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Toczenie gwintu
- Przynależne parametry: F, S
4.9 Units - Frez. / Oś C czołowo, Oś C ICP czoło (opcja #55)
Unit G791 Lin. rowek pow.czołowa
Unit frezuje rowek na powierzchni czołowej od aktualnej pozycji narzędzia do punktu końcowego. Szerokość rowka odpowiada średnicy freza.
Nazwa unit: **G791_Nut_Stirn_C** / cykl: **G791**
Dalsze informacje: "Lin. rowek pow.czołowa G791", Strona 460
Formularz Cykl:
- **Z1**: Gór.krav.frez.
- **Z2**: Dno frezow.
- **L**: Dl.rowka
- **A1**: Kat do X-osi (default: 0°)
- **X1**, **C1**: Pkt końcowy rowka bieg.
- **XK**, **YK**: Pkt końcowy rowka kart.
- **P**: maks.dosuw
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G91 Rowek wzór lin. pow.czołowa
Unit wytwarza liniowy wzór rowków z równomiernymi odstępami na powierzchni czołowej. Punkt startu rowków odpowiada pozycjom szablonu. Długość i położenie rowków definiujemy w Unit. Szerokość rowka odpowiada średnicy freza.
Nazwa unit: **G791_Lin_Stirn_C** / cykl: **G791**
**Dalsze informacje:** "Lin. rowek pow.czołowa G791", Strona 460
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba rowków
- **X1, C1**: Punkt startu biegunowo
- **XK, YK**: Punkt startu kartez.
- **I, J**: Punkt końcowy (XK) i (YK)
- **Ii, Ji**: Odstęp (XKi) i (YKi)
- **R**: Odleg.pier./ostatni kont.
- **Ri**: Dlugosc – Odstęp inkrem.
- **A**: Kat wzrocowy (baza: XK-osł)
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **Z2**: Dno frezow.
- **L**: Dl.rowka
- **A1**: Kat do X-osi (default: 0°)
- **P**: maks.dosuw
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G791 Rowek, wzór, koł., powierz.czoł.
Unit wytwarza kołowy wzór rowków z równomiernymi odstępami na powierzchni czołowej. Punkt startu rowków odpowiada pozycjom szablonu. Długość i położenie rowków definiujemy w Unit. Szerokość rowka odpowiada średnicy freza.
Nazwa unit: **G791_Cir_Stirn_C** / cykl: **G791**
**Dalsze informacje:** "Lin. rowek pow.czołowa G791", Strona 460
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba rowków
- **XM, CM**: Środek biegunowo
- **XK, YK**: Środek kartezjański
- **A**: Kat początk.
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **K**: Średnica wzorca
- **W**: Kat końcowy
- **V**: Kierunek obiegu (default: 0)
- **V = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **V = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **V = 0**, z **Wi**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**Wi < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **V = 1**, z **Wi**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
- **V = 2**, z **W**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- **V = 2**, z **Wi**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
Formularz **Cykl**:
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **Z2**: Dno frezow.
- **L**: Dł.rowka
- **A1**: Kat do X-osi (default: 0°)
- **P**: maks.dosuw
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G797 Frezowanie czołowe C
Unit frezuje w zależności od Q powierzchnie lub zdefiniowaną figurę. Ta Unit skrawa materiał wokół figury.
Nazwa unit: **G797__Stirnfr__C** / cykl: **G797**
**Dalsze informacje:** "Frez.powierzchni front G797", Strona 467
Formularz **Figura**:
- **Q**: Typ figury
- 0: koło pełne
- 1: pojedyncza pow.
- 2: rozwartość klucza
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- **QN**: liczba naroży wielokątaLicz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- **X1**: Średnica pkt.srodk.figury
- **C1**: Kat pkt srod.figury (default: Kat wrzeciona C)
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **Z2**: Dno frezow.
- **X2**: Średnica ograniczenia
- **L**: Dlug.krawedzi
- **B**: Szerokość/rozwar.klucza
- **RE**: Prom.zaokraglenia (default: 0)
- **A**: Kat do X-osi (default: 0°)
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- obróbka zgrubna
- Obr.wyk.
- **J**: Kierunek frez.
- 0: jednokierunkowo
- 1: dwukierunkowo
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G799 Frezowanie gwintu czoło C
Unit frezuje gwint w istniejący odwiert.
Proszę ustawić narzędzie przed wywołaniem G799 na środek odwieretu. Cykl pozycjonuje narzędzie na odwiercie na Pkt koncowy gwint. Następnie narzędzie przemieszcza się na Prom.dosuwu R i frezuje gwint. Przy tym narzędzie wcina się w materiał przy każdym obrocie o Skok gwintu F1. Na koniec cykl wysuwa narzędzie z materiału i odsuwa do Punkt startu. W parametrze V programujemy, czy gwint jest frezowany jednym obiegiem, czy też w przypadku jednoostrzowych narzędzi kilkoma obiegami.
Nazwa unit: G799_Gewindefr_C / cykl: G799
Dalsze informacje: "Frez.gwintów osiowo G799", Strona 447
Formularz Pozycja:
- Z1: Pkt startu odwiert
- P2: Gl.gwintu
- I: Średnica gwintu
- F1: Skok gwintu
Formularz Cykl:
- J: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- V: Metoda frezowania
- 0: on obieg – gwint jest frezowany po linii śrubowej z 360°
- 1: przebieg – gwint jest frezowany kilkoma torami linii śrubowej (narzędzie jednoostrzowe)
- R: Prom.dosuwania
- FK: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- NS: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: frezowanie na gotowo
- Przynależne parametry: F, S
Unit G840 Frez.konturu figury pow.czołowa C
Unit frezuje zdefiniowany z Q kontur na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G840_Fig_Stirn_C** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – frezowanie", Strona 474
Formularz **Figura**:
- **Q Typ figury**
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- **QN: liczba naroży wielokąta** Licz. naroży wielokąta (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- **X1: Średnica pkt.srodk.figury**
- **C1: Kat pkt srodk.figury** (default: Kat wrzeciona C)
- **Z1: Gór.kraw.frez.**
- **P2: Głębokość figury**
- **L: +dlug.kraw./-rozw.klucza**
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- **B: Szer.prostok.**
- **RE: Prom.zaokraglenia** (default: 0)
- **A: Kat do X-osi** (default: 0°)
- **Q2: Kier.obrotu rowek** (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- **W: Kat pkt końcowy rowka** (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
**Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.**
Formularz **Cykl**:
- **JK: Miejsce frezowania**
- 0: na konturze
- 1: w obrębie konturu
- 2: poza konturem
- **H: Kierunek frezow.**
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P maks.dosuw**
- **I: Naddatek równ.do konturu**
- **K: Naddatek w kier.doswu**
- **FZ: Posuw dosuwu** (default: aktywny posuw)
- **E: Zredukowany posuw**
- **R: Prom.dosuwania**
- **O: Zachowanie wejścia w mat.** (default: 0)
- **0: prosto** – cykl przemieszcza do punktu startu, wcina z posuwem w materiał i frezuje kontur
- **1: w wierceniu wstępnym** – cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiercania, wcina się w materiał i frezuje kontur
- **NF: Znacznik pozycji** (tylko dla **O = 1**)
Formularz Global.:
- **RB: Płasz. odsuwu**
Dalsze parametry:
**Dalsze informacje:** "Formularz globalnych danych (global)", Strona 110
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G84X Frez.kieszeni figury pow.czołowa C
Unit frezuje zdefiniowaną z Q kieszon. Wybrać w QK Rodzaj obróbki (zgrubna/wykańczająca) jak i strategię wciecia w materiał.
Nazwa unit: G84x_Fig_Stirn_C / cykle: G845, G846
Dalsze informacje: "G845 – frezowanie", Strona 482
Dalsze informacje: "Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846", Strona 486
Formularz Figura:
- **Q** Typ figury
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- **QN**: liczba naroży wielokątaLicz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- **X1**: Średnica pkt.srodk.figury
- **C1**: Kat pkt srod.figury (default: Kat wrzeciona C)
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość figury
- **L**: +dlug.kraw./-rozw.klucza
- L > 0: Dł.krawedzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- **B**: Szer.prostok.
- **RE**: Prom.zaokraglenia (default: 0)
- **A**: Kat do X-osi (default: 0°)
- **Q2**: Kier.obrotu rowek (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- **W**: Kat pkt końcowy rowka (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.
Formularz Cykl:
- **QK**: Rodzaj obróbki i strategia wciecia
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obr.zgrubna linia śrubowa manualnie
- 3: obróbka zgr. linia śrub.auto
- 4: obróbka zgrubna wahadłowo lin. manualnie
- 5: obróbka zgrub. wahadł.lin.auto
- 6: obróbka zgrub. wahadł.kol.man.
- 7: obróbka zgrub. wahadł.kol.auto
- 8: obrób.zgr.wcicie poz.nawierc.
- 9: obróbka na gotowo 3D łuk wejściowy
JT: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch wspólbieżny
P: maks.dosuw
I: Naddatek równ.do konturu
K: Naddatek w kier.dosuwu
FZ: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
E: Zredukowany posuw
R: Prom.dosuwania
WB: Długość wcięcia
EW: Kat poglebienia
NF: Znacznik pozycji (tylko dla O = 8)
U: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
Formularz Global.:
RB: Plasz.odsuwu
Dalsze parametry:
Dalsze informacje: "Formularz globalnych danych (global)", Strona 110
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G801 Grawerowanie oś C pow. czołowa
Unit graweruje znaki ulozone w liniowym lub biegunowym porządku na płaszczyźnie czołowej. Znaki diakrytyczne i inne znaki specjalne, których nie można zapisywać w trybie smart.Turn, definiujemy jeden za drugim w NF. Jeśli programujemy Q = 1 (Bezpośr.kontynuować zapis), to zostają anulowane zmiana narzędzia i pozycjonowanie wstępne. Obowiązują wartości technologiczne poprzedniego cyklu grawerowania.
Nazwa unit: **G801_GRA_STIRN_C** / cykl: **G801**
**Dalsze informacje:** "Grawerowanie powierzchnia czołowa G801", Strona 495
Formularz **Pozycja**:
- **X, C**: Punkt początk. i Kat początkowy (biegunowo)
- **XK, YK**: Punkt początk. (kartezjański)
- **Z**: Punkt końcowy – pozycja w osi Z, na którą następuje wcięcie dla frezowania
- **RB**: Płasz. odsuwu
Formularz **Cykl**:
- **TXT**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **H**: Wys. kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: $H / 6 * E$
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **FZ**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * FZ)
- **V**: Wykonanie (lin/pol)
- 0: liniowo
- 1: u góry zagięty
- 2: u dołu zagięty
- **D**: Średnica bazowa
- **Q**: Bezpośr.kontynuować zapis
- 0 (Nie): grawerowanie następuje z punktu początkowego
- 1 (Tak): grawerowanie z pozycji narzędzia
- **O**: Pismo lustrzane
- 0 (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- 1 (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Grawerowanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G840 ICP frez.konturu pow.czołowa C
Unit frezuje zdefiniowany z ICP kontur na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G840_Kon_C_Stirn** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – frezowanie", Strona 474
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **Z1**: Gór.krav.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **R**: Prom.dosuwania
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- 0: prosto – cykl przemieszcza do punktu startu, wcina z posuwem w materiał i frezuje kontur
- 1: w wierceniu wstępnym – cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiercania, wcina się w materiał i frezuje kontur
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
- **RB**: Plasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.czołowa C
Unit frezuje zdefiniowaną z Q kieszeń. Wybrać w QK rodzaj obróbki (zgrubna/wykańczająca) jak i strategię wcięcia w material.
Nazwa unit: **G845_Tas_C_Stirn** / cykle: **G845, G846**
**Dalsze informacje:** "G845 – frezowanie", Strona 482
**Dalsze informacje:** 'Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846', Strona 486
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 8)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **FP**: Posuw wcięcia na płaszczyźnie
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki i strategia wcięcia
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obr.zgrubna linia śrubowa manualnie
- 3: obróbka zgr. linia śrub.auto
- 4: obróbka zgrubna wahadłowo lin. manualnie
- 5: obróbka zgrub. wahadł. lin.auto
- 6: obróbka zgrub. wahadł.kol.man.
- 7: obróbka zgrub. wahadł.kol.auto
- 8: obróbka zgr.wcięcie poz.nawierc.
- 9: obróbka na gotowo 3D łuk wejściowy
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **R**: Prom.dosuwania
- **WB**: Długość wcięcia
- **EW**: Kat pogłębenia
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- **RB**: Plasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G840 ICP us.zadziorów pow.czoł.C
Unit usuwa zadziory na zdefiniowanym z ICP kontur na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G840_ENT_C_STIRN** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – gratowanie", Strona 478
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **BG**: Szer.fazki dla gratowania
- **JG**: Średnica obr.wstępnej
- **P**: Głębokość wcięcia (podawana jako wartość ujemna)
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **R**: Prom.dosuwania
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **RB**: Plasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Okrawanie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G797 frezowanie czołowe ICP
Unit frezuje zdefiniowany z **ICP** kontur na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G797_ICP** / cykl: **G797**
**Dalsze informacje:** "Frez.powierzchni front G797", Strona 467
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **Z2**: Dno frezow.
- **X2**: Średnica ograniczenia
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- obróbka zgrubna
- Obr.wyk.
- **J**: Kierunek frez.
- **0**: jednokierunkowo
- **1**: dwukierunkowo
- **H**: Kierunek frezow.
- **0**: ruch przeciwb.
- **1**: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = **U** * średnica frezu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G847 ICP frez.przecinkowe konturu czołowo C
Unit frezuje zdefiniowany z ICP otwarty lub zamknięty kontur na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G847_KON_C_STIRN** / cykl: **G847**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie konturu - wirowanie G847",
Strona 488
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla **O = 1**)
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
O Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje kontur
- O = 1 (prostopadle wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicę WB.
FZ: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
EW Kat poglebienia
WB Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
U Wspl.naloz. – nalotenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
HCC Wygladzanie konturu
- 0: bez przejść wygląd.
- 1: z przejściem wygląd.
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania czołowo C
Unit frezuje zdefiniowaną z ICP figurę lub wzory figur na powierzchni czołowej metodą frezowania przecinkowego.
Nazwa unit: G848_TAS_C_STIRN / cykl: G848
Dalsze informacje: "Frezowanie wybran - wirowanie G848", Strona 490
Formularz Kontur:
- FK ICP nr konturu
- NS Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Z1 Gór.kraw.frez.
- P2 Głębokość konturu
- I Naddatek równ.do konturu
- K Naddatek w kier.dosuwu
- RB Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- NF Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadłe wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje figurę
- O = 1 (prostopadłe wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicę WB.
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **EW**: Kat pogłębiania
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
- **U**: Wsp.laloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
- **J**: Zakres obróbki
- 0: kompletnie
- 1: bez obróbki naroży
- 2: tylko obróbka naroży
---
Szerokość toru BR należy programować w przypadku rowków i prostokątów, dla okręgów i wielokątów nie jest to konieczne.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
4.10 Units - Frezowanie / Oś C bocznie, Oś C ICP pow.bocz. (opcja #55)
Unit G792 Liniowy rowek pow.boczna
Unit frezuje rowek na powierzchni bocznej od aktualnej pozycji narzędzia do punktu końcowego. Szerokość rowka odpowiada średnicy freza.
Nazwa unit: **G792_Nut_MANT_C** / cykl: **G792**
Dalsze informacje: "Liniowy rowek pow.boczna G792", Strona 462
Formularz Cykl:
- X1: Gór.krav.frez.
- X2: Dno frezow.
- L: Dł.rowka
- A1: Kat do Z-osi (default: 0°)
- Z1, C1: Pkt końcowy rowka bieg.
- P: maks.dosuw
- FZ: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G792 Rowek wzór liniowo pow.boczna
Unit wytwarza liniowy wzór rowków z równomiernymi odstępami na powierzchni bocznej. **Punkt startu** rowków odpowiada pozycjom wzoru. **Dł.rowka i położenie rowków** definiujemy w unit. Szerokość rowka odpowiada średnicy frezu.
Nazwa unit: **G792_Lin_Mant_C** / cykl: **G792**
**Dalsze informacje:** "Liniowy rowek pow.boczna G792", Strona 462
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba rowków
- **Z1**: Pkt.startu wzorzec – pozycja pierwszego rowka
- **C1**: Kat początkowy
- **W**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **W**: Kat końcowy
- **Z2**: Pkt końcowy wzorzec
Formularz **Cykl**:
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **X2**: Dno frezow.
- **L**: Dł.rowka
- **A1**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **P**: maks.dosuw
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G792 Rowek wzór kołowo pow.boczna
Unit wytwarza kołowy wzór rowków z równomiernymi odstępami na powierzchni bocznej. **Punkt startu** rowków odpowiada pozycjom wzoru. **DL.rowka i położenie rowków** definiujemy w unit. Szerokość rowka odpowiada średnicy frezu.
Nazwa unit: **G792_Cir_Mant_C** / cykl: **G792**
**Dalsze informacje:** "Linijowy rowek pow.boczna G792", Strona 462
Formularz **Wzorzec**:
- **Q**: Liczba rowków
- **ZM**: Punkt środk. wzoru
- **CM**: Kat pkt srod.wzorca
- **A**: Kat początk.
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **K**: Średnica wzorca
- **W**: Kat końcowy
- **V**: Kierunek obiegu (default: 0)
- **V = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **V = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **V = 0**, z **Wi**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**Wi < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **V = 1**, z **Wi**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
- **V = 2**, z **W**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- **V = 2**, z **Wi**: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **Wi** bez znaczenia)
Formularz **Cykl**:
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **X2**: Dno frezow.
- **L**: DL.rowka
- **A1**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **P**: maks.dosuw
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G798 frezow.rowka spir.
Unit frezuje rowek spiralny. Szerokość rowka odpowiada średnicy freza.
Nazwa unit: **G798_ROWEK SPIRALNY_C** / cykl: **G798**
**Dalsze informacje:** "Frez. rowka spiralnego G798", Strona 470
Formularz **Pozycja**:
- **X1**: Średnica gwintu
- **C1**: Kat początkowy
- **Z1**: Pkt startu gwint
- **Z2**: Pkt końcowy gwint
- **U**: Gl.gwintu
Formularz **Cykl**:
- **F1**: Skok gwintu
- **J**: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- **D**: Liczba przejśc
- **P**: Dl.rozbiegu
- **K**: Dl.wybiegu
- **I**: Maks.dosuw
- **E**: Reduk.gleb.skrawania
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: frezowanie na gotowo
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G840 Frezow.konturu figury pow.boczna C
Unit frezuje zdefiniowany z Q kontur na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G840_Fig_Mant_C** / cykl: **G840**
Dalsze informacje: "G840 – frezowanie", Strona 474
Formularz Figura:
- **Q Typ figury**
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- **QN: liczba naroży wielokąta** Licz. naroży wielokąta (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- **Z1: Pkt srodk.figury**
- **C1: Kat pkt srodk.figury** (default: Kat wrzeciona C)
- **CY: Pow.boczna środek figury**
- **X1: Gór.krav.frez.**
- **P2: Głębokość figury**
- **L: +dlug.krav./-rozw.klucza**
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- **B: Szer.prostok.**
- **RE: Prom.zaokraglenia** (default: 0)
- **A: Kat do Z-osi** (default: 0°)
- **Q2: Kier.obrotu rowek** (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- **W: Kat pkt końcowy rowka** (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.
Formularz Cykl:
- **JK: Miejsce frezowania**
- 0: na konturze
- 1: w obrębie konturu
- 2: poza konturem
- **H: Kierunek frezow.**
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P: maks.dosuw**
- **I: Naddatek w kier.dosuwu**
- **K: Naddatek równ.do konturu**
- **FZ: Posuw dosuwu** (default: aktywny posuw)
- **E: Zredukowany posuw**
- **R: Prom.dosuwania**
O: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- **0: prosto** – cykl przemieszcza do punktu startu, wcina z posuwem w materiał i frezuje kontur
- **1: w wierceniu wstępnym** – cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiarciania, wcina się w materiał i frezuje kontur
NF: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz Global.:
RB: Płasz. odsuwu
Dalsze parametry:
**Dalsze informacje:** "Formularz globalnych danych (global)", Strona 110
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G84X Frezow.kieszeni figury pow.boczna C
Unit frezuje zdefiniowane z Q wybranie. Wybrać w QK rodzaj obróbki (zgrubna/wykańczająca) jak i strategię wcięcia w materiał.
Nazwa unit: G84x_Fig_Bok_C / cykle: G845, G846
Dalsze informacje: "G845 – frezowanie", Strona 482
Dalsze informacje: "Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846", Strona 486
Formularz Figura:
- **Q**: Typ figury
- 0: koło pełne
- 1: liniowy rowek
- 2: kołowy rowek
- 3: trójkąt
- 4: prost./kwadrat
- 5: wielokąt
- **QN**: liczba naroży wielokąta
Licz. naroży wielok. (tylko dla Q = 5: wielokąt)
- **Z1**: Pkt srod.figury
- **C1**: Kat pkt srod.figury (default: Kat wrzeciona C)
- **CY**: Pow.boczna środek figury
- **X1**: Gór.krav.frez.
- **P2**: Głębokość figury
- **L**: +dług.kraw./-rozw.klucza
- L > 0: Dł.krawędzi
- L < 0: Rozwarc. klucza (średnica okręgu wewnętrznego) wielokąta
- **B**: Szer.prostok.
- **RE**: Prom.zaokraglenia (default: 0)
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **Q2**: Kier.obrotu rowek (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
- cw: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- ccw: ruchem przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
- **W**: Kat pkt końcowy rowka (tylko dla Q = 2: kołowy rowek)
Programować tylko parametry ważne dla wybranego typu figury.
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki i strategia wcięcia
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obr.zgrubna linia śrubowa manualnie
- 3: obróbk zgr. linia śrub.auto
- 4: obróbk zgrubna wahadłowo lin. manualnie
- 5: obróbk zgrub.wahadl.lin.auto
- 6: obróbk zgrub.wahadl.kol.man.
- 7: obróbk zgrub.wahadl.kol.auto
- 8: obróbk.zgr.wcięcie poz.navierc.
- 9: obróbk na gotowo 3D łuk wejściowy
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek w kier.dosuwu
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **R**: Prom.dosuwania
- **WB**: Długość wcięcia
- **EW**: Kat poglebienia
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 8)
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
Formularz **Global.**:
- **RB**: Płasz.odsuwu
Dalsze parametry:
**Dalsze informacje:** "Formularz globalnych danych (global)", Strona 110
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G802 Grawerowanie oś C pow. boczna
Unit graweruje znaki ulozone w liniowym porządku na powierzchni bocznej. Znaki diakrytyczne i inne znaki specjalne, których nie można zapisywać w trybie smart.Turn, definiujemy jeden za drugim w NF. Jeśli programujemy Q = 1 (Bezpośr.kontynuować zapis), to zostają anulowane zmiana narzędzi i pozycjonowanie wstępne. Obowiązują wartości technologiczne poprzedniego cyklu grawerowania.
Nazwa unit: **G802_GRA_MANT_C** / cykl: **G802**
**Dalsze informacje:** "Grawerowanie powierzchnia boczna G802", Strona 496
Tabela znaków:
**Dalsze informacje:** "Tabela znaków", Strona 492
Formularz **Pozycja**:
- **Z**: Punkt początk..
- **C**: Kat początkowy
- **CY**: Punkt początk. pierwszego znaku
- **X**: Punkt końcowy – pozycja w osi X, na którą następuje wcięcie dla frezowania (wymiar średnicy)
- **RB**: Płasz.odsuwu
Formularz **Cykl**:
- **TXT**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstepu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: $H / 6 * E$
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **FZ**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * FZ)
- **D**: Średnica bazowa
- **Q**: Bezpośr.kontynuować zapis
- 0 (Nie): grawerowanie następuje z punktu początkowego
- 1 (Tak): grawerowanie z pozycji narzędzia
- **O**: Pismo lustrzane
- 0 (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- 1 (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Grawerowanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G840 ICP frez.konturu pow.boczna C
Unit frezuje zdefiniowany z ICP kontur na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G840_Kon_C_Mant** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – frezowanie", Strona 474
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek w kier.dosuwu
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **R**: Prom.dosuwania
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- 0: prosto – cykl przemieszcza do punktu startu, wcina z posuwem w materiał i frezuje kontur
- 1: w wierceniu wstępnym – cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiercania, wcina się w materiał i frezuje kontur
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
- **RB**: Plasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.boczna C
Unit frezuje zdefiniowane z Q wybranie. Wybrać w QK rodzaj obróbki (zgrubna/wykańczająca) jak i strategię wcięcia w materiał.
Nazwa unit: **G845_Tas_C_Mant** / cykle: **G845, G846**
Dalsze informacje: "G845 – frezowanie", Strona 482
Dalsze informacje: 'Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846', Strona 486
Formularz Kontur:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 8)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **FP**: Posuw wcięcia na płaszczyźnie
Formularz Cykl:
- **QK**: Rodzaj obróbki i strategia wcięcia
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obr.zgrubna linia śrubowa manualnie
- 3: obróbka zgr. linia śrub.auto
- 4: obróbka zgrubna wahadłowo lin. manualnie
- 5: obróbka zgrub. wahadł.lin.auto
- 6: obróbka zgrub. wahadł.kol.man.
- 7: obróbka zgrub. wahadł.kol.auto
- 8: obróbka zgr.wcięcie poz.nawierc.
- 9: obróbka na gotowo 3D łuk wejściowy
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek w kier.dosuwu
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **R**: Prom.dosuwania
- **WB**: Długość wcięcia
- **EW**: Kat pogłębienia
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nalotenie = U * średnica frezu
- **RB**: Płasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
**Unit G840 ICP us.zadziorów pow.bocz.C**
Unit usuwa zadziory zdefiniowanego z **ICP** kontur na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G840_ENT_C_MANT** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – gratowanie", Strona 478
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **X1**: Gór.kraw.frez.
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **BG**: Szer.fazki dla gratowania
- **JG**: Średnica obr.wstępnej
- **P**: Głębokość wcięcia (podawana jako wartość ujemna)
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **R**: Prom.dosuwania
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **RB**: Płasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Okrawanie**
- przynależne parametry: **F, S**
Unit G847 ICP frez.przecink.konturu pow.bocz. C
Unit frezuje zdefiniowany z ICP otwarty lub zamknięty kontur na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G847_KON_C_BOK** / cykl: **G847**
Dalsze informacje: "Frezowanie konturu - wirowanie G847", Strona 488
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **X1**: Gór.kraw.frez. (wymiar średnicy; default: Pkt startu X)
- **P2**: Głębokość konturu
- **I**: Naddatek w kier.dosuwu
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
O Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje kontur
- O = 1 (prostopadle wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicy WB.
FZ Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
EW Kat poglebienia
WB Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
U Ws.pl.naloz. – nalotenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
HCC Wygladzanie konturu
- 0: bez przejścia wygląd.
- 1: z przejściem wygląd.
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania pow.bocz.C
Unit frezuje zdefiniowaną z ICP figurę lub wzory figur na powierzchni bocznej metodą frezowania przecinkowego.
Nazwa unit: **G848__TAS_C__BOK** / cykl: **G848**
Dalsze informacje: "Frezowanie wybran - wirowanie G848", Strona 490
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- **O**: ruch przeciwb.
- **1**: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- **O = 0** (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje figurę
- **O = 1** (prostopadle wcięcie np. na rawierowanej pozycji):
- **NF** zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- **NF** nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- **O = 2** (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem **W** i frezuje koła pełne o średnicę **WB**
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **EW**: Kat poglebienia
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
- **U**: Ws.pl.naloz. – nałożenie torów frezowania = **U** * średnica frezu (default: 0,9)
J: Zakres obróbki
- 0: kompletnie
- 1: bez obróbki naroży
- 2: tylko obróbka naroży
Szerokość toru **BR** należy programować w przypadku rowków i prostokątów, dla okręgów i wielokątów nie jest to konieczne.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
4.11 Units - Spec – obróbka specjalna
Unit Początek programu START
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Producent obrabiarek może udostępnić units startu zależne od danej maszyny.
Możą być w nich definiowane różne parametry przekazu, które np. uwzględniają automatycznie ładowacz prętów.
W unit startu zostają zdefiniowane zadawane z góry wartości, wykorzystywane następnie przez sterowanie w units. Ta Unit zostaje wywoływana raz na początku części obróbkowej. Poza tym określa się maks.prędkość obr., Przesunięcie pkt.zerowego oraz Punkt zmiany narzędzia dla tego programu NC.
Nazwa unit: Start / wywoływany cykl: żaden
Formularz Granice:
- **S0**: maks.pr.obrotowa wrzeciona głównego
- **S1**: maks.pr.obrotowa dla napędzanego narzędzia
- **Z**: Przesunięcie punktu zerowego G59
Formularz WWP (punkt zmiany narzędzia):
- **WT1**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi (punktu zmiany narzędzia nie najeżdżać)
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y
- 6: symultanicznie z Y
- **WX1**: Punkt zmiany narzędzia X (baza: punktu zerowego maszyny pozycja sań jako wymiar promienia)
- **WY1**: Punkt zmiany narzędzia Y (baza: punktu zerowego maszyny pozycja sań)
- **WZ1**: Punkt zmiany narzędzia Z (baza: punktu zerowego maszyny pozycja sań)
Formularz Wart.st.:
- **GWW**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi (punktu zmiany narzędzia nie najeżdżać)
- 0: symultanicznie osie X i Z odjeżdżają diagonalnie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y
- 6: symultanicznie z Y
- **CLT: Chłodziwo**
- 0: bez
- 1: obwód 1 on
- 2: obwód 2 on
- **G60: Strefa ochronna** dla operacji wiercenia dezaktywować
- 0: aktywny
- 1: nieaktywny
**Formularz Cykl:**
- **L: Podprogram - nazwa** – nazwa podprogramu, który wywoływany jest przez unit startu
**Formularz Global.:**
- **G47: Odstęp bezp.**
- **SCK: Odstęp bezp.** w kierunku wcięcia w materiał przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **SCI: Odstęp bezp.** na płaszczyźnie obróbki przy obróbce wierceniem i frezowaniem
- **I, K: Naddatek X i Z**
---
**Informacja**
- Przesunięcie punktu zerowego i punkt zmiany narzędzia nastawiamy poprzez softkey
- Ustawienia w formularzu **WWP** obowiązują tylko w obrębie aktualnego programu.
- Pozycja punktu zmiany narzędzia (**WX1, WZ1, WY1**):
- Jeśli punkt zmiany narzędzia jest zdefiniowany, to przejazd na tę pozycję następuje **z G14**.
- Jeśli punkt zmiany narzędzia nie jest podany, to przejazd następuje **z G14** na nastawioną w trybie manualnym pozycję.
- Jeśli wywołujemy podprogram poprzez unit startu, to należy ustawić podprogram z funkcjami **G65** mocowadła z zamocowaniem **D0**. Oprócz tego należy odchylić osie C, np. z **M15** lub **M315**
---
**Softkeys w formularzu początku programu**
| Przejście punktu zerowego | Przejmuje określony przy nastawianiu punkt zerowy |
|---------------------------|--------------------------------------------------|
| Przejście WWP $1 | Przejmuje określony przy nastawianiu punkt zmiany narzędzia |
---
**Unit Oś C włączyć (opcja #9)**
Unit aktywuje oś C **SPI**.
Nazwa unit: **C_Axis_ON** / wywołany cykl: żaden
**Formularz Oś C włączyć:**
- **SPI: Nr wrzeciona przedmiotu 0..3** – wrzeciono, w którym zamocowano obrabiany przedmiot
- **C: Pozycja najazdu C**
Unit Oś C wyłączyć (opcja #9)
Unit dezaktywuje oś C SPI
Nazwa unit: **C_Axis_OFF** / wywołany cykl: brak
Formularz **Oś C wyłączyć**:
- **SPI**: Nr wrzeciona przedmiotu 0..3 – wrzeciono, w którym zamocowano obrabiany przedmiot
Unit Wywołanie podprogramu
Unit wywołuje podany w L podprogram.
Nazwa unit: **SUBPROG** / wywołany cykl: dowolny podprogram
Formularz **Kontur**:
- **L**: Podprogram - nazwa
- **Q**: Liczba powtórzeń (default: 1)
- **LA-LF**: Wart.przekaz.
- **LH**: Wart.przekaz.
- **LN**: Wart.przekaz. - odsyłacz do numeru wiersza jako referencji konturu
Jest aktualizowana przy numerowaniu wierszy.
Formularz **Cykl**:
- **LI-LK**: Wart.przekaz.
- **LO**: Wart.przekaz.
- **LP**: Wart.przekaz.
- **LR**: Wart.przekaz.
- **LS**: Wart.przekaz.
- **LU**: Wart.przekaz.
- **LO-LP**: Wart.przekaz.
Formularz **Cykl**:
- **ID1**: Wart.przekaz. – zmienna tekstowa (string)
- **AT1**: Wart.przekaz. – zmienna tekstowa (string)
- **BS**: Wart.przekaz.
- **BE**: Wart.przekaz.
- **WS**: Wart.przekaz.
- **AC**: Wart.przekaz.
- **WC**: Wart.przekaz.
- **RC**: Wart.przekaz.
- **IC**: Wart.przekaz.
- **KC**: Wart.przekaz.
- **JC**: Wart.przekaz.
Dostęp do bazy danych technologicznych nie jest możliwy.
Unit Przebieg logiki / Powtórzenie – powtórzenie części programu
Przy pomocy Unit Repeat programujemy powtórzenie części programu. Unit składa się z dwóch części, należących do siebie. Można zaprogramować bezpośrednio powtórzenie części programu w Unit z formularzem Począt., a bezpośrednio za nim z powtarzaną częścią unit z formularzem Koniec. Należy koniecznie używać tu tego samego numeru zmiennej.
Nazwa unit: REPEAT / wywołany cykl: żaden
Formularz Począt.:
- AE: Powtórzenie
- 0: początek
- 1: koniec
- V: Numery zmiennych 1-30 – zmienna liczenia dla pętli powtórzeń
- NN: Liczba powtórzeń
- QR: Zapisz półwyrób
- 0: nie
- 1: tak
- K: Komentarz
Formularz Koniec:
- AE: Powtórzenie
- 0: początek
- 1: koniec
- V: Numery zmiennych 1-30 – zmienna liczenia dla pętli powtórzeń
- Z: Addyt.przesun.pkt zero.
- C: Przesunięcie C-oś inkr.
- Q: Nr C-osi
- K: Komentarz
Unit Koniec programu END
Unit End powinna zostać wywołana w każdym programie smart.Turn na końcu części obróbkowej.
Nazwa unit: **END** / wywołany cykl: brak
Formularz **Koniec programu**:
- **ME**: Typ skoku do tyłu:
- 30: bez restartu M30
- 99: z restartem M99
- **NS**: Nr wiersza skoku do tyłu
- **G14**: Punkt zmiany narzędzia
- brak osi
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **MFS**: M na początku: M-funkcja, wykonywana na początku zabiegu obróbkowego
- **MFE**: M na końcu: M-funkcja, wykonywana na końcu zabiegu obróbkowego
Unit Nachylenie płaszczyzny
Unit przeprowadza następujące przekształcenia i rotacje:
- Przesuwa układ współrzędnych na pozycję I, K
- Obraca układ współrzędnych o Kat B; baza: I, K
- Przesuwa, jeśli zaprogramowano, układ współrzędnych o U i W w obróconym układzie współrzędnych
Nazwa unit: G16_ROTWORKPLAN / wywołany cykl: G16
Dalsze informacje: "Nachylenie płaszczyzny obróbki G16",
Strona 658
Formularz Nachylenie płaszczyzny:
- Q: Nachylenie płaszczyzny
- 0: OFF (nachylenie wyłączyć)
- 1: ON (płaszczyznę obróbki nachylić)
- B: Kat – płaszczyznowy (baza: dodatnia oś Z)
- I: Punkt refer. – referencja płaszczyzny w kierunku X (wymiar promienia)
- K: punkt referencyjny. Punkt refer. – referencja płaszczyzny (w Z)
- U: Przesunięcie w X (wymiar promienia)
- W: Przesunięcie w Z
Proszę zwrócić uwagę:
- Q0 resetuje ponownie płaszczyznę obróbki. Punkt zerowy i układ współrzędnych, zdefiniowane przed tą unit, są znowu obowiązujące
- Osią odniesienia dla Kat B jest dodatnia oś Z. To obowiązuje także przy odbitym lustrzanie układzie współrzędnych
- W nachylonym układzie współrzędnych X jest osią wcięcia w materiał. Współrzędne X zostają wymierzone jako współrzędne średnicy
- Tak długo jak aktywne jest nachylenie, niedopuszczalne są inne przesunięcia punktu zerowego
5
Units smart.Turn dla osi Y (opcja #9 i opcja #70)
5.1 Units - Wiercenie / ICP Y
Unit G74 wiercenie ICP Y
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na płaszczyźnie XY lub YZ. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G74_ICP_Y** / cykl: **G74**
**Dalsze informacje:** "Wiercenie gl. G74", Strona 436
Formularz **Wzorzec**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **V**: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **AB**: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- **P**: 1. gl.wier.
- **JB**: min.glebokosc wiercenia
jeśli podano wartość redukcji głębokości wiercenia, to głębokość wiercenia zostaje zredukowana tylko do podanej w **JB** wartości.
- **B**: Odstep odsuwu – wartość, o którą narzędzie zostaje odsunięte po osiągnięciu odpowiedniej głębokości wiercenia
- **RI**: Odstęp bezpieczeństwa wewnętrzne – odstęp dla ponownego najazdu w obrębie odwiertu (default: Odstęp bezp. SCK)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G73 gwintowanie ICP Y
Unit obrabia pojedynczy gwint lub wzór odwiertów na płaszczyźnie XY lub YZ. Pozycje gwintów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G73_ICP_Y** / cykl: **G73**
**Dalsze informacje:** "Gwintowanie G73", Strona 434
Formularz **Wzorzec**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **F1**: Skok gwintu
- **B**: Dł. rozbiegu, dla osiągnięcia zaprogramowanej prędkości obrotowej i posuwu (default: 2 * Skok gwintu F1)
- **L**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **SR**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **SP**: Głębokość łamania wióra
- **SI**: Odstęp powrotny
- **RB**: Plasz.odsuwu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Używać **Dlugosc wysuwu** dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego skoku i długości wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż skok gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o długość wyciągania. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Nawiercanie gwintu**
- przynależne parametry: **S**
---
**Informacja**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwiertu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Unit G72 nawierc., pogłęb. ICP Y
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na płaszczyźnie XY lub YZ. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły rozwiercania lub pogłębiania wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Nazwa unit: **G72_ICP_Y** / cykl: **G72**
**Dalsze informacje:** "rozwiercanie/pogłęb. G72", Strona 433
Formularz **Wzorzec**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DFF**: Posuw powrotu
- **RB**: Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Units G75 frezowanie po linii śrubowej Y
Unit G75 frezowanie po linii śrubowej ICP Y czolo
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na powierzchni czolowej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Do wiercenia po linii śrubowej używany jest wyłącznie opis konturu (ICP) osi C lub osi Y.
Nazwa unit: **G75_BF_ICP_Y** / cykl: **G75**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **B**: Gl. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obróbka zgrubna i wykańczająca
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1,5 * średnica frezu)
- **EW**: Kat poglebienia
- **U**: Wspl.naloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,5)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G75 gratowanie ICP Y czoło
Unit usuwa zadziory pojedynczego odwiertu lub wzoru odwiertów na powierzchni czołowej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Do wiercenia po linii śrubowej używany jest wyłącznie opis konturu (ICP) osi C lub osi Y.
Nazwa unit: **G75_EN_ICP_Y** /cykl: **G75**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość rozwiercania z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow.
- **0**: ruch przeciwb.
- **1**: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Okrawanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G75 frezowanie po linii śrubowej ICP Y bok
Unit obrabia pojedynczy odwiert lub wzór odwiertów na powierzchni bocznej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyszczególniamy przy pomocy ICP.
Do wiercenia po linii śrubowej używany jest wyłącznie opis konturu (ICP) osi C lub osi Y.
Nazwa unit: **G75_BF_ICP_Y_MANT** / Zyklus: **G75**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **B**: Gl. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obróbka zgrubna i wykańczająca
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
- **EW**: Kat pogłębenia
- **U**: Wspl.naloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,5)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp, wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G75 gratowanie ICP Y bok
Unit usuwa zadziory pojedynczego odwiertu lub wzoru odwiertów na powierzchni bocznej. Pozycje odwiertów oraz dalsze szczegóły wyczerpujemy przy pomocy ICP.
Do wiercenia po linii śrubowej używany jest wyłącznie opis konturu (ICP) osi C lub osi Y.
Nazwa unit: **G75_EN_ICP_Y_MANT** / cykl: **G75**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie po linii śrubowej G75", Strona 439
Formularz **Kontur**:
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość rozwiercania z opisu konturu)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow.
- **0**: ruch przeciwb.
- **1**: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Okrawanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
5.2 Units - Wiercenie / Wierc.wstępne, frezowanie Y
Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.czołowa Y
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kontur frezowania składa się z kilku sekcji, to Unit wytworza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_STI_840_Y / cykle: G840 A1, G71
Dalsze informacje: "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- Z1: Gór.krav.freż.
- P2: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- JK: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch wspólbieżny
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek w kier.dosuwu
- R: Prom.dosuwania
- WB: Sred.freza
- NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- E: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- D: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- V: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- AB: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- RB: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
**Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.czołowa Y**
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w **NF** referencję. Jeśli kieszeń składa się z kilku sekcji, to Unit wytwarza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: **DRILL_STI_845_Y** / cykle: **G845, G71**
Formularz **Trans.**:
- **AP**: Pozycja wiercenia wstępnego
- 1: określenie pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
**Dalsze informacje:** "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481
**Dalsze informacje:** "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz **Cykl**:
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- **WB**: Śred.freza
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **E**: Czas zatrzym. na dnie odwiertu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
V: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwieretu
- 3: na poc. i na końcu odw.
AB: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
RB: Płasz. odswu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- przynależne parametry: F, S
Unit G840 Wierc.wst.frezow.konturu ICP pow.boczna Y
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kontur frezowania składa się z kilku sekcji, to Unit wytworza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_MAN_840_Y / cykle: G840 A1, G71
Dalsze informacje: "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472
Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431
Formularz Kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- X1: Gór.krav.frez.
- P2: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- JK: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek w kier.dosuwu
- R: Prom.dosuwania
- WB: Sred.freza
- NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- E: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- D: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- V: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- AB: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- RB: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Wiercenie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G845 Wierc.wst.frezow.kieszeni ICP pow.boczna Y
Unit określa pozycję nawiercania i wykonuje odwiert. Następujący po tym cykl frezowania zawiera pozycję nawiercania poprzez zapisaną w NF referencję. Jeśli kieszeń składa się z kilku sekcji, to Unit wytworza odwiert dla każdej sekcji.
Nazwa unit: DRILL_MAN_845_Y / cykle: G845
Formularz Trans.:
- AP: Pozycja wiercenia wstępnego
- 1: określ pozycję nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
Dalsze informacje: "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481
Formularz Kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- NE: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- X1: Gör.kraw.frez.
- P2: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- JT: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek w kier.dosuwu
- U: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- WB: Sred.freza
- NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- E: Czas zatrzym., na dnie odwiertu (default: 0)
- D: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- V: Redukowanie posuwu
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwiertu
- 2: na początku odwiertu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- AB: Dlugosc na- & przewiercania (default: 0)
- RB: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Wiercenie**
- Przynależne parametry: **F, S**
5.3 Units - Frez. / Oś Y czoło, Oś Y pow.bocz.
Unit G840 ICP frez.konturu pow.czołowa Y
Unit frezuje zdefiniowany z ICP kontur na płaszczyźnie XY.
Nazwa unit: **G840_Kon_Y_Stirn** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – frezowanie", Strona 474
Formularz kontur:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrag., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz Cykl:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **R**: Prom.dosuwania
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- 0: prosto – cykl przemieszcza do punktu startu, wcina z posuwem w materiał i frezuje kontur
- 1: w wierceniu wstępnym – cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiarciania, wcina się w materiał i frezuje kontur
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: frezow. na gotowo
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
**Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.czołowa Y**
Unit frezuje zdefiniowane z **ICP** wybrane na płaszczyźnie XY. Należy wybrać w **QK**, czy ma być wykonywana obróbka zgrubna lub wykańczająca oraz określić przy obróbce zgrubnej strategię wcięcia w materiał.
Nazwa unit: **G845_Tas_Y_Stirn** / cykle: **G845, G846**
**Dalsze informacje:** "G845 – frezowanie", Strona 482
**Dalsze informacje:** "Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846", Strona 486
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **Z1**: Gór.krav.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 8)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **FP**: Posuw wcięcia na płaszczyźnie
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki i strategia wcięcia
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obr.zgrubna linia śrubowa manualnie
- 3: obróbka zgr. linia śrub.auto
- 4: obróbka zgrubna wahadłowo lin. manualnie
- 5: obróbka zgrub. wahadł.lin.auto
- 6: obróbka zgrub. wahadł.kol.man.
- 7: obróbka zgrub. wahadłt.kol.auto
- 8: obrób.zgr.wcięcie poz.nawierc.
- 9: obróbka na gotowo 3D łuk wejściowy
- **JT**: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **R**: Prom.dosuwania
- **WB**: Długość wcięcia
- **EW**: Kat pogłębienia
U Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
RB Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G840 ICP okrawanie pow.czołowa Y
Unit dokonuje gratowania zdefiniowanego z ICP konturu na płaszczyźnie XY.
Nazwa unit: **G840_ENT_Y_STIRN** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – gratowanie", Strona 478
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko faza/zaokrąglenie, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **BG**: Szer.fazki dla gratowania
- **JG**: Średnica obr.wstępnej
- **P**: Głębokość wcięcia (podawana jako wartość ujemna)
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **R**: Prom.dosuwania
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Okrawanie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G841 Pojed. powierzchnia oś Y czoło
Unit frezuje zdefiniowaną z ICP pojedynczą powierzchnię na płaszczyźnie XY.
Nazwa unit: **G841_Y_STI** / cykle: **G841, G842**
**Dalsze informacje:** "Frez.pow. - obróbka zgrubna G841", Strona 665
**Dalsze informacje:** "Frez.pow. - obróbka wykańcz. G842", Strona 667
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- obróbka zgrubna
- Obr. wyk.
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **H**: Kieunek
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D**: Kierunek frez.
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
**Tylko jeżeli parametr Kierunek frez. D jest zdefiniowany z wartością 1, to sterownik uwzględnia parametr Kieunek H.**
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- **V**: Ws.pl.przepeln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G843 Wielobok oś Y czoło
Unit frezuje zdefiniowane z ICP powierzchnie wieloboku na płaszczyźnie XY.
Nazwa unit: **G843_Y_STI** / cykle: **G843, G844**
**Dalsze informacje:** "Frez.wielob.- obróbka zgrub. G843", Strona 669
**Dalsze informacje:** "Frez.wiel.-obróbka wykańcz. G844", Strona 671
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- obróbka zgrubna
- Obr. wyk.
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **H**: Kieunek
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D**: Kierunek frez.
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
**i** Tylko jeżeli parametr **Kierunek frez. D** jest zdefiniowany z wartością **1**, to sterownik uwzględnia parametr **Kieunek H**.
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = \( U \times \) średnica frezu
- **V**: Ws.pl.przepeln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G803 Grawerowanie oś Y pow. czołowa
Unit graweruje znaki ulozone w liniowym porządku na płaszczyźnie XY. Znaki diakrytyczne i inne znaki specjalne, których nie można zapisywać w trybie smart.Turn, definiujemy jeden za drugim w NF. Jeśli programujemy Q = 1 (Bezpośr.kontynuować zapis), to zostają anulowane zmiana narzędzia i pozycjonowanie wstępne. Obowiązują wartości technologiczne poprzedniego cyklu grawerowania.
Nazwa unit: **G803_GRA_Y_STIRN** / cykl: **G803**
**Dalsze informacje:** "Grawerowanie XY-płaszczyzna G803", Strona 680
Formularz **Pozycja**:
- **X, Y**: Punkt początk.
- **Z**: Punkt końcowy – pozycja w osi Z, na której następuje wcięcie dla frezowania
- **RB**: Plasz.odsuwu
- **APP**: Wariant najazdu
- **DEP**: Wariant odjazdu
Formularz **Cykl**:
- **TXT**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: $H / 6 * E$
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **FZ**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * FZ)
- **Q**: Bezpośr.kontynuować zapis
- 0 (Nie): grawiura następuje z punktu początkowego
- 1 (Tak): grawiura następuje z pozycji narzędzia
- **O**: Pismo lustrzane
- 0 (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- 1 (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Grawerowanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G800 Frezowanie gwintu czoło Y
Unit frezuje gwint w istniejącym odwiercie na płaszczyźnie XY.
Nazwa unit: **G800_GEW_Y_STIRN** / cykl: **G800**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie gwintu XY-płaszczyzna G800", Strona 682
Formularz **Pozycja**:
- **APP**: Wariant najazdu
- **CS**: Pozyция najazdu C – pozycja osi C, najeżdżana przed wywołaniem cyklu z G110
- **Z1**: Pkt startu odwiert
- **P2**: Gl.gwintu
- **I**: Średnica gwintu
- **F1**: Skok gwintu
Formularz **Cykl**:
- **J**: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawoskr.
- 1: gwint lewoskrętny
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **V**: Metoda frezowania
- 0: on obieg – gwint jest frezowany po linii śrubowej z 360°
- 1: przebieg – gwint jest frezowany kilkoma torami linii śrubowej (narzędzie jednoostrzowe)
- **R**: Prom.dosuwania
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: frezowanie na gotowo
- Przynależne parametry: F, S
Unit G847 ICP frez.przecinkowe konturu czołowo Y
Unit frezuje zdefiniowany z ICP otwarty lub zamknięty kontur na powierzchni czołowej.
Nazwa unit: **G847_KON_Y_CZOLO** / cykl: **G847**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie konturu - wirowanie G847", Strona 488
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **Z1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla **O = 1**)
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
O Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje kontur
- O = 1 (prostopadle wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicę WB.
FZ: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
EW: Kat pogłębienia
WB: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
U: Wspl.naloz. – nalotenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
HCC: Wygladzanie konturu
- 0: bez przejść wygląd.
- 1: z przejściem wygląd.
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania czołowo Y
Unit frezuje zdefiniowaną z ICP figurę lub wzory figur na powierzchni czołowej metodą frezowania przecinkowego.
Nazwa unit: G848_WYB_C_CZOLO / cykl: G848
Dalsze informacje: "Frezowanie wybran - wirowanie G848 ", Strona 490
Formularz Kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Z1: Gór.kraw.frez.
- P2: Głębokość konturu
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek w kier.dosuwu
- RB: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- NF: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadłe wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje figurę
- O = 1 (prostopadłe wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicę WB.
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **EW**: Kat pogłębiania
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
- **U**: Wsp.naloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
- **J**: Zakres obróbki
- 0: kompletnie
- 1: bez obróbki naroży
- 2: tylko obróbka naroży
---
Szerokość toru BR należy programować w przypadku rowków i prostokątów, dla okręgów i wielokątów nie jest to konieczne.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G840 ICP frez.konturu pow.boczna Y
Unit frezuje zdefiniowany z ICP kontur na płaszczyźnie YZ.
Nazwa unit: **G840_Kon_Y_Mant** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – frezowanie", Strona 474
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek w kier.dosuwu
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **R**: Prom.dosuwania
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- 0: prosto – cykl przemieszcza do punktu startu, wcina z posuwem w materiał i frezuje kontur
- 1: w wierceniu wstępnym – cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiarciania, wcina się w materiał i frezuje kontur
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: frezow. na gotowo
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G845 ICP frez.kieszeni pow.boczna Y
Unit frezuje zdefiniowane z ICP wybranie na płaszczyźnie YZ.
Należy wybrać w QK, czy ma być wykonywana obróbka zgrubna lub wykariczająca oraz określić przy obróbce zgrubnej strategię wcięcia w materiale.
Nazwa unit: G845_Tas_Y_Mant / cykle: G845, G846
Dalsze informacje: "G845 – frezowanie", Strona 482
Dalsze informacje: "Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846", Strona 486
Formularz kontur:
- FK: ICP nr konturu
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- X1: Gór.kraw.frez.
- P2: Głębokość konturu
- NF: Znacznik pozycji (tylko dla O = 8)
- FZ: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- E: Zredukowany posuw
- FP: Posuw wcięcia na płaszczyźnie
Formularz Cykl:
- QK: Rodzaj obróbki i strategia wcięcia
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
- 2: obr.zgrubna linia śrubowa manualnie
- 3: obróbka zgr. linia śrub.auto
- 4: obróbka zgrubna wahadłowo lin. manualnie
- 5: obróbka zgrub. wahadł.lin.auto
- 6: obróbka zgrub. wahadł.kol.man.
- 7: obróbka zgrub. wahadł.kol.auto
- 8: obrób.zgr.wcięcie poz.nawierc.
- 9: obróbka na gotowo 3D łuk wejściowy
- JT: Kierunek przebiegu
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- P: maks.dosuw
- I: Naddatek w kier.dosuwu
- K: Naddatek równ.do konturu
- R: Prom.dosuwania
- WB: Długość wcięcia
- EW: Kat pogłębenia
- U: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- RB: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- Przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G840 ICP okrawanie pow.boczna Y
Unit dokonuje gratowania zdefiniowanego z ICP konturu na płaszczyźnie YZ.
Nazwa unit: **G840_ENT_Y_MANT** / cykl: **G840**
**Dalsze informacje:** "G840 – gratowanie", Strona 478
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrag., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **X1**: Gór.kraw.frez.
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- 3: zależnie od H i MD
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **BG**: Szer.fazki dla gratowania
- **JG**: Średnica obr.wstępnej
- **P**: Głębokość wcięcia (podawana jako wartość ujemna)
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **R**: Prom.dosuwania
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Okrawanie
- Przynależne parametry: F, S
Unit G841 Pojed.powierz. oś Y pow. boczna
Unit frezuje zdefiniowaną z ICP pojedynczą powierzchnię na płaszczyźnie YZ.
Nazwa unit: **G841_Y_MANT** / cykle: **G841, G842**
**Dalsze informacje:** "Frez.pow. - obróbka zgrubna G841", Strona 665
**Dalsze informacje:** "Frez.pow. - obróbka wykańcz. G842", Strona 667
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- obróbka zgrubna
- Obr. wyk.
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **H**: Kieunek
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D**: Kierunek frez.
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
- Tylko jeżeli parametr **Kierunek frez. D** jest zdefiniowany z wartością **1**, to sterownik uwzględnia następujące parametry:
- **Kieunek H**
- **Ograniczenie czołowe J**
- **Przedłużenie O**
- Jeżeli w sekcji **OSLONA_Y** zdefiniowana jest nachylona płaszczyzna, to sterownik unika jałowych przejść skrawania przy ustawieniu **D = 1**.
**Dalsze informacje:** "Segment OSLONA_Y", Strona 91
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = **U** * średnica frezu
- **V**: Ws.pl.przepeln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **FP**: Posuw 1. Tor – specjalny posuw dla pierwszej ścieżki frezowania dla każdej głębokości wciecia na płaszczyźnie YZ
Jeżeli pierwsza ścieżka frezowania wykonywana jest w pełny materiał, to można zredukować posuw i tym samym chronić narzędzie przed intensywnym zużyciem.
J: Ograniczenie czołowe – ograniczenie obrabianego obszaru na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: gotowy przedmiot
- 1: obr. detal
- 2: pojedyncza powierzchnia
O: Przedłużenie – proces obróbki z większą liczbą operacji wciecia w materiał, aby w ten sposób zmniejszyć głębokość skrawania przy pierwszym przejściu na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: bez
- 1: na powierzchni cylindra
RB: Płasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
Unit G843 Wielobok oś Y pow.boczna
Unit frezuje zdefiniowane z ICP powierzchnie wieloboku na płaszczyźnie YZ.
Nazwa unit: **G843_Y_MANT** / cykle: **G843, G844**
**Dalsze informacje:** "Frez.wielob.- obróbka zgrub. G843", Strona 669
**Dalsze informacje:** "Frez.wiel.-obróbka wykańcz. G844", Strona 671
Formularz **kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Formularz **Cykl**:
- **QK**: Rodzaj obróbki
- obróbka zgrubna
- Obr. wyk.
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D**: Kierunek frez.
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
- **U**: Współcz.superpozycji – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- **V**: Wspl.przepeln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- Tylko jeżeli parametr **Kierunek frez. D** jest zdefiniowany z wartością **1**, to sterownik uwzględnia następujące parametry:
- **Kieunek H**
- **Ograniczenie czołowe J**
- **Przedłużenie O**
- Jeżeli w sekcji **OSLONA_Y** zdefiniowana jest nachylona płaszczyzna, to sterownik unika jałowych przejść skrawania przy ustawieniu **D = 1**.
**Dalsze informacje:** "Segment OSLONA_Y", Strona 91
FP: Posuw 1. Tor – specjalny posuw dla pierwszej ścieżki frezowania dla każdej głębokości wcięcia na płaszczyźnie YZ. Jeżeli pierwsza ścieżka frezowania wykonywana jest w pełny materiał, to można zredukować posuw i tym samym chronić narzędzie przed intensywnym zużyciem.
J: Ograniczenie czołowe – ograniczenie obrabianego obszaru na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: gotowy przedmiot
- 1: obr. detal
- 2: pojedyncza powierzchnia
O: Przedłużenie – proces obróbki z większą liczbą operacji wcięcia w materiał, aby w ten sposób zmniejszyć głębokość skrawania przy pierwszym przejściu na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: bez
- 1: na powierzchni cylindra
RB: Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G804 Grawerowanie oś Y pow.boczna
Unit graweruje znaki ulozone w liniowym porządku na płaszczyźnie YZ. Znaki diakrytyczne i inne znaki specjalne, których nie można zapisywać w trybie smart.Turn, definiujemy jeden za drugim w NF. Jeśli programujemy Q = 1 (Bezpośr.kontynuować zapis), to zostają anulowane zmiana narzędzia i pozycjonowanie wstępne. Obowiązują wartości technologiczne poprzedniego cyklu grawerowania.
Nazw unit: **G804_GRA_Y_MANT** / cykl: **G804**
Dalsze informacje: "Grawerowanie YZ-płaszczyzna G804", Strona 681
Formularz **Pozycja**:
- **Y, Z**: Punkt początk.
- **X**: Punkt końcowy – pozycja w osi X, na której następuje wcięcie dla frezowania (wymiar średnicy)
- **RB**: Plasz.odsuwu
Formularz **Cykl**:
- **TXT**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: \( H / 6 * E \)
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **FZ**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * FZ)
- **Q**: Bezpośr.kontynuować zapis
- 0 (Nie): grawerowanie następuje z punktu początkowego
- 1 (Tak): grawerowanie z pozycji narzędzia
- **O**: Pismo lustrzane
- 0 (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- 1 (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Grawerowanie**
- Przynależne parametry: **F, S**
Unit G806 Frezowanie gwintu pow.boczna Y
Unit frezuje gwint w istniejącym odwiercie na płaszczyźnie YZ.
Nazwa unit: **G806_GEW_Y_MANT** / cykl: **G806**
**Dalsze informacje:** "Frezowanie gwintu YZ-płaszczyzna G806", Strona 683
Formularz **Pozycja**:
- **APP**: Wariant najazdu
- **CS**: Pozycja najazdu C – pozycja osi C, najeżdżana przed wywołaniem cyklu z G110
- **X1**: Pkt startu odwiert (wymiar średnicy)
- **P2**: Gl.gwintu
- **I**: Średnica gwintu
- **F1**: Skok gwintu
Formularz **Cykl**:
- **J**: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **V**: Metoda frezowania
- 0: on obieg – gwint jest frezowany po linii śrubowej z 360°
- 1: przebieg – gwint jest frezowany kilkoma torami linii śrubowej (narzędzie jednoostrzowe)
- **R**: Prom.dosuwania
- **FK**: Kontur gotowej części – nazwa obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: frezowanie na gotowo
- Przynależne parametry: F, S
Unit G847 ICP frez.przecink.konturu pow.bocz. Y
Unit frezuje zdefiniowany z ICP otwarty lub zamknięty kontur na powierzchni bocznej.
Nazwa unit: **G847_KON_Y_BOK** / cykl: **G847**
Dalsze informacje: "Frezowanie konturu - wirowanie G847", Strona 488
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
- Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **X1**: Gór.kraw.frez. (wymiar średnicy; default: Pkt startu X)
- **P2**: Głębokość konturu
- **I**: Naddatek w kier.dosuwu
- **K**: Naddatek równ.do konturu
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz **Cykl**:
- **JK**: Miejsce frezowania
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
O Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje kontur
- O = 1 (prostopadle wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicy WB.
FZ Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
EW Kat poglebienia
WB Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
U Ws.pl.naloz. – nalotenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
HCC Wygladzanie konturu
- 0: bez przejścia wygląd.
- 1: z przejściem wygląd.
Dalsze formularze:
Dalsze informacje: "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: Frezow.
- Przynależne parametry: F, S, FZ, P
Unit G848 ICP frez.przecink.wybrania pow.bocz.Y
Unit frezuje zdefiniowaną z ICP figurę na powierzchni bocznej metodą frezowania przecinkowego.
Nazwa unit: **G848_TAS_Y_BOK** / cykl: **G848**
Dalsze informacje: "Frezowanie wybrań - wirowanie G848", Strona 490
Formularz **Kontur**:
- **FK**: ICP nr konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **X1**: Gór.kraw.frez.
- **P2**: Głębokość konturu
- **I**: Naddatek równ.do konturu
- **K**: Naddatek w kier.dosuwu
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **NF**: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Formularz **Cykl**:
- **H**: Kierunek frezow. (default: 1)
- **O**: ruch przeciwb.
- **1**: ruch współbieżny
- **P**: maks.dosuw
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wznowis bieg powrotny
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- **O = 0** (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje figurę
- **O = 1** (prostopadle wcięcie np. na rawierowanej pozycji):
- **NF** zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- **NF** nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- **O = 2** (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem **W** i frezuje koła pełne o średnicę **WB**
- **FZ**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **EW**: Kat poglebienia
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
- **U**: Ws.pl.naloz. – nałożenie torów frezowania = **U** * średnica frezu (default: 0,9)
J: Zakres obróbki
- 0: kompletnie
- 1: bez obróbki naroży
- 2: tylko obróbka naroży
Szerokość toru **BR** należy programować w przypadku rowków i prostokątów, dla okręgów i wielokątów nie jest to konieczne.
Dalsze formularze:
**Dalsze informacje:** "smart.Turn-Unit", Strona 104
Dostęp do bazy danych technologicznych:
- Rodzaj obróbki: **Frezow.**
- przynależne parametry: **F, S, FZ, P**
6
DIN-programowanie
6.1 Programowanie w DIN/ISO tryb
Polecenia geometrii i obróbki
Sterowanie wspomaga także w **DIN/ISO tryb** strukturyzowane programowanie.
G-polecenia są podzielone na:
- **Polecenia geometrii** dla opisu konturu detalu i konturu wykonanego przedmiotu
- **Polecenia obróbkowe** dla segmentu **OBROBKA**.
Niektóre numery G używane są dla opisu detalu i opisu części gotowej oraz w rozdziale **OBROBKA**. Proszę zwrócić uwagę przy kopiowaniu lub przesuwaniu wierszy NC: **polecenia geometrii** są wykorzystywane wyłącznie do opisu konturu; **polecenia obróbki** wyłącznie w rozdziale **OBROBKA**.
Przykład: strukturyzowany program DIN PLUS
| NAGŁ. PROGRAMU | |
|-----------------|---|
| #MATERIAL | Steel |
| #MASZYNA | Automatic lathe |
| #RYSUNEK | 356_787.9 |
| #NAC.ZAMOC. | 20 |
| #SANIE | $1 |
| #FIRMA | Turn & Co |
| #JEDNOSTKA | METRIC |
REWOLWER 1
T1 ID"342-300.1"
T2 ID"111-80-080.1"
...
POLOTOVAR
N1 G20 X120 Z120 K2
CZ.GOTOWA
N2 G0 X60 Z-115
N3 G1 Z-105
...
OBROBKA
N22 G59 Z282
N25 G14 Q0
[Drilling]
N26 T1
N27 G97 S1061 G95 F0.25 M4
...
KONIEC
Programowanie konturu
Opis konturu detalu i konturu gotowego przedmiotu jest warunkiem dla powielania konturu oraz korzystania z cykli toczenia związanych z konturem. Dla obróbki frezowaniem i wierceniem opis konturu jest warunkiem dla wykorzystywania cykli obróbki.
Używać ICP (Interaktive Kontur-Programmierung) dla opisu konturów półwyrobu i części gotowej.
Kontury dla obróbki toczeniem:
- Proszę opisać kontur jednym ciągiem
- Kierunek opisu jest niezależny od kierunku obróbki
- Opisy konturu nie mogą wykraczać poza środek toczenia
- Kontur gotowego przedmiotu musi leżeć w granicach konturu części nieobrobionej
- W przypadku odcinków sztangi należy zdefiniować tylko konieczny dla produkcji przedmiotu fragment jako nieobrobiony detal
- Opisy konturu obowiązują dla całego programu NC, również jeśli obrabiany przedmiot zostanie inaczej zamocowany dla obróbki strony tylnej
- W cyklach obróbki programujemy referencje do opisu konturu
Półwyroby i półwyroby pomocnicze opisujemy:
- z makro półwyrobu G20, jeśli chodzi o części standardowe (cylinder, pusty cylinder)
- z makro odlewu G21, jeśli kontur części nieobrobionej bazuje na konturze części gotowej. G21 zostaje używany tylko dla opisu półwyrobu
- przy pomocy pojedyńczych elementów konturu (jak kontury części gotowej), jeśli nie można korzystać z G20, G21
Gotowe detale opisujemy poprzez pojedyńcze elementy konturu lub elementy formy. Można przyporządkować elementom konturu lub całemu konturowi atrybuty, które zostaną uwzględnione przy obróbce przedmiotu (przykład: naddatki, addytywne korekcje, posuwły specjalne itd.). Części gotowe zostają zamykane przez sterowanie zawsze równolegle do osi.
Na pośrednich etapach obróbki zapisujemy kontury pomocnicze. Programowanie konturów pomocniczych następuje analogicznie do opisu części gotowej. Na jeden Kontur pomocniczy możliwy jest jeden opis konturu. Kontur pomocniczy otrzymuje nazwę (ID), do której można referencjonować cykle. Kontury pomocnicze nie zostają automatycznie zamykane.
Kontury dla obróbki w osiach C:
- Kontury dla obróbki w osi C programujemy w rozdziale CZ.GOTOWA
- Oznaczamy kontur przy pomocy FRONT lub OSLONA. Można używać wielokrotnie oznaczenia segmentów lub programować kilka konturów w obrębie jednego oznaczenia segmentu
Referencje wierszy przy edycji związanych z konturem poleceń G (rozdział OBROBKA) przejmujemy referencje wierszy z wyświetlanego konturu.
Przejęcie referencji wiersza:
- Pozycjonować kursor na pole wprowadzenia (NS)
- Przełączyć na wyświetlanie konturu
- Pozycjonować kursor na żądanym elemencie konturu
- Na NE przełączyć
- Pozycjonować kursor na żądanym elemencie konturu
- Z softkey Przejac powracamy do dialogu
Wiersze NC programu DIN
Wiersz NC zawiera polecenia NC jak na przykład polecenia przemieszczenia, przełączenia i organizacji. Polecenia przemieszczenia i przełączenia rozpoczynają się z G lub M a po nich następuje kombinacja cyfr (G1, G2, G81, M3, M30, ...) i parametry adresowe. Polecenia organizacji składają się ze słów kluczowych (WHILE, RETURN, etc.) lub z kombinacji liter oraz cyfr.
Wiersze NC, zawierające wyłącznie obliczenia zmiennych, są także dozwolone.
Można zaprogramować w jednym wierszu NC kilka poleczeń NC, jeśli nie używa się tych samych liter adresowych i nie posiadają one sprzecznej funkcjonalności.
Przykłady:
- Dozwolona kombinacja: N10 G1 X100 Z2 M8
- Nie dozwolona kombinacja: N10 G1 X100 Z2 G2 X100 Z2 R30 – wielokrotnie te same litery adresowe lub N10 M3 M4 – sprzeczna funkcjonalność
Półwyroby i półwyroby pomocnicze opisujemy:
- z makro półwyrobu G20, jeśli chodzi o części standardowe (cylinder, pusty cylinder)
- z makro odlewu G21, jeśli kontur części nieobrobionej bazuje na konturze części gotowej. G21 zostaje używany tylko dla opisu półwyrobu
- przy pomocy pojedynczych elementów konturu (jak kontury części gotowej), jeśli nie można korzystać z G20, G21.
Parametry adresowe NC – parametry adresowe składają się z 1 lub 2 liter, a po nich następują:
- wartości
- wyrażenia matematycznego
- znak ? (uproszczone programowanie geometrii VGP)
- z i j jako oznaczenie dla przyrostowych parametrów adresowych (przykłady: Xi…, Ci…, XKi…, YKi…, etc.)
- #-zmiennej
- stałej (_constname)
Przykłady:
- X20 [wymiar absolutny]
- Zi-35.675 [wymiar inkrementalny]
- X? [VGP]
- X#11 [programowanie zmiennych]
- X(#g12+1) [programowanie zmiennych]
- X(37+2)*SIN (30) [wyrażenie matematyczne]
- X(20*_pi) [konstanta w wyrażeniu]
Utworzenie bloków NC, zmiana i usuwanie
Utworzenie bloku NC:
- Klawisz INS nacisnąć
- Sterowanie generuje poniżej pozycji kursora nowy blok NC.
- Alternatywnie polecenie NC zaprogramować bezpośrednio
- Sterowanie generuje nowy blok NC lub wstawia rozkaz NC do istniejącego bloku NC.
Usuwanie wiersza NC:
- Kursor pozycjonować na usuwany wiersz NC
- Klawisz DEL nacisnąć
- Sterowanie usuwa blok NC.
Włączyć element NC:
- Pozycjonować kursor na element bloku NC (numer bloku NC, G-instrukcja, M-instrukcja etc.)
- Element NC (G-, M-, T-funkcja.) wstawić
Zmiana elementu NC:
- Pozycjonować kursor na element bloku NC (numer bloku NC, G-instrukcja, M-instrukcja, parametr adresowy, etc.) lub na oznaczenie segmentu
- Klawisz ENT nacisnąć
- Alternatywnie podwójne kliknięcie lewego klawisza myszy
- Sterowanie aktywuje okno dialogowe, w którym przedstawiony jest numer wiersza, numer G, M-numer lub parametr adresowy dla edycji
Usuwanie elementów NC:
- Pozycjonować kursor na element bloku NC (numer bloku NC, G-instrukcja, M-instrukcja, parametr adresowy, etc.) lub na oznaczenie segmentu
- Klawisz DEL nacisnąć
- Usuwany zostaje zaznaczony kursorem element NC i wszystkie przynależne elementy. Przykład: jeśli kursor znajduje się na poleceniu G, to zostają skasowane także parametry adresowe.
Parametry adresowe
Współrzędne programowane są w wartościach absolutnych lub przyrostowych. Jeśli nie zostaną podane współrzędne X, Y, Z, XK, YK, C, to zostają one przejęte z uprzednio wykonanego wiersza (samozachowawcze).
Nieznane współrzędne osi głównych X, Y lub Z oblicza sterowanie, jeśli zaprogramujemy ? (uproszczone programowanie geometrii - w j.niem. Vereinfachte Geometrieprogrammierung – VGP).
Funkcje obróbki G0, G1, G2, G3, G12 i G13 są samozachowawcze. To znaczy, że sterowanie przejmuje poprzednią instrukcję G, jeżeli w następnym wierszu parametry adresowe X, Y, Z, I lub K są zaprogramowane bez funkcji G. Przy tym wartości bezwzględne są przyjmowane jako parametry adresowe.
Sterowanie obsługuje wyrażenia zmienne i matematyczne jako parametry adresowe.
Edycja parametrów adresowych:
▶ Aktywowanie okna dialogowego
▶ Pozycjonować kursor na pole wprowadzenia
▶ Podać wartości lub je zmienić
▶ Alternatywnie przy pomocy softkeys wykorzystywać rozszerzone możliwości wprowadzenia:
▪ ? programować (VGP)
▪ Przejście przyrostowo – absolutnie
▪ Aktywować zapis zmiennej
▪ Przejście referencji konturu
Uproszczone programowanie geometrii:
▶ Softkey ? nacisnąć
▶ Softkey ? ponownie nacisnąć aby otrzymać dalsze możliwości
VGP daje następujące możliwości:
▪ ?: sterowanie oblicza wartość
▪ ?>: sterowanie oblicza wartość. W przypadku dwóch rozwiązań sterowanie używa większej wartości
▪ ?<: sterowanie oblicza wartość. W przypadku dwóch rozwiązań sterowanie używa mniejszej wartości
| Softkeys w dialogu G | Opis |
|---------------------|------|
| Rys. pom. | Wyświetla lub skrywa na przemian rysunki pomocnicze |
| Zmienne | Otwiera klawiaturę alfanumeryczną dla zapisu zmiennych (klawisz GOTO) |
| ? | Wstawia znak zapytania dla aktywowania uproszczonego programowania geometrii |
| Inkrement. | Przełącza aktualny parametr zapisu na programowanie inkrementalne |
| Referencja konturu | Umożliwia przejęcie referencji konturu dla NS i NE |
Cykle obróbki
Firma HEIDENHAIN zaleca programowanie cyklu obróbki następującymi etapami:
- Zamontowanie narzędzia
- Dane skrawania
- Pozycjonowanie narzędzia przed strefą obróbki
- Definiowanie odstępu bezpieczeństwa
- Wywołanie cyklu
- Wyjście narzędzia z materiału
- Najazd punktu zmiany narzędzia
**WSKAZÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Niektóre parametry działają remanentnie, np. posuwy specjalne lub warianty najazdu lub odjazdu!
Dla brakujących etapów obróbki (brak nowej definicji parametrów) sterowanie wykorzystuje ostatnio zaprogramowane parametry dla wszystkich następnych zabiegów obróbkowych. Przy tym może dochodzić do niepożądanych konstelacji, np. posuw obróbki wykańczającej w cyklach toczenia poprzecznego.
- Wykorzystywać zawsze zalecaną strukturę programu
- Definiować wszystkie ważne dla każdej obróbki parametry
**Typowa struktura cyklu obróbki**
| ... | |
|-----|---|
| **OBROBKA** | |
| N.. G59 Z.. | Przesunięcie punktu zerowego |
| N.. G26 S.. | Definiowanie ograniczenia prędkości obrotowej |
| N.. G14 Q.. | Najazd punktu zmiany narzędzia |
| ... | |
| N.. T.. | zmiana narzędzia |
| N.. G96 S.. G95 F.. M4 | Definiowanie danych technologii |
| N.. G0 X.. Z.. | Pozycjonowanie wstępne |
| N.. G47 P.. | Definiowanie odstępu bezpieczeństwa |
| N.. G810 NS.. NE.. | Wywołanie cyklu |
| N.. G0 X.. Z.. | jeśli konieczne: swobodne przemieszczenie |
| N.. G14 Q0 | Najazd punktu zmiany narzędzia |
| ... | |
Podprogramy, programy fachowe
Podprogramy używane są dla programowania konturu lub programowania obróbki.
Parametry przekazu znajdują się do dyspozycji w podprogramie jako zmienne. Można określić oznaczenia parametrów przekazu i objaśnić w ilustracjach pomocniczych.
Dalsze informacje: "Podprogramy", Strona 552
W obrębie podprogramu znajdują się do dyspozycji lokalne zmienne #11 do #199 dla wewnętrznych obliczeń.
Dodatkowo do lokalnych zmiennych dostępne są zależne od kanału, inicjalizowane zmienne, działające od poziomu inicjalizacji także w wywoływanych z niego podprogramach.
Dalsze informacje: "Ogólne zmienne", Strona 525
Podprogramy zostają maksymalnie 6-krotnie pakietowane.
Pakietować oznacza, dany podprogram wywołuje inny podprogram itd.
Jeżeli dany podprogram ma zostać kilkakrotnie wykonany, to proszę podać w parametrze Q wskaźnik powtarzania.
Sterowanie rozróżnia lokalne i zewnętrzne podprogramy:
- Lokalne podprogramy znajdują się w pliku programu głównego NC. Tylko program główny może wywołać lokalny podprogram
- Zewnętrzne podprogramy są zapisane w oddzielnych plikach i można je wywołać w dowolnym programie głównym lub innym podprogramie NC
Programy fachowe – jako programy fachowe zostają oznaczane podprogramy, które wykonują kompleksowe operacje i są dopasowane do konfiguracji maszyny. Z reguły producent maszyn udostępnia programy fachowe.
Konwertowanie programu NC
Proszę uwzględnić przy programowaniu zmiennych i komunikacji z obsługującym, iż sterowanie dokonuje pełnej translacji programu NC do słowa Obróbka przed wyborem programu.
Segment Obróbka jest interpretowany dopiero z NC-start.
Programy DIN starszych modeli sterowania
Formaty programów starszych modeli sterowań MANUALplus 4110 oraz CNC PILOT 4290 różnią się formatem od aktualnego sterowania. Można jednakże dopasować te starsze programy do nowego sterowania za pomocą konwertera programów.
Sterowanie rozpoznaje przy otwarciu programu NC od razu programy starszych wersji sterowań. Po zapytaniu upewniającym program taki zostaje konwersowany. Nazwa programu otrzymuje prefix nazwy CONV_...
Konwerter ten jest częścią składową podrzędnego pracy Transfer.
W przypadku programów DIN należy uwzględniać poza różnymi koncepcjami zarządzania narzędziami, danymi technologicznymi, itd. także opis konturu i programowanie zmiennych.
Proszę uwzględniać następujące punkty przy konwersowaniu programów DIN sterowania MANUALplus 4110:
- **Wywołanie narzędzia**: przejęcie numeru narzędzia zależne jest od tego, czy dostępny jest program multifix (2-miejscowy numer narzędzia) czy też program rewolweru (4-miejscowy numer narzędzia):
- 2-miejscowy numer narzędzia: numer narzędzia zostaje przejęty jako ID i jako numer narzędzia zostaje zapisane T1
- 4-miejscowy numer narzędzia (Tddpp): pierwsze obydwa miejsca numeru narzędzia (dd) zostają przejęte jako ID a ostatnie obydwa miejsca (PP) jako T
- **Opis detalu**: opis detalu G20/G21 sterowania 4110 zostaje przemianowany na PRZEDM.POM.
- **Opisy konturu**: w programach 4110 po cyklach obróbki następuje opis konturu. Przy konwersowaniu opis konturu zostaje przekształcony na PRZEDM.POM.. Przynależny cykl w segmencie OBROBKA odsyła wówczas do tego konturu pomocniczego
- **Programowanie zmiennych**: dostępy zmiennych do danych narzędzi, wymiarów maszyny, D-korekcji, danych parametrów jaki i zdarzeń nie mogą być konwersowane. Te sekwencje programowe muszą być dopasowywane
- **M-funkcje** zostają przejęte bez zmian
- **Cale lub metrycznie**: konwerter nie może określić systemu miar programu 4110. Dlatego też nie zostaje zapisany system miar do programu docelowego. Należy podać go odręcznie.
Proszę uwzględniać następujące punkty przy konwersowaniu programów DIN sterowania CNC PILOT 4290:
- **Wywołanie narzędzi** (T-polecenia segmentu REWOLWER):
- T-instrukcje, zawierające referencję do bazy danych narzędzi, zostają przejęte bez zmian (przykład: T1 ID*342-300.1*)
- T-instrukcje, zawierające dane narzędzi, nie mogą być konwersowane
- **Programowanie zmiennych**: dostępy zmiennych do danych narzędzi, wymiarów maszyny, D-korekcji, danych parametrów jaki i zdarzeń nie mogą być konwersowane. Te sekwencje programowe muszą być dopasowywane
- **M-funkcje** zostają przejęte bez zmian
- **Nazwy zewnętrznych podprogramów** konwerter uzupełnia przy wywoływaniu zewnętrznego podprogramu prefix nazwy CONV_...
---
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Konwersowane programy NC mogą zawierać błędnie skonwersowane treści (zależne od obrabiarki) lub nie skonwersowane treści. Podczas obróbki istnieje zagrożenie kolizji!
- Skonwersowane programy NC dopasować do aktualnego sterowania
- Program NC w podrzędnym trybie pracy Symulacja sprawdzić przy pomocy grafiki
---
Jeśli program DIN zawiera nie konwersowalne elementy, to odpowiedni wiersz NC zostaje zachowany jako komentarz. Przed takim komentarzem znajduje się słowo OSTRZEŻENIE. Zależnie od sytuacji, zostaje przejęty niekonwersowalny rozkaz do wiersza komentarza albo niekonwersowalny wiersz NC następuje po komentarzu.
Punkt menu Geometria
Punkt menu Geo» (geometria) zawiera funkcje do opisu konturu. Można przejść do tego punktu menu w DIN/ISO tryb naciśnięciem punktu menu Geo».
- **G**: bezpośredni zapis G-funkcji
- **Pro.**: zapis odcinka (G1)
- **Okr.**: opis łuku kołowego (G2, G3, G12, G13)
- **Forma**: opis elementów formy
- **Front**: funkcje opisu konturu na powierzchni czołowej
- **Osłona**: funkcje opisu konturu na powierzchni bocznej
- **ICP, Narz., Graf.**:
Dalsze informacje: "Wspólnie wykorzystywane punkty menu", Strona 76
Powrót do menu głównego DIN/ISO
Punkt menu Obróbka
Punkt menu Obr» (obróbka) zawiera funkcje dla programowania obróbki. Można przejść do tego punktu menu w DIN/ISO tryb naciśnięciem punktu menu Obr».
- **G**: bezpośredni zapis G-funkcji
- **G-menu**: punkty menu dla różnych zadań obróbkowych
- **M**: bezpośredni zapis funkcji M
- **M-Menü**: punkty menu dla zadań przełączania
- **T**: bezpośrednie wywołanie narzędzia
- **F**: posuw obrotowy G95
- **S**: prędkość skrawania G96
- **Narz., Graf.**:
Dalsze informacje: "Wspólnie wykorzystywane punkty menu", Strona 76
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Producent obrabiarek może udostępnić własne funkcje G. Te funkcje znajdują się w G-menu pod Funkcje dodatkowe.
Powrót do menu głównego DIN/ISO
6.2 Opis detalu
Uchwyt cylinder lub rura G20-Geo
G20 definiuje kontur cylindra lub cylindra pustego.
Parametry:
- **X: Średnica**
- Średnica cylindra/cylindra pustego
- Średnica obwodu przy wielobocznym półwyrobie
- **Z: Długość półwyrobu**
- **K Pr.krawedź** – odstęp między punktem zerowym detalu i prawą krawędzią
- **I: Wewn.srednica**
Przykład: G20-Geo
| ... |
|-----|
| POLOTOVAR |
| N1 G20 X80 Z100 K2 I30 |
| ... |
czesc zeliwna G21-Geo
G21 generuje kontur części nieobrobionej z konturu części gotowej, łącznie z równoodległym **Naddatek P**.
Parametry:
- **P**: równoodległy **Naddatek** (baza: kontur gotowej części)
- **Q Odwiert T/N** (default: 0)
- 0: nie
- 1: tak
G21 nie może być wykorzystana dla opisu półwyrobu.
Przykład: G21-Geo
| ... |
|-----|
| POLOTOVAR |
| N1 G21 P5 Q1 |
| ... |
| CZ.GOTOWA |
| N2 G0 X30 Z0 |
| N3 G1 X50 BR-2 |
| N4 G1 Z-40 |
| N5 G1 X65 |
| N6 G1 Z-70 |
| ... |
6.3 Podstawowe elementy konturu toczenia
Punkt startu konturu toczenia G0–Geo
G0 definiuje Punkt początk. konturu toczenia.
Parametry:
- X: Punkt początk. konturu (wymiar średnicy)
- Z: punkt początkowy Punkt początk. Kontur
- PZ: punkt początkowy Punkt początk. (promień biegunowy)
- W: Punkt początk. (kąt biegunowy)
Przykład: G21-Geo
| ... |
|-----|
| CZ.GOTOWA |
| N2 G0 X30 Z0 |
| N3 G1 X50 BR-2 |
| N4 G1 Z-40 |
| N5 G1 X65 |
| N6 G1 Z-70 |
| ... |
Atrybuty obróbki dla elementów formy
Wszystkie elementy podstawowe konturu toczenia zawierają element formy Fazka/zaokrągl. BR. Dla tego elementu formy jak i dla wszystkich innych elementów formy (naciecia, podcięcia) można definiować atrybuty obróbki.
Parametry:
- BE: Współczynnik posuwu specjalnego dla Fazka/zaokrągl. (default: 1)
posuw specjalny = aktywny posuw * BE (zakres: 0 < BE <= 1)
- BF: Posuw na obrót – posuw specjalny dla Fazka/zaokrągl. w cyklu obróbki wykariażającej (default: bez posuwu specjalnego)
- BD: Dodat.korek. dla Fazka/zaokrągl. (zakres: 901 -916)
- BP: równoodległy Naddatek (w stałej odległości) dla Fazka/zaokrągl.
- BH: Bezwz.=0,dod.=1 – rodzaj naddatku dla Fazka/zaokrągl.
- 0: absolutny naddatek
- 1: addytywny naddatek
Odcinek kontur toczenia G1–Geo
G1 definiuje odcinek na konturze toczenia.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt końcowy
- **AN**: Kat do osi obrotu
- **Q**: Punkt przecięcia, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrąglenie – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrąglenie.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **AR**: inkrem. kąt do poprzedn. ARi (AR odpowiada AN)
- **R**: Długość linii
- **FP**: Elementu nie obrabiać (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: element podstawowy (prosta) nie obrabiać
- 2: element nalożenia (fazka lub zaokrąglenie) nie obrabiać
- 3: element podst./nalożenia nie obrabiać
- **IC**: Przejście pomiaru naddatku
- **KC**: Przejście pomiaru długości
- **HC**: Przejście pomiaru licznik – liczba przedmiotów po których następuje pomiar
**BE**, **BF**, **BD**, **BP** i **BH**
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Programowanie:
- **X, Z**: absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
- **ARi**: kąt do poprzedniego elementu
- **AN**: kąt do następnego elementu
Przykład: G1-Geo
| ... | ... |
|-----|-----|
| CZ.GOTOWA | |
| N2 G0 X0 Z0 | Punkt startu |
| N3 G1 X50 BR-2 | Prostopadły odcinek z fazką |
| N4 G1 Z-20 BR2 | Poziomy odcinek z promieniem |
| N5 G1 X70 Z-30 | Ukośna powierzchnia z absolutnymi współrzędnymi |
| N6 G1 Zi-5 | Poziomy odcinek przyrostowo |
| N7 G1 Xi10 AN30 | Przyrostowo i kąt |
| N8 G1 X92 Zi-5 | Przyrostowo i absolutnie mieszany |
| N9 G1 X? Z-80 | X-współrzędną obliczyć |
| N10 G1 X100 Z-100 AN10 | Punkt końcowy i kąt przy nie znanym punkcie startu |
| ... | ... |
Łuk kołowy kontur toczenia G2-/G3-Geo
G2 i G3 definiuje łuk kołowy na konturze toczenia z przyrostowym wymiarowaniem punktu środkowego.
Kierunek obrotu:
- **G2**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G3**: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt końcowy
- **R**: Promień
- **I**: Środek przyrostowo – odstęp pomiędzy punktem startu i punktem środkowym (wymiar promienia)
- **K**: Środek przyrostowo – odstęp pomiędzy punktem startu i punktem środkowym
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **FP**: Elementu nie obrabiać (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: element podstawowy (prosta) nie obrabiać
- 2: element nalożenia (fazka lub zaokrąglenie) nie obrabiać
- 3: element podst./nalożenia nie obrabiać
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Programowanie:
- X i Z absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
Przykład: G2-, G3-Geo
| ... | ... |
|-----|-----|
| CZ.GOTOWA | |
| N1 G0 X0 Z-10 | |
| N2 G3 X30 Z-30 R30 | Punkt docelowy i promień |
| N3 G2 X50 Z-50 I19.8325 K-2.584 | Punkt docelowy i punkt środkowy przyrostowo |
| N4 G3 Xi10 Zi-10 R10 | Punkt docelowy przyrostowo i promień |
| N5 G2 X100 Z? R20 | Nieznana współrzędna punktu docelowego |
| N6 G1 Xi-2.5 Zi-15 | |
| ... | ... |
Łuk kołowy kontur toczenia G12-/G13-Geo
G12 i G13 definiuje łuk kołowy na konturze toczenia z przyrostowym wymiarowaniem punktu środkowego.
Kierunek obrotu:
- **G12**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G13**: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt końcowy
- **I**: Punkt środka, absolutnie (wymiar promienia)
- **K**: Punkt środka, absolutnie
- **R**: Promień
- **Q**: Punkt przecięcia, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR = 0**: nie tangencjalne przejście
- **BR > 0**: promień zaokrąglenia
- **BR < 0**: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **PM**: Punkt środka, (promień biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **WM**: Punkt środka, (kąt biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **AR**: Kat startu kąt stycznej do osi obrotu
AN: Kat końcowy kąt stycznej do osi obrotu
FP: Elementu nie obrabiać (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: element podstawowy (prosta) nie obrabiać
- 2: element nałożenia (fazka lub zaokrąglenie) nie obrabiać
- 3: element podst./nałożenia nie obrabiać
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Programowanie:
- X, Z: absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
- ARI: kąt do poprzedniego elementu
- AN: kąt do następnego elementu
Przykład: G12-, G13-Geo
| ... | ... |
|-----|-----|
| CZ.GOTOWA | |
| N1 GO X0 Z-10 | |
| ... | |
| N7 G13 Xi-15 Zi15 R20 | Punkt docelowy przyrostowo i promień |
| N8 G12 X? Z? R15 | Tylko promień jest znany |
| N9 G13 X25 Z-30 R30 BR10 Q1 | Zaokrąglenie na przejściu i wybór punktu przecięcia |
| N10 G13 X5 Z-10 I22.3325 K-12.584 | Punkt docelowy i punkt środkowy absolutnie |
| ... | ... |
6.4 Elementy formy konturu toczenia
Przeciecie (standard) G22–Geo
G22 definiuje nacięcie na zaprogramowanym uprzednio elemencie bazowym, równoległym do osi.
Parametry:
- **X: Punkt początk.** nacięcia na powierzchni płaskiej (wymiar średnicy)
- **Z: Punkt początk.** nacięcia na powierzchni bocznej
- **I: Wewn.naroże** (wymiar średnicy)
- Naciecie powierzchnia planowa: punkt końcowy nacięcia
- Naciecie powierzchnia boczna: dno nacięcia
- **ii: Wewn.naroże** inkrementalnie (znak liczby uwzględnić!)
- Naciecie powierzchnia planowa: szerokość nacięcia
- Naciecie powierzchnia boczna: głębokość nacięcia
- **K: Wewn.naroże**
- Naciecie powierzchnia planowa: dno nacięcia
- Naciecie powierzchnia boczna: punkt końcowy nacięcia
- **Ki: Wewn.naroże** inkrementalnie (znak liczby uwzględnić!)
- Naciecie powierzchnia planowa: głębokość nacięcia
- Naciecie powierzchnia boczna: szerokość nacięcia
- **B: Zewn.kol./fazka** po obydwu stronach nacięcia (default: 0)
- B > 0: promień zaokrąglenia
- B < 0: szerokość fazki
- **R: Wewn.promien** w obydwu narożach nacięcia (default: 0)
- **FP: Elementu nie obrabiać** (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: tak
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
**i** Zaprogramować dla **Punkt początk.** tylko X lub Z.
Przykład: G22-Geo
| ... | |
|-----|---|
| CZ.GOTOWA | |
| N1 G0 X40 Z0 | |
| N2 G1 X80 | |
| N3 G22 X60 I70 Ki-5 B-1 R0.2 | Nacięcie powierzchnia planowa, głębokość przyrostowo |
| N4 G1 Z-80 | |
| N5 G22 Z-20 I70 K-28 B1 R0.2 | Nacięcie wzdłuż, szerokość absolutna |
| N6 G22 Z-50 li-8 Ki-12 B0.5 R0.3 | Nacięcie wzdłuż, szerokość przyrostowa |
| N7 G1 X40 | |
| N8 G1 Z0 | |
| N9 G22 Z-38 li6 K-30 B0.5 R0.2 | Nacięcie wzdłuż, wewnątrz |
| ... | |
Przeciecie (ogólne) G23–Geo
G23 definiuje nacięcie na zaprogramowanym uprzednio liniowym elemencie bazowym. Element bazowy może przebiegać ukośnie.
Parametry:
- **H: Rodz.przeciec.** (default: 0)
- 0: symetr. nacięcie
- 1: toczenie dowolne
- **X: Punkt srodk.** nacięcia na powierzchni płaskiej (brak zapisu: pozycja zostaje obliczona; wymiar średnicy)
- **Z: Punkt srodk.** nacięcia na powierzchni płaskiej (brak zapisu: pozycja zostaje obliczona)
- **I: Glebokosc**
- I > 0: nacięcie na prawo od elementu bazowego
- I < 0: nacięcie na lewo od elementu bazowego
- **K: Szerokosc** (bez Fazka/zaokragl.)
- **U: Sred.przeciecia** – średnica dna nacięcia
Stosować U tylko, jeśli element bazowy przebiega równolegle do osi Z.
- **A: Kat** (default: 0°)
- H = 0: kąt pomiędzy bokami zarysu nacięcia (zakres: 0° <= A < 180°)
- H = 1: kąt prosta bazowa – bok zarysu nacięcia (zakres: 0° < A <= 90°)
- **B: Zewn.kol./fazka** na narożu blisko punktu startu (default: 0)
- B > 0: promień zaokrąglenia
- B < 0: szerokość fazki
- **P: Zewn.kol./fazka** na narożu oddalonym od punktu startu (default: 0)
- P > 0: promień zaokrąglenia
- P < 0: szerokość fazki
- **R: Wewn.promien** w obydwu narożach nacięcia (default: 0)
- **FP: Elementu nie obrabiać** (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: tak
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Sterowanie odnosi się do elementu bazowego. Dno nacięcia przebiega równolegle do elementu bazowego.
Przykład: G23-Geo
| ... | |
|-----|---|
| CZ.GOTOWA | |
| N1 G0 X40 Z0 | |
| N2 G1 X80 | |
| N3 G23 H0 X60 I-5 K10 A20 B-1 P1 R0.2 | Nacięcie powierzchnia planowa, głębokość przyrostowo |
| N4 G1 Z-40 | |
| N5 G23 H1 Z-15 K12 U70 A60 B1 P-1 R0.2 | Nacięcie wzdłuż, szerokość absolutna |
| N6 G1 Z-80 A45 | |
| N7 G23 H1 X120 Z-60 I-5 K16 A45 B1 P-2 R0.4 | Nacięcie wzdłuż, szerokość przyrostowa |
| N8 G1 X40 | |
| N9 G1 Z0 | |
| N10 G23 H0 Z-38 I-6 K12 A37.5 B-0.5 R0.2 | Nacięcie wzdłuż, wewnątrz |
| ... | |
Gwint z podcięciem G24–Geo
G24 definiuje liniowy element podstawowy z gwintem wzdłużnym i następującym po nim podcięciem gwintu (DIN 76). Gwint jest gwintem zewnętrznym lub wewnętrznym (metryczny gwint drobny ISO DIN 13 część 2, rząd 1).
Parametry:
- **F**: Skok gwintu
- **I**: Gl. podciecia
- **K**: Szer. podciecia
- **Z**: Punkt końcowy podcięcia
- **FP**: Elementu nie obrabiać (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: tak
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
- Programować G24 tylko w zamkniętych konturach
- Gwint zostaje obrabiany z G31
Przykład: G24-Geo
| ... | |
|-----|---|
| CZ.GOTOWA | |
| N1 G0 X40 Z0 | |
| N2 G1 X40 BR-1.5 | Punkt początkowy gwintu |
| N3 G24 F2 I1.5 K6 Z-30 | Gwint z podtoczeniem |
| N4 G1 X50 | Następujący element płaski |
| N5 G1 Z-40 | |
| ... | |
Podciecie G25–Geo
G25 generuje przedstawione poniżej kontury podcinania. Podcięcia są tylko możliwe na narożach wewnętrznych konturu, na których element planowy przebiega równolegle do osi X. Zaprogramować G25 po pierwszym elemencie. **Rodzaj podc.** określamy w parametrze H.
**Podcięcie forma U (H=4)**
Parametry:
- **H**: Rodzaj podc. forma U (H = 4)
- **I**: Gl.podciecia
- **K**: Szer.podciecia
- **R**: Promien – Wewn.promien w obydwu narożach nacięcia (default: 0)
- **P**: Gleb.plan. – promień zewnętrzny lub Fazka (default: 0)
- P > 0: promień zaokrąglenia
- P < 0: szerokość fazki
- **FP**: Elementu nie obrabiać (konieczne tylko dla TURN PLUS)
- 1: tak
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Przykład: wywołanie G25-Geo forma U
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 Z-15 | Element podłużny |
| N.. G25 H4 I2 K4 R0.4 P-0.5 | Forma U |
| N.. G1 X20 | Element płaski |
| ... | ... |
Podciecie DIN 509 E (H=0,5)
Parametry:
- **H**: Rodzaj podc. DIN 509 E (H = 0 lub H = 5)
- **I**: Gl.podciecia
- **K**: Szer.podciecia
- **R**: Promien w narożu podcięcia
- **W**: Kat – Kat podciecia
**BE, BF, BD, BP i BH**
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Parametry, nie podane przez technologa sterowanie określa w zależności od średnicy.
Przykład: wywołanie G25-Geo DIN 509 E
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 Z-15 | Element podłużny |
| N.. G25 H5 | DIN 509 E |
| N.. G1 X20 | Element płaski |
Podciecie DIN 509 F (H=6)
Parametry:
- **H**: Rodzaj podc. DIN 509 F (H = 6)
- **I**: Gl.podciecia
- **K**: Szer.podciecia
- **R**: Promien w narożu podcięcia
- **P**: Gleb.plan.
- **W**: Kat – Kat podciecia
- **A**: Kat – Kat plan.
**BE, BF, BD, BP i BH**
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Parametry, nie podane przez technologa sterowanie określa w zależności od średnicy.
Przykład: wywołanie G25-Geo DIN 509 F
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 Z-15 | Element podłużny |
| N.. G25 H6 | DIN 509 F |
| N.. G1 X20 | Element płaski |
Podciecie DIN 76 (H=7)
Programować tylko FP, wszystkie inne wartości zostają przejęte z tabeli norm, w zależności od Skok gwintu z tabeli norm.
Parametry:
- **H**: Rodzaj podc. DIN 76 (H = 7)
- **I**: Gl.podciecia
- **K**: Szer.podciecia
- **R**: Promien w narożu podcięcia (default: R = 0,6 * I)
- **W**: Kat – Kat podciecia (default: 30°)
- **FP**: Skok gwintu
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Przykład: wywołanie G25-Geo DIN 76
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 Z-15 | Element podłużny |
| N.. G25 H7 FP2 | DIN 76 |
| N.. G1 X20 | Element płaski |
...
Podciecie forma H (H=8)
Jeśli nie podaje się $W$, to $Kat$ zostaje obliczony na podstawie $K$ i $R$. Punkt końcowy podciecia leży wówczas na **Punkt nar.konturu**.
Parametry:
- **H** Rodzaj podc. forma U ($H = 8$)
- **K** Szer.podciecia
- **R**: Promień – Pr.podciecia (brak wpisu: element okrągły nie zostanie wykonany)
- **W**, **Kat** – Kat podciecia
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Przykład: wywołanie G25-Geo forma H
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 Z-15 | Element podłużny |
| N.. G25 H8 K4 R1 W30 | Forma H |
| N.. G1 X20 | Element płaski |
Podciecie forma K (H=9)
Parametry:
- **H** Rodzaj podc. forma K ($H = 9$)
- **I**: Gl.podciecia
- **R**: Promień – Pr.podciecia (brak wpisu: element okrągły nie zostanie wykonany)
- **W**, **Kat** – Kat podciecia
- **A**: Kat do osi podłużnej (default: 45°)
BE, BF, BD, BP i BH.
Dalsze informacje: "Atrybuty obróbki dla elementów formy", Strona 294
Przykład: wywołanie G25-Geo forma K
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 Z-15 | Element podłużny |
| N.. G25 H9 I1 R0.8 W40 | Forma K |
| N.. G1 X20 | Element płaski |
Gwint (standard) G34–Geo
G34 definiuje proste lub łańcuchowe gwinty zewnętrzne lub wewnętrzne (metryczny gwint drobny, ISO DIN 13 rząd 1). Sterowanie oblicza wszystkie konieczne wartości.
Parametry:
- **F**: Skok gwintu
Łaczymy gwinty łańcuchowo poprzez programowanie kilku wierszy G1/G34 jeden po drugim.
**Przykład: G34**
| ... |
|-----|
| CZ.GOTOWA |
| N1 G0 X0 Z0 |
| N2 G1 X20 BR-2 |
| N3 G1 Z-30 |
| N4 G34 | Metrycznie ISO |
| N5 G25 H7 I1.7 K7 |
| N6 G1 X30 BR-1.5 |
| N7 G1 Z-40 |
| N8 G34 F1.5 | Metrycznie ISO gwint drobnozwojowy |
| N9 G25 H7 I1.5 K4 |
| N10 G1 X40 |
| N11 G1 Z-60 |
| ... |
Gwint (ogólnie) G37–Geo
G37 definiuje przedstawione rodzaje gwintów. Wielozwojowe gwinty, jak i gwinty łańcuchowe są możliwe. Łączymy gwinty łańcuchowo poprzez programowanie kilku wierszy G01/G37 jeden po drugim.
Parametry:
- **Q: Rodzaj gwintu** (default: 1)
- 1: ISO drobny DIN 13
- 2: ISO DIN 13
- 3: stożek DIN 158
- 4: stożek drobny DIN 158
- 5: ISO trapez DIN 103
- 6: trapez ISO DIN 380
- 7: gwint trap. ISO DIN 513
- 8: gwint okr.ISO DIN 405
- 9: cylindrycznie ISO DIN 11
- 10: stożek DIN 2999
- 11: rura DIN 259
- 12: nienormowany
- 13: UNC US grubozwojny
- 14: UNF US drobnozwojny
- 15: UNEF US extra drobny
- 16: NPT US stożkowy rurowy
- 17: NPTF US Dryseal rurowy
- 18: NPSC US rurowy (ze smarowaniem)
- 19: NPFS US rurowy (bez smarowania)
- 20: rowek śrubowy
- **F: Skok gwintu**
- przy Q = 1, 3-7, 12 konieczny
- dla innych rodzajów gwintu F zostaje ustalone na podstawie średnicy, jeśli nie zostało zaprogramowane
- **P: Gl.gwintu** (tylko dla Q = 12)
- **K: Dł.wybiegu** przy gwintach bez podcinania gwintu (default: 0)
- **D: punkt referencyjny. Punkt refer.** (default: 0)
- 0: wybieg gwintu na końcu elementu bazowego
- 1: wybieg gwintu na początku elementu bazowego
- **H: Ilosc przejsc** (default: 1)
- **A: Bok zar.z lewej** – kąt flanki tylko dla Q = 12 podawać)
- **A: Bok zar.z prawej** – kąt flanki z prawej tylko dla Q = 12 podawać
- **R: Szerokosc** (tylko dla Q = 12 podawać)
- **E: Zmienny skok** (default: 0)
- zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E.
- **V: Kierunek gwintu:**
- 0: gwint prawoskr.
- 1: gwint lewoskrętny
Przed G37 programujemy liniowy element konturu jako element bazowy.
Obrabianie gwintu z G31
W przypadku normowanych gwintów parametry P, R, A i W są określane przez sterowanie
Korzystać z Q=12, jeśli chcemy używać indywidualnych parametrów
**WSKAZÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Sterowanie wytwarza gwint na całej długości elementu bazowego. Przy tym sterowanie nie przeprowadza kontroli kolizyjności z konturem detalu (np. konturem gotowego przedmiotu). Podczas obróbki istnieje zagrożenie kolizji!
▶ Bez podcinania gwintu należy zaprogramować dalszy element liniowy dla przepełnienia gwintu
**Przykład: G37**
| | |
|---|---|
| ... | |
| CZ.GOTOWA | |
| N1 G0 X0 Z0 | |
| N2 G1 X20 BR-2 | |
| N3 G1 Z-30 | |
| N4 G37 Q2 | Metrycznie ISO |
| N5 G25 H7 I1.7 K7 | |
| N6 G1 X30 BR-1.5 | |
| N7 G1 Z-40 | |
| N8 G37 F1.5 | Metrycznie ISO gwint drobnozwojowy |
| N9 G25 H7 FP1.5 | |
| N10 G1 X40 | |
| N11 G1 Z-60 | |
| ... | |
Przykład: G37 połączenie w łańcuchu
| ... |
|------|
| KONTUR POM. ID"G37_Kette" |
| N37 G0 X0 Z0 |
| N 38 G1 X20 |
| N 39 G1 Z-30 |
| N 40 G37 F2 | Metrycznie ISO |
| N 41 G1 X30 Z-40 |
| N 42 G37 Q2 |
| N 43 G1 Z-70 |
| N 44 G37 F2 |
| ... |
Odwiert (wycentr.) G49–Geo
G49 definiuje pojedynczy odwiert z pogłębieniem i gwintem w centrum toczenia (strona czołowa lub tylna). G49–odwiert nie jest częścią konturu, lecz elementem formy.
Parametry:
- **Z**: Pozycja początk odwiertu (baza: punkt referencyjny)
- **B**: Średnica
- **P**: Glebokosc bez wierzchołka wiercenia
- **W**: Kat ostrza (default: 180°)
- **R**: Średnica pogl.
- **U**: Gl.pogleb.
- **E**: Kat pogl.
- **I**: Średnica gwintu
- **J**: Gl.gwintu
- **K**: Nac.gwintu – długość wybiegu
- **F**: Skok gwintu
- **V**: Kierunek gwintu: (default: 0)
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- **A**: Kat – pozycja pierwszego odwiertu (default: 0°)
- A = 0°: strona czołowa
- A = 180°: strona tylna
- **O**: Sred.wycentr.
1. Programować G49 w segmencie CZ.GOTOWA, nie w KONTUR POM., FRONT lub STR.TYLNA
Obrabiamy odwiert G49z G71..G74
6.5 Atrybuty do opisu konturu
Przegląd atrybutów do opisu konturu
| G-funkcja | Opis funkcji | Strona |
|-----------|-------------------------------------------------------------------------------|--------|
| G10 | Chropowatość dla elementów podstawowych – samozachowawczo | 311 |
| G38 | Współczynnik posuwu specjalnego dla elementów podstawowych i elementów formy - samozachowawczo | 312 |
| G52 | Równoodległy Naddatek dla elementów podstawowych i elementów formy - samozachowawczo | 313 |
| G95 | Posuw obróbki na gotowo dla elementów podstawowych i elementów formy - samozachowawczo | 314 |
| G149 | Dodatkowa korekcja dla elementów podstawowych i elementów formy - samozachowawczo | 315 |
- **G10**, **G38**, **G52**, **G95** i **G149**-Geo obowiązują dla wszystkich elementów konturu, az funkcja zostanie ponownie zaprogramowana bez parametrów.
- Dla elementów formy można podawać inne atrybuty bezpośredni przy definiowaniu elementów formy.
- **Atrybuty do opisu konturu** wpływają na posuw obróbki wykańczającej cykli **G869** i **G890**, nie na posuw obróbki na gotowo cykli toczenia poprzecznego.
**Chropowatość G10-Geo**
G10 wpływa na posuw obróbki wykańczającej G890. Chropowatość obowiązuje tylko dla podstawowych elementów.
Parametry:
- **H: Rodz.wys.nierow.** - chropowatość (DIN 4768)
- H = 1: ogólna chropowatość (głębokość profilu) **Rt1**
- H = 2: średnia chropowatość **Ra**
- H = 3: uśredniona chropowatość **Rz**
- **RH: Wys.nierown.**
- **G10 działa samozachowaczo**
- **G10 lub G95** bez parametrów wyłączają chropowatość
- **G10 RH...** nadpisuje chropowatość blokami
- **G38** nadpisuje chropowatość blokami
Redukowanie posuwu G38-Geo
G38 aktywuje Specj.posuw wspl. dla cyklu obróbki wykańczającej
G890. Specj.posuw wspl. obowiązuje tylko dla podstawowych
elementów konturu i elementów formy.
Parametry:
- E: Współczynnik posuwu specjalnego (default: 1)
Posuw specjalny = aktywny posuw * E
- G38 działa samozachowawczo
- Programować G38 przed zmienianym elementem konturu
- G38 zastępuje Specj.posuw wspl.
- Z G38 bez parametru anulujemy współczynnik posuwu
Atrybuty dla elementów nałożenia G39-Geo
G39 wpływa na posuw obróbki wykańczającej G890 dla elementów formy:
- Fazki/zaokrąglenia (po elementach podstawowych)
- Podciecia
- Naciecia
Manipulowane w ten sposób komponenty obróbki:
- Specj.posuw wspl.
- Wys.nierown.
- Addytywne korekcje D
- Równoodległe Naddatek
Parametry:
- F: Posuw na obrót
- V: Rodz.wys.nierow. – chropowatość (DIN 4768)
- 1: ogólna chropowatość (głębokość profilu) Rt1
- 2: średnia chropowatość Ra
- 3: uśredniona chropowatość Rz
- RH: Wys.nierown. (w µm lub w trybie inch w µinch)
- D: Dodat.korek. (zakres: 901 < = D < = 916)
- P: Naddatek (wymiar promienia)
- H: Bezwz.=0,dod.=1 – P działa absolutnie lub addytywnie (default: 0)
- 0: P zastępuje G57-/G58-naddatki
- 1: P zostaje dodawane do G57-/G58-naddatków
- E: Współczynnik posuwu specjalnego (default: 1)
Posuw specjalny = aktywny posuw * E
Stosować **Rodz.wys.nierow. V, Wys.nierown. RH**, **Posuw na obrót F** i posuw specjalny **E** alternatywnie
- **G39** działa wierszami
- Programować **G39** przed zmienianym elementem konturu
- **G50** przed cyklem (segment **OBROBKA**) wyłącza **G39**-naddatki dla tego cyklu
Funkcja **G39** może zostać zastąpiona poprzez bezpośredni zapis atrybutów w dialogu elementów konturu. Funkcja jest konieczna aby poprawnie odpracować importowane programy.
**Punkt rozdzielający G44**
Przy automatycznym generowaniu programu z **TURN PLUS** można przy pomocy funkcji **G44** określić **Punkt rozdzielający** dla zmiany zamocowania.
Parametry:
- **D**: Miejsce punktu rozdziel.
- **0**: start element podst.
- **1**: cel element podst.
Jeśli nie zdefiniowano **Punkt rozdzielający**, to **TURN PLUS** używa przy obróbce zewnętrznej największej średnicy a przy obróbce wewnętrznej najmniejszej średnicy jako **Punkt rozdzielający**.
**Naddatek G52-Geo**
**G52** definiuje równoległy do konturu **Naddatek** dla elementów podstawowych i elementów formy, co uwzględniane jest w **G810**, **G820**, **G830**, **G860** i **G890**.
Parametry:
- **P**: Naddatek (wymiar promienia)
- **H**: Bezwz.=0,dod.=1 – **P** działa absolutnie lub addytywnie (default: 0)
- **0**: **P** zastępuje **G57-/G58**-naddatki
- **1**: **P** zostaje dodawane do **G57-/G58**-naddatków
- **G52** działa samozachowawczo
- Programować **G52** w wierszu NC zmienianego elementu konturu
- **G50** przed cyklem (segment **OBROBKA**) wyłącza **G52**-naddatki dla tego cyklu
Posuw na obrót G95-Geo
G95 wpływa na posuw obróbki wykańczającej G890 dla elementów podstawowych i elementów formy.
Parametry:
- **F**: Posuw na obrót
- G95-obróbki na gotowo zastępuje w zdefiniowany w części obróbkowej posuw obróbki na gotowo
- G95 jest samożachowawczy
- G95 bez wartości wyłącza posuw obróbki wykańczającej
- G10 wyłącza posuw obróbki wykańczającej G95
Przykład: atrybuty w opisie konturu G95
| ... |
|-----|
| CZ.GOTOWA |
| N1 G0 X0 Z0 |
| N2 G1 X20 BR-1 |
| N3 G1 Z-20 |
| N4 G25 H5 I0.3 K2.5 R0.6 W15 |
| N5 G1 X40 BR-1 |
| N6 G95 F0.08 |
| N7 G1 Z-40 |
| N8 G25 H5 I0.3 K2.5 R0.6 W15 BF0 |
| N9 G95 |
| N10 G1 X58 BR-1 |
| N11 G1 Z-60 |
| ... |
Dodatkowa korekcja G149-Geo
G149 a po nim numer D aktywuje lub dezaktywuje Dodatkowa korekcja. Sterowanie zarządza 16 niezależnymi od narzędzia wartościami korekcji w wewnętrznej tabeli. Wartości korekcji są organizowane w podrędnym trybie pracy Przebieg progr..
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
Parametry:
- **D**: Dodat.korek. (default: 900)
- D = 900: wyłącza addytywną korekcję
- D = 901-916: włącza addytywną korekcję D
| | |
|---|---|
| | Proszę zwrócić uwagę na kierunek opisu konturu |
| | **Dodatkowa korekcja** działa od wiersza, w którym zaprogramowano G149 |
| | **Dodatkowa korekcja** działa do: |
| | - następnego G149 D900 |
| | - do końca opisu części gotowej |
Przykład: atrybuty w opisie konturu G149
```
...
CZ.GOTOWA
N1 G0 X0 Z0
N2 G1 X20 BR-1
N3 G1 Z-20
N4 G25 H5 I0.3 K2.5 R0.6 W15
N5 G1 X40 BR-1
N6 G149 D901
N7 G1 Z-40
N8 G25 H5 I0.3 K2.5 R0.6 W15 BD900
N9 G149 D900
N10 G1 X58 BR-1
N11 G1 Z-60
...
```
6.6 Kontury osi C – podstawy
Położenie konturów frezowania
Płaszczyznę referencyjną lub Srednicę referen. definiujemy w oznaczeniu segmentu.
Glebokosc i Położenie konturu frezowania (wybranie, wysepka) określa się w następujący sposób w definicji konturu:
- Z Gleb./wysok. P w uprzednio zaprogramowanym G308
- Alternatywnie dla figur: parametr cyklu Glebokosc P
Znak liczby P określa Położenie konturu frezowania:
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
| Sekcja | P | Powierzchnia | Dno frezowania |
|--------------|-----|--------------|----------------|
| FRONT | P < 0 | Z | Z + P |
| | P > 0 | Z + P | Z |
| STR.TYLNA | P < 0 | Z | Z - P |
| | P > 0 | Z - P | Z |
| OSLONA | P < 0 | X | X + (P * 2) |
| | P > 0 | X + (P * 2) | X |
- X: Srednica referen. z oznaczenia segmentu
- Z: płaszczyzna referencyjna z oznaczenia segmentu
- P: Gleb./wysok. z G308 lub parametrów cyklu
Cykle frezowania powierzchni dokonują frezowania opisanej w definicji konturu powierzchni. Wysepki w obrębie tej powierzchni nie zostają uwzględnione.
Kontury na kilku płaszczyznach (hierarchicznie pakietowane kontury):
- Płaszczyzna rozpoczyna się z G308 i kończy z G309
- G308 definiuje nową płaszczyznę referencyjną/Srednicę referen.. Pierwsze G308 przejmuje zdefiniowaną w oznaczeniu fragmentu płaszczyznę referencyjną. Każde następne G308 definiuje nową płaszczyznę. Obliczenie: nowa płaszczyzna referencyjna = płaszczyzna referencyjna + P (z poprzedniego G308)
- G309 przełącza z powrotem na poprzednią płaszczyznę referencyjną
Początek kieszeni/wysepki G308-Geo
G308 definiuje nową płaszczyznę referencyjną lub Srednica referen. przy hierarchicznie pakietowanych konturach.
Parametry:
- **ID: Kontur frezowania** – nazwa konturu frezowania
- **P: Gleb./wysok.** – głębokość w przypadku wybrania, wysokość przy wysepkach
- **HC: Wierc/frez- atrybut**
- 1: frezowanie konturu G840/G847
- 2: frezowanie kieszeni G845/G848
- 3: frezowanie powierzchni G841-G844
- 4: usuwanie zadziorów G840
- 5: grawerowanie G801-G804
- 6: kontur + usuw.zadziorów G840/G847
- 7: kieszeń + usuw.zadziorów G845/G848
- 8: frezowanie czolowe G797
- 9: frez.czolowe + gratowanie G797
- 10: frezow.po linii śrubowej G75
- 11: frezowanie gwintu G799/G800/G806
- 12: frez.linia śrub.i gwintu G75/G799..
- 14: nie obrabiać
- **D: Srednica freza**
- **Q: Miejsce frezowania**
- 0: na konturze
- 1: wewnątrz / z lewej
- 2: zewnątrz / z prawej
- **H: Kierunek frezow.**
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **O: Zachowanie wejście w mat.** (default: 0)
- 0 / brak wpisu – wcięcie prostopadle
- 1: wcinanie helikalnie
- Cykl obróbki zgrubnej przy frezowaniu wybrania wcina ruchem wahadłowym podczas frezowania rowków a poza tym helikalnie.
- Cykl obróbki wykańczającej przy frezowaniu wybrania wcina się po łuku najazdowym 3D.
- 2: wcinanie ruchem wahadt.
- Cykl obróbki zgrubnej przy frezowaniu wybrania wcina ruchem wahadłowym.
- Cykl obróbki wykańczającej przy frezowaniu wybrania wcina się po łuku najazdowym 3D.
- **I: Srednica ograniczenia**
- **RC: Szerokość frez.przec.**
- **RB: Płasz.odsuwu**
W: Kat
- Kąt fazki
- Przy HC=5: kąt narzędzia
BR: Szerok.fazki
Koniec kieszenie/wysepki G309-Geo
G309 definiuje koniec płaszczyzny referencyjnej. Każda zdefiniowana z G308 płaszczyzna referencyjna musi zostać zakończona z G309.
Dalsze informacje: "Polożenie konturów frezowania", Strona 316
Przykład: G308/G309
| ... | ... |
|-----|-----|
| CZ.GOTOWA | |
| ... | |
| FRONT Z0 | Określenie płaszczyzny referencyjnej |
| N7 G308 ID"Rechteck" P-5 O1 | Początek prostokąta o głębokości -5 i wcięcie po linii śrubowej |
| N8 G305 XK-5 YK-10 K50 B30 R3 A0 | Prostokąt |
| N9 G308 ID"Kreis" P-10 O1 | Początek koła pełnego w prostokącie o głębokości -10 i wcięcie po linii śrubowej |
| N10 G304 XK-3 YK-5 R8 | Koło pełne |
| N11 G309 | Koniec koła pełnego |
| N12 G309 | Koniec prostokąta |
| OSLONA X100 | Określenie średnicy referencyjnej |
| N13 G311 Z-10 C45 A0 K18 B8 P-5 | Linowy rowek o głębokości -5 |
| ... | ... |
Okrągły wzór z kolistymi rowkami
W przypadku okrągłych rowków w okrągłych wzorach programujemy pozycję wzoru, punkt środkowy krzywizny, promień krzywizny i położenie rowków.
Sterowanie pozycjonuje rowki w następujący sposób:
- Rozmieszczenie rowków w odległości promienia wzoru wokół punktu środkowego wzoru, jeśli
- Punkt środkowy wzoru = punkt środkowy krzywizny i
- Promień wzoru = promień krzywizny
- Rozmieszczenie rowków z odstępem Promień wzoru i promień krzywizny wokół punktu środkowego wzoru, jeśli
- Punkt środkowy wzoru <> punkt środkowy krzywizny lub
- Promień wzoru <> promień krzywizny
Dodatkowo położenie wpływa na rozmieszczenie rowków:
- Położenie normalne:
- Kąt początkowy rowka obowiązuje względnie do pozycji wzoru
- Kąt początkowy zostaje dodawany do pozycji wzoru
- Położenie oryginalne:
- Kąt początkowy rowka obowiązuje absolutnie
Następujące przykłady wyjaśniają programowanie okrągłego wzoru z okrągłymi rowkami:
**Linia środkowa rowka jako referencja i normalne położenie**
Programowanie:
- Punkt środkowy wzoru = punkt środkowy krzywizny
- Promień wzoru = promień krzywizny
- Położenie normalne
Te polecenia rozmieszczają rowki w odległości promienia wzoru wokół punktu środkowego wzoru.
**Przykład: linia środkowa rowka jako referencja, położenie normalne**
| N.. G402 Q4 K30 A0 XKO YKO H0 | Kołowy wzór, położenie normalne |
|-------------------------------|--------------------------------|
| N.. G303 I0 J0 R15 A-20 W20 B3 P1 | Kołowy rowek |
Linia środkowa rowka jako referencja i oryginalne położenie
Programowanie:
- Punkt środkowy wzoru = punkt środkowy krzywizny
- Promień wzoru = promień krzywizny
- Położenie oryginalne
Te polecenia rozmieszczają wszystkie rowki na tej samej pozycji.
Przykład: linia środkowa rowka jako referencja, położenie oryginalne
| N.. G402 Q4 K30 A0 XKO YKO H1 | Kołowy wzór, położenie oryginalne |
|-------------------------------|----------------------------------|
| N.. G303 I0 J0 R15 A-20 W20 B3 P1 | Kołowy rowek |
Punkt środkowy krzywizny jako referencja i normalne położenie
Programowanie:
- Punkt środkowy wzoru<> punkt środkowy krzywizny
- Promień wzoru = promień krzywizny
- Położenie normalne
Te polecenia rozmieszczają rowki w odległości **promień wzoru i promień krzywizny** wokół punktu środkowego wzoru.
Przykład: punkt środkowy krzywizny jako referencja, położenie normalne
| N.. G402 Q4 K30 A0 XK5 YK5 H0 | Kołowy wzór, położenie normalne |
|-------------------------------|----------------------------------|
| N.. G303 I0 J0 R15 A-20 W20 B3 P1 | Kołowy rowek |
Punkt środkowy krzywizny jako referencja i oryginalne położenie
Programowanie:
- Punkt środkowy wzoru <> punkt środkowy krzywizny
- Promień wzoru = promień krzywizny
- Położenie oryginalne
Te polecenia rozmieszczają rowki w odległości **promień wzoru** i **promień krzywizny** wokół punktu środkowego wzoru przy zachowaniu kąta początkowego i końcowego.
Przykład: punkt środkowy krzywizny jako referencja, położenie oryginalne
| N.. G402 Q4 K30 A0 XK5 YK5 H1 | Kołowy wzór, położenie oryginalne |
|-------------------------------|----------------------------------|
| N.. G303 I0 J0 R15 A-20 W20 B3 P1 | Kołowy rowek |
6.7 Kontury strony czołowej/tylnej
**Punkt startu konturu strony czołowej/tylnej G100-Geo**
G100 definiuje Punkt startu konturu strony czołowej lub tylnej.
Parametry:
- **X**: Punkt początk. (biegunowo)
- **C**: Kat początk. (kąt biegunowo)
- **XK**: punkt początkowy Punkt początk. (kartezjański)
- **YK**: punkt początkowy Punkt początk. (kartezjański)
---
**Odcinek konturu strony czołowej/tylnej G101-Geo**
G101 definiuje odcinek na konturze strony czołowej lub tylnej.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (biegunowo, wymiar średnicy)
- **C**: Kat końcowy (biegunowy)
- **XK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **YK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **AN**: Kat do dodatniej osi XK
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl., – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **AR**: inkrem. kąt do poprzedn. ARi (AR odpowiada AN)
- **R**: Dlugosc linii
---
Programowanie:
- **XK**, **YK**: absolutnie, przyrostowo, samozachowawczo lub ?
- **X**, **C**: absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
- **ARi**: kąt do poprzedniego elementu
- **AN**: kąt do następnego elementu
Łuk kołowy kontur strony czołowej/tylnej G102-/G103-Geo
G102 i G103 definiuje łuk kołowy w konturze strony czołowej/tylnej.
Kierunek obrotu:
- **G102**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G103**: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (biegunowo, wymiar średnicy)
- **C**: Kat końcowy (biegunowy)
- **XK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **YK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **R**: Promień
- **I**: Punkt środka. (kartezjański)
- **J**: Punkt środka. (kartezjański)
- **Q**: Punkt przecięcia. lub Punkt końcowy, jeśli łuk kołowy przecina prostą lub łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **XM**: Punkt środka. (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **CM**: Punkt środka., kat biegunowy (baza: punkt zerowy detalu)
- **AR**: Kat startu kat stycznej do osi obrotu
- **AN**: Kat końcowy kat stycznej do osi obrotu
Programowanie:
- **XK, YK**: absolutnie, przyrostowo, samozachowawczo lub ?
- **X, C**: absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
- **I, J**: absolutnie, przyrostowo lub ?
- **XM, CM**: absolutnie lub przyrostowo
- **ARI**: kat do poprzedniego elementu
- **AN**: kat do następnego elementu
Punkt końcowy nie może być punktem startu (nie koło pełne).
Odwiert strona czołowa/tylna G300-Geo
G300 definiuje odwiert z pogłębieniem i gwintem na konturze strony czołowej lub tylnej.
Parametry:
- XK: Punkt srodk. (karteżjański)
- YK: Punkt srodk. (karteżjański)
- X: Średnica – Punkt srodk. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt srodk. (biegunowo)
- B: Średnica
- P: Glebokosc bez wierzchołka wiercenia
- W: Kat ostrza (default: 180°)
- R: Średnica pogl.
- U: Gl.pogleb.
- E: Kat pogl.
- I: Średnica gwintu
- J: Gl.gwintu
- K: Nac.gwintu – długość wybiegu
- F: Skok gwintu
- V: Kierunek gwintu: (default: 0)
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- A: Kat do osi Z – nachylenie odwiertu
- Strona czołowa (zakres: −90° < A < 90°; default: 0°)
- Strona tylna (zakres: 90° < A < 270°; default: 180°)
- O: Sred.wycentr.
Obrabiamy odwierty G300z G71..G74.
Liniowy rowek strona czołowa/tylna G301-Geo
G301 definiuje liniowy rowek na konturze strony czołowej lub tylniej.
Parametry:
- XK: Punkt srodk. (karteżjański)
- YK: Punkt srodk. (karteżjański)
- X: Średnica – Punkt srodk. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt srodk. (biegunowo)
- A: Kat do osi XK (default: 0°)
- K: Dlugosc
- B: Szerokosc
- P: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
Okrągły rowek strona czołowa/tylna G302-/G303-Geo
G302 i G303 definiują okrągły rowek w konturze strony czołowej lub tylniej.
Kierunek obrotu:
- **G302**: okrągły rowek zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G303**: okrągły rowek w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **I**: Punkt srodk. (kartezański)
- **J**: Punkt srodk. (kartezański)
- **X**: Średnica – Punkt srodk. (biegunowo)
- **C**: Kat – Punkt srodk. (biegunowo)
- **R**: Promien – promień krzywizny (baza: tor punktu środkowego rowka)
- **A**: Kat początk. do osi XK (default: 0°)
- **W**: Kat końcowy do osi XK (default: 0°)
- **B**: Szerokosc
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
Koło pełne strona czołowa/tylna G304-Geo
G304 definiuje Koło pełne na konturze strony czołowej lub tylniej.
Parametry:
- **XK**: Punkt srodk. (kartezański)
- **YK**: Punkt srodk. (kartezański)
- **X**: Średnica – Punkt srodk. (biegunowo)
- **C**: Kat – Punkt srodk. (biegunowo)
- **R**: Promien
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
Prostokąt strona czołowa/tylna G305-Geo
G305 definiuje prostokąt na konturze strony czołowej lub tylnej.
Parametry:
- **XK**: Punkt środka (kartezjański)
- **YK**: Punkt środka (kartezjański)
- **X**: Średnica – Punkt środka (biegunowo)
- **C**: Kat – Punkt środka (biegunowo)
- **A**: Kat do osi XK (default: 0°)
- **K**: Długość prostokąta
- **B**: Wysokość prostokąta
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- **R > 0**: promień zaokrąglenia
- **R < 0**: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
Tekst pow.czołowa C G306-Geo
G306 definiuje tekst na powierzchni czołowej.
Parametry:
- **X**: Punkt początk. X
- **C**: Kat początkowy
- **XK**: punkt początkowy.Punkt początk. (kartezjański)
- **YK**: punkt początkowy Punkt początk. (kartezjański)
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **P**: Glebokosc
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: \( H / 6 * E \)
- **V**: Wykonanie (lin/pol)
- **0**: liniowo
- **1**: u góry zagięty
- **2**: u dolu zagięty
- **D**: Średnica bazowa
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- **0 (Nie)**: grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- **1 (Tak)**: grawiura jest odbijana lustrzanie
Wielokąt strona czołowa/tylna G307-Geo
G307 definiuje wielokąt na konturze strony czołowej lub tyłnej.
Parametry:
- **XK**: Punkt środka. (kartezjański)
- **YK**: Punkt środka. (kartezjański)
- **X**: Średnica – Punkt środka. (biegunowo)
- **C**: Kat – Punkt środka. (biegunowo)
- **A**: Kat do osi XK (default: 0°)
- **Q**: Liczba kraw.
- **K**: +dlug.kraw./-rozw.klucza
- **K > 0**: Dł.krawędzi
- **K < 0**: Rozwarc. klucza (Średnica wewnętrzna)
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- **R > 0**: promień zaokrąglenia
- **R < 0**: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
Wzór liniowy strona czołowa/tylna G401-Geo
G401 definiuje liniowy wzór odwiertów lub figur na stronie czołowej lub tyłnej. G401 oddziaływuje na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert lub figurę (G300, G305, G307).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **XK**: punkt początkowy. Punkt początk. (kartezjański)
- **YK**: punkt początkowy. Punkt początk. (kartezjański)
- **X**: Punkt początk. (biegunowo)
- **C**: Kat początk. (biegunowo)
- **I**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **Ii**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami (w X)
- **J**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **Ji**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami (w Y)
- **A**: Kat do osi XK (default: 0°)
- **R**: Dlugosc – całkowita długość wzoru
- **Ri**: Dlugosc – Odstęp inkrem.
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
Wzór okrągły strona czołowa/tylna G402-Geo
G402 definiuje kołowy wzór odwiertów lub figur na stronie czołowej lub tylnej. G402 oddziaływuje na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert lub figurę (G300, G305, G307).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **K**: Średnica wzorca
- **A**: Kat początk. – pozycja pierwszej figury (baza: dodatnia oś XK; standard: 0°)
- **W**: Kat końcowy – pozycja ostatniej figury (baza: dodatnia oś XK; standard: 360°)
- **Wi**: Kat końcowy – Kat pomiędzy dwoma figurami
- **V**: Kieunek – orientacja (default: 0)
- **V = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **V = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **V = 0**, z **W**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**W < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **W** bez znaczenia)
- **V = 2**, z **W**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- **V = 2**, z **Wi**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **W** bez znaczenia)
- **XK**: Punkt środk. (kartezjański)
- **YK**: Punkt środk. (kartezjański)
- **X**: Punkt początk. (biegunowo)
- **C**: Kat początk. (biegunowo)
- **H**: 0=pol.normalne – położenie figur (default: 0)
- **0**: położenie normalne, figury zostają obracane wokół środka okręgu (rotacja)
- **1**: położenie oryginalne - położenie figur odnośnie układu współrzędnych nie zmienia się (translacja)
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka. Wyjątek okrągły rowek
Dalsze informacje: "Okrągły wzór z kolistymi rowkami", Strona 319
- Cykl wiercenia lub frezowania (sekcja OBROBKA) wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie wywołuje definicji wzoru
Wzór DataMatrix czołowo C G405-Geo
G405 definiuje wzór kodem DataMatrix na powierzchni czołowej. G405 działa na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert bądź figurę (G300, G304, G305 lub G307).
Parametry:
- ID: Tekst, przekształcany na kod DataMatrix
- XK: punkt początkowy Punkt poczatk. (kartezjański)
- YK: punkt początkowy Punkt poczatk. (kartezjański)
- X: Punkt poczatk. (biegunowo)
- C: Kat poczatk. (biegunowo)
- A: Kat do osi XK (default: 0°)
- R: Dlugosc – całkowita długość wzoru
- Ri: Dlugosc – odstęp do następnego odwierut lub figury
Wskazówki dla programowania
- Jeżeli nie zostanie podana długość, to sterowanie oblicza wzór tak, iż odwierty lub figury stykają się ze sobą
- Należy programować odwierut lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwierut lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
- Dozwolonych jest maks. 80 znaków ASCII na jeden DataMatrix-Code
- Funkcje G prostokąt i wielokąt są ograniczone do formy kwadratowej
6.8 Kontury powierzchni bocznej
Punkt startu konturu powierzchni bocznej G110-Geo
G110 definiuje Punkt startu konturu powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt początk..
- **C**: Kat początk. (kąt biegunowo)
- **CY**: Punkt początk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **PZ**: punkt początkowy Punkt początk. (promień biegunowy)
Programować albo Z, C albo Z, CY.
Odcinek konturu powierzchni bocznej G111-Geo
G111 definiuje odcinek na konturze powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt końcowy
- **C**: Kat końcowy
- **CY**: Punkt końcowy jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **AN**: Kat do dodatniej osi Z
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **AR**: inkrem. kąt do poprzedn. ARi (AR odpowiada AN)
- **R**: Długość linii
Programowanie:
- **Z**, **CY**: absolutnie, przyrostowo, samozachowawczo lub ?
- **C**: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- **ARi**: kąt do poprzedniego elementu
- **AN**: kąt do następnego elementu
Łuk kołowy kontur powierzchni bocznej G112-/G113-Geo
G112 i G113 definiuje łuk kołowy na konturze powierzchni bocznej.
Kierunek obrotu:
- **G112**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G113**: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **Z: Punkt końcowy**
- **C: Kat końcowy** (biegunowy)
- **CY: Punkt końcowy** jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **R: Promień**
- **K: Punkt środka.** (w Z)
- **J: Punkt środka.** – kąt punktu środkowego jako wymiar odcinka
- **Q: Punkt przecięcia, lub Punkt końcowy**, jeśli łuk kołowy przecina prostą lub łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR: Fazka/zaokrągl.** – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy **Fazka/zaokrągl.**
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR = 0**: nie tangencjalne przejście
- **BR > 0**: promień zaokrąglenia
- **BR < 0**: szerokość fazki
- **PZ: Punkt końcowy** (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W: Punkt środka.** (kąt biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **PM: Punkt środka.** (promień biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **AR: Kat startu** kąt stycznej do osi obrotu
- **AN: Kat końcowy** kąt stycznej do osi obrotu
Programowanie:
- **Z, CY**: absolutnie, przyrostowo, samozachowawczo lub ?
- **C**: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- **K, J**: absolutnie albo przyrostowo
- **PZ, W, PM**: absolutnie lub przyrostowo
- **ARi**: kąt do poprzedniego elementu
- **ANi**: kąt do następnego elementu
Odwiert powierzchnia boczna G310-Geo
G310 definiuje odwiert z pogłębieniem i gwintem na konturze powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk. Wiercenie
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **B**: Średnica
- **P**: Glebokosc bez wierzchołka wiercenia
- **W**: Kat ostrza (default: 180°)
- **R**: Średnica pogl.
- **U**: Gl.pogleb.
- **E**: Kat pogl.
- **I**: Średnica gwintu
- **J**: Gl.gwintu
- **K**: Nac.gwintu – długość wybiegu
- **F**: Skok gwintu
- **V**: Kierunek gwintu: (default: 0)
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- **A**: Kat do osi Z (zakres: 0° < A < 180°; (default: 90° = prostopadły odwiert)
- **O**: Sred.wycentr.
Obrabiamy odwierty G310z G71..G74.
Liniowy rowek powierzchnia boczna G311-Geo
G311 definiuje liniowy rowek na konturze powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk. rowka
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **K**: Dlugosc
- **B**: Szerokosc
- **P**: Glebokosc (default: P z G308)
Okrągły rowek powierzchnia boczna G312-/G313-Geo
G312 i G313 definiuje okrągły rowek na konturze powierzchni bocznej.
Kierunek obrotu:
- **G312**: okrągły rowek zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G313**: okrągły rowek w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk. rowka
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **R**: Promień – promień krzywizny (baza: tor punktu środkowego rowka)
- **A**: Kat poczatk. do osi Z (default: 0°)
- **W**: Kat koncowy do osi Z (default: 0°)
- **B**: Szerokosc
- **P**: Glebokosc (default: P z G308)
Koło pełne powierzchnia boczna G314-Geo
G314 definiuje koło pełne na konturze powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk.
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **R**: Promien
- **P**: Glebokosc (default: P z G308)
Prostokąt pow.boczna G315-Geo
G315 definiuje prostokąt na konturze powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt środka.
- **CY**: Punkt środka, jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt środka, (kąt)
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **K**: Długość prostokąta
- **B**: Szerokość prostokąta
- **R**: Fazka/zaokrągleni. (default: 0)
- R > 0: promień zaokrąglenia
- R < 0: szerokość fazki
- **P**: Glebokość (default: P z G308)
Tekst pow. boczna C G316-Geo
G316 definiuje tekst na powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt początk.
- **C**: Kat początkowy
- **CY**: Punkt początk, pierwszego znaku
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **P**: Glebokość
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: H / 6 * E
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- 0 (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- 1 (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
Wielokąt powierzchnia boczna G317-Geo
G317 definiuje wielokąt na konturze powierzchni bocznej.
Parametry:
- **Z**: Punkt środka.
- **CY**: Punkt środka, jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt środka, (kąt)
- **Q**: Liczba kraw.
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **K**: +dług.kraw./-rozw.klucza
- **K > 0**: Dł.krawędzi
- **K < 0**: Rozwarc. klucza (Średnica wewnętrzna)
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- **R > 0**: promień zaokrąglenia
- **R < 0**: szerokość fazki
- **P**: Glebokosc (default: P z G308)
Wzór liniowy powierzchnia boczna G411-Geo
G411 definiuje liniowy wzór odwiertów lub figur na powierzchni bocznej. G411 oddziaływuje na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert lub figurę (G310, G315, G317).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **Z**: Punkt początk.
- **C**: Kat początkowy
- **CY**: Punkt początk., jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **ZE**: punkt końcowy/Punkt końcowy
- **ZEi**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami
- **W**: Kat końcowy
- **Wi**: Kat końcowy – Kat pomiędzy dwoma figurami
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **R**: Długość – całkowita długość wzoru
- **Ri**: Długość – Odstęp inkrem.
Przy programowaniu Q, Z i C odwierty lub figury zostają równomiernie rozmieszczone na obwodzie
Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka
Cykl frezowania wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, a nie definicję wzorca
Wzór okrągły powierzchnia boczna G412-Geo
G412 definiuje okrągły wzór odwiertów lub figur na powierzchni bocznej. G412 oddziaływuje na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert lub figurę (G310, G315, G317).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **K**: Średnica wzorca
- **A**: Kat początk. – pozycja pierwszej figury (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- **W**: Kat końcowy – pozycja ostatniej figury (baza: dodatnia oś Z; standard: 360°)
- **Wi**: Kat końcowy – Kat pomiędzy dwoma figurami
- **V**: Kieunek – orientacja (default: 0)
- **V = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **V = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **V = 0**, z **W**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**W < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **W** bez znaczenia)
- **V = 2**, z **W**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- **V = 2**, z **Wi**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **W** bez znaczenia)
- **Z**: Punkt środk. wzoru
- **C**: Punkt środk. (kat)
- **H**: 0=pol.normalne – położenie figur (default: 0)
- **0**: położenie normalne, figury zostają obracane wokół środka okręgu (rotacja)
- **1**: położenie oryginalne – położenie figur odnośnie układu współrzędnych nie zmienia się (translacja)
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka. Wyjątek okrągły rowek
Dalsze informacje: "Okrągły wzór z kolistymi rowkami", Strona 319
- Cykl wiercenia lub frezowania (sekcja OBROBKA) wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie wywołuje definicji wzoru
Wzór DataMatrix pow. boczna G415-Geo
G415 definiuje wzór kodem DataMatrix na powierzchni bocznej. G415 działa na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert bądź figurę (G310, G314, G315 lub G317).
Parametry:
- ID: Tekst, przekształcany na kod DataMatrix
- Z: Punkt początk..
- C: Kat początkowy
- CY: Punkt początk., jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- A: Kat do Z-osi (default: 0°)
- R: Długość – całkowita długość wzoru
- Ri: Długość – odstęp do następnego odwierut lub figury
Wskazówki dla programowania
- Jeżeli nie zostanie podana długość, to sterowanie oblicza wzór tak, iż odwierty lub figury stykają się ze sobą
- Należy programować odwierut lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwierut lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
- Dozwolonych jest maks. 80 znaków ASCII na jeden DataMatrix-Code
- Funkcje G prostokąt i wielokąt są ograniczone do formy kwadratowej
6.9 Pozycjonowanie narzędzia
Posuw szybki G0
G0 przemieszcza się na biegu szybkim po najkrótszym odcinku do punktu docelowego.
Parametry:
- X: Średnica
- Z: Pkt docelowy
Programowanie:
- X i Z absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo
Jeśli na maszynie dostępne są dalsze osie, to są pokazywane dodatkowe parametry zapisu, np. parametr B dla osi B.
Posuw szybki we współrzędnych maszynowych G701
G701 przemieszcza się na biegu szybkim po najkrótszym odcinku do punktu docelowego.
Parametry:
- X: Średnica
- Z: Pkt docelowy
X i Z odnoszą się do punktu zerowego maszyny i do punktu odniesienia sań.
Jeśli na maszynie dostępne są dalsze osie, to są pokazywane dodatkowe parametry zapisu, np. parametr B dla osi B.
Punkt zmiany narzędzia G14
G14 przemieszcza się na biegu szybkim do Punkt zmiany narzędzia. Współrzędne punktu zmiany określa się w trybie konfigurowania.
Parametry:
- **Q Kolejność** (default: 0)
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Y, potem Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
- **D Numer**: najeżdżanego punktu zmiany narzędzia (0-2) (default =0, punkt zmiany z parametrów)
**Przykład: G14**
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 G14 Q0 | Najjazd punktu zmiany narzędzia |
| N2 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N3 GO X0 Z2 | |
Punkt zmiany narzędzia definiować G140
G140 definiuje pozycję podanej pod DPunkt zmiany narzędzia. Pozycja ta może zostać najechana z G14.
Parametry:
- **D Numer**: punktu zmiany narzędzia 1-2
- **X Średnica** – pozycja punktu zmiany narzędzia
- **Z Pkt docelowy** – pozycja punktu zmiany narzędzia
Brakujące parametry dla X, Z zostają uzupełnione wartościami z parametrów punktu zmiany narzędzia.
**Przykład: G140**
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 G14 Q0 | Punkt zmiany narzędzia z parametrów |
| N2 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N3 GO X40 Z10 | |
| N5 G140 D1 X100 Z100 | WWP-Nr.1 określić |
| N6 G14 Q0 D1 | WWP-Nr.1 najechać |
| N7 G140 D2 X150 | WWP-Nr.2 określić, Z z parametrów |
| N8 G14 Q0 D2 | WWP-Nr.2 najechać |
| ... | ... |
6.10 Przemieszczenia liniowe i kołowe
Ruch linearny G1
G1 przemieszcza liniowo z posuwem do punktu końcowego.
Parametry:
- **X**: Średnica
- **Z**: Pkt docelowy
- **AN**: Kat
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokragl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokragl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **BE**: Współczynnik posuwu specjalnego dla Fazka/zaokragl. (default: 1)
posuw specjalny = aktywny posuw * BE (zakres: 0 < BE <= 1)
Programowanie:
- **X** i **Z** absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo
Jeśli na maszynie dostępne są dalsze osie, to są pokazywane dodatkowe parametry zapisu, np. parametr B dla osi B.
Luk kolowy ccw G2/G3
G2 i G3 przemieszcza kołowo z posuwem do punktu końcowego. Wymiary punktu środkowego następuje przyrostowo.
Kierunek obrotu:
- **G2**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G3**: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **X**: Średnica
- **Z**: Pkt docelowy
- **R**: Promień (0 < R <= 200000)
- **I**: Środek przyrostowo (wymiar promienia)
- **K**: Środek przyrostowo
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli łuk kołowy przecina prostą lub łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokragl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokragl.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR = 0**: nie tangencjalne przejście
- **BR > 0**: promień zaokrąglenia
- **BR < 0**: szerokość fazki
- **BE**: Współczynnik posuwu specjalnego dla Fazka/zaokragl. (default: 1)
posuw specjalny = aktywny posuw * BE (zakres: 0 < BE <= 1)
**Programowanie:**
- **X i Z** absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
Przykład: G2, G3
| N1 | T3 | G95 F0.25 G96 S200 M3 |
|-----|-----|-----------------------|
| N2 | G0 | X0 Z2 |
| N3 | G42 | |
| N4 | G1 | Z0 |
| N5 | G1 | X15 B-0.5 E0.05 |
| N6 | G1 | Z-25 B0 |
| N7 | G2 | X45 Z-32 R36 B2 |
| N8 | G1 | A0 |
| N9 | G2 | X80 Z-80 R20 B5 |
| N10 | G1 | Z-95 B0 |
| N11 | G3 | X80 Z-135 R40 B0 |
| N12 | G1 | Z-140 |
| N13 | G1 | X82 G40 |
| | | |
Luk kolowy ccw G12/G13
G12 i G13 przemieszczą kołowo z posuwem do punktu końcowego. Wymiary punktu środkowego następuje absolutnie.
Kierunek obrotu:
- **G12**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G13**: w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **X: Średnica**
- **Z: Pkt docelowy**
- **R: Promien** (0 < R <= 200000)
- **I: Punkt srodk. absolutnie** (wymiar promienia)
- **K: Punkt srodk. absolutnie**
- **Q: Punkt przeciec. lub Punkt koncowy**, jeśli łuk kołowy przecina prostą lub łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR: Fazka/zaokragl.** – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy **Fazka/zaokragl.**
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR = 0**: nie tangencjalne przejście
- **BR > 0**: promień zaokrąglenia
- **BR < 0**: szerokość fazki
- **BE: Współczynnik posuwu specjalnego dla Fazka/zaokragl.** (default: 1)
posuw specjalny = aktywny posuw * BE (zakres: 0 < BE <= 1)
Programowanie:
- **X i Z** absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
6.11 Posuw, obroty
Ograniczenie licz.obr. G26
Ograniczenie licz.obr. obowiązuje do końca programu lub aż zostanie ono zastąpione ponownym G26 lub Gx26.
- **G26**: wrzeciono główne
- **Gx26**: wrzeciono x (x: 1...3)
Parametry:
- **S**: maksymalne L.obrot.
**Przykład:** G26
| ... |
|-----|
| N1 G14 Q0 |
| N1 G26 S2000 | Maksymalna prędkość obrotowa |
| N2 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
| N3 G0 X0 Z2 |
| ... |
Redukować bieg szybki G48
Redukowanie biegu szybkiego obowiązuje do końca programu lub aż zostanie ono zamienione przez ponowną G48 bez danych wejściowych.
Parametry:
- **F**: Maks.posuw w mm/min dla osi liniowych lub w °/min dla osi obrotowych
- **D**: Numer osi
- 1: X
- 2: Y
- 3: Z
- 4: U
- 5: V
- 6: W
- 7: A
- 8: B
- 9: C
- **A**: Max. przyśpieszenie (w %) (zakres: 0% < A < 100%)
Przy pomocy parametru A może być redukowana rampa przyśpieszenia wybranej osi na podawaną wartość procentową.
Przerwany posuw G64
G64 przerwy zaprogramowany posuw na krótko. G64 jest samozachowawcza.
Parametry:
- **E**: Okres tr.przerw. w sekundach (zakres: 0,01 < E < 99,99)
- **F**: Okres trw.posuw. w sekundach (zakres: 0,01 < E < 99,99)
**Przykład: G64**
```
...
N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3
N2 G64 E0.1 F1 Przerw. Posuw on
N3 G0 X0 Z2
N4 G42
N5 G1 Z0
N6 G1 X20 B-0.5
N7 G1 Z-12
N8 G1 Z-24 A20
N9 G1 X48 B6
N10 G1 Z-52 B8
N11 G1 X80 B4 E0.08
N12 G1 Z-60
N13 G1 X82 G40
N14 G64 Przerw. Posuw off
...
```
Posuw na zab Gx93
Gx93 (x: wrzeciono 1...3) definiuje zależny od napędu posuw w odniesieniu do ilości zębów narzędzia frezarskiego.
Parametry:
- F: Posuw na zab w mm/ząb lub cale/ząb
Przykład: G193
| ... |
|-----|
| N1 M5 |
| N2 T1 G197 S1010 G193 F0.08 M104 |
| N3 M14 |
| N4 G152 C30 |
| N5 G110 C0 |
| N6 G0 X122 Z-50 |
| N7 G... |
| N8 G... |
| N9 M15 |
| ... |
Posuw staly G94 (posuw minutowy)
G94 definiuje posuw niezależnie od napędu.
Parametry:
- F: Posuw na min. w mm/min lub cale/min
Przykład: G94
| ... |
|-----|
| N1 G14 Q0 |
| N2 T3 G94 F2000 G97 S1000 M3 |
| N3 G0 X100 Z2 |
| N4 G1 Z-50 |
| ... |
Posuw na obrót Gx95
Gx95 definiuje posuw zależnie od napędu.
- **G95**: wrzeciono główne
- **Gx95**: wrzeciono x (x: 1...3)
Parametry:
- **F**: Posuw na obrót w mm/obr lub cale/obr
Przykład: G95, Gx95
```
...
N1 G14 Q0
N2 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3
N3 G0 X0 Z2
N5 G1 Z0
N6 G1 X20 B-0.5
...
```
Stała prędkość skrawania Gx96
Prędkość obrotowa wrzeciona jest zależna od pozycji X ostrza narzędzia lub od średnicy narzędzia przy napędzanych narzędziach wiertarskich i frezarskich.
- **G96**: wrzeciono główne
- **Gx96**: wrzeciono x (x: 1...3)
Parametry:
- **S**: Pr.skrawania w m/min lub ft/min (stopy/min)
Jeśli narzędzie wiertarskie zostaje wywoływane przy aktywnej prędkości skrawania, to sterowanie oblicza odpowiednią do niej prędkość obrotową i naznacza ją z Gx97. Aby unikać zbędnego obrotu wrzeciona, najpierw programować prędkość obrotową a następnie T.
Przykład: G96, G196
```
...
N1 T3 G195 F0.25 G196 S200 M3
N2 G0 X0 Z2
N3 G42
N4 G1 Z0
N5 G1 X20 B-0.5
N6 G1 Z-12
N7 G1 Z-24 A20
N8 G1 X48 B6
N9 G1 Z-52 B8
N10 G1 X80 B4 E0.08
N11 G1 Z-60
N12 G1 X82 G40
...
```
Prędkość obr. Gx97
Stała prędkość obrotowa wrzeciona.
- **G97**: wrzeciono główne
- **Gx97**: wrzeciono x (x: 1...3)
Parametry:
- **S**: L.obrot., w obrotach na minutę
**G26/Gx26 ogranicza prędkość obrotową.**
**Przykład:** G97, G197
| ... |
|-----|
| N1 G14 Q0 |
| N2 T3 G95 F0.25 G97 S1000 M3 |
| N3 G0 X0 Z2 |
| N5 G1 Z0 |
| N6 G1 X20 B-0.5 |
| ... |
6.12 Kompensacja promienia ostrza i promienia freza
Podstawy
Kompensacja promienia ostrza (SRK)
Bez SRK teoretyczny wierzchołek ostrza jest punktem odniesienia na odcinkach przemieszczenia. Prowadzi to do niedokładności przy nie równoległych do osi odcinkach przemieszczenia. SRK koryguje zaprogramowane odcinki przemieszczenia. SRK (Q=0) redukuje posuw na łukach kołowych, jeśli przesunięty promień < pierwotny promień. W przypadku zaokrąglenia jako przejścia do następnego elementu konturu SRK koryguje posuw specjalny. Zredukowany posuw = posuw * (przesunięty promień / pierwotny promień)
Kompensacja promienia freza (FRK)
Bez FRK punkt środkowy freza jest punktem odniesienia na odcinkach przemieszczenia. Z FRK sterowanie przemieszcza się na zaprogramowanych ze średnicą zewnętrzną odcinkach przesuwu. Cykle przycinania, usuwania wióra i frezowania zawierają wywołania SRK i FRK. Dlatego też SRK i FRK musi być włączona przy wywoływaniu tych cykli.
Wskazówki dotyczące programowania:
- Jeśli promienie narzędzia > promieni konturu, to mogą pojawić się pętle obydwu SRK/FRK.
Zaleca się korzystać z cyklu obróbki wykańczającej G890 lub cyklu frezowania G840
- Nie programować FRK przy wcięciu na płaszczyźnie obróbki
SRK, FRK wyłączyć G40
G40 wyłącza SRK i FRK.
Proszę zwrócić uwagę:
- SRK i FRK działa do wiersza przed G40
- W wierszu z G40 lub w wierszu po G40 dopuszczalny jest tylko prostoliniowy odcinek przemieszczenia (G14 nie jest dozwolona)
Przykład: G40
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G0 X10 Z10 | |
| N.. G41 | SRK aktywować na lewo od konturu |
| N.. G0 Z20 | Odcinek przemieszczenia: od X10/Z10 do X10+SRK/Z20+SRK |
| N.. G1 X20 | Odcinek przemieszczenia jest przesunięty o SRK |
| N.. G40 G0 X30 Z30 | Odcinek przemieszczenia od X20+SRK/Z20+SRK do X30/Z30 |
| ... | ... |
SRK, FRK włączyć G41/G42
G41 i G42 włączaют SRK i FRK
- **G41**: korekcja promienia ostrza i promienia freza w kierunku przemieszczenia z lewej od konturu
- **G42**: korekcja promienia ostrza i promienia freza w kierunku przemieszczenia z prawej od konturu
Parametry:
- **Q** Plaszczyzna (default: 0)
- 0: SRK na płaszczyźnie toczenia (plaszczyzna XZ)
- 1: FRK na powierzchni czołowej (plaszczyzna XC)
- 2: FRK na powierzchni bocznej (plaszczyzna ZC)
- 3: FRK na powierzchni czołowej (plaszczyzna XY)
- 4: FRK na powierzchni bocznej (plaszczyzna YZ)
- **H_out** (tylko dla FRK - default: 0)
- 0: następujące po sobie obszary, przecinające się, nie zostają obrabiane
- 1: cały kontur zostaje obrabiany, nawet jeżeli poszczególne obszary się przecinają
- **O Zred.posuwu off** (default: 0)
- 0: nie (redukowanie posuwu jest aktywne)
- 1: tak (redukowanie posuwu nie jest aktywne)
Proszę zwrócić uwagę:
- Programować G41/G42 w oddzielnym wierszu NC
- Proszę programować po wierszu z G41/G42 prostoliniowy odcinek przemieszczenia (G0/G1)
- SRK i FRK zostaje wliczane od następnego odcinka przemieszczenia
Przykład: G40, G41, G42
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N2 G0 X0 Z2 | |
| N3 G42 | SRK on, z prawej od konturu |
| N4 G1 Z0 | |
| N5 G1 X20 B-0.5 | |
| N6 G1 Z-12 | |
| N7 G1 Z-24 A20 | |
| N8 G1 X48 B6 | |
| N9 G1 Z-52 B8 | |
| N10 G1 X80 B4 E0.08 | |
| N11 G1 Z-60 | |
| N12 G1 X82 G4 | SRK off |
| ... | ... |
6.13 Przesunięcia punktu zerowego
Można programować w programie NC kilka przesunięć punktu zerowego. Relacje współrzędnych względem siebie (opis części nieobrobionej, części gotowej, opis konturu pomocniczego) nie mają wpływu na przesunięcia punktu zerowego.
G920 wyłącza przejściowo przesunięcia punktu zerowego, G980 ponownie włącza.
Przegląd przesunięć punktu zerowego
| Kod | Opis | Strona |
|-----|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G51 | ■ Przesunięcie względne | 352 |
| | ■ Programowane przesunięcie | |
| | ■ Baza: określony punkt zerowy przedmiotu | |
| G53/G54/G55 | ■ Przesunięcie względne | 353 |
| | ■ W trybie ustawienia zdefiniowane przesunięcie (offset) | |
| | ■ Baza: określony punkt zerowy przedmiotu | |
| G56 | ■ Addytywne przesunięcie | 353 |
| | ■ Programowane przesunięcie | |
| | ■ Baza: aktualny punkt zerowy przedmiotu | |
| G59 | ■ Absolutne przesunięcie | 354 |
| | ■ Programowane przesunięcie | |
| | ■ Baza: punkt zerowy maszyny | |
Przesunięcie punktu zerowego G51
G51 przesuwa punkt zerowy obrabianego przedmiotu o zdefiniowaną wartość na wybranej osi. **Przesuniec** odnosi się do zdefiniowanego w trybie nastawienia punktu zerowego obrabianego przedmiotu.
Parametry:
- **X**: Przesuniecie (wymiar promienia)
- **Y**: Przesuniecie (zależy od obrabiarki)
- **Z**: Przesuniecie
- **U**: Przesuniecie (zależne od obrabiarki)
- **V**: Przesuniecie (zależne od obrabiarki)
- **W**: Przesuniecie (zależne od obrabiarki)
**Przykład: G51**
| | |
|---|---|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N2 G0 X62 Z5 | |
| N3 G810 NS7 NE12 P5 I0.5 K0.2 | |
| N4 G51 Z-28 | Przesunięcie punktu zerowego |
| N5 G0 X62 Z-15 | |
| N6 G810 NS7 NE12 P5 I0.5 K0.2 | |
| N7 G51 Z-56 | Przesunięcie punktu zerowego |
| | |
Offsety punktu zerowego – przesunięcie G53/G54/G55
G53, G54 i G55 przesuwają punkt zerowy obrabianego przedmiotu o zdefiniowane w trybie ustawienia wartości.
Przesunięcie odnosi się do zdefiniowanego w trybie nastawienia punktu zerowego obrabianego przedmiotu, jeśli G53, G54 i G55 programujemy wielokrotnie.
Przesunięcie obowiązuje do końca programu albo aż zostanie ono anulowane przez inne przesunięcia punktu zerowego.
Zanim wykorzystamy Przesunięcie G53, G54 i G55, należy zdefiniować wartości offsetu w trybie konfigurowania ustawień.
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
Przesunięcie w X zostaje podane jako wymiar promienia.
Przesunięcie punktu zerowego addytywne G56
G56 przesuwa punkt zerowy obrabianego przedmiotu o zdefiniowaną wartość na wybranej osi. Przesunięcie odnosi się do aktualnie obowiązującego punktu zerowego obrabianego przedmiotu.
Parametry:
- **X:** Przesunięcie (wymiar promienia)
- **Y:** Przesunięcie (zależy od obrabiarki)
- **Z:** Przesunięcie
- **U:** Przesunięcie (zależne od obrabiarki)
- **V:** Przesunięcie (zależne od obrabiarki)
- **W:** Przesunięcie (zależne od obrabiarki)
Jeśli programujemy kilkakrotnie G56, to Przesunięcie zostaje zawsze dodawane do aktualnie obowiązującego punktu zerowego przedmiotu.
Przykład: G56
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N2 G0 X62 Z5 | |
| N3 G810 NS7 NE12 P5 I0.5 K0.2 | |
| N4 G56 Z-28 | Przesunięcie punktu zerowego |
| N5 G0 X62 Z5 | |
| N6 G810 NS7 NE12 P5 I0.5 K0.2 | |
| N7 G56 Z-28 | Przesunięcie punktu zerowego |
| ... | |
Przesunięcie punktu zerowego absolutne G59
G59 wyznacza punkt zerowy obrabianego przedmiotu na zdefiniowaną wartość na wybranej osi. Nowy punkt zerowy obrabianego przedmiotu obowiązuje do końca programu.
Parametry:
- **X: Przesunięcie** (wymiar promienia)
- **Y: Przesunięcie** (zależy od obrabiarki)
- **Z: Przesunięcie**
- **U: Przesunięcie** (zależne od obrabiarki)
- **V: Przesunięcie** (zależne od obrabiarki)
- **W: Przesunięcie** (zależne od obrabiarki)
G59 anuluje dotychczasowe przesunięcia punktu zerowego (poprzez G51, G56 lub G59).
**Przykład: G59**
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 G59 Z256 | Przesunięcie punktu zerowego |
| N2 G14 Q0 | |
| N3 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N4 G0 X62 Z2 | |
| ... | ... |
6.14 Naddatki
Naddatek wyłączyć G50
G50 wyłącza zdefiniowany z G52-Geo Naddatek dla następnego cyklu. Programować G50 przed cyklem.
Z przyczyn kompatybilności zostaje wspomagany dla wyłączania naddatków dodatkowo G52. HEIDENHAIN zaleca stosowanie G50 dla nowych programów NC.
Naddatek równolegle do osi G57
G57 definiuje rozmaite naddatki w X i Z. Programować G57 przed wywołaniem cyklu.
Parametry:
- X: Naddatek X (tylko dodatnie wartości, wymiar średnicy)
- Z: Naddatek Z (tylko dodatnie wartości)
G57 działa różnie w następujących cyklach:
- Naddatki są kasowane po wykonaniu cyklu przy G810, G820, G830, G835, G860, G869, G890, G891, G895
- Naddatki po wykonaniu cyklu nie są usuwane przy G81, G82, G83
Jeśli naddatki są zaprogramowane z G57 i w cyklu, to obowiązują naddatki cyklu.
Przykład: G57
| ... |
|-----|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
| N2 G0 X120 Z2 |
| N3 G57 X0.2 Z0.5 | Naddatek równolegle do osi |
| N4 G810 NS7 NE12 P5 |
| ... |
Naddatek równolegle do konturu (równoodlegle) G58
G58 definiuje równoległy do konturu Naddatek. Proszę zaprogramować G58 przed wywołaniem cyklu. Ujemny Naddatek jest dozwolony w cyklu obróbki wyarńiczącej G890.
Parametry:
- P: Naddatek
G58 działa różnie w następujących cyklach:
- Naddatki zostają po wykonaniu cyklu skasowane przy G810, G820, G830, G835, G860, G869, G890
- Naddatki po wykonaniu cyklu nie są usuwane przy G83
Jeśli zaprogramowano naddatek z G58 i w cyklu, to obowiązuje naddatek cyklu.
Przykład: G58
| ... |
|-----|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
| N2 G0 X120 Z2 |
| N3 G58 P2 | Naddatek równolegle do konturu |
| N4 G810 NS7 NE12 P5 |
| ... |
6.15 Odstęp bezpieczeństwa
Odstęp bezpieczeń. G47
G47 definiuje Odstep bezp. dla następujących cykli:
- Cykle toczenia G810, G820, G830, G835, G860, G869 i G890
- Cykle wiercenia G71, G72 i G74
- Cykle frezowania G840 do G846
Parametry:
- P: Odstep bezp.
G47 bez parametru aktywuje wartości parametru maszynowego DefGlobG47P (nr 602012).
G47 zastępuje określony w parametrach lub z G147 bezpieczny odstęp.
Odstep bezp. G147
G147 definiuje Odstep bezp. dla następujących cykli:
- Cykle wiercenia G71, G72 i G74
- Cykle frezowania G840 do G846
Parametry:
- I: Odstep bezp. Płaszczyzna frezowania (tylko dla obróbki frezowaniem)
- K: Odstep bezp. w kierunku wcięcia (wcięcie na głębokość)
G147 bez parametrów aktywuje wartości z parametrów maszynowych DefGlobG147SCI (nr 602014) i DefGlobG147SCK (nr 602014).
G147 zastępuje określony w parametrach lub z G47 bezpieczny odstęp.
6.16 Narzędzia, korekcje
Zamontować narzędzie – T
Funkcja ta znajduje się do dyspozycji także na obrabiarkach z magazynem narzędzi. Sterowanie wykorzystuje listę magazynu zamiast listy głowicy rewolwerowej.
Sterowanie pokazuje w segmencie **REWOLWER** zdefiniowaną konfigurację narzędzi. Można wpisać numer narzędzia bezpośrednio lub wybrać z listy narzędzi (przełączyć przy pomocy softkey **Lista narzędzi**).
(Zmiana) Korekcja ostrzy G148
G148 definiuje przewidziane do obliczenia korekcje zużycia. Przy starcie programu i po poleceniu T są aktywne DX, DZ.
Parametry:
- **O: Wybór** (default: 0)
- O = 0: DX, DZ aktywna – DS nieaktywna
- O = 1: DS, DZ aktywna – DX nieaktywna
- O = 2: DX, DS aktywne – DZ nieaktywna
Cykle G860, G869, G879, G870 i G890 uwzględniają automatycznie właściwą korekcję zużycia.
Przykład: G148
```
...
N1 T3 G95 F0.25 G96 S160 M3
N2 G0 X62 Z2
N3 G0 Z-29.8
N4 G1 X50.4
N5 G0 X62
N6 G150
N7 G1 Z-20.2
N8 G1 X50.4
N9 G0 X62
N10 G151 Nacięcie obróbka na gotowo
N11 G148 O0 Zmiana korekcji
N12 G0 X62 Z-30
N13 G1 X50
N14 G0 X62
N15 G150
N16 G148 O2
N17 G1 Z-20
N18 G1 X50
N19 G0 X62
...
```
Dodatkowa korekcja G149
Sterowanie zarządza 16 niezależnymi od narzędzią wartościami korekcji. **G149** a po nim **D**-numer aktywuje korekcję, **G149 D900** wyłącza korekcję. Wartości korekcji są organizowane w podrzędnym trybie pracy **Przebieg progr.**.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
Parametry:
- **D**: Dodat.korek. (default: 900)
- **D = 900**: wyłącza addytywną korekcję
- **D = 901-916**: włącza addytywną korekcję **D**
Programowanie:
- Należy **G149** zaprogramować jeden wiersz przed odcinkiem przemieszczenia, w którym korekcja ma zadziałać.
- Addytywna korekcja działa do:
- Do następnego **G149 D900**
- Do następnej zmiany narzędzia
- Koniec programu
**Przykład: G149**
| ... |
|-----|
| N1 T3 G96 S200 G95 F0.4 M4 |
| N2 G0 X62 Z2 |
| N3 G89 |
| N4 G42 |
| N5 G0 X27 Z0 |
| N6 G1 X30 Z-1.5 |
| N7 G1 Z-25 |
| N8 G149 D901 | Aktywować korekcję |
| N9 G1 X40 BR-1 |
| N10 G1 Z-50 |
| N11 G149 D902 |
| N12 G1 X50 BR-1 |
| N13 G1 Z-75 |
| N14 G149 D900 | Dezaktywować korekcję |
| N15 G1 X60 B-1 |
| N16 G1 Z-80 |
| N17 G1 X62 |
| N18 G80 |
| ... |
Obliczenie wierzchołka narzędzia G150/G151
G150/G151 określa w przypadku przecinaków i narzędzi grzybkowych punkt odniesienia narzędzia.
- **G150**: punkt odniesienia prawe ostrze narzędzia
- **G151**: punkt odniesienia lewe ostrze narzędzia
G150 i G151 obowiązują od tego wiersza, w którym zostaje zaprogramowane i działa do następnej zmiany narzędzia lub do końca programu.
- Ukazywane wartości rzeczywiste odnoszą się zawsze również do zdefiniowanego w danych o narzędziach ostrza narzędzia
- Przy zastosowaniu SRK należy po G150/G151 dopasować także G41/G42
**Przykład: G148**
| | |
|---|---|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S160 M3 | |
| N2 G0 X62 Z2 | |
| N3 G0 Z-29.8 | |
| N4 G1 X50.4 | |
| N5 G0 X62 | |
| N6 G150 | |
| N7 G1 Z-20.2 | |
| N8 G1 X50.4 | |
| N9 G0 X62 | |
| N10 G151 | Nacięcie obróbka na gotowo |
| N11 G148 O0 | |
| N12 G0 X62 Z-30 | |
| N13 G1 X50 | |
| N14 G0 X62 | |
| N15 G150 | |
| N16 G148 O2 | |
| N17 G1 Z-20 | |
| N18 G1 X50 | |
| N19 G0 X62 | |
| ... | |
6.17 Konturowe cykle toczenia
Praca z cyklami związanymi z konturem
Możliwości transferu przewidzianego do obróbki konturu do cyklu:
- Przekazać referencję konturu w **Numer wiersza startu konturu** i **Numer wiersza końca konturu**. Obszar konturu zostaje obrabiany w kierunku od NS do NE
- Przekazać referencję konturu poprzez nazwę **Kontur pomocniczy (ID)**. Cały **Kontur pomocniczy** jest obrabiany w kierunku definicji
- Opis konturu z **G80** w wierszu bezpośrednio po cyklu
Dalsze informacje: "Koniec cyklu/prosty kontur G80", Strona 398
- Opis konturu z **G0**, **G1**, **G2** i **G3**–wierszami, bezpośrednio po cyklu. Kontur zostaje zamknięty z **G80** bez parametrów
Możliwości definiowania półwyrobu dla podziału przejść:
- Definicja globalnego półwyrobu w segmencie programu **POLOTOVAR**. Powielanie półwyrobu jest automatycznie aktywne. Cykl pracuje ze znany **Półwyrob**
- Jeśli nie zdefiniowano globalnego **Półwyrob**, to cykl oblicza w zależności od parametru **RH** wewnętrzny Półwyrob
Przykład: cykle związane z konturem
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 G810 NS7 NE12 P3 | Referencja wiersza |
| N2 ... | |
| N3 G810 ID"007" P3 | Nazwa konturu pomocniczego |
| N4 ... | |
| N5 G810 ID"007" NS9 NE7 P3 | Kombinacja |
| N6 ... | |
| N7 G810 P3 | Zadany opis konturu |
| N8 G80 XS60 ZS-2 XE90 ZE-50 AC10 WC10BS3 BE-2 RC5 ECO | |
| N9... | |
| N10 G810 P3 | Bezpośredni opis konturu |
| N11 G0 X50 Z0 | |
| N12 G1 Z-62 BR4 | |
| N13 G1 X85 AN80 BR-2 | |
| N14 G1 Zi-5 | |
| N15 G80 | |
| N16 ... | |
| ... | |
Ustalenie referencji wiersza:
- Ustawić kursor na pole wprowadzenia **NS** lub **NE**
**Referencja konturu**
- Softkey **Referencja konturu** nacisnąć
- Wybrać element konturu:
- Wybrać element konturu przy pomocy strzałka w lewo/w prawo
- Strzałka w górę/w dół przechodzi między konturami (również kontury strony czołowej itd.)
**Przełączanie między NS i NE:**
- Softkey **NS** nacisnąć
- Softkey **NE** nacisnąć
- Z softkey **Przejac** powracamy do dialogu
**Ograniczenia skrawania X, Z**
Pozycja narzędzia przed wywołaniem cyklu jest miarodajna dla wykonania ograniczenia skrawania. Sterowanie skrawa materiał ze strony ograniczenia skrawania, z której znajduje się narzędzie przed wywołaniem cyklu.
**Ograniczenie skrawania ogranicza obrabiany obszar konturu, drogi najazdu i odjazdu mogą to ograniczenie skrawania przecinać.**
Obr.zgrub.wzdłuzna G810
G810 skrawa zdefiniowany obszar konturu. Albo przekazujemy referencję do obrabianego konturu w parametrach cyklu, albo definiujemy kontur bezpośrednio po wywołaniu cyklu.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identyfikator obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- Brak zapisu: automatyczne redukowanie posuwu
- **E = 0**: bez wcięcia
- **E > 0**: używany posuw przy wcięciu
- **X**: Limit skrawania w X (wymiar średnicy; default: bez ograniczenia skrawania)
- **Z**: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
- **A**: Kat dosuwu (baza: os Z; default: równolegle do osi Z)
- **A**: Kat odsuwu (baza: os Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- **H**: Wyglądzanie konturu
- **0**: z każdym przejś.
- **1**: z ostatnim przejś.
- **2**: bez wygładzania
- **Q**: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- **0**: pow.do start, X przed Z
- **1**: poz. przed got. konturem
- **2**: cofanie na bezp.wysokość
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- **0**: na pocz. i na końcu
- **1**: na początku
- **2**: na końcu
- **3**: bez obróbki
- **4**: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **D: Wygaśić elementy** (patrz ilustracja)
- **U: Linie skrawania na poziomym el.**
- **0:** nie (równomiernie rozmieszczenie skrawania)
- **1:** tak (oznacza nierównomiernie rozmieszczenie przejść skrawania)
- **O: Skryć podcinania**
- **0:** nie
- **1:** tak
- **B: Bieg wst.san** – przebieg w przód suportu przy obróbce w 4 osiach
- **B=0:** suporty pracują na tej samej średnicy - z podwójnym posuwem
- **B<0:** suporty pracują na różnych średnicach z tym samym posuwem a suport o wyższym numerze przemieszcza się ze zdefiniowanym odstępem
- **B>0:** suporty pracują na różnych średnicach z tym samym posuwem a suport o niższym numerze przemieszcza się ze zdefiniowanym odstępem
- **RH: Kontur półwyrobu** – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- **0:** ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- **XA i ZA:** detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- **J:** detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- **1:** z pozycji narzędzia (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- **2:** z punktu startu półwyrobu (detal z konturu ICP i punktu startu detalu **XA i ZA**)
- **3:** równoodległy naddatek (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku **J**)
- **4:** naddatek wzdłuż-plan (detal z konturu ICP, naddatek plan **XA** i naddatek wzdłuż **ZA**)
- **J: Naddatek półwyrobu** (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
- **XA, ZA: Pkt.początkowy półwyrob** (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy wewnętrzną.
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatek **G57** powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
- Naddatek **G58**
- >0: powiększa kontur
- <0: nie zostaje wliczony
- **G57-/G58**: naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza obszary skrawania i rozdzielenie skrawania
2. Wcina z punktu startu dla pierwszego przejścia przy uwzględnieniu odstępu bezpieczeństwa (najpierw kierunek Z, potem X)
3. Przemieszcza się z posuwem do **Limit skrawania w Z**
4. W zależności od **H**:
- **H = 0**: skrawa wzdłuż konturu
- **H = 1 lub 2**: podnosi pod kątem 45°
5. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
6. Powtarza 3...5, aż **Limit skrawania w X** zostanie osiągnięty
7. Powtarza w razie potrzeby 2...6, aż wszystkie obszary skrawania zostaną obrabione
8. Jeśli **H = 1**: wygładza kontur
9. Przemieszcza się jak zaprogramowano w **Q**
Wykorzystanie jako cykl 4-osiowy
- Ta sama średnica:
- obydwa suporty startują jednocześnie
- Różna średnica:
- Jeśli prowadzący suport osiągnie **Bieg wst.san B**, startuje prowadzony suport. Ta synchronizacja następuje przy każdym przejściu
- Każdy suport wcina o obliczoną głębokość skrawania
- Przy nierównej liczbie przejść prowadzący suport wykonuje ostatnie przejście skrawania
- Przy stałej prędkości skrawania orientuje się ona według szybkości prowadzącego suportu. Prowadzące narzędzie czeka z przemieszczeniem powrotu na następne narzędzie
- W cyklach 4-osiowych zwróć uwagę na identyczne narzędzia, jak np. typ narzędzia, promień ostrza
- W cyklach 4-osiowych ścinki nie są obrabiane. Parametr **O** zostaje skryty
Obr.zgrubna plan G820
G820 skrawa zdefiniowany obszar konturu. Albo przekazujemy referencję do obrabianego konturu w parametrach cyklu, albo definiujemy kontur bezpośrednio po wywołaniu cyklu.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identyfikator obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **P**: maks.dosuw
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- Brak zapisu: automatyczne redukowanie posuwu
- **E = 0**: bez wcięcia
- **E > 0**: używany posuw przy wcięciu
- **X**: Limit skrawania w X (wymiar średnicy, default: bez ograniczenia skrawania)
- **Z**: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
- **A**: Kat dosuwu (baza: os Z; default: ortogonalnie do osi Z)
- **A**: Kat odsuwu (baza: os Z; default: równolegle do osi Z)
- **H**: Wyglądzanie konturu
- 0: z każdym przejś.
- 1: z ostatnim przejś.
- 2: bez wygładzania
- **Q**: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: pow.do start, X przed Z
- 1: poz. przed got. konturem
- 2: cofanie na bezp.wysokość
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: na pocz. i na końcu
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: bez obróbki
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
D Wygasić elementy (patrz ilustracja)
U Linie skrawania na poziomym el.
- 0: nie (równomiernie rozmieszczenie skrawania)
- 1: tak (oznacza nierównomiernie rozmieszczenie przejść skrawania)
O Skryć podcinania
- 0: nie
- 1: tak
B Bieg wst.san – przebieg w przód suportu przy obróbce w 4 osiach
- B=0: suporty pracują na tej samej średnicy - z podwójnym posuwem
- B<0: suporty pracują na różnych średnicach z tym samym posuwem a suport o wyższym numerze przemieszcza się ze zdefiniowanym odstępem
- B>0: suporty pracują na różnych średnicach z tym samym posuwem a suport o niższym numerze przemieszcza się ze zdefiniowanym odstępem
RH Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- 0: ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- XA i ZA: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- J: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- 1: z pozycji narzędzia (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- 2: z punktu startu półwyrobu (detal z konturu ICP i punktu startu detalu XA i ZA)
- 3: równoodległy naddatek (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku J)
- 4: naddatek wzdłuż-plan (detal z konturu ICP, naddatek plan XA i naddatek wzdłuż ZA)
J Naddatek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
XA, ZA Pkt.początkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy wewnętrzną.
Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
Naddatek G57 powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
Naddatek G58
- >0: powiększa kontur
- <0: nie zostaje wliczony
G57-/G58-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza obszary skrawania i rozdzielenie skrawania
2. Wcina z punktu startu dla pierwszego przejścia przy uwzględnieniu odstępu bezpieczenistwa (najpierw kierunek X, potem Z)
3. Przemieszcza się z posuwem do **Limit skrawania w X**
4. W zależności od **H**:
- **H = 0**: skrawa wzdłuż konturu
- **H = 1 lub 2**: podnosi pod kątem 45°
5. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
6. Powtarza 3...5, aż **Limit skrawania w Z** zostanie osiągnięty
7. Powtarza w razie potrzeby 2...6, aż wszystkie obszary skrawania zostaną obrabione
8. Jeśli **H = 1**: wygładza kontur
9. Przemieszcza się jak zaprogramowano w **Q**
Wykorzystanie jako cykl 4-osiowy
- Ta sama średnica:
- obydwa suporty startują jednocześnie
- Różna średnica:
- Jeśli prowadzący suport osiągnie **Bieg wst.san B**, startuje prowadzony suport. Ta synchronizacja następuje przy każdym przejściu
- Każdy suport wcina o obliczoną głębokość skrawania
- Przy nierównej liczbie przejść prowadzący suport wykonuje ostatnie przejście skrawania
- Przy stałej prędkości skrawania orientuje się ona według szybkości prowadzącego suportu. Prowadzące narzędzie czeka z przemieszczaniem powrotu na następne narzędzie
- W cyklach 4-osiowych zwróć uwagę na identyczne narzędzia, jak np. typ narzędzia, promień ostrza
- W cyklach 4-osiowych ścinki nie są obrabiane. Parametr **O** zostaje skryty
Obróbka zgrubna równolegle do konturu G830
G830 skrawa opisany w ID lub poprzez NS, NE obszar konturu równolegle do niego.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identnummer obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **P maks.dosuw**
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **X**: Limit skrawania w X (wymiar średnicy; default: bez ograniczenia skrawania)
- **Z**: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
- **A**: Kat dosuwu (baza: os Z; default: równolegle do osi Z lub dla narzędzi obróbki planowej równolegle do X)
- **W**: Kat odsuwu (baza: os Z; default: ortogonalnie do osi Z lub dla narzędzi obróbki planowej ortogonalnie do X)
- **Q**: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: pow.do start, X przed Z
- 1: poz. przed got. konturem
- 2: cofanie na bezp.wysokość
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: na pocz. i na końcu
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: bez obróbki
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **D**: Wygaśić elementy (patrz ilustracja)
- **B**: Obliczenie konturu
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
H Typ linii skrawania
- **0: stała głęb.skraw.** – kontur zostaje przesunięty o stałą wartość wcięcia (równolegle do osi)
- **1: ekwid. linie skrawania** – linie skrawania przebiegają w stałej odległości od konturu (równolegle do konturu). Kontur zostaje skalowany.
RH Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- **0:** ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- XA i ZA: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- J: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- **1: z pozycji narzędzia** (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- **2: z punktu startu półwyrobu** (detal z konturu ICP i punktu startu detalu XA i ZA)
- **3: równoodległy naddatek** (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku J)
- **4: naddatek wzdłuż-plan** (detal z konturu ICP, naddatek plan XA i naddatek wzdłuż ZA)
J Naddatek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
XA, ZA Pkt.początkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy wewnętrzną.
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatek G57 powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
- Naddatek G58
- >0: powiększa kontur
- <0: nie zostaje wliczony
- G57-/G58-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza obszary skrawania i rozdzielenie skrawania
2. Wcina z punktu startu dla pierwszego przejścia przy uwzględnieniu odstępu bezpieczeństwa
3. Przeprowadza skrawanie zgrubne
4. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
5. Powtarza 3…4 aż obszar skrawania zostanie obrobiony
6. Powtarza w razie potrzeby 2…5, aż wszystkie obszary skrawania zostaną obrobione
7. Przemieszcza się jak zaprogramowano w Q.
Równolegle do konturu z neutralnym Narz Wkz G835
G835 skrawa opisany w ID lub poprzez NS, NE obszaru konturu równolegle do konturu i dwukierunkowo.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identnummer obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **P maks.dosuw**
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **X**: Limit skrawania w X (wymiar średnicy; default: bez ograniczenia skrawania)
- **Z**: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
- **A**: Kat dosuwu (baza: oś Z; default: równolegle do osi Z lub dla narzędzi obróbki planowej równolegle do X)
- **W**: Kat odsuwu (baza: oś Z; default: ortogonalnie do osi Z lub dla narzędzi obróbki planowej ortogonalnie do X)
- **Q**: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: pow.do start, X przed Z
- 1: poz. przed got. konturem
- 2: cofanie na bezp.wysokość
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: na pocz. i na końcu
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: bez obróbki
- 4: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **B**: Obliczenie konturu
B: Obliczenie konturu
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
- **D**: Wygaśić elementy (patrz ilustracja)
H Typ linii skrawania
- **0: stała głęb.skraw.** – kontur zostaje przesunięty o stałą wartość wcięcia (równolegle do osi)
- **1: ekwid. linie skrawania** – linie skrawania przebiegają w stałej odległości od konturu (równolegle do konturu). Kontur zostaje skalowany.
RH Kontur półwyrobu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu
- **0:** ---- (zależnie od zdefiniowanych parametrów)
- brak parametrów: detal z konturu ICP i pozycji narzędzia
- **XA i ZA**: detal z konturu ICP i punkt startu detalu
- **J**: detal z konturu ICP i równoodległy naddatek
- **1: z pozycji narzędzia** (detal z konturu ICP i pozycji narzędzia)
- **2: z punktu startu półwyrobu** (detal z konturu ICP i punktu startu detalu **XA i ZA**)
- **3: równoodległy naddatek** (detal z konturu ICP i równoodległego naddatku **J**)
- **4: naddatek wzdłuż-plan** (detal z konturu ICP, naddatek plan **XA** i naddatek wzdłuż **ZA**)
J Naddatek półwyrobu (wymiar promienia – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
XA, ZA Pkt.początkowy półwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy wewnętrzną.
**i**
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatek G57 powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
- Naddatek G58
- >0: powiększa kontur
- <0: nie zostaje wliczony
- G57-/G58-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza obszary skrawania i rozdzielenie skrawania
2. Wcina z punktu startu dla pierwszego przejścia przy uwzględnieniu odstępu bezpieczeństwa
3. Przeprowadza skrawanie zgrubne
4. Dosuwa dla następnego przejścia i przeprowadza skrawanie zgrubne w kierunku przeciwnym
5. Powtarza 3...4 aż obszar skrawania zostanie obrobiony
6. Powtarza w razie potrzeby 2...5, aż wszystkie obszary skrawania zostaną obrobione
7. Przemieszcza się jak zaprogramowano w Q.
Nacinanie G860
G860 skrawa zdefiniowany obszar konturu. Albo przekazujemy referencję do obrabianego konturu w parametrach cyklu, albo definiujemy kontur bezpośrednio po wywołaniu cyklu.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identyfikator obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Początek fragmentu konturu I
- Referencja na G22-/G23-Geo-nacięcie
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- NE nie zaprogramowany: element konturu NS jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- NS = NE zaprogramowany: element konturu NS jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **Q**: Obr.zgr./Obr.wyk. - przebieg (standard: 0)
- 0: Obr. zgrubna i wykańczająca
- 1: tylko obróbka zgrubna
- 2: tylko obr. wykańcz.
- 3: przec.grzeb.+obrob.wyk. - Przecinanie wstępne wykonywane jest przejściami pełnymi, obróbka mostków środkowo odnośnie przecinaka
- 4: tylko przecinanie grzeb.
- **X**: Limit skrawania w X (wymiar średnicy; default: bez ograniczenia skrawania)
- **Z**: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: na pocz. i na końcu
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: bez obróbki
- **E**: Posuw obr.wykan.
- **EW**: Posuw przebij.
- **EC**: Przerwa czasowa
- **D**: Powr. na dnie wcięcia
H Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
0: powrót do pkt startu
osiowe naciecie:najpierw kierunek Z potem X
radialne naciecie:najpierw kierunek X potem Z
1: przed gotowy kontur
2: zatrz. na bezp.wysokości
B Szerok.przebijania
P Gl.skrawania, wcinana przy jednym przejściu
O Koniec skrawania zgrubnego
0: podniesienie bieg szybki
1: połowa szerok.przecinania 45°
U Koniec skrawania na gotowo
0: wartość z glob. parametru
1: dzielenie poziom. elementu
2: kompletnie poziom. elementu
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy też wewnętrzną lub czy naciecie jest radialne czy też osiowe.
Powtórzenia przecięcia można programować z G741 przed wywołaniem cyklu.
Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
Naddatek G57 powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
Naddatek G58
>0: powiększa kontur
<0: nie zostaje wliczony
G57-/G58-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Wykonanie cyklu:
1 Oblicza obszary skrawania i rozdzielenie skrawania
2 Wcina z punktu startu dla pierwszego przejścia przy uwzględnieniu odstępu bezpieczeństwa
Naciecie radialne: najpierw kierunek Z potem X
Naciecie osiowe: najpierw kierunek X potem Z
3 Wcina (przejście zgrubne)
4 Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
5 Powtarza 3...4 aż obszar skrawania zostanie obrobiony
6 Powtarza w razie potrzeby 2...5, aż wszystkie obszary skrawania zostaną obrobione
7 Jeśli Q = 0: obrabia na gotowo kontur
Powtórzenie nacięcia G740
G740 zaprogramowane przed G860, aby zdefiniowany przy pomocy cyklu G860 kontur naciecia powtórzyć.
Parametry:
- **X: Punkt startu X** – przesuwa punkt startu zdefiniowanego z G860 konturu naciecia na tę współrzędną
- **Z: Punkt startu Z** – przesuwa punkt startu zdefiniowanego z G860 konturu naciecia na tę współrzędną
- **I: Dlugosc** - odstęp pomiędzy punktem startu i pojedynczymi konturami nacinania (w X)
- **K: Dlugosc** - odstęp pomiędzy punktem startu i pojedynczymi konturami nacinania (w Z)
- **Q: Liczba** konturów nacinania
Powtórzenie nacięcia G741
G741 zaprogramowane przed G860, aby zdefiniowany przy pomocy cyklu G860 kontur naciecia powtórzyć.
Parametry:
- **X: Punkt startu X** – przesuwa punkt startu zdefiniowanego z G860 konturu naciecia na tę współrzędną
- **Z: Punkt startu Z** – przesuwa punkt startu zdefiniowanego z G860 konturu naciecia na tę współrzędną
- **I: Dlugosc** - odstęp pomiędzy pierwszym i ostatnim konturem nacinania (w X)
- **Ii: Dlugosc** – odstęp pomiędzy konturami nacinania (w X)
- **K: Dlugosc** - odstęp pomiędzy pierwszym i ostatnim konturem nacinania (w Z)
- **Ki: Dlugosc** – odstęp pomiędzy konturami nacinania (w Z)
- **Q: Liczba** konturów nacinania
- **A: Kat**, pod którym są upłasowane kontury podcięcia
- **R: Dlugosc** - odstęp pierwszego/ostatniego konturu nacinania
- **Ri: Dlugosc** – odstęp pomiędzy konturami nacinania
- **O: Przebieg**
- 0: wszystkie naciecia obrabiać zgrubnie, potem wszystkie naciecia obrabiać na gotowo (default, dotychczasowy sposób pracy)
- 1: każde naciecie jest kompletnie do końca obrabiane, zanim zostanie obrabiane następne naciecie
Przykład: atrybuty w opisie konturu G149
| ... |
|-----|
| KONTUR POM. ID"Podciecie" |
| N 47 G0 X50 Z0 |
| N 48 G1 Z-5 |
| N 49 G1 X45 |
| N 54 G1 Z-15 |
| N 56 G1 Z-17 |
| OROBKA |
| N 162 T4 |
| N 163 G96 S150 G95 F0.2 M3 |
| N 165 G0 X120 Z100 |
| N 166 G47 P2 |
| N 167 G741 K-50 Q3 A180 Q0 |
| N 168 G860 I0.5 K0.2 E0.15 Q0 H0 |
| N 172 G0 X50 Z0 |
| N 173 G1 X40 |
| N 174 G1 Z-9 |
| N 175 G1 X50 |
| N 169 G80 |
| N 170 G14 Q0 |
| ... |
Następujące kombinacje parametrów są dopuszczalne:
- I, K
- Ij, Ki
- I, A
- K, A
- A, R
Cykl tocenia poprzecznego G869
G869 skrawa zdefiniowany obszar konturu. Albo przekazujemy referencję do obrabianego konturu w parametrach cyklu, albo definiujemy kontur bezpośrednio po wywołaniu cyklu.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Poprzez naprzemienne ruchy podcinania i przemieszczenia obróbki zgrubnej następuje skrawanie z minimum przemieszczeń podnoszenia i dosuwu. Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identyfikator obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Początek fragmentu konturu I
- Referencja na G22-/G23-Geo-naciecie
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **P**: maks.dosuw
- **R**: Kor.gl.toczenia dla obróbki wykańczającej (default: 0)
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **X**: Limit skrawania w X (wymiar średnicy, default: bez ograniczenia skrawania)
- **Z**: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
- **A**: Kat dosuwu (default: przeciwnie do kierunku nacinania)
- **A**: Kat odsuwu (default: przeciwnie do kierunku nacinania)
- **Q**: Obr.zgr./Obr.wyk. - przebieg (standard: 0)
- 0: Obr. zgrubna i wykańczająca
- 1: tylko obróbka zgrubna
- 2: tylko obr. wykańcz.
- **U**: Obróbka toczeniem jednokierun (default: 0)
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
- **H**: Rodzaj wyj.z mat. przy końcu cyklu
- 0: powrót do pkt startu
- osiowe naciecie:najpierw kierunek Z potem X
- radialne naciecie:najpierw kierunek X potem Z
- 1: przed gotowy kontur
- 2: zatr. na bezp.wysokości
V: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: na pocz. i na końcu
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: bez obróbki
O: Posuw przeciecia (default: aktywny posuw)
E: Posuw obr.wykan.
B: Szerok.przesun. (default: 0)
XA, ZA: Pkt.poczatkowy pólwyrob (definicja punktu narożnego konturu detalu – ewaluacja tylko, jeśli nie zdefiniowano detalu)
- XA, ZA nie zaprogramowane: kontur pólwyrobu obliczany jest z pozycji narzędzia i ICP-konturu
- XA, ZA zaprogramowane: definicja punktu narożnego konturu pólwyrobu
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy naciecie jest radialne czy też osiowe.
Programować przynajmniej jedną referencję konturu (np.: NS lub NS, NE) i P.
Korekcja gl.toczenia R: w zależności od materiału, szybkości posuwu, itd. ostrze przechyla się przy obróbce toczeniem. Ten błąd dosuwu korygujemy przy pomocy korekcji głębokości toczenia. Wartość ta zostaje z reguły ustalona empirycznie.
Szerok.przesun. B: od drugiego dosuwu skrawany odcinek zostaje zredukowany na przejściu od toczenia do toczenia poprzecznego o Szerok.przesun. B. Przy każdym kolejnym przejściu na tym boku zarysu następuje zredukowanie o B – dodatkowo do dotychczasowego offsetu. Suma offsetu zostaje ograniczona do 80% efektywnej szerokości ostrza (efektywna szerokość ostrza = szerokość ostrza -2*promień ostrza). Sterowanie redukuje w razie potrzeby zaprogramowaną szerokość offsetu. Resztkę materiału zostaje usuwana przy końcu przecinania wstępnego za pomocą suwu podcinania.
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatek G57 powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
- Naddatek G58
- >0: powiększa kontur
- <0: nie zostaje wliczony
- G57-/G58-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Wykonanie cyklu (dla $Q=0$ lub 1):
1. Oblicza obszary skrawania i rozdzielenie skrawania
2. Wcina z punktu startu dla pierwszego przejścia przy uwzględnieniu odstępu bezpieczeństwa
- Naciecie radialne: najpierw kierunek Z potem X
- Naciecie osiowe: najpierw kierunek X potem Z
3. Wcina (obróbka toczeniem poprzecznym)
4. Skrawa prostokątnie do kierunku podcinania (obróbka toczeniem)
5. Powtarza 3...4 aż obszar skrawania zostanie obrobiony
6. Powtarza w razie potrzeby 2...5, aż wszystkie obszary skrawania zostaną obrobione
7. Jeśli $Q = 0$: obrabia na gotowo kontur
**Wskazówki dotyczące obróbki**
- Przejście od obróbki toczeniem do przycinania: przed zmianą od obróbki toczeniem do toczenia poprzecznego sterowanie odsuwa narzędzie o 0,1 mm. Tym samym osiąga się, iż przechylone ostrze prostuje się do podcinania. Następuje to niezależnie od **Szerok.przesun. B**
- Zaokrąglenia i fazki wewnętrzne: w zależności od szerokości podcinania i promieni zaokrągleń zostają wykonane przed obróbką suwy toczenia poprzecznego zaokrąglenia, które zapobiegają płynnemu przejściu od obróbki przycinaniem do toczenia. W ten sposób zapobiega się również uszkodzeniu narzędzia
- Krawędzie: wolno stojące krawędzie zostają obrobione obróbką przycinaniem. To zapobiega wiszącym kręgom
Cykl podcinania G870
G870 wytwarza zdefiniowane z G22-Geo nacięcie. Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy też wewnętrzną lub czy nacięcie jest radialne czy też osiowe.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identyfikator obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – referencja na G22-Geo
- **I**: Naddatek przy nacinaniu wstępnym (default: 0)
- I = 0: nacięcie zostaje wykonane jednym przejściem roboczym
- I > 0: w pierwszym przejściu obróbka wstępna, w drugim obróbka na gotowo
- **E**: Przerwa czasowa (default: czas jednego obrotu wrzeciona)
- Przy I = 0: każdym nacięciu
- Dla I > 0: tylko przy obróbce zgrubnej
Obliczenie rozdzielenia skrawania: maksymalne przesunięcie = 0,8 * szerokość ostrza
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatek nie zostaje wliczony
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza rozdzielenie skrawania
2. Wcina wychodząc z punktu startu dla pierwszego przejścia
- Nacięcie radialne: najpierw kierunek Z potem X
- Nacięcie osiowe: najpierw kierunek X potem Z
3. Nacina (jak podano dla I)
4. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
5. W przypadku I = 0: zatrzymuje się na czas E
6. Powtarza 3...4 aż nacięcie zostanie obrabione
7. W przypadku I > 0: obrabia na gotowo kontur
Obróbka wykańczająca konturu G890
G890 obrabia na gotowo zdefiniowany obszar konturu jednym przejściem wykańczającym. Albo przekazujemy referencję do obrabianego konturu w parametrach cyklu, albo definiujemy kontur bezpośrednio po wywołaniu cyklu.
Dalsze informacje: "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Obrabiany kontur może zawierać kilka dolin. W razie potrzeby powierzchnia skrawania zostaje podzielona na kilka obszarów.
W parametrze maszynowym 602322 definiujemy, czy sterowanie sprawdza użyteczną długość ostrza przy obróbce wykańczającej. W przypadku narzędzi grzybkowych i przecinaków użyteczna długość ostrza nie jest kontrolowana.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identnummer obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **E**: Zachowanie wejście w mat.
- Brak zapisu: automatyczne redukowanie posuwu
- **E = 0**: bez wcięcia
- **E > 0**: używany posuw przy wcięciu
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- **0**: na pocz. i na końcu
- **1**: na początku
- **2**: na końcu
- **3**: bez obróbki
- **4**: tylko fazka/zaokrąg., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
Q Rodzaj najazdu (default: 0)
- **0**: automatycznie – sterowanie sprawdza:
- diagonalny najazd
- najpierw kierunek X, potem kierunek Z
- ekwidystantnie (równoodlegle) z bezpiecznym odstępem wokół detalu
- Pominięcie pierwszego elementu konturu, jeśli pozycja startu jest trudno osiągalna
- **1**: najpierw X, potem Z
- **2**: najpierw Z, potem X
- **3**: bez najazdu – narzędzie w pobliżu punktu początkowego
- **4**: końc.ob.na gotowo
H Rodzaj wyjścia z mat. – narzędzie podnosi się pod kątem 45° w kierunku przeciwnym do kierunku obróbki i przejeżdża na pozycję I, K (default: 3)
- **0**: jedn., na I+K
- **1**: najp.X potem Z, na I+K
- **2**: najp.Z potem X, na I+K
- **3**: cofanie na bezp.wysokość
- **4**: bez wyj. z materiału (narzędzie zatrzymuje się na współrzędnej końcowej)
- **5**: diagon.na poz.startu
- **6**: X potem Z na poz.st.
- **7**: Z potem X na poz.st.
X Limit skrawania w X (wymiar średnicy, default: bez ograniczenia skrawania)
Z: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
D: Wygasić elementy (patrz ilustracja)
**Kody wygaszania dla nacięć i podcięć**
| G-wywołanie | Funkcja | Kod D |
|-------------|----------------------------------------------|---------|
| G22 | Pierścień uszczelniający nacięcie | 512 |
| G22 | Pierścień zabezpieczający nacięcie | 1.024 |
| G23 H0 | Ogólne nacięcie | 256 |
| G23 H1 | Podtoczenie | 2.048 |
| G25 H4 | Podcięcie forma U | 32.768 |
| G25 H5 | Podcięcie forma E | 65.536 |
| G25 H6 | Podcięcie forma F | 131.072 |
| G25 H7 | Podcięcie forma G | 262.144 |
| G25 H8 | Podcięcie forma H | 524.288 |
| G25 H9 | Podcięcie forma K | 1.048.576 |
Proszę dodawać te kody, aby skryć kilka elementów
I: Punkt końcowy, najeżdżany przy końcu cyklu (wymiar średnicy)
K: Punkt końcowy, najeżdżany przy końcu cyklu
O: Zred.posuwu off dla elementów okrągłych (default: 0)
0: nie (redukowanie posuwu jest aktywne)
1: tak (redukowanie posuwu nie jest aktywne)
U: Rodzaj cyklu – konieczny dla generowania konturu z parametrów G80(default: 0)
0: kontur standardowy podłużny lub płaski, kontur nacięcia lub ICP-kontur
1: droga liniowa bez powrotu / z powrotem
2: droga kołowa CW bez powrotu / z powrotem
3: droga kołowa CCW bez powrotu / z powrotem
4: faźka bez powrotu / z powrotem
5: zaokrąglenie bez powrotu / z powrotem
B: SRK/FRK włączyc – rodzaj kompensacji promienia ostrza
0: automatycznie
1: narz z lewej (G41)
2: narz z prawej (G42)
3: bez kor.NARZ automatycznie
4: bez kor.NARZ NARZ z lewej (G41)
5: bez kor.NARZ NARZ z prawej (G42)
HR: Główny kierunek obróbki
0: auto
1: +Z
2: +X
3: -Z
4: -X
Sterowanie rozpoznaje na podstawie definicji narzędzia, czy chodzi o obróbkę zewnętrzną czy wewnętrzną.
Podcięcia zostają obrabiane, jeśli zaprogramowano i jeśli geometria narzędzia na to pozwala.
Redukowanie posuwu
Dla fazek i zaokrągleń:
- Posuw jest zaprogramowany z **G95-Geo** – bez redukowania posuwu
- Posuw nie jest zaprogramowany z **G95-Geo**: automatyczne redukowanie posuwu; fazka i zaokrąglenie zostaje obrabiana przynajmniej trzema obrotami
- Przy fazkach/zaokrągleniach, obrabianych ze względu na swoją wielkość przy pomocy przynajmniej trzech obrotów, nie następuje automatyczne redukowanie posuwu
Dla elementów okrągłych:
- W przypadku niewielkich elementów okrągłych posuw zostaje tak zredukowany, iż każdy element zostaje obrabiany z przynajmniej czterema obrotami wrzeciona – redukowanie posuwu można wyłączyć z **O**
- Korekcja promienia ostrza (**SRK**) wykonuje przy spełnieniu określonych warunków redukowanie posuwu przy elementach okrągłych. To redukowanie posuwu można z **O** wyłączyć
**Dalsze informacje:** "Podstawy", Strona 349
- Naddatek **G57** powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
- Naddatek **G58**
- >0: „powiększa” kontur
- <0: „pomniejsza” kontur
- **G57-/G58**-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Obróbka zgrubna symultaniczna G895 (opcja #54)
G895 obrabia zgrubnie 3-osiowo symultanicznie zdefiniowany zakres konturu kilkoma etapami. To umożliwia obróbkę kompleksowych konturów przy pomocy jednego tylko narzędzia.
Cykl dopasowuje nieprzerwanie podczas obróbki przystawienie narzędzia odnośnie następujących kryteriów:
- Optymalny kąt natarcia
- Unikanie kolizji między detalem i uchwytom narzędziowym
Aby cykl mógł przeprowadzać realistyczne obserwowanie kolizyjności, należy przyporządkować używane narzędzie do odpowiedniego uchwytu narzędziowego.
Realny uchwyt musi leżeć w obrębie zdefiniowanych wymiarów uchwytu.
Oprócz uchwytu producent obrabiarek może także opisywać dalszy element osi nachylenia jako obiekt kolizji (np. głowicę osi B). Jeśli ten opis dostępny jest jako widok 2D na płaszczyźnie toczenia, to ten obiekt pokazywany jest w symulacji 2D cyklu i automatycznie jest włączany do rozpatrywania kolizyjności.
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Rozpatrywanie kolizyjności następuje tylko na dwuwymiarowej płaszczyźnie obróbki XZ. Cykl nie sprawdza, czy dany zakres na współrzędnej Y ostrza narzędzia, uchwyt narzędziowy lub obiekt nachylenia prowadzą do kolizji.
- Program NC uruchomić w trybie **Pojed. blok**
- Limitowanie zakresu obróbki
Jeśli geometria ostrzy lub monitorowanie kolizyjności wymagają przerwania przejścia skrawaniem, to narzędzie zostaje odsunięte i ponownie dosunięte. Cykl pracuje z narzędziami tokarskimi i grzybkowymi.
**Dalsze informacje:** "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Sterowanie oblicza z podawanych danych minimalnego kąta natarcia, maksymalnego kąta natarcia jaki i kątów przyłożenia (IC, JC, KC, RC) dosuwy osi nachylenia.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identnumer obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
V: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: na pocz. i na końcu
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: bez obróbki
- 4: tylko fazka/zaokrąg, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
D: Wygaśić elementy (patrz ilustracja)
Kody wygaszania dla nacięć i podcięć
| G-wywołanie | Funkcja | Kod D |
|-------------|--------------------------------|-------|
| G22 | Pierścień uszczelniający nacięcie | 512 |
| G22 | Pierścień zabezpieczający nacięcie | 1.024 |
| G23 H0 | Ogólne nacięcie | 256 |
| G23 H1 | Podtoczenie | 2.048 |
| G25 H4 | Podcięcie forma U | 32.768|
| G25 H5 | Podcięcie forma E | 65.536|
| G25 H6 | Podcięcie forma F | 131.072|
| G25 H7 | Podcięcie forma G | 262.144|
| G25 H8 | Podcięcie forma H | 524.288|
| G25 H9 | Podcięcie forma K | 1.048.576|
Aby skryć kilka elementów, należy dodawać kody D z tabeli lub wykorzystywać wartości D z grafiki.
Przykład podcięcia formy E i F skryć:
65.536 + 131.072 = 196.608
X: Limit skrawania w X (wymiar średnicy; default: bez ograniczenia skrawania)
Z: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
A: Kat dosuwu (baza: oś Z; default: równolegle do osi Z)
Linia utworzona w punkcie startu przewidzianego do obróbki zakresu konturu, z Kat dosuwu nie może mieć punktu przecięcia z konturem części gotowej.
A: Kat odsuwu (baza: oś Z; default: ortogonalnie do osi Z)
Linia utworzona w punkcie końcowym przewidzianego do obróbki zakresu konturu, z Kat odsuwu nie może mieć punktu przecięcia z konturem części gotowej.
Usuwany materiał:
- **P**: Pożądany dosuw w głąb - podstawa obliczenia dla wcięcia w material
- **PZ**: Maksymalny dosuw
*Pożądany dosuw w głąb P* może być przekroczony na krótki czas do parametru **PZ**, np. przy wytwarzaniu naroża. Jeśli to przekroczenie jest większe niż parametr **PZ**, to sterowanie rozdziela odpowiedni zakres na kilka przejść skrawania.
Bez podawania danych: **PZ** odpowiada dwóm trzecim długości ostrza
- **PT**: Minimalny ubytek usuwania - dotrzymywanie wcięcia **P** w %. Jeśli przy przejściu w cyklu może być skrawane mniej procent materiału pożądanego wcięcia w **P** niż to zdefiniowano w **PT**, to sterowanie pomija to przejście skrawaniem.
W przypadku niewielkich wartości w **PT**, np. **2%** w trudno dostępnych miejscach są przeprowadzane minimalne skrawania, osiągające znacznie mniejszy poziom zdejmowanego materiału niż zakładano przy pożądanym wcięciu w materiał **P**. Przez podanie większych wartości, np. **15%** zostaje zaoszczędzony czas obróbki, a mianowicie trudno dostępne miejsca konturu nie są wówczas kompletnie obrabiane.
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **Q**: Rodzaj najazdu (default: 0)
- **0**: automatycznie (z B) – sterowanie sprawdza:
- diagonalny najazd
- najpierw kierunek X, potem kierunek Z
- ekwidystantnie (równoodlegle) z bezpiecznym odstępem wokół detalu
- Pominięcie pierwszego elementu konturu, jeśli pozycja startu jest trudno osiągalna
- **1**: najpierw X, potem Z
- **2**: najpierw Z, potem X
- **3**: bez najazdu – narzędzie w pobliżu punktu początkowego
- **H**: Rodzaj wyj.z mat.
- **3**: cofanie na bezp.wysokość
- **6**: X potem Z na poz.st.
- **7**: Z potem X na poz.st.
- **8**: z przem.osi B na poz.startu
Dynamika:
- **AR**: minimalny kąt natarcia - najmniejszy możliwy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: \(-359\,999^\circ < AR < 359\,999^\circ\))
- **AN**: maksymalny kąt natarcia - największy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: \(-359\,999^\circ < AN < 359\,999^\circ\))
**Kąt przyłożenia:** (baza kontur części gotowej)
- **U**: Stosowanie kąta przyłożenia płynne - definiuje możliwe wykorzystywanie miękkich kątów przyłożenia IC i JC
Parametr **Stosowanie kąta przyłożenia płynne** służy dopasowaniu dynamiki przemieszczenia w cyklu. W odniesieniu do zdefiniowanych kątów przyłożenia U wpływa na pozycjonowanie osi nachylenia odpowiednio do wybranego ustawienia.
Parametr **U Stosowanie kąta przyłożenia płynne** udostępnia następujące opcje ustawienia:
- **0**: bardzo twardo
- **1**: twardo
- **2**: średnio
- **3**: miękko
- **4**: bardzo miękko
Ustawienie **0: bardzo twardo** prowadzi do znacznych przemieszczeń kompensacyjnych osi nachylenia, ponieważ tolerancja kąta przy narzędziu jest mniejsza. Natomiast ustawienie **4: bardzo miękko** przeprowadza tylko niewielkie przemieszczenia kompensacyjne, ponieważ tolerancja kąta przy narzędziu jest większa.
- **IC**: Pierwotny kąt przyłożenia - miękki - pożądany wolny zakres przed ostrzem
- **JC**: Wtórny kąt przyłożenia - miękki - pożądany wolny zakres za ostrzem
- **KC**: Pierwotny kąt przyłożenia - twardy - pewny wolny zakres przed ostrzem
RC: Pierwotny kąt przyłożenia - twardy - pewny wolny zakres za ostrzem
Zdefiniowane twarde kąty przyłożenia nie mogą podczas obróbki spadać na wartości mniejsze. Jeśli twarde kąty przyłożenia dla obróbki konturu nie mogą być dotrzymane, to sterowanie wydaje komunikat o błędach.
Za pomocą miękkich kątów przyłożenia może być podawany dodatkowo twardych kątów przyłożenia pożądany zakres kątów dla obróbki. Sterowanie uwzględnia miękkie kąty przyłożenia przy obliczaniu toru kształtowego. Obróbka zostaje wykonana w pierwszej kolejności przy dotrzymaniu twardych kątów przyłożenia. Miękkie kąty przyłożenia nie muszą być dotrzymywane podczas obróbki.
Strategia:
C: Strategia skrawania - forma linii skrawania
- 0: automatycznie - sterowanie kombinuje automatycznie obróbkę toczeniem płaszczyznową i obróbkę wzdłuż
- 1: wzdłuż (zewnętrz)
- 2: poprzecznie (front)
- 3: wzdłuż (wewnątrz)
- 4: poprzecznie (tył)
- 5: równolegle do detalu
EC: Kierunek skrawania
- 0: jednokierunkowo - każde skrawanie następuje w kierunku definicji konturu
- 1: dwukierunkowo - skrawanie następuje wzdłuż optymalnej linii skrawania z punktu widzenia czasu obróbki i może być wykonywane w kierunku definicji konturu bądź w kierunku przeciwnym do definicji konturu
AS: Strategia odprowowywania - kolejność obróbki w przypadku oddzielnych wybrarń
- 0: poprzecznie (preferow.) - sekwencja obróbki jest tak wybierana, aby punkt ciężkości detalu leżał zawsze możliwie blisko przy mocowaniu
- 1: wzdłuż (preferowana) - kolejność obróbki jest tak dobierana, aby moment bezwładności obrabianego detalu był jak najmniejszy
SL: Naddatek uchwytu narzędzia - naddatek dla obliczania kolizji między detalem i uchwytem narzędziowym
E: Fmax przy ruchu kompen. – Limitowanie prędkości ruchów kompensacyjnych w osiach linearnych
EW: posuw wejścia w materiał - posuw dla wcięcia w materiał w mm/min
B: Obliczenie konturu
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
Symultaniczna obróbka wykańczająca G891 (opcja #54)
G891 obrabia na gotowo 3-osiowo zdefiniowany obszar konturu jednym przejściem.
Cykl dopasowuje nieprzerwanie podczas obróbki przystawienie narzędzia odnośnie następujących kryteriów:
- Optymalny kąt natarcia na kontur
- Unikanie kolizji między detalem i obiektami kolizji
To umożliwia elastyczną obróbkę kompleksowych konturów przy pomocy jednego tylko narzędzia.
Aby cykl mógł przeprowadzać realistyczne obserwowanie kolizyjności, należy przyporządkować używane narzędzie do odpowiedniego uchwytu narzędziowego.
Realny uchwyt musi leżeć w obrębie zdefiniowanych wymiarów uchwytu.
Oprócz uchwytu producent obrabiarek może także opisywać dalszy element osi nachylenia jako obiekt kolizji (np. głowicę osi B). Jeśli ten opis dostępny jest jako widok 2D na płaszczyźnie toczenia, to ten obiekt pokazywany jest w symulacji 2D cyklu i automatycznie jest włączany do rozpatrywania kolizyjności.
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Rozpatrywanie kolizyjności następuje tylko na dwuwymiarowej płaszczyźnie obróbki X-Z. W cyklu nie jest sprawdzane, czy zakres współrzędnej Y ostrza narzędzia, uchwyt narzędziowy lub obiekt nachylenia prowadzą do kolizji.
- Powoli rozpocząć program NC w trybie **Pojedynczy wiersz**
- Limitowanie zakresu obróbki
Jeśli geometria ostrzy lub monitorowanie kolizyjności wymagają przerwania przejścia skrawania, to obróbka zostaje przerwana i rozpoczęta na nowo. Cykl pracuje z narzędziami tokarskimi i grzybkowymi. Przecinaki nie są dopuszczalne w cyklu.
**Dalsze informacje:** "Praca z cyklami związanymi z konturem", Strona 362
Sterowanie oblicza z podawanych danych minimalnego kąta natarcia, maksymalnego kąta natarcia jaki i kątów przyłożenia (**IC**, **JC**, **KC**, **RC**) dosuwy osi nachylenia.
Za pomocą parametru maszynowego **checkCuttingLength** (nr 602322) można definiować, czy sterowanie sprawdza użyteczną długość ostrza przy obróbce wykańczającej. W przypadku narzędzi grzybkowych użyteczna długość ostrza standardowo nie jest kontrolowana.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identyfikator obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **NE** nie zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku definicji konturu
- **NS = NE** zaprogramowany: element konturu **NS** jest obrabiany w kierunku przeciwnym do kierunku definicji konturu
- **V**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- **0**: na pocz. i na końcu
- **1**: na początku
- **2**: na końcu
- **3**: bez obróbki
- **4**: tylko fazka/zaokrąglenie, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **D**: Wygasić elementy (patrz ilustracja)
**Kody skrywania dla nacięć i podcięć**
| G-wywołanie | Funkcja | Kod D |
|-------------|----------------------------------------------|---------|
| G22 | Pierścień uszczelniający nacięcie | 512 |
| G22 | Pierścień zabezpieczający nacięcie | 1.024 |
| G23 H0 | Ogólne nacięcie | 256 |
| G23 H1 | Podtoczenie | 2.048 |
| G25 H4 | Podcięcie forma U | 32.768 |
| G25 H5 | Podcięcie forma E | 65.536 |
| G25 H6 | Podcięcie forma F | 131.072 |
| G25 H7 | Podcięcie forma G | 262.144 |
| G25 H8 | Podcięcie forma H | 524.288 |
| G25 H9 | Podcięcie forma K | 1.048.576 |
Aby skryć kilka elementów, należy dodawać kody D z tabeli lub wykorzystywać wartości D z grafiki.
Przykład podcięcia formy E i F skryć:
\[ 65.536 + 131.072 = 196.608 \]
- **Q**: Rodzaj najazdu (default: 0)
- **0**: automatycznie (z B) – sterowanie sprawdza:
- diagonalny najazd
- najpierw kierunek X, potem kierunek Z
- ekwidystantnie (równoodlegle) z bezpiecznym odstępem wokół detalu
- Pominięcie pierwszego elementu konturu, jeśli pozycja startu jest trudno osiągalna
- **1**: najpierw X, potem Z
- **2**: najpierw Z, potem X
- **3**: bez najazdu – narzędzie w pobliżu punktu początkowego
- **H**: Rodzaj wyj.z mat.
- 3: cofanie na bezp.wysokość
- 4: bez wyj. z materiału (narzędzie zatrzymuje się na współrzędnej końcowej)
- 5: diagon.na poz.startu
- 6: X potem Z na poz.st.
- 7: Z potem X na poz.st.
- 8: z przem.osi B na poz.startu
- **AC**: Kąt B w punkcie startu - ustawiony kąt nachylenia na początku konturu (zakres: $0^\circ < AC < 360^\circ$)
- **ZC**: Kąt B w punkcie końcowym - ustawiony kąt nachylenia na końcu konturu (zakres: $0^\circ < ZC < 360^\circ$)
**Dynamika:**
- **AR**: minimalny kąt natarcia - najmniejszy możliwy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: $-359\,999^\circ < AR < 359\,999^\circ$)
- **AN**: maksymalny kąt natarcia - największy dozwolony kąt osi nachylenia (zakres: $-359\,999^\circ < AN < 359\,999^\circ$)
- **U**: Stosowanie kąta przyłożenia płynne – definiuje możliwe wykorzystywanie miękkich kątów przyłożenia IC i JC
- 0: bardzo twardo
- 1: twardo
- 2: średnio
- 3: miękko
- 4: bardzo miękko
- **RB**: Odtoczenie - równomierne zużycie ostrza poprzez regulowanie kąta natarcia
- 0: nie
- 1: tak
Kąt przyłożenia: (referencją jest kontur części gotowej)
- **IC**: Pierwotny kąt przyłożenia - miękki - pożądany wolny zakres przed ostrzem
- **JC**: Wtórny kąt przyłożenia - miękki - pożądany wolny zakres za ostrzem
- **KC**: Pierwotny kąt przyłożenia - twardy - pewny wolny zakres przed ostrzem
- **RC**: Pierwotny kąt przyłożenia - twardy - pewny wolny zakres za ostrzem
Zdefiniowane twarde kąty przyłożenia nie mogą podczas obróbki spadać na wartości mniejsze. Jeśli twarde kąty przyłożenia dla obróbki konturu nie mogą być dotrzymane, to sterowanie wydaje komunikat o błędach.
Za pomocą miękkich kątów przyłożenia może być podawany dodatkowo twardych kątów przyłożenia pożądany zakres kątów dla obróbki. Sterowanie uwzględnia miękkie kąty przyłożenia przy obliczaniu toru kształtowego i wykonuje obróbkę w preferowanym zdefiniowanym zakresie kąta. Miękkie kąty przyłożenia nie muszą być dotrzymywane podczas obróbki.
- **O Zred.posuwu off** (default: 0)
- **0**: nie (redukowanie posuwu jest aktywne)
- **1**: tak (redukowanie posuwu nie jest aktywne)
Jeśli elementy konturu nie mogą być wytwarzane ze względu na swoją wielkość z zaprogramowanym posuwem, to sterowanie zmniejsza posuw podczas obróbki, także bez podawanej redukcji posuwu. W ten sposób zapewniane jest dotrzymywanie wymiarów elementów konturu przy wytwarzaniu.
Z aktywnym redukowaniem posuwu można realizować minimalne obroty wrzeciona przy obróbce elementu konturu.
Przy pomocy parametru maszynowego **fmur** (nr 602321) mogą być określone minimalne obroty wrzeciona dla elementu konturu.
B: Obliczenie konturu
B: Obliczenie konturu
- 0: automatycznie
- 1: narz z lewej (G41)
- 2: narz z prawej (G42)
X: Limit skrawania w X (wymiar średnicy; default: bez ograniczenia skrawania)
Z: Limit skrawania w Z (default: bez ograniczenia skrawania)
A: Kat dosuwu (baza: os Z; default: równolegle do osi Z)
Linia utworzona w punkcie startu przewidzianego do obróbki zakresu konturu, z Kat dosuwu nie może mieć punktu przecięcia z konturem części gotowej.
A: Kat odsuwu (baza: os Z; default: ortogonalnie do osi Z)
Linia utworzona w punkcie końcowym przewidzianego do obróbki zakresu konturu, z Kat odsuwu nie może mieć punktu przecięcia z konturem części gotowej.
SL: Naddatek uchwytu narzędzia - naddatek dla obliczania kolizji między detalem i uchwytem narzędziowym
E: Fmax przy ruchu kompen. – Limitowanie prędkości ruchów kompensacyjnych w osiach linearnych
- Naddatek G57 powiększa kontur (także kontury wewnętrzne)
- Naddatek G58
- >0: „powiększa” kontur
- <0: „pomniejsza” kontur
- G57-/G58-naddatki są usuwane po zakończeniu cyklu
Zakres pomiaru G809
Cykl **G809** wykonuje cylindryczne przejścia pomiarowe o zdefiniowanej w cyklu długości, najeżdża punkt pomiarowy i zatrzymuje program. Po tym kiedy program został zatrzymany, można manualnie wymierzyć obrabiany przedmiot.
Parametry:
- **X**: Punkt początk. X
- **Z**: Punkt początk. Z.
- **R**: Przejście pomiaru długości
- **P**: Przejście pomiaru naddatku
- **I**: Punkt pomiarowy Xi – inkrementalny odstęp do punktu startu pomiaru
- **K**: Punkt pomiarowy Zi – inkrementalny odstęp do punktu startu pomiaru
- **ZS**: Pkt.początkowy półwyrob – bezkolizyjny najazd dla obróbki wewnętrznej
- **XE**: Pozycja odjazdu X
- **D**: Dodatkowa korekcja (numer: 1-16)
- **V**: Przejście pomiaru licznik – liczba przedmiotów po których następuje pomiar
- **Q**: Kierunek obr. (default: 0)
- 0: -Z
- 1: +Z
- **EC**: Miejsce obróbki
- 1: zewnątrz
- -1: wewnątrz
- **WE**: Rodzaj najazdu
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Z, potem X
- **O**: Kąt najazdu
jeśli kąt najazdu jest podawany, to cykl pozycjonuje narzędzie o odstęp bezpieczeństwa nad punktem startu i wchodzi stąd pod podanym kątem na mierzoną średnicę.
6.18 Definicje konturu w części obróbkowej
Koniec cyklu/prosty kontur G80
G80 (z parametrami) opisuje kontur toczenia z kilku elementów w jednym wierszu NC. G80 (bez parametrów) zamyka definicję konturu bezpośrednio po cyklu.
Parametry:
- XS: punkt początkowy Punkt początk., konturu X (wymiar średnicy)
- ZS: punkt początkowy Punkt początk., konturu Z
- XE: Punkt końcowy konturu X (wymiar średnicy)
- ZE: Punkt końcowy kontur Z
- AC: Kat pierwszego elementu (zakres: $0^\circ \leq AC < 90^\circ$)
- WC: Kat drugiego elementu (zakres: $0^\circ \leq AC < 90^\circ$)
- BS: -fazka/+zaokrąg.na początku
- WS: Kąt dla fazki
- BE: -fazka/+zaokrąg.na końcu
- WE: Kąt dla fazki na końcu konturu
- RC: Promień
- IC: Szerok.fazki
- KC: Szerok.fazki
- JC: Wykonanie
- 0: prosty kontur
- 1: rozszerzony kontur
- EC: Typ konturu
- 0: rosnący kontur
- 1: kontur zagłębiony
- HC: 1: plan – kierunek konturu dla obróbki wykańczającej
- 0: wzdłuż
- 1: plan
IC i KC są wykorzystywane wewnętrznie w sterowaniu, aby przedstawić cykle fazka lub zaokrąglenie.
Przykład: G80
| N1 | T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
|----|--------------------------|
| N2 | G0 X120 Z2 |
| N3 | G810 P3 |
| N4 | G80 XS60 ZS-2 XE90 ZE-50 BS3 BE-2 RC5 |
| N5 | ... |
| N6 | G0 X85 Z2 |
| N7 | G810 P5 |
| N8 | G0 X0 Z0 |
| N9 | G1 X20 |
| N10| G1 Z-40 |
| N11| G80 |
Liniowy rowek strona czołowa/tylna G301
G301 definiuje liniowy rowek na konturze strony czołowej lub tylnej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- XK: Punkt środka. (karteżjański)
- YK: Punkt środka. (karteżjański)
- X: Średnica – Punkt środka. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt środka. (biegunowo)
- A: Kat do osi XK (default: 0°)
- K: Dlugosc
- B: Szerokosc
- P: Gleb./wysok. – głębokość w przypadku wybrania, wysokość przy wysepkach
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
Kołowy rowek strona czołowa/tylna G302/G303
G302 i G303 definiują okrągły rowek w konturze strony czołowej lub tylnej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
- G302: okrągły rowek zgodnie z ruchem wskaźników zegara
- G303: okrągły rowek w kierunku przeciwnym do ruchu wskaźników zegara
Parametry:
- I: Punkt środka. (karteżjański)
- J: Punkt środka. (karteżjański)
- X: Średnica – Punkt środka. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt środka. (biegunowo)
- A: Kat do osi XK (default: 0°)
- W: Kat końcowy do osi XK (default: 0°)
- B: Szerokosc
- P: Gleb./wysok. – głębokość w przypadku wybrania, wysokość przy wysepkach
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
Koło pełne strona czołowa/tylna G304
G304 definiuje koło pełne na konturze strony czołowej lub tylniej. Tę figure programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- XK: Punkt srodk. (karteżjański)
- YK: Punkt srodk. (karteżjański)
- X: Średnica – Punkt srodk. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt srodk. (biegunowo)
- R: Promień
- P: Gleb./wysok. – głębokość w przypadku wybrań, wysokość przy wysepkach
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
Prostokąt pełne strona czołowa/tylna G305
G305 definiuje prostokąt na konturze strony czołowej lub tylniej. Tę figure programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- XK: Punkt srodk. (karteżjański)
- YK: Punkt srodk. (karteżjański)
- X: Średnica – Punkt srodk. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt srodk. (biegunowo)
- A: Kat do osi XK (default: 0°)
- K: Dlugosc
- B: Wysokosc prostokąta
- R: Fazka/zaokragl. (default: 0)
- R > 0: promień zaokrąglenia
- R < 0: szerokość fazki
- P: Gleb./wysok. – głębokość w przypadku wybrań, wysokość przy wysepkach
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
Wielokąt strona czołowa/tylna G307
G307 definiuje wielokąt na konturze strony czołowej lub tylniej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- **XK**: Punkt środk. (kartezjański)
- **YK**: Punkt środk. (kartezjański)
- **X**: Średnica – Punkt środk. (biegunowo)
- **C**: Kat – Punkt środk. (biegunowo)
- **A**: Kat do osi XK (default: 0°)
- **Q**: Liczba kraw.
- **K**: +dlug.kraw./-rozw.klucza
- **K > 0**: Dł.krawędzi
- **K < 0**: Rozwarc. klucza (Średnica wewnętrzna)
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- **R > 0**: promień zaokrąglenia
- **R < 0**: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. – głębokość w przypadku wybrania, wysokość przy wysepkach
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
Liniowy rowek powierzchnia boczna G311
G311 definiuje liniowy rowek na konturze powierzchni bocznej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- **Z**: Punkt środk.
- **CY**: Punkt środk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt środk. (kąt)
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **K**: Dlugosc
- **B**: Szerokosc
- **P**: Glebokosc
Kołowy rowek powierzchnia boczna G312/G313
G312 i G313 definiuje okrągły rowek na konturze powierzchni bocznej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk.
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **R**: Promien
- **A**: Kat poczatk.
- **W**: Kat koncowy (baza: os Z)
- **B**: Szerokosc
- **P**: Glebokosc
Koło pełne powierzchnia boczna G314
G314 definiuje koło pełne na konturze powierzchni bocznej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk.
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **R**: Promien
- **P**: Glebokosc
Prostokąt pow.boczna G315
G315 definiuje prostokąt na konturze powierzchni bocznej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk.
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **K**: Długość prostokąta
- **B**: Wysokość prostokąta
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- R > 0: promień zaokrąglenia
- R < 0: szerokość fazki
- **P**: Glebokość
Wielokąt powierzchnia boczna G317
G317 definiuje wielokąt na konturze powierzchni bocznej. Tę figurę programujemy w kombinacji z G840, G845 lub G846.
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk.
- **CY**: Punkt srodk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **C**: Punkt srodk. (kąt)
- **Q**: Liczba kraw.
- **A**: Kat do Z-osi (default: 0°)
- **K**: +dług.kraw./-rozw.klucza
- K > 0: Dł.krawędzi
- K < 0: Rozwarc. klucza (Średnica wewnętrzna)
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- R > 0: promień zaokrąglenia
- R < 0: szerokość fazki
- **P**: Glebokość
6.19 Cykle gwintowania
Przegląd cykli gwintowania
- **G31** wytwarza zdefiniowane z **G24**, **G34**- lub **G37**-Geo (CZ.GOTOWA) proste, połączone łańcuchowo lub wielozwojowe gwinty. **G31** obrabia także kontury gwintu, zdefiniowane bezpośrednio po wywołaniu cyklu i zakończone z **G80**
- Dalsze informacje: "Uniwersalny cykl gwintowania G31", Strona 406
- **G32** wytwarza prosty gwint w dowolnym kierunku i położeniu
- Dalsze informacje: "Prosty cykl gwintowania G32", Strona 411
- **G33** wykonuje pojedyncze przejście nacinania gwintu. Kierunek pojedynczego odcinka gwintowania jest dowolny
- Dalsze informacje: "Gwint poj.odcinek G33", Strona 413
- **G35** wytwarza prosty cylindryczny metryczny gwint ISO bez wybiegu
- Dalsze informacje: "Metryczny gwint ISO G35", Strona 415
- **G352** wytwarza stożkowy API-gwint
- Dalsze informacje: "Stożkowy API-gwint G352", Strona 416
Narzucenie pozycjonowania kółkiem ręcznym
Jeśli maszyna dysponuje funkcją narzucania funkcjonalności kółka ręcznego do aktualnej obróbki, to można wykonywać dodatkowe przemieszczenia osi podczas obróbki gwintu na ograniczonym zakresie:
- X-kierunek: zależnie od aktualnej głębokości przejścia, maksymalnie programowana głębokość gwintu
- Z-kierunek: +/- jedna czwarta skoku gwintu
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Zmiany pozycji, wynikające z działania kółka ręcznego, po zakończeniu cyklu lub po funkcji Ostatnie przejście nie są więcej aktywne!
Parametr V: rodzaj wcięcia
Przy pomocy parametru V wpływamy na rodzaj wcięcia cykli toczenia gwintów.
Można dokonać wyboru pomiędzy następującymi rodzajami wcięcia:
- **0: stały przek.poprz.** – Sterowanie redukuje głębokość skrawania przy każdym wcięciu, aby przekrój wióra i tym samym wolumen skrawania pozostawały niezmienione
- **1: konst. wcięcie** – sterowanie wykorzystuje dla każdego wcięcia tę samą głębokość bez przekraczania przy tym Maks.dosuw I
- **2: EPL ze skrawaniem resztk.** – sterowanie oblicza głębokość skrawania dla stałego wcięcia ze Skok gwintu F1 i stałe obroty S. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Gl.poz.skraw. dla pierwszego wcięcia. Poprzez podział pozostałych przejść sterowanie dzieli ostatnią głębokość skrawania na cztery przejścia, przy czym pierwsze przejście odpowiada połowie, drugiej jednej czwartej a trzecie i czwarte jednej ósmej obliczonej głębokości skrawania
- **3: EPL bez skrawania reszt.** – sterowanie oblicza głębokość skrawania dla stałego wcięcia ze Skok gwintu F1 i stałych obrotówS. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Gl.poz.skraw. dla pierwszego wcięcia. Wszystkie pozostałe wcięcia pozostają stałe i odpowiadają obliczonej głębokości przejścia
- **4: MANUALplus 4110** – sterowanie wykonuje pierwsze wcięcie z Maks.dosuw I. Następne głębokości przejść skrawania sterowanie określa przy pomocy formuły gt = 2 * I * SQRT aktualny numer przejścia, przy czym gt odpowiada absolutnej głębokości. Ponieważ głębokość przejścia z każdym wcięciem będzie mniejsza, albowiem aktualny numer przejścia z każdym wcięciem rośnie o wartość 1, sterowanie wykorzystuje w przypadku nieosiągnięcia Gl.poz.skraw. R zdefiniowaną wniej wartość jako nową stałą głębokość skrawania! Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykonuje ostatnie przejście na głębokości końcowej
- **5: konst. wcięcie (4290)** – sterowanie wykorzystuje dla każdego wcięcia tę samą głębokość, przy czym głębokość przejścia odpowiada Maks.dosuw I. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie używa pozostałej głębokości skrawania dla pierwszego wcięcia
- **6: stałe z resztą (4290)** – sterowanie wykorzystuje dla każdego wcięcia tę samą głębokość, przy czym głębokość przejścia odpowiada Maks.dosuw I. Jeśli wielokrotność głębokości skrawania nie odpowiada Gl.gwintu, to sterowanie wykorzystuje pozostałą Gl.poz.skraw. dla pierwszego wcięcia. Poprzez podział pozostałych przejść sterowanie dzieli ostatnią głębokość skrawania na cztery przejścia, przy czym pierwsze przejście odpowiada połowie, drugiej jednej czwartej a trzecie i czwarte jednej ósmej obliczonej głębokości skrawania
Uniwersalny cykl gwintowania G31
G31 wytwarza zdefiniowane z G24-, G34- lub G37-Geo proste, połączone łańcuchowo lub wielozwojowe gwinty. G31 obrabia także kontur gwintu, zdefiniowany bezpośrednio po wywołaniu cyklu i zakończony z G80.
Parametry:
- **ID**: Kontur pomocniczy – identnummer obrabianego konturu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – referencja na element bazowy G1-Geo (połączony łańcuchowo gwint: numer wiersza pierwszego elementu bazowego)
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – referencja na element bazowy G1-Geo (połączony łańcuchowo gwint: numer wiersza ostatniego elementu bazowego)
- **O**: Ozna.pocz./koniec – obrabianie elementu formy
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko faza/zaokrąg. (Warunek: wycinek konturu z jednym elementem)
- **J**: Orientacja gwintu – kierunek bazowy
- z 1. elementu konturu
- 0: wzdłuż
- 1: plan
- **I**: Maks.dosuw
Brak zapisu i V = 0 (stały przekrój wióra): I = 1/3 * F
- **IC**: Liczba przejść – wcięcie jest obliczane z IC i U
Użyteczny w przypadku:
- V = 0: stały przekrój wióra
- V = 1: stałe wcięcie
- **B**: Dl.rozbiegu
(brak zapisu: długość dobiegu zostaje określona z konturu)
Jeśli to niemożliwe wartość zostaje obliczona z parametrów kinematycznych. Kontur gwintu zostaje przedłużony o wartość B.
- **P**: Dlug. wybiegu
Brak danych: kierunek wybiegu zostaje określony z konturu. Jeśli nie jest to możliwe, wartość ta zostaje obliczona. Kontur gwintu zostaje przedłużony o wartość P.
- **A**: Kat dosuwu (zakres: −60° < A < 60°; zakres: 30°)
V: Rodzaj posuwu wgłębnego
- 0: stały przek.poprz.
- 1: konst. wcięcie
- 2: EPL ze skrawaniem resztk.
- 3: EPL bez skrawania reszt.
- 4: MANUALplus 4110
- 5: konst. wcięcie (4290)
- 6: stałe z resztą (4290)
H: Rodzaj offsetu dla wygładzania zarysów gwintu (default: 0)
- 0: bez przesunięcia
- 1: z lewej
- 2: z prawej
- 3: przem.z lewej/z prawej
R: Głęb.resztk.przejść (V=4)
C: Kat startu
BD: Zewnątrz=0 / Wewnątrz=1 – gwint zewnętrzny/wewnętrzny
(bez znaczenia dla zamkniętych konturów)
- 0: gwint zewnętrzny
- 1: gwint wewnętrzny
F: Skok gwintu
U: Gl.gwintu
K Dl.wybiegu
- K > 0 wybieg
- K < 0 dobieg
D: Liczba przejść
Q: Licz.pust.przebieg.
E: Zmienny skok (default: 0)
zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E.
W opisie gwintu z G24-, G34- lub G37-Geo parametry F, U, K i D nie są ważne.
Dl.rozbiegu B: suport potrzebuje rozbiegu przed właściwym gwintem, aby osiągnąć zaprogramowaną prędkość po trajektorii.
Dlug. wybiegu P: suport wymaga wybiegu na końcu gwintu, aby wyhamować suport. Proszę uwzględnić, iż równoległy do osi odcinek P zostaje pokonany także przy ukośnym wybiegu gwintu.
Minimalną Dl.rozbiegu i Dlug. wybiegu obliczamy z następującej formuły:
- Dl.rozbiegu: $B = \frac{0,75 \times (F \times S)^2}{a \times 0,66 + 0,15}$
- Dlug. wybiegu: $P = \frac{0,75 \times (F \times S)^2}{a \times 0,66 + 0,15}$
- F: Skok gwintu w mm/obrót
- S: Prędkość obr. w obruty/sekundę
- a: Przyspieszenie w mm/s² (patrz dane osi)
Ostateczne określenie gwint zewnętrzny lub wewnętrzny:
- **G31** z referencją konturu - zamknięty kontur: gwint zewnętrzny lub wewnętrzny zostaje określony przez kontur. **BD** jest bez znaczenia
- **G31** z referencją konturu - otwarty kontur: gwint zewnętrzny lub wewnętrzny zostaje określony przez **BD**. Jeśli **BD** nie zaprogramowano, następuje określenie na podstawie konturu
- Jeśli kontur gwintu zostaje zaprogramowany bezpośrednio po cyklu, to **BD**, decyduje, czy chodzi o gwint zewnętrzny lub wewnętrzny. Jeśli **BD** nie zaprogramowano, to znak liczby **U** jest wykorzystywany (jak w MANUALplus 4110):
- **U > 0**: gwint wewnętrzny
- **U < 0**: gwint zewnętrzny
**Kat startu C**: przy końcu **DL.rozbiegu B** wrzeciono jest na pozycji **Kat startu C**. Pozyjonować narzędzie z tego względu o **DL.rozbiegu** lub **DL.rozbiegu** plus wielokrotność skoku, przed początkiem gwintu, jeśli ten gwint ma rozpoczynać się dokładnie pod **Kat startu**.
Nacinanie gwintów zostaje obliczone na podstawie **GI.gwintu**, **Maks.dosuw I** i **Rodzaj posuwu wgłębnego V**.
**WSKAZÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!!**
Sterowanie nie wykonuje kontroli kolizyjności pomiędzy **Dlug.wybiegu P** i konturem obrabianego detalu (np. kontur części gotowej). Podczas obróbki istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
- **Dlug. wybiegu P** w podrzędnym trybie pracy **Symulacja** sprawdzić za pomocą grafiki
**Przykład: G31**
| | |
|---|---|
| . . . | |
| CZ.GOTOWA | |
| N 2 G0 X16 Z0 | |
| N 3 G52 P2 H1 | |
| N 4 G95 F0.8 | |
| N 5 G1 Z-18 | |
| N 6 G25 H7 I1.15 K5.2 R0.8 W30 BFO BPO | |
| N 7 G37 Q12 F2 P0.8 A30W30 | |
| N 8 G1 X20 BR-1 BF0 BPO | |
| N 9 G1 Z-23.8759 BRO | |
| N 10 G52 G95 | |
| N 11 G3 Z-41.6241 I-14.5 BRO | |
| N 12 G1 Z-45 | |
| N 13 G1 X30 BR2 |
|-----------------|
| N 14 G1 Z-50 BR0 |
| N 15 G2 X36 Z-71 I12 BR5 |
| N 16 G1 X40 Z-80 |
| N 17 G1 Z-99 |
| N 18 G1 Z-100 | Gwint |
| N 19 G1 X50 |
| N 20 G1 Z-120 |
| N 21 G1 X0 | Gwint |
| N 22 G1 Z0N 23 G1 X16 BR-1.5 |
| ... |
| KONTUR POM. ID "gwint" |
| N 24 G0 X20 Z0 |
| N 25 G1 Z-30 |
| N 26 G1 X30 Z-60 |
| N 27 G1 Z-100 |
| OBROBKA |
| N 32 G14 Q0 M108 |
| N 33 T9 G97 S1000 M3 |
| N 34 G47 P2 |
| N 35 G31 NS16 NE17 J0 IC5 B5 P0 V0 H1BD0 F2 K10 |
| N 36 G0 X110 Z20 |
| N 38 G47 M109 |
| G80 - kontury mogą być wewnątrz lub zewnętrz |
| N 43 G31 IC4 B4 P4 A30 V0 H2 C30 BD0 F6U3 K-10 Q2 |
| N 44 G0 X80 Z0 |
| N 45 G1 Z-20 |
| N 46 G1 X100 Z-40 |
| N 47 G1 Z-60 |
| N 48 G80 |
| N 49 G0 X50 Z-30 |
| N 50 G31 NS16 NE17 OO IC2 B4 P0 A30 V0H1 C30 BD1 F2 U1 K10 |
| N 51 G0 Z10 X50 |
| N 52 G0 X50 Z-30 |
| N 53 G31 ID "gwint" OO IC2 B4 P0 A30 V0H1 C30 BD1 F2 U1 K10 |
| N 60 G0 Z10 X50 |
Nieważne, co podane jest w **BD**, to pozostaje gwint zewnętrzny
Kontury pomocnicze mogą być wewnątrz lub zewnętrz, jeśli nie są zamknięte
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza rozdzielenie skrawania
2. Przemieszcza się na biegu szybkim do wewnętrznego punktu startu. Ten punkt leży o **Dl. rozbiegu B** przed punktem startu gwintu. W przypadku **H = 1** (lub 2, 3) aktualne przesunięcie zostaje uwzględnione przy obliczaniu wewnętrznego punktu startu. Wewnętrzny punkt startu zostaje obliczony na bazie wierzchołka ostrza narzędzia
3. Przyspiesza na prędkość posuwu (**odcinek B**)
4. Przeprowadza nacięcie gwintu
5. Wyhamowuje (**odcinek P**)
6. Podnosi na odstęp bezpieczeństwa, powraca na biegu szybkim i dosuwa dla następnego przejścia. W przypadku kilkuzwojowych gwintów każdy skok gwintu zostaje nacinany z tą samą głębokością skrawania, zanim dokona się ponownego wcięcia.
7. Powtarza 3...6 aż gwint zostanie wykonany
8. Wykonuje przejścia powietrzne
9. Powraca do punktu startu
Prosty cykl gwintowania G32
G32 wytwarza prosty gwint w dowolnym kierunku i położeniu (gwinty wzdłużne, stożkowe lub płaskie; gwinty wewnętrzne lub zewnętrzne).
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Jeśli kąt wcięcia lub głębokość gwintu zostaną zmienione, to sterowanie przesuwa pozycję gwintu w kierunku osiowym. W tym przypadku narzędzie nie trafia w już istniejące zwoje gwintu a boki gwintu ulegają zniszczeniu. Podczas następnych zabiegów obróbkowych istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
- Należy skorygować wyłącznie narzędzie a nie parametry gwintu.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt końcowy
- **XS**: Średnica startu
- **ZS**: Pozycja startu Z
- **BD**: Zewnątrz=0 / Wewnątrz=1 – gwint zewnętrzny/wewnętrzny
- 0: gwint zewnętrzny
- 1: gwint wewnętrzny
- **F**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu (default: bez zapisu)
- Gwint zewnętrzny: $U = 0.6134 \times F1$
- Gwint wewnętrzny: $U = -0.5413 \times F1$
- **I**: Maks.dosuw
- **IC**: Liczba przejść – wcięcie jest obliczane z IC i U
Użyteczny w przypadku:
- $V = 0$: stały przekrój wióra
- $V = 1$: stałe wcięcie
- **V**: Rodzaj posuwu wgłębnego
- 0: stały przek.poprz.
- 1: konst. wcięcie
- 2: EPL ze skrawaniem resztk.
- 3: EPL bez skrawania reszt.
- 4: MANUALplus 4110
- 5: konst. wcięcie (4290)
- 6: stałe z resztą (4290)
- **H**: Rodzaj offsetu dla wygładzania zarysów gwintu (default: 0)
- 0: bez przesunięcia
- 1: z lewej
- 2: z prawej
- 3: przem.z lewej/z prawej
- **WE**: Metoda wzniosu dla K=0 (default: 0)
- 0: G0 na końcu
- 1: wznios w gwincie
K: Dł. wybiegu w punkcie końcowym gwintu (default: 0)
W: Kat stozkowy (zakres: $-45^\circ < W < 45^\circ$)
Położenie gwintu stożkowego w odniesieniu do osi wzdłużnej i poprzecznej:
- $W > 0$: wznoszący się kontur (w kierunku obróbki)
- $W < 0$: opadający kontur
C: Kat startu
A: Kat dosuwu (zakres: $-60^\circ < A < 60^\circ$, zakres: $30^\circ$)
R: Poz.gl.skrawania (default: 0)
- 0: podział ostatniego przejścia na 1/2-, 1/4- 1/8- i 1/8-przejścia
- 1: bez rozdzielania skrawania resztkowego
E: Zmienny skok (default: 0)
zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E. (na razie nie działa)
Q: Licz.pust.przebieg.
D: Liczba przejśc
J: Orientacja gwintu – kierunek bazowy
- 0: wzdułż
- 1: plan
Cykl oblicza gwint na podstawie Punkt koncowy gwintu, Gl.gwintu oraz aktualnej pozycji narzędzia.
Pierwsze wciczenie = reszta z dzielenia głębokości gwintu/głębokości przejścia skrawania.
Gwint płaski: dla gwintu płaskiego stosować G31 z definicją konturu.
NC-stop – sterowanie podnosi narzędzie ze zwoju gwintu i zatrzymuje wszystkie ruchy droga wznoszenia w parametrze maszynowym threadLiftOff (nr 601804)
Funkcja override posuwu nie działa
Przykład: G32
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 T4 G97 S800 M3 | |
| N2 G0 X16 Z4 | |
| N3 G32 X16 Z-29 F1.5 | Gwint |
| ... | ... |
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza rozdzielenie skrawania
2. Przeprowadza nacięcie gwintu
3. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
4. Powtarza 2...3 aż gwint zostanie wykonany
5. Wykonuje przejścia powietrzne
6. Powraca do punktu startu
Gwint poj.odcinek G33
G33 wykonuje pojedyncze przejście nacinania gwintu. Kierunek pojedynczego zwoju jest dowolny (wzdłużny, stożkowy lub płaski; gwinty wewnętrzne lub zewnętrzne). Poprzez programowanie kilku G33 jeden po drugim można wytworzyć połączony gwint.
Pozycjonować narzędzie o Dl.rozbiegu B przed gwintem, jeśli suport musi przyspieszyć na prędkość posuwu. Uwzględnić Dlug. wybiegu P przed Punkt końcowy gwintu, jeśli suport musi wyhamować.
Parametry:
- X: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- Z: Punkt końcowy
- F: Posuw na obrót (skok gwintu)
- B: Dl.rozbiegu
- P: Dlug. wybiegu
- C: Kat startu
- H: Kierunek odnies. dla skoku gwintu (default: 0)
- 0: posuw na osi Z dla gwintu podłużnego i stożkowego do maksymalnie +45°/−45° w stosunku do osi Z
- 1: posuw na osi X dla gwintu podłużnego i stożkowego do maksymalnie +45°/−45° w stosunku do osi X
- 3: posuw na torze ruchu
- E: Zmienny skok (default: 0)
zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E. (na razie nie działa)
- I: Odstęp powrotny X – droga podniesienia dla zatrzymania w gwincie (inkrementalna droga)
- I: Odstęp powrotny Z – droga podniesienia dla zatrzymania w gwincie (inkrementalna droga)
Dl.rozbiegu B: suport potrzebuje rozbiegu przed właściwym gwintem, aby osiągnąć zaprogramowaną prędkość posuwu po trajektorii. Default: cfgAxisProperties/SafetyDist
Dlug. wybiegu P: suport wymaga wybiegu na końcu gwintu, aby wyhamować suport. Proszę uwzględnić, iż równoległy do osi odcinek P zostaje pokonany także przy ukośnym wybiegu gwintu.
- P = 0: początek połączonego gwintu
- P > 0: koniec połączonego gwintu
Kat startu C: przy końcu Dl.rozbiegu B wrzeciono jest na pozycji Kat startu C.
NC-stop – sterowanie podnosi narzędzie ze zwoju gwintu i zatrzymuje wszystkie ruchy
droga wznoszenia w parametrze maszynowym threadLiftOff (nr 601804)
Funkcja override posuwu nie działa
Wytwarzać gwint z G95 (posuw na obrót)
Przykład: G33
| ... | |
|-----|---|
| N1 T5 G97 S1100 G95 F0.5 M3 | |
| N2 G0 X101.84 Z5 | |
| N3 G33 X120 Z-80 F1.5 P0 | Gwint pojedynczym przejściem |
| N4 G33 X140 Z-122.5 F1.5 | |
| N5 G0 X144 | |
| ... | |
Wykonanie cyklu:
1. Przyspiesza na prędkość posuwu (odcinek B)
2. Przemieszcza się z posuwem do **Punkt końcowy gwintu** – **Dlug. wybiegu P**
3. Wyhamowuje (odcinek P) i zatrzymuje się w **Punkt końcowy gwintu**
**Kółko aktywować podczas G33**
Przy pomocy funkcji **G923** można aktywować kółko, aby dokonywać korekcji podczas nacinania gwintu. W funkcji **G923** definiujemy strefy, w których możliwe jest przemieszczanie przy pomocy kółka.
Parametry:
- **X: Max. dodatni offset** – ograniczenie w +X
- **Z: Max. dodatni offset** – ograniczenie w +Z
- **U: Max. ujemny offset** – ograniczenie w -X
- **W: Max. ujemny offset** – ograniczenie w -Z
- **H: Kierunek odnies.**
- **H = 0**: gwint podłużny
- **H = 1**: gwint płaski
- **Q: rodzaj gwintu.** **Rodzaj gwintu**
- **Q = 1**: gwint prawoskrętny
- **Q = 2**: gwint lewoskrętny
Metryczny gwint ISO G35
G35 wytwarza gwint podłużny (wewnętrzny lub zewnętrzny). Gwint rozpoczyna się na aktualnej pozycji narzędzia i kończy w Punkt koncowy X, Z.
Sterowanie ustala na podstawie pozycji narzędzia względem Punkt koncowy gwintu, czy wytwarzany jest gwint zewnętrzny czy też wewnętrzny.
Parametry:
- **X: Punkt koncowy** (wymiar średnicy)
- **Z: Punkt koncowy**
- **F: Skok gwintu**
- **I: Maks.dosuw**
Brak zapisu – I zostaje obliczone ze skoku gwintu i głębokości gwintu
- **Q: Licz.pust.przebieg.**
- **V: Rodzaj posuwu wgłębnego**
- 0: stały przek.poprz.
- 1: konst. wcięcie
- 2: EPL ze skrawaniem resztk.
- 3: EPL bez skrawania reszt.
- 4: MANUALplus 4110
- 5: konst. wcięcie (4290)
- 6: stałe z resztą (4290)
**NC-stop** – sterowanie podnosi narzędzie ze zwoju gwintu i zatrzymuje wszystkie ruchy droga wznoszenia w parametrze maszynowym threadLiftOff (nr 601804)
W przypadku gwintów wewnętrznych należy zadać Skok gwintu F ponieważ średnica elementu podłużnego nie jest średnicą gwintu. Jeśli korzysta się z ustalania skoku gwintu przez sterowanie to należy liczyć się z niewielkimi odchyleniami.
**Przykład:** G35
| %35.nc |
|--------|
| N1 T5 G97 S1500 M3 |
| N2 G0 X16 Z4 |
| N3 G35 X16 Z-29 F1.5 |
| KONIEC |
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza rozdzielenie skrawania
2. Przeprowadza nacięcie gwintu
3. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
4. Powtarza 2...3 aż gwint zostanie wykonany
5. Wykonuje przejścia powietrzne
6. Powraca do punktu startu
Stożkowy API-gwint G352
G352 wytwarza jedno- lub wielozwojowy gwint API-gwint. Gl.gwintu zmniejsza się przy wybiegu gwintu.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt końcowy
- **XS**: Średnica startu
- **ZS**: Pozycja startu Z
- **F**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu
- **U > 0**: gwint wewnętrzny
- **U <= 0**: gwint zewnętrzny (strona podłużna lub czołowa)
- **U = +999 lub –999**: głębokość gwintu zostaje obliczona
- **I**: Maks.dosuw
- **V**: Rodzaj posuwu wgłębnego
- **0**: staly przek.poprz.
- **1**: konst. wcięcie
- **2**: EPL ze skrawaniem resztk.
- **3**: EPL bez skrawania reszt.
- **4**: MANUALplus 4110
- **5**: konst. wcięcie (4290)
- **6**: stale z resztą (4290)
- **H**: Rodzaj offsetu dla wygładzania zarysów gwintu (default: 0)
- **0**: bez przesunięcia
- **1**: z lewej
- **2**: z prawej
- **3**: przem.z lewej/z prawej
- **A**: Kat dosuwu (zakres: $-60^\circ < A < 60^\circ$, zakres: $30^\circ$)
- **A < 0**: wcięcie od lewego boku zarysu gwintu
- **A > 0**: wcięcie od prawego boku zarysu gwintu
- **R**: Głęb.resztk.przejśc ($V=4$)
- **W**: Kat stożkowy (zakres: $-45^\circ < W < 45^\circ$)
- **WE**: Kat wybiegu (zakres: $0^\circ < WE < 90^\circ$)
- **D**: Liczba przejsc
- **Q**: Licz.pust.przebieg.
- **C**: Kat startu
Gwint wewnętrzny lub zewnętrzny: uwzględnić znak liczby **U**
Podział przejść: pierwsze przejście następuje z **I**, przy każdym następnym przejściu głębokość przejścia zostaje zredukowana, aż zostanie osiągnięte **R**.
Narzucenie kółka ręcznego (jeśli obrabiarka jest w tym celu wyposażona): narzucenia są ograniczone:
- X-kierunek: zależnie od aktualnej głębokości przejścia – punkt startu i punkt końcowy gwintu nie zostają przekraczane
- Z-kierunek: maksymalnie 1 zwój gwintu – punkt startu i punkt końcowy gwintu nie zostają przekraczane
Definicja kąta stożkowego:
- XS/ZS, X/Z
- XS/ZS, Z, W
- ZS, X/Z, W
**Przykład:** G352
| %352.nc |
|---------|
| N1 T5 G97 S1500 M3 |
| N2 G0 X13 Z4 |
| N3 G352 X16 Z-28 XS13 ZS0 F1.5 U-999WE12 |
| KONIEC |
Wykonanie cyklu:
1. Oblicza rozdzielenie skrawania
2. Przeprowadza nacięcie gwintu
3. Powraca na biegu szybkim i wchodzi w materiał dla następnego przejścia
4. Powtarza 2...3 aż gwint zostanie wykonany
5. Wykonuje przejścia powietrzne
6. Powraca do punktu startu
Gwint konturowy G38
Cykl G38 wytwarza gwint, którego forma nie odpowiada formie narzędzia. Używać przecinaka lub narzędzia grzybkowego dla obróbki.
Kontur profilu gwintu opisujesz jako Kontur pomocniczy, którą wywołujesz w parametrze ID. Pozycja Kontur pomocniczy musi być zgodna z pozycją startu przejść gwintowania. Można wybierać w cyklu kompletny Kontur pomocniczy lub tylko fragmenty.
W obrębie dalszego Kontur pomocniczy możesz opisywać opcjonalnie tor gwintu i wywołać w parametrze HID. Ten Kontur pomocniczy może zawierać drogi najazdu i odjazdu, ale nie łuki kołowe bądź zaokrąglenia.
Parametry:
- **ID**: Profil gwintu – numer identyfikacji obrabianego konturu, który definiuje profil gwintu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **HID**: Tor gwintu – numer identyfikacyjny obrabianego konturu, który definiuje tor gwintu
- **RH**: Rodzaj obrabianego detalu
- **0**: obrabiany detal odpowiada korpusowi równoległemu do osi wokół KONTUR POMOCNICZY profilu gwintu (ID).
- **1**: obrabiany detal odpowiada zamkniętemu po najkrótszej drodze KONTUR POMOCNICZY profilu gwintu (ID).
- **Q**: Obr.zgr./Obr.wyk. – warianty wykonania
- **0**: obróbka zgrubna: kontur jest przeciągany z maksymalnym wcięciem w materiał I i K. Zaprogramowany naddatek (G58 lub G57) zostaje uwzględniony.
- **1**: obróbka wykana: zwój gwintu jest wytwarzany pojedynczymi przejściami wzdłuż konturu. Z i K określamy odstępy pomiędzy pojedynczymi przejściami gwintowania na konturze.
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt końcowy
- **H**: Rodzaj wyj.z mat. – kolejność przy najeździe pozycji odjazdu (XE / ZE) po każdym kroku obróbki
- **XE**: Pozycja odjazdu X
- **ZE**: Pozycja odjazdu Z
- **F**: Skok gwintu
- **I**: Maks.dosuw
- Przy Q = 0: głębokość wcięcia podczas obróbki zgrubnej
- Przy Q = 1: odstęp pomiędzy przejściami obróbki na gotowo na łukach kołowych
- **K**: Maks.dosuw
- Przy Q = 0: szerokość offsetu podczas obróbki zgrubnej
- Przy Q = 1: odstęp pomiędzy przejściami obróbki na gotowo na prostej
- **J**: Dl.wybiegu
- **C**: Kat startu
O Rodzaj posuwu w głębnego – aby skontrolować podział przejść skrawania w symulacji
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
Wskazówki:
- Należy programować kontur profilu gwintu (ID) na tej pozycji, na której narzędzie ma rozpocząć zwoje gwintu.
- Z punktem startu toru gwintu (HID) definiujesz punkt odniesienia profilu (ID-REF). Punkt odniesienia profilu (ID-REF) służy jako punkt wiodący profilu gwintu (ID) wzdłuż toru gwintu (HID). Podczas obróbki odstęp między punktem odniesienia profilu (ID-REF) i profilem gwintu (ID) pozostaje niezmieniony.
- Jeśli pozycja profilu gwintu (ID) zostanie przesunięta, to należy przesunąć również punktu startu (ID-REF) toru gwintu (HID). Inaczej wynik będzie nieprawidłowy.
- Tor gwintu (HID) może w zależności od pożdanego wyniku odbiegać od konturu gotowego detalu.
- Jeśli tor gwintu nie zostanie zaprogramowany jako Kontur pomocniczy (HID), to parametry X, Z i J określają tor gwintu. Kiedy tor gwintu zostanie zaprogramowany jako Kontur pomocniczy (HID), to parametry X, Z i J nie mają żadnego oddziaływania.
- Jeśli w parametrze RH: Rodzaj obrabianego detalu określisz wartość 1, to można w ten sposób uniknąć jałowych przejść przy obróbce gwintów stożkowych.
Przykład: G38
| ... |
|-----|
| CZ.GOTOWA |
| N 1 GO X0 Z0 |
| N 2 G1 X70 |
| N 3 G1 Z-15 |
| N 4 G1 X50 Z-40 |
| N 5 G1 Z-80 |
| N 6 G1 X80 Z-110 |
| N 7 G1 Z-130 |
| ... |
| KONTUR POM. ID"profile" |
| N 9 GO X80 Z0 |
| N 10 G1 X76 Z-2 BR0.4 |
| N 11 G1 Z-3 BR0.4 |
| N 12 G1 X75 |
| N 13 G1 Z-5 BR0.5 |
| N 14 G1 X83 Z-6 |
| ... |
| KONTUR POM. ID"path" |
| N 15 GO X80 Z-3 |
| N 16 G1 X70 Z-15 |
| N 17 G1 X50 Z-40 |
|------------------|
| N 18 G1 Z-80 |
| N 19 G1 X80 Z-110|
| N 20 G1 X90 Z-114|
| ... |
| OBROBKA |
| N 21 G14 |
| $1 N 22 T1 ID"B-RW30-2" BW60 CWO |
| N 23 G97 S500 M4 G95 F0.2 |
| N 24 G0 X120 Z10 |
| N 25 G38 ID"profile" HID"path" RH1 H1 XE120 ZE-12 F10 I0.5 K0.8 C0 O1 |
| N 26 G38 ID"profile" HID"path" RH1 Q1 H1 XE120 ZE-12 F10 I0.2 K0.1 C0 O1 |
| ... |
6.20 Cykl obcinania
Cykl obcinania G859
G859 obcina toczną część. Do wyboru zostaje wytwarzana Fazka/zaokrągl., na średnicy zewnętrznej. Po wykonaniu cyklu narzędzie przemieszcza się przy powierzchni planowej i powraca do punktu startu.
Od pozycji I można definiować redukowanie posuwu.
Parametry:
- X: Sredn.okraw.
- Z: Pozycja okraw.
- XE: Sr.wewnetrzn.(rura)
- B: -B fazka/+B zaokrągl.
- B > 0: promień zaokrąglenia
- B < 0: szerokość fazki
- D: Ograniczenie licz.obr. - maksymalna prędkość obrotowa przy obcinaniu
- I: Sred.redukow.posuwu – średnica graniczna, od której przemieszczenie ze zredukowanym posuwem
- I podano: od tej pozycji następuje przełączenie na posuw
- I nie podane: bez redukowania posuwu
- E: Zredukowany posuw
- SD: Limit prędk. obrot. od I
- U: Śred. odbieraka akt. (zależy od obrabiarki)
- K: Odstęp powrotny po obcinaniu: narzędzie przed powrotem z boku od powierzchni planowej odsunąć
Przykład: G859
| %859.nc |
|---------|
| N1 T3 G95 F0.23 G96 S248 M3 |
| N2 G0 X60 Z-28 |
| N3 G859 X50 Z-30 I10 XE8 E0.11 B1 |
| KONIEC |
6.21 Cykle podcinania
Cykl podcinania G85
G85 wytwarza podcięcia zgodnie z DIN 509 E, DIN 509 F i DIN 76 (podcinanie gwintu).
Parametry:
- **X**: Średnica
- **Z**: Pkt docelowy
- **I**: Szlifow./glebok. (wymiar promienia)
- DIN 509 E, F: naddatek szlifowania (default: 0)
- DIN 76: głębokość podcięcia
- **K**: Dł.podciecia i typ podcięcia
- K bez zapisu: DIN 509 E
- K = 0: DIN 509 F
- K > 0: szerokość podcięcia dla DIN 76
- **E**: Reduk.posuw dla wytwarzania podcięcia (default: aktywny posuw)
G85 obrabia wysunięty cylinder, jeśli pozycjonujemy narzędzie na Punkt docelowy X przed cylindrem.
Zaokrąglenia podcięcia gwintu są wykonywane z promieniem 0,6 * I.
**Parametry Podciecie DIN 509 E**
| Średnica | I | K | R |
|----------|-----|-----|-----|
| <= 18 | 0,25| 2 | 0,6 |
| > 18 – 80| 0,35| 2,5 | 0,6 |
| > 80 | 0,45| 4 | 1 |
**Parametry Podciecie DIN 509 F**
| Średnica | I | K | R | P |
|----------|-----|-----|-----|-----|
| <= 18 | 0,25| 2 | 0,6 | 0,1 |
| > 18 – 80| 0,35| 2,5 | 0,6 | 0,2 |
| > 80 | 0,45| 4 | 1 | 0,3 |
- **I** = Gl.podciecia
- **K** = Dł.podciecia
- **R** = Pr.podciecia
- **P** = Gl.plan.
- **Kat podciecia** dla Podciecie DIN 509 E i Podciecie DIN 509 F: 15°
- **Kat planowy** dla Podciecie DIN 509 F: 8°
- Korekcja promienia ostrza nie zostaje przeprowadzona
- Naddatki nie zostają wliczane
Przykład: G85
| ... |
|-----|
| N1 T21 G95 F0.23 G96 S248 M3 |
| N2 G0 X62 Z2 |
| N3 G85 X60 Z-30 I0.3 |
| N4 G1 X80 |
| N5 G85 X80 Z-40 K0 |
| N6 G1 X100 |
| N7 G85 X100 Z-60 I1.2 K6 E0.11 |
| N8 G1 X110 |
| ... |
Podciecie DIN 509 E z obróbką cylindra G851
G851 wytwarza cylinder, podciecie, przylegającą powierzchnię płaską i nacięcie cylindra, jeśli podano parametr **Dlug.naciecia** lub **Prom.naciecia**.
Parametry:
- **I**: Gl.podciecia (default: tabela norm)
- **K**: Dl.podciecia (default: tabela norm)
- **W**: Kat podciecia (default: tabela norm)
- **R**: Pr.podciecia (default: tabela norm)
- **B**: Dlug.naciecia (brak zapisu: nacięcie cylindra nie zostaje wykonane)
- **RB**: Prom.naciecia (brak zapisu: nacięcie cylindra nie zostaje wykonane)
- **WB**: Kat naciecia (default: 45°)
- **E**: Reduk.posuw dla wytwarzania podcięcia (default: aktywny posuw)
- **H**: Rodzaj odjazdu
- 0: do punktu startu
- 1: koniec pow.plan.
- **U**: Naddatek szlif. dla obszaru cylindra (default: 0)
Parametry, nie zaprogramowane przez technologa, sterowanie oblicza na podstawie średnicy cylindra z tabeli norm.
Dalsze informacje: "Cykl podcinania G85", Strona 422
Wiersze następujące po wywołaniu cyklu
| N.. G851 I.. K.. W.. | Wywołanie cyklu |
|----------------------|-----------------|
| N.. GO X.. Z.. | Punkt narożny nacięcia cylindra |
| N.. G1 Z.. | Naroże podcięcia |
| N.. G1 X.. | Punkt końcowy powierzchnia płaska |
| N.. G80 | Koniec opisu konturu |
Podcięcie zostaje wykonywane tylko w prostokątnych, równoległych do osi narożach konturu na osi wzdłużnej
Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
Naddatki nie zostają wliczane
Przykład: G851
| %851.nc |
|---------|
| N1 T2 G95 F0.23 G96 S248 M3 |
| N2 G0 X60 Z2 |
| N3 G851 I3 K15 W30 R2 B5 RB2 WB30 E0.2 H1 |
| N4 G0 X50 Z0 |
| N5 G1 Z-30 |
| N6 G1 X60 |
| N7 G80 |
| KONIEC |
Podciecie DIN 509 F z obróbką cylindra G852
G852 wytwarza cylinder, podciecie, przylegającą powierzchnię płaską i naciecie cylindra, jeśli podano parametr **Dlug.naciecia** lub **Prom.naciecia**.
Parametry:
- **I**: Gl.podciecia (default: tabela norm)
- **K**: Dl.podciecia (default: tabela norm)
- **W**: Kat podciecia (default: tabela norm)
- **R**: Pr.podciecia (default: tabela norm)
- **P**: Gleb.plan. (default: tabela norm)
- **A**: Kat planowy (default: tabela norm)
- **B**: Dlug.naciecia (brak zapisu: naciecie cylindra nie zostaje wykonane)
- **RB**: Prom.naciecia (brak zapisu: naciecie cylindra nie zostaje wykonane)
- **WB**: Kat naciecia (default: 45°)
- **E**: Reduk.posuw dla wytwarzania podcięcia (default: aktywny posuw)
- **H**: Rodzaj odjazdu
- 0: do punktu startu
- 1: koniec pow.plan.
- **U**: Naddatek szlif. dla obszaru cylindra (default: 0)
Parametry, nie zaprogramowane przez technologa, sterowanie oblicza na podstawie średnicy cylindra z tabeli norm.
Dalsze informacje: "Cykl podcinania G85", Strona 422
Wiersze następujące po wywołaniu cyklu
| N.. G852 I.. K.. W.. | Wywołanie cyklu |
|----------------------|-----------------|
| N.. GO X.. Z.. | Punkt narożny nacięcia cylindra |
| N.. G1 Z.. | Naroże podcięcia |
| N.. G1 X.. | Punkt końcowy powierzchnia płaska |
| N.. G80 | Koniec opisu konturu |
**Przykład: G852**
```
%852.nc
N1 T2 G95 F0.23 G96 S248 M3
N2 G0 X60 Z2
N3 G852 I3 K15 W30 R2 P0.2 A8 B5 RB2 WB30EO.2 H1
N4 G0 X50 Z0
N5 G1 Z-30
N6 G1 X60
N7 G80
KONIEC
```
**Podcięcie DIN 76 z obróbką cylindra G853**
G853 wytwarza cylinder, podcięcie, przylegającą powierzchnię płaską i nacięcie cylindra, jeśli podano parametr **Dlug.naciecia** lub **Prom.naciecia**.
Parametry:
- **FP**: Skok gwintu
- **I**: Gl.podcięcia (default: tabela norm)
- **K**: Di.podcięcia (default: tabela norm)
- **W**: Kat podcięcia (default: tabela norm)
- **R**: Pr.podcięcia (default: tabela norm)
- **P**: Naddatek
- **P** nie podane: podcięcie zostaje wykonane jednym przejściem
- **P** podane: podział na toczenie zgrubne i toczenie wykończające– **P** = naddatek wzdluz, naddatek planowy wynosi zawsze 0,1 mm.
- **B**: Dlug.naciecia (brak zapisu: nacięcie cylindra nie zostaje wykonane)
- **RB**: Prom.naciecia (brak zapisu: nacięcie cylindra nie zostaje wykonane)
- **WB**: Kat naciecia (default: 45°)
- **E**: Reduk.posuw dla wytwarzania podcięcia (default: aktywny posuw)
H Rodzaj odjazdu
- 0: do punktu startu
- 1: koniec pow.plan.
Parametry nie zaprogramowane przez operatora sterowanie określa na podstawie tabeli norm
- **FP** na podstawie średnicy
- **I, K, W i R** na podstawie **FP (Skok gwintu)**
Wiersze następujące po wywołaniu cyklu
| N.. G853 FP.. I.. K.. W.. | Wywołanie cyklu |
|---------------------------|-----------------|
| N.. GO X.. Z.. | Punkt narożny nacięcia cylindra |
| N.. G1 Z.. | Naroże podcięcia |
| N.. G1 X.. | Punkt końcowy powierzchnia płaska |
| N.. G80 | Koniec opisu konturu |
**Przykład: G853**
```
%853.nc
N1 T2 G95 F0.23 G96 S248 M3
N2 GO X60 Z2
N3 G853 FP1.5 I47 K15 W30 R2 P1 B5 RB2WB30 E0.2 H1
N4 G0 X50 Z0
N5 G1 Z-30
N6 G1 X60
N7 G80
KONIEC
```
Podcięcie forma U G856
G856 wytwarza podcięcie i obrabia na gotowo przylegającą powierzchnię płaską. Do wyboru może zostać wytwarzana Fazka/zaokrągl..
Pozycja narzędzia po wykonaniu cyklu: punkt startu cyklu.
Parametry:
- I: Srednica podciecia (default: tabela norm)
- K: Dl.podciecia (default: tabela norm)
- B: -B fazka/+B zaokrągl.
- B > 0: promień zaokrąglenia
- B < 0: szerokość fazki
Wiersze następujące po wywołaniu cyklu
| N.. G856 I.. K.. | Wywołanie cyklu |
|------------------|-----------------|
| N.. G0 X.. Z.. | Naroże podcięcia |
| N.. G1 X.. | Punkt końcowy powierzchnia płaska |
| N.. G80 | Koniec opisu konturu |
- Podcięcie zostaje wykonywane tylko w prostokątnych, równoległych do osi narożach konturu na osi wzdłużnej
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatki nie zostają wliczane
- Jeśli szerokość ostrza narzędzia nie jest zdefiniowana, to K zostaje przyjęte jako szerokość ostrza
Przykład: G856
%856.nc
N1 T2 G95 F0.23 G96 S248 M3
N2 G0 X60 Z2
N3 G856 I47 K7 B1
N4 G0 X50 Z-30
N5 G1 X60
N6 G80
KONIEC
Podcięcie forma H G857
G857 wytwarza podcięcie. Punkt końcowy zostaje określony odpowiednio do Podcięcie forma H na podstawie Kąt wcięcia. Pozycja narzędzia po wykonaniu cyklu: punkt startu cyklu.
Parametry:
- X: Punkt narożny (wymiar średnicy)
- Z: punkt narożny Punkt narożny
- K: Dł.podcięcia
- R: Promień (brak zapisu: nie element kołowy; promień narzędzia = promień podcięcia)
- W: Kat pogłębienia (default: W zostaje obliczony)
Przykład: G857
```
%857.nc
N1 T2 G95 F0.23 G96 S248 M3
N2 G0 X60 Z2
N3 G857 X50 Z-30 K7 R2 W30
KONIEC
```
Podcięcie forma K G858
G858 wytwarza podcięcie. Wytworzona forma konturu zależna jest od zastosowanego narzędzia, ponieważ tylko liniowe przejście pod kątem 45° zostaje wykonane. Pozycja narzędzia po wykonaniu cyklu: punkt startu cyklu.
Parametry:
- X: Punkt narożny (wymiar średnicy)
- Z: punkt narożny Punkt narożny
- I: Gl.podcięcia
Przykład: G858
```
%858.nc
N1 T9 G95 F0.23 G96 S248 M3
N2 G0 X60 Z2
N3 G858 X50 Z-30 I0.5
KONIEC
```
6.22 Cykle wiercenia
Przegląd cykli wiercenia i referencji odnośnie konturu
Cykle wiercenia można używać z napędzanymi i nienapędzanymi narzędziami.
Cykle wiercenia:
- **G71 Wiercenie proste**
*Dalsze informacje: "Wiercenie proste G71", Strona 431*
- **G72 rozwiercanie/pogleb.** (tylko z referencją do konturu (ID, NS))
*Dalsze informacje: "rozwiercanie/pogleb. G72", Strona 433*
- **G73 Nawiercanie gwintu (nie z G743 - G746)**
*Dalsze informacje: "Gwintowanie G73", Strona 434*
- **G74 wiercenie głębokich odwiertów**
*Dalsze informacje: "Wiercenie gł. G74", Strona 436*
- **G36 Nawiercanie gwintu** – pojedyncze przejście (bezpośrednie podanie pozycji)
*Dalsze informacje: "Gwintowanie G36 – pojedyncze przejście", Strona 430*
- **G799 Frez.gwintów (bezpośrednie podawanie pozycji)**
*Dalsze informacje: "Frez.gwintów osiowo G799", Strona 447*
Definicje wzorów (szablonów):
- **G743 Wzór liniow.czol.** dla cykli wiercenia i frezowania
*Dalsze informacje: "Wzór liniowy czoło G743", Strona 441*
- **G744 Wzór liniowo osłona** dla cykli wiercenia i frezowania
*Dalsze informacje: "Wzór liniowy bok G744", Strona 444*
- **G745 Wzór kol.czol.** dla cykli wiercenia i frezowania
*Dalsze informacje: "Wzór kołowy czoło G745", Strona 442*
- **G746 Wzór kol.osłona** dla cykli wiercenia i frezowania
*Dalsze informacje: "Wzór kołowy bok G746", Strona 445*
Możliwości odniesienia do konturu:
- Bezpośredni opis drogi w cyklu
- Odsyłacz do opisu odwiertu lub opisu wzoru w części konturu (ID, NS) dla obróbki na powierzchni czołowej i bocznej
- Centryczny odwiert na konturze toczenia (**G49**)
*Dalsze informacje: "Odwiert (wycentr.) G49–Geo", Strona 310*
- Opis wzoru w wierszu przed wywołaniem cyklu (**G743 - G746**)
Gwintowanie G36 – pojedyncze przejście
G36 naciną osiowe i radialne gwinty nienapędzanymi lub napędzanymi narzędziami. G36 decyduje na podstawie X/Z, czy wytwarzane jest radialny czy też osiowy odwiert.
Najechać przed G36 punkt startu. G36 powraca po gwintowaniu do punktu startu.
Parametry:
- **X: Średnica** – punkt końcowy radialnego odwierut
- **Z: Pkt docelowy**
- **F: Posuwanie obrót** (skok gwintu)
- **B: Dł. rozbiegu** dla synchronizacji wrzeciona i napędu posuwu
- **S: Pr. obr. powrotu** (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **P: Głębokość łamania wióra**
- **I: Odstęp odsuwu**
Możliwości obróbki:
- Nienapędzany gwintownik: wrzeciono główne i napęd posuwu zostają synchronizowane
- Napędzany gwintownik: napędzane narzędzie i napęd posuwu zostają synchronizowane
**NC-stop** zatrzymuje gwintowanie
**NC-start** kontynuuje wykonanie gwintowania
Stosowanie narzucania posuwu (override) dla zmiany prędkości
Funkcja override wrzeciona nie działa
Przy niewyregulowanym napędzie narzędzia (bez ROD-przetwornika) konieczny jest uchwyt wyrównawczy
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwierutu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy CfgBackTrack (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odrzębnym przemieszczeniu używając softkey Wiersz startu szukaj
**Przykład: G36**
| | |
|---|---|
| ... | |
| N1 T5 G97 S1000 G95 F0.2 M3 | |
| N2 G0 X0 Z5 | |
| N3 G71 Z-30 | |
| N4 G14 Q0 | |
| N5 T6 G97 S600 M3 | |
| N6 G0 X0 Z8 | |
| N7 G36 Z-25 F1.5 B3 | Gwintowanie |
| ... | |
Wiercenie proste G71
G71 wytwarza osiowe lub radialne odwerty nieruchomym lub napędzanym narzędziem.
Parametry:
- **ID**: Kontur wiercenia – nazwa opisu odwiertu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Referencja na kontur odwieretu (G49-, G300- lub G310-Geo)
- Brak danych: pojedynczy odwiert bez opisu konturu
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycję nawiercania (zakres: 1-127)
- **XS**: Punkt początk. radialnego odwieretu (wymiar średnicy)
- **ZS**: Punkt początk. osiowego odwieretu
- **XE**: Punkt końcowy radialnego odwieretu (wymiar średnicy)
- **ZE**: Punkt końcowy osiowego odwieretu
- **K**: Gl.wiercenia (alternatywnie do XE i ZE)
- **A**: Przy/przewier. (default: 0)
- **V**: Zmienna przewier. – redukowanie posuwu 50% (default: 0)
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwieretu
- 2: na początku odwieretu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp; wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
- **E**: Czas zatrzym. dla wyjścia z materiału na końcu odwieretu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DF**: Posuw powrotu
- **BS**: Pocz.elem.nr – numer pierwszego obrabianego odwieretu wzoru
- **BS**: Koniec elem.nr – numer ostatniego obrabianego odwieretu wzoru
- **H**: Hamulec wyłączyć (1) (default: 0)
- 0: hamulec wrzeciona on
- 1: hamulec wrzeciona off
- Pojedynczy odwiert bez opisu konturu: XS lub ZS zaprogramować alternatywnie
- Odwiert z opisem konturu: XS, ZS nie programować
- Wzór odwiertów: NS wskazuje na kontur odwieretu, nie na definicję wzoru
Przykład: G71
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 T5 G97 S1000 G95 F0.2 M3 | |
| N2 G0 X0 Z5 | |
| N3 G71 Z-25 A5 V2 | Wiercenie |
| ... | ... |
Kombinacje parametrów dla pojedynczego odwiertu bez opisu konturu
| XS, XE | ZS, ZE |
|--------|--------|
| XS, K | ZS, K |
| XE, K | ZE, K |
Redukowanie posuwu:
- Wiertło z płytami wielopołożeniowymi i wiertło spiralne ze 180° kątem wiercenia
- Redukowania tylko, jeśli zaprogramowano długość Przy/przewier. A
- Inne wiertła
- Początek odwiertu: redukowanie posuwu jak zaprogramowano w V
- Koniec odwiertu: redukowanie od punktu końcowego wiercenia – długość nacinania - odstęp bezpieczeństwa
- Długość nacinania = wierzchołek wiertła
- Bezpieczny odstęp
Dalsze informacje: "Odstęp bezpieczeństwa", Strona 357
Wykonanie cyklu:
1. Zachowanie przy dosowie:
- Odwiert bez opisu konturu: wiertło znajduje się na punkcie startu (odstęp bezpieczeństwa przed odwiertem)
- Odwiert z opisem konturu: wiertło przemieszcza się na biegu szybkim na punkt startu
- RB nie zaprogramowane: przejazd na odstęp bezpieczeństwa
- RB zaprogramowane: przejazd na pozycję RB a następnie na bezpieczny odstęp
2. Nawiercanie. Redukowanie posuwu zależy od V
3. Wiercenie z prędkością posuwu
4. Przewiercanie. Redukowanie posuwu zależy od V
5. Powrót, zależnie od D na biegu szybkim lub z posuwem
6. Pozycja powrotu:
- RB nie zaprogramowane: powrót do punktu startu
- RB zaprogramowane: powrót na pozycję RB
rozwiercanie/pogłęb. G72
G72 zostaje używany dla odwiertów z opisem konturu (pojedynczy odwiert lub wzór odwiertu).
Stosować G72 dla następujących osiowych i radialnych funkcji wiercenia z nienapędzanymi lub napędzanymi narzędziami:
- Nawiercanie
- Pogłębianie
- Rozwiercanie dokładne otworu
- NC-nawiertak
- centrowanie
Parametry:
- **ID**: Kontur wiercenia – nazwa opisu odwieretu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Referencja na kontur odwieretu (G49-, G300- lub G310-Geo)
- **RB**: Plasz. odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp, wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
- **E**: Czas zatrzym. dla wyjścia z materiału na końcu odwieretu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DF**: Posuw powrotu
- **BS**: Pocz.elem.nr – numer pierwszego obrabianego odwieretu wzoru
- **BS**: Koniec elem.nr – numer ostatniego obrabianego odwieretu wzoru
- **H**: Hamulec wyłączyć (1) (default: 0)
- 0: hamulec wrzeciona on
- 1: hamulec wrzeciona off
Wykonanie cyklu:
1. Przemieszcza się zależnie od RB na biegu szybkim do punktu startu:
- RB nie zaprogramowane: przejazd na odstęp bezpieczeństwa
- RB zaprogramowane: przejazd na pozycję RB a następnie na bezpieczny odstęp
2. Nawierca ze zredukowanym posuwem (50 %)
3. Przemieszcza z posuwem do końca odwieretu
4. Powrót, zależnie od D na biegu szybkim lub z posuwem
5. Pozycja powrotu:
- RB nie zaprogramowane: powrót do punktu startu
- RB zaprogramowane: powrót na pozycję RB
**Wzór odwiertów:** NS wskazuje na kontur odwieretu, nie na definicję wzoru.
Gwintowanie G73
G73 nacinac osiowe i radialne gwinty nienapędzanymi lub napędzanymi narzędziami.
Parametry:
- **ID**: Kontur wiercenia – nazwa opisu odwiertu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Referencja na kontur odwieretu (G49-, G300- lub G310-Geo)
- Brak danych: pojedynczy odwiert bez opisu konturu
- **XS**: Punkt początk., radialnego odwieretu (wymiar średnicy)
- **ZS**: Punkt początk., osiowego odwieretu
- **XE**: Punkt końcowy radialnego odwieretu (wymiar średnicy)
- **ZE**: Punkt końcowy osiowego odwieretu
- **K**: Gl.wiercenia (alternatywnie do XE i ZE)
- **F**: Skok gwintu (ma priorytet przed opisem konturu)
- **B**: Dl.rozbiegu
- **S**: Pr.obr.powrotu (default: prędkość obrotowa gwintownika)
- **J**: Dlugosc wysuwu przy zastosowaniu tulei zaciskowych z kompensacją długości (default: 0)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **P**: Głębokość łamania wióra
- **I**: Odstęp odsuwu
- **BS**: Pocz.elem.nr – numer pierwszego obrabianego odwieretu wzoru
- **BS**: Koniec elem.nr – numer ostatniego obrabianego odwieretu wzoru
- **H**: Hamulec wyłączyć (1) (default: 0)
- 0: hamulec wrzeciona on
- 1: hamulec wrzeciona off
Punkt startu zostaje określony z bezpiecznego odstępu i Dl.rozbiegu B.
**Kombinacje parametrów dla pojedynczego odwieretu bez opisu konturu**
| XS, XE | ZS, ZE |
|--------|--------|
| XS, K | ZS, K |
| XE, K | ZE, K |
**Dlugosc wysuwu J**: używać tego parametru dla tulei zaciskowych z kompensowaniem długości. Cykl oblicza na podstawie głębokości gwintu, zaprogramowanego Skok gwintu i Dlugosc wysuwu nowy nominalny skok. Nominalny skok jest nieco mniejszy niż Skok gwintu gwintownika. Przy wytwarzaniu gwintu, wiertło zostaje wysunięte z uchwytu mocującego o Dlugosc wysuwu. Za pomocą tej metody osiąga się lepszy czas żywotności w przypadku gwintowników.
Wzór odwiertów: **NS** wskazuje na kontur odwierutu, nie na definicję wzoru
- Pojedynczy odwiert bez opisu konturu: **XS** lub **ZS**
- zaprogramować alternatywnie
- Odwiert z opisem konturu: **XS**, **ZS** nie programować.
- Klawisz **NC-STOP** zatrzymuje gwintowanie
- Klawisz **NC-START** kontynuuje wykonanie gwintowania
- Override posuwu dla zmian prędkości
- Funkcja override posuwu nie działa
- Przy niewyregulowanym napędzie narzędzia (bez ROD-przetwornika) konieczny jest uchwyt wyrównawczy
Wykonanie cyklu:
1. Przemieszcza się na biegu szybkim na punkt startu”
- **RB** nie zaprogramowane: przejazd na odstęp bezpieczeństwa
- **RB** zaprogramowane: przejazd na pozycję **RB** a następnie na bezpieczny odstęp
2. Przemieszcza się z posuwem na **Dl. rozbiegu B** (synchronizacja wrzeciona i napędu posuwu)
3. Nacina gwint
4. Pozycja powrotu:
- **RB** nie zaprogramowane: powrót do punktu startu
- **RB** zaprogramowane: powrót na pozycję **RB**
Gdy przerywasz wykonanie programu podczas cyklu gwintowania, to możesz odręcznie wyjechać na osi Z z odwierutu. Sterowanie przemieszcza wrzeciono odpowiednio do ruchu przemieszczenia.
Jeśli opcjonalny parametr maszynowy **CfgBackTrack** (nr 122000) jest aktywny, to należy kontynuować wykonanie programu po odręcznym przemieszczeniu używając softkey **Wiersz startu szukaj**.
Wiercenie gl. G74
G74 wytwarza osiowe i radialne odwerty kilkoma krokami z nienapędzanymi lub napędzanymi narzędziami.
Parametry:
- **ID**: Kontur wiercenia – nazwa opisu odwiertu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Referencja na kontur odwieretu (G49-, G300- lub G310-Geo)
- Brak danych: pojedynczy odwrt bez opisu konturu
- **XS**: Punkt początk., radialnego odwieretu (wymiar średnicy)
- **ZS**: Punkt początk., osiowego odwieretu
- **XE**: Punkt końcowy radialnego odwieretu (wymiar średnicy)
- **ZE**: Punkt końcowy osiowego odwieretu
- **K**: Gl.wiercenia (alternatywnie do XE i ZE)
- **P**: 1. gl.wier.
- **I**: Wart.redukow. (default: 0)
- **B**: Odstęp odsuwu (default: na punkt początkowy odwieretu)
- **J**: min.glebokosc wiercenia (default: 1/10 z P)
- **P**: wewnętrzny Odstęp bezp.
- **A**: Przy/przewier. (default: 0)
- **V**: Zmienna przewier. – redukowanie posuwu 50 % (default: 0)
- 0: bez redukowania
- 1: przy końcu odwieretu
- 2: na początku odwieretu
- 3: na poc. i na końcu odw.
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp, wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
- **E**: Czas zatrzym. dla wyjścia z materiału na końcu odwieretu (default: 0)
- **D**: Rodzaj powrotu
- 0: bieg szybki
- 1: posuw
- **DF**: Posuw powrotu
- **BS**: Pocz.elem.nr – numer pierwszego obrabianego odwierutu wzoru
- **BS**: Koniec elem.nr – numer ostatniego obrabianego odwierutu wzoru
- **H**: Hamulec wyłączyć (1) (default: 0)
- 0: hamulec wrzeciona on
- 1: hamulec wrzeciona off
Przykład: G74
| ... | |
|-----|---|
| N1 M5 | |
| N2 T4 G197 S1000 G195 F0.2 M103 | |
| N3 M14 | |
| N4 G110 C0 | |
| N5 G0 X80 Z2 | |
| N6 G745 XK0 YK0 Z2 K80 Wi90 Q4 V2 | |
| N7 G74 ZS-40 R2 P12 I2 B0 J8 | Wiercenie |
| N8 M15 | |
| ... | |
Kombinacje parametrów dla pojedynczego odwiertu bez opisu konturu
| XS, XE | ZS, ZE |
|--------|--------|
| XS, K | ZS, K |
| XE, K | ZE, K |
Cykl zostaje stosowany dla:
- Pojedynczy odwiert bez opisu konturu
- Odwiert z opisem konturu (pojedyńcze wiercenie lub wzór odwiertów)
Pierwsze przejście wiercenia następuje na 1. gl.wier. P. Przy każdym następnym etapie wiercenia głębokość zostaje zmniejszona o Wart.redukow. I, przy czym min.gl.odwier. J nie osiągnie wartości poniżej. Po każdym wierceniu wiertło zostaje odsunięte o Odstęp odsuwu B lub na punkt startu odwiertu. Jeżeli podany jest wewnętrzny Odstęp bezp. R, to pozycjonowanie następuje na ten odstęp w odwiercie na posuwie szybkim.
Redukowanie posuwu:
- Wiertło z płytami wielopołożeniowymi i wiertło spiralne ze 180° kątem wiercenia
- Redukowania tylko, jeśli zaprogramowano długość Przy/przewier. A
- Inne wiertła
- Początek odwiertu: redukowanie posuwu jak zaprogramowano w V
- Koniec odwiertu: redukowanie od punktu końcowego wiercenia – długość nacinania - odstęp bezpieczeństwa
- Długość nacinania=wierzchołek wiertła
- Bezpieczny odstęp
Dalsze informacje: "Odstęp bezpieczeństwa", Strona 357
Pojedynczy odwiert bez opisu konturu: XS lub ZS
zaprogramować alternatywnie
Odwiert z opisem konturu: XS, ZS nie programować
Wzór odwiertów: NS wskazuje na kontur odwieretu, nie na
definicję wzoru
Zredukowanie posuwu na końcu następuje tylko przy
ostatnim stopniu wiercenia
Wykonanie cyklu:
1 Zachowanie przy dosuwie:
- Odwiert bez opisu konturu: wiertło znajduje się na punkcie
startu (odstęp bezpieczeństwa przed odwiertem)
- Odwiert z opisem konturu: wiertło przemieszcza się na biegu
szybkim na punkt startu
- RB nie zaprogramowane: przejazd na odstęp
bezpieczeństwa
- RB zaprogramowane: przejazd na pozycję RB a następnie
na bezpieczny odstęp
2 Nawiercanie. Redukowanie posuwu zależy od V
3 Wiercenie z prędkością posuwową
4 Przewiercanie. Redukowanie posuwu zależy od V
5 Powrót, zależnie od D na biegu szybkim lub z posuwem
6 Pozycja powrotu:
- RB nie zaprogramowane: powrót do punktu startu
- RB zaprogramowane: powrót na pozycję RB
Frezowanie po linii śrubowej G75
G75 wytwarza lub gratuje osiowe lub radialne odwierty bądź wzory odwiertów przy pomocy narzędzia frezarskiego. Przy pomocy narzędzi frezarskich można wytwarzać płaskie pogłębienia i powiększać odwierty.
Parametry:
- **ID**: Kontur wiercenia – nazwa opisu odwiertu
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Referencja do konturu odwiertu (G49-, G300-, G310-Geo, G71 lub G73)
- Brak danych: pojedynczy odwirt bez opisu konturu
- **O**: Rodzaj obróbki:
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań
- 2: obróbka zgrubna i wykańczająca
- 3: gratowanie
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcieciem)
- **U**: Wspl.naloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,5)
- **H**: Kieunek
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **F**: Posuw dosuwu dla wciecia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: powrót na pozycję startu lub na bezpieczny odstęp, wymiar średnicy dla radialnych odwiertów i odwiertów na płaszczyźnie YZ)
- **W**: Kąt wciecia kierunek wciecia
- **WB**: Średnica linii śrubowej
**Wskazówki dotyczące programowania:**
- Do wiercenia po linii śrubowej używany jest wyłącznie opis konturu (ICP) osi C lub osi Y.
- NS wskazuje na kontur odwiertu, nie na definicję wzoru.
- Przy zastosowaniu tego cyklu z osią C powstają na powierzchni bocznej lejkowate owale a nie okręgi. Okręgi powstają przy zastosowaniu osi Y.
Dalsze informacje: "Units G75 frezowanie po linii śrubowej Y", Strona 243
- Aktywne odbicie lustrzane nie ma wpływu na zdefiniowany w cyklu rodzaj frezowania.
- Proszę zwrócić uwagę, że narzędzie przy zbyt dużym wcieciu zarówno samo się uszkodzi jak i obrabiany detal.
Przykład: G75
| ... | |
|-----|---|
| N7 | G300 XK30 YK25 B16 P30 W180 |
| ... | |
| N8 | M14 |
| N9 | T3 |
| N10 | G197 S1250 G195 F0.2 M103 |
| N11 | M108 |
| N12 | G110 C0 |
| N13 | G0 X50 Z5 |
| N14 | G147 K2 |
| N15 | G75 NS7 P10 H1 W15 |
| | Frezowanie po linii śrubowej |
| N16 | G47 M109 |
| N17 | G14 Q0 |
| ... | |
Wykonanie cyklu:
1. Narzędzie przemieszcza się na biegu szybkim na punkt startu
- RB nie zaprogramowane: przejazd na odstęp bezpieczeństwa
- RB zaprogramowane: przejazd na pozycję RB a następnie na bezpieczny odstęp
2. Narzędzie frezuje z wprowadzonym posuwem po linii śrubowej az do wprowadzonej głębokości odwiertu
3. Kiedy głębokość wiercenia zostanie osiągnięta, to narzędzie przemieszcza się torami spiralnymi na zewnątrz, do podanej średnicy odwiertu
4. Narzędzie frezuje na koniec po kole pełnym, aby usunąć pozostały jeszcze materiał
5. Powtarza 2...3, jeśli maksymalne wcięcie P nie odpowiada głębokości wiercenia
6. Pozycja powrotu:
- RB nie zaprogramowane: powrót do punktu startu
- RB zaprogramowane: powrót na pozycję RB
Wzór liniowy czoło G743
G743 wytwarza liniowy wzór wiercenia lub frezowania z równomiernymi odstępami na powierzchni czołowej.
Jeśli Punkt końcowy ZE nie zostanie podany, to jest używany cykl wiercenia lub frezowania następnego wiersza NC.
Na tej zasadzie kombinujemy opisy wzorów z
- cyklami wiercenia (G71, G72, G74)
- z cyklem frezowania liniowy rowek wpustowy (G791)
- z cyklem frezowania konturu z dowolnym konturem (G793)
Parametry:
- XK: Punkt początkowy Punkt początk. (karteżjański)
- YK: Punkt początkowy Punkt początk. (karteżjański)
- ZS: Punkt początkowy Punkt początk. obróbki wierceniem lub frezowaniem
- ZE: Punkt końcowy obróbki wierceniem lub frezowaniem
- X: Punkt początk. (biegunowo)
- C: Kat początk. (kat biegunowo)
- A: Kat wzroczowy (baza: XK-oś)
- I: Punkt końcowy wzoru (karteżjański)
- II: Punkt końcowy odstęp wzoru (karteżjański)
- J: Punkt końcowy wzoru (karteżjański)
- Ji: Punkt końcowy odstęp wzoru (karteżjański)
- R: Odleg.pier./ostatni odwiert
- Ri: Dlugosc – Odstęp inkrem.
- Q: Liczba odwiertów
Kombinacje parametrów dla definicji punktu początkowego lub pozycji we wzorze:
- Punkt początkowy wzoru:
- XK, YK
- X, C
- Pozycje we wzorze:
- I, J i Q
- II, Ji i Q
- R, A i Q
- Ri, Ai i Q
Przykład: G743
%743.nc
N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104
N2 M14
N3 G110 C0
N4 G0 X100 Z2
N5 G743 XK20 YK5 A45 Ri30 Q2
N6 G791 X50 C0 Z50 ZE-5 P2 F0.15
N7 M15
KONIEC
Przykład: kolejność polecen
| Prosty wzór wiercenia |
|-----------------------|
| N.. G743 XK.. YK.. ZS.. ZE.. I.. J.. Q.. |
| ... |
| Wzór wiercenia z wierceniem głębokich odwiertów |
|-----------------------------------------------|
| N.. G743 XK.. YK.. ZS.. I.. J.. Q.. |
| N.. G74 ZE.. P.. I.. |
| ... |
| Wzór frezowania z liniowym rowkiem wpustowym |
|-----------------------------------------------|
| N.. G743 XK.. YK.. ZS.. I.. J.. Q.. |
| N.. G791 K.. A.. Z.. |
| ... |
Wzór kołowy czoło G745
G745 wytwarza wzory odwiertów i frezowania z równomiernymi odstępami na okręgu lub łuku kołowym na powierzchni czołowej.
Jeśli Punkt końcowy ZE nie zostanie podany, to jest używany cykl wiercenia lub frezowania następnego wiersza NC.
Na tej zasadzie kombinujemy opisy wzorów z:
- cyklami wiercenia (G71, G72, G74)
- z cyklem frezowania liniowy rowek wpustowy (G791)
- z cyklem frezowania konturu z dowolnym konturem (G793)
Parametry:
- XK: Punkt środk. (kartezjański)
- YK: Punkt środk. (kartezjański)
- ZS: punkt początkowy Punkt początk. obróbki wierceniem lub frezowaniem
- ZE: Punkt końcowy obróbki wierceniem lub frezowaniem
- X: Średnica – Punkt środk. (biegunowo)
- C: Kat – Punkt środk. (biegunowo)
- K: Średnica – średnica wzoru
- A: Kat początk. – pozycja pierwszej figury (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- W: Kat końcowy – pozycja ostatniej figury (baza: dodatnia oś X; standard: 360°)
- Wi: Kat końcowy – Przyrost kata
- Q: Liczba odwiertów
V: Kierunek obiegu (default: 0)
- V = 0, bez W: podział koła pełnego
- V = 0, z W: podział na dłuższym łuku kołowym
- V = 0, z Wi: znak liczby Wi określa kierunek (Wi < 0: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- V = 1, z W: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- V = 1, z Wi: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby Wi bez znaczenia)
- V = 2, z W: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- V = 2, z Wi: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby Wi bez znaczenia)
Kombinacje parametrów dla definicji punktu środka wzoru lub pozycji we wzorze:
- Punkt środkowy wzoru:
- XK, YK
- X, C
- Pozycje we wzorze:
- A, W | Q
- A, Wi i Q
Przykład: G745
| %745.nc |
|---------|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N5 G745 XK0 YK0 K50 A0 Q3 |
| N6 G791 K30 A0 ZS0 ZE-5 P2 F0.15 |
| N7 M15 |
| KONIEC |
Przykład: kolejność poleceń
| N.. G745 XK.. YK.. ZS.. ZE.. A.. W.. Q.. | Prosty wzór wiercenia |
|------------------------------------------|-----------------------|
| ... | |
| N.. G745 XK.. YK.. ZS.. A.. W.. Q.. | Wzór wiercenia z wierceniem głębokich odwiertów |
| N.. G74 ZE.. P.. I.. | |
| ... | |
| N.. G745 XK.. YK.. ZS.. ZE.. A.. W.. Q.. | Wzór frezowania z liniowym rowkiem wpustowym |
| N.. G791 K.. A.. Z.. | |
| ... | |
Wzór liniowy bok G744
G744 wytwarza liniowy wzór wiercenia lub frezowania z równomiernymi odstępami na powierzchni bocznej.
Kombinacje parametrów dla definicji punktu początkowego lub pozycji we wzorze:
- Punkt początkowy wzoru: Z, C
- Pozycje we wzorze:
- W i Q
- Wi i Q
Jeśli Punkt końcowy XE nie zostanie podany, to jest używany opis figury, cykl wiercenia lub frezowania następnego wiersza NC.
Na tej zasadzie kombinujemy opisy wzorów z:
- cyklami wiercenia (G71, G72, G74)
- Obróbka frezowaniem (definicje figur G314, G315, G317)
Parametry:
- XS: **punkt początkowy** Punkt początk. obróbki wierceniem lub frezowaniem (wymiar średnicy)
- Z: **Punkt początk.** wzoru (biegunowo)
- XE: **Punkt końcowy** obróbki wierceniem lub frezowaniem (wymiar średnicy)
- ZE: **Punkt końcowy** wzoru (default: Z)
- C: **Kat początk.** (biegunowo)
- W: **Kat końcowy** wzoru (brak zapisu: odwierty/figury zostają rozmieszczone równolegle na obwodzie)
- Wi: **Kat końcowy – Przyrost kata**
- Q: **Liczba odwiertów**
- A: **Kat** – kąt położenia wzoru
- R: **Dlugosc** – odstęp pomiędzy pierwszą i ostatnią pozycją (baza: rozwinięcie na XS)
- Ri: **Dlugosc** – odstęp do następnej pozycji (baza: rozwinięcie na XS)
Przykład: G744
| %744.nc |
|---------|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X110 Z2 |
| N5 G744 XS102 Z-10 ZE-35 C0 W270 Q5 |
| N6 G71 XS102 K7 |
| N7 M15 |
| Kon. ze skok. do pocz. M30KONIEC |
Przykład: kolejność poleceń
| Prosty wzór wiercenia |
|-----------------------|
| N.. G744 Z.. C.. XS.. XE.. ZE.. W.. Q.. |
| ... |
| Wzór wiercenia z wierceniem głębokich odwiertów |
| N.. G744 Z.. C.. XS.. XE.. ZE.. W.. Q.. |
| N.. G74 XE.. P.. I.. |
| ... |
| Wzór frezowania z liniowym rowkiem wpustowym |
| N.. G744 Z.. C.. XS.. XE.. ZE.. W.. Q.. |
| N.. G792 K.. A.. XS.. |
| ... |
Wzór kołowy bok G746
G746 wytwarza wzory odwiertów i wzory figur z równomiernymi odstępami na okręgu lub łuku kołowym na powierzchni bocznej. Kombinacje parametrów dla definicji punktu środka wzoru lub pozycji we wzorze:
- Punkt środkowy wzoru: Z, C
- Pozycje we wzorze:
- Wi i Q
- Wi i Q
Jeśli Punkt końcowy XE nie zostanie podany, to jest używany opis figury, cykl wiercenia lub frezowania następnego wiersza NC.
Na tej zasadzie kombinujemy opisy wzorów z:
- cyklami wiercenia (G71, G72, G74)
- Obróbka frezowaniem (definicje figur G314, G315, G317)
Parametry:
- **Z**: Punkt srodk. (biegunowo)
- **C**: Kat – punkt środkowy (biegunowo)
- **XS**: punkt początkowy Punkt początk. obróbki wierceniem lub frezowaniem (wymiar średnicy)
- **XE**: Punkt końcowy obróbki wierceniem lub frezowaniem (wymiar średnicy)
- **K**: Średnica – średnica wzoru
- **A**: Kat początk. – pozycja pierwszego odwiertu/figury
- **W**: Kat końcowy – pozycja ostatniego odwiertu lub figury
- **Wi**: Kat końcowy – Przyrost kata
- **Q**: Liczba odwiertów
V: Kierunek obiegu (default: 0)
- V = 0, bez W: podział koła pełnego
- V = 0, z W: podział na dłuższym łuku kołowym
- V = 0, z Wi: znak liczby Wi określa kierunek (Wi < 0: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- V = 1, z W: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- V = 1, z Wi: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby Wi bez znaczenia)
- V = 2, z W: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- V = 2, z Wi: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby Wi bez znaczenia)
Przykład: G746
%746.nc
N1 T6 G197 S1200 G195 F0.2 M104
N2 M14
N3 G110 C0
N4 G0 X110 Z2
N5 G746 Z-40 C0 K40 Q8
N6 G71 XS102 K7
N7 M15
KONIEC
Przykład: kolejność poleceń
| Prosty wzór wiercenia |
|-----------------------|
| N.. G746 Z.. C.. XS.. XE.. K.. A.. W.. Q.. |
| Wzór wiercenia z wierceniem głębokich odwiertów |
|-----------------------------------------------|
| N.. G746 Z.. C.. XS.. K.. A.. W.. Q.. |
| Wzór frezowania z liniowym rowkiem wpustowym |
|---------------------------------------------|
| N.. G746 Z.. C.. XS.. K.. A.. W.. Q.. |
| N.. G792 K.. A.. XS.. |
Frez.gwintów osiowo G799
G799 frezuje gwint w istniejący odwiert.
Proszę ustawić narzędzie przed wywołaniem G799 na środek odwieretu. Cykl pozycjonuje narzędzie w odwiercie na punkt końcowy gwintu. Następnie narzędzie przemieszcza się na Prom.dosuwu R i frezuje gwint. Przy tym narzędzie wcina się w materiał przy każdym obrocie o Skok gwintu F. Na koniec cykl wysuwa narzędzie z materiału i odsuwa do Punkt startu Z. W parametrze V programujemy, czy gwint jest frezowany jednym obiegiem, czy też w przypadku jednoostrzowych narzędzi kilkoma obiegami.
Parametry:
- ID: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- NS: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- I: Średnica gwintu
- Z: Punkt startu Z
- K: Gl.gwintu
- R: Prom.dosuwania
- F: Skok gwintu
- J: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- V: Metoda frezowania
- 0: on obieg – gwint jest frezowany po linii śrubowej z 360°
- 1: przebieg – gwint jest frezowany kilkoma torami linii śrubowej (narzędzie jednoostrzowe)
1 Proszę używać narzędzi frezarskich dla cyklu G799.
Przykład: G799
%799.nc
N1 T9 G195 F0.2 G197 S800
N2 G0 X100 Z2
N3 M14
N4 G110 Z2 C45 X100
N5 G799 I12 Z0 K-20 F2 J0 H0
N6 M15
KONIEC
6.23 Polecenia osi C
Średnica referen. G120
G120 określa Średnica referen. rozwiniętej powierzchni bocznej. Programować G120, jeśli CY przy G110... G113 stosujemy. G120 jest samozachowawcze.
Parametry:
- X: Średnica
Przykład: G120
| ... |
|-----|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G120 X100 | Średnica referencyjna |
| N4 G110 C0 |
| N5 G0 X110 Z5 |
| N6 G41 Q2 H0 |
| N7 G110 Z-20 CY0 |
| N8 G111 Z-40 |
| N9 G113 CY39.2699 K-40 J19.635 |
| N10 G111 Z-20 |
| N11 G113 CY0 K-20 J19.635 |
| N12 G40 |
| N13 G110 X105 |
| N14 M15 |
| ... |
Przesunięcie punktu zerowego oś C G152
G152 definiuje punkt zerowy osi C absolutnie (baza: punkt referencyjny osi C). Punkt zerowy obowiązuje do końca programu.
Parametry:
- C: Kat – pozycja wrzeciona nowego punktu zerowego osi C
Przykład: G152
| ... |
|-----|
| N1 M5 |
| N2 T7 G197 S1010 G193 F0.08 M104 |
| N3 M14 |
| N4 G152 C30 | Punkt zerowy osi C |
| N5 G110 C0 |
| N6 G0 X122 Z-50 |
| N7 G71 X100 |
| N8 M15 |
| ... |
Normowanie osi C G153
G153 resetuje kąt przemieszczenia >360° lub <0° na kąt pomiędzy 0° i 360° - bez przemieszczania osi C.
G153 zostaje używany tylko dla obróbki powierzchni bocznej. Na powierzchni czołowej następuje automatyczne normowanie modulo 360°.
Krótka droga w C G154
G154 określa, że oś C przemieszcza się przy pozycjonowaniu po zoptymalizowanym torze.
Parametry:
- H: przemieszczenie ze zoptymalizowanym torem kształtowym On/Off
- 0: OFF
- 1: ON
Przykład: G154
| ... | ... |
|-----|-----|
| N1 | G110 C0 |
| N2 | G154 H1 |
| N3 | G110 C350 Droga przemieszczenia -10° |
| N4 | G110 C10 Droga przemieszczenia +20° |
| N5 | G154 H0 |
| N6 | G110 C350 Droga przemieszczenia +340° |
| ... | ... |
6.24 Obróbka strony czołowej i tylnej
Bieg szybki strona czołowa/tylna G100
G100 przemieszcza się na biegu szybkim po najkrótszym odcinku do Punkt końcowy.
Przy G100 narzędzie wykonuje prostoliniowe przemieszczenie.
Dla pozycjonowania obrabianego detalu pod określonym kątem zastosować G110.
Parametry:
- X: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- C: Kat końcowy
- XK: Punkt końcowy (kartezjański)
- YK: Punkt końcowy (kartezjański)
- Z: Punkt końcowy
Programowanie:
- X, C, XK, YK, Z: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- Programować albo X–C albo XK–YK
Przykład: G100
| ... |
|-----|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 GO X100 Z2 |
| N6 G100 XK20 YK5 | Bieg szybki strona czołowa |
| N7 G101 XK50 |
| N8 G103 XK5 YK50 R50 |
| N9 G101 XK5 YK20 |
| N10 G102 XK20 YK5 R20 |
| N11 G14 |
| N12 M15 |
| ... |
Liniowy tor strona czołowa/tylna G101
G101 przemieszcza się liniowo z posuwem do **Punkt końcowy**.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **C**: Kat końcowy
- **XK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **YK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **Z**: Punkt końcowy
Parametry dla opisu geometrii (**G80**):
- **AN**: Kat do dodatniej osi XK
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR = 0**: nie tangencjalne przejście
- **BR > 0**: promień zaokrąglenia
- **BR < 0**: szerokość fazki
- **Q**: Punkt przecięc. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
**Programowanie:**
- **X, C, XK, YK, Z**: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- Programować albo **X–C** albo **XK–YK**
**Parametry AN, BR i Q mogą być używane tylko w opisie geometrii, zamykanym z G80 wykorzystywanym dla cyklu.**
Przykład: G101
| | |
|---|---|
| ... | |
| N1 T70 G197 S1200 G195 F0.2 M104 | |
| N2 M14 | |
| N3 G110 C0 | |
| N4 G0 X110 Z2 | |
| N5 G100 XK50 YK0 | |
| N6 G1 Z-5 | |
| N7 G42 Q1 | |
| N8 G101 XK40 | Odcinek liniowy strona czołowa |
| N9 G101 YK30 | |
| N10 G103 XK30 YK40 R10 | |
| N11 G101 XK-30 | |
| N12 G103 XK-40 YK30 R10 | |
| N13 G101 YK-30 | |
| N14 G103 XK-30 YK-40 R10 | |
| N15 G101 XK30 | |
| N16 G103 XK40 YK-30 R10 | |
| N17 G101 YK0 | |
| N18 G100 XK110 G40 | |
| N19 G0 X120 Z50 | |
| N20 M15 | |
| ... | |
Łuk kołowy strony czołowej/tylnej G102-/G103
G102 i G103 przemieszcza kołowo z posuwem do Punkt końcowy. Kierunek toczenia proszę zaczerpnąć z rysunku pomocniczego.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **C**: Kat końcowy
- **XK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **YK**: Punkt końcowy (kartezjański)
- **R**: Promień
- **I**: Punkt środka (kartezjański)
- **J**: Punkt środka (kartezjański)
- **K**: Punkt środka, przy H = 2 lub 3 (w Z)
- **Z**: Punkt końcowy
- **H**: Płasz.okregu – płaszczyzna obróbki (default: 0)
- **H** = 0 lub 1: obróbka na płaszczyźnie XY (powierzchnia czołowa)
- **H** = 2: obróbka na płaszczyźnie YZ
- **H** = 3: obróbka na płaszczyźnie XZ
Parametry dla opisu geometrii (G80):
- **AN**: Kat do dodatniej osi XK
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR** = 0: nie tangencjalne przejście
- **BR** > 0: promień zaokrąglenia
- **BR** < 0: szerokość fazki
- **Q**: Punkt przecięc. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
Parametry AN, BR i Q mogą być używane tylko w opisie geometrii, zamykanym z G80 wykorzystywanym dla cyklu.
Przykład: G102, G103
| ... |
|-----|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N6 G100 XK20 YK5 |
| N7 G101 XK50 |
| N8 G103 XK5 YK50 R50 | Łuk kołowy |
| N9 G101 XK5 YK20 |
| N10 G102 XK20 YK5 R20 |
| N12 M15 |
| ... |
Poprzez programowanie $H=2$ lub $H=3$ wytwarza się liniowe rowki z kolistym dnem.
Definiujemy środek okręgu przy:
- $H = 2$: $Z I i K$
- $H = 3$: $Z J i K$
**Programowanie:**
- $X, C, XK, YK, Z$: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- $I, J, K$: absolutnie lub przyrostowo
- Programować albo $X-C$ albo $XK-YK$
- Programować albo punkt środkowy albo promień
- Dla promienia: tylko łuki kołowe $\leq 180^\circ$ możliwe
- Punkt końcowy w początku układu współrzędnych: $XK=0$ i $YK=0$ programować
6.25 Obróbka powierzchni bocznej
Bieg szybki powierzchnia boczna G110
G110 przemieszcza się na biegu szybkim do Punkt końcowy.
G110 jest zalecana dla pozycjonowania osi C pod określonym kątem (programowanie: N.. G110 C...).
Parametry:
- **Z**: Punkt końcowy
- **C**: Kat końcowy
- **CY**: Punkt końcowy jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
Programowanie:
- Z, C, CY: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- Zaprogramować albo Z–C albo Z–CY
Przykład: G110
| ... |
|-----|
| N1 T8 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G120 X100 |
| N4 G110 C0 | Bieg szybki powierzchnia boczna |
| N5 G0 X110 Z5 |
| N6 G110 Z-20 CY0 |
| N7 G111 Z-40 |
| N8 G113 CY39.2699 K-40 J19.635 |
| N9 G111 Z-20 |
| N10 G113 CY0 K-20 J19.635 |
| N11 M15 |
| ... |
Liniowo pow.oslony G111
G111 przemieszcza się liniowo z posuwem do Punkt końcowy.
Parametry:
- **Z**: Punkt końcowy
- **C**: Kat końcowy
- **CY**: Punkt końcowy jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
Parametry dla opisu geometrii (G80):
- **AN**: Kat do dodatniej osi Z
- **BR Fazka/zaokragl.** – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy **Fazka/zaokragl.**
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- **BR = 0**: nie tangencjalne przejście
- **BR > 0**: promień zaokrąglenia
- **BR < 0**: szerokość fazki
- **Q Punkt przeciec. lub Punkt końcowy**, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
**Programowanie:**
- **Z, C, CY**: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- Zaprogramować albo Z–C albo Z–CY
**Parametry AN, BR i Q mogą być używane tylko w opisie geometrii, zamykanym z G80 wykorzystywanym dla cyklu.**
**Przykład: G111**
| | |
|---|---|
| N1 T8 G197 S1200 G195 F0.2 M104 | |
| N2 M14 | |
| N3 G120 X100 | |
| N4 G110 C0 | |
| N5 G0 X110 Z5 | |
| N6 G41 Q2 H0 | |
| N7 G110 Z-20 CY0 | |
| N8 G111 Z-40 | Odcinek liniowy powierzchnia boczna |
| N9 G113 CY39.2699 K-40 J19.635 | |
| N10 G111 Z-20 | |
| N11 G113 CY0 K-20 J19.635 | |
| N12 G40 | |
| N13 G110 X105 | |
| N14 M15 | |
| | |
Łuk kołowy powierzchnia boczna G112-/G113
G112 i G113 przemieszcza kołowo z posuwem do Punkt końcowy.
Parametry:
- **Z**: Punkt końcowy.
- **C**: Kat końcowy.
- **CY**: Punkt końcowy jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na Średnica referen.)
- **R**: Promień
- **K**: Punkt środk. (w Z)
- **J**: Punkt środk. jako wymiar odcinka (baza: rozwinięcie powierzchni bocznej na średnicy referencyjnej)
- **W**: Punkt środk. – Kat (kierunek kąta; patrz ilustracja pomocnicza)
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
Parametry dla opisu geometrii (G80):
- **AN**: Kat do dodatniej osi Z
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
**Parametry AN, BR i Q mogą być używane tylko w opisie geometrii, zamykanym z G80 wykorzystywanym dla cyklu.**
**Programowanie:**
- **Z, C, CY**: absolutnie, przyrostowo lub samozachowawczo
- **K, W, J**: absolutnie lub przyrostowo
- Zaprogramować albo Z–C lub Z–CY i K–J
- Programować albo punkt środkowy albo promień
- Dla promienia: tylko łuki kołowe <= 180° możliwe
Przykład: G112, G113
| | |
|---|---|
| ... | |
| N1 T8 G197 S1200 G195 F0.2 M104 | |
| N2 M14 | |
| N3 G120 X100 | |
| N4 G110 C0 | |
| N5 G0 X110 Z5 | |
| N7 G110 Z-20 CY0 | |
| N8 G111 Z-40 | |
| N9 G113 CY39.2699 K-40 J19.635 | Łuk kołowy |
| N10 G111 Z-20 | |
| N11 G112 CY0 K-20 J19.635 | |
| N13 M15 | |
| ... | |
6.26 Cykle frezowania
Przegląd cykli frezowania
- **G791 Liniowy rowek pow.czol.** Pozycja i długość rowka są definiowane bezpośrednio w cyklu, szerokość rowka = średnica freza
*Dalsze informacje: "Lin. rowek pow.czolowa G791", Strona 460*
- **G792 Liniowy rowek osłona** Pozycja i długość rowka są definiowane bezpośrednio w cyklu, szerokość rowka = średnica freza
*Dalsze informacje: "Liniowy rowek pow.boczna G792", Strona 462*
- **G793 Cykl frezowania konturu czolo** Opis konturu następuje bezpośrednio po cyklu zakończonym z G80 G80 (cykl kompatybilny MANUALplus 4110)
*Dalsze informacje: "Cykl frezowania konturu i figury powierzchnia czolowa G793", Strona 463*
- **G794 Cykl frez.konturu pow.boczna** Opis konturu następuje bezpośrednio po cyklu zakończonym z G80 G80 (cykl kompatybilny MANUALplus 4110)
*Dalsze informacje: "Cykl frezowania konturu i figury powierzchnia boczna G794", Strona 465*
- **G797 Frez.powierzchni** Frezuje figury (okrąg, n-kąt, pojedyncze powierzchnie, kontury) jako wysepki na powierzchni czolowej
*Dalsze informacje: "Frez.powierzchni front G797", Strona 467*
- **G798 Frez.rowka spiraln.** Frezuje rowek spiralny na powierzchni bocznej, szerokość rowka = średnica freza
*Dalsze informacje: "Frez. rowka spiralnego G798", Strona 470*
- **G840 Frez.konturu** Frezuje ICP-kontury i figury. W przypadku zamkniętych konturów frezowanie dokonywane jest wewnątrz, zewnątrz lub na konturze, w przypadku otwartych konturów z lewej, z prawej lub na konturze. **G840** jest używana na powierzchni czolowej i bocznej
*Dalsze informacje: "Frezow.konturu G840", Strona 471*
- **G845 Frez.kieszeni-obróbka zgrubna** Przeciąga zamknięte ICP-kontury i figury na powierzchni czolowej i bocznej
*Dalsze informacje: "Frez.kieszeni-obróbka zgrubna G845", Strona 480*
- **G846 Frez.kieszeni-obróbka wyk.** Obrabia na gotowo zamknięte ICP-kontury oraz figury na powierzchni czolowej i bocznej
*Dalsze informacje: "Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846 (oś Y)", Strona 678*
- **G847 Frezow.konturu-fr.przec..** Przeciąga otwarte lub zamknięte ICP-kontury i figury na powierzchni czolowej i bocznej metodą frezowania przecinkowego
*Dalsze informacje: "Frezowanie konturu - wirowanie G847 ", Strona 488*
- **G848 Frez.wybrań - przecinkowe** Przeciąga figury lub wzory figur na powierzchni bocznej metodą frezowania przecinkowego
*Dalsze informacje: "Frezowanie wybrań - wirowanie G848 ", Strona 490*
Definicje konturu w części obróbkowej (figury):
- **Płaszczyzna czołowa**
- **G301 liniowy rowek**
*Dalsze informacje:* "Liniowy rowek strona czołowa/tylna G301-Geo", Strona 324
- **G302/G303 Ranura circular**
*Dalsze informacje:* "Okrągły rowek strona czołowa/tylna G302-/G303-Geo", Strona 325
- **G304 Koło pełne**
*Dalsze informacje:* "Koło pełne strona czołowa/tylna G304-Geo", Strona 325
- **G305 prostokąt**
*Dalsze informacje:* "Prostokąt strona czołowa/tylna G305-Geo", Strona 326
- **G307 wielokąt**
*Dalsze informacje:* "Wielokąt strona czołowa/tylna G307-Geo", Strona 327
- **Powierzchnia boczna**
- **G311 liniowy rowek**
*Dalsze informacje:* "Liniowy rowek powierzchnia boczna G311-Geo", Strona 332
- **G312/G313 Ranura circular**
*Dalsze informacje:* "Okrągły rowek powierzchnia boczna G312-/G313-Geo", Strona 333
- **G314 Koło pełne**
*Dalsze informacje:* "Koło pełne powierzchnia boczna G314-Geo", Strona 333
- **G315 prostokąt**
*Dalsze informacje:* "Prostokąt pow.boczna G315-Geo", Strona 334
- **G317 wielokąt**
*Dalsze informacje:* "Wielokąt powierzchnia boczna G317-Geo", Strona 335
**Lin. rowek pow.czołowa G791**
*G791* frezuje rowek od aktualnej pozycji narzędzia do **Punkt koncowy**. Szerokość rowka odpowiada średnicy frezu. Naddatek nie jest wliczany.
Parametry:
- **X: Średnica** – punkt końcowy rowka (biegunowo)
- **C: Kat końcowy** – punkt końcowy rowka (biegunowo, kierunek kąta; patrz rysunek pomocniczy)
- **XK: Punkt końcowy** (kartezjański)
- **YK: Punkt końcowy** (kartezjański)
- **K: Długość**
- **A: Kat** – kąt obrotu
- **ZE: Dno frezow.**
- **ZS: Górna kraw.fr.**
- **J: Gl.frezowania**
- **J > 0**: kierunek wcięcia -Z
- **J < 0**: kierunek wcięcia +Z
P: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
Kombinacje parametrów przy definiowaniu punktu końcowego: patrz ilustracja
Kombinacje parametrów przy definiowaniu płaszczyzny frezowania:
- Dno frezow. ZE, Górna kraw.fr. ZS
- Dno frezow. ZE, Gl.frezowania J
- Górna kraw.fr. ZS, Gl.frezowania J
- Dno frezow. ZE
Proszę nachylić wrzeciono przed wywołaniem G791 na wymaganą pozycję kątową.
Jeśli technolog używa zespołu pozycjonowania wrzeciona (bez osi C), to zostaje wytwarzany osiowy rowek, centrycznie do osi obrotu.
Jeśli J lub ZS są zdefiniowane, to cykl najechdża w Z na bezpieczny odstęp i frezuje następnie rowek. Jeśli J i ZS nie są zdefiniowane, to cykl frezuje od aktualnej pozycji narzędzia.
Przykład: G791
| %791.nc |
|---------|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N5 G100 XK20 YK5 |
| N6 G791 XK30 YK5 ZE-5 J5 P2 |
| N7 M15 |
| KONIEC |
Liniowy rowek pow.boczna G792
G792 frezuje rowek od aktualnej pozycji narzędzia do Punkt koncowy. Szerokość rowka odpowiada średnicy frezu. Naddatek nie jest wliczany.
Parametry:
- Z: Punkt koncowy
- C: Kat koncowy
- K: Dlugosc
- A: Kat – kąt obrotu
- XE: Dno frezow.
- XS: Gór.kraw.frez.
- J: Gl.frezowania
- J > 0: kierunek wcięcia -X
- J < 0: kierunek wcięcia +X
- P: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
Kombinacje parametrów przy definiowaniu punktu końcowego: patrz ilustracja
Kombinacje parametrów przy definiowaniu płaszczyzny frezowania:
- Dno frezow. XE, Górna kraw.fr. XS
- Dno frezow. XE, Gl.frezowania J
- Górna kraw.fr. XS, Gl.frezowania J
- Dno frezow. XE
**Przykład: G792**
| %792.nc |
|---------|
| N1 T8 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X110 Z5 |
| N5 G0 X102 Z-30 |
| N6 G792 K25 A45 XE97 J3 P2 F0.15 |
| N7 M15 |
| KONIEC |
Cykl frezowania konturu i figury powierzchnia czołowa G793
G793 frezuje figury lub dowolne kontury (otwarte lub zamknięte).
Po G793 następuje:
- przewidziana do frezowania figura z:
- definicją konturu figury (G301..G307)
Dalsze informacje: "Kontury strony czołowej/tylnej", Strona 322
- zakończenie konturu frezowania (G80)
- dowolny kontur z:
- punktem początkowym konturu frezowania (G100)
- konturem frezowania (G101, G102, G103)
- zakończenie konturu frezowania (G80)
Proszę wykorzystywać w pierwszej kolejności opis konturu z ICP w rozdziale geometrii programu i cykle G840, G845 jak i G846.
Parametry:
- ZS: Góra kraw.fr.
- ZE: Dno frezow.
- P: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- U: Wspl.naloz. - frezowanie konturu lub wybrania (default: 0)
- U = 0: frezowanie konturu
- U > 0: frezowanie wybrania – minimalne nakładanie się torów frezowania = U * średnica freza
- R: Prom.dosuwu (default: 0)
- R = 0: element konturu zostaje najechany bezpośrednio, wcięcie na punkcie najazdu powyżej płaszczyzny frezowania – potem prostopadle wcięcie głębokie
- R > 0: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 na narożach wewnętrznych: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 na narożach zewnętrznych: długość liniowego elementu wejściowego/wyjściowego, element konturu zostaje tangencjalnie najechany/opuszczony
- I: Naddatek równ.do konturu
- K: Naddatek Z
- F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- E: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
Q typ cyklu (default: 0) – znaczenie zależnie od U
- Frezowanie konturu (U = 0)
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze
- Q = 1, zamknięty kontur: frezowanie wewnętrzne
- Q = 1, otwarty kontur: na lewo w kierunku obróbki
- Q = 2, zamknięty kontur: frezowanie zewnętrzne
- Q = 2, otwarty kontur: na prawo w kierunku obróbki
- Q = 3, otwarty kontur: pozycja frezowania zależy od H i kierunku obrotu freza – patrz rysunek pomocniczy
- Frezowanie wybrania (U > 0)
- Q = 0: od wewnątrz do zewnątrz
- Q = 1: od zewnątrz do wewnątrz
O Obr.zgr./Obr.wyk.
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
Głębokość frezowania: cykl oblicza głębokość z górnej krawędzi frezowania i dna frezowania – przy uwzględnieniu naddatków.
Kompensacja promienia freza: zostanie przeprowadzona (za wyjątkiem frezowania konturu z Q = 0)
Najazd i odjazd: przy zamkniętych konturach punkt pionowy od pozycji narzędzia na pierwszy element konturu jest pozycją doswu i odswu. Jeśli nie można ustalić pionu, to punkt startu pierwszego elementu jest pozycją doswu i odswu. Czy dokonany zostanie bezpośredni dosuw, czy też po łuku, technolog decyduje przy frezowaniu konturu i przy obróbce na gotowo (frezowanie wybrania) poprzez promień wejściowy.
G57-/G58-naddatki zostają uwzględnione, jeśli naddatki I, K nie są zaprogramowane:
- G57: naddatek w kierunku X, Z
- G58: naddatek przesuwa frezowany kontur przy frezowaniu wewnętrznym i zamkniętych konturach: do wewnątrz
- frezowaniu zewnętrznym i zamkniętych konturach: na zewnątrz
- otwarty kontur i Q = 1: w kierunku obróbki z lewej
- otwarty kontur i Q = 2: w kierunku obróbki z prawej
Cykl frezowania konturu i figury powierzchnia boczna
G794
G794 frezuje figury lub dowolne kontury (otwarte lub zamknięte).
Po G794 następuje:
- przewidziana do frezowania figura z:
- definicją konturu figury (G311..G317)
Dalsze informacje: "Kontury powierzchni bocznej", Strona 330
- zakończenie opisu konturu (G80)
- dowolny kontur z:
- punktem startu (G110)
- opisem konturu (G111, G112, G113)
- zakończenie konturu frezowania (G80)
Proszę wykorzystywać w pierwszej kolejności opis konturu z ICP w rozdziale geometrii programu i cykle G840, G845 jak i G846.
Parametry:
- XS: Gór.kraw.frez.
- XE: Dno frezow.
- P: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- U: Wspl.naloz. - frezowanie konturu lub wybrania (default: 0)
- U = 0: frezowanie konturu
- U > 0: frezowanie wybrania – minimalne nakładanie się torów frezowania = U * średnica freza
- R: Prom.dosuwu (default: 0)
- R = 0: element konturu zostaje najechany bezpośrednio, wcięcie na punkcie najazdu powyżej płaszczyzny frezowania – potem prostopadle wcięcie wgłębowe
- R > 0: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 na narożach wewnętrznych: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 na narożach zewnętrznych: długość liniowego elementu wejściowego/wyjściowego, element konturu zostaje tangencjalnie najechany/opuszczony
- K: Naddatek równ.do konturu
- I: Naddatek X
- F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- E: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
Q typ cyklu (default: 0) – znaczenie zależnie od U
- Frezowanie konturu (U = 0)
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze
- Q = 1, zamknięty kontur: frezowanie wewnętrzne
- Q = 1, otwarty kontur: na lewo w kierunku obróbki
- Q = 2, zamknięty kontur: frezowanie zewnętrzne
- Q = 2, otwarty kontur: na prawo w kierunku obróbki
- Q = 3, otwarty kontur: pozycja frezowania zależy od H i kierunku obrotu freza – patrz rysunek pomocniczy
- Frezowanie wybrania (U > 0)
- Q = 0: od wewnątrz do zewnątrz
- Q = 1: od zewnątrz do wewnątrz
O Obr.zgr./Obr.wyk.
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
Przykład: G794
| %794.nc |
|---------|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X110 Z5 |
| N5 G794 XS100 XE97 P2 U0.5 R0 K0.5 F0.15 |
| N6 G314 Z-35 C0 R20 |
| N7 G80 |
| N8 M15 |
| KONIEC |
Głębokość frezowania: cykl oblicza głębokość z górnej krawędzi frezowania i dna frezowania – przy uwzględnieniu naddatków.
Kompensacja promienia freza: zostanie przeprowadzona (za wyjątkiem frezowania konturu z \( Q = 0 \))
Najazd i odjazd: przy zamkniętych konturach punkt pionowy od pozycji narzędzia na pierwszy element konturu jest pozycją doswu i odsuwu. Jeśli nie można ustalić pionu, to punkt startu pierwszego elementu jest pozycją doswu i odsuwu. Czy dokonany zostanie bezpośredni dosuw, czy też po łuku, technolog decyduje przy frezowaniu konturu i przy obróbce na gotowo (frezowanie wybrania) poprzez promień wejściowy.
G57-/G58-naddatki zostają uwzględnione, jeśli naddatki I, K nie są zaprogramowane:
- G57: naddatek w kierunku X, Z
- G58: naddatek przesuwa frezowany kontur przy frezowaniu wewnętrznym i zamkniętych konturach: do wewnątrz
- frezowaniu zewnętrznym i zamkniętych konturach: na zewnątrz
- otwarty kontur i \( Q = 1 \): w kierunku obróbki z lewej
- otwarty kontur i \( Q = 2 \): w kierunku obróbki z prawej
**Frez.powierzchni front G797**
G797 frezuje zależnie od \( Q \) płaszczyznę, wielokąt lub zdefiniowaną w poleceniu po G797 figurę.
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **X**: Sredn.ogranicz.
- **ZS**: Górna kraw.fr.
- **ZE**: Dno frezow.
- **B**: Szerokość/rozwar.klucza
Pomijana dla \( Q = 0 \): definiuje materiał, który pozostaje. Przy parzystej liczbie powierzchni można zaprogramować B alternatywnie do V.
- \( Q = 1 \): B = pozostała grubość
- \( Q >= 2 \): B = rozwartość klucza
- **V**: Dlug.krawedzi (pomijana dla \( Q=0 \))
- **R**: Fazka/zaokragl. (default: 0)
- **A**: Kat nachylenia pomijany dla \( Q = 0 \) (baza: patrz rysunek pomocniczy)
Q Liczba pow. (default: 0; zakres: 0 <= Q <= 127)
- Q = 0: po G797 następuje opis figury (G301..G307, G80) lub zamknięty opis konturu (G100, G101-G103, G80)
- Q = 1: jedna powierzchnia
- Q = 2: dwie przesunięte wzajemnie o 180° płaszczyzny
- Q = 3: trójkąt
- Q = 4: prostokąt, kwadrat
- Q > 4: wielokąt
P Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
U Wspł.naloz. – nalotenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,5)
I Naddatek równ.do konturu
K Naddatek Z
F Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
E Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
H Kierunek frezow.
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
O Obr.zgr./Obr.wyk.
- 0: obróbka zgrubna
- 1: obróbka wykań.
J Kierunek frez.
- 0: jednokierunkowo
- 1: dwukierunkowo
Programowanie:
- Cykl oblicza głębokość frezowania z ZS i ZE – przy uwzględnieniu naddatków
- Powierzchnie i figury, definiowane przy pomocy G797 (Q>0), leżą symetrycznie do centrum. Figura, zdefiniowana w następnym poleceniu może leżeć poza centrum
Po G797 Q0 .. następuje:
- przewidziana do frezowania figura z:
- definicją konturu figury (G301..G307)
Dalsze informacje: "Kontury strony czołowej/tylnej", Strona 322
- zakończenie opisu konturu (G80)
- dowolny kontur z:
- punktem początkowym konturu frezowania (G100)
- konturem frezowania (G101, G102, G103)
- zakończenie konturu frezowania (G80)
Przykład: G797
| %797.nc |
|---------|
| N1 T9 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N5 G797 X100 ZO ZE-5 B50 R2 A0 Q4 P2 U0.5 |
| N6 G100 Z2 |
| N7 M15 |
| KONIEC |
Przykład: G797 / G304
| %304_G305.nc |
|--------------|
| N1 T7 G197 S1200 G195 F0.2 M104 |
| N2 M14 |
| N3 G110 C0 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N5 G797 X100 ZSO ZE-5 Q0 P2 F0.15 |
| N6 G304 XK20 YK5 R20 |
| N7 G80 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N5 G797 X100 ZSO ZE-5 Q0 P2 F0.15 |
| N6 G305 XK20 YK5 R6 B30 K45 A20 |
| N7 G80 |
| N8 M15 |
| KONIEC |
Frez. rowka spiralnego G798
G798 frezuje rowek spiralny od aktualnej pozycji narzędzia do Punkt koncowy X, Z. Szerokość rowka odpowiada średnicy frezu.
Parametry:
- **X**: Punkt koncowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt koncowy
- **C**: Kat startu
- **F**: Skok gwintu
- F dodatni: gwint prawoskrętny
- F ujemny: gwint lewoskrętny
- **P**: Dl.rozbiegu – rampa na początku rowka
- **K**: Dl.wybiegu – rampa na końcu rowka
- **U**: Gl.gwintu
- **I**: Maks.dosuw
- **E**: Wart.redukow. dla redukowania wcięcia (default: 1)
- **D**: Liczba przejśc
Wcięcie:
- Pierwsze wcięcie zostaje wykonane z Maks.dosuw I
- Dalsze wcięcia sterowanie oblicza następująco: aktualne wcięcie = I * (1 – (n – 1) * E) (n: n-te wcięcie)
- Redukowanie dosuwu następuje do >= 0,5 mm. Potem każdy dalszy dosuw zostaje przeprowadzony z 0,5 mm.
Rowek spiralny może zostać frezowany wyłącznie na zewnątrz.
Przykład: G798
```
%798.nc
N1 T9 G197 S1200 G195 F0.2 M104
N2 M14
N3 G110 C0
N4 G0 X80 Z15
N5 G798 X80 Z-120 C0 F20 K20 U5 I1
N6 G100 Z2
N7 M15
KONIEC
```
Frezowanie konturu G840
G840 – podstawy
G840 frezuje lub gratuje otwarte lub zamknięte kontury (figury lub dowolne kontury).
Strategie wciecia: wybrać, w zależności od freza, jedną z następujących strategii:
- Wciciecie prostopadłe: cykl przemieszcza do punktu startu, wcina w materiał i frezuje kontur
- Określenie pozycji, wiercenie, frezowanie. Obróbka następuje etapami:
- pobranie wiertła
- określenie pozycji nawiercania z G840 A1 ..
- nawiercanie z G71 NF..
- Wywołanie cyklu G840 A0 .. Cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiercania, wcina się w materiał i frezuje kontur
- Wiercenie wstępne, frezowanie. Obróbka następuje etapami:
- Wiercenie wstępne z G71 ..
- Pozycjonować frez powyżej odwiertu. Wywołanie cyklu G840 A0 .. Cykl wcina w materiał i frezuje kontur lub fragment konturu
Jeśli kontur frezowania składa się z kilku fragmentów, to G840 uwzględnia przy nawiercaniu i frezowaniu wszystkie te części tego konturu. Wywołać G840 A0 .. dla każdego fragmentu osobno, jeśli określa się pozycje nawiercania bez G840 A1 ..
Naddatek: G58-naddatek przesuwa przeznaczony do frezowania kontur w zadanym poprzez typ cyklu Q kierunku:
- Frezowanie wewnętrzne, zamknięty kontur: przesuwa do wewnątrz
- Frezowanie zewnętrzne, zamknięty kontur: przesuwa do zewnątrz
- Otwarty kontur: przesuwa, w zależności od Q, w lewo lub w prawo
Dla Q = 0 naddatki nie zostają uwzględnione
G57- oraz ujemne G58-naddatki nie zostają uwzględniane
G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego
G840 A1 .. określa pozycję nawiercania i zapisuje je w ukazanej w NF referencji. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Patrz także:
- G840 – podstawy
Dalsze informacje: "G840 – podstawy", Strona 471
- G840 – frezowanie
Dalsze informacje: "G840 – frezowanie", Strona 474
Parametry:
- **Q typ cyklu** – miejsce frezowania
- Otwarty kontur – przy przecinaniu się definiuje Q, czy pierwszy obszar (od punktu startu) lub czy cały kontur jest obrabiany
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze (pozycja nawiercania = punkt startu)
- Q = 1: obróbka z lewej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać tylko pierwszy obszar konturu
- Q = 2: obróbka z prawej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać tylko pierwszy obszar konturu
- Q = 3: nie jest dozwolona
- Q = 4: obróbka z lewej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać cały kontur
- Q = 5: obróbka z prawej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać cały kontur
- Zamknięte kontury
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze (pozycja nawiercania = punkt startu)
- Q = 1: frezowanie wewnętrzne
- Q = 2: frezowanie zewnętrzne
- Q = 3..5: nie jest dozwolona
- ID: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- Otwarty kontur: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- Figury, dowolne zamknięte kontury: brak danych
- Otwarty kontur: ostatni element konturu
- Kontur składa się z jednego elementu:
- Brak danych: obróbka w kierunku konturu
- **NS = NE** zaprogramowano: obróbka w kierunku przeciwnym do kierunku konturu
- **D**: Pocz.elem.nr
Kierunek opisu konturu w przypadku figur jest w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara.
Pierwszy element konturu przy figurach:
- Kołowy rowek: większy łuk kołowy
- Koło pełne: górny półokrąg
- Prostokąty, wielokąty i liniowe rowki: kąt położenia pokazuje na pierwszy element konturu
- **V**: Koniec elem.nr
- **A**: Przebieg (fr=0/wierpoz=1)
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **WB**: Dodatk.obróbka średnica
**D i V** programujemy, aby obrabiać części figury.
---
Cykl uwzględnia przy obliczaniu pozycji nawiercania także średnioczę aktywnego narzędzia. Dlatego też należy pobrać wiertło przed wywołaniem **G840 A1 ..**
- Proszę zaprogramować naddatki przy określaniu pozycji wiercenia wstępnego i przy frezowaniu
---
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Funkcja **G840** nadpisuje pozycję nawiercania bez zapytania zwrotnego, czy ewentualnie pod **Znacznik pozycji NF** jest zachowane. Podczas następnych zabiegów obróbkowych istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
▶ Uwzględnić zachowanie funkcji **G840** przy programowaniu
G840 – frezowanie
Kierunek frezowania i kompensację promienia freza (FRK) zmieniamy za pomocą **typu cyklu Q**, kierunku frezowania H oraz kierunku obrotu freza. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Patrz także:
- **G840** – podstawy
*Dalsze informacje: "G840 – podstawy", Strona 471*
- **G840** – określanie pozycji nawiercania
*Dalsze informacje: "G840 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 472*
Parametry:
- **Q typ cyklu** – miejsce frezowania
- Otwarty kontur – przy przecinaniu się definiuje Q, czy pierwszy obszar (od punktu startu) lub czy cały kontur jest obrabiany
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze (pozycja nawiercania = punkt startu)
- Q = 1: obróbka z lewej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać tylko pierwszy obszar konturu
- Q = 2: obróbka z prawej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać tylko pierwszy obszar konturu
- Q = 3: nie jest dozwolona
- Q = 4: obróbka z lewej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać cały kontur
- Q = 5: obróbka z prawej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać cały kontur
- Zamknięte kontury
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze (pozycja nawiercania = punkt startu)
- Q = 1: frezowanie wewnętrzne
- Q = 2: frezowanie zewnętrzne
- Q = 3..5: nie jest dozwolona
- **ID: Kontur frezowania** – nazwa konturu frezowania
- **NS: Numer wiersza startu konturu** – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- Otwarty kontur: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **NE: Numer wiersza końca konturu** – koniec fragmentu konturu
- Figury, dowolne zamknięte kontury: brak danych
- Otwarty kontur: ostatni element konturu
- Kontur składa się z jednego elementu:
- Brak danych: obróbka w kierunku konturu
- NS = NE zaprogramowano: obróbka w kierunku przeciwnym do kierunku konturu
BF: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrąg, zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
I: Maks.dosuw
F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
E: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
R: Prom.dosuwu (default: 0)
- R = 0: element konturu zostaje najechany bezpośrednio, wcięcie na punkcie najazdu powyżej płaszczyzny frezowania, potem prostopadle wcięcie wgłębne
- R > 0: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 na narożach wewnętrznych: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 dla naroży zewnętrznych: element konturu zostaje tangencjalnie najechany/opuszczony
P: Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
XS: Górna kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
ZS: Górna kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
RB: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Strona czołowa/tylna: pozycja powrotu w kierunku Z
- Powierzchnia boczna: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
D: Pocz.elem.nr
Kierunek opisu konturu w przypadku figur jest w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu wskazówek zegara.
Pierwszy element konturu przy figurach:
- Kolowy rowek: większy łuk kołowy
- Koło pełne: górny półokrąg
- Prostokąty, wielokąty i liniowe rowki: kąt położenia pokazuje na pierwszy element konturu
V: Koniec elem.nr
A: Przebieg (fr=0/wierpoz=1)
NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycję nawiernicania (zakres: 1-127)
O: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- O = 0: wciecie prostopadle
- O = 1: z nawiernicaniem
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej zapisanej w NF pozycji nawiernicania, wcina w materiał i frezuje pierwszy fragment. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiernicania i dokonuje obróbki następnej części, etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i frezuje dany fragment. Proszę powtórzyć tę obróbkę w razie konieczności dla następnego fragmentu, itd.
Najazd i odjazd: w przypadku zamkniętych konturów punkt pionowy od pozycji narzędzia na pierwszy element konturu jest pozycją dosuwu i odsuwu. Jeśli nie można ustalić pionu, to punkt startu pierwszego elementu jest pozycją dosuwu i odsuwu. Dla figur wybieramy z D i V element najazdu i odjazdu.
Wykonanie cyklu:
1. Pozycja startu (X, Z, C) jest to pozycja przed cyklem
2. Oblicza wciecia na głębokość przy frezowaniu
3. Dosuwa na bezpieczny odstęp:
- Dla O = 0: najeżdza na pierwszą głębokość frezowania
- Dla O = 1: wcina na pierwszą głębokość frezowania
4. Frezuje kontur
5. Wciecie:
- Przy otwartych konturach i rowkach o szerokości rowka = średnica freza: wcina na następną głębokość frezowania, lub wcina na następną głębokość frezowania i frezuje kontur w przeciwnym kierunku
- Przy zamkniętych konturach i rowkach: podnosi o odstęp bezpieczeństwa, dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania lub zagłębia dla następnej głębokości frezowania
6. Powtarza 4…5, az kompletny kontur zostaje wyfrezowany
7. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Plasz. odsuwu RB
Kierunek frezowania i kompensacja promienia freza (FRK) zmieniamy przy pomocy typu cyklu Q, kierunku frezowania H oraz kierunku obrotu freza. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
| Typ cyklu | Kierunek frezowania | Kierunek obrotu narzędzia | FRK | Wykonanie |
|-----------|---------------------|--------------------------|-----|-----------|
| Kontur (Q = 0) | – | Mx03 | – |  |
| Kontur | – | Mx03 | – |  |
| Kontur | – | Mx04 | – |  |
| Kontur | – | Mx04 | – |  |
| wewnątrz (Q = 1) | przeciwbieżnie (H = 0) | Mx03 | w prawo |  |
| wewnątrz | przeciwbieżnie (H = 0) | Mx04 | w lewo |  |
| wewnątrz | współbieżnie (H = 1) | Mx03 | w lewo |  |
| wewnątrz | współbieżnie (H = 1) | Mx04 | w prawo |  |
| zewnątrz (Q = 2) | przeciwbieżnie (H = 0) | Mx03 | w prawo |  |
| zewnątrz | przeciwbieżnie (H = 0) | Mx04 | w lewo |  |
| zewnątrz | współbieżnie (H = 1) | Mx03 | w lewo |  |
| zewnątrz | współbieżnie (H = 1) | Mx04 | w prawo |  |
| Kontur (Q = 0) | – | Mx03 | – |  |
| Kontur | – | Mx04 | – |  |
| w prawo (Q = 3) | przeciwbieżnie (H = 0) | Mx03 | w prawo |  |
| w lewo (Q = 3) | przeciwbieżnie (H = 0) | Mx04 | w lewo |  |
| w lewo (Q = 3) | współbieżnie (H = 1) | Mx03 | w lewo |  |
| w prawo (Q = 3) | współbieżnie (H = 1) | Mx04 | w prawo |  |
G840 – gratowanie
G840 gratuje, jeśli zaprogramowano Szerok.fazki B. Jeśli występują przecinania na konturze, to określamy przy pomocy **typu cyklu Q** określamy, czy ma być obrabiany pierwszy fragment (od punktu startu) czy też cały kontur. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Parametry:
- **Q: typ cyklu** – miejsce frezowania
- Otwarty kontur – przy przecinaniu się definiuje Q, czy pierwszy obszar (od punktu startu) lub czy cały kontur jest obrabiany
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze (pozycja nawiercania = punkt startu)
- Q = 1: obróbka z lewej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać tylko pierwszy obszar konturu
- Q = 2: obróbka z prawej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać tylko pierwszy obszar konturu
- Q = 3: nie jest dozwolona
- Q = 4: obróbka z lewej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać cały kontur
- Q = 5: obróbka z prawej od konturu – przy przecinaniu się uwzględniać cały kontur
- Zamknięte kontury
- Q = 0: punkt środkowy freza na konturze (pozycja nawiercania = punkt startu)
- Q = 1: frezowanie wewnętrzne
- Q = 2: frezowanie zewnętrzne
- Q = 3..5: nie jest dozwolona
- **ID: Kontur frezowania** – nazwa konturu frezowania
- **NS: Numer wiersza startu konturu** – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- Otwarty kontur: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **NE: Numer wiersza końca konturu** – koniec fragmentu konturu
- Figury, dowolne zamknięte kontury brak danych
- Otwarty kontur: ostatni element konturu
- Kontur składa się z jednego elementu:
- Brak danych: obróbka w kierunku konturu
- NS = NE zaprogramowano: obróbka w kierunku przeciwnym do kierunku konturu
- **E: Zredukowany posuw** dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
R: Prom.dosuwu (default: 0)
- R = 0: element konturu zostaje najechany bezpośrednio, wcięcie na punkcie najazdu powyżej płaszczyzny frezowania, potem prostopadle wcięcie wgłębne
- R > 0: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 na narożach wewnętrznych: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- R < 0 dla naroży zewnętrznych: element konturu zostaje tangencjalnie najechany/opuszczony
P: Głębokość wcięcia (podawana jako wartość ujemna)
XS: Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
ZS: Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
RB: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Strona czołowa/tylna: pozycja powrotu w kierunku Z
- Powierzchnia boczna: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
J: Obr.wst.sred.
Przy otwartych konturach zostaje obliczony gratowany kontur na podstawie programowanego konturu i J.
- J zaprogramowane: cykl gratuje wszystkie strony rowka
- J nie programowane: narzędzia okrawania tak szeroko, że obydwie strony rowka mogą być gratowane jednym przejściem
D: Pocz.elem.nr
V: Koniec elem.nr
A: Przebieg (fr=0/wierpoz=1)
Najazd i odjazd: w przypadku zamkniętych konturów punkt pionowy od pozycji narzędzia na pierwszy element konturu jest pozycją dosuwu i odsuwu. Jeśli nie można ustalić pionu, to punkt startu pierwszego elementu jest pozycją dosuwu i odsuwu. Dla figur wybieramy z D i V element najazdu i odjazdu.
Wykonanie cyklu:
1. Pozycja startu (X, Z, C) jest to pozycja przed cyklem
2. Przemieszcza na odstęp bezpieczeństwa i wcina w materiał na głębokość frezowania
3. Frezowanie:
- J nie programowane: frezuje programowany kontur
- J programowany, otwarty kontur: oblicza i frezuje nowy kontur
4. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Plasz.odsuwu RB
Frez.kieszeni-obróbka zgrubna G845
G845 – podstawy
G845 obrabia zgrubnie zamknięte kontury.
Proszę wybrać, w zależności od frezu, jedną z następujących strategii wcięcia:
- Prostopadłe wcięcie w materiał
- Wcięcie w materiał na nawierconej pozycji
- Wcięcie w materiał ruchem wahadłowym lub spiralnym
Dla wciecia w materiał na nawierconej pozycji znajdują się do dyspozycji następujące alternatywy:
- Określenie pozycji, wiercenie, frezowanie - obróbka następuje etapami:
- pobranie wiertła
- Określenie pozycji nawiercania z **G845 A1** .. lub z **A2**
uplasować pozycję wiercenia wstępnego w centrum figury
- nawiercanie z **G71 NF**..
- Wywołać cykl **G845 A0** .. Cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiercania, wcina się w materiał i frezuje wybranie
- Wiercenie, frezowanie - obróbka następuje etapami:
- Z **G71** .. nawiercanie w obrębie wybrania
- Pozycjonować frez nad odwiertem i wywołać **G845 A0** ..
Cykl wcina w materiał i frezuje ten fragment
**Parametry O = 1 i NF muszą być zdefiniowane.**
Jeśli wybranie składa się kilku fragmentów, to **G845** uwzględnia przy nawiercaniu i frezowaniu wszystkie te części wybrania. Wywołać **G845 A0** .. dla każdego fragmentu osobno, jeśli określa się pozycję wiercenia wstępnego bez **G845 A1** ..
**G845 uwzględnia następujące naddatki:**
- **G57**: naddatek w kierunku X, Z
- **G58**: równoodległy naddatek na płaszczyźnie frezowania
Proszę zaprogramować naddatki przy określaniu pozycji wiercenia wstępnego i przy frezowaniu.
G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego
G845 A1 .. określa pozycję nawiercania i zapisuje je w ukazanej w NF referencji. Cykl uwzględnia przy obliczaniu pozycji nawiercania także średnicę aktywnego narzędzia. Dlatego też należy pobrać wiercio przed wywołaniem G845 A1.. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Patrz także:
- **G845** – podstawy
*Dalsze informacje: "G845 – podstawy", Strona 480*
- **G845** – frezowanie
*Dalsze informacje: "G845 – frezowanie", Strona 482*
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- **XS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **ZS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **Q**: Kierunek obr. (default: 0)
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **A**: Przebieg
- 0: frezowanie
- 1: określ.pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **WB**: Długość wcięcia – średnica freza
**G845** nadpisuje pozycje nawiercania, które zachowane są w referencji NF
Parametr **WB** jest wykorzystywany zarówno przy określaniu pozycji nawiercania, jak i przy frezowaniu. Przy określaniu pozycji nawiercania **WB** opisuje średnicę freza.
G845 – frezowanie
Na kierunek frezowania można oddziaływać przy pomocy kierunku biegu frezowania H, kierunku obróbki Q i kierunku obrotu frezu. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Patrz także:
- **G845** – podstawy
*Dalsze informacje: "G845 – podstawy", Strona 480*
- **G845** – określanie pozycji nawiercania
*Dalsze informacje: "G845 – określenie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 481*
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- **XS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **ZS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **U**: Wspl.naloz. – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nalotenie = U * średnica frezu
- **V**: Wspl.przepeln. (przy obróbce z osią C bez funkcji)
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **F**: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
- **FP**: Posuw wcięcia na płaszczyźnie dla wcięcia na następny tor kształtowy frezowania
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Strona czołowa/tylna: pozycja powrotu w kierunku Z
- Powierzchnia boczna: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- **Q**: Kierunek obr. (default: 0)
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **A**: Przebieg
- 0: frezowanie
- 1: określ.pozycji nawier.
- 2: poz.wierc.ws.figury centrum
- **NF**: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycję nawiercania (zakres: 1-127)
- **O**: Zachowanie wejścia w mat. (default: 0)
- **O = 0** (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje wybranie
- **O = 1** (wcięcie na nawierconej pozycji):
- **NF** zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części, etc.
- **NF** nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części, etc.
- **O = 2 lub 3** (wcięcie ruchem spiralnym): frez wchodzi w materiał pod kątem **W** i frezuje koła pełne o średnicy **WB**. Kiedy zostanie osiągnięta głębokość frezowania **P**, cykle przechodzi do frezowania płaskiego
- **O = 2** – manualnie: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i dokonuje obróbki danego fragmentu, który osiągalny jest z tej pozycji
- **O = 3** – automatycznie: cykl oblicza pozycję wcięcia w materiał, wchodzi w materiał i dokonuje obróbki tego fragmentu. Ruch wcięcia w materiał dobiera końca, jeśli to możliwe, w punkcie startu pierwszego toru frezowania. Jeżeli wybranie składa się z kilku części, to cykl obrabia wszystkie fragmenty po kolei.
- **O = 4 lub 5** (wcięcie ruchem wahadłowym, liniowo): frez wcina pod kątem **W** i frezuje liniowy tor o długości **WB**. Kąt położenia definiuje się w **WE**. Następnie cykl frezuje ten tor w odwrotnym kierunku. Kiedy zostanie osiągnięta głębokość frezowania **P**, cykle przechodzi do frezowania płaskiego
- **O = 4** – manualnie: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i dokonuje obróbki danego fragmentu, który osiągalny jest z tej pozycji
- **O = 5** – automatycznie: cykl oblicza pozycję wcięcia w materiał, wchodzi w materiał i dokonuje obróbki tego fragmentu. Ruch wcięcia w materiał dobiera końca, jeśli to możliwe, w punkcie startu pierwszego toru frezowania. Jeżeli kieszonka składa się z kilku części, to cykl obrabia wszystkie fragmenty po kolei. Pozycja wcięcia w materiał zostaje określona w następujący sposób, w zależności od figury i **Q**:
- **Q0** (od wewnątrz do zewnątrz):
- liniowy rowek, prostokąt, wielokąt: punkt referencyjny figury
- okrąg: środek okręgu
- kołowy rowek, dowolny kontur: punkt startu leżącego najdalej wewnątrz toru frezowania
- **Q1** (od zewnątrz do wewnątrz):
- liniowy rowek: punkt startu rowka
- kołowy rowek, okrąg: nie zostaje obrabiany
prostokąt, wielokąt: punkt startu pierwszego elementu liniowego
dowolny kontur: punkt startu pierwszego elementu liniowego (musi istnieć przynajmniej jeden element liniowy)
- **O = 6 lub 7** (wciecie ruchem wahadłowym, kołowo): frez wcina w materiał pod kątem **W** i frezuje łuk kołowy, wynoszący 90°. Następnie cykl frezuje ten tor w odwrotnym kierunku. Kiedy zostanie osiągnięta głębokość frezowania **P**, cykl przechodzi do frezowania płaskiego. **WE** definiuje środek łuku a **WB** promień
- **O = 6** – manualnie: pozycja narzędzia odpowiada pozycji środka łuku kołowego. Frez przemieszcza się do początku łuku i wcina w materiał
- **O = 7** – automatycznie (dozwolone tylko dla kołowych rowków i okręgów): cykl oblicza pozycję wejścia w materiał w zależności od **Q**
- **Q0** (od wewnątrz do zewnątrz):
- kołowy rowek: łuk kołowy leży na promieniu krzywizny rowka
- okrag: nie dozwolony
- **Q1** (od zewnątrz do wewnątrz): kołowy rowek, okrag: łuk kołowy leży na zewnętrznym torze frezowania
- **W**: **Kąt wciecia** kierunek wciecia
- **WE**: **Kąt położenia** toru frezowania lub łuku kołowego
Oś bazowa:
- Strona czołowa lub tylna: dodatnia oś XK
- Powierzchnia boczna: dodatnia oś Z
Znaczenie standardowe kąta położenia, w zależności od **O**:
- **O = 4**: **WE = 0°**
- **O = 5 i**
- Liniowy rowek, prostokąt, wielokąt: **WE = kąt położenia figury**
- Okrągły rowek, okrag: **WE = 0°**
- Dowolny kontur i **Q0** (od wewnątrz do zewnątrz): **WE = 0°**
- Dowolny kontur i **Q1** (od zewnątrz do wewnątrz): kąt położenia elementu startu
- **WB**: **Dodatk.obróbka średnica** (default: 1,5 * średnica frezu)
**Proszę uwzględnić przy kierunku obróbki **Q = 1** (od zewnątrz do wewnątrz)**:
- Kontur musi rozpoczynać się z elementu liniowego
- Jeśli element startu < **WB**, to **WB** zostaje skrócone do długości elementu startu
- Długość elementu startu nie może być mniejsza od 1,5-krotnej wartości średnicy freza
Wykonanie cyklu:
1. Pozycja startu (X, Z, C) jest to pozycja przed cyklem
2. Oblicza podział skrawania (wciecie na płaszczyźnie frezowania, wciecie na głębokość frezowania), oblicza drogi wciecia ruchem wahadłowym lub spiralnym.
3. Przemieszcza się na odstęp bezpieczeństwa i wcina, w zależności od O na pierwszą głębokość frezowania ruchem wahadłowym lub spiralnym
4. Frezuje płaszczyznę
5. Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6. Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Płasz. odsuwu RB
Na kierunek frezowania można oddziaływać przy pomocy kierunku biegu frezowania H, kierunku obróbki Q i kierunku obrotu frezu.
Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
**Frez.kieszenci-obróbka zgrubna G845**
| Kierunek frezowania | Kierunek obróbki | Kierunek obrotu narzędzia | Wykonanie |
|---------------------|------------------|---------------------------|-----------|
| przeciwbieżnie (H = 0) | od wewnątrz (Q = 0) | Mx03 | ![image] |
| przeciwbieżnie (H = 0) | od wewnątrz (Q = 0) | Mx04 | ![image] |
| przeciwbieżnie (H = 0) | od zewnątrz (Q = 1) | Mx03 | ![image] |
| przeciwbieżnie (H = 0) | od zewnątrz (Q = 1) | Mx04 | ![image] |
| współbieżnie (H = 1) | od wewnątrz (Q = 0) | Mx03 | ![image] |
| współbieżnie (H = 1) | od wewnątrz (Q = 0) | Mx04 | ![image] |
| współbieżnie (H = 1) | od zewnątrz (Q = 1) | Mx03 | ![image] |
| współbieżnie (H = 1) | od zewnątrz (Q = 1) | Mx04 | ![image] |
Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846
G846 obrabia na gotowo zamknięte kontury.
Jeżeli wybranie składa się z kilku części, to G846 uwzględnia wszystkie części wybrania.
Na kierunek frezowania można oddziaływać przy pomocy kierunku biegu frezowania H, kierunku obróbki Q i kierunku obrotu freza.
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **B**: Gł. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- **P**: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- **XS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **ZS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **R**: Prom.dosuwu (default: 0)
- R = 0: element konturu zostaje najechany bezpośrednio. Wcięcie w materiał następuje z punktu najazdu powyżej płaszczyzny frezowania, potem następuje prostopadle wcięcie w materiał na głębokość
- R > 0: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- **U**: Wspl.naloz. – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nalotenie = U * średnica frezu
- **V**: Wspl.przepln. (przy obróbce z osią C bez funkcji)
- **H**: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **F**: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **E**: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
- **FP**: Posuw wcięcia na płaszczyźnie dla wcięcia na następny tor kształtowy frezowania
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Strona czołowa/tylna: pozycja powrotu w kierunku Z
- Powierzchnia boczna: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- **Q**: Kierunek obr. (default: 0)
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
O Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- **O = 0** (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza do punktu startu, wcina w materiał i obrabia na gotowo wybranie
- **O = 1** (łuk wejściowy z wcięciem na głębokość): w przypadku górnych płaszczyzn frezowania cykl dosuwa na płaszczyznę i najjeżdża początek obróbki po łuku wejściowym. Przy najniżej położonej płaszczyźnie skrawania frez wcina się przy przejeździe po łuku wejściowym na głębokość skrawania (trójwymiarowy łuk wejściowy). Ta strategia wcięcia w materiał może być tylko wykorzystywana w kombinacji z łukiem kołowym R. Warunkiem jest obróbka od zewnątrz do wewnątrz (**O = 1**).
Wykonanie cyklu:
1. Pozycja startu (**X, Z, C**) jest to pozycja przed cyklem
2. Oblicza rozdzielenie skrawania (wcięcia na poziomach frezowania, wcięcia na głębokość frezowania)
3. Przemieszcza na odstęp bezpieczeństwa i wcina w materiał do pierwszej głębokości frezowania
4. Frezuje płaszczyznę
5. Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6. Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Płasz. odsuwu RB
Na kierunek frezowania można oddziaływać przy pomocy kierunku biegu frezowania **H**, kierunku obróbki **Q** i kierunku obrotu freza.
### Frezowanie kieszeni obróbka na gotowo G846
| Kierunek frezowania | Kierunek obrotu narzędzia | Wykonanie |
|---------------------|---------------------------|-----------|
| przeciwbieżnie (**H = 0**) | Mx03 |  |
| przeciwbieżnie (**H = 0**) | Mx04 |  |
| współbieżnie (**H = 1**) | Mx03 |  |
| współbieżnie (**H = 1**) | Mx04 |  |
Frezowanie konturu - wirowanie G847
G840 rozfrezowuje otwarte lub zamknięte kontury metodą frezowania przecinkowego.
Parametry:
- **Q** typ cyklu (default: 0)
- 0: na konturze
- 1: w obrębie/z lewej konturu
- 2: poza/z prawej konturu
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **NE**: Numer wiersza końca konturu – koniec fragmentu konturu
- **BF**: Obróbka elementów formy (default: 0)
Fazka/zaokrąglenie zostaje obrabiana
- 0: bez obróbki
- 1: na początku
- 2: na końcu
- 3: na początku i na końcu
- 4: tylko fazka/zaokrag., zostaje obrabiane – nie element podstawowy (warunek: fragment konturu z jednym elementem)
- **H**: Kieunek (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
- **U**: Ws.pl.naloz. – nałożenie torów frezowania = U * średnica frezu (default: 0,9)
- **HC**: Wygladzanie konturu
- 0: bez przejścia wyglądz.
- 1: z przejściem wyglądz.
- **I**: Maks.dosuw
O: Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- O = 0 (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje kontur
- O = 1 (prostopadle wcięcie np. na nawierconej pozycji):
- NF zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- NF nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- O = 2 (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem W i frezuje koła pełne o średnicy WB.
F: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
W: Kat poglebienia
WB: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1.5 * średnica frezu)
RB: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
A: Przebieg (fr=0/wierpoz=1) (default: 0)
- 0: frezowanie
- 1: określ pozycji nawier.
NF: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
P: Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
XS: Górna kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
ZS: Górna kraw.fr. Powierzchnia czolowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
Frezowanie wybrań - wirowanie G848
G840 rozfrezowuje figurę lub wzory figur metodą frezowania przecinkowego.
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **H**: Kieunek (default: 1)
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **BR**: Szerokość frez.przec.
- **R**: Promień ruchu powrotnego
- **FP**: Posuw ruchu powrotnego (default: aktywny posuw)
- **AL**: Droga wzniosu bieg powrotny
- **O**: Zachowanie wejście w mat. (default: 2)
- **O = 0** (prostopadłe wcięcie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wcięcia i frezuje figurę
- **O = 1** (prostopadłe wcięcie np. na nawiercionej pozycji):
- **NF** zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał na pierwszy bezpieczny odstęp i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części etc.
- **NF** nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji na posuwie szybkim i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części etc.
- **O = 2** (wcięcie po linii śrubowej): frez wcina w materiał na aktualnej pozycji pod kątem **W** i frezuje koła pełne o średnicę **WB**.
- **F**: Posuw dosuwu (default: aktywny posuw)
- **W**: Kat pogłębiania
- **WB**: Średnica linii śrubowej (default: średnica linii śrubowej = 1,5 * średnica frezu)
- **U**: Wsp.laloż. – nalożenie torów frezowania = **U** * średnica frezu (default: 0,9)
- **J**: Zakres obróbki
- 0: kompletnie
- 1: bez obróbki naroży
- 2: tylko obróbka naroży
- **P**: Maks.dosuw
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **RB**: Płasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- **B**: Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- **XS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **ZS**: Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
A: Przebieg (fr=0/wierpoz=1) (default: 0)
- 0: frezowanie
- 1: określ pozycji nawier.
NF: Znacznik pozycji (tylko dla O = 1)
Szerokość toru BR należy programować w przypadku rowków i prostokątów, dla okręgów i wielokątów nie jest to konieczne.
6.27 Cykle grawerowania
Tabela znaków
Sterowanie zna przedstawione w poniższej tabeli znaki. Przewidziany do grawerowania tekst należy zapisać w kolejności znaków. Znaki diakrytyczne i inne znaki specjalne, których nie można zapisywać w edytorze, należy zdefiniować jeden za drugim w NF. Jeśli w ID zdefiniowano tekst a w NF znak, to najpierw grawerowany jest tekst a potem znak.
Można także przy pomocy cyklu grawerowania dokonywać grawerowania zmiennych stringu. Podać w tym celu w ID z softkey Zmienne zmienną, która ma być grawerowana.
Dalsze informacje: "Typy zmiennych", Strona 525
| Małe litery | Duże litery |
|-------------|-------------|
| NF | Znak | NF | Znak |
| 97 | a | 65 | A |
| 98 | b | 66 | B |
| 99 | c | 67 | C |
| 100 | d | 68 | D |
| 101 | e | 69 | E |
| 102 | f | 70 | F |
| 103 | g | 71 | G |
| 104 | h | 72 | H |
| 105 | i | 73 | I |
| 106 | J | 74 | J |
| 107 | k | 75 | K |
| 108 | l | 76 | L |
| 109 | m | 77 | M |
| 110 | n | 78 | N |
| 111 | o | 79 | O |
| 112 | p | 80 | P |
| 113 | q | 81 | Q |
| 114 | r | 82 | R |
| 115 | s | 83 | S |
| 116 | t | 84 | T |
| 117 | u | 85 | U |
| 118 | v | 86 | V |
| 119 | w | 87 | W |
| 120 | x | 88 | X |
| 121 | y | 89 | Y |
| 122 | z | 90 | Z |
### Znaki przegłosu
| NF | Znak |
|-----|------|
| 196 | Å |
| 214 | Ö |
| 220 | Ü |
| 223 | ß |
| 228 | ä |
| 246 | ö |
| 7252| ü |
### Cyfry
| NF | Znak |
|-----|------|
| 48 | 0 |
| 49 | 1 |
| 50 | 2 |
| 51 | 3 |
| 52 | 4 |
| 53 | 5 |
| 54 | 6 |
| 55 | 7 |
| 56 | 8 |
| 57 | 9 |
### Znak specjalny
| NF | Znak |
|-----|--------|
| 32 | "Spacje" |
| 37 | % |
| 40 | ( |
| 41 | ) |
| 43 | + |
| 44 | , |
| 45 | - |
| 46 | . |
| 47 | / |
| 58 | : |
| 60 | < |
| 61 | = |
| 62 | > |
| 64 | @ |
| 91 | [ |
| 93 | ] |
| 95 | – |
| 8364| € |
| 181 | µ |
| 186 | ° |
| 215 | * |
| 33 | ! |
| 38 | & |
| 63 | ? |
| 174 | ® |
| 216 | Ø |
Grawerowanie powierzchnia czołowa G801
G801 graweruje znaki ulożone w liniowym albo biegunowym porządku na płaszczyźnie czołowej.
Dalsze informacje: "Tabela znaków", Strona 492
Cykle grawerują z pozycji startu lub od aktualnej pozycji, jeśli nie podano pozycji startu.
Przykład: jeśli należy grawerować tekst przy pomocy kilku wywołań, to należy przy pierwszym wywołaniu funkcji określić pozycję startu. Dalsze wywołania funkcji programowane są bez podawania pozycji startu.
Parametry:
- **X, C**: Punkt początk. i Kat początkowy (biegunowo)
- **XK, YK**: Punkt początk. (kartezjański)
- **Z**: Punkt końcowy – pozycja w osi Z, na którą następuje wcięcie dla frezowania
- **RB**: Płasz. odsuwu – pozycja Z, na którą następuje odsunięcie dla pozycjonowania
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: $H / 6 \times E$
- **V**: Wykonanie(lin/pol)
- 0: liniowo
- 1: u góry zagięty
- 2: u dołu zagięty
- **D**: Średnica bazowa
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- 0 (Nie), grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- 1 (Tak), grawiura jest odbijana lustrzanie
Grawerowanie powierzchnia boczna G802
G802 graweruje znaki ułożone w liniowym porządku na powierzchni bocznej.
Dalsze informacje: "Tabela znaków", Strona 492
Cykle grawerują z pozycji startu lub od aktualnej pozycji, jeśli nie podano pozycji startu.
Przykład: jeśli należy grawerować tekst przy pomocy kilku wywołań, to należy przy pierwszym wywołaniu funkcji określić pozycję startu. Dalsze wywołania funkcji programowane są bez podawania pozycji startu.
Parametry:
- **Z**: Punkt początk..
- **C**: Kat początkowy
- **CY**: Punkt początk., pierwszego znaku
- **X**: Punkt końcowy – pozycja w osi X, na którą następuje wcięcie dla frezowania (wymiar średnicy)
- **RB**: Plasz.odsuwu – pozycja X, na którą następuje odsunięcie dla pozycjonowania
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **V**: Ws.pl.przepeln. (przy obróbce z osią C bez funkcji)
- **H**: Kierunek frezow.
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: $H / 6 * E$
- **D**: Średnica bazowa
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- **O**: Pismo lustrzane
- **0 (Nie)**: grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- **1 (Tak)**: grawiura jest odbijana lustrzanie
6.28 Przejście po konturze
Przy rozgałęzieniach programu lub powtórzeniach automatyczne Przejście po konturze nie jest możliwe. W tych przypadkach można sterować Przejście po konturze następującymi poleceniami.
Sledzenie konturu zachować/ładować G702
G702 zapisuje aktualny kontur lub ładuje zapisany do pamięci kontur.
Parametry:
- **ID: Kontur półwyrobu** – nazwa detalu pomocniczego
- **Q, 0=zachować 1=ład. 2=przywr.**
- 0: zachowuje aktualny kontur – powielanie konturu nie jest zmieniane
- 1: ładuje podany kontur – powielanie konturu jest kontynuowane z załadowanym konturem
- 2: następny cykl pracuje z wewnętrznym półwyrobem
- **H: Pamięć numer** (zakres: 0-9)
- **V, 0=wsz., 1=zmien., 2=półw.** – wybór informacji dla zachowania
- 0: wszystko (zmienne i kontury półwyrobu)
- 1: treść zmiennych
- 2: kontury półwyrobów
G702 Q2 wyłącza globalne Przejście po konturze dla następnego cyklu. Kiedy cykl zostanie odpracowany, obowiązuje ponownie globalne Przejście po konturze.
Cykl ten pracuje z wewnętrznym Półwyrob. Zostaje on określony przez cykl z konturu i pozycji narzędzia.
G702 Q2 musi być zaprogramowany przed cyklem.
Sledzenie konturu włącz/włącz G703
G703 włącza i włącza Przejście po konturze.
Parametry:
- **Q, On=1 Off=0** – powielanie konturu włączyć/wyłączyć
- 0: off
- 1: on
6.29 Inne G-funkcje
Mocowadło G65
G65 ukazuje mocowanie w grafice symulacyjnej.
Parametry:
- **H**: Nr mocowadła – zawsze $H = 0$
- **D**: Zamocowanie – brak wpisu
- **X**: Punkt początk. – średnica detalu
- **Z**: Punkt początk. (default: bez zapisu)
- **Q**: Forma zamoc.
- 4: zamocowanie zewnętrznie
- 5: zamocowanie wewnętrznie
- **B**: Długość zamocowania ($B + P =$ detalu)
- **P**: Wol.dł.ob.p.
- **V**: Mocowadła skasować
Kontur półwyrobu G67 (dla grafiki)
G67 pokazuje Półwyrob pomocniczy w podrzędnym trybie pracy
Symulacja
Parametry:
- **ID**: Kontur półwyrobu – nazwa detalu pomocniczego
- **NS**: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
Definiowanie wycinka grafiki G69
Przy użyciu **G69** definiujesz w programie NC, jaki wycinek ekranu sterowanie ma wyświetlać w symulacji bądź w grafice programowej. Dzięki temu możesz ustawić fokus symulacji automatycznie na aktualnie obrabiane obszary detalu.
Parametry:
- **V: Okno / widok** - rodzaj symulacji bądź podgląd symulacji 2D
- 1: 3D
- 2: XZ tocz 2D
- 3: XC czolo 2D
- 4: ZC bok 2D
- 5: YZ strona 2D
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
- **O: Wycinek wyłąc / włącz**
- 0: off - standardowy wycinek obrazu aktywuj
- 1: on - wycinek obrazu zmień
- 2: --- - wycinka obrazu nie zmieniać, np. aby skasować ścieżki
- **XK: Punkt środkowy poziomo** (kartezjański)
- **YK: Punkt środkowy pionowo** (kartezjański)
- **W: Szerokość**
- **H: Wysokość**
- **A: Rotacja wokół X** tylko przy 3D
- **B: Rotacja wokół Y** tylko przy 3D
- **C: Rotacja wokół Z** tylko przy 3D
- **D: Ścieżki skasować** tylko przy 2D
- 0: nie
- 1: tak
Jeżeli dostępnych jest kilka suportów i grup konturów, to **G69** oddziaływa na aktualnie programowany suport i przynależną grupę konturów (opcja #153).
**G69** może zmienić tylko aktualny podgląd symulacji, ale nie np. przełączyć z podglądu XZ na 3D. Opcja wyboru **V** musi pasować do aktualnej symulacji. Jeśli dotyczy, należy programować kilka funkcji **G69** jedna po drugiej. Sterowanie wykonuje odpowiednią funkcję.
Używasz funkcji **G69** w następujący sposób:
- Symulowanie programu NC do tego miejsca, w którym ustawiony jest wycinek obrazu
- Softkey **lupa** nacisnąć
- Ustawienie pożądanego podglądu i wycinka obrazu
- Softkey **Wycinek grafiki** nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno **Definiowanie wycinka grafiki** z aktualnymi wartościami ustawionego wycinka obrazu.
- Softkey **Przejac** nacisnąć
- Sterowanie zachowuje wartości aktualnego podglądu w Schowku.
Softkey Powrót dwukrotnie nacisnąć
Przejdź do miejsca w programie NC, od którego ma zmienić się wycinek obrazu
Softkey DIN/ISO tryb nacisnąć
Punkt menu Obr» wybrać
Punkt menu G wybrać
Wprowadź 69
Softkey OK nacisnąć
Sterowanie otwiera instrukcję G69, Definiowanie wycinka grafiki.
Softkey Dane grafiki ładuj nacisnąć
Sterowanie wstawia zapisane wartości ze Schowka.
Softkey Do pam. nacisnąć
Sterowanie zachowuje i zamyka funkcję G69.
Sterowanie udostępnia oddzielný Schowek dla każdego rodzaju symulacji 2D i symulacji 3D. Czyli możesz przejść wartości dla kilku podglądów na raz.
Wartości Schowka możesz ponownie wstawić w oknie Definiowanie wycinka grafiki i dokonać ich modyfikacji.
**P.czasowa G4**
Przy G4 sterowania odczeka Czas zatrzym. F lub wykonanie obrotów na dnie nacięcia D i wykonuje wówczas następny wiersz NC. Jeśli G4 zostaje zaprogramowane z odcinkiem przemieszczenia w jednym wierszu, to działa Czas zatrzym. lub Liczba obrotów wrzeciona na dnie nacięcia po pokonaniu odcinka przemieszczenia.
Parametry:
- **F**: Przerwa czasowa w sekundach (zakres: 0 < F <= 999)
- **D**: Powr. na dnie wcięcia
**Zat.dokl. ON G7**
G7 włącza Zat.doklad. samozachowawczo. Przy Zat.doklad. sterowanie uruchamia następny wiersz, jeśli okno tolerancji położenie i punkt końcowy zostanie osiągnięte. Okno tolerancji jest zdefiniowane w parametrze maszynowym posTolerance (nr 401101). Zat.doklad. oddziaływa na pojedyncze tory i cykle. Wiersz NC, w którym zaprogramowano G7, zostaje wykonany już z zatrzymaniem dokładnościowym.
**Zat.dokl.OFF G8**
G8 wyłącza Zat.doklad. Wiersz, w którym zaprogramowano G8, zostaje wykonany bez Zat.doklad.
Zat.doklad. wierszami G9
G9 aktywuje Zat.doklad., dla tego wiersza NC, w którym go zaprogramowano. Przy Zat.doklad. sterowanie uruchamia następny wiersz, jeśli okno tolerancji położenie i punkt końcowy zostanie osiągnięte. Okno tolerancji jest zdefiniowane w parametrze maszynowym postTolerance (nr 401101).
Strefę ochrony wyłącz G60
G60 anuluje monitorowanie strefy ochronnej. G60 zostaje zaprogramowane przed przewidzianym do nadzorowania lub nie nadzorowania poleceniem przemieszczenia.
Parametry:
- Q: aktywować/dezaktywować – samotrzym.=1
- 0: aktywowanie strefy ochronnej (samozachowawczo)
- 1: dezaktywowanie strefy ochronnej (samozachowawczo)
Przykład zastosowania: przy pomocy G60 anulujemy przejściowo nadzór stref ochrony, aby na przykład dokonać centrycznego przewiercenia.
Przykład: G60
| ... |
|-----|
| N1 T4 G97 S1000 G95 F0.3 M3 |
| N2 G0 X0 Z5 |
| N3 G60 Q1 | Strefę ochronną dezaktywować |
| N4 G71 Z-60 K65 |
| N5 G60 Q0 | Strefę ochronną aktywować |
| ... |
Wart.rzecz. do zmiennej G901
G901 przesyła wartości rzeczywiste wszystkich osi suportu do zmiennych informacyjnych interpolacji.
Dalsze informacje: "Pamięć zmiennych zapęlić G904",
Strona 502
Pkt zerowy do zmiennej G902
G902 przesyła przesunięcia punktu zerowego do zmiennych informacyjnych interpolacji.
Dalsze informacje: "Pamięć zmiennych zapęlić G904",
Strona 502
Błąd opóźnienia do zmiennej G903
G903 przekazuje aktualny błąd opóźnienia (odchylenie wartości rzeczywistej od wartości zadanej) do zmiennych interpolacyjnych.
Dalsze informacje: "Pamięć zmiennych zapęlić G904",
Strona 502
Pamięć zmiennych zapęlnić G904
G904 zapisuje wszystkie aktualne informacje interpolacyjne aktualnego suportu do pamięci zmiennych.
Informacje interpolacji
#a0(Z,1) Przesunięcie punktu zerowego osi Z od $1
#a1(Z,1) Wartość rzeczywista pozycji osi Z $1
#a2(Z,1) Wartość zadana pozycji osi Z $1
#a3(Z,1) Błąd opóźnienia osi Z od $1
#a4(Z,1) Dystans do pokonania osi Z $1
#a5(Z,1) Logiczny numer osi osi Z $1
#a5(0,1) Logiczny numer osi wrzeciona głównego
#a6(0,1) Kierunek wrzeciona głównego od $1
#a9(Z,1) Pozycja uruchamiania trzpienia pomiarowego
#a10(Z,1) IPO-wartość osi
Informacje interpolacji syntaktyka
Syntaktyka: #an(os, kanał)
- n = numer informacji
- Os = nazwa osi
- Kanał = numer suportu
Narzucenie posuwu 100 % G908
G908 ustawia narzucenie posuwu dla odcinków przemieszczenia (G0, G1, G2, G3, G12, G13) na 100 %.
Proszę zaprogramować G908 i odcinek przemieszczenia w tym samym wierszu NC.
Parametry:
- H: Rodzaj ogranicz. (default: 0)
- 0: narzucenie posuwu aktywować wierszami
- 1: narzucenie posuwu aktywować samozachowawczo - potencjometr posuwu na 0 powoduje zatrzymanie osi
- 2: narzucenie posuwu dezaktywować
Stop interpretatora G909
Sterowanie przetwarza wiersze NC z wyprzedzeniem. Jeśli przyporządkowanie zmiennych następuje na krótko przed ewaluacją, to zostają przetworzone stare wartości. G909 zatrzymuje interpretowanie z wyprzedzeniem. Wiersze NC zostają opracowane do G909, dopiero potem zostaną opracowane następne wiersze NC.
Proszę zaprogramować G909 pojedynczo lub razem z funkcjami synchronicznymi w jednym wierszu NC. (Różne funkcje G zawierają stop interpretatora.)
Override wrzeciona 100% G919
G919 włącza i wyłącza regulowanie prędkości obrotowej.
Parametry:
- **Q Nr wrzeciona** (default: 0)
- **H Rodzaj ogranicz.** (default: 0)
- 0: regulowanie wrzeciona (override) włączyć
- 1: regulowanie wrzeciona na 100 % – samozachowawczo
- 2: regulowanie wrzeciona na 100 % – dla aktualnego wiersza NC
Dezaktywowanie przesunić punktu zerowego G920
G920 dezaktywuje punkt zerowy obrabianego przedmiotu i wszystkie przesunięcia punktu zerowego. Odcinki przemieszczenia i dane o położeniu odnoszą się do ostrza narzędzia (różnica do punktu zerowego maszyny).
Przesunięcie punktu zerowego, dezaktywowanie długości narzędzi G921
G921 dezaktywuje punkt zerowy obrabianego przedmiotu, przesunięcia punktu zerowego i wymiary narzędzi. Odcinki przemieszczenia i dane o położeniu odnoszą się do punktu odniesienia suportu (różnica do punktu zerowego maszyny).
Ekspansywna prędk.obr. G924
Aby zmniejszyć wibracje rezonansowe, można programować przy pomocy funkcji G924 modulowaną prędkość obrotową. W G924 definiujemy Liczba powtórzeń i zakres dla Zmiana prędk.obrotowej. Funkcja G924 zostaje automatycznie zresetowana na końcu programu. Można tę funkcję dezaktywować także poprzez ponowne wywołanie za pomocą ustawienia H0 (off/aus).
Parametry:
- **Q Nr wrzeciona** (default: 0)
- **K Liczba powtórzeń** – przedział czasowy w Hertz (powtórzenia na sekundę)
- **I Zmiana prędk.obrotowej**
- **H: funkcja G924 On=1 Off=0**
- 0: off
- 1: on
Konwersować długości G927
Przy pomocy funkcji **G927** możliwe jest również przeliczanie długości narzędzi pod aktualnym kątem eksploatacji narzędzia w położeniu wyjściowym narzędzia (położenie referencyjne oś B=0).
Wyniki można pobrać w zmiennych **#n927( X), #n927( Z)** i **#n927( Y)**.
Parametry:
- **H: Rodzaj obliczenia**
- 0: przeliczanie długości narzędzia w położeniu referencyjnym (*I + K* narzędzia uwzględniać)
- 1: przeliczanie długości narzędzia w położeniu referencyjnym (*I + K* narzędzia nie uwzględniać)
- 2: przeliczanie długości narzędzia z położenia referencyjnego na aktualne położenie robocze (*I + K* narzędzia uwzględniać)
- 3: przeliczanie długości narzędzia z położenia referencyjnego na aktualne położenie robocze (*I + K* narzędzia nie uwzględniać)
- **X, Y, Z**: wartości osiowe (X-wartość = promień; brak zapisu: wykorzystywana jest wartość 0)
**TCPM G928**
Przy pomocy funkcji **TCPM G928** zmieniane jest zachowanie osi obrotowych przy nachylaniu. Bez **TCPM** oś obraca się wokół mechanicznego punktu obrotu, z włączonym **TCPM** wierzchołek ostrza narzędzia pozostaje w punkcie rotacji a osie linearne wykonują ruch kompensacyjny.
Przy pomocy parametru **D** podawana jest informacja, jak wirtualny wierzchołek ostrza narzędzia jest przeliczany, zanim sterowanie obliczy ruchy kompensacyjne TCPM.
Przy pomocy parametru **Q** można wykluczyć pojedyncze osie toczenia z **TCPM**.
Parametry:
- **H: TCPM aktywować**
- 0: off
- 1: on
- **E: Fmax przy ruchu kompen.** – Limitowanie prędkości ruchów kompensacyjnych w osiach linearnych
- **D: Przebieg**
- 0: trajektoria punktu środkowego
- 1: trajektoria wierzchołka narzędzia
- **Q: TCPM with/without** (default: 0)
- 0: wszystkie osie
- 1: bez osi A
- 2: bez osi B
- 3: bez osi C
Parametry Look Ahead G932
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Za pomocą funkcji **G932** można wpływać na szybkość obróbki oraz dokładność i jakość powierzchni obrabianego detalu.
Sterowanie próbuje dotrzeć do wszystkich punktów konturu z zaprogramowanym posuwem obróbkowym a także z określoną w sterowaniu tolerancją toru kształtowego. Sterowanie redukuje posuw na torze kształtowym, jeśli jest to konieczne, aby dotrzymać zdefiniowanej tolerancji.
Za pomocą funkcji **G932** można modyfikować zachowanie sterowania przy pozycjonowaniu i tym samym np. umożliwiać osiąganie większych posuwów obróbki.
Parametry:
- **H**: tryb HSC - zdefiniowane z góry przez producenta obrabiarki filtry obróbki
- **O: standard**
Sterowanie wykorzystuje standardowe ustawienie filtrów, skierowane na uniwersalną obróbkę.
- **1: obróbka zgrubna**
Sterowanie wykorzystuje ustawienie filtrów obróbki zgrubnej, aby umożliwić większą prędkość posuwu.
- **2: obróbka wykańczająca**
Sterowanie wykorzystuje ustawienie filtrów wykańczania, umożliwiające uzyskanie większej dokładności konturu.
- **R**: Tolerancja osie lineарne - dopuszczalne odchylenie od konturu dla osi linearnych, np. osi X
- **W**: Tolerancja osie obrotowe - dopuszczalne odchylenie od pozycji dla osi obrotowych, np. osi C przy aktywnym **G928 (TCPM)**
Podane tolerancje działają zarówno przy obróbce toczeniem jak i przy obróbce frezowaniem.
Automatyczne przeliczanie zmiennych G940
Przy pomocy **G940** można przeliczać wartości metryczne na cale. Jeśli generujemy nowy program, to można wybierać pomiędzy jednostkami miary metrycznej i cale. Sterowanie oblicza wewnętrznie zawsze z wartościami metrycznymi. Jeżeli w programie całowym pobieramy zmienne, to są one zawsze podawane jako wartości metryczne. Korzystać z **G940**, dla przekształcenia zmiennych na wartości inch.
Parametry:
- **H**: funkcja **G940 On=1 Off=0**
- 0: przeliczanie jednostek aktywne
- 1: wartości pozostają metryczne
Dla zmiennych, odnoszących się do metrycznej jednostki miary, konieczne jest przeliczanie w programach inch!
**Wymiary maszyny**
#m1(n) Wymiar maszynowy osi, np. #m1(X) dla wymiaru maszynowego osi X
**Czytanie danych narzędzia**
#wn(NL) Użyteczna długość (toczenie wewn. + wiertła)
#wn(RS) Promień ostrza
#wn(ZD) Średnica czopa
#wn(DF) Śred. freza
#wn(SD) Średnica chwytu
#wn(SB) Szer. ostrza
#wn(AL) Dług. naciecia
#wn(FB) Szerokość freza
#wn(ZL) Wymiar nast. w Z
#wn(XL) Wymiar nast. w X
#wn(YL) Wymiar nast. w Y
#wn(I) Położenie punktu środkowego ostrza w X
#wn(K) Położenie punktu środkowego ostrza w Z
#wn(ZE) Odstęp ostrze narzędzia do punktu bazowego sań Z
#wn(XE) Odstęp ostrze narzędzia do punktu bazowego sań X
#wn(YE) Odstęp ostrze narzędzia do punktu bazowego sań Y
Czytanie aktualnych informacji NC
#n0(Z) ostatnia zaprogramowana pozycja Z
#n120(X) Średnica referencyjna X dla CY obliczania
#n57(X) Naddatek w kierunku X
#n57(Z) Naddatek w kierunku Z
#n58(P) Równoodległy naddatek
#n150(X) Przesunięcie szerokości ostrza X z G150
#n95(F) Ostatni zaprogramowany posuw
#n47(P) Aktualny odstęp bezpieczeństwa
#n147(I) Aktualny odstęp bezpieczeństwa na płaszczyźnie obróbki
#n147(K) Aktualny odstęp bezpieczeństwa w kierunku wcięcia
Wewnętrzne informacje dla definicji stałych
__n0_x 768 ostatnio programowana pozycja X
__n0_y 769 ostatnia programowana pozycja Y
__n0_z 770 ostatnia zaprogramowana pozycja Z
__n120_x 787 średnica referencyjna X dla CY obliczania
__n57_x 791 naddatek w kierunku X
__n57_z 792 naddatek w kierunku Z
__n58_p 793 równoodległy naddatek
__n150_x 794 przesunięcie szerokości ostrza X G150/G151
__n150_z 795 przesunięcie szerokości ostrza Z G150/G151
__n95_f 800 ostatni zaprogramowany posuw
Pamięć zmiennych zapelnić G904
#a0(Z, 1) Przesunięcie punktu zerowego osi Z od $1
#a1(Z, 1) Wartość rzeczywista pozycji osi Z $1
#a2(Z, 1) Wartość zadana pozycji osi Z $1
#a3(Z, 1) Błąd opóźnienia osi Z od $1
#a4(Z, 1) Dystans do pokonania osi Z $1
Informacja do DNC G941
G941 umożliwia przesyłanie własnych wiadomości z programu NC poprzez interfejs HEIDENHAIN-DNC.
Przesłane informacje są ewaluowane przez odpowiednie aplikacje PC jak np. StateMonitor.
Parametry:
- **ID: Tekst wyjściowy** – tekst i opcjonalna definicja formatu wartości wyjściowych (maks. 80 znaków)
Przykłady formatu wyjściowego:
- `%f` – wydawanie liczby zmiennoprzecinkowej w formacie oryginalnym (wartość parametru R)
- `%.0f` – wydawanie liczby zmiennoprzecinkowej bez miejsc po przecinku
- `%.1f` – wydawanie liczby zmiennoprzecinkowej z jednym miejscem po przecinku
- `%.+2f` – wydawanie liczby zmiennoprzecinkowej ze znakiem liczby i dwoma miejscami po przecinku
- **R: Wartość wyjściowa** – wartość lub zmienna
Przykłady wartości wyjściowych:
- wartość, np. 3.15
- zmienna, np. #11
Przykład: G941
| N 46 | #11=#11+1 | Licznik sztuk |
|------|------------|----------------|
| N47 | G941 ID"STUECKZAHL" R#11 | Wysłanie komunikatu |
Kompensacja obciążania G976
Przy pomocy funkcji Kompensacja obciążania G976 można wykonać następujące zabiegi obróbki stożkowo (np. aby przeciwdziałać mechanicznemu przesunięciu). Funkcja G976 zostaje automatycznie zresetowana na końcu programu. Można tę funkcję dezaktywować także poprzez ponowne wywołanie za pomocą ustawienia H0 (off/aus).
Parametry:
- **Z: Punkt startu**
- **K: Dlugosc**
- **I: Odstęp inkrem.**
- **J: Odstęp inkrem.**
- **H:** funkcja G976 On=1 Off=0
- 0: off
- 1: on
Podnoszenie narzędzia po NC-stop - Lift-Off G977
G977 umożliwia definicję wycofania narzędzia po NC-stop w zależności od narzędzia i przejścia skrawania.
G977 nie funkcjonuje w połączeniu z cyklami gwintowania. W celu udostępniony jest parametr maszynowy threadLiftOff (601804).
Parametry:
- **H: On/Off**
- 0: wyłączyć
- 1: włączyć
- **A: Kat odsuwu** – kąt do dodatniej osi Z (brak wpisu: kąt podnoszenia odpowiada dla narzędzi tokarskich dwusiecznej ostrza narzędzia, dla narzędzi frezarskich i wiertarskich długości osi narzędzia)
- **W: Kat przestrzenny** – kąt do dodatniej osi X
- **R: Dlugosc** – długość dystansu wycofania (brak wpisu: wartość z parametru maszynowego dystans (201402))
Po zmianie narzędzia sterowanie nadaje nowe parametry A i W, odpowiednio do geometrii narzędzia.
Nachylenie osi B zmienia kierunek podnoszenia o różnice kąta w B.
Jeśli montowane jest narzędzie wiertarskie lub frezarskie, to sterowanie wyłącza automatycznie G977, ponieważ kierunek podnoszenia nie jest jednoznaczny.
- Należy ponownie programować G977 jeśli ma być stosowane Lift-Off z narzędziami wiertarskimi lub frezarskimi.
Wskazówki dotyczące obsługi:
- w przypadku braku wartości w parametrze maszynowym distance (201402) sterowanie stosuje długość dystansu wycofania wynoszącą 1 mm
- Przecinaki w prawidłowym położeniu eksploatacyjnym odsuwają się równolegle do osi
- Kąty nachylenia RW w przypadku narzędzi wiertarskich i frezarskich nie są uwzględniane
Przykład: G977
| N 46 | G977 H1 A30 | Kąt odjazdu 30° |
|------|-------------|-----------------|
| ... | | |
| N 55 | T1 | Dwusieczna jako kąt odjazdu |
| ... | | |
| N 69 | G977 H1 A30 | Kąt odjazdu ponownie 30° |
Aktywowanie przesunięć punktu zerowego G980
G980 aktywuje przesunięcie punktu zerowego. Odcinki przemieszczenia i dane o położeniu odnoszą się do ostrza narzędzia (różnica do punktu zerowego obrabianego przedmiotu) przy uwzględnieniu przesunięcia punktu zerowego.
Przesunięcie punktu zerowego, aktywowanie długości narzędzi G981
G981 aktywuje punkt zerowy obrabianego przedmiotu, wszystkie przesunięcia punktu zerowego i wymiary narzędzi. Odcinki przemieszczenia i dane o położeniu odnoszą się do ostrza narzędzia (różnica do punktu zerowego obrabianego przedmiotu) przy uwzględnieniu przesunięcia punktu zerowego.
Strefa monitorowania G995
G995 definiuje strefę monitorowania i przewidziane do monitorowania osie. Strefa monitorowania odpowiada temu segmentowi programu, który ma nadzorować sterowanie.
Rozpoczynamy strefę monitorowania, programując funkcję G995 z następującymi parametrami. Zamykamy strefę monitorowania, programując funkcję G995 bez parametrów.
Parametry:
- **H**: Nr strefy (zakres: 1-99)
- **ID**: Kod dla osi
- X: oś X
- Y: oś Y
- Z: oś Z
- 0: wrzeciono 1 (wrzeciono główne, oś C)
- 1: wrzeciono 2
- 2: wrzeciono 3
Definiować strefy monitorowania w programie jednoznacznie. Programować parametr H dla każdej strefy monitorowania z własnym numerem.
Jeśli chcemy monitorować w obrębie jednej strefy kilka napędów, to programować parametr ID z odpowiednią kombinacją pojedynczych parametrów. Proszę zwrócić uwagę, iż sterowanie wykonuje monitorowanie dla maksymalnie czterech napędów w jednej strefie. Jednoczesne monitorowanie osi Z i wrzeciona głównego programujemy z zapisem Z0 w parametrze ID.
Dodatkowo do definicji strefy monitorowania z G995 należy aktywować monitorowanie obciążenia.
Dalsze informacje: "Monitorowanie obciążenia G996", Strona 511
Przykład: G995
| ... | |
|-----|---|
| N1 T4 | |
| N2 G995 H1 ID "X0" | Początek strefy monitorowania, monitorowanie osi X i wrzeciona głównego |
| ... | obróbka |
| N9 G995 | Koniec strefy nadzorowania |
| ... | |
Monitorowanie obciążenia G996
G996 definiuje rodzaj monitorowania obciążenia lub dezaktywuje je przejściowo.
Parametry:
- **Q Rodzaj zwoln.** – zakres monitorowania obciążenia (default: 0)
- 0: off
- 1: GO off (ruchy na biegu szybkim nie monitorować)
- 2: GO on (ruchy na biegu szybkim monitorować)
- **H Kontrola 0-2** – rodzaj monitorowania obciążenia (default: 0)
- 0: obciążenie + suma obciążenia
- 1: tylko obciążenie
- 2: tylko suma obciążenia
Dodatkowo do definicji rodzaju monitorowania obciążenia z G996 należy zdefiniować strefy monitorowania z G995.
Dalsze informacje: "Strefa monitorowania G995", Strona 510
Aby móc korzystać z monitorowania obciążenia, należy zdefiniować wartości graniczne i wykonać obróbkę referencyjną.
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
Przykład: G996
| ... | |
|-----|---|
| N1 G996 Q1 H1 | Włączyć monitorowanie obciążenia; ruchy biegu szybkiego nie monitorować |
| N2 T4 | |
| N3 G995 H1 ID "X0" | |
| ... | Obróbka |
| N9 G995 | |
| ... | |
Bezpośrednie dalsze przełączenie wiersza aktywować G999
Przy pomocy funkcji G999 zostają odpracowywane następujące wiersze NC jednym aktywowaniem NC-start w trybie półautomatycznym wykonania programu. Poprzez ponowne wywołanie funkcji z ustawieniem Q0 (off/aus) funkcja G999 zostaje ponownie dezaktywowana.
Redukcja siły G925
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
G925 aktywuje i dezaktywuje redukowanie siły. Przy aktywowaniu nadzorowania zostaje definiowana maksymalna Siła kontaktu dla osi. Redukowanie siły może być aktywowane tylko dla jednej osi na kanale NC.
Funkcja G925 ogranicza Siła kontaktu dla następnych ruchów przemieszczeniowych zdefiniowanej osi. G925 nie wykonuje przemieszczenia.
Parametry:
- **H: Siła kontaktu** w daN – siła kontaktu jest ograniczona do podanej wartości
- **Q: Numer osi** (X = 1, Y = 2, Z = 3, U = 4, V = 5, W = 6, A = 7, B = 8, C = 9), **Nr wrzeciona**, np. wrzeciono 0 = numer 10 (0 = 10, 1 = 11, 2 = 12, 3 = 13, 4 = 14, 5 = 15)
- **P: Monitorowanie tulei** on/off
- 0: dezaktywować (siła docisku nie jest monitorowana)
- 1: aktywować (nadzorować siłę docisku)
Nadzorowanie błędu opóźnienia następuje dopiero po fazie przyśpieszenia.
Monitorowanie pinoli G930
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
G930 aktywuje i dezaktywuje Nadzorowanie pinoli. Przy aktywowaniu nadzorowania zostaje definiowana maksymalna Siła kontaktu dla osi. Nadzorowanie pinoli może być aktywowane tylko dla jednej osi na kanale NC.
Funkcja G930 przemieszcza zdefiniowaną oś o Odstęp inkrem. K aż zostanie osiągnięta zadana Siła kontaktu H.
Parametry:
- **H**: Siła kontaktu w daN – siła kontaktu jest ograniczona do podanej wartości
- **Q**: Numer osi (X = 1, Y = 2, Z = 3, U = 4, V = 5, W = 6, A = 7, B = 8, C = 9)
- **K**: Odstęp inkrem.
Przykład zastosowania: funkcja G930 jest używana, aby zastosować przeciwwrzeciono jako mechatronicznego konik. W tym celu przeciwwrzeciono zostaje wyposażone w kiet centrujący i z G930 zostaje ograniczona Siła kontaktu. Warunkiem takiego zastosowania jest program PLC producenta maszyn, który pozwala na obsługę mechatronicznego konika w trybie obsługi ręcznej i trybie automatycznym.
Nadzorowanie błędu opóźnienia następuje dopiero po fazie przyśpieszenia.
Funkcja konika: przy pomocy funkcji konika sterowanie przejeżdża do detalu i zatrzymuje się, jak tylko Siła kontaktu zostanie osiągnięta. Pozostała droga przemieszczenia zostaje skasowana.
Przykład: funkcja konika
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. GO Z20 | Suport 2 pozycjonować |
| N.. G930 H250 D6 K-20 | Aktywować funkcję konika – siła docisku: 250daN |
| ... | ... |
Tryb HDT G931
G931 aktywuje bądź dezaktywuje tryb HDT. W obrębie tej funkcji należy wybrać, czy obróbka odbywa się przed lub za środkiem obrotu. Opcjonalnie można zdefiniować ustawienie dla krawędzi skrawającej narzędzia.
Dalsze informacje: "High Dynamic Turning", Strona 738
Parametry:
- **H**: Tryb HDT
- H = 0: wyłączyc
- H = 1: przed środkiem obrotu
- H = 2: za środkiem obrotu
- **B**: Kat
Wskazówki:
- Tryb HDT wymaga nachylenia osi B na B = 90°. Podczas aktywnego trybu HDT zaprogramowane przemieszczenia osi X są wykonywane przez oś Y. Ruchy osi Y są wykonywane przez oś X. Oś B nie może być przemieszczana podczas aktywnego trybu HDT.
- Tryb HDT wymaga używania narzędzia HDT. Patrz instrukcja obsługi.
- Narzędzia HDT są montowane we wrzecionie frezarskim, które to działa jako oś B (B2). Jeśli Kat B nie zostanie zdefiniowane, to sterowanie pozycjonuje oś B2 z ostrzem narzędzia na 90°.
- Podczas trybu HDT można przełączać między pojedynczymi krawędziami tnącymi narzędzia wielofunkcyjnego (multinarzędzie). Zmiana narzędzia na inne, np. z magazynu narzędzi nie jest możliwa.
- W zależności od wyboru pomiędzy przed lub za środkiem obrotu, należy zaprogramować kierunek obrotu odpowiedni dla narzędzia.
- Należy programować kontury z łukami kołowymi zawsze odpowiednio do obróbki za środkiem obrotu.
- Należy programować G41 i G42 zawsze odpowiednio do obróbki za środkiem obrotu.
- Pozycje, programowane w połączeniu z G701 bądź G14 sterowanie interpretuje jako wartości osiowe. Przemieszczenia sterowanie wykonuje w nienachylonym układzie współrzędnych maszyny.
- Addytywne korekcje z G149 należy programować po aktywacji trybu HDT. Jeśli chcesz skorygować średnicę, to należy podać jako wartość X pożądaną różnicę średnicy. Ujemna wartość X prowadzi do zmniejszenia średnicy. Dodatnia wartość X powiększa średnicę.
- Wpisywanie korekcji narzędzia nie jest dozwolone podczas obróbki.
- Aktywowanie i dezaktywowanie punktów zerowych lub modyfikacje długości narzędzia za pomocą G980/G981 bądź G920/G921 nie są dozwolone w połączeniu z trybem HDT.
- Zabiegi obróbkowe z osią C nie są dozwolone w połączeniu z trybem HDT.
- Status trybu HDT można odczytać przy pomocy zmiennej #n931(H) podczas obróbki.
- Wyświetlacz danych maszynowych informuje o aktualnym stanie przełączania **Tryb HDT**.
patrz instrukcja obsługi
- Jeśli podczas aktywnego trybu **HDT** wykonanie programu zostanie przerwane, to obowiązuje aktualny stan **HDT**. Należy uwzględnić ten fakt np. przy stosowaniu cykli **MDI**. Podczas aktywnego trybu **HDT** nie jest możliwe dokonywanie pomiarów narzędzi.
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Producent maszyn może udostępnić funkcje do dezaktywacji trybu **HDT** w trybie pracy **Maszyna**.
Toczenie mimośrodu G725
Przy pomocy funkcji **G725** można wytwarzać kontury toczenia poza pierwotnym centrum toczenia.
Te kontury toczenia programujemy w oddzielnych cyklach.
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Warunki:
- Y-axis Machining (opcja #70)
- Synchronizing Functions (opcja #135)
Parametry:
- **H: Sprzęganie aktywować**
- H = 0: sprzężenie wyłączyć
- H = 1: sprzężenie włączyć
- **Q: Wrzeciono bazowe** – numer wrzeciona, które zostaje sprzężone z ośmi X i Y (zależy od obrabiarki)
- **R: Offset centrum** – odstęp pomiędzy punktem środkowym mimośrodu i pierwotnym centrum toczenia (wymiar promienia)
- **C: Pozycja C** – kąt osi C przesunięcia środka
- **F: maks. bieg szybki** – dopuszczalny bieg szybki dla osi X i Y przy aktywnym sprzężeniu
- **V: Odwrócenie kierunku Y** (zależy od obrabiarki)
- V = 0: sterowanie wykorzystuje skonfigurowany kierunek osiowy dla ruchu osi Y
- V = 1: sterowanie wykorzystuje przeciwny do skonfigurowanego kierunek osiowy dla ruchu osi Y
Wskazówki dotyczące programowania:
- Programować półwyrob wokół mimośrodu z większym promieniem, jeśli używamy cykli toczenia, odnoszących się do opisu półwyrobu
- Programować punkt początkowy wokół offsetu środka z większym promieniem, jeśli używamy cykli toczenia, nie odnoszących się do opisu półwyrobu
- Zmniejszyć prędkość obrotową wrzeciona, jeśli zwiększamy offset środka
- Zmniejszyć maks. bieg szybki F, jeśli zwiększamy offset środka
- Używać identycznych wartości dla parametru Q przy włączaniu i wyłączaniu sprzężenia
Kolejność programowania:
- Kursor w segmencie **OBROBKA** pozycjonować
- Funkcję **G725 z H1** (sprzężenie włączyć) zaprogramować
- Programować cykle toczenia
- Funkcję **G725 z H0** (sprzężenie wyłączyć) zaprogramować
**Przy przerwaniu programu sterowanie wyłącza automatycznie sprzężenie.**
**Przejście mimośrodu G726**
Przy pomocy funkcji **G726** można wytwarzać kontury toczenia poza pierwotnym centrum toczenia. Funkcja **G726** daje dodatkowo możliwość nieprzerwanej zmiany pozycji centrum toczenia wzdłuż prostej lub krzywizny.
Te kontury toczenia programujemy w oddzielnych cyklach.
**Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!**
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Warunki:
- Y-axis Machining (opcja #70)
- Synchronizing Functions (opcja #135)
Parametry:
- **H: Sprzężanie aktywować**
- **H = 0**: sprzężenie wyłączyć
- **H = 1**: sprzężenie włączyć
- **Q: Wrzeciono bazowe** – numer wrzeciona, które zostaje sprzężane z osiami X i Y (zależy od obrabiarki)
- **R: Offset centrum** – odstęp pomiędzy punktem środkowym mimośrodu i pierwotnym centrum toczenia (wymiar promienia)
- **C: Pozycja C** – kąt osi C przesunięcia środka
- **F: maks. bieg szybki** – dopuszczalny bieg szybki dla osi X i Y przy aktywnym sprzężeniu
- **V: Odwrócenie kierunku Y** (zależy od obrabiarki)
- **V = 0**: sterowanie wykorzystuje skonfigurowany kierunek osiowy dla ruchu osi Y
- **V = 1**: sterowanie wykorzystuje przeciwny do skonfigurowanego kierunek osiowy dla ruchu osi Y
- **Z: Z start** – wartość odniesienia dla parametru R i C, jak i współrzędna dla pozycjonowania wstępnego narzędzia
- **K: Z-koniec** – wartość odniesienia dla parametru W i U
- **W: Delta C [Z-start-Z-koniec]** – różnica kąta osi C między Z start i Z-koniec
- **U Offset środka przy Z-koniec** – odstęp pomiędzy punktem środkowym mimośrodu i pierwotnym centrum toczenia (wymiar promienia)
### WSKAZÓWKA
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Przy włączeniu sprzęgania sterowanie pozycjonuje narzędzie w osi Z na wartość parametru Z. Podczas przemieszczenia najazdu istnieje zagrożenie kolizji!
- Przed włączeniem sprzęgania (przед cyklem) ewentualnie wypożycjonować narzędzie
#### Wskazówki dotyczące programowania:
- Programować półwyrob wokół mimośrodu z większym promieniem, jeśli używamy cykli toczenia, odnoszących się do opisu półwyrobu
- Programować punkt początkowy wokół offsetu środka z większym promieniem, jeśli używamy cykli toczenia, nie odnoszących się do opisu półwyrobu
- Zmniejszyć prędkość obrotową wrzeciona, jeśli zwiększamy offset środka
- Zmniejszyć maks. bieg szybki F, jeśli zwiększamy offset środka
- Używać identycznych wartości dla parametru Q przy włączaniu i wyłączaniu sprzęgania
Kolejność programowania:
- KurSOR w segmencie OBROBKA pozycjonować
- Funkcję G726 z H1 (sprzężenie włączyć) zaprogramować
- Programować cykle toczenia
- Funkcję G726 z H0 (sprzężenie wyłączyć) zaprogramować
#### Przykłady:
- Przy przerwaniu programu sterowanie wyłącza automatycznie sprzęganie.
#### Szukanie wiersza startu nie jest dostępne również podczas toczenia detali nieokrągłych przy sprzężonym wrzecionie (opcja #135 synchronizing funct.). Należy wybrać blok NC przed lub po zakresie programu z toczeniem detalu nieokrągłego.
Niekołowy X G727
Przy pomocy funkcji G727 można wytwarzać eliptyczne wieloboki. Te kontury toczenia programujemy w oddzielnych cyklach.
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Warunki:
- Synchronizing Functions (opcja #135)
Parametry:
- **H: Sprzęganie aktywować**
- H = 0: sprzężenie wyłączyć
- H = 1: sprzężenie włączyć
- **Q Wrzeciono bazowe** – numer wrzeciona, które zostaje sprzężane z osiami X i Y (zależy od obrabiarki)
- **I: X-suw +/-** -- połowa narzuconego ruchu X (wymiar promienia)
- **C: Offset C przy starcie Z** – kąt osi C suwu X
- **F: maks. bieg szybki** – dopuszczalny bieg szybki dla osi X i Y przy aktywnym sprzężeniu
- **E: Forma współczynnik** – liczba suwów X w odniesieniu do obrotu wrzeciona
- **Z: Z start** – wartość odniesienia dla parametru C
- **W: Delta C [˚/mm Z]** – różnica kąta osi C w odniesieniu do odcinka wynoszącego 1 mm na osi Z
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Przy włączeniu sprzęgania sterowanie pozycjonuje narzędzie w osi Z na wartość parametru Z. Podczas przemieszczenia najazdu istnieje zagrożenie kolizji!
▶ Przed włączeniem sprzęgania (przed cyklem) ewentualnie wypożycjonować narzędzie
Wskazówki dotyczące programowania:
- Programować półwyrob wokół mimośrodu z większym promieniem, jeśli używamy cykli toczenia, odnoszących się do opisu półwyrobu
- Programować punkt początkowy wokół offsetu środka z większym promieniem, jeśli używamy cykli toczenia, nie odnoszących się do opisu półwyrobu
- Zmniejszyć prędkość obrotową wrzeciona, jeśli zwiększamy offset środka
- Zmniejszyć maks. bieg szybki $F$, jeśli zwiększamy offset środka
- Używać identycznych wartości dla parametru $Q$ przy włączaniu i wyłączaniu sprzęgania
Kolejność programowania:
- Kursor w segmencie OBROBKA pozycjonować
- Funkcję G727 z H1 (sprzężenie włączyć) zaprogramować
- Programować cykle toczenia
- Funkcję G727 z H0 (sprzężenie wyłączyć) zaprogramować
Przy przerwaniu programu sterowanie wyłącza automatycznie sprzęganie.
**Kompensacja uzębienie ukośne G728**
Przy pomocy funkcji G728 może być kompensowany offset kąta zależnego od pozycji w Z między narzędziem i detalem. Ta funkcja konieczna jest dla frezowania obwiedniowego zazębienia ukośnego z G808.
Parametry:
- **H: Aktywować**:
- 0: OFF
- 1: ON
- **Q: Wrzeciono z obr.przed.**
- **D: Liczba zębów** – liczba zębów detalu
- **O: Moduł**
- **WC: Kąt inklinacji** żeberka
- **Z: Z start** – pozycja w Z, na której różnica kątów wynosi 0°
- **J: Offset detalu °/mm Z**
Wskazówki dotyczące obsługi:
- Pozycja startu Z musi być bezkolizyjnie najeżdalna przy wywoływaniu funkcji
- Jeśli programowany jest offset J, to jest on bezpośrednio stosowany. Jeśli J nie jest zaprogramowane, to sterowanie oblicza offset z modułu, liczby zębów i kąta nachylenia.
6.30 Pomiar stanu maszyny (opcja #155)
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
Warunki:
- Component Monitoring (opcja #155)
W przeciągu cyklu żywotności eksploatacyjnej zużywają się obciążone komponenty maszyny (np. prowadnice, napęd pociągowy-toczy,…) i jakość przemieszczenia osi pogarsza się. Ma to wpływ na jakość produkcji.
Przy pomocy Component Monitoring (opcja #155) i następnych cykli sterowanie jest w stanie dokonywać pomiaru aktualnego stanu maszyny. W ten sposób mogą być mierzone zmiany w porównaniu ze stanem dostawczym ze względu na upływający okres eksploatacji oraz zużycie. Pomiarystanu maszyny są zachowywane w czytelnym dla producenta obrabiarek pliku tekstowym. Producent może pobierać te dane, dokonywać ich ewaluacji oraz reagować odpowiednią konserwacją. W ten sposób można unikać nieplanowych postojów obrabiarki!
Producent obrabiarek ma możliwość definiowania progów ostrzegania i błędów dla zmierzonych wartości oraz określenia opcjonalnych reakcji na błędy.
Pomiar stanu maszyny - Fingerprint G238
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
Sterowanie przeprowadza w tym cyklu różne rodzaje pomiarów, przy pomocy których może zostać określony aktualny stan maszyny.
Za pomocą parametru $H = 1$ może być uruchomiony przebieg próbny. Tu są wykonywane programowane przemieszczenia, bez mierzenia. Przy tym można wpływać potencjometrami na prędkość przemieszczenia.
W przypadku przebiegu pomiaru ($H = 0$ lub bez wpisu) cykl superpozycjonuje potencjometr posuwu. Użytkownik nie może więcej wpływać na prędkość przemieszczenia. Tylko jeśli potencjometr posuwu zostanie przekręcony na zero, przemieszczenie zostaje zatrzymane.
Przy pomocy parametrów $Q$, $D$ i $V$ dokonuje się wyboru pojedynczych pomiarów dla pojedynczych osi.
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Cykl może wykonywać kompleksowe przemieszczenia w kilku osiach na biegu szybkim! Jeśli w parametrze **H** nie jest zaprogramowana żadna wartość lub 0, to potencjometry posuwu, biegu szybkiego i wrzeciona nie działają. Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!
- Należy przetestować cykl przed rejestrowaniem danych pomiaru w trybie testowym **H = 1**
- Przed zastosowaniem funkcji **G238** należy zaczerpnąć informacji od producenta obrabiarek o rodzaju i zakresie przemieszczeń
Parametry:
- **H: Tylko ruch osi (1)**
- 0: lub brak wpisu: przebieg pomiaru (potencjometr posuwu nie działa)
- 1: przebieg próbny (potencjometr posuwu działa)
- **Q: Metoda pomiaru** - wybór przewidzianego do wykonania testu
- 0: wszystkie testy
- 1: kaskada
- 2: test formy okrągłej
- 3: częstotliwość
- 4: obwiednia
- **D: Numer osi** (X = 1, Y = 2, Z = 3, U = 4, V = 5, W = 6, A = 7, B = 8, C = 9) - pierwsza os (tylko, jeśli **Q** zostało zdefiniowane)
- **V: Numer osi** - druga os (tylko, jeśli **Q** zostało zdefiniowane)
**i** Aby otrzymać test formy okrągłej osi C na przeciwwrzecionie, należy zdefiniować parametry w następujący sposób:
- **Q: Metoda pomiaru** = 2: test formy okrągłej
- **V: Numer osi** = 9: C
Parametr **D** nie może być definiowany w tym przypadku.
Monitorowanie komponentów G939
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Za pomocą funkcji **G939** sterowanie wykonuje jednorazowy test komponentów. Jakie komponenty są testowane, określa producent obrabiarek w parametrach maszynowych.
**i** Producent obrabiarek definiuje przewidziane do monitorowania komponenty w parametrze maszynowym **CfgMonComponent** (130900).
Parametry:
- **ID**: **Key-Name** - nazwa przewidzianego do monitorowania komponentu zdefiniowana w parametrze maszynowym **CfgMonComponent** (130900)
6.31 Programowanie zmiennych
Podstawy
Zmienna to znak-wypełniacz (znak zastępczy). Zmienne mogą zawierać różnorodne informacje podczas przebiegu programu. Sterowanie oddaje do dyspozycji różne typy zmiennych. Przy używaniu zmiennych należy uwzględniać następujące reguły:
- kropka przed kreską
- max. 6 poziomów nawiasów
- Całkowite zmienne: wartości całkowite od –32767 .. +32768
- Liczby ze zmiennym miejscem przecinka z maksymalnie 10 miejscami przed i 7 miejscami po przecinku
- Zmienne powinny być zapisywane zasadniczo bez spacji.
- Numery zmiennych i ewentualnie wartość indeksu może być opisana za pomocą innej zmiennej, np.: #g( #c2)
Sterowanie oddaje do dyspozycji następujące funkcje:
| Syntaktyka | Funkcje |
|------------|----------------------------------------------|
| + | Dodawanie |
| - | Odejmowanie |
| * | Mnożenie |
| / | Dzielenie |
| ( ) | Rachunek w nawiasie |
| = | Zrównanie |
| ABS(...) | Wartość absolutna |
| ROUND(...) | Zaokrąglanie |
| SQRT(...) | Pierwiastek kwadratowy |
| SQRTA(..., ..) | Pierwiastek kwadratowy z (a²+b²) |
| SQRTS(..., ..) | Pierwiastek kwadratowy z (a²–b²) |
| INT(...) | Obcinanie miejsc po przecinku |
| SIN(...) | sinus (w stopniach) |
| COS(...) | cosinus (w stopniach) |
| TAN(...) | tangens (w stopniach) |
| ASIN(...) | arcus sinus (w stopniach) |
| ACOS(...) | arcus cosinus (w stopniach) |
| ATAN(...) | arcus tangens (w stopniach) |
| LOGN(...) | logarytm naturalny |
| EXP(...) | Funkcja wykładnicza |
| BITSET(...) | Ustawienie bitu |
| STRING(...) | String |
| PARA(...) | Dane konfiguracji |
Dodatkowo można programować przedstawione funkcje przez softkeys.
Pasek z softkey jest dostępny, jeśli funkcja przyporządkowania zmiennych jest aktywowana i wyświetlaną na ekranie klawiatura alfa jest podłączona.
Wskazówki dotyczące programowania:
- Rozróżnianie pomiedzy okresem trwania zmienialnych zmiennych i okresem trwania nie zmienialnych zmiennych jak w sterowaniach nie istnieje więcej. Program NC nie zostaje wstępnie kompilowany lecz w okresie przebiegu interpretowany.
- Programować wiersze NC z obliczeniami zmiennych wraz z **oznaczeniem sań $...**, jeśli tokarka dysponuje kilkoma suportami. Inaczej obliczania te są wykonywane kilkakrotnie.
- W zmiennych systemowych dane o położeniu i wymiarach są zawsze metryczne - także, jeśli zostaje wykonywany program NC zapisany w calach.
**Typy zmiennych**
Sterowanie rozróżnia następujące typy zmiennych:
- Ogólne zmienne
- Lokalne zmienne
- Globalne zmienne
- Zmienne tekstowe
- Wymiary maszyny
- Korekcje narzędzia
- Zmienne PLC
**Ogólne zmienne**
- #11 .. #199 zależne od kanału, lokalne zmienne obowiązują w obrębie programu głównego lub podprogramu
- #11(1) .. #199(1) zależne od kanału, inicjalizowane zmienne obowiązują w obrębie poziomu programu przy inicjalizacji jak i wywoływanych z niego podprogramów
Zależna od kanału, inicjalizowana zmienne jest ze względu na swoje właściwości szczególnie przydatna do zastosowania w tzw. programach fachowych. Tu można uniknąć niepożądanych pokrzyżowań ze zmiennymi programu głównego. Dodatkowo dostępne są w dalszym ciągu wszystkie programowalne zmienne bez ograniczenia dla programu głównego.
**Dalsze informacje:** "Podprogramy, programy fachowe", Strona 289
#c1 .. #c30 zależna od kanału, globalna zmienna dostępna dla każdego suportu (NC-kanalu). Te same numery zmiennych na różnych suportach nie oddziałują na siebie w żaden sposób. Zawartość zmiennej dostępnej jest na kanale globalnie. Globalnie oznacza, iż opisana w podprogramie zmienna może być ewaluowana w programie głównym i odwrotnie.
#g1 .. #g199 niezależna od kanału, globalna zmienna real dostępna jest tylko raz w sterowaniu. Jeżeli program NC danego suportu zmienia zmienną, to ta zmiana obowiązuje dla wszystkich suportów. Zmienne pozostają zachowane po wyłączeniu sterowania i mogą być wykorzystywane po włączeniu.
# g200 .. #g299 niezależna od kanału, globalna zmienna integer dostępna jest tylko raz w sterowaniu. Jeżeli program NC danego suportu zmienia zmienną, to ta zmiana obowiązuje dla wszystkich suportów. Zmienne pozostają zachowane po wyłączeniu sterowania i mogą być wykorzystywane po włączeniu.
#x1 .. #x20 zależne od kanału, lokalne zmienne tekstu obowiązują w obrębie programu głównego i podprogramu. Mogą być one odczytane tylko na tym kanale, na którym zostały zapisane.
Przykład: ogólne zmienne
| | |
|---|---|
| N.. #l1=#l1+1 | |
| N.. G1 X#c1 | |
| N.. G1 X(SQRT(3*(SIN(30)))) | |
| N.. #g1=(ABS(#2+0.5)) | |
| N.. G1 Z#m(#l1)(Z) | |
| N.. #x1="Text" | |
| N.. #g2=#g1+#l1*(27/9*3.1415) | |
Przykład: zależna od kanału, inicjalizowana zmienna
| %_G238.ncs "TURN_V1.0" | Wywołany w programie głównym zewnętrzny podprogram |
|------------------------|--------------------------------------------------|
| ... | |
| VAR | |
| N.. #__debug = #I98(1) | Inicjalizowanie zmiennej |
| ... | |
| N.. L"G938" V1 | Wywołanie dalszego zewnętrznego podprogramu |
| ... | |
| %_G938.ncs "TURN_V1.0" | Wywołany w podprogramie zewnętrznym podprogram |
| ... | |
| N.. IF #__debug==1 | |
| N.. THEN | |
| N.. PRINT("Debug") | |
| N.. ENDIF | |
| ... | |
| RETURN | |
| ... | |
**Informacja**
Zachowywanie zmiennych po wyłączeniu, musi być aktywowane w przez producenta obrabiarek w parametrze maszynowym CfgNcPgmParState (nr 200700). Jeśli zachowywanie zmiennych nie jest aktywowane, to po włączeniu są one zawsze zero.
**Informacja**
Dodatkowo można programować funkcje M przy pomocy zmiennych.
**Zmienne stringu**
- Funkcja TIME zapisuje datę lub godzinę do zmiennej stringu. Może być ona grawerowana następnie przy pomocy cyklu grawerowania.
- Treści zmiennych mogą zostać przekształcone na zmienne typu string i dodane.
- Zmienne typu string mogą być wydawane jako liczba zmiennoprzecinkowa. Są one automatycznie zaokrąglane.
- Nazwy plików mogą być podawane za pomocą zmiennych łańcuchowych (string).
**Dalsze informacje:** "Wydawanie pliku dla zmiennych WINDOW", Strona 543"
Przykład: data i godzina
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. #x1=TIME("D.M.YY") | Data w zmiennej typu string #x1 |
| N.. #x2=TIME("h:m:s") | Godzina w zmiennej typu string #x2 |
Przykład: przeliczenie na zmienną typu string
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. #x1=STRING(#i21) | Zmienną #i21 przekształcać na zmienną typu string #x1 |
| N.. #x2=TIME("h:m:s")+STRING(#i21) | Godzinę i zmienną #i21 dodawać |
Przykład: wydawanie liczb zmiennoprzecinkowych
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. #x1=STRING(12.43,1) | Liczba zostaje zaokrąglona i wydawana jest z jednym miejscem po przecinku |
Wymiary maszyny
- **#m1(n)** .. **#m99(n)**: n to litera adresowa (X, Z, Y), dla której wymiar maszyny ma być czytany lub zapisany. Obliczanie zmiennych pracuje z tabelą **mach_dim.hmd**. Symulacja: przy starcie sterowania tabela **mach_dim.hmd** jest czytana przez symulację. Symulacja pracuje obecnie z tabelą symulacji.
Przykład: wymiary maszynowe
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 X(#m1(X)*2) |
| N.. G1 Z#m3(Z) |
| N.. #m4(Z)=350 |
Korekcje narzędzia
- **#dt(n)**: n to kierunek korekcji (X, Z, Y, S) a t to numer miejsca rewolweru, na którym zapisane jest narzędzie. Obliczanie zmiennych pracuje z tabelą **toolturn.htt**. Symulacja: przy wyborze programu zostaje odczytywana tabela **toolturn.htt** przez symulację. Symulacja pracuje obecnie z tabelą symulacji.
Przykład: korekcje narzędzia
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G1 X(#m1(X)*2) |
| N.. G1 Z#m3(Z) |
| N.. #m4(Z)=350 |
Można pobierać informacje o narzędziu także bezpośrednio poprzez **Identnummer**. Na przykład może to być konieczne, jeśli nie dostępne jest rozmieszczenie miejsc w rewolwerze. Programować w tym celu przecinek i **Identnummer** narzędzia za wymaganym oznaczeniem, np. #11 = #d1(Z, "001").
**Zmienne PLC (bity zdarzenia)**
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
Programowanie zmiennych pobiera wartość logiczną, arytmetyczną lub tekstową z programu PLC. Dostęp do zmiennych PLC jest możliwy dla odczytu lub zapisu. Symboliczną nazwę, do której udzielony jest dostęp, określa producent obrabiarek w programie PLC.
We wcześniejszych wersjach sterowań odczytująca część tego programowania była oznaczana jako „bity zdarzenia”.
- **#en(Symname) n** oznacza typ danych, **Symname** oznacza symboliczną nazwę operand PLC
Producent obrabiarek może udostępniać także indeksowaną symboliczną nazwę. Indeks może być konfigurowany zmienne.
**#e1("Spindle[13].Direction")**
- **#e1 (#e0):** z **#e1** sterowanie wykonuje dostępy na logiczne, całkowite lub ulamkowe wartości
- **#e2:** z **#e2** sterowanie wykonuje dostępy na tekstowe wartości
Proszę zwrócić uwagę, aby typ zmienny był zgodny przy przyporządkowaniu. Tekstowe wartości ze zmiennych PLC mogą być zachowane w zmiennych stringu, wartości liczbowe tylko w normalnych zmiennych.
**Przykład: zmienna PLC**
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. #I4 = #e1( "CoolingOn") | Stan zmiennych PLC odczytać i zachować w #I4 |
| N.. #e1( "CoolingOn") = 1 | Stan zmiennych PLC nadpisać |
| N.. #e1( "CoolingOn") =#I4 | Zmienną PLC odtworzyć z zachowaną wartością |
| ... | ... |
| N.. #x3 = #e2( "MyFieldName") | Stan zmiennych tekstowych zachować w zmiennych stringu #x3 |
| N.. #e2( "MyFieldName") ="Hallo" | Zmienną PLC nadpisać z Hallo |
| N.. #e2( "MyFieldName") =#x3 | Zmienną PLC odtworzyć z zachowaną wartością |
| ... | ... |
| N.. #I1= #e1( "Channel[2].Event[57]") | Kanał 2, wynik 57 zachować w #I1 |
Czytanie danych narzędziowych
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Funkcja ta znajduje się do dyspozycji także na obrabiarkach z magazynem narzędzi.
Sterowanie wykorzystuje listę magazynu zamiast listy głowicy rewolwerowej.
Należy korzystać z następującej syntaktyki, aby odczytywać dane narzędzi, aktualnie zapisane na liście głowicy rewolwerowej:
#wn(select)
Informacje do aktualnie zamontowanego narzędzia otrzymujemy przy użyciu następującej syntaktyki: #w0(select).
Można pobierać informacje o narzędziu także bezpośrednio poprzez Identnumer. Może to być konieczne przykładowo, jeśli niedostępne jest jasno zdefiniowane rozmieszczenie bądź przyporządkowanie miejsc w głowicy rewolwerowej: #l1= #w1(select,"ID").
Jeśli zdefiniowano łańcuch wymiany, to programujemy pierwsze narzędzie łańcucha wymiany. Sterowanie określa dane aktywnego narzędzia.
Oznaczenia informacji o narzędziach
#wn(ID) Identnummer narzędzia (przyporządkować do zmiennej tekstu #xn )
#wn(PT) P-key narzędzia *10 (np. 12.3 to będzie 123)
#wn(WT) Typ narzędzia 3-miejscowy
#wn(WTV) 1. miejsce typu narzędzia
#wn(WTH) 2. miejsce typu narzędzia
#wn(WTL) 3. miejsce typu narzędzia
#wn(NL) użyteczna długość (narzędzia tokarskie i wiertarskie)
#wn(HR) Kierunek głównej obróbki (patrz tabela położenia narzędzia)
#wn(NR) Kierunek obróbki pomocniczej dla narzędzi tokarskich
#wn(AS) Wykonanie (patrz tabela wykonania)
#wn(ZZ) Liczba zębów (narzędzia frezarskie)
#wn(RS) Promień ostrza
#wn(ZD) Średnica czopu
#wn(DF) Średnica freza
#wn(SD) Średnica trzpienia
#wn(SB) Szerokość ostrza
#wn(SL) Długość ostrza
#wn(AL) Długość nacięcia
#wn(FB) Szerokość freza
#wn(WL) Położenie narz.
#wn(ZL) Wymiar nastawczy w Z (z listy narzędzi)
| Symbol | Opis |
|--------|------|
| #wn(XL) | Wymiar nastawczy w X (z listy narzędzi) |
| #wn(YL) | Wymiar nastawczy w Y (z listy narzędzi) |
| #wn(TL) | Status narzędzia (Tool Locked) |
| #wn(I) | Położenie punktu środkowego ostrza w X |
| #wn(J) | Położenie punktu środkowego ostrza w Y |
| #wn(K) | Położenie punktu środkowego ostrza w Z |
| #wn(ZE) | Długość narzędzia w aktualnym położeniu eksploatacyjnym: odległość wierzchołek ostrza narzędzia – punkt bazowy suportu Z |
| #wn(XE) | Długość narzędzia w aktualnym położeniu eksploatacyjnym: odległość wierzchołek ostrza narzędzia – punkt bazowy suportu X |
| #wn(YE) | Długość narzędzia w aktualnym położeniu eksploatacyjnym: odległość wierzchołek ostrza narzędzia – punkt bazowy suportu Y |
| #wn(DN) | Średnica narzędzi wiertarskich i frezarowych |
| #wn(HW) | Kąt główny w normowanym systemie (0°..360°) |
| #wn(NW) | Kąt pomocniczy w normowanym systemie (0°..360°) |
| #wn(EW) | Kąt przystawienia |
| #wn(SW) | Kąt wierzchołkowy |
| #wn(AW) | 0: narz nie napędzane
1: narz napędzane |
| #wn(MD) | Kierunek obrotu:
3: M3
4: M4 |
| #wn(CW) | Kąt miejsca nachylenia |
| #wn(BW) | Kąt offsetu |
| #wn(WTL) | Orientacja |
| #wn(AC) | Kąt eksploatacyjny ostrza |
| #wn(ZS) | Maksymalna głębokość skrawania |
| #wn(GH) | Skok gwintu |
| #wn(NE) | Liczba ostrzy pomocniczych |
| #wn(NS) | Numer ostrza pomocniczego |
| #wn(FP) | Rodzaj narzędzia:
0 = normalne narzędzie
1 = narzędzia master
2 = ostrze pomocnicze |
| #wn(Q) | Numer wrzeciona narzędzia |
| #wn(AS) | Wykonanie w lewo / w prawo |
| #wn(X) | Wymiar nastawczy uchwytu w X |
| #wn(Z) | Wymiar nastawczy uchwytu w Z |
| #wn(Y) | Wymiar nastawczy uchwytu w YZ |
| #wn(DX) | Korekcja w X |
|---------|-------------|
| #wn(DY) | Korekcja w Y |
| #wn(DZ) | Korekcja w Z |
| #wn(DS) | 2. Korekcja |
| #wn(BR) | Promień narzędzia 2 (narzędzie frezarskie) |
| #wn(DC) | Korekcja promienia narzędzia 2 (narzędzie frezarskie) |
**Dostęp do danych narzędzi rewolweru**
#wn(select)
- n = numer miejsca rewolweru
- n = 0 aktualne narzędzie
- select = oznaczenie czytanej informacji
**Główny kierunek obróbki**
#wn(HR)
- 0: niezdefiniowany
- 1: +Z
- 2: +X
- 3: −Z
- 4: −X
- 5: +/−Z
- 6: +/−X
**Wykonanie**
#wn(AS)
- 1: z prawej
- 2: z lewej
**Polożenie narz.**
#wn(WL) Baza: kierunek obróbki narzędzia)
- 0: na konturze
- 1: z prawej konturu
- −1: na lewo od konturu
Czytanie bitów diagnozy
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Funkcja ta znajduje się do dyspozycji także na obrabiarkach z magazynem narzędzi.
Sterowanie wykorzystuje listę magazynu zamiast listy głowicy rewolwerowej.
Używać następującej składni, aby odczytywać bity diagnozy.
Przy tym dysponujemy dostępem tylko do tych narzędzi, które są zapisane aktualnie na liście rewolweru.
Można dokonywać czytania bitów diagnozy także w przypadku multinarzędzi. Programować w tym celu przecinek i identnumer narzędzia za wymagany oznaczeniem, np. #1 = #t(3,"001").
Oznaczenia bitów diagnozy
#tn(1) Okres trwałości upłynął lub liczba sztuk wykonana
#tn(2) Pęknięcie określone poprzez monitorowanie obciążenia (granica 2)
#tn(3) Pęknięcie określone przez monit.obciąż. (granica 1)
#tn(4) Pęknięcie według monit.obciąż. (obciążenie ogólne)
#tn(5) Zużycie określone poprzez pomiar narzędzia
#tn(6) Zużycie określone poprzez pomiar w procesie przedmiotu
#tn(7) Zużycie określone poprzez pomiar postprocesowy Przedmiot
#tn(8) Ostrze nowe
Dostęp do danych rewolweru
#tn(select)
- n = numer miejsca rewolweru
- n = 0 aktualne narzędzie
- select = oznaczenie czytanej informacji
Czytanie aktualnej informacji NC
Dla czytania informacji NC, programowanych za pomocą funkcji G, można używać następującej składni.
Oznaczenia informacji NC
| Oznaczenie | Opis |
|------------|------|
| #n0(X) | ostatnia zaprogramowana pozycja X |
| #n0(Y) | ostatnia zaprogramowana pozycja Y |
| #n0(Z) | ostatnia zaprogramowana pozycja Z |
| #n0(A) | ostatnia zaprogramowana pozycja A |
| #n0(B) | ostatnia zaprogramowana pozycja B |
| #n0(C) | ostatnia zaprogramowana pozycja C |
| #n0(U) | ostatnia zaprogramowana pozycja U |
| #n0(V) | ostatnia zaprogramowana pozycja V |
| #n0(W) | ostatnia zaprogramowana pozycja W |
| #n0(CW) | Kąt eksploatacji narzędzia (0 lub 180 stopni) |
| #n18(G) | Aktywna płaszczyzna obróbki |
| #n40(G) | Status SRK |
| #n47(P) | Aktualny odstęp bezpieczeństwa |
| #n52(G) | Naddatek G52_Geo uwzględnić 0=nie / 1=tak |
| #n57(X) | Naddatek w kierunku X |
| #n57(Z) | Naddatek w kierunku Z |
| #n58(P) | Równoodległy naddatek |
| #n95(G) | Zaprogramowany rodzaj posuwu (G93/G94/G95) |
| #n95(Q) | Numer wrzeciona ostatniego zaprogramowanego posuwu |
| #n95(F) | Ostatni zaprogramowany posuw |
| #n97(G) | Zaprogramowany rodzaj prędkości obrotowej (G96/G97) |
| #n97(Q) | Numer wrzeciona ostatniego zaprogramowanego rodzaju prędkości obrotowej |
| #n97(S) | Ostatnia zaprogramowana prędkość obrotowa |
| #n119(Q) | Numer wybranej osi C |
| #n120(X) | Średnica referencyjna X dla CY obliczania |
| #n147(I) | Aktualny odstęp bezpieczeństwa na płaszczyźnie obróbki |
| #n147(K) | Aktualny odstęp bezpieczeństwa w kierunku wcięcia |
Dostęp do aktualnych informacji NC
#nx(select)
- x = G-numer funkcji
- select = oznaczenie czytanej informacji
aktywna płaszczyzna obróbki
#n18(G)
- 17: XY-płaszczyzna (strona czołowa lub tylna)
- 18: XZ-płaszczyzna (obróbka toczeniem)
- 19: YZ-płaszczyzna (widok z góry/powierzchnia boczna)
Status SRK/FRK
#n40(G)
- 40: G40 aktywna
- 41: G41 aktywna
- 42: G42 aktywna
Numer wybranej osi C
#n119(G)
- 0: brak osi C
- 1: C-oś 1
- 2: C-oś 2
Aktualny status obrabiarki
aktywne korekcje zużycia (G148)
#n148(O)
- 0: DX, DZ
- 1: DS, DZ
- 2: DX, DS
Dane miejsca zapisanego narzędzia
#n601(n)
- S: numer ostrza
- M: numer w magazynie
- ppp: numer miejsca
Wydawanie w formie SMppp
wolne miejsce w magazynie
#n610(H)
- M: numer w magazynie
- ppp: numer miejsca
Wydawanie w formie Mppp
Wyłącznik krańcowy software
#n707(n, 1) Oznaczenia osi:
- n: os X, Y, Z, U, V, W, A, B, C
- 1: minimalna wartość
- 2: maksymalna wartość
Przesunięcie punktu zerowego
#n920(G) Status funkcji G920/G921:
- 0: żadna G920/G921 aktywna
- 1: G920 aktywna
- 2: G921 aktywna
Czytanie ogólnej informacji NC
Używać następującej składni, aby odczytywać ogólne informacje NC.
Oznaczenia informacji o narzędziach
|i1| Aktualny tryb pracy
|i2| Aktywna jednostka miary (cale/metrycznie)
|i3| ■ Wrzeciono główne = 0
■ Przeciwwrzeciono z odbiciem w Z = 1
■ Odbicie narzędzia w Z = 2
■ Narzędzie + odbicie drogi w Z = 3
|i4| G16 aktywna = 1
|i5| Ostatni zaprogramowany numer narzędzia
|i6| Szukanie wiersza startu aktywne = 1
|i7| System to DataPilot = 1
|i8| Wybrany język
|i9| Jeśli skonfigurowano oś Y = 1
|i10| Jeśli skonfigurowano oś B = 1
|i11| Jeśli miejsce narzędzia X leży z odbiciem lustrzanym do systemu maszyny = 1
|i12| Jeśli oś U programowalna = 1
|i13| Jeśli oś V programowalna = 1
|i14| Jeśli oś W programowalna = 1
|i15| Jeśli oś U skonfigurowana = 1
|i16| Jeśli oś V skonfigurowana = 1
|i17| Jeśli oś W skonfigurowana = 1
|i18| Offset punktu zerowego osi Z
|i19| Offset punktu zerowego osi X
|i20| Ostatnia programowana funkcja toru (G0, G1, G2…)
|i21| Aktualna liczba sztuk (licznik obrabianych przedmiotów)
|i22| Jeśli oś U sprzężona z X = 1
|i23| Jeśli oś V sprzężona z Y = 1
|i24| Jeśli oś W sprzężona z Z = 1
|i25| Jeśli magazyn dostępny = 1
|i26| P-key rzeczywistego narzędzia *10 + MU z wyboru wstępnego narzędzia
|i27| P-key wymagane narzędzia *10 z wyboru wstępnego narzędzia
|i28| Kąt osi klinowej Y
|i29| P-key narzędzia *10, którego maksymalny okres trwałości osiągnięto
|i30| P-key narzędzia *10, którego maksymalną liczbę sztuk osiągnięto
|i31| Jeśli grupy konturów są programowane = 1
Tylko dla automatycznego generowania programów AAG
|i32| Przesunięcie punktu zerowego konturu w Z z definicji grupy konturów w DIN PLUS (1…4)
#i33 Jeśli grupy konturów AAG są programowane = 1
Tylko dla automatycznego generowania programów AAG
#i34 Jeśli tylko SANIE $2 iw nagłówku programu = 1
#i36 Numer kanału nachylonej osi C (0 - 5)
Tylko przy aktywowaniu osi C w programie NC
#i38 Odczyt markera PLC liczby sztuk
#i39 Aktualny numer kanału
#i99 Wartość zwrotna podprogramów
- Wartości
- Strings
**Aktywny tryb pracy**
#i1 - 2: maszyna
- 3: symulacja
- 5: TSF-menu
**Języki**
#i8 - 0: ENGLISH
- 1: GERMAN
- 2: CZECH
- 3: FRENCH
- 4: ITALIAN
- 5: SPANISH
- 6: PORTUGUESE
- 7: SWEDISH
- 8: DANISH
- 9: FINNISH
- 10: DUTCH
- 11: POLISH
- 12: HUNGARIAN
- 14: RUSSIAN
- 15: CHINESE
- 16: CHINESE_TRAD
- 17: SLOVENIAN
- 19: KOREAN
- 21: NORWEGIAN
- 22: ROMANIAN
- 23: SLOVAK
- 24: TURKISH
**Marker PLC liczby sztuk**
#i38 - 0: atrybut nie zdefiniowany lub liczba sztuk nie wykonana
- 1: liczba sztuk osiągnięta
Czytanie danych konfiguracji – PARA
Przy pomocy funkcji PARA odczytujemy dane konfiguracji. Proszę używać w tym celu oznaczeń parametrów z parametrów konfiguracji. Parametry użytkownika odczytujemy również przy pomocy oznaczeń wykorzystywanych w parametrach konfiguracji.
Przy czytaniu opcjonalnych parametrów należy sprawdzić ważność wartości zwrotnej. W zależności od typu parametru (REAL/STRING) zostanie zwrócony przy czytaniu nie wyznaczonego opcjonalnego atrybutu wartość 0 lub tekst _EMPTY.
Dostęp do danych konfiguracji
PARA(Key, Entity, Attribut, Index))
- **Key**: słowo kodowe
- **Entity**: nazwa grupy konfiguracji
- **Attribut**: oznaczenie elementów
- **Index**: numer array, jeśli atrybut należy do array
Przykład: funkcja PARA
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. #110=PARA("","CfgDisplayLanguage","ncLanguage") | Czyta numer aktualnego języka |
| N.. #11=PARA("","CfgGlobalTechPara", "safetyDistWorkpOut") | Czyta odstęp bezpieczeństwa na zewnątrz od obrabianej części (SAT) |
| N.. #11=PARA("Z1","CfgAxisProperties", "threadSafetyDist") | Czyta odstęp bezpieczeństwa gwintu dla Z1 |
| N.. #11=PARA("","CfgCoordSystem","coordSystem") | Czyta numer orientacji maszynowej |
| ... | ... |
| #x2=PARA("#x30","CfgCAxisProperties","relatedWpSpindle",0) | Zgłoszenie, czy opcjonalny parametr jest wyznaczony |
| IF #x2<>"_EMPTY" THEN | Ewaluacja: |
| ELSE | Parametr "relatedWpSpindle" został wyznaczony |
| ENDIF | Parametr relatedWpSpindle" nie został wyznaczony |
Określenie indeksu elementu parametru – PARA
Szukanie indeksu elementu zostaje aktywowane, jeśli nazwa elementu listy została dołączona do atrybutu z przecinkiem.
Przykład:
Należy ustalić logiczny numer osi wrzeciona S1
#c1 = PARA( "", "CfgAxes", "axisList,S1", 0)
Funkcja podaje indeks elementu S1 w atrybucie axisList Entity CfgAxes. Indeks elementu S1 jest tu równy logicznemu numerowi osi.
Dostęp do danych konfiguracji
PARA(Key, Entity, Atrybut, Element, Indeks))
- Key: słowo kodowe
- Entity: nazwa grupy konfiguracji
- Atrybut „nazwa”: nazwa atrybutu plus nazwa elementu
- Indeks: 0 (nie jest konieczny)
Bez suplementu atrybutu S1 funkcja czytałaby element na indeksie listy 0. Ale ponieważ chodzi tu o string, należy przypisać wynik do zmiennej stringu.
#x1 = PARA( "", "CfgAxes", "axisList", 0)
Funkcja czyta nazwę stringu elementu na indeksie listy 0
Rozszerzona syntaktyka zmiennych CONST – VAR
Poprzez definicję słów kluczowych CONST lub VAR jest możliwe, oznaczenie zmiennych z nazwami. Słowa kluczowe mogą być używane w programie głównym i podprogramie. Przy wykorzystaniu definicji w podprogramie deklaracja stałych lub zmiennych musi znajdować się przed słowem kluczowym OBROBKA.
Reguły dla stałych i definicji zmiennych: stałe i nazwy zmiennych muszą rozpoczynać się z podkreślnika oraz składać się z małych liter, cyfr i podkreślanka. Maksymalna długość nie może przekraczać 20 znaków.
Nazwy zmiennych z VAR
Ulepsza się czytelność programu NC, jeśli zostają nadawane nazwy zmiennych. Proszę włączyć w tym celu segment programu **VAR**.
W tym segmencie programu przyporządkowujemy zmiennym oznaczenia dla nich.
**Przykład: zmienne dowolnego tekstu**
| %abc.nc | |
|---------|---|
| VAR | |
| #_rohdm=#l1 | #_rohdm to synonim #l1 |
| POLOTOVAR | |
| N.. | |
| CZ.GOTOWA | |
| N.. | |
| OBROBKA | |
| N.. | |
| . . . | |
**Przykład: podprogram**
| %UP1.ncS | |
|----------|---|
| VAR | |
| #_wo = #c1 | Orientacja narzędzia |
| OBROBKA | |
| N.. #_wo = #w0(WTL) | |
| N.. GO X(#_posx*2) | |
| N.. GO X#_start_x | |
| . . . | |
**Przykład: przypisanie ze zmiennymi**
| %NC1.nc | |
|---------|---|
| VAR | |
| #_vorschub=#l1(200) | Przypisanie |
| | Ma to znaczenie przypisania inicjalizowania w następujący sposób: |
| #_vorschub=200 | Bezpośrednie przypisanie |
Jeśli stosowane są zmienne, to ich wartość może być dowolnie nadpisywana w późniejszym przebiegu programu. Zmienna jest znana w dalszym programie NC oraz w podprogramach i może być tam także zmieniana. Informacja ta jest znana z tego miejsca, w którym zadeklarowano zmienną. Tym samym możliwe jest podawanie przez podprogramy oprócz wartości RETURN także dalszych danych do wywołujących funkcji. W przeciwieństwie do zmiennych #c i #g dostępne są te zmienne tylko w obrębie programu NC i są szczególnie przydatne do ich wykorzystywania w programach fachowych.
Definicja stałych z CONST
Możliwości definiowania stałych:
- bezpośrednie przypisanie wartości
- Wewnętrzne informacje interpretatora jako stała
- Przypisanie nazwy do zmiennej przekazu podprogramu
Proszę używać następujących wewnętrznych informacji dla definiowania stałych w sekcji CONST.
Wewnętrzne informacje dla definicji stałych
| Nazwa | Opis |
|---------|----------------------------------------------------------------------|
| __n0_x | 768 ostatnio programowana pozycja X |
| __n0_y | 769 ostatnia programowana pozycja Y |
| __n0_z | 770 ostatnia zaprogramowana pozycja Z |
| __n0_c | 771 ostatnia zaprogramowana pozycja C |
| __n40_g | 774 status SRK |
| __n148_o| 776 aktywne korekcje zużycia |
| __n18_g | 778 aktywna płaszczyzna obróbki |
| __n120_x| 787 średnica referencyjna X dla CY obliczania |
| __n52_g | 790 naddatek G52_Geo uwzględnić 0=nie / 1=tak |
| __n57_x | 791 naddatek w kierunku X |
| __n57_z | 792 naddatek w kierunku Z |
| __n58_p | 793 równoodległy naddatek |
| __n150_x| 794 przesunięcie szerokości ostrza X G150/G151 |
| __n150_z| 795 przesunięcie szerokości ostrza Z G150/G151 |
| __n95_g | 799 zaprogramowany rodzaj posuwu G93/G94/G95) |
| __n95_q | 796 numer wrzeciona programowanego posuwu |
| __n95_f | 800 ostatni zaprogramowany posuw |
| __n97_g | Zaprogramowany rodzaj prędkości obrotowej G96/G97) |
| __n97_q | 797 numer wrzeciona programowanego rodzaju prędkości obrotowej |
| __n97_s | Ostatnia zaprogramowana prędkość obrotowa |
| __la__z | Podprogram wartości przekazu |
Stała __pi jest zdefiniowana z góry z wartością: 3,1415926535989 i może być wykorzystywana bezpośrednio w każdym programie NC.
Przykład: program główny
| %abc.nc | |
|---------|---|
| CONST | |
| _wurzel2 = 1.414213 | bezpośrednie przypisanie wartości |
| _wurzel_2 = SQRT(2) | bezpośrednie przypisanie wartości |
| _posx = __n0_x | Wewnętrzna informacja |
| VAR | |
| . . . | |
| POLOTOVAR | |
| N.. | |
| CZ.GOTOWA | |
| N.. | |
| OBROBKA | |
| N.. | |
| . . . | |
Przykład: podprogram
| %UP1.ncS | |
|----------|---|
| CONST | |
| _start_x=___la | Podprogram wartości przekazu |
| _posx = __n0_x | Wewnętrzna stała |
| VAR | |
| #_wo = #c1 | Orientacja narzędzia |
| OBROBKA | |
| N.. #_wo = #w0(WTL) | |
| N.. G0 X(#_posx*2) | |
| N.. G0 X#_start_x | |
| . . . | |
6.32 Wprowadzanie, wydawanie danych
Okno wyjściowe dla zmiennych WINDOW
WINDOW (x) generuje okno z liczbą wierszy x. Okno to zostaje otwarte przy pierwszym wprowadzeniu lub wydawaniu. WINDOW (0) zamknie to okno.
Syntaktyka: WINDOW (liczba wierszy) (0 <= liczba wierszy <= 20)
Okno standardowe zawiera trzy wiersze - technolog nie musi go programować.
Przykład: okno wydawania dla zmiennych WINDOW
| ... |
|-----|
| N 1 WINDOW(8) |
| N 2 INPUT("pytanie: ",#I1) |
| N 3 #I2=#I1*#I1 |
| N 4 PRINT("wynik: ",#I1,"*17 = ",#I2) |
| ... |
Wydawanie pliku dla zmiennych WINDOW
Polecenie WINDOW (x, nazwa pliku) zachowuje PRINT-instrukcję w pliku o zdefiniowanej nazwie i rozszerzeniem .LOG, w folderze V:\nc_prog\. Plik ten zostaje nadpisany przy ponownym wykonaniu rozkazu WINDOW.
Zachowanie pliku LOG jest możliwe tylko w podrzędnym trybie pracy Przebieg progr..
Syntaktyka: WINDOW (liczba wierszy, nazwa pliku)
Przykład: wydawanie pliku dla zmiennych WINDOW
| ... |
|-----|
| N 1 WINDOW(8,"VARIO") |
| N 2 INPUT("pytanie: ",#I1) |
| N 3 #I2=#I1*#I1 |
| N 4 PRINT("wynik: ",#I1,"*17 = ",#I2) |
| ... |
Można także podać nazwę pliku przy pomocy zmiennych stringu.
Przykład: wydawanie pliku ze zmiennymi typu string
| ... |
|-----|
| N 11 #I1 = #I39 Aktualny numer kanału przypiąć |
| N 12 #x3 = "Channel" Zmienną stringu przypiąć |
| N 13 #x2 = STRING(#I1) Numer kanału przekształcać na string |
| N 14 #x3 = #x3 + #x2 Dodawać zmienne |
| N 15 WINDOW(5, #x3) |
| N 16 PRINT("Channelinfo") |
| ... |
Wpisywanie zmiennych INPUT
Przy pomocy INPUT programujemy zapis zmiennych.
Syntaktyka: INPUT (tekst, zmienna)
Definiujemy tekst wprowadzenia i numer zmiennej. Sterowanie zatrzymuje konwersowanie przy INPUT, wydaje tekst i oczekuje wprowadzenia wartości zmiennej. Zamiast wpisywania tekstu można programować zmienną stringu, np. #x1.
Sterowanie pokazuje zapis po zakończeniu rozkazu INPUT.
Wydawanie #-zmiennych PRINT
PRINT wydaje podczas wykonywania programu teksty i wartości zmiennych. Można programować kilka tekstów i zmiennych jeden po drugim.
Syntaktyka: PRINT (tekst, zmienna, tekst, zmienna, ...)
Przykład: wydawanie #-zmiennych PRINT
N 4 PRINT("wynik: ",#I1,"*#I7 = ",#I2)
6.33 Uwarunkowane wykonanie wiersza
Rozgałęzienie programu IF..THEN..ELSE..ENDIF
Uwarunkowane rozgałęzienie składa się z następujących elementów:
- **IF** (jeśli), a po nim następuje warunek. Przy warunek znajdują się z lewej i prawej strony od operatora porównania zmienne lub wyrażenia matematyczne
- **THEN** (to wtedy), jeśli warunek jest spełniony, to **THEN**-gałąź zostaje wykonana
- **ELSE** (w innym przypadku) jeśli warunek nie jest spełniony, to **ELSE**-gałąź zostaje wykonana
- **ENDIF**, zamkwa warunkowe rozgałęzienie programu
Zapytanie o bitset: jako warunek można wykorzystywać także funkcję **BITSET**. Funkcja daje wynik 1, jako wynik, jeśli odpetyany bit zawarty jest w wartości liczbowej. Funkcja daje wynik 0, jako wynik, jeśli odpetyany bit nie zawarty jest w wartości liczbowej.
**Syntaktyka:**
- **BITSET (x,y)**
- **x**: numer bit (0..15)
- **y**: wartość liczbową (0..65535)
Zależność pomiędzy numerem bit i wartością liczbową zostaje przedstawiona w tabeli. Dla **x, y** można wykorzystywać także zmienne.
Programowanie:
- Narz. > DIN PLUS słowo... wybrać w menu. Sterowanie otwiera listę wyboru **DIN PLUS słowo wstawić**
- **IF** wybrać
- Warunek wprowadzić
- Wiersze NC **THEN**-gałęzi wstawić
- W razie potrzeby: NC-wiersze **ELSE**-rozgałęzienia wstawić
**Operatory porównania**
| Operator | Opis |
|----------|------|
| < | mniejszy |
| <= | mniejszy lub równy |
| <> | nierówny |
| > | większy |
| >= | większy lub równy |
| == | równy |
**Połączyć warunki**
- **AND** Logiczne połączenie I (niem. UND)
- **OR** Logiczne połączenie LUB (ODER)
Tabela przeliczenia
| Bit | Wartość liczbowa |
|-----|------------------|
| 0 | 1 |
| 1 | 2 |
| 2 | 4 |
| 3 | 8 |
| 4 | 16 |
| 5 | 32 |
| 6 | 64 |
| 7 | 128 |
| 8 | 256 |
| 9 | 512 |
| 10 | 1024 |
| 11 | 2048 |
| 12 | 4096 |
| 13 | 8192 |
| 14 | 16384 |
| 15 | 32768 |
Przykład: IF... THEN... ELSE... ENDIF
N.. IF (#I1==1) AND (#g250>50)
N.. THEN
N.. GO X100 Z100
N.. ELSE
N.. GO XO ZO
N.. ENDIF
...
N.. IF 1==BITSET(0,#I1)
N.. THEN
N.. PRINT("Bit 0: OK")
...
Odpytanie zmiennych i stałych
Z elementami DEF, NDEF oraz DVDEF można odpytać, czy zmienne lub konstanty posiadają obowiązującą przypisaną wartość. Na przykład nie zdefiniowana zmienna może podawać zwrotnie wartość 0, jak i zmienne której świadomie przypisano wartość 0. Poprzez weryfikację zmiennych można zapobiec niepożądanym skokom w programie.
Programowanie:
- Narz. > DIN PLUS słowo... wybrać w menu. Sterowanie otwiera listę wyboru DIN PLUS słowo wstawić
- IF wybrać
- Podać konieczny element odpytania (DEF, NDEF lub DVDEF)
- Zapisać nazwę zmiennej lub konstanty
Zapisać nazwę zmiennej bez znaku #, np. IF NDEF(__la)
Elementy odpytania zmiennych i konstant:
- DEF: przypisano wartość do zmiennej lub konstanty
- NDEF: nie przypisano wartości do zmiennej lub konstanty
- DVDEF: odpytanie wewnętrznej konstanty
Przykład: odpytanie zmiennych w podprogramie
| N.. IF DEF(__la) |
|------------------|
| N.. THEN |
| N.. PRINT("Value:",#__la) |
| N.. ELSE |
| N.. PRINT("#__la is not defined") |
| N.. ENDIF |
| ... |
Przykład: odpytanie zmiennych w podprogramie
| N.. IF DEF(__lb) |
|------------------|
| N.. THEN |
| N.. PRINT("#__lb is not defined") |
| N.. ELSE |
| N.. PRINT("Value:",#__lb) |
| N.. ENDIF |
| ... |
Przykład: odpytanie konstanty
| N.. IF DVDEF(__n97_s) |
|-----------------------|
| N.. THEN |
| N.. PRINT("___n97_s is defined",#__n97_s) |
| N.. ELSE |
| N.. PRINT("#___n97_s is not defined") |
| N.. ENDIF |
Powtórzenie programu WHILE..ENDWHILE
Powtórzenie programu składa się z następujących elementów:
- **WHILE**, a po nim następuje warunek. Przy warunek znajdują się z lewej i prawej strony od operatora porównania zmienne lub wyrażenia matematyczne
- **ENDWHILE** zamyka warunkowe powtórzenie programu
Wiersze NC między **WHILE** i **ENDWHILE** zostają tak długo wykonywane, jak spełniony jest warunek. Jeśli warunek nie jest spełniony, to sterowanie kontynuuje z wiersza po **ENDWHILE**.
**Zapytanie o bitset**: jako warunek można wykorzystywać także funkcję **BITSET**. Funkcja daje wynik 1, jako wynik, jeśli odpytany bit zawarty jest w wartości liczbowej. Funkcja daje wynik 0, jako wynik, jeśli odpytany bit nie zawarty jest w wartości liczbowej.
**Syntaktyka:**
- **BITSET (x,y)**
- x: numer bit (0..15)
- y: wartość liczbową (0..65535)
Zależność pomiędzy numerem bit i wartością liczbową zostaje przedstawiona w tabeli. Dla x, y można wykorzystywać także zmienne.
Programowanie:
- **Narz. > DIN PLUS słowo...** wybrać w menu. Sterowanie otwiera listę wyboru **DIN PLUS słowo wstawić**
- **WHILE** wybrać
- Warunek wprowadzić
- Wstawić wiersze NC między **WHILE** i **ENDWHILE**
- Mogą one łączyć maksymalnie dwa warunki.
- Jeśli warunek w **WHILE**-poleceniu jest zawsze spełniony, to otrzymujemy nieskończoną pętlę. To jest często przyczyna błędów przy pracy z powtórzeniami programu.
Operatory porównania
< mniejszy
<= mniejszy lub równy
<> nierówny
> większy
>= większy lub równy
== równy
Połączyć warunki
AND Logiczne połączenie I (niem. UND)
OR Logiczne połączenie LUB (ODER)
Tabela przeliczenia
| Bit | Wartość liczbowa |
|-----|------------------|
| 0 | 1 |
| 1 | 2 |
| 2 | 4 |
| 3 | 8 |
| 4 | 16 |
| 5 | 32 |
| 6 | 64 |
| 7 | 128 |
| 8 | 256 |
| 9 | 512 |
| 10 | 1024 |
| 11 | 2048 |
| 12 | 4096 |
| 13 | 8192 |
| 14 | 16384 |
| 15 | 32768 |
Przykład: WHILE..ENDWHILE
N.. WHILE (#I4<10) AND (#I5>=0)
N.. GO X10
N.. ENDWHILE
Rozgałęzienie programu SWITCH..CASE
Rozgałęzienie programu składa się z następujących elementów:
- **SWITCH**: a po nim zmieniwa. Treść zmiennej zostaje odpytana w następujących instrukcjach CASE
- **CASE x**: ta gałąź CASE zostaje wykonana dla wartości zmiennej x. CASE może być programowana wielokrotnie
- **DEFAULT**: ta gałąź zostaje wykonana, jeśli instrukcja CASE nie odpowiadała wartości zmiennej. DEFAULT może zostać pominięty
- **BREAK**: zamyka gałąź CASE- lub DEFAULT.
Programowanie:
- **Narz. > DIN PLUS słowo...** wybrać w menu. Sterowanie otwiera listę wyboru **DIN PLUS słowo wstawić**
- **SWITCH** wybrać
- **Switch**-zmienią zapisać
- Dla każdego **CASE** rozgałęzienia:
- **CASE** wybrać (z **Narz. > DIN PLUS słowo...**)
- **SWITCH**-warunek (wartość zmiennej) zapisać i wstawić przewidziane do wykonania wiersze NC
- Dla rozgałęzienia **DEFAULT** wstawić wykonywane wiersze NC
Przykład: SWITCH..CASE
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. SWITCH #g201 | |
| N.. CASE 1 | Zostaje wykonany przy #g201=1 |
| N.. GO Xi10 | |
| ... | |
| N.. BREAK | |
| N.. CASE 2 | Zostaje wykonany przy #g201=2 |
| N.. GO Xi20 | |
| ... | |
| N.. BREAK | |
| N.. DEFAULT | Żadna z instrukcji CASE nie odpowiadała wartości zmiennej |
| N.. GO Xi30 | |
| ... | |
| N.. BREAK | |
| N.. ENDSWITCH | |
| ... | |
Poziom skrywania
W podrzednym trybie pracy **Przebieg progr.** można wyznaczyć i aktywować poziomy skrywania, przy tym sterowanie nie wykonuje przy nastepnym przebiegu programu zdefiniowanych za pomocą opcji wyznaczonego i aktywnego poziomu wygaszania wierszy NC.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
Zanim można będzie poziomy skrywania wyznaczyć i aktywować, należy zdefiniować je w programie:
- Program otworzyć w trybie **smart.Turn**
- Kursor pozycjonować w segmencie **OBROBKA** na przewidziany do skrywania wiersz NC
- Punkt menu **Extras** wybrać
- Punkt menu **Poziom maskowania...** wybrać
- Sterowanie otwiera okno napływowe
- W parametrze / **wyswietl.** podać numer poziomu pomijanego
- Softkey **OK** nacisnąć
Jeśli chcemy jednocześnie kilka poziomów pomijania przyporządkować w jednym wierszu NC, to należy podać w parametrze / **wyswietl.** kolejność cyfr. Zapis 159 odpowiada poziomom pomijania 1, 5 i 9.
Dezaktywujemy zdefiniowane poziomy pomijania, zachowując parametr bez zapisu i potwierdzając z softkey **OK**.
6.34 Podprogramy
Wywołanie podprogramu L "xx" V1
Wywołanie podprogramu zawiera następujące elementy:
- **L**: litera oznaczająca dla wywołania podprogramu
- **"xx"**: nazwa podprogramu - przy zewnętrznych podprogramach nazwa pliku (maksymalnie 16 cyfr lub liter)
- **V1**: oznaczenie dla zewnętrznego podprogramu – pomijane dla lokalnych podprogramów
Wskazówki dotyczące pracy z podprogramami:
- Zewnętrzne podprogramy znajdują się w oddzielnym pliku. Zostają one wywoływane przez dowolne programy główne i inne podprogramy
- Lokalne podprogramy znajdują się w pliku programu głównego. Mogą one zostać wywołane przez program główny
- Podprogramy mogą zostać do 6 razy pakietowane. Pakietowane znaczy, w podprogramie zostaje wywołany dalszy podprogram
- Należy unikać rekursji
- Można włączyć do wywołania podprogramu do 29 wartości przekazu
- Oznaczenia: LA do LF, LH, I, J, K, O, P, R, S, U, W, X, Y, Z, BS, BE, WS, AC, WC, RC, IC, KC i JC
- Oznaczenie w obrębie podprogramu: #___, a po nim następuje oznaczenie parametrów małymi literami (przykład: #__la)
- Można wykorzystywać wartości przekazu w ramach programowania zmiennych w podprogramie
- Zmienne stringu: ID i AT
- Zmienne #11 – #199 znajdują się do dyspozycji w każdym podprogramie jako lokalne zmienne
- Aby przekazać zmienną do programu głównego, należy programować zmienną ze stałym słowem RETURN. W programie głównym dostępna jest informacja w #199
- Jeśli dany podprogram ma zostać kilka razy odpracowany, to definiujemy w parametrze Liczba powtórzeń Q współczynnik powtarzalności
- Podprogram kończy się z RETURN
Parametr LN jest zarezerwowany dla przekazu numerów wierszy. Parametr ten może otrzymać przy każdym nowym numerowaniu programu NC nową wartość.
Dialogi przy wywołaniu podprogramów
Mozna definiować maksymalnie 30 opisów parametrów, znajdujących się w polach wprowadzenia z przodu lub z tyłu, w oddzielnym podprogramie. Przy tym jednostki miary są definiowane poprzez wyróżniki. Sterowanie przedstawia wówczas, w zależności od nastawienia metrycznie lub cale, teksty (jednostek miar). Przy wywoływaniu zewnętrznych podprogramów, zawierających listę parametrów, te parametry, które nie figurują na tej liście, są pomijane w dialogu wywoływania.
Pozycja opisu parametru w obrębie podprogramu jest dowolna. Sterowanie szuka podprogramów w kolejności: aktualny projekt, folder standardowy i następnie folder producenta maszyn.
Opisy parametrów:
- [//] – początek
- [pn=n; s=...] (tekst parametru max. 25 znaków)
- pn: oznaczenie parametrów (la, lb,...)
- n: oznaczenie dla jednostki miary
- 0: bezwymiarowo
- 1: mm lub inch
- 2: mm/obr lub inch/obr
- 3: mm/min lub inch/min
- 4: m/min lub stopa/min
- 5: obr/min
- 6: stopnie (*)
- 7: μm lub μinch
- [//] – koniec
Przykład: dialogi
```
...
[//]
[la=1; s=średnica pręta]
[lb=1; s=punkt startu w Z]
[lc=1; s=fazka/zaokrąg. (-/+)]
...
[//]
...
```
Rysunki pomocnicze przy wywołaniu podprogramu
Przy pomocy rysunków pomocniczych objaśniamy parametry wywołania podprogramów. Sterowanie plasuje rysunki pomocnicze z lewej obok okna dialogowego wywołania podprogramu.
Jeśli dołączymy do nazwy pliku znak _ i nazwę pola Entry dużymi literami (rozpoczyna zawsze z L), to dla pola Entry zostaje wyświetlana oddzielna ilustracja. W przypadku pola Entry, dla którego brak własnej ilustracji zostaje (jeśli istnieje) wyświetlona ilustracja podprogramu. Rysunek pomocniczy zostaje standardowo tylko wtedy pokazany, jeśli jest dostępny on dla podprogramu.
Nawet jeśli chcemy wykorzystywać tylko pojedyncze rysunki dla liter adresowych, należy zdefiniować rysunek dla tego podprogramu.
Format rysunków:
- BMP, PNG, JPG-pliki
- Wielkość 440x320 pikseli
Integrujemy rysunki pomocnicze dla wywołania podprogramu w następujący sposób:
- Jako nazwę pliku dla rysunku pomocniczego należy używać nazwy podprogramu i nazwę pola Entry jak i odpowiednie rozszerzenie (BMP, PNG, JPG)
- Można transferować rysunek pomocniczy do katalogu \nc_prog\Pictures
6.35 M-instrukcje
Instrukcje M dla sterowania przebiegiem programu
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Sposób funkcjonowania instrukcji maszynowych jest zależny od maszyny. Ewentualnie obowiązują na dostępnej tokarce inne polecenia M dla przedstawionych funkcji.
Polecenia M dla sterowania przebiegu programu
| M00 | Bezwarunkowy stop |
|-----|-------------------|
| | Wykonanie programu zostaje zatrzymane. NC-start kontynuuje wykonanie programu |
| M01 | Do wyboru stop |
|-----|----------------|
| | Przy nie aktywowanym softkey Nieprzerw przebieg w trybie automatycznym wykonanie programu zatrzymuje się przy M01. NC-start kontynuuje wykonanie programu. Jeśli Nieprzerw przebieg jest aktywowany, to program zostaje wykonany bez zatrzymania. |
| M18 | Impuls zliczania |
| M30 | Koniec programu |
|-----|-----------------|
| | M30 oznacza koniec programu (nie musi być programowane M30). Jeśli po M30 nacisniemy NC-start, to wykonanie programu rozpoczyna się od jego początku. |
| M91 | Zatrz.b.stop wrzec. M91 |
| M97 | Synchronizacja programu |
|-----|-------------------------|
| | Dalsze informacje: "Funkcja synchronizacji M97", Strona 560 |
| M147 | Aktywować monitorowanie strefy ochronnej |
| M418 | Dezaktywować monitorowanie strefy ochronnej |
| M99 NS.. | Koniec programu z ponownym uruchomieniem |
|----------|------------------------------------------|
| | M99 oznacza koniec programu i ponowny start. Sterowanie rozpoczyna wykonanie programu ponownie od: |
| | - początku programu, jeśli nie zapisano NS |
| | - numeru wiersza NS, jeśli zapisano NS |
Wszystkie funkcje samozachowawcze (posuw, prędkość obrotowa, numer narzędzia etc.), obowiązujące przy końcu programu, obowiązują również przy ponownym starcie programu. Dlatego też należy zaprogramować na nowo funkcje samozachowawcze na początku programu lub od wiersza startu (przy M99).
Instrukcje maszynowe
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Sposób funkcjonowania instrukcji maszynowych jest zależny od maszyny.
Ewentualnie obowiązują na dostępnej tokarce inne polecenia M dla przedstawionych funkcji.
Następująca tabela ukazuje wykorzystywane z reguły polecenia M.
M-polecenia jako polecenia maszynowe
| M03 | Wrzeciono główne ON (cw) |
|------|--------------------------|
| M04 | Wrzeciono główne ON (ccw) |
| M05 | Wrzeciono główne Stop |
| M12 | Hamulec zacisk głównego wrzeciona |
| M13 | Hamulec głównego wrzeciona zwolnić |
| M14 | Oś C on |
| M15 | Oś C off |
| M19 | Stop wrzeciona na pozycji C |
| M40 | Przełączyć przekładnię na stopień 0 (położenie neutralne) |
| M41 | Przełączyć przekładnię na stopień 1 |
| M42 | Przełączyć przekładnię na stopień 2 |
| M43 | Przełączyć przekładnię na stopień 3 |
| M44 | Przełączyć przekładnię na stopień 4 |
| Mx03 | Wrzeciono x ON (cw) |
| Mx04 | Wrzeciono x ON (ccw) |
| Mx05 | Wrzeciono x Stop |
6.36 Przyporządkowanie, synchronizacja, przekazywanie przedmiotu
Konwertowanie i odbicie lustrzane G30
Funkcja G30 konwertuje G-, M-funkcje oraz Nr wrzeciona G30 odbija symetrycznie odcinki przemieszczenia i wymiary narzędzi oraz przesuwa punkt zerowy maszyny w zależności od osi o offset punktu zerowego.
Parametry:
- **H Tabela nr** tabeli konwersowania (tylko możliwe jeżeli została skonfigurowana przez producenta maszyn tabela konwersji)
- **Q Nr wrzeciona** (default: 0)
Zastosowanie przy pełnej obróbce opisujemy cały kontur, obrabiany stronę czołową, zmieniamy zamocowanie przedmiotu przy pomocy programu fachowego i obrabiamy stronę tylną. Aby można było zaprogramować obróbkę strony tylnej jak i obróbkę strony przedniej (orientacja osi Z, kierunek obrotu przy łukach kołowych, itd.) program fachowy zawiera polecenia dla konwersowania i odbicia lustrzanego.
**WSKAŻÓWKA**
Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!
Przy zmianie trybu pracy (np. między trybem pracy Maszyna i podrędnym trybem pracy Przebieg progr.) pozostają zachowane konwersowania i odbicia lustrzane. Podczas następnych zabiegów obróbkowych istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
▶ Konwersowanie lub odbicie lustrzane zawsze świadomie wyłączyć
▶ Alternatywnie ponownie wybrać program
Transformacje konturów G99
Przy pomocy funkcji **G99** można wybrać grupę konturów, dokonywać odbicia lustrzanego konturów, przesuwać kontury oraz przemieszczyć przedmiot w wymagane położenie obróbkowe.
Parametry:
- **Q**: numer **Grupa konturów**
- **D**: Nr wrzeciona
- **X**: Pozycja konturu na grafice – przesunięcie X (wymiar średnicy)
- **Z**: Pozycja konturu na grafice – przesunięcie Z
- **V**: Odbicie lustrz. osi Z (1)
- **V = 0**: nie odbijać lustrzanie
- **V = 1**: odbijać lustrzanie
- **H**: rodzaj transformacji – **Przesunięcie/przes.+odb.**
- **H = 0**: kontur przesunąć, nie odbijać lustrzanie
- **H = 1**: kontur przesunąć, odbić i odwrócić kierunek opisu konturu
- **K**: Długość przes.przedmiotu – przesunięcie układu współrzędnych w kierunku Z
- **O**: Wygasić elementy
- **O = 0**: wszystkie kontury są transformowane
- **O = 1**: kontury pomocnicze nie są transformowane
- **O = 2**: kontury strony czołowej nie są transformowane
- **O = 4**: kontury powierzchni bocznych nie są transformowane
Można także dodawać wartości zapisu, aby kombinować różne ustawienia (np. **O3** kontury pomocnicze i kontury powierzchni bocznych nie transformować)
**i** Zaprogramować **G99** ponownie, jeżeli obrabiany przedmiot zostaje przekazany na inne wrzeciono lub pozycja w przestrzeni roboczej przesuwa się.
Ustawienie znaku synchronizacji G162
**Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!**
Ta funkcja dostępna jest tylko w obrabiarce z kilkoma kanałami (opcja #153).
Funkcja **G162** nastawia znak synchronizacji. Obróbka na tym suporcie jest kontynuowana. Inny suport czeka, aż suport osiągnie znak synchronizacji.
Parametry:
- **H**: Sync.znacznik nr – numer znaku synchronizacji (zakres: 0 <= H <= 15)
Jednostronna synchronizacja G62
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Ta funkcja dostępna jest tylko w obrabiarce z kilkoma kanałami (opcja #153).
Przy pomocy funkcji **G62** programujemy synchronizację dwóch suportów. Zaprogramowany z **G62** suport czeka, aż suport **Q** osiągnie nastawiony z **G162** znak synchronizacji **H**.
Jeśli programowana jest funkcja **G62** z parametrem **O**, to suport czeka, aż znak synchronizacji **H** oraz zaprogramowana współrzędna zostaną osiągnięte.
Parametry:
- **H: Sync_znacznik nr** – numer znaku synchronizacji (zakres: 0 <= H <= 15)
- **Q: Numer san** suport, na który czeka sterowanie
- **O: Kieunek** (default: 0)
- **O = -1**: suport czeka, aż suport Q znajdzie się w podanym kierunku osiowym ujemnym za znakiem synchronizacji.
- **O = 0**: suport czeka, aż suport Q osiągnie znak synchronizacji.
- **O = 1**: suport czeka, aż suport Q znajdzie się w podanym kierunku osiowym dodatnim za znakiem synchronizacji.
- **X: Srednica** współrzędna, na której oczekiwanie zostaje zakończone
- **Z: Dlugosc** współrzędna, na której oczekiwanie zostaje zakończone
- **Y: Dlugosc** współrzędna, na której oczekiwanie zostaje zakończone
Proszę zwrócić uwagę:
- Funkcje **G162** i **G62** muszą być zdefiniowane we wspólnym programie głównym.
- Jeśli pracujemy ze współrzędnymi, to sterowanie musi osiągnąć daną współrzędną. Dlatego też nie należy synchronizować na punkt końcowy wiersza NC, lecz na współrzędną, która zostanie pewnie przejechana.
Przykład: **G60**
| ... | ... |
|-----|-----|
| $1 N10 G62 Q2 H5 | Suport $1 czeka, aż suport $2 osiągnie znacznik 5 |
| ... | ... |
| $2 N40 G62 Q1 O1 H7 X200 | Suport $2 czeka, aż suport $1 osiągnie znak 7 i pozycję X > 200 |
| ... | ... |
Synchroniczny start torów G63
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Ta funkcja dostępna jest tylko w obrabiarce z kilkoma kanałami (opcja #153).
Funkcja G63 zadziała w ten sposób, iż zaprogramowane suporty jednocześnie (synchronicznie) startują.
Suporty, których to dotyczy, programujemy w następujący sposób:
- Punkt menu Extras nacisnąć
- Punkt menu Sanie... nacisnąć
- Podać numer suportu
Funkcja synchronizacji M97
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Ta funkcja dostępna jest tylko w obrabiarce z kilkoma kanałami (opcja #153).
Funkcja M97 inicjalizuje synchronizację wszystkich zaprogramowanych suportów. Każdy suport czeka, aż wszystkie suporty osiągną ten wiersz, dopiero potem sterowanie kontynuuje wykonanie programu.
Jeśli koniecznych jest kilka punktów synchronizacji, to programuje się M97 z parametrami.
Parametry:
- **H Sync.znacznik nr** – numer znaku synchronizacji (ewaluacja tylko podczas interpretowania programów NC)
- **Q Numer san** suport, na który czeka sterowanie
- **D: Włącz/Wyłącz**
- D = 0: synchronizacja podczas przebiegu programu NC
- D = 1: synchronizacja wyłącznie podczas interpretowania programów NC
Przykład: M97
| ... | ... |
|-----|-----|
| $1$3 N110 M97 | Suporty $1 i suport $2 czekają na siebie |
| ... | ... |
| $1$ N230 M97 H1 Q123 | Suport $1, suport $2 i suport $3 czekają na siebie |
| ... | ... |
| $1$ N340 M97 H1 Q13 D1 | Obliczenia w przód (interpretowanie) suport $1, suport $2 i suport $3 czekają na siebie |
| ... | ... |
Synchronizacja wrzeciona G720
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Tę funkcję konfiguruje producent obrabiarki.
G720 steruje przekazaniem obrabianego przedmiotu od Master-wrzec. do Slave-wrzec. oraz synchronizuje funkcje jak np. utworzenie wielokąta. Funkcja pozostaje aktywna, aż zostanie dezaktywowana z G720 z ustawieniem H0.
Jeśli chcemy synchronizować więcej niż dwa wrzeciona, to można programować G720 także kilka razy po sobie.
Parametry:
- S: numer Master-wrzec.
- H: numer Slave-wrzec. – brak wpisu lub H = 0: synchronizację wrzeciona wyłączyć
- C: Kat – kąt przesunięcia
- Q: współczynnik obrotów master (zakres: -100 <= Q <= 100)
- F: współczynnik obrotów slave (zakres: -100 <= F <= 100)
- Y: Rodzaj cyklu (zależy od obrabiarki)
Proszę zaprogramować prędkość obrotową Master-wrzec. z Gx97 S.. i zdefiniować współczynnik obrotów Master-wrzec. do Slave-wrzec. z Q i F. Ujemna wartość dla Q lub F spowoduje przeciwny kierunek obrotu Slave-wrzec..
Obowiązuje: Q * obroty master = F * obroty slave
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. G397 S1500 M3 | Informacje o prędkości obrotowej i kierunku obrotu wrzeciona master |
| N.. G720 C180 S0 H1 Q2 F-1 | Synchronizacja wrzeciona nadrzędnego – wrzeciona podrzędnego. Podrędne wyprzedza wrzeciono nadrzędne o 180°. Wrzeciono podrzędne: kierunek obrotu M4; prędkość obrotowa 750 |
| N.. G1 X.. Z.. | ... |
C-przes.kata G905
G905 mierzy przesunięcie kąta przy przekazywaniu przedmiotu z obracającym się wrzecionem. Suma z Kat C i przesunięcia kąta działa jako przesunięcie punktu zerowego osi C. Jeśli pobierzemy przesunięcie punktu zerowego aktualnej osi C w zmiennych #A0 (C, 1), to zostaje przekazana suma programowanych przesunięć punktu zerowego i zmierzzonego przesunięcia kąta.
Przesunięcie punktu zerowego staje się aktywne wewnętrznie bezpośrednio jako przesunięcie punktu zerowego dla osi C. Treść zmiennych pozostaje zachowana nawet po wyłączeniu maszyny. Można skontrolować aktywne przesunięcie punktu zerowego osi C także w menu Nastawic w funkcji Wyznaczyc wart.C-osi oraz zresetować.
Parametry:
- Q Nr C-osi
- C: Kat – dodatkowy offset punktu zerowego dla przesuniętego dostępu (zakres: -360° <= C <= 360°; default: 0°)
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Przy wyłączeniu sterowania i przy zmianie trybu pracy (np. tryb pracy Maszyna i podrzędný tryb pracy Przebieg progr.) pozostają zachowane przesunięcia punktu zerowego osi C. Podczas następnych zabiegów obróbkowych lub przekazywaniu detali istnieje zagrożenie kolizji!
▶ Przesunięcia punktu zerowego osi C zawsze świadomie wyłączyć
**WSKAŻÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Sterowanie nie wykonuje podczas przekazywania detalu (np. między wrzecionem głównym i przeciwwrzecionem) monitorowania kolizyjności szczęk. W przypadku krótkich detali istnieje podczas przekazywania zagrożenie kolizji!
▶ Sprawdzić przesunięcie punktu zerowego osi C i w razie konieczności wyznaczyć na nowo, tak aby szczęki chwytały z przesunięciem
Przejazd na docisk G916
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
G916 włącza monitorowanie drogi przemieszczenia oraz wykonuje przejazd na docisk (przykład: przejście obrobionego wstępie przedmiotu przez drugie przesuwalne wrzeciono, jeśli pozycja przedmiotu nie jest dokładnie znana).
Sterowanie zatrzymuje suport i zapisuje pozycję docisku do pamięci.
G916 generuje stop interpretatora.
Parametry:
- **H**: Siła kontaktu w daN (1 daNewton = 10 Newton)
- **D**: Numer osi (X = 1, Y = 2, Z = 3, U = 4, V = 5, W = 6, A = 7, B = 8, C = 9)
- **K**: Odstęp inkrem.
- **R**: Odcinek powr.
- **V**: Wariant odjazdu
- V = 0: przy dojechaniu z dociskiem zatrzymać
- V = 1: powrót do pozycji startu
- V = 2: odsunięcie od odcinek powrotu R
- **O**: Oprac.bledow
- O = 0: ewaluacja błędów w programie fachowym
- O = 1: sterowanie wydaje komunikat o błędach
Nadzorowanie błędu opóźnienia następuje dopiero po fazie przyspieszenia
Narzucanie zmiany posuwu (override) nie działa podczas wykonania cyklu
Przy przejeździe na docisk sterowanie:
- przejeżdża na docisk i zatrzymuje się, jak tylko błąd opóźnienia zostanie osiągnięty. Pozostała droga przemieszczenia zostaje skasowana.
- powrót do pozycji startu
- o odcinek powrotu
Programowanie:
- Pozyционować suport w dostatecznej odległości przed dociskiem
- Wybrać niezbyt duży posuw (< 1000 mm/min)
Przykład: przejazd na docisk
| ... | ... |
|-----|-----|
| N.. GO Z20 | Suport 2 pozycjonować |
| N.. G916 H100 D6 K-20 V0 O1 | Aktywować nadzorowanie, przejazd na docisk |
| ... | ... |
Kontrola obcinania z monitorowaniem błędu nadążania G917
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
G917 monitoruje odcinek przemieszczenia. Kontrola służy unikaniu kolizji przy nie do końca wykonanych operacjach obcinania. Sterowanie zatrzymuje sanie przy zbyt dużej sile pociągowej i generuje stop interpretatora.
Parametry:
- **H**: Siła pociągowa
- **D**: Numer osi (X = 1, Y = 2, Z = 3, U = 4, V = 5, W = 6, A = 7, B = 8, C = 9)
- **K**: Odstęp inkrem.
- **O**: Oprac.bledow
- **O** = 0: ewaluacja błędów w programie fachowym
- **O** = 1: sterowanie wydaje komunikat o błędach
Przy kontroli obcinania dany detal jest przemieszczany w kierunku +Z. Jeśli nastąpi błąd opóźnienia, to przedmiot uważany jest za nie obcięty.
Wynik zostaje zapisany do zmiennej #199:
- 0: przedmiot został niepoprawnie obcięty (rozpoznano błąd opóźnienia)
- 1: przedmiot został poprawnie obcięty (nie rozpoznano błędu opóźnienia)
- Nadzorowanie błędu opóźnienia następuje dopiero po fazie przyspieszenia
- Narzucanie zmiany posuwu (override) nie działa podczas wykonania cyklu
6.37 Funkcje G ze starszych modeli sterowań
Podstawy
Opisane poniżej instrukcje są obsługiwane, aby tym samym można było przejać programy NC ze starszych wersji sterowań. HEIDENHAIN zaleca, aby nie używać tych instrukcji dla nowych programów NC.
Podciecie G25 – definicje konturu w części obróbki
G25 generuje element formy podciecia (DIN 509 E, DIN 509 F, DIN 76), który zostaje włączany do opisu konturu w cyklach obróbki zgrubnej lub wykańczającej. Rysunek pomocniczy objaśnia parametryzowanie podcięć.
Parametry:
- **H: Rodzaj podc.** (default: 0)
- 0 lub 5: DIN 509 E
- 6: DIN 509 F
- 7: DIN 76
- **I: Gl.podciecia** (default: tabela norm)
- **K Szer.podciecia** (default: tabela norm)
- **R Pr.podciecia** (default: tabela norm)
- **P Gleb.plan.** (default: tabela norm)
- **W: Kat podciecia** (default: tabela norm)
- **A: Kat planowy** (default: tabela norm)
- **FP: Skok gwintu** (brak wprowadzenia: zostaje ustalone na podstawie średnicy gwintu)
- **U: Naddatek na szlifow.** (default: 0)
- **E: Reduk.posuw** dla wytwarzania podcięcia (default: aktywny posuw)
Jeśli parametry nie zostaną podane, to sterowanie oblicza następujące wartości na podstawie średnicy lub skoku gwintu z tabeli norm:
- **DIN 509 E**: I, K, W, R
- **DIN 509 F**: I, K, W, R, P, A
- **DIN 76**: I, K, W, R (na podstawie Skok gwintu)
- Parametry, które poda operator, zostaną uwzględnione - nawet jeśli tabela norm przewiduje inne wartości.
- W przypadku gwintów wewnętrznych należy zadać Skok gwintu FP ponieważ średnica elementu podłużnego nie jest średnią gwintu. Jeśli korzysta się z ustalania Skok gwintu przez sterowanie to należy liczyć się z niewielkimi odchyleniami.
Przykład: G25
%25.nc
N1 T1 G95 F0.4 G96 S150 M3
N2 G0 X62 Z2
N3 G819 P4 H0 I0.3 K0.1
N4 G0 X13 Z0
N5 G1 X16 Z-1.5
N6 G1 Z-30
N7 G25 H7 I1.15 K5.2 R0.8 W30 FP1.5
N8 G1 X20
N9 G1 X40 Z-35
N10 G1 Z-55 B4
N11 G1 X55 B-2
N12 G1 Z-70
N13 G1 X60
N14 G80
KONIEC
Toczenie podłużne proste G81 – proste cykle toczenia
G81 skrawa zgrubnie opisany poprzez aktualną pozycję narzędzia i X, Z obszar konturu. W przypadku powierzchni ukośnej proszę zdefiniować kąt przy pomocy I i K.
Parametry:
- **X: Punkt początk.** konturu (wymiar średnicy)
- **Z: Punkt końcowy**
- **I: Maks.dosuw**
- **K: Przesuniec.** (w Z; default: 0)
- **Q: G-wsp.dosuw** (default: 0)
- 0: wcięcie z G0 (bieg szybki)
- 1: wcięcie z G1 (posuw)
- **V: Rodzaj wyjścia z mat.** (default: 0)
- 0: powrót do punktu startu cyklu w Z i ostatniej średnicy wznoszenia w X
- 1: powrót do punktu startu cyklu
- **H: Wyglądzanie konturu**
- 0: skrawa po każdym przejściu wzdłuż konturu
- 2: wznosi się pod 45° - bez wyglądzania konturu
Sterowanie rozpoznaje obróbkę zewnętrzną lub wewnętrzną na podstawie położenia punktu docelowego. Rozdzielenie skrawania zostaje tak obliczone, iż unika się przejść szlifowania i obliczone Maks.dosuw <= I.
- Programowanie X, Z: absolutnie, inkrementalnie, lub samozachowawczo
- Korekcja promienia ostrza nie zostaje przeprowadzona.
- Odstęp bezpieczeństwa po każdym przejściu: 1mm
- Naddatek G57
- zostają obliczone z właściwym znakiem liczby (dlatego też naddatki przy obróbce wewnątrz nie są możliwe)
- działa także po zakończeniu cyklu
- Naddatek G58 nie zostaje wliczony.
Przykład: G81
| | |
|---|---|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
| N2 G0 X120 Z2 |
| N3 G81 X100 Z-70 I4 K4 Q0 |
| N4 G0 X100 Z2 |
| N5 G81 X80 Z-60 I-4 K2 Q1 |
| N6 G0 X80 Z2 |
| N7 G81 X50 Z-45 I4 Q1 |
| | |
Toczenie planowe proste G82 – proste cykle toczenia
G82 skrawa zgrubnie opisany poprzez aktualną pozycję narzędzia i X, Z obszar konturu. W przypadku powierzchni ukośnej proszę zdefiniować kąt przy pomocy I i K.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar średnicy)
- **Z**: Punkt początk. Z
- **I**: Przesunięcie. w kierunku X (default: 0)
- **K**: Maks.dosuw
- **Q**: G-wsp.dosuw (default: 0)
- 0: wcięcie z G0 (bieg szybki)
- 1: wcięcie z G1 (posuw)
- **V**: Rodzaj wyjścia z mat. (default: 0)
- 0: powrót do punktu startu cyklu w X i ostatniej pozycji wznoszenia w Z
- 1: powrót do punktu startu cyklu
- **H**: Wyglądzanie konturu
- 0: skrawa po każdym przejściu wzdłuż konturu
- 2: wznosi się pod 45° - bez wyglądzania konturu
Sterowanie rozpoznaje obróbkę zewnętrzną lub wewnętrzną na podstawie położenia punktu docelowego. Rozdzielenie skrawania zostaje tak obliczone, iż unika się przejść szlifowania i obliczone Maks.dosuw <= K.
- Programowanie X, Z: absolutnie, inkrementalnie, lub samozachowawczo
- Korekcja promienia ostrza nie zostaje przeprowadzona.
- Odstęp bezpieczeństwa po każdym przejściu: 1mm
- Naddatek G57
- zostają obliczone z właściwym znakiem liczby (dlatego też naddatki przy obróbce wewnątrz nie są możliwe)
- działa także po zakończeniu cyklu
- Naddatek G58 nie zostaje wliczony.
**Przykład: G82**
| | |
|---|---|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N2 G0 X120 Z2 | |
| N3 G82 X20 Z-15 I4 K4 Q0 | |
| N4 G0 X120 Z-15 | |
| N5 G82 X50 Z-26 I2 K-4 Q1 | |
| N6 G0 X120 Z-26 | |
| N7 G82 X80 Z-45 K4 Q1 | |
| | |
Cykl powtórzenia konturu G83 – proste cykle toczenia
G83 wykonuje kilkakrotnie zaprogramowane w następujących wierszach funkcje (proste odcinki przemieszczenia lub cykle bez opisu konturu). G80 kończy cykl obróbki.
Parametry:
- **X**: Punkt docelowy konturu (wymiar średnicy) - (default: przejście ostatniej X-współrzędnej)
- **Z**: Punkt docelowy konturu (default: przejście ostatniej Z-współrzędnej)
- **I**: Maks.dosuw
- **K**: Maks.dosuw
Jeśli liczba dosuwów w kierunku X i Z jest różna, to zostają wykonywane zabiegi najpierw w obydwu kierunkach z zaprogramowanymi wartościami. Dosuw zostaje ustawiony na zero, jeśli dla jednego z kierunków osiągnięto wartość docelową.
Programowanie:
- G83 znajduje się pojedynczo w wierszu
- G83 nie może zostać pakietowany, także nie przez wywołanie podprogramów
**Wskazówka**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Funkcja G83 pozycjonuje narzędzie po każdym przejściu po najkrótszej drodze (diagonalnie) dla następnego wcięcia. Podczas pozycjonowania wstępnego istnieje zagrożenie kolizji!
- Program NC w podrzędnym trybie pracy Symulacja sprawdzić przy pomocy grafiki
- W razie konieczności zaprogramować dodatkowy tor biegu szybkiego do bezpiecznej pozycji
Przykład: G83
```
...
N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3
N2 G0 X120 Z2
N3 G83 X80 Z0 I4 K0.3
N4 G0 X80 Z0
N5 G1 Z-15 B-1
N6 G1 X102 B2
N7 G1 Z-22
N8 G1 X90 Zi-12 B1
N9 G1 Zi-6
N10 G1 X100 A80 B-1
N11 G1 Z-47
N12 G1 X110
N13 G0 Z2
N14 G80
```
Nacinanie G86 – proste cykle toczenia
G86 wytwarza proste radialne i osiowe nacięcia z fazkami. Sterowanie ustala radialne, osiowe lub wewnętrzne albo zewnętrzne nacięcia na podstawie położenia narzędzia.
Parametry:
- **X: Pkt.nar.dna X** (wymiar średnicy)
- **Z: Pkt.nar.dna Z**
- **I**: radialne nacięcie – **Naddatek** / osiowe nacięcie – **Szerokosc**
- Radialne nacięcie:
- **I > 0**: naddatek (przecinanie wstępne i obróbka na gotowo)
- **I = 0**: bez obróbki na gotowo
- Osiowe nacięcie:
- **I > 0**: szerokość nacięcia
- brak danych: szerokość podcięcia = szerokość narzędzia
- **I**: radialne nacięcie – **Szerokosc** / osiowe nacięcie – **Naddatek**
- Radialne nacięcie:
- **K > 0**: szerokość nacięcia
- brak danych: szerokość podcięcia = szerokość narzędzia
- Osiowe nacięcie
- **K > 0**: naddatek (przecinanie wstępne i obróbka na gotowo)
- **K = 0**: bez obróbki na gotowo
- **E**: Przerwa czasowa (default: czas jednego obrotu wrzeciona)
- z naddatkiem na obróbkę na gotowo: tylko przy obróbce na gotowo
- bez naddatku na wykończenie: przy każdym nacięciu
Naddatek zaprogramowany: najpierw nacinanie wstępne, potem na gotowo
G86 wytwarza fazki po bokach nacięcia. Proszę odpowiednio pozycjonować narzędzie przed nacięciem, jeśli nie chcemy powstawania fazek.
Obliczanie pozycji startu **XS** (wymiar średnicy):
- **XS = XK + 2 * (1,3 – b)**
- **XK**: średnica konturu
- **b**: szerokość fazki
- Korekcja promienia ostrza zostaje przeprowadzona
- Naddatek nie zostaje wliczony
Przykład: G86
| | |
|---|---|
| ... | |
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 | |
| N2 G0 X62 Z2 | |
| N3 G86 X54 Z-30 I0,2 K7 E2 | radialnie |
| N4 G14 Q0 | |
| N5 T38 G95 F0.15 G96 S200 M3 | |
| N6 G0 X120 Z1 | |
| N7 G86 X102 Z-4 I7 K0.2 E1 | osiowo |
| ... | |
Cykl promienia G87 – proste cykle toczenia
G87 wytwarza promienie przejściowe na prostokątnych, równoległych do osi narożach wewnętrznych i zewnętrznych. Kierunek zostaje określony na podstawie położenia kierunku obróbki narzędzia.
Parametry:
- **X**: Punkt narożny (wymiar średnicy)
- **Z**: punkt narożny Punkt narożny
- **B**: Promień
- **E**: Zredukowany posuw
Poprzedni element wzdłużny lub płaski zostaje obrabiany, jeśli narzędzie znajduje się na X- lub Z-współrzędnej punktu narożnego.
**Przykład: G87**
| ... |
|-----|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
| N2 G0 X70 Z2 |
| N3 G1 Z0 |
| N4 G87 X84 Z0 B2 | Promień |
Cykl fazki G88 – proste cykle toczenia
G88 wytwarza fazki na prostokątnych równoległych do osi zewnętrznych narożach. Kierunek zostaje określony na podstawie położenia kierunku obróbki narzędzia.
Parametry:
- **X**: Punkt narożny (wymiar średnicy)
- **Z**: punkt narożny Punkt narożny
- **B**: Szer.fazki
- **E**: Zredukowany posuw
Poprzedni element podłużny lub płaski zostaje obrabiany, jeśli narzędzie przed wykonaniem cyklu znajduje się na X- lub Z-współrzędnej punktu narożnego.
**Przykład: G88**
| ... |
|-----|
| N1 T3 G95 F0.25 G96 S200 M3 |
| N2 G0 X70 Z2 |
| N3 G1 Z0 |
| N4 G88 X84 Z0 B2 | Fazka |
Prosty, jednozwojowy gwint podłużny G350 – 4110
G350 wytwarza gwint podłużny (wewnętrzny lub zewnętrzny). Gwint rozpoczyna się na aktualnej pozycji narzędzia i kończy w Punkt koncowy Z.
Parametry:
- **Z**: Punkt narożny gwintu.
- **F**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu
- **U > 0**: gwint wewnętrzny
- **U <= 0**: gwint zewnętrzny (strona podłużna lub czołowa)
- **U = +999 lub –999**: głębokość gwintu zostaje obliczona
- **I**: Maks.dosuw (brak zapisu: I zostaje obliczone ze skoku gwintu i głębokości gwintu)
Gwint wewnętrzny lub zewnętrzny: uwzględnić znak liczby U.
Narzucenie kółka ręcznego (jeśli obrabiarka jest w tym celu wyposażona) – narzucenia są ograniczone:
- X-kierunek: zależnie od aktualnej głębokości przejścia (punkt startu i końcowy gwintu nie zostają przekraczane)
- Z-kierunek: maksymalnie 1 zwój gwintu (punkt startu i punkt końcowy gwintu nie zostają przekraczane)
**NC-stop** działa na końcu nacinania gwintu.
- Override (narzucanie zmiany) posuwu i wrzeciona nie działa podczas wykonywania cyklu.
- Operator aktywuje dołączenie kółka obrotowego poprzez włącznik na pulpicie sterowniczym maszyny, jeżeli jest ona odpowiednio wyposażona.
- Sprzężenie w przód jest wyłączone.
Prosty, wielozwojowy gwint podłużny G351 – 4110
G351 wytwarza jedno- lub wielozwojowy gwint podłużny (wewnętrzny lub zewnętrzny) ze zmiennym skokiem. Gwint rozpoczyna się na aktualnej pozycji narzędzia i kończy w Punkt koncowy Z.
Parametry:
- **Z**: Punkt narożny gwintu.
- **F**: Skok gwintu
- **U**: Gl.gwintu
- U > 0: gwint wewnętrzny
- U <= 0: gwint zewnętrzny (strona podłużna lub czołowa)
- U = +999 lub −999: głębokość gwintu zostaje obliczona
- **I**: Maks.dosuw (brak zapisu: I zostaje obliczone ze skoku gwintu i głębokości gwintu)
- **A**: Kat dosuwu (zakres: −60° < A < 60°; zakres: 30°)
- A < 0: wcięcie od lewego boku zarysu gwintu
- A > 0: wcięcie od prawego boku zarysu gwintu
- **D**: Liczba przejśc (default: 1 zwój gwintu)
- **J**: Poz.gl.skrawania (default: 1/100 mm)
- **E**: Zmienny skok (default: 0)
zwiększa/zmniejsza skok na jeden obrót o E.
Gwint wewnętrzny lub zewnętrzny: uwzględnić znak liczby U.
Podział skrawania: pierwsze przejście skrawania następuje z I. Przy każdym następnym przejściu głębokość przejścia zostaje zredukowana, aż zostanie osiągnięte J.
Narzucenie kółka ręcznego (jeśli obrabiarka jest w tym celu wyposażona) – narzucenia są ograniczone:
- X-kierunek: zależnie od aktualnej głębokości przejścia (punkt startu i końcowy gwintu nie zostają przekraczane)
- Z-kierunek: maksymalnie 1 zwój gwintu (punkt startu i punkt końcowy gwintu nie zostają przekraczane)
**NC-stop** działa na końcu nacinania gwintu.
Override (narzucanie zmiany) posuwu i wrzeciona nie działa podczas wykonywania cyklu.
Operator aktywuje dołączenie kółka obrotowego poprzez włącznik na pulpicie sterowniczym maszyny, jeżeli jest ona odpowiednio wyposażona.
Sprzężenie w przód jest wyłączone.
6.38 Przykład programu DIN PLUS
Przykład podprogramu z powtórzeniami konturu
Powtórzenia konturu, łącznie z zabezpieczeniem konturu
| NAGŁ. PROGRAMU |
|-----------------|
| #SANIE $1 |
| REWOLWER 1 |
|-----------------|
| T2 ID „121-55-040.1“ |
| T3 ID „111-55.080.1“ |
| T4 ID „161-400.2“ |
| T8 ID „342-18.0-70“ |
| T12 ID „112-12-050.1“ |
| POLOTOVAR |
|-----------------|
| N1 G20 X100 Z120 K1 |
| CZ.GOTOWA |
|-----------------|
| N2 G0 X19.2 Z-10 |
| N3 G1 Z-8.5 BR0.35 |
| N4 G1 X38 BR3 |
| N5 G1 Z-3.05 BR0.2 |
| N6 G1 X42 BR0.5 |
| N7 G1 Z0 BR0.2 |
| N8 G1 X66 BR0.5 |
| N9 G1 Z-10 BR0.5 |
| N10 G1 X19.2 BR0.5 |
| OBROBKA |
|-----------------|
| N11 G26 S2500 |
| N12 G14 Q0 |
| N13 G702 Q0 H1 | Zabezpieczenie konturu |
| N14 L“1“ V0 Q2 | "Qx" = liczba powtórzeń |
| N15 M30 |
| PODPROGRAM “1“ |
|-----------------|
| N16 M108N17 G702 Q1 H1 | załadować zachowany kontur |
| N18 G14 Q0 |
| N19 T8 |
| N20 G97 S2000 M3 |
| N21 G95 F0.2 |
| N22 G0 XO Z4 |
| N23 G147 K1 |
| N24 G74 Z-15 P72 I8 B20 J36 E0.1 K0 |
| N25 G14 Q0 |
| N26 | T3 |
|-----|----|
| N27 | G96 S300 G95 F0.35 M4 |
| N28 | G0 X72 Z2 |
| N29 | G820 NS8 NE8 P2 K0.2 W270 V3 |
| N30 | G14 Q0 |
| N31 | T12 |
| N32 | G96 S250 G95 F0.22 |
| N33 | G810 NS7 NE3 P2 I0.2 K0.1 Z-12 H0 W180 Q0 |
| N34 | G14 Q2 |
| N35 | T2 |
| N36 | G96 S300 G95 F0.08 |
| N37 | G0 X69 Z2 |
| N38 | G47 P1 |
| N39 | G890 NS8 V3 H3 Z-40 D3 |
| N40 | G47 P1 |
| N41 | G890 NS9 V1 H0 Z-40 D1 I74 K0 |
| N42 | G14 Q0 |
| N43 | T12 |
| N44 | G0 X44 Z2 |
| N45 | G890 NS7 NE3 |
| N46 | G14 Q2 |
| N47 | T4 | Pobranie obcinaka |
| N48 | G96 S160 G95 F0.18 M4 |
| N49 | G0 X72 Z-14 |
| N50 | G150 | Wyznaczyć punkt odniesienia na prawej stronie ostrza |
| N51 | G1 X60 |
| N52 | G1 X72 |
| N53 | G0 Z-9 |
| N54 | G1 X66 G95 F0.18 |
| N55 | G42 | SRK włączyć |
| N56 | G1 Z-10 B0.5 |
| N57 | G1 X17 |
| N58 | G0 X72 |
| N59 | G0 X80 Z-10 G40 | SRK wyłączyć |
| N60 | G14 Q0 |
| N61 | G56 Z-14.4 | Przyrostowe przesunięcie punktu zerowego |
| Return |
| KONIEC |
### 6.39 Związek instrukcji geometrii oraz instrukcji obróbki
#### Obróbka toczeniem
| Funkcja | Geometria | Obróbka |
|--------------------------|--------------------|----------------------------------------------|
| Pojedyńcze elementy | G0, G3 | Obróbka zgr.wzdl. G810 |
| | G12/G13 | Obr.zgr.plan G820 |
| | | równ.do konturu G830 |
| | | wielokierunk. G835 (obróbka zgrubna równolegle do konturu z neutralnym narzędziem) |
| | | Przeciecie uniw. G860 |
| | | Tocz.poprzecz. G869 |
| | | Obr.wykańczająca G890 |
| Nacięcie | G22 (standard) | Przeciecie uniw. G860 |
| | | Cykl podcinania G870 |
| | | Tocz.poprzecz. G869 |
| Nacięcie | G23 | Przeciecie uniw. G860 |
| | | Tocz.poprzecz. G869 |
| Gwint z podcięciem | G24 | Obróbka zgr.wzdl. G810 |
| | | Obr.zgr.plan G820 |
| | | równ.do konturu G830 |
| | | Obr.wykańczająca G890 |
| | | Toczenie gwintu G31 |
| Podcięcie | G25 | Obróbka zgr.wzdl. G810 |
| | | Obr.wykańczająca G890 |
| Gwint | G34 (standard) | Toczenie gwintu G31 |
| | G37 (ogólnie) | |
| Wiercenie | G49 (środek) | Proste G71 |
| | | G72 nawierc., pogłęb. |
| | | Gwintowanie G73 |
| | | Wiercenie gl. G74 |
## Obróbka w osi C – strona czołowa/tylna
| Funkcja | Geometria | Obróbka |
|--------------------------|-------------------------------------------------|----------------------------------------------|
| Pojedyncze elementy | G100, G103 | Frezow.konturu G840 |
| | | Frez.kieszeni - obr.zgr. G845 |
| | | Frez.kieszeni - obr.wyk. G846 |
| Figury | Liniowy rowek G301 | Frezow.konturu G840 |
| | okrągły rowek G302/G303 | Frez.kieszeni - obr.zgr. G845 |
| | | Frez.kieszeni - obr.wyk. G846 |
| | Kolo pel. G304 | |
| | Prostok. G305 | |
| | Wielokąt G307 | |
| Wiercenie | Odwiert G300 | Proste G71 |
| | | G72 nawierc., pogłęb. |
| | | Gwintowanie G73 |
| | | Wiercenie gl. G74 |
| grawiura | Tekst pow.czołowa C G306 | G801 grawerowanie |
## Obróbka w osi C – powierzchnia boczna
| Funkcja | Geometria | Obróbka |
|--------------------------|-------------------------------------------------|----------------------------------------------|
| Pojedyncze elementy | G110, G113 | Frezow.konturu G840 |
| | | Frez.kieszeni - obr.zgr. G845 |
| | | Frez.kieszeni - obr.wyk. G846 |
| Figury | Liniowy rowek G311 | Frezow.konturu G840 |
| | okrągły rowek G312/G313 | Frez.kieszeni - obr.zgr. G845 |
| | | Frez.kieszeni - obr.wyk. G846 |
| | Kolo pełne G314 | |
| | Prostok. G315 | |
| | Wielokąt G317 | |
| Wiercenie | Odwiert G310 | Proste G71 |
| | | G72 nawierc., pogłęb. |
| | | Gwintowanie G73 |
| | | Wiercenie gl. G74 |
| grawiura | Tekst pow. boczna C G316 | G802 grawerowanie |
6.40 Kompletna obróbka
Podstawy pełnej obróbki
Jako pełną obróbkę oznacza się obróbkę strony przedniej i tyłnej w jednym programie NC. Sterowanie wspomaga pełną obróbkę konturu dla wszystkich standardowych konstrukcji maszyn. Dla tego celu znajdują się w dyspozycji funkcje jak synchroniczne kątowo przekazywanie części przy obracającym się wrzecionie, przejazd na docisk, kontrolowane okrawanie i przekształcanie współrzędnych. Tym samym zapewnione są zarówno optymalne czasowo pełna obróbkę jak i proste programowanie.
Opisujemy kontur toczenia, kontury dla osi C a także pełną obróbkę w jednym programie NC. Dla zmiany zamocowania znajdują się w dyspozycji programy fachowe, uwzględniające konfigurację tokarki. Zaletą jest także fakt, iż można wykorzystywać pełną obróbkę również dla tokarek z jednym wrzecionem głównym.
Kontury strony tylnej oś C: orientacja XK-osi i tym samym orientacja osi C są związane z narzędziem.
Z tego wynika dla strony tylnej:
- Orientacja osi XK: w lewo (strona czołowa: w prawo)
- Orientacja osi C: z ruchem wskazówek zegara
- Kierunek obrotu dla łuków kołowych G102: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- Kierunek obrotu dla łuków kołowych G103: zgodnie z ruchem wskazówek
Obróbka toczeniem: sterowanie obsługuje kompletną obróbkę z funkcjami konwersowania i odbicia symetrycznego.
W ten sposób można także przy obróbce strony tylnej zachować standardowe kierunki przemieszczania:
- Przemieszczenia w + kierunku prowadzą od obrabianego przedmiotu
- Przemieszczenia w – kierunku prowadzą w kierunku do obrabianego przedmiotu
Z reguły producent maszyn oddaje do dyspozycji na tokarce zgodne z jej typem programy fachowe dla przekazu przedmiotu.
Punkty referencyjne i układ współrzędnych: położenie punktów zerowych maszyny i przedmiotu, jak i układy współrzędnych dla wrzeciona głównego i przeciwwrzeciona zostają przedstawione na dolnej ilustracji. Przy takiej konstrukcji tokarki zaleca się wyłącznie odbicie osi Z. Tym samym można osiągnąć, iż również przy obróbce na przeciwwrzeczenie obowiązuje zasada przemieszczenia w dodatnim kierunku od przedmiotu.
Z reguły program fachowy zawiera odbicie osi Z i przesunięcie punktu zerowego wokół NP-Offs.
Programowanie pełnej obróbki
Przy programowaniu konturu na stronie tylniej należy uwzględnić orientację XK-osi (lub osi X) i kierunek obrotu przy łukach kołowych.
Tak długo jak używamy cykli wiercenia i frezowania, nie należy uwzględniać szczegółowych aspektów obróbki strony tylniej, ponieważ cykle odnoszą się do zdefiniowanych uprzednio konturów.
Przy obróbce strony tylniej z poleceniami bazowymi G100, G103 obowiązują te same warunki, jak przy konturach strony tylniej.
Obróbka toczeniem: programy fachowe dla zmiany zamocowania zawierają funkcje konwersowania i odbicia symetrycznego.
Przy obrabianiu strony tylniej (2. zamocowanie) obowiązuje:
- + kierunek: od obrabianego przedmiotu
- – kierunek: do obrabianego przedmiotu
G2 i G12: łuk kołowy zgodnie z ruchem wskazówek zegara
G3 i G13: łuk kołowy przeciwne do ruchu wskazówek zegara
Praca bez programów fachowych: jeśli nie korzystamy z funkcji konwersowania i odbicia lustrzanego, to obowiązuje zasada:
- + kierunek: od wrzeciona głównego
- – kierunek: do wrzeciona głównego
G2 i G12: łuk kołowy zgodnie z ruchem wskazówek zegara
G3 i G13: łuk kołowy przeciwne do ruchu wskazówek zegara
Kompletna obróbka z przeciwwrzecionem
G30 program fachowy przełącza na kinematykę przeciwwrzeciona.
G30 aktywuje przy tym odbicie lustrzane osi Z i konwersowanie dalszych funkcji (np. łuki kołowe G2, G3).
G99 program fachowy przesuwa kontur i odbija lustrzanie układ współrzędnych (osz Z). Dalsze programowanie G99 nie jest z reguły konieczne dla obróbki strony tylnej (2. zamocowanie).
Przykład: obrabiany przedmiot zostaje obrabiany na stronie przedniej, przekazany poprzez program fachowy do przeciwwrzeciona i potem zostaje wykonana strona tylna.
Program fachowy przejmuje następujące zadania:
- Przekazanie przedmiotu synchronicznie do kąta do przeciwwrzeciona
- Odbicie dróg przemieszczenia dla osi Z
- Aktywowanie listy konwersowania
- Odbicie lustrzane opisu konturu i przesunięcie dla 2. zamocowania
Pełna obróbka na maszynie z przeciwwrzecionem
| NAGŁ. PROGRAMU |
|-----------------|
| #MATERIAL | STEEL |
| #JEDNOSTKA | METRIC |
REWOLWER
T1 ID „512-600.10“
T2 ID „111-80-080.1“
T102 ID „115-80-080.1“
POLOTOVAR
N1 G20 X100 Z100 K1
CZ.GOTOWA
...
FRONT Z0
N13 G308 ID"Linie" P-1
N14 G100 XK-15 YK10
N15 G101 XK-10 YK12 BR2
N16 G101 XK-4.0725 YK-12.6555 BR4
N18 G101 XK10
N19 G309
STR.TYLNA Z-98
...
OBROBKA
N27 G59 Z233 Przesunięcie punktu zerowego 1 Zamocowanie
N28 G0 W#1S18 Przeciwwrzeciono na pozycję obróbki
N30 G14 Q0
N31 G26 S2500
| Line | Code | Description |
|------|------|-------------|
| N32 | T2 | |
| ... | | |
| N63 | M5 | |
| N64 | T1 | |
| N65 | G197 S1485 G193 F0.05 M103 | Obróbka w osi C na wrzecionie głównym |
| N66 | M14 | |
| N67 | M107 | |
| N68 | G0 X36.0555 Z3 | |
| N69 | G110 C146.31 | |
| N70 | G147 I2 K2 | |
| N71 | G840 Q0 NS15 NE18 I0.5 R0 P1 | |
| N72 | G0 X31.241 Z3 | |
| N73 | G14 Q0 | |
| N74 | M105 M109 | |
| N76 | M15 | Oś C dezaktywować |
| N80 | L “UMSPANN” V1 LA.. LB.. LC.. | dla przekazu części z następującymi funkcjami:
G720 bieg synchroniczny wrzeciona
G916 przejazd na docisk
G30 przełączenie kinematyki
G99 odbicie lustrzane i przesunięcie konturu detalu |
| N90 | G59 Z222 | Przesunięcie punktu zerowego 2 Zamocowanie |
| ... | | |
| N91 | G14 Q0 | |
| N92 | T102 | |
| N93 | G396 S220 G395 F0.2 M304 | Dane technologiczne dla przeciwwrzeciona |
| N94 | M107 | Obróbka toczeniem na przeciwwrzecionie |
| N95 | G0 X120 Z3 | |
| N96 | G810 .... | Cykl obróbkowy |
| N97 | G30 Q0 | Wyłączyć obróbkę strony tylnej |
| ... | | |
| N129 | M30 | |
| KONIEC | | |
Kompletna obróbka z wrzecionem
G30 z reguły nie jest konieczne.
G99 program fachowy odbija lustrzanie kontur. Dalsze programowanie G99 nie jest z reguły konieczne dla obróbki strony tylnej (2. zamocowanie).
Przykład: obróbka strony przedniej i tylnej następuje w jednym programie NC. Obrabiany przedmiot zostaje obrabiany na stronie przedniej, następnie dokonywana jest ręczna zmiana zamocowania. Potem zostaje obrabiana strona tylna.
Program fachowy odbija symetrycznie i przesuwa kontur dla 2. zamocowania.
Obróbka kompletna na maszynie z jednym wrzecionem
| NAGŁ. PROGRAMU |
|-----------------|
| #MATERIAL | STEEL |
| #JEDNOSTKA | METRIC |
REWOLWER
T1 ID „512-600.10“
T2 ID „111-80-080.1“
T102 ID „115-80-080.1“
POLOTOVAR
N1 G20 X100 Z100 K1
CZ.GOTOWA
...
FRONT Z0
...
STR.TYLNA Z-98
...
N20 G308 ID”R” P-1
N21 G100 XK5 YK-10
N22 G101 YK15
N23 G101 XK-5
N24 G103 XK-8 YK3.8038 R6 I-5
N25 G101 XK-12 YK-10
N26 G309
OBROBKA
N27 G59 Z233 Przesunięcie punktu zerowego 1 Zamocowanie
...
N82 M15 Przygotowanie zmiany zamocowania
N86 G99 H1 V0 K-98 Odbicie lustrzane konturu i przesunięcie dla manualnego przemocowania
N87 M0 Stop dla zmiany zamocowania
N88 G59 Z222 Przesunięcie punktu zerowego 2 Zamocowanie
| | |
|---|---|
| N125 M5 | Frezowanie - strona tylna |
| N126 T1 | |
| N127 G197 S1485 G193 F0.05 M103 | |
| N128 M14 | |
| N130 M107 | |
| N131 G0 X22.3607 Z3 | |
| N132 G110 C-116.565 | |
| N134 G147 I2 K2 | |
| N135 G840 Q0 NS22 NE25 I0.5 R0 P1 | |
| N136 G0 X154 Z-95 | |
| N137 G0 X154 Z3 | |
| N138 G14 Q0 | |
| N139 M105 M109 | |
| N142 M15 | |
| N143 G30 Q0 | Wyłączyć obróbkę strony tylnej |
| N144 M30 | |
| KONIEC | |
Transformowanie torów G161
Przy użyciu **G161** sterowanie tak oblicza ruchy przemieszczenia, że możesz wykorzystywać generowane w CAM programy NC dla obróbki na przeciwwzrzesionie. Sterowanie nie zmienia programu NC, a pokazuje zmiany w wyświetlaczu wierszy bazowych.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
Parametry:
- **B**: $B = 180 - B$ - obliczanie wartości $B$ z $180 - B$
- **R**: $X = X \times 2$ - interpretować wartości $X$ jako wartość promienia i podwoić do wartości średnicy, włącznie z punktami środkowymi okręgów
- **D**: $G1x2/G1x3 \leftrightarrow G1x3/G1x2$ - odwrócić kierunek obrotu łuków kołowych z osią $C$
- **H**: $C = -C$ - odwrócić znak liczby współrzędnych $C$
- **Q**: $G2/G3 \leftrightarrow G3/G2$ - kierunek obrotu łuków kołowych na płaszczyźnie $G17$ bądź $G19$ odwrócić
- **V**: $Y = -Y$ - znak liczby współrzędnej $Y$ na płaszczyźnie $G17$ bądź $G19$ odwrócić
Aktywujesz wszystkie konieczne parametry, wprowadzając wartość 1.
**G161** działa modalnie. Przy końcu programu bądź jeżeli programujesz **G161** bez danych wejściowych, sterowanie resetuje transformacje przeliczeniowe.
- **G161** musi być dezaktywowane przed zmianą narzędzia.
- Programujesz **G161** bezpośrednio przed ruchami przemieszczenia.
- **G161** nie oddziaływa na współrzędne z **G701**. Wyjątek: parametr **B**
6.41 Szablony programu
Podstawy
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Ta funkcja musi zostać aktywowana przez producenta maszyn i przez niego dopasowana.
Szablon programu to zdefiniowany z góry program NC, który zadaje np. strukturę dla kompleksowego programowania. Przez to redukuje się znacznie nakłady pracy przy programowaniu.
Producent maszyn może udostępnić do dziewięciu szablonów programu.
Otwarcie szablonu programu
Można wykorzystywać zdefiniowane przez producenta maszyn szablony programu, zapisując w trybie pracy smart.Turn nowy program NC z szablonu.
Proszę postąpić następująco:
▶ Punkt menu Prog wybrać
▶ Punkt menu Nowy wybrać
▶ Punkt menu Nowy program jako szablon wybrać
▶ Wybrać pożądany szablon
7
Cykle sondy pomiarowej
7.1 Ogólne informacje do cykli sondy dotykowej (opcja #17)
Podstawy
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Producent obrabiarek przygotowuje sterowanie dla wykorzystania układów pomiarowych 3D.
Tylko jest stosowane są układy pomiarowe firmy HEIDENHAIN, przejmuje wówczas HEIDENHAIN gwarancję funkcjonalności cykli układów impulsowych!
Sposób funkcjonowania cyklu układu pomiarowego
Jeśli odpracowuje się cykl układu pomiarowego, to układ pomiarowy 3D jest pozyционowany wstępnie z posuwem pozycjonowania.
Z tego położenia następuje właściwe przemieszczenie detekcji z posuwem próbkowania. Producent maszyn definiuje posuw pozycjonowania dla układu pomiarowego w parametrze maszynowym. Posuw próbkowania definiuje się w odpowiednim cyklu układu pomiarowego.
Jeśli trzpień sondy dotknie obrabianego przedmiotu,
- to 3D-sonda pomiarowa wysyła sygnał do sterowania: współrzędne wypróbkowanej pozycji zostają zapisane do pamięci
- zatrzymuje sondę 3D i
- przemieszcza się z posuwem pozycjonowania do pozycji startu operacji próbkowania
Jeśli na określonym odcinku trzpień sondy nie zostanie wychylony, to sterowanie wydaje komunikat o błędach.
Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego
W sterowaniu dostępne są obecnie liczne cykle układu impulsowego dla różnorodnych możliwości eksploatacyjnych:
- Kalibrowanie impulsowej sondy pomiarowej
- Pomiar okręgu, wycinka koła, kąta oraz pozycji osi C
- Kompensacja obciążania
- Pomiar jednopunktowy, dwupunktowy
- Szukanie otworu lub czopu
- Wyznaczanie punktu zerowego w osi Z lub C
- Automatyczne wymiarowanie narzędzia
Cykle próbkowania programujemy w trybie pracy smart.Turn poprzez funkcję G. Cykle układu pomiarowego wykorzystują podobnie jak i cykle obróbki, parametry przekazu.
Aby uprościć programowanie, sterowanie ukazuje podczas definiowania cyklu rysunek pomocniczy. Na rysunku pomocniczym zostaje wyświetlany odpowiedni parametr zapisu.
Cykle układu pomiarowego zachowują informacje o statusie i wyniki pomiarów w zmiennej #199.
W zależności od parametrów zapisu w cyklu układu pomiarowego można odczytać następujące wartości:
| Wynik #199 | Znaczenie |
|------------|------------------------------------------------|
| < 999997 | Wynik pomiaru |
| 999999 | Układ pomiarowy nie wychylony |
| -999999 | Zaprogramowano niewłaściwą oś pomiaru |
| 999998 | maks. odchylenie WE przekroczone |
| 999997 | maks.dopuszczc.korekcja E przekroczona |
Programowanie cyklu układu impulsowego w DIN/ISO tryb:
- **DIN/ISO tryb** - programowanie wybrać i cursor ustawić w segmencie programu OBROBKA
- Punkt menu Obr» wybrać
- Punkt menu G-menu wybrać
- Punkt menu Cykle próbkowania wybrać
- Wybrać grupę cykli pomiarowych
- Wybór cyklu
Przykład: cykl układu pomiarowego w programie DIN PLUS
| NAGŁ.PROGRAMU | |
|---------------|---|
| #MATERIAL | STEEL |
| #JEDNOSTKA | METRIC |
**REWOLWER**
1T1 ID"342-300.1"
T2 ID"111-80-080.1"
...
**POLOTOVAR**
N1 G20 X120 Z120 K2
**CZ.GOTOWA**
N2 G0 X60 Z-115
N3 G1 Z-105
...
**OBROBKA**
N18 T1
N19 G0 X0 Z5
N20 G771 R1 D0 K-30 ACO BD2 Q0 P0 H0
N21 T2 G97 S1000 G95 F0.2 M3
N22 G0 X0 Z5
N23 G71 Z-25 A5 V2 Wiercenie
...
**KONIEC**
---
**Grupa cykli pomiarowych** | **Strona**
---|---
Pomiar jednopunktowy | Strona 593
Pomiar dwupunktowy | Strona 600
Kalibracja | Strona 608
Próbkowanie | Strona 612
Cykle szukania | Strona 619
Wymierzanie okręgu | Strona 627
Pomiar kąta | Strona 631
Pomiar w procesie | Strona 634
7.2 Cykle sondy do pomiaru jednopunktowego
Pomiar jednopunkt. korekcja narz. G770
Cykl G770 mierzy z zaprogramowaną osią pomiaru w podanym kierunku. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie albo jako korekcję narzędzia albo jako addytywną korekcję. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R**: Rodzaj korekcji
- 1: korekcja narzędzia DX/DZ dla narzędzia tokarskiego lub addytywna korekcja
- 2: przecinak Dx/DS
- 4: frez DD
- **D**: Oś pomiaru – na której ma być przeprowadzony pomiar
- **K**: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **AC**: Pozycja doc. wartość zad. – współrzędna punktu próbkiowania
- **BD**: Tolerancja pozycja +/- -- zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **WT**: Nr korekcji T lub G149
- **T**: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- **G149**: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
- **E**: maks.dopuszcz.korekcja dla korekcji narzędzia
- **WE**: maks. odchylenie – operację próbkiowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **V**: Rodzaj powrotu
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
O Oprac.bledow
- 0: program – nie przerywać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G770 Pomiar jednopunkt. korekcja narz.
| . . . |
|-------|
| OBROBKA |
| N3 G770 R1 D0 K20 ACO BD0.2 WT3 V1 O1 Q0PO HO |
| . . . |
Pomiar jednopunkt. pkt zerowy G771
Cykl G771 mierzy z zaprogramowaną osią pomiaru w podanym kierunku. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie jako przesunięcie punktu zerowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R: Rodzaj przes. pkt zerowego**
- 1: tabela i G59 – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z G59 – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- **D: Oś pomiaru** – na której ma być przeprowadzony pomiar
- **K: Zakres pomiaru inkr. z Ri.** (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
- **AC: Pozycja doc. wartość zad.** – współrzędna punktu próbkowania
- **BD: Tolerancja pozycja +/-** – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **WE: maks. odchylenie** – operację próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G771 Pomiar jednopunkt. pkt zerowy
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G771 R1 D0 K20 ACO BD0.2 Q0 P0 H0 |
| ... |
Punkt zerowy C-oś jednokier.. G772
Cykl G772 mierzy z osią C w podanym kierunku. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie jako przesunięcie punktu zerowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji próbkowany element zostaje przemieszczany poprzez obrót osi C w kierunku układu pomiarowego. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i przedmiot jest pozycjonowany z powrotem.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R** Rodzaj przes. pkt zerowego
- 1: tabela i G152 – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z G152 – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- **C** Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji
- **AC** Pozycja doc. wartość zad. – absolutna współrzędna punktu próbkiowania w stopniach
- **BD** Tolerancja pozycja +/- -- zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **WE** maks. odchylenie – operacje próbkiowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **F** Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q** Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P** PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
- AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G772 pomiar jednopunktowy punkt zerowy oś C
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G772 R1 C20 ACO BDO.2 Q0 P0 H0 |
| ... |
Pkt zerowy C-oś środek objekt G773
Cykl G773 mierzy z osią C element z dwóch przeciwnych stron i ustawia środek elementu na zadaną pozycję. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji próbkiowany element zostaje przemieszczany poprzez obrót osi C w kierunku układu pomiarowego. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i przedmiot jest pozycjonowany z powrotem. Następnie układ pomiarowy jest pozycjonowany wstępnie dla przeciwległej operacji próbkiowania. Po określeniu drugiej wartości pomiarowej, cykl oblicza wartość średnią z obydwu pomiarów i wyznacza przesunięcie punktu zerowego na osi C. Zdefiniowana w cyklu Pozycja doc. wartość zad. AC leży wówczas po środku próbkiowanego elementu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- R: Rodzaj przes. pkt zerowego
- 1: tabela i G152 – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z G152 – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- C: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji
- E: Oś objazdu – oś pozycjonowana z powrotem wokół RB aby obejść element
RB Offset kierunek objazdu – wartość powrotu w osi objazdu E wypożycjonowania wstępnego dla następnej pozycji próbkiwania
RC C-przes.kata – różnica w osi C pomiędzy pierwszą i drugą pozycją pomiaru
AC Pozycja doc. wartość zad. – absolutna współrzędna punktu próbkiwania w stopniach
BD Tolerancja pozycja +/- -- zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
KC Korekcja offset – dodatkowa wartość korekcji dodawana do wyniku punktu zerowego
WE maks. odchylenie – operację próbkiwania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiwania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiwania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiwania.
P: PRINT wydawanie
O: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
1: PC-test – cykl próbkiwania symulować na stacji programowania
AN Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G773 pomiar jednopunktowy oś C środek elementu
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G773 R1 C20 E0 RB20 RC45 AC30 BD0.2 Q0PO H0 |
| ... |
7.3 Cykle sondy do pomiaru dwupunktowego
Pomiar dwupunktowy G18 plan G775
Cykl G775 mierzy na płaszczyźnie X/Z z osią pomiaru X dwa przeciwnieległe punkty. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie albo jako korekcję narzędzia albo jako addytywną korekcję. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Dla wypozycjonowania wstępnego dla drugiego pomiaru cykl przemieszcza się najpierw o wartość Offset kierunek objazdu RB a następnie o Offset kierunek pomiaru RC. Cykl wykonuje drugą operację próbkowania w przeciwnym kierunku, zachowuje wyniki i pozycjonuje układ pomiarowy z osią objazdu o wartość objazdu z powrotem.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R: Rodzaj korekcji**
- 1: korekcja narzędzia DX/DZ dla narzędzia tokarskiego lub addytywna korekcja
- 2: przecinak DX/DS
- 3: frez DX/DD
- 4: frez DD
- **K: Zakres pomiaru inkr. z Ri.** (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
- **E: Oś objazdu** – wybór osi dla ruchu powrotnego pomiędzy pozycjami próbkowania
- 0: Z-oś
- 2: Y-oś
- **RB: Offset kierunek objazdu** – odstęp
- **RC: Offset X** – odstęp dla pozycjonowania wstępnego przed drugim pomiarem
- **XE: Poz.doc. wart. zad. X** – absolutna współrzędna punktu próbkowania
- **BD: Tolerancja pozycja +/-** – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **X: Zadana szerokość X** – współrzędna dla drugiej pozycji próbkowania
- **BE: Tolerancja szerokość +/-** – zakres dla drugiego wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
WT: Korekcja nr 1 .kraw. pom.
- T: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- G149: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
AT: Korekcja nr 2 .kraw. pom.
- T: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- G149: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
FP: maks.dopuszcz.korekcja
WE: maks. odchylenie – operację próbkiwania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiwania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy orientować przed każdą operacją próbkiwania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiwania.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkiwania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Cykl oblicza Korekcja nr 1 .kraw. pom. WT z wyniku pierwszego pomiaru oraz Korekcja nr 2 .kraw. pom. AT z wyniku pomiaru.
Przykład: G775 pomiar dwupunktowy korekcja narzędzia
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G775 R1 K20 E1 XE30 BDO.2 X40 BE0.3WT5 Q0 P0 H0 |
| ... |
Pomiar dwupunktowy G18 wzdłuż G776
Cykl G776 mierzy na płaszczyźnie X/Z z osią pomiaru Z dwa przeciwnielegle punkty. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie albo jako korekcję narzędzia albo jako addytywną korekcję. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #i99.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Dla wypoczynkowania wstępnego dla drugiego pomiaru cykl przemieszcza się najpierw o wartość Offset kierunek objazdu RB a następnie o Offset Z RC. Cykl wykonuje drugą operację próbkiowania w przeciwnym kierunku, zachowuje wynik i pozycjonuje układ pomiarowy z osią objazdu o wartość objazdu z powrotem.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego zadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R**: Rodzaj korekcji
- 1: korekcja narzędzia DX/DZ dla narzędzia tokarskiego lub addytywna korekcja
- 2: przecinak DX/DS
- 3: frez DX/DD
- 4: frez DD
- **K**: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **E**: Oś objazdu – wybór osi dla ruchu powrotnego pomiędzy pozycjami próbkiowania
- 0: X-os
- 2: Y-os
- **RB**: Offset kierunek objazdu – odstęp
- **RC**: Offset Z – odstęp dla pozycjonowania wstępnego przed drugim pomiarem
- **ZE**: Pozycja docel.wart. zad.Z – absolutna współrzędna punktu próbkiowania
- **BD**: Tolerancja pozycja +/- – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **Z**: Zadana szerokość Z – współrzędna dla drugiej pozycji próbkiowania
- **BE**: Tolerancja szerokość +/- – zakres dla drugiego wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
WT: Korekcja nr 1 .kraw. pom.
- T: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- G149: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
AT: Korekcja nr 2 .kraw. pom.
- T: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- G149: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
FP: maks.dopuszcz.korekcja
WE: maks. odchylenie – operację próbkiwania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiwania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy orientować przed każdą operacją próbkiwania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiwania.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkiwania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Cykl oblicza Korekcja nr 1 .kraw. pom. WT z wyniku pierwszego pomiaru oraz Korekcja nr 2 .kraw. pom. AT z wyniku pomiaru.
Przykład: G776 pomiar dwupunktowy korekcja narzędzia
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G776 R1 K20 E1 ZE30 BDO.2 Z40 BE0.3WT5 Q0 P0 HO |
| ... |
Pomiar dwupunktowy G17 G777
Cykl G777 mierzy na płaszczyźnie X/Y z osią pomiaru Y dwa przeciwnielegle punkty. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie albo jako korekcję narzędzia albo jako addytywną korekcję. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #i99.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Dla wypozycjonowania wstępnego dla drugiego pomiaru cykl przemieszcza się najpierw o wartość Offset kierunek objazdu Zi RB a następnie o Offset Yi RC. Cykl wykonuje drugą operację próbkiowania w przeciwnym kierunku, zachowuje wynik i pozycjonuje układ pomiarowy z osią objazdu o wartość objazdu z powrotem.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego zadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R**: Rodzaj korekcji
- 1: korekcja narzędzia DX/DZ dla narzędzia tokarskiego lub addytywna korekcja
- 2: przecinak DX/DS
- 3: frez DX/DD
- 4: frez DD
- **K**: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **RB**: Offset kierunek objazdu Zi – odstęp
- **RC**: Offset Yi – odstęp dla pozycjonowania wstępnego przed drugim pomiarem
- **YE**: Pozycja docel.wart. zad.Y – absolutna współrzędna punktu próbkiowania
- **BD**: Tolerancja pozycja +/- -- zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **Y**: Zadana szerokość Y – współrzędna dla drugiej pozycji próbkiowania
- **BE**: Tolerancja szerokość +/- – zakres dla drugiego wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **WT**: Korekcja nr 1 .kraw. pom.
- **T**: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- **G149**: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
Cykle sondy pomiarowej | Cykle sondy do pomiaru dwupunktowego
- **AT**: Korekcja nr 2 .kraw. pom.
- **T**: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- **G149**: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
- **FP**: maks.dopuszcz.korekcja
- **WE**: maks. odchylenie – operacje próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **F**: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q**: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
- **P**: PRINT wydawanie
- **0**: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- **1**: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H**: INPUT zamiast pomiaru
- **0**: standard – określać wartości pomiaru detekcja
- **1**: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
- **AN**: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
**Cykl oblicza Korekcja nr 1 .kraw. pom. WT z wyniku pierwszego pomiaru oraz Korekcja nr 2 .kraw. pom. AT z wyniku pomiaru.**
**Przykład:** G777 pomiar dwupunktowy korekcja narzędzia
| OBROBKA |
|---------|
| N3 G777 R1 K20 YE10 BD0.2 Y40 BE0.3 WT5Q0 P0 H0 |
Pomiar dwupunktowy G19 G778
Cykl G778 mierzy na płaszczyźnie Y/Z z osią pomiaru Y dwa przeciwnielegle punkty. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie albo jako korekcję narzędzia albo jako addytywną korekcję. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #i99.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Dla wypozycjonowania wstępnego dla drugiego pomiaru cykl przemieszcza się najpierw o wartość Offset kierunek objazdu Xi RB a następnie o Offset Yi RC. Cykl wykonuje drugą operację próbkiowania w przeciwnym kierunku, zachowuje wynik i pozycjonuje układ pomiarowy z osią objazdu o wartość objazdu z powrotem.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego zadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R**: Rodzaj korekcji
- 1: korekcja narzędzia DX/DZ dla narzędzia tokarskiego lub addytywna korekcja
- 2: przecinak DX/DS
- 3: frez DX/DD
- 4: frez DD
- **K**: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **RB**: Offset kierunek objazdu Xi – odstęp
- **RC**: Offset Yi – odstęp dla pozycjonowania wstępnego przed drugim pomiarem
- **YE**: Pozycja docel.wart. zad.Y – absolutna współrzędna punktu próbkiowania
- **BD**: Tolerancja pozycja +/- -- zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **Y**: Zadana szerokość Y – współrzędna dla drugiej pozycji próbkiowania
- **BE**: Tolerancja szerokość +/- – zakres dla drugiego wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **WT**: Korekcja nr 1 .kraw. pom.
- **T**: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- **G149**: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
AT: Korekcja nr 2 .kraw. pom.
- T: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- G149: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
FP: maks.dopuszcz.korekcja
WE: maks. odchylenie – operacje próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Cykl oblicza Korekcja nr 1 .kraw. pom. WT z wyniku pierwszego pomiaru oraz Korekcja nr 2 .kraw. pom. AT z wyniku pomiaru.
Przykład: G778 pomiar dwupunktowy korekcja narzędzia
| OBROBKA |
|---------|
| N3 G778 R1 K20 YE30 BD0.2 Y40 BE0.3 WT5Q0 P0 H0 |
7.4 Kalibrowanie układu pomiarowego
Kalibrowanie sondy standardowej G747
Cykl G747 mierzy zaprogramowaną oś i oblicza, w zależności od wybranej metody kalibrowania, wymiar nastawczy układu pomiarowego lub średnioc kuli. Jeśli zdefiniowane w cyklu wartości tolerancji zostaną przekroczone, to cykl koryguje dane układu pomiarowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego zadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R** Metoda kalibrowania
- 0: CAx zmienić
- 1: zmienić średnioc kuli
- 2: zmienić wymiar nastawczy
- **D** Oś pomiaru – na której ma być przeprowadzony pomiar
- **K** Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **AC**: Pozycja doc. wartość zad. – współrzędna punktu próbkiowania
- **BD**: Tolerancja pozycja +/- -- zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **WE**: maks. odchylenie – operację próbkiowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **F**: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q** Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P**: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- **0: standard** – określać wartości pomiaru detekcją
- **1: PC-test** – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G747 kalibrowanie układu pomiarowego
```
...
OBROBKA
N3 G747 R1 K20 AC10 BD0.2 Q0 P0 H0
...
```
Kalibrowanie trzpienia pomiarowego 2 punkty G748
Cykl G748 mierzy dwa przeciwwległe punkty i oblicza wymiar nastawczy układu pomiarowego oraz średnicę kulki. Jeśli zdefiniowane w cyklu wartości tolerancji zostaną przekroczone, to cykl koryguje dane układu pomiarowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- K: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- RB: Offset kierunek objazdu – odstęp
- RC: Offset kierunek pomiaru – odstęp dla pozycjonowania wstępnego przed drugim pomiarem
- AC: Pozycja doc. wartość zad. – współrzędna punktu próbkiowania
- EC: Szerokość zadana – współrzędna dla drugiej pozycji próbkiowania
- BE: Tolerancja szerokość +/- – zakres dla drugiego wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- WE: maks. odchylenie – operację próbkiowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G748 kalibrowanie trzpienia pomiarowego poprzez dwa punkty
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G748 K20 AC10 EC33 Q0 P0 H0 |
| ... |
7.5 Pomiar z cyklami próbkowania
Próbkowanie równ. do osi G764
Cykl G764 mierzy z zaprogramowaną osią i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #99.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkowania.
Parametry:
- **D Oś pomiaru** – na której ma być przeprowadzony pomiar
- **K Zakres pomiaru inkr. z Ri.** (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
- **V Rodzaj powrotu**
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
- **O Oprac.bledow**
- 0: program – nie przerywać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
- **F Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
- **P PRINT wydawanie**
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
Przykład: G764 Próbkowanie równolegle do osi
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G764 D0 K20 V1 O1 Q0 P0 H0 |
| ... |
Próbkowanie oś C G765
Cykl G765 mierzy z osią C i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji próbkiowany element zostaje przemieszczany poprzez obrót osi C w kierunku układu pomiarowego. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i przedmiot jest pozycjonowany z powrotem.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania.
Parametry:
- **C**: Zakres pomiaru inkr. z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji
- **V**: Rodzaj powrotu
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
- **O**: Oprac. błędów
- 0: program – nie przerwać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
- **F**: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych). Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q**: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P**: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H**: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkiowania symulować na stacji programowania
Przykład: G765 Próbkowanie C-oś
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G765 C20 V1 O1 ACO BDO.2 Q0 P0 H0 |
| ... |
Próbkowanie 2 osie ZX-płaszczy. G766
Cykl G766 mierzy na płaszczyźnie X/Z zaprogramowaną w cyklu pozycję i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Dodatkowo można określić w parametrze NF, w której zmiennej mają zostać zachowane wyniki pomiaru.
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania.
Parametry:
- **Z: Punkt docel. Z** – Z-współrzędna punktu pomiaru
- **X: Punkt docel. X** – X-współrzędna punktu pomiaru
- **V: Rodzaj powrotu**
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
- **O: Oprac.bledow**
- 0: program – nie przerywać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H: INPUT zamiast pomiaru**
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcja
- 1: PC-test – cykl próbkiowania symulować na stacji programowania
Przykład: G766 Próbkowanie 2 osie ZX-płaszczy.
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G766 Z-5 X30 V1 O1 ACO BD0.2 Q0 P0 H0 | |
| ... | ... |
Próbkowanie 2 osie ZX-płaszczy. G767
Cykl G7697 mierzy na płaszczyźnie X/C zaprogramowaną w cyklu pozycję i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Dodatkowo można określić w parametrze NF, w której zmiennej mają zostać zachowane wyniki pomiaru.
**Przebieg cyklu:** od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania.
Parametry:
- **XK: Pkt docelowy** (kartezjański)
- **YK: Pkt docelowy** (kartezjański)
- **V: Rodzaj powrotu**
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
- **O: Oprac.bledow**
- 0: program – nie przerywać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H: INPUT zamiast pomiaru**
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcja
- 1: PC-test – cykl próbkiowania symulować na stacji programowania
Przykład: G767 Próbkowanie 2 osie XC-płaszczy.
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G767 XK30 YK5 V1 O1 Q0 P0 H0 | |
| ... | ... |
Próbkowanie 2 osie ZY-płaszczy. G768
Cykl G768 mierzy na płaszczyźnie Z/Y zaprogramowaną w cyklu pozycję i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Dodatkowo można określić w parametrze NF, w której zmiennej mają zostać zachowane wyniki pomiaru.
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania.
Parametry:
- **Z: Punkt docel. Z** – Z-współrzędna punkt pomiaru
- **Y: Punkt docelowy Y** – współrzędna Y punktu pomiarowego
- **V: Rodzaj powrotu**
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
- **O: Oprac.bledow**
- 0: program – nie przerywać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H: INPUT zamiast pomiaru**
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcja
- 1: PC-test – cykl próbkiowania symulować na stacji programowania
Przykład: G768 Próbkowanie 2 osie ZY-płaszczy.
```
...
OBROBKA
N3 G768 Z-5 Y10 V1 O1 ACO BD0.2 Q0 P0 H0
...
```
Próbkowanie 2 osie XY-płaszczy. G769
Cykl G769 mierzy na płaszczyźnie X/Y zaprogramowaną w cyklu pozycję i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Dodatkowo można określić w parametrze NF, w której zmiennej mają zostać zachowane wyniki pomiaru.
**Przebieg cyklu:** od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania.
Parametry:
- **X: Punkt docel. X** – X-współrzędna punktu pomiaru
- **Y: Punkt docelowy Y** – współrzędna Y punktu pomiarowego
- **V: Rodzaj powrotu**
- 0: bez – układ pomiarowy pozycjonować tylko do punktu startu, jeśli układ został wychylony
- 1: automatycznie – układ pomiarowy zawsze pozycjonować z powrotem do punktu startu
- **O: Oprac.bledow**
- 0: program – nie przerywać przebiegu programu, nie wydawać komunikatu o błędach
- 1: automatycznie – przerwać przebieg programu i wydawać komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie został wychylony w obrębie zakresu pomiaru
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkiowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkiowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkiowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H: INPUT zamiast pomiaru**
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcja
- 1: PC-test – cykl próbkiowania symulować na stacji programowania
**Przykład:** G769 Próbkowanie 2 osie XY-płaszczy.
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G769 X25 Y10 V1 O1 AC0 BD0.2 Q0 P0 H0 | |
| ... | ... |
7.6 Cykl szukania
Otwór szukać C-czoło G780
Cykl **G780** dokonuje detekcji z osią Z wielokrotnie czołową stronę obrabianego przedmiotu. Układ pomiarowy zostaje przy tym przed każdą operacją próbkowania przesuwany o zdefiniowany w cyklu odstęp, aż odwiert zostanie znaleziony. Opcjonalnie cykl określa poprzez dwie operacje próbkowanie w odwiercie wartość średnią. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie jako przesunięcie punktu zerowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej **#i99**.
| Wynik #i99 | Znaczenie |
|------------|---------------------------------------------------------------------------|
| < 999997 | Wynik pierwszego pomiaru |
| 999999 | Odchylenie operacji próbkowania było większe niż zaprogramowane w parametrze maks. odchylenie WE |
| -999999 | Odwiertu nie znaleziono |
**Przebieg cyklu:** od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru Z w kierunku punktu pomiarowego. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Następnie cykl obraca oś C o zdefiniowany w parametrze **Raster szukania Ci RC** kąt i wykonuje ponownie operację próbkowania z osią Z. Ta operacja powtarza się, aż zostanie znaleziony odwiert. W odwiercie cykl wykonuje dwa ruchy próbkowania z osią C, oblicza środek odwiertu i wyznacza punkt zerowy w osi C.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli **maks. odchylenie WE**, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż **maks. odchylenie WE**, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R: Rodzaj przes. pkt zerowego**
- 1: tabela i **G152** – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z **G152** – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- **D: Wynik:**
- 1: pozycja – wyznaczyć punkt zerowy bez określania środka odwiertu. Nie następuje operacja próbkowania w odwiercie.
- 2: środek obiekt – zanim zostanie wyznaczony punkt zerowy, określić środek odwiertu poprzez dwie operacje próbkowania z osią C.
K: Droga pomiarowa inkr. Z z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
C: Poz. startu C – pozycja osi C dla pierwszej operacji próbkowania
RC: Raster szukania Ci – inkrementacja kąta osi C dla następnych operacji próbkowania
A: Liczba punktów – liczba maksymalna operacji próbkowania
IC: Droga pomiarowa C – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji (znak liczby określa kierunek próbkowania)
AC: Pozycja doc. wartość zad. – absolutna współrzędna punktu próbkowania w stopniach
BD: Tolerancja pozycja +/- – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
KC: Korekcja offset – dodatkowa wartość korekcji dodawana do wyniku punktu zerowego
WE: maks. odchylenie – operację próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G780 Otwór szukać C-czoło G780
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G780 R1 D1 K2 C0 RC10 IC20 ACO BD0.2 Q0PO HO | |
| ... | ... |
Otwór szukać C-bocz. pow. G781
Cykl G780 dokonuje detekcji z osią X wielokrotnie powierzchnię boczną obrabianego przedmiotu. Oś C jest przed każdą operacją próbkowania przesuwana o zdefiniowany w cyklu odstęp, aż odwiert zostanie znaleziony. Opcjonalnie cykl określa poprzez dwie operacje próbkowanie w odwiercie wartość średnią.
Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie jako przesunięcie punktu zerowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
| Wynik #199 | Znaczenie |
|------------|-----------|
| < 999997 | Wynik pierwszego pomiaru |
| 999999 | Odchylenie operacji próbkiowania było większe niż zaprogramowane w parametrze maks. odchylenie WE |
| -999999 | Odwiertu nie znaleziono |
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru X w kierunku punktu pomiarowego. Jeśli trzpien dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Następnie cykl obraca oś C o zdefiniowany w parametrze Raster szukania Ci RC kąt i wykonuje ponownie operację próbkiowania z osią X. Ta operacja powtarza się, aż zostanie znaleziony odwiert. W odwiercie cykl wykonuje dwa ruchy próbkiowania z osią C, oblicza środek odwiertu i wyznacza punkt zerowy w osi C.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R Rodzaj przes. pkt zerowego**
- 1: tabela i G152 – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z G152 – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- **D Wynik:**
- 1: pozycja = wyznaczyć punkt zerowy bez określania środka odwiertu. Nie następuje operacja próbkiowania w odwiercie.
- 2: środek obiekt – zanim zostanie wyznaczony punkt zerowy, określić środek odwiertu poprzez dwie operacje próbkiowania z osią C.
- **K Droga pomiarowa inkr. X z Ri.** (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **C: Poz.startu C** – pozycja osi C dla pierwszej operacji próbkowania
- **RC: Raster szukania Ci** – inkrementacja kąta osi C dla następnych operacji próbkowania
- **A: Liczba punktów** – liczba maksymalna operacji próbkowania
- **IC: Droga pomiarowa C** – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji (znak liczby określa kierunek próbkowania)
- **AC: Pozycja doc. wartość zad.** – absolutna współrzędna punktu próbkowania w stopniach
- **BD: Tolerancja pozycja +/-** – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **KC: Korekcja offset** – dodatkowa wartość korekcji dodawana do wyniku punktu zerowego
- **WE: maks. odchylenie** – operacje próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- **0: OFF** – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- **1: ON** – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H: INPUT zamiast pomiaru**
- **0: standard** – określać wartości pomiaru detekcją
- **1: PC-test** – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
- **AN: Protokół nr** – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99) tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
**Przykład:** G781 Otwór szukać C-boczna pow.
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G781 R1 D1 K2 CO RC10 IC20 AC0 BDO.2 Q0PO HO |
| ... |
Czop szukać C-czoło G782
Cykl G782 dokonuje detekcji z osią Z wielokrotnie czołową stronę obrabianego przedmiotu. Oś C jest przed każdą operacją próbkowania przesuwana o zdefiniowany w cyklu odstęp, aż czop zostanie znaleziony. Opcjonalnie cykl określa poprzez dwie operacje próbkowanie na średnicy czopu wartość średnią.
Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie jako przesunięcie punktu zerowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
| Wynik #199 | Znaczenie |
|------------|-----------|
| < 999997 | Wynik pierwszego pomiaru |
| 999999 | Odchylenie operacji próbkiowania było większe niż zaprogramowane w parametrze maks. odchylenie WE |
| -999999 | Czopu nie znaleziono |
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru X w kierunku punktu pomiarowego. Jeśli trzpien dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Następnie cykl obraca oś C o zdefiniowany w parametrze Raster szukania Ci RC kąt i wykonuje ponownie operację próbkiowania z osią X. Ta operacja powtarza się, aż zostanie znaleziony czop. Na średnicy czopu cykl wykonuje dwa ruchy próbkiowania z osią C, oblicza środek czopu i wyznacza punkt zerowy w osi C.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R Rodzaj przes. pkt zerowego**
- 1: tabela i G152 – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z G152 – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- **D Wynik:**
- 1: pozycja – wyznaczyć punkt zerowy bez określania środka czopu. Nie następuje operacja próbkiowania na średnicy czopu.
- 2: środek obiekt – zanim zostanie wyznaczony punkt zerowy, określić środek czopu poprzez dwie operacje próbkiowania z osią C.
- **K Droga pomiarowa inkr. Z z Ri.** (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **C: Poz.startu C** – pozycja osi C dla pierwszej operacji próbkowania
- **RC: Raster szukania Ci** – inkrementacja kąta osi C dla następnych operacji próbkowania
- **A: Liczba punktów** – liczba maksymalna operacji próbkowania
- **IC: Droga pomiarowa C** – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji (znak liczby określa kierunek próbkowania)
- **AC: Pozycja doc. wartość zad.** – absolutna współrzędna punktu próbkowania w stopniach
- **BD: Tolerancja pozycja +/-** – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **KC: Korekcja offset** – dodatkowa wartość korekcji dodawana do wyniku punktu zerowego
- **WE: maks. odchylenie** – operacje próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
- **F: Posuw przy pomiarze** – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
- **Q: Orientacja narzędzia** (zależy od obrabiarki) układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
- **P: PRINT wydawanie**
- **0: OFF** – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- **1: ON** – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
- **H: INPUT zamiast pomiaru**
- **0: standard** – określać wartości pomiaru detekcją
- **1: PC-test** – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
- **AN: Protokół nr** – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99) tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
**Przykład:** G782 Czop szukać C-czoło
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G782 R1 D1 K2 CO RC10 IC20 AC0 BDO.2 Q0PO HO | |
Czop szukać C-boczna pow. G783
Cykl **G783** dokonuje detekcji z osią X wielokrotnie stronę czołową obrabianego przedmiotu. Układ pomiarowy zostaje przy tym przed każdą operacją próbkowania przesuwany o zdefiniowany w cyklu odstęp, aż czop zostanie znaleziony. Opcjonalnie cykl określa poprzez dwie operacje próbkowania na średnicy czopu wartość średnią.
Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie jako przesunięcie punktu zerowego. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej **#i99**.
| Wynik #i99 | Znaczenie |
|------------|-----------|
| < 999997 | Wynik pierwszego pomiaru |
| 999999 | Odchylenie operacji próbkowania było większe niż zaprogramowane w parametrze maks. odchylenie WE |
| -999999 | Czopu nie znaleziono |
**Przebieg cyklu:** od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru Z w kierunku punktu pomiarowego. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Następnie cykl obraca oś C o zdefiniowany w parametrze Raster szukania Ci RC kąt i wykonuje ponownie operację próbkowania z osią Z. Ta operacja powtarza się, aż zostanie znaleziony czop. Na średnicy czopu cykl wykonuje dwa ruchy próbkowania z osią C, oblicza środek czopu i wyznacza punkt zerowy w osi C.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R Rodzaj przes. pkt zerowego**
- 1: tabela i G152 – aktywować przesunięcie punktu zerowego i dodatkowo zachować w tabeli punktów zerowych (przesunięcie punktu zerowego pozostaje aktywne także po przebiegu programu)
- 2: z G152 – przesunięcie punktu zerowego dla dalszego przebiegu programu aktywować (po przebiegu programu przesunięcie punktu zerowego nie jest więcej aktywne)
- **D Wynik:**
- 1: pozycja – wyznaczyć punkt zerowy bez określania środka czopu. Nie następuje operacja próbkowania na średnicy czopu.
- 2: środek obiekt – zanim zostanie wyznaczony punkt zerowy, określić środek czopu poprzez dwie operacje próbkowania z osią C.
K: Droga pomiarowa inkr. X z Ri. (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
C: Poz. startu C – pozycja osi C dla pierwszej operacji próbkowania
RC: Raster szukania Ci – inkrementacja kąta osi C dla następnych operacji próbkowania
A: Liczba punktów – liczba maksymalna operacji próbkowania
IC: Droga pomiarowa C – zakres pomiar osi C (w stopniach) wychodząc z aktualnej pozycji (znak liczby określa kierunek próbkowania)
AC: Pozycja doc. wartość zad. – absolutna współrzędna punktu próbkowania w stopniach
BD: Tolerancja pozycja +/- – zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
KC: Korekcja offset – dodatkowa wartość korekcji dodawana do wyniku punktu zerowego
WE: maks. odchylenie – operację próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
P: PRINT wydawanie
0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G783 Czop szukać C-boczna pow.
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G783 R1 D1 K2 C0 RC10 IC20 ACO BD0.2 Q0PO HO | |
| ... | ... |
7.7 Pomiar okręgu
Pomiar kąta G785
Cykl G785 określa poprzez trzy operacje próbkowania na zaprogramowanej płaszczyźnie punkt środkowy okręgu i średnię oraz pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Dwie dalsze operacje próbkowania są przeprowadzane ze zdefiniowaną inkrementacją kąta. Jeśli zaprogramowano Średnica startu D to cykl pozycjonuje przed każdą operacją pomiaru układ na torze kołowym.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R Płaszc.pomiaru**
- 0: X/Y-płaszczyzna G17 – próbkować okrąg na X/Y-płaszczyźnie
- 1: Z/X-płaszczyzna G18 – próbkować okrąg na Z/X-płaszczyźnie
- 2: Y/Z-płaszczyzna G19 – próbkować okrąg na Y/Z-płaszczyźnie
- 3: X/C-płaszczyzna czoło C
- **BR: Wewnątrz / zewnątrz**
- 0: wewnątrz: próbkować średnię wewnętrzną
- 1: zewnątrz: próbkować średnię zewnętrzną
- **K Zakres pomiaru** (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
- **C: Kąt 1. pomiaru** – kąt dla pierwszej operacji próbkowania
- **RC: Inkrement kąta** – inkrementacja kąta dla następnych operacji próbkowania
- **D Średnica startu** – średnica na której pozycjonowany jest wstępnie układ pomiarowy przed pomiarami.
- **WB: Pozycja w kierunku wcięcia** – wysokość pomiaru na którą sonda jest pozycjonowana przed operacją pomiaru (brak zapisu: okrąg próbkowany jest z aktualnej pozycji)
- **I: Punkt środkowy okręgu oś 1** – pozycja zadana punktu środkowego okręgu pierwszej osi
- **J: Punkt środkowy okręgu oś 2** – pozycja zadana punktu środkowego okręgu drugiej osi
- **WE: maks. odchylenie** – operację próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
NF: Zmienna nr wynik – numer pierwszej globalnej zmiennej, w której zostaje zachowany wynik (brak zapisu: zmienna 810)
Drugi wynik pomiaru zostaje zachowany automatycznie pod następnym numerem.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G785 Kołowy pomiar
| ... | OBROBKA |
|-----|---------|
| N3 G785 R0 BR0 K2 C0 RC60 I0 J0 Q0 P0 H0 | ... |
Określenie wycinka koła G786
Cykl G786 określa punkt środkowy i średnicę okręgu odwiertów poprzez pomiar trzech odwiertów i pokazuje ustalone wartości na ekranie sterowania. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg cyklu: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpień dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Dwie dalsze operacje próbkowania są przeprowadzane ze zdefiniowaną inkrementacją kąta. Jeśli zaprogramowano Średnica startu D to cykl pozycjonuje przed każdą operacją pomiaru układ na torze kołowym.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R Płaszczyzna pomiaru**
- 0: X/Y-płaszczyzna G17 – próbować okrąg na X/Y-płaszczyźnie
- 1: Z/X-płaszczyzna G18 – próbować okrąg na Z/X-płaszczyźnie
- 2: Y/Z-płaszczyzna G19 – próbować okrąg na Y/Z-płaszczyźnie
- 3: X/C-płaszczyzna czoło C
- **K Zakres pomiaru** (znak liczby określa kierunek próbkowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkowania
- **C: Kąt 1. odwiertu** – kąt dla pierwszej operacji próbkowania
- **AC: Kąt 2. odwiertu** – kąt dla drugiej operacji próbkowania
- **RC: Kąt 3. odwiertu** – kąt dla trzeciej operacji próbkowania
- **WB Pozycja w kierunku wcięcia** – wysokość pomiaru na którą sonda jest pozycjonowana przed operacją pomiaru (brak zapisu: okrąg próbowany jest z aktualnej pozycji)
- **I: Punkt środk. wycinka koła 1** – pozycja zadana punktu środkowego okręgu pierwszej osi
- **J: Punkt środk. wycinka koła 2** – pozycja zadana punktu środkowego okręgu drugiej osi
- **D: Zadana średnica** – średnia na której pozycjonowany jest wstępnie układ pomiarowy przed pomiarami
- **WS Maks.wymiar średnica** wycinek koła
- **WC Min.wymiar średnica** wycinek koła
- **BD Tol. punkt środkowy osi 1**
- **BE Tol. punkt środkowy osi 2**
- **WE maks. odchylenie** – operacje próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych)
Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
NF: Zmienna nr wynik – numer pierwszej globalnej zmiennej, w której zostaje zachowany wynik (brak zapisu: zmienna 810)
Drugi wynik pomiaru zostaje zachowany automatycznie pod następnym numerem.
P: PRINT wydawanie
- 0: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- 1: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- 0: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- 1: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli
TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99)
tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G786 Określenie wycinka koła
| ... | OBROBKA |
|-----|---------|
| N3 G786 R0 K8 I0 J0 D50 WS50.1 WC49.9BD0.1 BE0.1 PO H0 | ... |
7.8 Pomiar kąta
Pomiar kąta G787
Cykl G787 wykonuje dwie operacje próbkowania w zaprogramowanym kierunku i oblicza kąt. Jeśli zdefiniowana w cyklu wartość tolerancji zostanie przekroczona, to cykl zachowuje ustalone odchylenie dla następnej kompensacji obciążania. Programować następnie cykl G788, aby aktywować kompensację obciążania. Wynik pomiaru zostaje zachowany dodatkowo w zmiennej #199.
Dalsze informacje: "Cykle sondy dotykowej dla trybu automatycznego", Strona 591
Przebieg pomiaru: od aktualnej pozycji układ pomiarowy przemieszcza się ze zdefiniowaną osią pomiaru w kierunku punktu pomiaru. Jeśli trzpien dotknie obrabianego przedmiotu, to wartość pomiaru zostaje zachowana i układ jest pozycjonowany z powrotem do punktu startu. Następnie układ pomiarowy zostaje wypozyjonowany wstępnie dla drugiego pomiaru i przedmiot jest próbowany.
Sterowanie wydaje komunikat o błędach, jeśli układ pomiarowy nie osiągnie w obrębie podanego dystansu pomiarowego żadnego punktu próbkiowania. Jeśli maks. odchylenie WE, zostało zaprogramowane, to punkt pomiarowy zostaje najechany dwa razy a wartość średnia jest zachowana jako wynik. Jeśli różnica pomiarów jest większa niż maks. odchylenie WE, to przebieg programu zostaje przerwany i wydawany jest komunikat o błędach.
Parametry:
- **R: Ewaluacja**
- 1: przygotowanie korekcji narzędzia i kompensacji obciążania
- 2: przygotowanie kompensacji obciążania
- 3: kąt wyjście
- **D: Kierunki**
- 0: X-pomiar; Z-offset
- 1: Y-pomiar Z-offset
- 2: Z-pomiar X-offset
- 3: Y-pomiar X-offset
- 4: Z-pomiar Y-offset
- 5: X-pomiar Y-offset
- **K: Zakres pomiaru** (znak liczby określa kierunek próbkiowania) – maksymalny zakres pomiaru dla operacji próbkiowania
- **WS: Pozycja 1. pomiaru**
- **WC: Pozycja 2. pomiaru**
- **AC: Kąt zadany** zmierzonej powierzchni
- **BE: Tolerancja kąta +/- --** zakres (w stopniach) dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
- **RC: Pozycja doc. 1. pomiaru** – wartość zadana pierwszego punktu pomiaru
- **BD: Tolerancja 1. pomiaru +/- --** zakres dla wyniku pomiaru, w którym nie przeprowadzono korekcji
WT: Nr korekcji T lub G149
- **T**: narzędzie na pozycji rewolweru T skorygować o różnicę do wartości zadanej
- **G149**: addytywna korekcja D9xx aby skorygować różnicę do wartości zadanej (tylko z rodzajem korekcji R = 1 możliwa)
FP: maks.dopuszczk.korekcja
WE: maks. odchylenie – operację próbkowania wykonać dwa razy i monitorować rozpraszanie wartości pomiarowych
F: Posuw przy pomiarze – posuw dla operacji próbkowania (brak zapisu: posuw pomiarowy z tabeli układów impulsowych) Jeśli wprowadzony posuw pomiarowy F jest większy od podanego w tabeli układów impulsowych, to zostaje ten posuw zredukowany do wartości z tabeli.
Q: Orientacja narzędzia (zależy od obrabiarki)
układ pomiarowy zorientować przed każdą operacją próbkowania w kierunku zaprogramowanego kierunku próbkowania.
NF: Zmienna nr wynik – numer pierwszej globalnej zmiennej, w której zostaje zachowany wynik (brak zapisu: zmienna 810) Drugi wynik pomiaru zostaje zachowany automatycznie pod następnym numerem.
P: PRINT wydawanie
- **0**: OFF – wyniki pomiaru nie wyświetlać
- **1**: ON – wyniki pomiaru wyświetlać na ekranie
H: INPUT zamiast pomiaru
- **0**: standard – określać wartości pomiaru detekcją
- **1**: PC-test – cykl próbkowania symulować na stacji programowania
AN: Protokół nr – wyniki pomiaru w tabeli TNC:\table\messpro.mep zachować (zakres: numer wiersza 0-99) tabela może zostać rozszerzona w razie potrzeby.
Przykład: G787 Pomiar kąta
| ... |
|-----|
| OBROBKA |
| N3 G787 R1 D0 BR0 K2 W5-2 WC15 AC170 BE1RC0 BD0.2 WT3 Q0 P0 HO |
| ... |
Kompenacja obciążania po pomiarze kąta G788
Cykl G788 aktywuje kompensację obciążania określoną przy pomocy cyklu G787 pomiar kąta.
Parametry:
- **NF**: Zmienna nr wynik – numer pierwszej globalnej zmiennej, w której zostaje zachowany wynik (brak zapisu: zmienna 810). Drugi wynik pomiaru zostaje zachowany automatycznie pod następnym numerem.
- **P**: Kompensacja:
- 0: OFF – nie wykonywać kompensacji obciążania
- 1: ON – wykonywać kompensację obciążania
Przykład: G788 kompensacja obciążania po pomiarze kąta
| ... | ... |
|-----|-----|
| OBROBKA | |
| N3 G788 NF1 P0 | |
| ... | ... |
7.9 Pomiar w procesie
Pomiar obrabianych przedmiotów
Pomiar na obrabianym przedmiocie przy pomocy układu pomiarowego, znajdującego się w uchwycie narzędziowym maszyny, jest oznaczany mianem **Pomiar w procesie**. Proszę zapisać do listy narzędzi nowe narzędzie dla definiowania układu pomiarowego. Wykorzystywać w tym celu typ narzędzia **Pomiartrzpienia**.
Następne cykle dla **Pomiar w procesie** są podstawowymi cyklami dla funkcji próbkowania, przy pomocy których można programować indywidualnie dopasowane przebiegi próbkowania.
Włączenie pomiaru G910
G910 aktywuje wybrany Pomiartrzpienia.
Parametry:
- **V**: Czujnik stolowy(1)/sonda pomiarowa(0)
- 0: sonda pomiarowa (pomiar obrabianego przedmiotu)
- 1: układ nastolny (pomiar narzędzia)
- **D**: Numer osi
Przykład: Pomiar w procesie
```
...
N1 G0 X105 Z-20
N2 G94 F500
N3 G910 V0 D1
N4 G911 V0
N5 G1 Xi-10
N6 G914
N7 G912 Q1
N8 G913
N9 G0 X115
N10 #I1=#a9(X,0)
N11 IF NDEF(#I1)
N12 THEN
N13 PRINT("trzpień nie osiągnięto")
N14 ELSE
N4 PRINT ("wynik pomiaru:" ,#I1)
N4 ENDIF
...
```
Aktywowanie monitorowania zakresu pomiaru G911
G911 aktywuje monitorowanie drogi pomiaru. Po tym dostępny jest tylko pojedynczy tor ruchu posuwowego.
Parametry:
- **V**: Wariant odjazdu
- 0: osie zatrzymują się z wychylonym trzpieniem
- 1: osie odsuwają się z powrotem automatycznie po wychyleniu trzpienia
- **R**: Odcinek powr.
Pomiar okr. wartości rzecz. G912
G912 przejmuje pozycje, na których nastąpiło wychylenie trzpienia do zmiennych wynikowych.
Parametry:
- **Q**: Oprac.bledow przy nieosiągniętym trzpieniu
- 0: ewaluacja błędów w programie NC, wyniki pomiarów = NDEF
- 1: komunikat o błędach NC, program zatrzymuje się
Wyniki pomiarów znajdują się w następujących zmiennych: #a9 (osł, kanał)
- Oś = nazwa osi
- Kanał= numer kanału, 0=akt. kanał
Przykład: wyniki pomiaru
| ... | ... |
|-----|-----|
| N10 #11=#a9(X,0) | X-wartość aktualnego kanału |
| N2 #12=#a9(Z,1) | Z-wartość kanał 1 |
| N3 #13=#a9(Y,0) | Y-wartość aktualnego kanału |
| N4 #14=#a9(C,0) | C-wartość aktualnego kanału |
Zakończenie pomiaru G913
G913 kończy operację pomiaru.
Dezaktywowanie monitorowania zakresu pomiaru G914
G914 dezaktywuje monitorowanie drogi pomiaru.
Przykład: pomiar detali i korygowanie
Sterowanie udostępnia dla pomiaru obrabianych przedmiotów podprogramy:
- **measure_pos.ncs** (teksty dialogów w j.niemieckim)
- **measure_pos_e.ncs** (teksty dialogów w j.angielskim)
Te programy wymagają zastosowania trzpienia pomiarowego jako narzędzia. Wychodząc z aktualnej pozycji lub ze zdefiniowanej pozycji startu przemieszcza się w podanym kierunku osiowym po drodze pomiarowej. Na końcu zostaje ponownie najechana poprzednia pozycja. Wynik pomiaru można bezpośrednio przeliczać w korekcji.
Wykorzystywane są następujące programy:
- **measure_pos_move.ncs**
- **_Print_txt_lang.ncs**
Parametry:
- **LA**: punkt startu pomiaru X (wymiar średnicy - brak zapisu, aktualna pozycja)
- **LB**: punkt startu pomiaru Z (brak zapisu: aktualna pozycja)
- **LC**: Rodzaj najazdu do punktu startu pomiaru
- 0: diagonalna droga przemieszczenia
- 1: najpierw X potem Z
- 2: najpierw Z potem X
- **LD**: Oś pomiaru
- 0: X-oś
- 1: Z-oś
- 2: Y-oś
- **LE**: inkrementalny Zakres pomiaru – znak liczby określa kierunek przemieszczenia
- **LF**: Posuw przy pomiarze w mm/min (brak zapisu, zostaje wykorzystywany posuw pomiarowy z tabeli układów pomiarowych)
- **LH**: wymiar zadany Pozycja docelowa
- **LI**: Tolerancja +/- -- jeśli zmierzone odchylenie leży w przedziale tej tolerancji, to podana korekcja nie zostanie zmieniona
- **LJ**: 1: wynik pomiaru zostaje wydawany jako PRINT
- **LK**: numer korekcji przewidzianej do zmiany korekcji
- 1-xx numer miejsca w głowicy rewolwerowej korygowanego narzędzia
- 901-916 addytywny numer korekcji
- aktualny numer T dla kalibrowania trzpienia
- **LO**: Ilosc pomiarów
- **LO > 0**: pomiary z M19 zostają równomiernie rozmieszczone na obwodzie
- **LO < 0**: wymiary zostają przeprowadzone na tej samej pozycji
- **LP**: maksymalnie dopuszczalna różnica pomiędzy wynikami pomiaru na jednej pozycji
Program zatrzymuje się przy przekroczeniu.
- **LR**: maksymalnie dopuszczalna wartość korekcji (zakres: < 10)
- **LS**: 1: dla testowania, jeśli program przebiega na PC, wyniki pomiarów są pobierane poprzez INPUT
8
Programowanie DIN dla osi Y(opcja #70)
8.1 Kontury osi Y – podstawy
Położenie konturów frezowania
Płaszczyznę referencyjną oraz średnicę referencyjną definiuje się w oznaczeniu sekcji.
Głębokość i położenie konturu frezowania (kieszeń, wysepka) określa się w następujący sposób w definicji konturu:
- z **Glebokosc P** w uprzednio zaprogramowanym G308
- alternatywnie dla figur: parametr cyklu **Glebokosc P**
Znak liczby **P** określa położenie konturu frezowania:
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
| Sekcja | P | Powierzchnia | Dno frezowania |
|--------------|-------|--------------|----------------|
| FRONT | P < 0 | Z | Z + P |
| | P > 0 | Z + P | Z |
| STR.TYLNA | P < 0 | Z | Z – P |
| | P > 0 | Z – P | Z |
| OSLONA | P < 0 | X | X + (P * 2) |
| | P > 0 | X + (P * 2) | X |
- **X**: średnica referencyjna z oznaczenia segmentu
- **Z**: płaszczyzna referencyjna z oznaczenia segmentu
- **P**: głębokość z G308 lub z opisu figury
Cykle frezowania powierzchni dokonują frezowania opisanej w definicji konturu powierzchni. Wysepki w obrębie tej powierzchni nie zostają uwzględnione.
Ograniczenie skrawania
Jeśli fragmenty konturu frezowania leżą poza konturem toczenia, to można dokonać ograniczenia obrabianej powierzchni przy pomocy średnicy powierzchni X / średnicy referencyjnej X (parametr oznaczenia sekcji lub definicji figury).
8.2 Kontury płaszczyzny osi XY
**Punkt startu konturu płaszczyzna XY G170-Geo**
G170 definiuje **Punkt początk. konturu na płaszczyźnie XY**.
Parametry:
- **X**: Punkt początk. konturu (wymiar promienia)
- **Y**: punkt początkowy Punkt początk., Kontur
- **PZ**: punkt początkowy Punkt początk. (promień biegunowy)
- **W**: Punkt początk. (kąt biegunowy)
---
**Odcinek płaszczyzna XY G171-Geo**
G171 definiuje element liniowy na konturze płaszczyzny XY.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar promienia)
- **Y**: punkt końcowy Punkt końcowy
- **AN**: Kat do osi X
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **AR**: inkrem. kąt do poprzedn. ARi (AR odpowiada AN)
- **R**: Długość linii
---
**Programowanie:**
- **X, Y**: absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
- **AN**: kąt do następnego elementu
- **ARI**: kąt do poprzedniego elementu
Łuk kołowy płaszczyzna XY G172-/G173-Geo
G172 i G173 definiuje łuk kołowy na konturze płaszczyzny XY.
Parametry:
- **X**: Punkt końcowy (wymiar promienia)
- **Y**: punkt końcowy Punkt końcowy
- **R**: Promien
- **I**: Punkt srodk. w kierunku X (wymiar promienia)
- **J**: Punkt srodk. (w Y)
- **Q**: Punkt przeciec. lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **PM**: Punkt srodk. (promień biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **WM**: Punkt srodk. (kąt biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **AR**: Kat startu kąt stycznej do osi obrotu
- **AN**: Kat końcowy kąt stycznej do osi obrotu
Programowanie:
- **X, Y**: absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
- **I, J**: absolutnie lub przyrostowo
- **PZ, W, PM, WM**: absolutnie lub przyrostowo
- **AN**: kąt do następnego elementu
- **ARI**: kąt do poprzedniego elementu
- Punkt końcowy nie może być punktem startu (nie koło pełne)
Odwiert płaszczyzna XY G370-Geo
G370 definiuje odwiert z pogłębieniem i gwint na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **X**: Punkt środka odwierca (wymiar promienia)
- **Y**: punkt środkowy Punkt środka. Wiercenie
- **B**: Średnica
- **P**: Glebokosc bez wierzchołka wiercenia
- **W**: Kat ostrza (default: 180°)
- **R**: Średnica pogl.
- **U**: Gl.pogleb.
- **E**: Kat pogl.
- **I**: Średnica gwintu
- **J**: Gl.gwintu
- **K**: Nac.gwintu – długość wybiegu
- **F**: Skok gwintu
- **V**: Kierunek gwintu: (default: 0)
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- **A**: Kat do osi Z – nachylenie odwierca
- Strona czołowa (zakres: $-90^\circ < A < 90^\circ$; default: 0°)
- Strona tylna (zakres: $90^\circ < A < 270^\circ$; default: 180°)
- **O**: Sred.wycentr.
Liniowy rowek płaszczyzna XY G371-Geo
G371 definiuje liniowy rowek na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **X**: Punkt środka rowka (wymiar promienia)
- **Y**: Punkt środka rowka
- **A**: Kąt położenia (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **K**: Długość
- **B**: Szerokość
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
- **I**: Średnica ograniczenia (do ograniczenia skrawania)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
Okrągły rowek płaszczyzna XY G372/G373-Geo
G372 i G373 definiuje okrągły rowek na płaszczyźnie XY.
- **G372**: okrągły rowek zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G373**: okrągły rowek w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **X**: Punkt środka rowka (wymiar promienia)
- **Y**: Punkt środka rowka
- **R**: Promień – promień krzywizny (baza: tor punktu środkowego rowka)
- **A**: Kat początk. (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **W**: Kat końcowy (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **B**: Szerokość
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- P < 0: wybranie
- P > 0: wysepka
- **I**: Średnica ograniczenia (do ograniczenia skrawania)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
Koło pełne płaszczyzny XY G374-Geo
G374 definiuje Koło pełne na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **X**: Punkt środka (wymiar promienia)
- **Y**: punkt środkowy Punkt środka.
- **R**: Promień
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
- **I**: Średnica ograniczenia (do ograniczenia skrawania)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
Prostokąt płaszczyzny XY G375-Geo
G375 definiuje prostokąt na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **X**: Punkt środka prostokąta (wymiar promienia)
- **Y**: Punkt środka prostokąta
- **A**: Kąt położenia (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **K**: Długość prostokąta
- **B**: Szerokość prostokąta
- **R**: Fazka/zaokrągleni. (default: 0)
- **R > 0**: promień zaokrąglenia
- **R < 0**: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
- **I**: Średnica ograniczenia (do ograniczenia skrawania)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
Poj. powierzchnia płaszcz.XY G376-Geo
G376 definiuje powierzchnię na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **Z**: Kraw.referen. (default: Z z oznaczenia segmentu)
- **K**: Pozostała grubość
- **Ki**: Glebokosc
- **B**: Szerokosc (baza: Kraw.referen. Z)
- **B < 0**: powierzchnia w ujemnym kierunku Z
- **B > 0**: powierzchnia w dodatnim kierunku Z
- **I**: Średnica ograniczenia (dla ograniczenia skrawania i jako baza dla K i Ki)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
- **C**: Kat wrzeciona pionu powierzchni (standard: C z oznaczenia sekcji)
**Wielokąt płaszcz.XY G377-Geo**
G377 definiuje regularny wielokąt na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **X**: Punkt srodk. wielokąta (wymiar promienia)
- **Y**: Punkt srodk. wielokąta
- **Q**: Liczba naroży (**Q >= 3**)
- **A**: Kat położenia (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **K**: +dług.kraw./-rozw.klucza
- **K > 0**: Dł.krawędzi
- **K < 0**: Rozwarc. klucza (Średnica wewnętrzna)
- **R**: Fazka/zaokragl. (default: 0)
- **R > 0**: promień zaokrąglenia
- **R < 0**: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
- **P < 0**: wybranie
- **P > 0**: wysepka
- **I**: Średnica ograniczenia (do ograniczenia skrawania)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
**Informacja**
Znak liczby Szerokosc B zostaje ewaluowany, niezależnie od tego czy powierzchnia znajduje się na stronie czołowej czy też tylniej.
Tekst pow. czołowa Y G378-Geo
G378 definiuje tekst na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **X**: Punkt początk. X
- **Y**: punkt początkowy.Punkt początk. Y
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **P**: Glebokosc
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: \( H / 6 * E \)
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- **0** (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- **1** (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
Wzór liniowy płaszczyzna XY G471-Geo
G471 definiuje liniowy wzorzec na płaszczyźnie XY.
G471 oddziaływuje na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert lub figurę (G370, G375, G377).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **X**: 1. punkt wzoru (wymiar promienia)
- **Y**: 1. punkt wzoru
- **I**: Punkt końcowy wzoru (w X, wymiar promienia)
- **J**: Punkt końcowy wzoru (w Y)
- **Ii**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami (w X)
- **Ji**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami (w Y)
- **A**: Kąt położenia osi podłużnej wzoru (baza: dodatnia oś X)
- **R**: Dlugosc – całkowita długość wzoru
- **Ri**: Dlugosc – odstęp pomiędzy dwoma figurami
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podławania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
Wzór okrągły płaszczyzna XY G472-Geo
G472 definiuje okrągły wzór na płaszczyźnie XY.
G472 oddziaływuje na zdefiniowaną w następnym wierszu figurę (G370, G375, G377).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **K**: Średnica – średnica wzoru
- **A**: Kat początk. – pozycja pierwszej figury (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **W**: Kat końcowy – pozycja ostatniej figury (baza: dodatnia oś X; standard: 360°)
- **Wi**: Kat końcowy – Kat pomiędzy dwoma figurami
- **V**: Kieunek – orientacja (default: 0)
- V = 0, bez W: podział koła pełnego
- V = 0, z W: podział na dłuższym łuku kołowym
- V = 0, z W: znak liczby Wi określa kierunek (W < 0: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- V = 1, z W: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- V = 1, z W: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby W bez znaczenia)
- V = 2, z W: przeciwne do ruchu wskazówek zegara
- V = 2, z Wi: przeciwne do ruchu wskazówek zegara (znak liczby W bez znaczenia)
- **X**: Punkt środk. wzoru (wymiar promienia)
- **Y**: Punkt środk. wzoru
- **H**: 0=pol.normalne – położenie figur (default: 0)
- 0: położenie normalne, figury zostają obracane wokół środka okręgu (rotacja)
- 1: położenie oryginalne - położenie figur odnośnie układu współrzędnych nie zmienia się (translacja)
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka. Wyjątek okrągły rowek
Dalsze informacje: "Okrągły wzór z kolistymi rowkami", Strona 319
- Cykl wiercenia lub frezowania (sekcja OBROBKA) wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie wywołuje definicji wzoru
Wzór DataMatrix płaszczyzna XY G475-Geo
G475 definiuje wzór kodem DataMatrix na płaszczyźnie XY.
G475 działa na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert bądź figura (G370, G374, G375 lub G377).
Parametry:
- **ID: Tekst**, przekształcany na kod DataMatrix
- **X: 1. punkt wzoru** (wymiar promienia)
- **Y: 1. punkt wzoru**
- **A: Kąt położenia** osi podłużnej wzoru (baza: dodatnia oś X)
- **R: Dlugosc** – całkowita długość wzoru
- **Ri: Dlugosc** – odstęp do następnego odwierut lub figury
**Wskazówki dla programowania**
- Jeżeli nie zostanie podana długość, to sterowanie oblicza wzór tak, iż odwerty lub figury stykają się ze sobą
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
- Dozwolonych jest maks. 80 znaków ASCII na jeden DataMatrix-Code
- Funkcje G prostokąt i wielokąt są ograniczone do formy kwadratowej
Powierzchnie wieloboku płaszczyzna XY G477-Geo
G477 definiuje powierzchnie wielokrawędziowe na płaszczyźnie XY.
Parametry:
- **Z: Kraw.referen.** (default: Z z oznaczenia segmentu)
- **K: Rozwarc. klucza** – średnica wewnętrznego okręgu
- **Ki: Dlug.krawedzi**
- **B: Szerokosc** (baza: Kraw.referen. Z)
- B < 0: powierzchnia w ujemnym kierunku Z
- B > 0: powierzchnia w dodatnim kierunku Z
- **C: Kat wrzeciona** pionu powierzchni (standard: C z oznaczenia sekcji)
- **Q: Liczba pow.** (Q >= 2)
- **I: Średnica ograniczenia** (do ograniczenia skrawania)
- Brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- I nadpisuje X z oznaczenia segmentu
**Znak liczby Szerokosc B zostaje ewaluowany, niezależnie od tego czy powierzchnia znajduje się na stronie czołowej czy też tylnej.**
8.3 Kontury płaszczyzny YZ
Punkt startu konturu płaszczyzna YZ G180-Geo
G180 definiuje Punkt początk. konturu na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Y**: punkt początkowy Punkt początk. Kontur
- **Z**: punkt początkowy Punkt początk. Kontur
- **PZ**: punkt początkowy Punkt początk. (promień biegunowy)
- **W**: Punkt początk. (kąt biegunowy)
Odcinek płaszczyzna YZ G181-Geo
G181 definiuje element liniowy na konturze płaszczyzny YZ.
Parametry:
- **Y**: punkt końcowy Punkt końcowy
- **Z**: Punkt końcowy
- **AN**: Kat do dodatniej osi Z
- **Q**: Punkt przeciecie, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **AR**: inkrem. kąt do poprzedn. ARi (AR odpowiada AN)
- **R**: Długość linii
Programowanie:
- **Y, Z**: absolutnie, przyrostowo, samozachowawczo lub ?
- **AN**: kąt do następnego elementu
- **ARi**: kąt do poprzedniego elementu
Łuk kołowy płaszczyzna YZ G182/G183-Geo
G182 i G183 definiuje łuk kołowy na konturze płaszczyzny YZ.
Parametry:
- **Y**: punkt końcowy Punkt końcowy
- **Z**: Punkt końcowy
- **R**: Promień
- **J**: Punkt środka (w Y)
- **K**: Punkt środka (w Z)
- **Q**: Punkt przecięcia, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **PZ**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **W**: Punkt końcowy (promień biegunowy; baza: punkt zerowy detalu)
- **PM**: Punkt środka. (promień biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **WM**: Punkt środka. (kąt biegunowy; baza: punkt zerowy obrabianego detalu)
- **AR**: Kat startu kąt stycznej do osi obrotu
- **AN**: Kat końcowy kąt stycznej do osi obrotu
Programowanie:
- **Y, Z**: absolutnie, przyrostowo, samozachowawczo lub ?
- **J, K**: absolutnie lub przyrostowo
- **PZ, W, PM, WM**: absolutnie lub przyrostowo
- **AN**: kąt do następnego elementu
- **ARI**: kąt do poprzedniego elementu
- Punkt końcowy nie może być punktem startu (nie koło pełne)
Odwiert płaszczyzny YZ G380-Geo
G380 definiuje odwierć z pogłębieniem i gwint na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Y**: punkt środkowy. Punkt środk. Wiercenie
- **Z**: Punkt środk. Wiercenie
- **B**: Średnica
- **P**: Glebokosc bez wierzchołka wiercenia
- **W**: Kat ostrza (default: 180°)
- **R**: Średnica pogl.
- **U**: Gl.pogleb.
- **E**: Kat pogl.
- **I**: Średnica gwintu
- **J**: Gl.gwintu
- **K**: Nac.gwintu – długość wybiegu
- **F**: Skok gwintu
- **V**: Kierunek gwintu: (default: 0)
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- **A**: Kat do osi X (zakres: −90° < A < 90°)
- **O**: Sred.wycentr.
Liniowy rowek płaszczyzny YZ G381-Geo
G381 definiuje liniowy rowek na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Y**: Punkt środk. rowka
- **Z**: Punkt środk. rowka
- **X**: Średnica bazowa
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- **A**: Kat położenia (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- **K**: Dlugosc
- **B**: Szerokosc
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
Okrągły rowek płaszczyzna XY G382/G383-Geo
G382 i G383 definiuje okrągły rowek na płaszczyźnie YZ.
- **G382**: okrągły rowek zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **G383**: okrągły rowek w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara
Parametry:
- **Z**: Punkt środka rowka
- **Y**: Punkt środka rowka
- **X**: Średnica bazowa
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- **R**: Promień
- **A**: Kat początk. (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **W**: Kat końcowy (baza: dodatnia oś X; standard: 0°)
- **B**: Szerokość
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
Koło pełne płaszczyzna YZ G384-Geo
G384 definiuje koło pełne na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Z**: Punkt środka
- **Y**: punkt środkowy.Punkt środka
- **X**: Średnica bazowa
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- **R**: Promień
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
Prostokąt płaszcz. YZ G385-Geo
G385 definiuje prostokąt na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Z**: Punkt środka prostokąta
- **Y**: Punkt środka prostokąta
- **X**: Średnica bazowa
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- **A**: Kąt położenia (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- **K**: Długość prostokąta
- **B**: Szerokość prostokąta
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- R > 0: promień zaokrąglenia
- R < 0: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
Wielokąt płaszcz. YZ G387-Geo
G387 definiuje regularny wielokąt na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Z**: Punkt środka wielokąta
- **Y**: Punkt środka wielokąta
- **X**: Średnica bazowa
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- **Q**: Liczba naroży (Q >= 3)
- **A**: Kąt położenia (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- **K**: +dług.kraw./-rozw.klucza
- K > 0: Dł.krawędzi
- K < 0: Rozwarc. klucza (Średnica wewnętrzna)
- **R**: Fazka/zaokrągl. (default: 0)
- R > 0: promień zaokrąglenia
- R < 0: szerokość fazki
- **P**: Gleb./wysok. (default: P z G308)
Tekst pow.boczna Y G388-Geo
G388 definiuje tekst na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Y**: punkt początkowy. Punkt początk. Y
- **Z**: Punkt początk. Z.
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **P**: Glebokosc
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: \( \frac{H}{6} * E \)
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- **0** (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- **1** (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
Wzór liniowy płaszczyzna YZ G481-Geo
G481 definiuje liniowy wzorzec na płaszczyźnie YZ.
G481 oddziaływuje na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert lub figurę (G380, G385, G387).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **Z**: 1. punkt wzoru. 1-szy punkt wzorca
- **Y**: 1. punkt wzoru
- **K**: Punkt końcowy wzoru (w Z)
- **J**: Punkt końcowy wzoru (w Y)
- **Ki**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami (w Z)
- **Ji**: Punkt końcowy – odległość pomiędzy dwoma figurami (w Y)
- **A**: Kat położenia (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- **R**: Dlugosc – całkowita długość wzoru
- **Ri**: Dlugosc – odstęp pomiędzy dwoma figurami
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podławania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
Wzór okrągły płaszczyzna YZ G482-Geo
G482 definiuje okrągły wzór na płaszczyźnie YZ.
G482 oddziaływuje na zdefiniowaną w następnym wierszu figurę (G380, G385, G387).
Parametry:
- **Q**: Liczba figur
- **K**: Średnica – średnica wzoru
- **A**: Kąt położenia (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- **W**: Kat końcowy – pozycja ostatniej figury (baza: dodatnia oś Z; standard: 360°)
- **Wi**: Kat końcowy – Kat pomiędzy dwoma figurami
- **V**: Kieunek – orientacja (default: 0)
- **V = 0**, bez **W**: podział koła pełnego
- **V = 0**, z **W**: podział na dłuższym łuku kołowym
- **V = 0**, z **W**: znak liczby **Wi** określa kierunek (**W < 0**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara)
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara
- **V = 1**, z **W**: zgodnie z ruchem wskazówek zegara (znak liczby **W** bez znaczenia)
- **V = 2**, z **W**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara
- **V = 2**, z **Wi**: przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (znak liczby **W** bez znaczenia)
- **Z**: Punkt środka. wzoru
- **Y**: Punkt środka. wzoru
- **H**: 0=pol.normalne – położenie figur (default: 0)
- **0**: położenie normalne, figury zostają obracane wokół środka okręgu (rotacja)
- **1**: położenie oryginalne – położenie figur odnośnie układu współrzędnych nie zmienia się (translacja)
Wskazówki dotyczące programowania:
- Należy programować odwiert lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka. Wyjątek okrągły rowek
Dalsze informacje: "Okrągły wzór z kolistymi rowkami", Strona 319
- Cykl wiercenia lub frezowania (sekcja OBROBKA) wywołuje odwiert lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie wywołuje definicji wzoru
Wzór DataMatrix płaszczyzna YZ G485-Geo
G485 definiuje wzór kodem DataMatrix na płaszczyźnie YZ.
G485 działa na zdefiniowany w następnym wierszu odwiert bądź figura (G380, G384, G385 lub G387).
Parametry:
- ID: Tekst, przekształcający na kod DataMatrix
- Z: 1. punkt wzoru 1-szy punkt wzorca
- Y: 1. punkt wzoru
- A: Kąt położenia (baza: dodatnia oś Z; standard: 0°)
- R: Dlugosc – całkowita długość wzoru
- Ri: Dlugosc – odstęp do następnego odwieretu lub figury
Wskazówki dla programowania
- Jeżeli nie zostanie podana długość, to sterowanie oblicza wzór tak, iż odwerty lub figury stykają się ze sobą
- Należy programować odwiet lub figurę w następnym wierszu bez podawania środka
- Cykl wiercenia bądź frezowania w sekcji OBROBKA wywołuje odwiet lub figurę w następnym wierszu, aczkolwiek nie definicję wzoru
- Dozwolonych jest maks. 80 znaków ASCII na jeden DataMatrix-Code
- Funkcje G prostokąt i wielokąt są ograniczone do formy kwadratowej
Poj.powierzch. płaszczyzn.YZ G386-Geo
G386 definiuje powierzchnię na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- Z: Kraw.referen. (default: Z z oznaczenia segmentu)
- K: Pozostała grubość
- Ki: Glebokosc
- B: Szerokosc (baza: Kraw.referen. Z)
- B < 0: powierzchnia w ujemnym kierunku Z
- B > 0: powierzchnia w dodatnim kierunku Z
- X: Srednica bazowa
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- C: Kat wrzeciona pionu powierzchni (standard: C z oznaczenia sekcji)
Srednica referen. X ogranicza przewidzianą do obróbki powierzchnię.
Powierzchnie wieloboku płaszczyzna YZ G487-Geo
G487 definiuje powierzchnie wielokrawędziowe na płaszczyźnie YZ.
Parametry:
- **Z: Kraw.referen.** (default: Z z oznaczenia segmentu)
- **K: Rozwarc. klucza** – średnica wewnętrznego okręgu
- **Ki: Dlug.krawedzi**
- **B: Szerokosc** (baza: Kraw.referen. Z)
- B < 0: powierzchnia w ujemnym kierunku Z
- B > 0: powierzchnia w dodatnim kierunku Z
- **X: Średnica bazowa**
- brak wpisu: X z oznaczenia segmentu
- X nadpisuje X z oznaczenia sekcji
- **C: Kat wrzeciona** pionu powierzchni (standard: C z oznaczenia sekcji)
- **Q: Liczba pow.** (Q >= 2)
**Średnica referen. X** ogranicza przewidzianą do obróbki powierzchnię.
8.4 Płaszczyzny obróbki
Obróbka w osi Y
Należy określić płaszczyznę obróbki, jeśli dokonuje się obróbki wierceniem lub frezowaniem przy pomocy osi Y.
Bez zaprogramowanej płaszczyzny obróbki sterowanie zakłada obróbkę toczeniem lub obróbkę frezowaniem przy pomocy osi C (G18 XZ-płaszczyzna).
G17 płaszczyzna XY (strona czołowa lub tylna)
Obróbka w przypadku cykli frezowania następuje na płaszczyźnie XY a wcięcie w materiał w cyklach frezowania i wiercenia w kierunku Z.
G18 płaszczyzna XZ (obróbka toczeniem)
Na płaszczyźnie XZ zostaje przeprowadzona normalna obróbka toczeniem oraz obróbka wierceniem i frezowaniem przy pomocy osi C.
G19 płaszczyzna YZ (widok z góry/powierzchnia boczna)
Obróbka w przypadku cykli frezowania następuje na płaszczyźnie YZ a wcięcie w materiał cyklach frezowania i wiercenia w kierunku osi X.
Nachylenie płaszczyzny obróbki G16
G16 przeprowadza następujące przekształcenia i rotacje:
- Przesuwa układ współrzędnych na pozycję I, K
- Obraca układ współrzędnych o Kat B;
Punkt refer. I, K
- Przesuwa, jeśli zaprogramowano, układ współrzędnych o U i W w obróconym układzie współrzędnych
Parametry:
- B: Kat płaszczyznowy (baza: dodatnia os Z)
- I: Refer.plaszcz. w X (wymiar promienia)
- K: Refer.plaszcz. w Z
- U: Przesunięcie w X (wymiar promienia)
- W: Przesunięcie w Z
- Q On/Off – nachylenie płaszczyzny obróbki włączyć/wyłączyć
- 0: nachylenie płaszczyzny obróbki wyłączyć
- 1: nachylenie płaszczyzny obróbki
- 2: na poprzednią płaszczyznę G16 przełączyć
G16 Q0 wyłącza ponownie płaszczyznę obróbki. Punkt zerowy i układ współrzędnych, zdefiniowane przed G16 są ponownie obowiązujące.
G16 Q2 przełącza na poprzednią płaszczyznę G16.
Osią odniesienia dla Kat płaszczyznowy B jest dodatnia os Z. To obowiązuje także przy odbitym lustrzanie układzie współrzędnych.
Proszę zwrócić uwagę:
- W nachylonym układzie współrzędnych X jest osią wcięcia. Współrzędne X zostają wymierzone jako współrzędne średnicy
- Odbicie lustrzane układu współrzędnych nie ma żadnego wpływu na oś bazową kąta nachylenia (kat osiowy B wywołania narzędzia)
- Jak długo aktywna jest G16 niedopuszczalne są inne przesunięcia punktu zerowego
Przykład: G16
```
...
OBROBKA
...
N.. G19
N.. G15 B130
N.. G16 B130 I59 K0 Q1
N.. G1 X.. Z.. Y..
N.. G16 Q0
...
```
Nachylenie płaszczyzny obróbki G16
Używając **G160** możesz komfortowo nachylać układ współrzędnych dla operacji obróbki.
**G160** przeprowadza następujące transformacje:
- Przesuwa układ współrzędnych przed nachyleniem na pozycję **I, J i K**
- Nachyla układ współrzędnych pod zdefiniowanym **Kąt przestrzenny A, B i C**
- Punkt refer.: I, J, K
- Przesuwa układ współrzędnych po nachyleniu o **U, V i W**
Parametry:
- **A**: Kąt przestrzenny
- **B**: Kąt przestrzenny
- **C**: Kąt przestrzenny
- **I**: Pozycja odchylenia X (wymiar promienia)
- **J**: Pozycja odchylenia Y
- **K**: Pozycja odchylenia Z
- **U**: Przesunięcie w X (wymiar promienia)
- **V**: Dyslokacja Y
- **W**: Przesunięcie w Z
Z **G160** bez danych wejściowych resetujesz nachylenie. Sterowanie aktywuje punkt zerowy i układ współrzędnych, które były aktywne przed **G160**.
Przed programowaniem dalszych transformacji należy zresetować aktywne nachylenie określone z **G160** bądź **G16**.
- Sterowanie uwzględnia odbicie lustrzane z **G30** dla nachylenia.
- Kąty bryłowe **A, B i C** odnoszą się do osi **X, Y i Z** w układzie współrzędnych maszyny.
- Jeżeli nie zdefiniujesz **Kąt przestrzenny A, B** bądź **C**, to sterowanie wykonuje obliczenia z wartością 0.
- Producent maszyn definiuje, czy sterowanie pokazuje aktualne wartości płaszczyzny roboczej w wyświetlaczu danych maszynowych.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
8.5 Pozycjonowanie narzędzia oś Y
Bieg szybki G0
G0 przemieszcza się na biegu szybkim po najkrótszej drodze do Pkt docelowy X, Y, Z.
Parametry:
- **X: Średnica** – punkt docelowy
- **Y: Długość** – punkt docelowy
- **Z: Długość** – punkt docelowy
Programowanie:
- **X, Y i Z** absolutnie, inkrementalnie lub samozachowawczo
Jeśli na maszynie dostępne są dalsze osie, to są pokazywane dodatkowe parametry zapisu, np. parametr B dla osi B.
Punkt zmiany narzędzia najechać G14
G14 przemieszcza się na biegu szybkim do Punkt zmiany narzędzia. Współrzędne punktu zmiany określa się w trybie konfigurowania.
Parametry:
- **Q Kolejność** (default: 0)
- 0: symultanicznie
- 1: najpierw X, potem Z
- 2: najpierw Y, potem Z, potem X
- 3: tylko X
- 4: tylko Z
- 5: tylko Y (zależnie od obrabiarki)
- 6: symultanicznie z Y (zależnie od obrabiarki)
Dla Q = 0-4 oś Y nie zostaje przemieszczana.
Posuw szybki we współrzędnych maszynowych G701
G701 przemieszcza się na biegu szybkim po najkrótszej drodze do Punkt docelowy X, Y, Z.
Parametry:
- **X: Punkt końcowy** (wymiar średnicy)
- **Y: punkt końcowy Punkt końcowy**
- **Z: Punkt końcowy**
**i** X, Y i Z odnoszą się do punktu zerowego maszyny i do punktu odniesienia sań.
**i** Jeśli na maszynie dostępne są dalsze osie, to są pokazywane dodatkowe parametry zapisu, np. parametr B dla osi B.
8.6 Przemieszczenia liniowe i kołowe oś Y
Frezowanie: Ruch liniarny G1
G1 przemieszcza się liniowo z posuwem do Punkt końcowy.
G1 zostaje wykonana w zależności od płaszczyzny obróbki:
- **G17** interpolacja na płaszczyźnie XY
- Wcięcie w kierunku Z
- Baza kąta A: dodatnia oś X
- **G18** interpolacja na płaszczyźnie XZ
- Wcięcie w kierunku Y
- Baza kąta A: ujemna oś Z
- **G19** interpolacja na płaszczyźnie YZ
- Wcięcie w kierunku X
- Baza kąta A: dodatnia oś Z
Parametry:
- **X**: Srednica – punkt docelowy
- **Y**: Dlugosc – punkt docelowy
- **Z**: Dlugosc – punkt docelowy
- **AN**: Kat (baza: w zależności od płaszczyzny obróbki)
- **Q**: Punkt przeciecie, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl..
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **BE**: Współczynnik posuwu specjalnego dla Fazka/zaokrągl. (default: 1)
posuw specjalny = aktywny posuw * BE (zakres: 0 < BE <= 1)
**Programowanie:**
- X, Y i Z absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
**Jeśli na maszynie dostępne są dalsze osie, to są pokazywane dodatkowe parametry zapisu, np. parametr B dla osi B.**
Frezowanie: Łuk kołowy cw G2, G3 – inkrementalne wymiarowanie punktu środkowego
G2 i G3 przemieszczą kołowo z posuwem do Punkt końcowy.
G2 i G3 zostają wykonane w zależności od płaszczyzny obróbki:
- **G17** interpolacja na płaszczyźnie XY
- Wcięcie w kierunku Z
- Definicja punktu środkowego: z I, J
- **G18** interpolacja na płaszczyźnie XZ
- Wcięcie w kierunku Y
- Definicja punktu środkowego: z I, K
- **G19** interpolacja na płaszczyźnie YZ
- Wcięcie w kierunku X
- Definicja punktu środkowego: z J, K
Parametry:
- **X**: Średnica – punkt docelowy
- **Y**: Długość – punkt docelowy
- **Z**: Długość – punkt docelowy
- **I**: Środek przyrostowo (wymiar promienia)
- **J**: Środek przyrostowo
- **K**: Środek przyrostowo
- **Q**: Punkt przecięcie, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokrągl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokrągl.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **BE**: Współczynnik posuwu specjalnego dla Fazka/zaokrągl. (default: 1)
- posuw specjalny = aktywny posuw * BE (zakres: 0 < BE <= 1)
Jeśli punkt środkowy okręgu nie jest zaprogramowany, to sterowanie oblicza punkt środkowy, dający najkrótszy łuk kołowy.
**Programowanie:**
- **X**, **Y** i **Z** absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
Frezowanie: Łuk kołowy cw G12, G13 – absolutne wymiarowanie punktu środkowego
G12 i G13 przemieszcza kołowo z posuwem do Punkt końcowy. G12 i G13 zostają wykonane w zależności od płaszczyzny obróbki:
- **G17** interpolacja na płaszczyźnie XY
- Wcięcie w kierunku Z
- Definicja punktu środkowego: z I, J
- **G18** interpolacja na płaszczyźnie XZ
- Wcięcie w kierunku Y
- Definicja punktu środkowego: z I, K
- **G19** interpolacja na płaszczyźnie YZ
- Wcięcie w kierunku X
- Definicja punktu środkowego: z J, K
Parametry:
- **X**: Średnica – punkt docelowy
- **Y**: Dlugosc – punkt docelowy
- **Z**: Dlugosc – punkt docelowy
- **I**: Punkt srodk., absolutnie (wymiar promienia)
- **J**: Punkt srodk. absolutnie
- **K**: Punkt srodk. absolutnie
- **Q**: Punkt przeciecie, lub Punkt końcowy, jeśli odcinek przecina łuk kołowy (default: 0)
- 0: bliski punkt przecięcia
- 1: oddalony punkt przecięcia
- **BR**: Fazka/zaokragl. – definiuje przejście do następnego elementu konturu
Programować teoretyczny punkt końcowy, jeśli podajemy Fazka/zaokragl.
- brak wpisu: przejście tangencjalne
- BR = 0: nie tangencjalne przejście
- BR > 0: promień zaokrąglenia
- BR < 0: szerokość fazki
- **E**: Współczynnik posuwu specjalnego dla fazki lub zaokrąglenia (default: 1)
Posuw specjalny = aktywny posuw * E (zakres 0 < E <= 1)
Jeśli punkt środkowy okręgu nie jest zaprogramowany, to sterowanie oblicza punkt środkowy, dający najkrótszy łuk kołowy.
**Programowanie:**
- **X**, **Y** i **Z** absolutnie, inkrementalnie, samozachowawczo lub ?
8.7 Cykle frezowania oś Y
Frez.pow. - obróbka zgrubna G841
G841 dokonuje obróbki zgrubnej zdefiniowanych z G376-Geo (płaszczyzna XY) lub G386-Geo (płaszczyzna YZ) powierzchni. Cykl frezuje od zewnątrz do wewnątrz. Ruch wciecia następuje poza materiałem.
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **P**: Gl.frezowania – maksymalne wciecie na płaszczyźnie frezowania
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **U**: Wspl.naloz. – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nalężenie = U * średnica frezu
- **V**: Wspl.przeplen. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
Przeplenie = V * średnica frezu
- **F**: Posuw dosuwu dla wciecia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Płaszczyzna XY: pozycja powrotu w kierunku Z
- Płaszczyzna YZ: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- **H**: Kieunek
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D**: Kierunek frez.
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
- Tylko jeżeli parametr Kierunek frez. D jest zdefiniowany z wartością 1, to sterownik uwzględnia następujące parametry:
- Kieunek H
- Ograniczenie czołowe J
- Przedłużenie O
- Jeżeli w sekcji OSLONA_Y zdefiniowana jest nachylona płaszczyzna, to sterownik unika jałowych przejść skrawania przy ustawieniu D = 1.
Dalsze informacje: 'Segment OSLONA_Y', Strona 91
FP: Posuw 1. Tor – specjalny posuw dla pierwszej ścieżki frezowania dla każdej głębokości wcięcia na płaszczyźnie YZ. Jeżeli pierwsza ścieżka frezowania wykonywana jest w pełny materiał, to można zredukować posuw i tym samym chronić narzędzie przed intensywnym zużyciem.
J: Ograniczenie czołowe – ograniczenie obrabianego obszaru na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: gotowy przedmiot
- 1: obr. detal
- 2: pojedyncza powierzchnia
O: Przedłużenie – proces obróbki z większą liczbą operacji wcięcia w materiał, aby w ten sposób zmniejszyć głębokość skrawania przy pierwszym przejściu na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: bez
- 1: na powierzchni cylindra
Naddatki zostają uwzględnione:
- G57: naddatek w kierunku X, Z
- G58: równoodległy naddatek na płaszczyźnie frezowania
Przebieg cyklu
1 Pozycja startu (X, Y, Z, C) jest pozycją przed cyklem
2 Oblicza rozdzielenie skrawania (wcięcia na poziomach frezowania, wcięcia na głębokość frezowania)
3 Przemieszcza na odstęp bezpieczeństwa i wcina w materiał do pierwszej głębokości frezowania
4 Frezuje płaszczyznę
5 Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6 Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7 Odsuwa się od materiału odpowiednio do Płasz. odsuwu RB
Frez.pow. - obróbka wykańcz. G842
G842 dokonuje obróbki wykańczającej zdefiniowanych powierzchni przy pomocy G376-Geo (płaszczyzna XY) lub G386-Geo (płaszczyzna YZ). Cykl frezuje od zewnątrz do wewnątrz. Ruch wciecia następuje poza materiałem.
Parametry:
- **ID: Kontur frezowania** – nazwa konturu frezowania
- **NS: Numer wiersza konturu** – referencja na opis konturu
- **P: Gl.frezowania** – maksymalne wciecie na płaszczyźnie frezowania
- **H: Kieunek**
- 0: ruch przeciwobr.
- 1: ruch współbieżny
- **D: Kierunek frez.**
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
**Informacja:** Tylko jezeli parametr Kierunek frez. D jest zdefiniowany z wartością 1, to sterownik uwzględnia następujące parametry:
- Kieunek H
- Ograniczenie czołowe J
- Przedłużenie O
Jeżeli w sekcji OSLONA_Y zdefiniowana jest nachylona płaszczyzna, to sterownik unika jałowych przejść skrawania przy ustawieniu D = 1.
Dalsze informacje: "Segment OSLONA_Y", Strona 91
- **U: Wspl.naloz.** – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
Nalotienie = U * średnica frezu
- **V: Wspl.przepeln.** – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
Przepelnienie = V * średnica frezu
- **F: Posuw dosuwu** dla wciecia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **RB: Plasz.odsuwu** (default: z powrotem do pozycji startu)
- Płaszczyzna XY: pozycja powrotu w kierunku Z
- Płaszczyzna YZ: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- **J: Ograniczenie czołowe** – ograniczenie obrabianego obszaru na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: gotowy przedmiot
- 1: obr. detal
- 2: pojedyncza powierzchnia
- **O: Przedłużenie** – proces obróbki z większą liczbą operacji wciecia w materiał, aby w ten sposób zmniejszyć głębokość skrawania przy pierwszym przejściu na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: bez
- 1: na powierzchni cylindra
Przebieg cyklu
1. Pozycja startu (X, Y, Z, C) jest pozycją przed cyklem
2. Oblicza rozdzielenie skrawania (wcięcia na poziomach frezowania, wcięcia na głębokość frezowania)
3. Przemieszcza na odstęp bezpieczeństwa i wcina w materiał do pierwszej głębokości frezowania
4. Frezuje płaszczyznę
5. Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6. Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Plasz. odsuwu RB
Frez.wielob. - obróbka zgrub. G843
G843 dokonuje obróbki zgrubnej zdefiniowanych przy pomocy G477-Geo (płaszczyzna XY) lub G487-Geo (płaszczyzna YZ) powierzchni wielokąta. Cykl frezuje od zewnątrz do wewnątrz. Ruch wcnięcia następuje poza materiałem.
Parametry:
- **ID**: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **P**: Gl.frezowania – maksymalne wcicie na płaszczyźnie frezowania
- **I**: Naddatek X
- **K**: Naddatek Z
- **U**: Wspl.naloz. – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nalotenie = U * średnica frezu
- **V**: Wspl.przepln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
Przeplenie = V * średnica frezu
- **F**: Posuw dosuwu dla wcnięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **RB**: Plasz.odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Płaszczyzna XY: pozycja powrotu w kierunku Z
- Płaszczyzna YZ: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- **H**: Kieunek
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D**: Kierunek frez.
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
- Tylko jeżeli parametr Kierunek frez. D jest zdefiniowany z wartością 1, to sterownik uwzględnia następujące parametry:
- Kieunek H
- Ograniczenie czołowe J
- Przedłużenie O
- Jeżeli w sekcji OSLONA_Y zdefiniowana jest nachylona płaszczyzna, to sterownik unika jalowych przejść skrawania przy ustawieniu D = 1.
**Dalsze informacje:** "Segment OSLONA_Y", Strona 91
FP: Posuw 1. Tor – specjalny posuw dla pierwszej ścieżki frezowania dla każdej głębokości wciecia na płaszczyźnie YZ. Jeżeli pierwsza ścieżka frezowania wykonywana jest w pełny materiał, to można zredukować posuw i tym samym chronić narzędzie przed intensywnym zużyciem.
J: Ograniczenie czołowe – ograniczenie obrabianego obszaru na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: gotowy przedmiot
- 1: obr. detal
- 2: pojedyncza powierzchnia
O: Przedłużenie – proces obróbki z większą liczbą operacji wciecia w materiał, aby w ten sposób zmniejszyć głębokość skrawania przy pierwszym przejściu na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: bez
- 1: na powierzchni cylindra
Naddatki zostają uwzględnione:
- G57: naddatek w kierunku X, Z
- G58: równodległy naddatek na płaszczyźnie frezowania
Przebieg cyklu
1. Pozycja startu (X, Y, Z, C) jest pozycją przed cyklem
2. Oblicza kolejność skrawania (wciecie na płaszczyźnie frezowania, wciecie na głębokość frezowania) i pozycje wrzeciona
3. Wrzeciono obraca się na pozycję wyjściową, frez dosuwa się na odstęp bezpieczeństwa i wcina na pierwszą głębokość frezowania
4. Frezuje płaszczyznę
5. Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6. Powtarza 4...5, az cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7. Narzędzie odsuwa się odpowiednio na Plasz. odsuwu J wrzeciono przechodzi się na następną pozycję, frez dosuwa się na odstęp bezpieczeństwa i wcina się na pierwszej płaszczyźnie frezowania
8. Powtarza 4...7, az wszystkie powierzchnie wieloboku zostaną wyfrezowane
9. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Plasz. odsuwu RB
Frez.wiel.-obróbka wykańcz. G844
G844 dokonuje obróbki wykańczającej zdefiniowanych z G477-Geo (XY-plaszczyzna) lub G487-Geo (YZ-plaszczyzna) powierzchni wielokąta. Cykl frezuje od zewnątrz do wewnątrz. Ruch wcięcia następuje poza materiałem.
Parametry:
- **ID: Kontur frezowania** – nazwa konturu frezowania
- **NS: Numer wiersza konturu** – referencja na opis konturu
- **P: Gl.frezowania** – maksymalne wcięcie na płaszczyźnie frezowania
- **H: Kieunek**
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- **D: Kierunek frez.**
- 0: dwukierunkowo
- 1: jednokierunkowo
**Informacja:** Tylko jeżeli parametr **Kierunek frez. D** jest zdefiniowany z wartością **1**, to sterownik uwzględnia następujące parametry:
- **Kieunek H**
- **Ograniczenie czołowe J**
- **Przedłużenie O**
Jeżeli w sekcji **OSLONA_Y** zdefiniowana jest nachylona płaszczyzna, to sterownik unika jałowych przejść skrawania przy ustawieniu **D = 1**.
**Dalsze informacje:** "Segment OSLONA_Y", Strona 91
- **U: Ws.pl.naloz.** – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
Nakłodzenie = U * średnica frezu
- **V: Ws.pl.przepeln.** – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
Przepelnienie = V * średnica frezu
- **F: Posuw dosuwu** dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- **RB: Plasz.odsuwu** (default: z powrotem do pozycji startu)
- Płaszczyzna XY: pozycja powrotu w kierunku Z
- Płaszczyzna YZ: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- **J: Ograniczenie czołowe** – ograniczenie obrabianego obszaru na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: gotowy przedmiot
- 1: obr. detal
- 2: pojedyncza powierzchnia
- **O: Przedłużenie** – proces obróbki z większą liczbą operacji wcięcia w materiał, aby w ten sposób zmniejszyć głębokość skrawania przy pierwszym przejściu na płaszczyźnie YZ (domyślnie: 0)
- 0: bez
- 1: na powierzchni cylindra
Przebieg cyklu
1. Pozycja startu (X, Y, Z, C) jest pozycją przed cyklem
2. Oblicza kolejność skrawania (wciecie na płaszczyźnie frezowania, wciecie na głębokość frezowania) i pozycje wrzeciona
3. Wrzeciono obraca się na pozycję wyjściową, frez dosuwa się na odstęp bezpieczeństwa i wcina na pierwszą głębokość frezowania
4. Frezuje płaszczyznę
5. Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6. Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7. Narzędzie odsuwa się odpowiednio na Płasz. odsuwu RB wrzeciono przechodzi się na następną pozycję, frez dosuwa się na odstęp bezpieczeństwa i wcina się na pierwszej płaszczyźnie frezowania
8. Powtarza 4...7, aż wszystkie powierzchnie wieloboku zostaną wyfrezowane
9. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Płasz. odsuwu RB
Frez.kieszeni-obróbka zgrubna G845 (oś Y)
G845 obrabia zgrubnie zdefiniowane na płaszczyźnie XY lub YZ zamknięte kontury następujących fragmentów programu:
- FRONT_Y
- STR.TYLNA_Y
- OSLONA_Y
Należy wybrać, w zależności od frezu, jedną z następujących
Zachow.przy wejś.w mat.:
- Prostopadle wciecie w materiał
- Wcicenie w materiał na nawierconej pozycji
- Wcicenie w materiał ruchem wahadłowym lub spiralnym
Dla wcicenia w materiał na nawierconej pozycji dostępne są następujące alternatywy:
- Określenie pozycji, wiercenie, frezowanie. Obróbka następuje etapami:
- pobranie wiertła
- określenie pozycji nawiercania z G845 A1 .. lub z A2
uplasować pozycję wiercenia wstępnego w centrum figury
- nawiercanie z G71 NF..
- wywołać cykl G845 A0 .. Cykl pozycjonuje powyżej pozycji nawiercania, wcina się w materiał i frezuje wybranie
Parametry O= 1 i NF muszą być zdefiniowane.
- Wiercenie, frezowanie. Obróbka następuje etapami:
- Z G71 .. nawiercanie w obrębie wybrania
- Pozycjonować frez nad odwiertem i wywołać G845 A0 ..
Cykl wcina w materiał i frezuje ten fragment
Jeśli wybranie składa się kilku fragmentów, to G845 uwzględnia przy nawiercaniu i frezowaniu wszystkie te części wybrania. Wywołać G845 A0 .. dla każdego fragmentu osobno, jeśli określa się pozycję nawiercania bez G845 A1 ..
G845 uwzględnia następujące naddatki:
- G57: naddatek w kierunku X, Z
- G58: równoodległy naddatek na płaszczyźnie frezowania
Proszę zaprogramować naddatki przy określaniu pozycji wiercenia wstępnego i przy frezowaniu.
G845 (oś Y) – określanie pozycji wiercenia wstępnego
G845 A1 .. określa pozycję nawiercania i zapisuje je w ukazanej w NF referencji. Cykl uwzględnia przy obliczaniu pozycji nawiercania także średnicę aktywnego narzędzia. Dlatego też należy pobrać wiertło przed wywołaniem G845 A1.. Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Dalsze informacje:
- **G845 – podstawy:** Dalsze informacje: "Frezkieszeni-obróbka zgrubna G845 (oś Y)", Strona 673
- **G845 – frezowanie:** Dalsze informacje: "G845 (oś Y) – frezowanie", Strona 675
Parametry:
- **ID:** Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- **NS:** Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- **B:** Gl.frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- **XS:** Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **ZS:** Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- **I:** Naddatek X
- **K:** Naddatek Z
- **Q:** Kierunek obr. (default: 0)
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- **A:** Przebieg (fr=0/wierpoz=1)
- **NF:** Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
- **WB:** Dodatk.obróbka średnica
**Informacja**
- G845 nadpisuje pozycje nawiercania, które zachowane są w referencji NF.
- Parametr WB jest wykorzystywany zarówno przy określaniu pozycji nawiercania, jak i przy frezowaniu. Przy określaniu pozycji nawiercania WB opisuje średnicę freza.
G845 (oś Y) – frezowanie
Na kierunek frezowania można wpływać z Kieunek H, z kierunek obróbki Q i kierunek obrotu frezu.
Proszę programować tylko ukazane w poniższej tabeli parametry.
Dalsze informacje:
- G845 – podstawy: Dalsze informacje: "Frez.kieszeni-obróbka zgrubna G845 (oś Y)", Strona 673
- G845 – określanie pozycji nawiercania: Dalsze informacje: "G845 (oś Y) – określanie pozycji wiercenia wstępnego", Strona 674
Parametry:
- ID: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- B: Gł. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- P: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcięciem)
- XS: Góra kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- ZS: Góra kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- I: Naddatek X
- K: Naddatek Z
- U: Wsp.lałoz. – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nałożenie = U * średnica frezu
- V: Wsp.przepeln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
- 0: zdefiniowany kontur zostaje całkowicie wyfrezowany
- 0 < V <= 1: wybieg = V * średnica freza
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
- E: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
- FP: Posuw wcięcia na płaszczyźnie dla wcięcia na następny tor kształtowy frezowania
- RB: Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
- Plaszczyna XY: pozycja powrotu w kierunku Z
- Plaszczyna YZ: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
- Q: Kierunek obr. (default: 0)
- 0: od wewn. do zewnątrz
- 1: od zewn.do wewnątrz
- A: Przebieg (fr=0/wierpoz=1) (default: 0)
- NF: Znacznik pozycji – referencja, pod którą cykl zapisuje w pamięci pozycje nawiercania (zakres: 1-127)
O Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
- **O = 0** (prostopadłe wciecie): cykl przemieszcza na punkt startu, wcina w materiał z posuwem wciecia i frezuje wybranie
- **O = 1** (wciecie na nawierconej pozycji):
- **NF** zaprogramowany: cykl pozycjonuje frez powyżej pierwszej pozycji nawiercania, wcina w materiał i frezuje pierwszą część. W odpowiednim przypadku cykl pozycjonuje frez na następną pozycję nawiercania i dokonuje obróbki następnej części, etc.
- **NF** nie zaprogramowany: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i frezuje dany fragment. Jeśli to konieczne proszę pozycjonować frez na następną pozycję nawiercania i dokonać obróbki następnej części, etc.
- **O = 2 lub 3** (wciecie ruchem spiralnym): frez wchodzi w materiał pod kątem **W** i frezuje koła pełne o średnicy **WB**. Kiedy zostanie osiągnięta głębokość frezowania **P**, cykle przechodzi do frezowania płaskiego
- **O = 2** – manualnie: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i dokonuje obróbki danego fragmentu, który osiągalny jest z tej pozycji
- **O = 3** – automatycznie: cykl oblicza pozycję wciecia w materiał, wchodzi w materiał i dokonuje obróbki tego fragmentu. Ruch wciecia w materiał dobiera końca, jeśli to możliwe, w punkcie startu pierwszego toru frezowania. Jeżeli wybranie składa się z kilku części, to cykl obrabia wszystkie fragmenty po kolei.
- **O = 4 lub 5** (wciecie ruchem wahadłowym, liniowo): frez wcina pod kątem **W** i frezuje liniowy tor o długości **WB**. Kąt położenia definiuje się w **WE**. Następnie cykl frezuje ten tor w odwrotnym kierunku. Kiedy zostanie osiągnięta głębokość frezowania **P**, cykle przechodzi do frezowania płaskiego
- **O = 4** – manualnie: cykl wcina się w materiał z aktualnej pozycji i dokonuje obróbki danego fragmentu, który osiągalny jest z tej pozycji
- **O = 5** – automatycznie: cykl oblicza pozycję wciecia w materiał, wchodzi w materiał i dokonuje obróbki tego fragmentu. Ruch wciecia w materiał dobiera końca, jeśli to możliwe, w punkcie startu pierwszego toru frezowania. Jeżeli kieszon składa się z kilku części, to cykl obrabia wszystkie fragmenty po kolei. Pozycja wciecia w materiał zostaje określona w następujący sposób, w zależności od figury / **Q**:
- **Q0** (od wewnątrz do zewnątrz):
- liniowy rowek, prostokąt, wielokąt: punkt referencyjny figury
- okrag: środek okręgu
- kołowy rowek, dowolny kontur: punkt startu leżącego najdalej wewnątrz toru frezowania
- **Q1** (od zewnątrz do wewnątrz):
- liniowy rowek: punkt startu rowka
- kołowy rowek, okrag: nie zostaje obrabiany
- prostokąt, wielokąt: punkt startu pierwszego elementu liniowego
- dowolny kontur: punkt startu pierwszego elementu liniowego (musi istnieć przynajmniej jeden element liniowy)
- **O** = 6 lub 7 (wciecie ruchem wahadłowym, kołowo): frez wcina w materiał pod kątem **W** i frezuje łuk kołowy, wynoszący 90°. Następnie cykl frezuje ten tor w odwrotnym kierunku. Kiedy zostanie osiągnięta głębokość frezowania **P**, cykle przechodzi do frezowania płaskiego. **WE** definiuje środek łuku a **WB** promień
- **O** = 6 – manualnie: pozycja narzędzia odpowiada pozycji środka łuku kołowego. Frez przemieszcza się do początku łuku i wcina w materiał
- **O** = 7 – automatycznie (dozwolone tylko dla kołowych rowków i okręgów): cykl oblicza pozycję wejścia w materiał w zależności od **Q**
- **Q0** (od wewnątrz do zewnątrz):
- kołowy rowek: łuk kołowy leży na promieniu krzywizny rowka
- okrag: nie dozwolony
- **Q1** (od zewnątrz do wewnątrz): kołowy rowek, okrag: łuk kołowy leży na zewnętrznym torze frezowania
- **W**: **Kąt wciecia** kierunek wciecia
- **WE**: **Kąt położenia** toru frezowania lub łuku kołowego
Oś bazowa:
- Strona czołowa lub tylna: dodatnia oś XK
- Powierzchnia boczna: dodatnia oś Z
Znaczenie standardowe kąta położenia, w zależności od **O**:
- **O** = 4: **WE** = 0°
- **O** = 5 i
- Liniowy rowek, prostokąt, wielokąt: **WE** = kąt położenia figury
- Okrągły rowek, okrag: **WE** = 0°
- Dowolny kontur i **Q0** (od wewnątrz do zewnątrz): **WE** = 0°
- Dowolny kontur i **Q1** (od zewnątrz do wewnątrz): kąt położenia elementu startu
- **WB**: **Dodatk. obróbka średnica** (default: 1,5 * średnica frezu)
Kierunek frezowania, kierunek obróbki i kierunek obrotów frezu.
**Proszę uwzględnić przy kierunku obróbki Q=1 (od zewnątrz do wewnątrz):**
- Kontur musi rozpoczynać się z elementu liniowego
- Jeśli element startu < **WB**, to **WB** zostaje skrócone do długości elementu startu
- Długość elementu startu nie może być mniejsza od 1,5-krotniej wartości średnicy freza
Przebieg cyklu:
1. Pozycja startu (X, Y, Z, C) jest pozycją przed cyklem
2. Oblicza podział skrawania (wciecie na płaszczyźnie frezowania, wciecie na głębokość frezowania), oblicza drogi wciecia ruchem wahadłowym lub spiralnym.
3. Przemieszcza się na odstęp bezpieczeństwa i wcina, w zależności od O na pierwszą głębokość frezowania ruchem wahadłowym lub spiralnym
4. Frezuje płaszczyznę
5. Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6. Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7. Odsuwa się od materiału odpowiednio do Płasz. odsuwu RB
Frez.kieszeni-obróbka wyk. G846 (oś Y)
G846 obrabia na gotowo zdefiniowane na płaszczyźnie XY lub YZ zamknięte kontury następujących fragmentów programu:
- FRONT_Y
- STR.TYLNA_Y
- OSŁONA_Y
Na kierunek frezowania można wpływać z Kierunek frezow. H, z Kierunek obróbki Q i kierunek obrotu frezu.
Parametry:
- ID: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- NS: Numer wiersza startu konturu – początek fragmentu konturu
- Figury: numer wiersza figury
- Dowolne zamknięte kontury: pierwszy element konturu (nie punkt startu)
- B: Gł. frezowania (default: głębokość z opisu konturu)
- P: Maks.dosuw (default: frezowanie jednym wcieciem)
- XS: Górna kraw.fr. Powierzchnia boczna (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- ZS: Górna kraw.fr. Powierzchnia czołowa (zastępuje płaszczyznę referencyjną z opisu konturu)
- R: Prom.dosuwu (default: 0)
- R = 0: element konturu zostaje najechany bezpośrednio. Wciecie w materiał następuje z punktu najazdu powyżej płaszczyzny frezowania, potem następuje prostopadle wciecie w materiał na głębokość
- R > 0: frez przemieszcza się po łuku wejściowym/wyjściowym, przylegającym tangencjalnie do elementu konturu
- U: Wspl.naloż. – określa nakładanie się torów frezowania (default: 0,5) (zakres: 0 – 0,99)
nalożenie = U * średnica frezu
- V: Wsp.przepeln. – definiuje rozmiar, na który frez ma wystawać poza promień zewnętrzny (standard: 0,5)
Przepelnienie = V * średnica frezu
H: Kierunek frezow.
■ 0: ruch przeciwb.
■ 1: ruch współbieżny
F: Posuw dosuwu dla wcięcia na głębokość (default: aktywny posuw)
E: Zredukowany posuw dla elementów okrągłych (default: aktywny posuw)
FP: Posuw wcięcia na płaszczyźnie dla wcięcia na następny tor kształtowy frezowania
RB: Plasz. odsuwu (default: z powrotem do pozycji startu)
■ Plaszczyzna XY: pozycja powrotu w kierunku Z
■ Plaszczyzna YZ: pozycja powrotu w kierunku X (wymiar średnicy)
Q Kierunek obr. (default: 0)
■ 0: od wewn. do zewnątrz
■ 1: od zewn.do wewnątrz
O: Zachowanie wejście w mat. (default: 0)
■ O = 0 (prostopadle wcięcie): cykl przemieszcza do punktu startu, wcina w materiał i obrabia na gotowo wybranie
■ O = 1 (łuk wejściowy z wcięciem na głębokość): w przypadku górnych płaszczyzn frezowania cykl dosuwa na płaszczyznę i najeżdża początek obróbki po łuku wejściowym. Przy najniżej położonej płaszczyźnie skrawania frez wcina się przy przejeździe po łuku wejściowym na głębokość skrawania (trójwymiarowy łuk wejściowy). Ta strategia wcięcia w materiał może być tylko wykorzystywana w kombinacji z łukiem kołowym R. Warunkiem jest obróbka od zewnątrz do wewnątrz (O = 1)
Kierunek frezowania, kierunek obróbki i kierunek obrotów frezu.
Przebieg cyklu
1 Pozycja startu (X, Y, Z, C) jest pozycją przed cyklem
2 Oblicza rozdzielenie skrawania (wcięcia na poziomach frezowania, wcięcia na głębokość frezowania)
3 Przemieszcza na odstęp bezpieczeństwa i wcina w materiał do pierwszej głębokości frezowania
4 Frezuje płaszczyznę
5 Podnosi o odstęp bezpieczeństwa, powtórnie dosuwa i wcina na następną głębokość frezowania
6 Powtarza 4...5, aż cała powierzchnia zostanie wyfrezowana
7 Odsuwa się od materiału odpowiednio do Plasz. odsuwu RB
Grawerowanie XY-płaszczyzna G803
G803 graweruje znaki ułożone w liniowym porządku na płaszczyźnie XY.
Dalsze informacje: "Tabela znaków", Strona 492
Cykle grawerują z pozycji startu lub od aktualnej pozycji, jeśli nie podano pozycji startu.
Przykład: jeśli należy grawerować tekst przy pomocy kilku wywołań, to należy przy pierwszym wywołaniu funkcji określić pozycję startu. Dalsze wywołania funkcji programowane są bez podawania pozycji startu.
Parametry:
- **X, Y**: Punkt początk.
- **Z**: Punkt końcowy – pozycja w osi Z, na którą następuje wcięcie dla frezowania
- **RB**: Płasz.odsuwu – pozycja Z, na którą następuje odsunięcie dla pozycjonowania
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **W**: Kat nachylenia napisu
przykład: 0° = prostopadłe znaki; znaki zostają uporządkowane według kolejności w kierunku dodatnim osi X
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: \( H / 6 * E \)
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- **0 (Nie)**: grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- **1 (Tak)**: grawiura jest odbijana lustrzanie
Grawerowanie YZ-płaszczyzna G804
G804 graweruje znaki ulożone w liniowym porządku na płaszczyźnie YZ.
Dalsze informacje: "Tabela znaków", Strona 492
Cykle grawerują z pozycji startu lub od aktualnej pozycji, jeśli nie podano pozycji startu.
Przykład: jeśli należy grawerować tekst przy pomocy kilku wywołań, to należy przy pierwszym wywołaniu funkcji określić pozycję startu. Dalsze wywołania funkcji programowane są bez podawania pozycji startu.
Parametry:
- **Y, Z**: Punkt początk.
- **X**: Punkt końcowy – pozycja w osi X, na którą następuje wcięcie dla frezowania (wymiar średnicy)
- **RB**: Płasz. odsuwu – pozycja X, na którą następuje odsunięcie dla pozycjonowania
- **ID**: Tekst, który ma być grawerowany
- **NF**: Znak nr – kod ASCII grawerowanego znaku
- **NS**: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- **W**: Kat nachylenia łańcucha znaków
- **H**: Wys.kroku
- **E**: Współczynnik odstępu
Odległość pomiędzy znakami zostaje obliczona według następującej formuły: \( H / 6 * E \)
- **F**: Współczynnik posuwu wcięcia (posuw wcięcia = aktualny posuw * F)
- **O**: Pismo lustrzane
- **0** (Nie): grawiura nie jest odbijana lustrzanie
- **1** (Tak): grawiura jest odbijana lustrzanie
Frezowanie gwintu XY-płaszczyzna G800
G800 frezuje gwint w istniejący odwiert.
Proszę ustawić narzędzie przed wywołaniem G799 na środek odwieretu. Cykl pozycjonuje narzędzie w odwiercie na Pkt koncowy gwint. Następnie narzędzie przemieszcza się na Prom.dosuwu R i frezuje gwint. Przy tym narzędzie wcina się w materiał przy każdym obrocie o Skok gwintu F. Na koniec cykl wysuwa narzędzie z materiału i odsuwa do Punkt startu Z. W parametrze V programujemy, czy gwint jest frezowany jednym obiegiem, czy też w przypadku jednoostrzowych narzędzi kilkoma obiegami.
Parametry:
- ID: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- NS: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- I: Średnica gwintu
- Z: Punkt startu Z
- K: Gl.gwintu
- R: Prom.dosuwania
- F: Skok gwintu
- J: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- V: Metoda frezowania
- 0: on obieg – gwint jest frezowany po linii śrubowej z 360°
- 1: przebieg – gwint jest frezowany kilkoma torami linii śrubowej (narzędzie jednoostrzowe)
1 Proszę używać gwintowników dla cyklu G800.
Frezowanie gwintu YZ-płaszczyzna G806
G806 frezuje gwint w istniejący odwiert.
Proszę ustawić narzędzie przed wywołaniem G799 na środek odwieretu. Cykl pozycjonuje narzędzie w odwiercie na Pkt koncowy gwint. Następnie narzędzie przemieszcza się na Prom.dosuwu R i frezuje gwint. Przy tym narzędzie wcina się w materiał przy każdym obrocie o Skok gwintu F. Na koniec cykl wysuwa narzędzie z materiału i odsuwa do Punkt startu Z. W parametrze V programujemy, czy gwint jest frezowany jednym obiegiem, czy też w przypadku jednoostrzowych narzędzi kilkoma obiegami.
Parametry:
- ID: Kontur frezowania – nazwa konturu frezowania
- NS: Numer wiersza konturu – referencja na opis konturu
- I: Średnica gwintu
- X: Punkt startu X
- K: Gl.gwintu
- R: Prom.dosuwania
- F: Skok gwintu
- J: Kierunek gwintu:
- 0: gwint prawosk.
- 1: gwint lewoskrętny
- H: Kierunek frezow.
- 0: ruch przeciwb.
- 1: ruch współbieżny
- V: Metoda frezowania
- 0: on obieg – gwint jest frezowany po linii śrubowej z 360°
- 1: przebieg – gwint jest frezowany kilkoma torami linii śrubowej (narzędzie jednoostrzowe)
1 Proszę używać gwintowników dla cyklu G800.
Łuszczenie obwiedniowe G807
Używając funkcji G807 możesz wytwarzać cylindryczne żebatki z prostym bądź ukosnym uzębieniem.
W obrębie funkcji wybierasz, czy obróbka ma następować przed bądź za środkiem rotacji a także czy wewnątrz albo zewnątrz. Opcjonalnie definiujesz ustawienie dla krawędzi skrawającej narzędzia.
Zdejmowanie materiału następuje poprzez osiowy ruch posuwowy narzędzia kombinowany z ruchem obwiedniowym.
Formuły
Za pomocą następujących formuł możesz obliczać brakujące dane.
Znaki w formułach:
- \( n_T \): obroty wrzeciona narzędzia
- \( n_W \): obroty wrzeciona detalu
- \( z_T \): liczba zębów narzędzia
- \( z_W \): liczba zębów detalu
- \( M \): moduł
- \( p \): podział
- \( h \): wysokość zęba
- \( d \): średnica okręgu podziałowego
- \( z \): liczba zębów
- \( c \): luz wierzchołków
- \( d_a \): średnica koła wierzchołkowego
- \( d_f \): średnica koła dna wrębów
**Formuła dla prędkości obrotowych**
| Definicja | Formuła |
|-------------------------|--------------------------|
| Wrzeciono detalu | \( n_W = n_T \cdot \frac{z_T}{z_W} \) |
| Wrzeciono narzędzia | \( n_T = n_W \cdot \frac{z_W}{z_T} \) |
**Formuły dla prosto zazębionych kół czołowych**
| Definicja | Formuła |
|-------------------------|--------------------------|
| Moduł | \( m = \frac{p}{\pi} \) |
| | \( m = \frac{d}{2} \) |
| Podział | \( p = \pi \cdot m \) |
| Średnica wycinka koła | \( d = m \cdot z \) |
| Wysokość zęba | \( h = 2 \cdot m + c \) |
| Średnica koła wierzchołkowego | \( d_a = m \cdot (z + 2) \) |
| | \( d_a = d + 2 \cdot m \) |
| Średnica koła dna wrębów| \( d_f = d - 2 \cdot (m + c) \) |
| Średnica okręgu podstaw, jeśli wysokość zęba > 0 | \( d_f = d_a - 2 \cdot (h + c) \) |
| Liczba zębów | \( z = \frac{d}{m} \) |
| | \( z = \frac{d_a - 2 \cdot m}{m} \) |
Parametry
- **Z: Punkt startu**
Punkt początkowy zazębienia, dane wejściowe absolutne
- **K: Punkt końcowy**
Punkt końcowy zazębienia, dane wejściowe absolutne
- **WC: Narzędzie kąt nachylenia**
Kąt rozwarcia zarysu zębatki narzędzia frezującego
- **RB: Plasz. odsuwu**
Bezpieczna pozycja przed i po obróbce, dane wejściowe absolutne
- **C: C-przes.kata**
Opcjonalna pozycja wrzeciona, np. dla wyjustowania przy odwierce
- **AN: Pref.kierunek kąt ustawienia**
Preferowany kierunek osi B
- **0:** +B
- **1:** -B
- **J: Liczba zębów przedmiotu**
Konieczne dane, aby sterownik mógł obliczyć dalsze wartości
- **U: Moduł**
Jeżeli definiujesz parametry **J Liczba zębów przedmiotu** i **B Koło wierzchołkowe średnica**, to sterowanie oblicza automatycznie parametr **U Moduł**. A jeżeli definiujesz dodatkowo parametr **U Moduł**, to sterowanie ignoruje te dane wejściowe.
Aby wytworzyć zazębienie ukośne należy w parametrze **U Moduł** podać moduł czołowy.
- **B: Koło wierzchołkowe średnica**
Jeżeli definiujesz parametry **J Liczba zębów przedmiotu** i **U Moduł**, to sterowanie oblicza automatycznie parametr **B Koło wierzchołkowe średnica**. Jeżeli definiujesz parametr **B Koło wierzchołkowe średnica**, to sterownik ignoruje dane wejściowe w parametrze **U Moduł**.
- **I: Wysokość zęba**
Jeżeli nie definiujesz parametru **I Wysokość zęba**, to sterownik wymaga do przeprowadzenia obliczeń parametrów **B Koło wierzchołkowe średnica** bądź **U Moduł**. Dodatkowo do wysokości zęba sterowanie oblicza także wynikającą z obliczeń średnię okręgu podstaw.
- **A: Luz do czubka rowka**
Odstęp pomiędzy okręgiem wierzchołków wytwarzanego koła zębatego i okręgiem podstaw koła zębatego przeciwległego
Jeżeli definiujesz parametr **A Luz do czubka rowka**, to sterowanie uwzględnia tę wartość przy obliczeniu średnicy okręgu podstaw.
- **W: Kąt inklinacji**
Kąt zazębienia ukośnego
Przy prostym zazębieniu ten kąt wynosi 0°.
- **E: Posuw poz.wstęp.**
Posuw dla wszystkich operacji pozycjonowania wstępnego, łącznie z ruchem przystawienia
- **S**: Pr.skrawania w m/min
- **H**: Strona obróbki
- 0: za środkiem obrotu zewn.
- 1: przed środkiem obr.zewn.
- 2: za środkiem obr.wewn.
- 3: przed środkiem obr.wewn.
- **V**: Kierunek obrotu narzędzia
- 3: M3
- 4: M4
- **O**: Odwrócenie kierunku obrotu
Opcjonalne odwrócenie kierunku obrotu wrzeciona detalu
- 0: nie
- 1: tak
- **P**: pierwsze wcięcie
Inkrementalna wartość dla głębokość wcięcia w materiał przy pierwszym przejściu skrawania
- **PZ**: ostatnie wcięcie
Inkrementalna wartość dla głębokość wcięcia w materiał przy ostatnim przejściu skrawania
- **F**: Pierwszy posuw
Posuw w milimetrach na jeden obrót detalu przy pierwszym przejściu skrawania
- **BF**: ostatni posuw
Posuw w milimetrach na jeden obrót detalu przy ostatnim przejściu skrawania
- **FP**: Posuw faktor redukowania
Faktor redukowania definiuje zmniejszenie posuwu, który z każdym numerem przejścia skrawania musi być mniejszy. Im większa jest ta wartość, tym szybciej następuje dopasowanie posuwu, aż zostanie osiągnięta wartość parametru **BF** ostatni posuw.
- **D**: Numer pierwszego przejścia
Numer przejścia skrawania, z którego sterownik rozpoczyna obróbkę
- **Q**: Numer ostatniego przejścia
Numer przejścia skrawania, na którym sterownik kończy obróbkę
- **HC**: Liczba przejść
Jeżeli nie definiujesz parametru **HC** Liczba przejść, to sterowanie oblicza minimalnie konieczną liczbę przejść skrawania.
Wskazówki
- Liczba zębów koła zębatego i liczba krawędzi skrawających narzędzia określają stosunek prędkości obrotowych między detalem a narzędziem. Liczbę krawędzi skrawających narzędzia definiujesz w Edytor narzędzi. Narzędzie zostaje określone jako narzędzie frezujące.
- Należy sprawdzić przed wykonaniem obróbki, czy kierunku rotacji obydwu wrzecion są poprawne. W razie potrzeby należy zaprogramować mniejsze obroty, aby móc lepiej ocenić optycznie kierunek. Należy uwzględnić, iż właściwy kierunek rotacji zależy od kierunku skrawania narzędzia a także od strony wykonywania obróbki.
- Jeżeli programujesz parametr HC Liczba przejść z wartością 2, to sterowanie ignoruje parametry PZ ostatnie wciczenie i BF ostatni posuw. Jeżeli programujesz parametr HC Liczba przejść z wartością 1, to sterowanie ignoruje dodatkowo parametr P pierwsze wciczenie.
- Sterowanie oblicza automatycznie dystans dobiegu jak i dystans wybiegu. Obydwa odcinki są konieczne, aby zazębienie zostało kompletnie obrabione pomiędzy Z Punkt startu i K Punkt końcowy. Należy zamocować detal na tyle daleko z mocowadła, aby nie mogło dojść do kolizji. Sprawdź poprawność wykonania obróbki w symulacji.
- Należy zwrócić uwagę na fakt, iż symulacja nie przedstawia samego zazębienia. A czkolwiek możesz sprawdzać w symulacji np. pozycję narzędzia oraz ruchy wcicenia w material.
Frez.obwiedniowe G808
G808 frezuje od Punkt startu Z do Punkt końcowy K profil zębatki. W W zapisujemy położenie kątowe narzędzia.
Jeśli zaprogramowano naddatek, to frezowanie obwiedniowe zostaje podzielone na obróbkę wstępną i następującą po niej obróbkę wykanczającą.
W parametrach O, R i V określamy przesuwanie narzędzia. Zapis przesuwania o R pozwala na równomiernie zużycie freza obwiedniowego.
Przy pomocy parametru U podawane jest przełożenie w napędzie narzędzia.
Parametry:
- Z: Punkt startu
- K: Punkt końcowy
- C: Kat – kąt przesunięcia osi C
- **H: Oś wcięcia**
- 0: wcięcie następuje w kierunku X
- 1: wcięcie następuje w kierunku Y
- **Q: Wrzeciono z obr.przed.**
- 0: wrzeciono 1 (wrzeciono główne) trzyma przedmiot
- 1: wrzeciono 2 trzyma detal
- 2: wrzeciono 3 trzyma detal
- 3: wrzeciono 4 trzyma detal
- **AC: Nr wrzeciona narz. 0..3**
- 0: wrzeciono 1 (wrzeciono główne) trzyma narzędzie
- 1: wrzeciono 2 trzyma narzędzia
- 2: wrzeciono 3 trzyma narzędzia
- 3: wrzeciono 4 trzyma narzędzia
- **A: Koło dna średnica**
- **B: Koło wierzchołkowe średnica**
- **J: Liczba zębów przedmiotu**
- **W: Kąt położenia**
- **WC: Kąt inklinacji zebatka**
- **S: Pr.skrawania w m/min**
- **F: Posuw na obrót**
- **D: Kierunek obrotu detalu**
- 3: M3
- 4: M4
- **P: maks.dosuw**
- **I: Naddatek**
- **E: Posuw obr.wykan.**
- **O: Shift poz.startu**
- **R: Shift wartość**
- **V: Shift liczba**
- **U: Współczynnik przekładni**
**Informacja:** Aby skompensować przesunięcie w przypadku uzębień skośnych, należy zaprogramować G728.
**Dalsze informacje:** "Kompensacja uzębienie ukośne G728", Strona 520
8.8 Programy przykładowe
Praca z osią Y
Kontury frezowania i wiercenia w następującym programie NC są wygenerowane z pakietowaniem. Na pojedynczej powierzchni zostaje wytworzony rowek liniowy. Na tej powierzchni zostaje uplasowany liniowy rowek jak i z lewej i z prawej od rowka szablon z dwoma odwiertami po każdej stronie.
Najpierw zostanie przeprowadzona obróbka toczeniem a następnie frezowana pojedyncza powierzchnia. Następnie zostaje wykonywany liniowy rowek przy pomocy unit frezowanie wybrania powierzchnia boczna Y a następnie gratowany. Przy pomocy dalszych units są centrowane najpierw szablony odwiertów, potem dokonuje się wiercenia a na koniec wykonywane jest gwintowanie.
Przykład: Y-oś [BSP_Y.NC]
| NAGŁ. PROGRAMU | |
|-----------------|---|
| #MATERIAL | ALUMINIUM |
| #PRZEDMIOT | Y-OS |
| #JEDNOSTKA | METRIC |
REWOLWER 1
| T1 | ID"obróbka zgrubna 80 G." |
|-----------------|----------------------------|
| T2 | ID"NC-nawiertak" |
| T3 | ID"obróbka wykańczająca 35 G." |
| T4 | ID"wiertlo 5,2mm" |
| T5 | ID"gwint zewnątrz" |
| T6 | ID "gwintowanie M6" |
|-----|---------------------|
| T8 | ID "frez D16mm" |
| T10 | ID "frez D6mm" |
| T12 | ID "gratowanie_m" |
**POLOTOVAR**
N 1 G20 X70 Z97 K1
**CZ.GOTOWA**
N 2 G0 X0 Z0
N 3 G1 X30 BR-2
N 4 G1 Z-20
N 5 G25 H7 I1,5 K7 R1 W30 FP2 Podcięcie DIN 76
N 6 G1 X56 BR-1
N 7 G1 Z-60
N 8 G1 X64 BR-1
N 9 G1 Z-75 BR-1
N 10 G1 X44 BR3
N 11 G1 Z-95 BR-1
N 12 G1 X0N 13 G1 Z0
OSLONA_Y X56 C0 YZ-plaszczyzna definiować
N 14 G308 ID "powierzchnia"
N 15 G386 Z-55 Ki8 B30 X56 C0 Pojedyncza powierzchnia
N 16 G308 ID "rowek 10mm" P-2
N 17 G381 Z-40 Y0 A90 K50 B10 Liniowy rowek na pojedynczej powierzchni
N 18 G309
N 19 G308 ID "odwiert_1 M6" P-15
N 20 G481 Q2 Z-30 Y15 K-30 J-15 Liniowy wzór na pojedynczej powierzchni
N 21 G380 B5,2 P15 W118 I6 J10 F1 V0 o7 Odwiert, otwór gwintowany, centrowanie
N 22 G309
N 23 G308 ID "odwiert_2 M6" P-15
N 24 G481 Q2 Z-50 Y15 K-50 J-15 Liniowy wzór na pojedynczej powierzchni
N 25 G380 B5,2 P15 W118 I6 J10 F1 V0 O7 Odwiert, otwór gwintowany, centrowanie
N 26 G309
N 27 G309
**OBROBKA**
N 28 UNIT ID "START" [Początek programu]
N 30 G26 S3500
N 31 G126 S2000
N 32 G59 Z256
N 33 G140 D1 X400 Y0 Z500
N 34 G14 Q0 D1
| N 35 | END_OF_UNIT |
|------|-------------|
| N 36 | UNIT ID“G820_ICP“ [G820 obróbka zgrubna planowo ICP] |
| N 38 | T1 |
| N 39 | G96 S220 G95 F0.35 M3 |
| N 40 | M8 |
| N 41 | G0 X72 Z2 |
| N 42 | G47 P2 |
| N 43 | G820 NS3 NE3 P2 I0 K0 H0 Q0 V3 D0 |
| N 44 | G47 M9 |
| N 45 | END_OF_UNIT |
| N 46 | UNIT ID“G810_ICP“ [G810 obr.zgr.wzdłuż, wolny kontur] |
| N 48 | T1 |
| N 49 | G96 S220 G95 F0.35 M3 |
| N 50 | M8 |
| N 51 | G0 X72 Z2 |
| N 52 | G47 P2 |
| N 53 | G810 NS4 NE9 P3 I0.5 K0.2 H0 Q0 V0 D0 |
| N 54 | G14 Q0 D1 |
| N 55 | G47 M9 |
| N 56 | END_OF_UNIT |
| N 57 | UNIT ID“G890_ICP“ [G890 obróbka konturu ICP] |
| N 59 | T3 |
| N 60 | G96 S260 G95 F0.18 M4 |
| N 61 | M8 |
| N 62 | G0 X72 Z2 |
| N 63 | G47 P2 |
| N 64 | G890 NS4 NE9 V1 Q0 H3 OO B0 |
| N 65 | G14 Q0 D1 |
| N 66 | G47 M9 |
| N 67 | END_OF_UNIT |
| N 68 | UNIT ID“G32_MAN“ [G32 gwint cylindr.bezpośr.] |
| N 70 | T5 |
| N 71 | G97 S800 M3 |
| N 72 | M8 |
| N 73 | G0 X30 Z5 |
| N 74 | G47 P2 |
| N 75 | G32 X30 Z-19 F1.5 BD0 IC8 H0 V0 |
| N 76 | G14 Q0 D1 |
| N 77 | G47 M9 |
| N 78 | END_OF_UNIT |
| N 79 | UNIT ID "C_AXIS_ON" | [Oś C włączyć] |
|------|---------------------|----------------|
| N 81 | M14 | |
| N 82 | G110 C0 | |
| N 83 | END_OF_UNIT | |
| N 84 | UNIT ID "G841_Y_MANT" | [Pojed.powierz. oś Y pow. boczna] |
| N 86 | T8 | |
| N 87 | G197 S1200 G195 F0.25 M104 | |
| N 88 | M8 | |
| N 89 | G19 | |
| N 90 | G110 C0 | |
| N 91 | G0 Y0 | |
| N 92 | G0 X74 Z10 | |
| N 93 | G147 I2 | |
| N 94 | G841 ID "powierzchnia" P5 | [Frezowanie pojedynczej powierzchni] |
| N 95 | G47 M9 | |
| N 96 | G14 Q0 D1 | |
| N 97 | G18 | |
| N 98 | END_OF_UNIT | |
| N 99 | UNIT ID "G845_TAS_Y_MANT" | [ICP frez.kieszeni pow.boczna Y] |
| N 101| T10 | |
| N 102| G197 S1200 G195 F0.18 M104 | |
| N 103| G19 | |
| N 104| M8 | |
| N 105| G110 C0 | |
| N 106| G0 Y0 | |
| N 107| G0 X74 Z-40 | |
| N 108| G147 I2 K2 | |
| N 109| G845 ID "rowek 10 mm" Q0 H0 | Liniowy rowek na pojedynczej powierzchni frezować |
| N 110| G47 M9 | |
| N 111| G14 Q0 D1 | |
| N 112| G18 | |
| N 113| END_OF_UNIT | |
| N 114| UNIT ID "G840_ENT_Y_MANT" | [G840 usuwanie zadziorów] |
| N 116| T12 | |
| N 117| G197 S800 G195 F0.12 M104 | |
| N 118| G19 | |
| N 119| M8 | |
| N 120| G110 C0 | |
| N 121| G0 Y0 | |
| N 122| G0 X74 Z-40 | |
| N 123| G147 I2 K2 | |
| N 124 | G840 ID“rowek 10mm“ Q1 H0 P0.8 B0.15 | Rowek na pojedynczej powierzchni gratować |
|-------|-------------------------------------|----------------------------------------|
| N 125 | G47 M9 | |
| N 126 | G14 Q0 D1 | |
| N 127 | G18 | |
| N 128 | END_OF_UNIT | |
| N 129 | UNIT ID“G72_ICP_Y“ | [G72 nawierc., pogłęb. ICP Y] |
| N 131 | T2 | |
| N 132 | G197 S1000 G195 F0.22 M104 | |
| N 133 | M8 | |
| N 134 | G147 K2 | |
| N 135 | G72 ID“odwiert_1 M6“ D0 | Odwierty pierwszego wzoru centrować |
| N 136 | G47 M9 | |
| N 137 | END_OF_UNIT | |
| N 138 | UNIT ID“G72_ICP_Y“ | [G72 nawierc., pogłęb. ICP Y] |
| N 140 | T2 | |
| N 141 | G197 S1000 G195 F0.22 M104 | |
| N 142 | M8 | |
| N 143 | G147 K2 | |
| N 144 | G72 ID“odwiert_2 M6“ D0 | Odwierty drugiego szablonu centrować |
| N 145 | G47 M9 | |
| N 146 | G14 Q0 D1 | |
| N 147 | END_OF_UNIT | |
| N 148 | UNIT ID“G74_ICP_Y“ | [G74 wiercenie ICP Y] |
| N 150 | T4 | |
| N 151 | G197 S1200 G195 F0.24 M103 | |
| N 152 | M8 | |
| N 153 | G147 K2 | |
| N 154 | G74 ID“odwiert_1 M6“ D0 V2 | Odwierty pierwszego wzoru |
| N 155 | G47 M9 | |
| N 156 | END_OF_UNIT | |
| N 157 | UNIT ID“G74_ICP_Y“ | [G74 wiercenie ICP Y] |
| N 159 | T4 | |
| N 160 | G197 S1200 G195 F0.24 M103 | |
| N 161 | M8 | |
| N 162 | G147 K2 | |
| N 163 | G74 ID“odwiert_2 M6“ D0 V2 | Odwierty drugiego wzoru |
| N 164 | G47 M9 | |
| N 165 | G14 Q0 D1 | |
| N 166 | END_OF_UNIT | |
| N 167 | UNIT ID“G73_ICP_Y“ | [G73 gwintowanie ICP Y] |
|-------|-------------------|------------------------|
| N 169 | T6 | |
| N 170 | G197 S800 M103 | |
| N 171 | M8 | |
| N 172 | G147 K2 | |
| N 173 | G73 ID“odwiert_1 M6“ F1 | Gwintowanie pierwszego wzoru |
| N 174 | G47 M9 | |
| N 175 | END_OF_UNIT | |
| N 176 | UNIT ID“G73_ICP_Y“ | [G73 gwintowanie ICP Y] |
| N 178 | T6 | |
| N 179 | G197 S800 M103 | |
| N 180 | M8 | |
| N 181 | G147 K2 | |
| N 182 | G73 ID“odwiert_2 M6“ F1 | Gwintowanie drugiego wzoru |
| N 183 | G47 M9 | |
| N 184 | G14 Q0 D1 | |
| N 185 | END_OF_UNIT | |
| N 186 | UNIT ID“C_AXIS_OFF“ | [Oś C wyłączyć] |
| N 188 | M15 | |
| N 189 | END_OF_UNIT | |
| N 190 | UNIT ID“END“ | [Koniec programu] |
| N 192 | M30 | |
| N 193 | END_OF_UNIT | |
| KONIEC| | |
9
TURN PLUS
(opcja #63)
9.1 Funkcja TURN PLUS
Dla generowania programów z TURN PLUS programujemy detal i gotowy przedmiot graficznie interakcyjnie. Następnie można zlecić automatyczne zestawienie planu pracy i otrzymujemy jako wynik skomentowany i strukturyzowany program NC.
Z TURN PLUS można generować programy NC dla następujących zabiegów obróbkowych:
- Obróbka toczeniem
- Obróbka wierceniem i frezowaniem przy pomocy osi C
- Obróbka wierceniem i frezowaniem przy pomocy osi Y
- Kompletna obróbka przedmiotu
TURN PLUS Koncepcja
Opis przedmiotu jest podstawą generowania planu pracy. Strategia generowania jest określona w Kolejność obróbki.
TURN PLUS generuje plan pracy przy uwzględnieniu atrybutów technologicznych, takich jak naddatki, tolerancje etc.
Na bazie powielania detalu TURN PLUS optymalizuje tory najazdu, zapobiega przejściom powietrznym jak i kolizji przedmiot - ostrze narzędzia.
Dla wyboru narzędzia TURN PLUS wykorzystuje, w zależności od ustawienia w parametrach maszynowych, narzędzia z programu NC lub aktualnego uzbrojenia rewolweru/listy magazynu. Jeśli w głowicy rewolwerowej/listcie magazynu nie zostanie znalezione odpowiednie narzędzie, to TURN PLUS wybiera odpowiednie narzędzie z bazy danych narzędzi. Za pomocą parametru Wybór narzędzia TS można także odręcznie wybrać narzędzia.
Wartości skrawania TURN PLUS określa wykorzystując bazę danych technologicznych.
Parametry obróbki
Parametry obróbki definiują szczegóły obróbki. Tym samym dopasowujemy TURN PLUS do indywidualnego zapotrzebowania. Dla zamocowania obrabianego detalu TURN PLUS może, w zależności od ustawienia w parametrach maszynowych, określić ograniczenia skrawania lub przesunięcie punktu zerowego dla programu NC.
Uwzględnij przed generowaniem planu pracy: wartości zadane dla parametrów obróbki jak i ogólne ustawienia definiujemy w parametrach maszynowych
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
Pod punktem menu Parametry obróbki mogą być ustawiane najważniejsze parametry jeszcze podczas programowania. Te ustawienia sterowanie przejmuje także do parametrów maszynowych.
Tu definiowane są np.
- Rodzaj dostępu do narzędzia
- Grupy konturów
- Program strukturyzowany
- Odstęp bezpieczny
- Naddatek
9.2 Podrzędny tryb pracy Automatyczne generowanie planu pracy (AWG)
Podrzędny tryb pracy AWG generuje bloki robocze planu pracy według kolejności określonej w Kolejność obróbki. W formularzu zapisu danych Parametry obróbki definiujemy szczegóły dla obróbki. Funkcja TURN PLUS określa automatycznie wszystkie elementy bloku roboczego. Kolejność obróbki określamy przy pomocy edytora obróbki.
Blok roboczy zawiera:
- wywołanie narzędzia
- dane skrawania (dane technologiczne)
- najazd (może być pominięty)
- cykl obróbki
- wyjście z materiału (może być pominięty)
- najazd punktu zmiany narzędzia (może być pominięty)
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi obrabiarki!
Producent obrabiarek może udostępnić units startu zależne od danej maszyny.
Mogą być w nich definiowane różne parametry przekazu, które np. uwzględniają automatycznie ładowacz prętów.
Wygenerowane bloki robocze można później uzupełnić lub zmienić.
TURN PLUS symuluje obróbkę w grafice kontrolnej AWG. Przebieg oraz prezentację grafiki kontrolnej można skonfigurować z softkey.
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
TURN PLUS informuje przy analizie konturu ostrzeżeniem, jeśli fragmenty nie mogą być obrabiane lub nie mogą być obrabiane kompletnie. Sprawdzić te fragmenty konturu po zapisie programu oraz dopasować je do danych wymogów.
Przy pomocy parametru maszynowego convertICP (nr 602023) definiuje się, czy sterowanie przejmuje do programu NC zaprogramowane bądź obliczone wartości.
Wskazówki dotyczące pracy z AWG
Jeśli pracuje się z automatycznym generowaniem planu pracy, to należy uwzględnić:
- AWG oddziela okręgi na granicach kwadrantów. Wygenerowany przez AWG program zawiera tym samym niekiedy więcej elementów konturu niż oryginał.
- AWG zamyka automatycznie otwarte kontury.
- AWG generuje zawsze kontury w ccw.
- AWG przesuwa punkt początkowy konturu zawsze do lewego dolnego naroża.
Generowanie planu pracy
Proszę uwzględnić po generowaniu planu pracy: jeśli nie zdefiniowano jeszcze w programie żadnego zamocowania, to TURN PLUS określa mocowanie dla określonej formy zamocowania/długości oraz nastawia odpowiednio limit skrawania. Dopasować te wartości w gotowym programie NC.
Generowanie planu pracy z TURN PLUS:
- Softkey TURN PLUS nacisnąć
- TURN PLUS otwiera ostatnią wybraną kolejność zabiegów obróbkowych (sekwencję).
- Dla podrzędnego trybu pracy AWG, softkey AWG nacisnąć
- TURN PLUS pokazuje kontur detalu oraz części gotowej w oknie grafiki.
- Softkey Symulacja nacisnąć
- Grafika kontrolna AWG i generowanie programu są uruchamiane.
- Z softkey Powrót przejść do menu TURN PLUS
- Z softkey Powrót przejść do trybu pracy smart.Turn
- Nazwę aktualnego programu NC przejąć bez zmian
- Alternatywnie zapisać nazwę, pod którą ma być zachowany program NC
- Softkey Do pam. nacisnąć, aby nadpisać aktualny program NC
Kolejność obróbki – podstawy
W Kolejność obróbki określamy, w jakiej kolejności mają zostać wykonane etapy obróbki.
TURN PLUS analizuje kontur w kolejności ustalonej w Kolejność obróbki. Przy tym zostają określone przeznaczone do obróbki obszary i parametry narzędzi. Analizę konturu podrzędný tryb pracy AWG przeprowadza za pomocą Parametry obróbki.
TURN PLUS rozróżnia:
- Główny rodzaj obróbki (np. podcinanie)
- Podrodzaj obróbki (np. forma H, K lub U)
- Miejsce obróbki (np. zewnątrz lub wewnątrz)
- Wybór narzędzia (automatycznie lub manualnie)
Podrodzaj obróbki i Miejsce obróbki udoskonalają specyfikację obróbki. Jeśli nie podajemy Podrodzaj obróbki lub Miejsce obróbki, to podrzędný tryb pracy AWG generuje bloki obróbki dla wszystkich podrodzajów obróbki i miejsc obróbki.
Dalszymi miarodajnymi wielkościami dla generowania planu pracy są:
- Geometria konturu
- Atrybuty konturu
- Dostępność narzędzia
- Parametry obróbki
Jeśli w Kolejność obróbki dla danego rodzaju obróbki definiujemy tylko Główny rodzaj obróbki, to wszystkie zawarte w nim rodzaje subobróbki są odpracowywane w określonej kolejności. Technolog może w Kolejność obróbki programować także podrodzaje obróbki i miejsce obróbki pojedynczo, w dowolnej kolejności. W tym przypadku należy po definicji subobróbki jeszcze raz zdefiniować przynależny główny rodzaj obróbki. W ten sposób zapewniamy, iż sterowanie uwzględnia wszystkie subrodzaje obróbki i miejsca obróbki.
Podrzędný tryb pracy AWG nie generuje bloków roboczych, jeśli konieczna obróbka wstępna nie została zakończona, narzędzie jest niedostępne lub zaistniały podobne sytuacje. TURN PLUS pomija technologicznie mało sensowne zabiegi obróbkowe i kolejności obróbki.
**WSKAŻÓWKI**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Sterowanie uwzględnia w podtrybie pracy AWG przy obróbce wierceniem i frezowaniem (np. Główny rodzaj obróbki 11: Frezowanie) nie aktualną sytuacją toczenia, a za bazę przyjmuje Kontur gotowej części. Podczas pozycjonowania wstępnego i obróbki istnieje zagrożenie kolizji!
▶ Obróbkę toczeniem (np. Główny rodzaj obróbki 3: Obróbka zgr.) programować przed obróbką wierceniem i frezowaniem
Organizacja kolejności obróbki
- TURN PLUS wykorzystuje aktualną kolejność obróbki. Można zmienić aktualną kolejność pracy lub poprzez załadowanie innej Kolejność obróbki ją nadpisać.
- Kiedy otwieramy TURN PLUS to zostaje pokazywana automatycznie ostatnio wykorzystywana Kolejność obróbki.
Przejście do innego widoku
Mozna dla prezentacji Kolejność obróbki i programu NC wybierać między poziomym i pionowym układem okien. Nacisnąć softkey WIDOK ZMIENIC, aby przechodzić pomiędzy obydwoima widokami. Naciśnięciem na softkey OKNO ZMIEN kursor przechodzi pomiędzy oknem programu i oknem kolejności obróbki.
Kolejność obróbki edycja i organizowanie
TURN PLUS pracuje z aktualnie załadowaną kolejnością pracy. Można zmienić Kolejność obróbki oraz dopasować ją do spektrum wytwarzanych przedmiotów.
Kolejność obróbki otworzyć
Aby utworzyć dowolną Kolejność obróbki, należy:
- TURN PLUS wybrać
- Kolejność obróbki wybrać
- Otwórz... wybrać
- TURN PLUS otwiera listę wyboru z plikami kolejności obróbki.
- Wybrać pożądany plik
Kolejność obróbki zachować
Aby zachować w pamięci Kolejność obróbki, należy:
- TURN PLUS wybrać
- Kolejność obróbki wybrać
- Zapisać jako... wybrać
- TURN PLUS otwiera listę wyboru z plikami kolejności obróbki.
- Podać nazwę pliku
- Alternatywnie nadpisać dostępny plik
Utworzenie standardowej kolejności obróbki
Aby utworzyć standardową kolejność obróbki, należy postąpić w następujący sposób:
- TURN PLUS wybrać
- Kolejność obróbki wybrać
- HEIDENHAIN-standard zachowaj jako… wybrać
- TURN PLUS otwiera listę wyboru z plikami kolejności obróbki.
- Proszę podać nazwę pliku, pod którym zadana przez HEIDENHAIN kolejność obróbki ma być zachowana
Kolejność obróbki edytować
Aby dokonać edycji Kolejność obróbki, należy:
- Pozycjonować kursor
- TURN PLUS wybrać
- wiersz wybrać
- Wybór funkcji
- Wstawić nową obróbkę
- Przesunięcie obróbki
- Zmiana obróbki
- Usuwanie zabiegu obróbkowego
Wstawić nową obróbkę:
- Wstawić wiersz powyżej wybrać, aby dołączyć nową obróbkę przed pozycją kursora
- Wiersz poniżej wstawić Insert wybrać, aby dołączyć nową obróbkę po pozycji kursora
Przesunięcie obróbki:
- Wiersz przesunąć w górę wybrać
- Alternatywnie Wiersz przesunąć w dół wybrać
Zmiana obróbki:
- Wiersz zmienić Enter wybrać
- Softkey OK nacisnąć
Usuwanie zabiegu obróbkowego:
- Usunąć wiersz wybrać
Przegląd kolejności obróbki
Poniższa tabela wskazuje możliwe kombinacje **Główny rodzaj obróbki** – **Podrodzaj obróbki** – **Miejsce obróbki** i objaśnia sposób działania podrzędnego trybu pracy **AWG**.
### Kolejność obróbki Wiercenie wstępne
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Wiercenie wstępne** | | | |
| **Analiza konturu**: dla określenia stopni wiercenia. |
| **Parametry obróbki**: centryczne wiercenie wstępne (nr 602100) |
| **Wszystkie** | – | | Wiercenie wstępne |
| **Wiercenie wst. 1. stopień** | – | | Tylko wstępne nawiarcenie pierwszego stopnia otworu wstępnego |
| **Wiercenie wst. 2. stopień** | – | | Tylko wstępne nawiarcenie drugiego stopnia otworu wstępnego |
| **Wiercenie na gotowo** | – | | Wiercenie na najmniejszej średnicy |
### Kolejność obróbki Obr.zgr.
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Obr.zgr.** | | | |
| **Analiza konturu**: podział konturu na obszary dla obróbki zewnętrznej wzdłuż/zewnętrznej płaskiej i wewnętrznej wzdłuż/wewnętrznej płaskiej na podstawie stosunku plan/wzdłuż. |
| **Kolejność**: obróbka zewnętrzna i wewnętrzna |
| **Parametry obróbki**: obróbka zgrubna (nr 602200) |
| **Wszystkie** | – | | Obróbka planowa, Obróbka wzdłużna Zewn. und Wewnątrz |
| **Obróbka wzdłużna** | – | | Obróbka wzdłużna – Zewn. i Wewnątrz |
| **Obróbka wzdłużna** | **Zewn.** | | Obróbka wzdłużna – Zewn. |
| **Obróbka wzdłużna** | **Wewnątrz** | | Obróbka wzdłużna – Wewnątrz |
| **Obróbka planowa** | – | | Obróbka planowa – Zewn. i Wewnątrz |
| **Obróbka planowa** | **Zewn.** | | Obróbka planowa – Zewn. |
| **Obróbka planowa** | **Wewnątrz** | | Obróbka planowa – Wewnątrz |
| **Równol.do konturu** | – | | Obróbka równolegle do konturu – Zewn. i Wewnątrz |
| **Równol.do konturu** | **Zewn.** | | Obróbka równolegle do konturu – Zewn. |
| **Równol.do konturu** | **Wewnątrz** | | Obróbka równolegle do konturu – Wewnątrz |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|------------------|----------------|-----------|
| **Usuwanie materiału** | | | |
| **Analiza konturu:** podział konturu na obszary obróbki zewnętrznej i wewnętrznej. Zagęszczone obszary konturu (nacięcia) zostają określone i obrabiane na podstawie kąta kopiowania wejściowego EKW
**Parametry obróbki:** obróbka zgrubna lub wykańczająca | | | |
| Dwa narzędzia | – | Zewn. i Wewnątrz z dwoma narzędziami lub jednym narzędziem z dwoma kątami osi B | |
| Dwa narzędzia | Zewn. | Zewn. Z dwoma narzędziami bądź jednym narzędziem z dwoma kątami osi B | |
| Dwa narzędzia | Wewnątrz | Wewnątrz z dwoma narzędziami lub jednym narzędziem z dwoma kątami osi B | |
| Dwa narzędzia | Zewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Zewn. Z dwoma narzędziami bądź jednym narzędziem z dwoma kątami osi B | |
| Dwa narzędzia | Zewnątrz/tył | Zewn. wstecznie z dwoma narzędziami lub jednym narzędziem z dwoma kątami osi B | |
| Dwa narzędzia | Wewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Wewnątrz z dwoma narzędziami lub jednym narzędziem z dwoma kątami osi B | |
| Neutralne narzędzie | – | Zewn. i Wewnątrz z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym | |
| Neutralne narzędzie | Zewn. | Zewn. z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym | |
| Neutralne narzędzie | Wewnątrz | Wewnątrz z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym | |
| Neutralne narzędzie | Zewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Zewn. z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym | |
| Neutralne narzędzie | Zewnątrz/tył | Zewn. wstecznie z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym | |
| Neutralne narzędzie | Wewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Wewnątrz z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym | |
### Kolejność obróbki Obr.wyk.
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Obr.wyk.** | | | |
| **Analiza konturu:** | | | podział konturu na obszary obróbki zewnętrznej i wewnętrznej. |
| **Kolejność:** | | | obróbka zewnętrzna i wewnętrzna |
| **Parametry obróbki:**| | | obróbka wykańczająca (nr 602300) |
| Równol.do konturu | – | Obróbka zewnętrzna i wewnętrzna |
|---------------------|--------------------|---------------------------------|
| Równol.do konturu | Zewn. | Obróbka zewnętrzna |
| Równol.do konturu | Wewnątrz | Obróbka wewnętrzna |
| Neutralne narzędzie | – | Zewn. i Wewnątrz z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym |
| Neutralne narzędzie | Zewn. | Zewn. z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym |
| Neutralne narzędzie | Wewnątrz | Wewnątrz z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym |
| Neutralne narzędzie | Zewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Zewn. z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym |
| Neutralne narzędzie | Zewnątrz/tył | Zewn. wstecznie z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym |
| Neutralne narzędzie | Wewnàtrz/czoło | Obróbka osiowa – Wewnątrz z jednym neutralnym narzędziem lub narzędziem grzybkowym |
### Kolejność obróbki Nacinanie konturu
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Nacinanie konturu** | | | |
| **Analiza konturu:** | | | zagłębione obszary konturu (nacięcia) zostają określone i obrabiane na podstawie kąta kopiowania wejściowego EKW |
| **Kolejność:** | | | obróbka zewnętrzna i wewnętrzna |
| **Parametry obróbki:**| | | globalne parametry gotowego przedmiotu (nr 601900) |
| Wszystkie | – | Obróbka radialna/osiowa – zewnątrz i wewnątrz obróbka wałów: obróbka osiowa zewnątrz następuje z przodu i z tyłu |
|----------------------|--------------------|---------------------------------------------------------------|
| Obróbka wzdłużna | Zewn. | Obróbka radialna – Zewn. |
| Obróbka wzdłużna | Wewnątrz | Obróbka radialna – Wewnątrz |
| Obróbka planowa | Zewnàtrz/czoło | Obróbka osiowa – Zewn. |
| Obróbka planowa | Wewnàtrz/czoło | Obróbka osiowa – Wewnątrz |
**Tocz.poprz. i Nacinanie konturu** zostają wykorzystywane alternatywnie.
Kolejność obróbki Tocz.poprz..
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| Tocz.poprz.. | | | |
**Analiza konturu:**
- **Bez uprzedniej obróbki zgrubnej** – zostaje obrabiany cały kontur, łącznie z zagłębianymi obszarami konturu (niezdefiniowane nacięcia)
- **Z uprzednią obróbką zgrubną** – zagłębione obszary konturu (niezdefiniowane podcięcia) są określane i obrabiane na podstawie **kąta kopiowania wejściowego EKW**
**Kolejność:** obróbka zewnętrzna i wewnętrzna
**Parametry obróbki:** globalne parametry gotowego przedmiotu (nr 601900)
| Wszystkie | – | Obróbka radialna/osiowa – Zewn. i Wewnątrz |
|-----------------------|--------------------|--------------------------------------------|
| Obróbka wzdłużna | Zewn. | Obróbka radialna – Zewn. |
| Obróbka wzdłużna | Wewnątrz | Obróbka radialna – Wewnątrz |
| Obróbka planowa | Zewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Zewn. |
| Obróbka planowa | Wewnątrz/czoło | Obróbka osiowa – Wewnątrz |
**Tocz.poprz.. i Nacinanie konturu** zostają wykorzystywane alternatywnie.
### Kolejność obróbki Podcięcie
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Podcięcie** | | | |
| | | | **Analiza konturu** – określić elementy formy podcięcia: |
| | | | - **Forma H** – obróbka pojedynczymi odcinkami; narzędzie kopiąjące (typ 22x) |
| | | | - **Forma K** – obróbka pojedynczymi odcinkami; narzędzie kopiąjące (typ 22x) |
| | | | - **Forma U (G25 H4)** – obróbka pojedynczymi odcinkami; narzędzie nacinające (typ 15x) |
| | | | **Kolejność**: obróbka zewnętrzna i wewnętrzna; obróbka radialna przed osiową |
| **Wszystkie** | | | Wszystkie typy nacięcia – Zewn. i Wewnątrz |
| **Wszystkie** | **Zewn.** | | Wszystkie typy nacięcia – Zewn. |
| **Wszystkie** | **Wewnątrz** | | Wszystkie typy nacięcia – Wewnątrz |
| **Forma H, Forma K, Forma U (G25 H4)** | | | Obróbka radialna/osiowa – Zewn. i Wewnątrz |
| **Forma H, Forma K, Forma U (G25 H4)** | **Zewn.** | | Obróbka – Zewn. |
| **Forma H, Forma K, Forma U (G25 H4)** | **Wewnątrz** | | Obróbka – Wewnątrz |
## Kolejność obróbki Nacinanie
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Nacinanie** | | | |
| | | | **Analiza konturu** – określić elementy formy nacięcia: |
| | | | ■ **Forma S** (pierścień – nacięcie formy S) |
| | | | ■ **Forma D** (pierścień szczelny - nacięcie formy D) |
| | | | ■ **Forma A** (nacięcie ogólne) |
| | | | ■ **Forma FK** (podtoczenie F) – FK zostaje obrabiany tylko z **nacięciem przy kąt kopiowania wejściowy EKW** |
| | | | **Kolejność:** obróbka zewnętrzna i wewnętrzna |
| | | | **Parametry obróbki** (dla formy FK): globalne parametry gotowego przedmiotu (nr 601900) |
| **Wszystkie** | | | wszystkie typy nacinania; obróbka radialna/osiowa; Zewn. i Wewnątrz |
| **Forma S, Forma D, Forma A, Forma FK** | | | Obróbka radialna/osiowa – Zewn. i Wewnątrz |
| **Forma S, Forma D, Forma A, Forma FK** | | **Zewn.** | Obróbka radialna – Zewn. |
| **Forma S, Forma D, Forma A, Forma FK** | | **Wewnątrz** | Obróbka radialna – Wewnątrz |
| **Forma S, Forma D, Forma A, Forma FK** | | **Zewnątrz/czoło** | Obróbka osiowa – Zewn. |
| **Forma S, Forma D, Forma A, Forma FK** | | **Wewnątrz/czoło** | Obróbka osiowa – Wewnątrz |
## Kolejność obróbki Wiercenie
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Wiercenie** | | | |
**Analiza konturu**: określić elementy formy odwiertu
**Kolejność** – technologia wiercenia/odwiertu kombinowane:
- Centrowanie / centrowanie z pogłębianiem
- Wiercenie
- Pogłębianie / pogłębianie odwiertu
- Gwintowanie / kombinacja gwintowania i wiercenia
**Kolejność** – miejsce obróbki:
- Centrycznie
- Strona czołowa (obrabią także czoło Y)
- Powierzchnia boczna (obrabią także bok Y)
**Kolejność** definicji geometrycznej
| Wszystkie | – | Wszystkie rodzaje obróbki wierceniem we wszystkich miejscach obróbki |
|-----------------------|--------------------|---------------------------------------------------------------------|
| Wszystkie | Centrycznie | Wszystkie zabiegi obróbki wierceniem obrabiać centrycznie |
| Wszystkie | Front | Wszystkie zabiegi obróbki wierceniem na powierzchni czołowej |
| Wszystkie | Oslona | Wszystkie zabiegi obróbki wierceniem na powierzchni bocznej |
| Wszystkie | Front tylko C | Obróbka wierceniem osi C na powierzchni czołowej |
| Wszystkie | Cylinder tyl. C | Obróbka wierceniem osi C na powierzchni bocznej |
| Wszystkie | Powrót tylko C | Obróbka wierceniem osi C na tylnej stronie |
| Wszystkie | Front tylko Y | Obróbka wierceniem osi Y na powierzchni czołowej |
| Wszystkie | Cylinder tyl. Y | Obróbka wierceniem osi Y na powierzchni bocznej |
| Wszystkie | Powrót tylko Y | Obróbka wierceniem osi Y na tylnej stronie |
| Centrowanie, Wiercenie, Pogłębianie, Gwint | – | Obróbka we wszystkich miejscach obróbki |
|------------------------------------------|---|--------------------------------------|
| Centrowanie, Wiercenie, Pogłębianie, Gwint | Centrycznie | Centryczna obróbka na powierzchni czołowej |
| Centrowanie, Wiercenie, Pogłębianie, Gwint | Front | Obróbka na powierzchni czołowej |
| Centrowanie, Wiercenie, Pogłębianie, Gwint | Oslona | Obróbka na powierzchni bocznej |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| | Centrowanie, | Front tylko C | Obróbka osi C na powierzchni bocznej |
| | Wiercenie, | | |
| | Poglębianie, | | |
| | Gwint | | |
| | Centrowanie, | Cylinder tyl. C| Obróbka osi C na powierzchni bocznej |
| | Wiercenie, | | |
| | Poglębianie, | | |
| | Gwint | | |
| | Centrowanie, | Powrót tylko C | Obróbka osi C na tylnej stronie |
| | Wiercenie, | | |
| | Poglębianie, | | |
| | Gwint | | |
| | Centrowanie, | Front tylko Y | Obróbka osi Y na powierzchni bocznej |
| | Wiercenie, | | |
| | Poglębianie, | | |
| | Gwint | | |
| | Centrowanie, | Cylinder tyl. Y | Obróbka osi Y na powierzchni bocznej |
| | Wiercenie, | | |
| | Poglębianie, | | |
| | Gwint | | |
| | Centrowanie, | Powrót tylko Y | Obróbka osi Y na tylnej stronie |
| | Wiercenie, | | |
| | Poglębianie, | | |
| | Gwint | | |
**Kolejność obróbki Nacinanie gwintu**
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| **Nacinanie gwintu** | | | |
| | Analiza konturu: | określić element formy gwint | |
| | Kolejność: | obróbka zewnętrzna i wewnętrzna; potem kolejność definicji geometrycznej | |
| Wszystkie | – | Cylindryczne (wzdłużne), stożkowe i planowe gwinty obrabiać zewnętrz i wewnątrz | |
| Wszystkie | Zewn. | Cylindryczne (wzdłużne), stożkowe i planowe gwinty obrabiać zewnętrz | |
| Wszystkie | Wewnątrz | Cylindryczne (wzdłużne), stożkowe i planowe gwinty obrabiać wewnątrz | |
| Cylinder | – | Cylindryczne gwinty zewnętrzne i wewnętrzne obrabiać | |
| Cylinder | Zewn. | Obróbka cylindrycznego gwintu zewnętrznego | |
| Cylinder | Wewnątrz | Obróbka cylindrycznego gwintu wewnętrznego | |
| Planowo | – | Gwint planowy obrabiać zewnętrz i wewnątrz | |
| Planowo | Zewn. | Gwint planowy obrabiać zewnętrz | |
| Planowo | Wewnątrz | Gwint planowy obrabiać wewnątrz | |
| Stożek | – | Gwint stożkowy obrabiać zewnętrz i wewnątrz | |
| Stożek | Zewn. | Gwint stożkowy obrabiać zewnętrz | |
| Stożek | Wewnątrz | Gwint stożkowy obrabiać wewnątrz | |
Kolejność obróbki Frezow.
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Frezow.** | | | |
| **Analiza konturu:** | | | określić kontury frezowania |
| **Kolejność** | | | – technologia frezowania: |
| | | | ■ liniowe i kołowe rowki |
| | | | ■ otwarte kontury |
| | | | ■ zamknięte kontury (wybrania), jednokrawędziowe i wielokrawędziowe powierzchnie |
| **Kolejność** | | | – miejsce obróbki: |
| | | | ■ Strona czołowa (obrabią także czolo Y) |
| | | | ■ Powierzchnia boczna (obrabią także bok Y) |
| **Kolejność** | | | definiacji geometrycznej |
| **Wszystkie** | – | | Wszystkie rodzaje obróbki frezowaniem we wszystkich miejscach obróbki |
| **Wszystkie** | Front | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem na powierzchni czołowej |
| **Wszystkie** | Oslona | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem na powierzchni bocznej |
| **Wszystkie** | Front tylko C | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem osi C na powierzchni czołowej |
| **Wszystkie** | Cylinder tyl. C | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem osi C na powierzchni bocznej |
| **Wszystkie** | Powrót tylko C | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem osi C na tylnej stronie |
| **Wszystkie** | Front tylko Y | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem osi Y na powierzchni czołowej |
| **Wszystkie** | Cylinder tyl. Y | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem osi Y na powierzchni bocznej |
| **Wszystkie** | Powrót tylko Y | | Wszystkie zabiegi obróbki frezowaniem osi Y na tylnej stronie |
| **Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń** | – | | Obróbka frezowaniem we wszystkich miejscach obróbki |
| **Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń** | Front | | Obróbka frezowaniem na powierzchni czołowej |
| **Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń** | Oslona | | Obróbka frezowaniem na powierzchni bocznej |
| **Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń** | Front tylko C | | Obróbka frezowaniem osi C na powierzchni czołowej |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| | Powierzchnia, | Cylinder tyl. | Obróbka frezowaniem osi C na powierzchni bocznej |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń | C | |
| | Powierzchnia, | Powrót tylko C | Obróbka frezowaniem osi C na tylnej stronie |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń | | |
| | Powierzchnia, | Front tylko Y | Obróbka frezowaniem osi Y na powierzchni czołowej |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń | | |
| | Powierzchnia, | Cylinder tyl. | Obróbka frezowaniem osi Y na powierzchni bocznej |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń | Y | |
| | Powierzchnia, | Powrót tylko Y | Obróbka frezowaniem osi Y na tylnej stronie |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń | | |
**Kolejność obróbki Obcinanie**
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| Obcinanie | Wszystkie | – | Detal jest obcinany |
| | Kompletna obróbka | – | Detal jest obcinany i zamocowany inaczej |
**Kolejność obróbki Zmiana zamocowania**
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| Zmiana zamocowania | Kompletna obróbka | – | Detal zostaje inaczej zamocowany |
**Kolejność obróbki Zabiegi obróbkowe specjalne**
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| Zabiegi obróbkowe specjalne | Wszystkie | – | Zdefiniowany podprogram zostaje wykonany |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| **Okrawanie** | | | |
| **Analiza konturu:** | | | określić kontury frezowania z atrybutem Okrawanie |
| **Kolejność – Miejsce obróbki:** | | | |
| | | Strona czołowa (obrabią także czolo Y) | |
| | | Powierzchnia boczna (obrabią także bok Y) | |
| **Kolejność definicji geometrycznej** | | | |
| **Wszystkie** | | | Wszystkie rodzaje obróbki frezowaniem we wszystkich miejscach obróbki |
| **Wszystkie** | **Front** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem na powierzchni czołowej |
| **Wszystkie** | **Oslona** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem na powierzchni bocznej |
| **Wszystkie** | **Front tylko C** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem osi C na powierzchni czołowej |
| **Wszystkie** | **Cylinder tyl. C** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem osi C na powierzchni bocznej |
| **Wszystkie** | **Powrót tylko C** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem osi C na tylnej stronie |
| **Wszystkie** | **Front tylko Y** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem osi Y na powierzchni czołowej |
| **Wszystkie** | **Cylinder tyl. Y** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem osi Y na powierzchni bocznej |
| **Wszystkie** | **Powrót tylko Y** | | Gratowanie wszystkich operacji frezowaniem osi Y na tylnej stronie |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | | | Gratowanie wybranego elementu we wszystkich miejscach obróbki |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | **Front** | | Gratowanie wybranego elementu na stronie czołowej |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | **Oslona** | | Gratowanie wybranego elementu na stronie bocznej |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | **Front tylko C** | | Gratowanie wybranego elementu na stronie czołowej z osią C |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | **Cylinder tyl. C** | | Gratowanie wybranego elementu na stronie bocznej z osią C |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | **Powrót tylko C** | | Gratowanie wybranego elementu na tylnej stronie z osią C |
| **Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*)** | **Front tylko Y** | | Gratowanie wybranego elementu na stronie czołowej z osią Y |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Cylinder tyl. Y | Gratowanie wybranego elementu na stronie bocznej z osią Y |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Powrót tylko Y | Gratowanie wybranego elementu na tylnej stronie z osią Y |
*: zdefiniować formę konturu
Kolejność obróbki grawerowanie
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| grawerowanie | | | Kolejność – miejsce obróbki:
■ Strona czołowa (obrabia także czolo Y)
■ Powierzchnia boczna (obrabia także bok Y)
Kolejność – definicja geometrycznej |
| Wszystkie | – | | Grawerowanie wszystkich elementów we wszystkich miejscach obróbki |
| Wszystkie | Front | | Grawerowanie wszystkich elementów na stronie czołowej |
| Wszystkie | Oslona | | Grawerowanie wszystkich elementów na stronie bocznej |
| Wszystkie | Front tylko C | | Grawerowanie wszystkich elementów na stronie czołowej z osią C |
| Wszystkie | Cylinder tyl. C | | Grawerowanie wszystkich elementów na stronie bocznej z osią C |
| Wszystkie | Powrót tylko C | | Grawerowanie wszystkich elementów na tylnej stronie z osią C |
| Wszystkie | Front tylko Y | | Grawerowanie wszystkich elementów na stronie czołowej z osią Y |
| Wszystkie | Cylinder tyl. Y | | Grawerowanie wszystkich elementów na stronie bocznej z osią Y |
| Wszystkie | Powrót tylko Y | | Grawerowanie wszystkich elementów na tylnej stronie z osią Y |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|----------------|-----------|
| **Frezowanie, na gotowo** | | | **Analiza konturu:** określić kontury frezowania
**Kolejność** – technologia frezowania:
- liniowe i kołowe rowki
- otwarte kontury
- zamknięte kontury (wybrania), jednokrawędziowe i wielokrawędziowe powierzchnie
**Kolejność** – miejsce obróbki:
- Strona czołowa (obrabia także czolo Y)
- Powierzchnia boczna (obrabia także bok Y)
**Kolejność** definicji geometrycznej |
| Wszystkie | – | | Wszystkie elementy we wszystkich miejscach obróbki obrabiać na gotowo |
| Wszystkie | Front | | Wszystkie elementy obrabiać na gotowo na stronie czołowej |
| Wszystkie | Oslona | | Wszystkie elementy obrabiać na gotowo na stronie bocznej |
| Wszystkie | Front tylko C | | Wykańczanie wszystkich elementów na stronie czołowej z osią C |
| Wszystkie | Cylinder tyl. C | | Wykańczanie wszystkich elementów na stronie bocznej z osią C |
| Wszystkie | Powrót tylko C | | Wykańczanie wszystkich elementów na tylnej stronie z osią C |
| Wszystkie | Front tylko Y | | Wykańczanie wszystkich elementów na stronie czołowej z osią Y |
| Wszystkie | Cylinder tyl. Y | | Wykańczanie wszystkich elementów na stronie bocznej z osią Y |
| Wszystkie | Powrót tylko Y | | Wykańczanie wszystkich elementów na tylnej stronie z osią Y |
| Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | – | | Wybrany element we wszystkich miejscach obróbki obrabiać na gotowo |
| Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Front | | Wybrany element obrabiać na gotowo na stronie czołowej |
| Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Oslona | | Wybrany element obrabiać na gotowo na stronie bocznej |
| Powierzchnia, Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Front tylko C | | Wykańczanie wybranego elementu na stronie czołowej z osią C |
| Główny rodzaj obróbki | Podrodzaj obróbki | Miejsce obróbki | Wykonanie |
|-----------------------|-------------------|-----------------|-----------|
| | Powierzchnia, | Cylinder tyl. C | Wykańczanie wybranego elementu na stronie bocznej z osią C |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Powrót tylko C | Wykańczanie wybranego elementu na tyłnej stronie z osią C |
| | Powierzchnia, | Front tylko Y | Wykańczanie wybranego elementu na stronie czołowej z osią Y |
| | Kontur, Frezowanie rowków, Kieszeń (*) | Cylinder tyl. Y | Wykańczanie wybranego elementu na stronie bocznej z osią Y |
| | Powierzchnia, | Powrót tylko Y | Wykańczanie wybranego elementu na tyłnej stronie z osią Y |
*: zdefiniować technologię frezowania
9.3 AWG-grafika kontrolna
Jeśli przy pomocy trybu pracy AWG generujemy program, to w oknie symulacji jest pokazywany detal i część gotowa oraz symulowane są oprócz tego wszystkie kroki obróbkowe jeden po drugim. Kontur detalu jest powielany przy skrawaniu.
AWG-sterowanie grafiką kontrolną
Grafikę kontrolną AWG należy obsługiwać następująco:
- Softkey AWG nacisnąć
- Sterowanie uruchamia grafikę kontrolną AWG
- Uruchomienie symulacji poszczególnych etapów obróbki
- Sterowanie pokazuje niekiedy dialogi, w których zawarta jest informacja do obróbki i do narzędzi.
Sterowanie odznacza grafikę kontrolną AWG poprzez obramowany na czerwono kontur w symbolu softkey.
Prezentacja torów narzędzi i tryb symulacji są konfigurowane jak w podrzędnym trybie pracy Symulacja.
Dalsze informacje: instrukcja obsługi
Zamknięcie grafiki kontrolnej AAG
Podczas symulacji sterowanie generuje program NC. Po symulowaniu obróbki, można wyjść z okna grafiki.
- Softkey Powrót nacisnąć
- Sterowanie powraca do funkcji TURN PLUS
- Softkey Powrót nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Zapisać w
W polu dialogu Nazwa pliku sterowanie pokazuje nazwę otwartego programu NC. Jeśli nie zostanie podana inna nazwa pliku, to otwarty program NC zostaje nadpisany. Alternatywnie można zachować obróbkę w innym programie.
9.4 Wskazówki dotyczące obróbki
Wybór narzędzia, konfiguracja głowicy rewolwerowej
Funkcja ta znajduje się do dyspozycji także na obrabiarkach z magazynem narzędzi. Sterowanie wykorzystuje listę magazynu zamiast listy głowicy rewolwerowej.
Wybór narzędzia zostaje określony przez:
- Kierunek obróbki
- Obrabiany kontur
- Kolejność obróbki
- Ustawienia w parametrze obróbki rodzaj dostępu do narzędzia
- Ustawienia w parametrach maszynowych
Parametr **Rodzaj dostępu do narzędzia WD** może być modyfikowany zarówno w parametrach obróbki jak i w parametrze maszynowym (nr 602001).
Jeśli idealne narzędzie nie jest dostępne, to **TURN PLUS** szuka:
- najpierw zamiennego narzędzia
- potem awaryjnego narzędzia
W razie potrzeby strategia obróbki zostaje dopasowana do znalezionego narzędzia zamiennego lub awaryjnego. W przypadku kilku podobnie nadających się narzędzi **TURN PLUS** wykorzystuje optymalne narzędzie. Jeśli **TURN PLUS** nie znajdzie żadnego narzędzia, to wybieramy narzędzie manualnie.
Typ uchwytu rozróżnia różne uchwytu narzędziowe.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
**TURN PLUS** sprawdza, czy typ uchwytu w opisie oprawki narzędziowej jest zgodny z opisem miejsca w głowicy rewolwerowej.
W zależności od parametru maszynowego **defaultG59** (nr 602022) **TURN PLUS** oblicza dla detalu automatycznie konieczne przesunięcie punktu zerowego i aktywuje je z **G59**.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
Dla obliczenia przesunięcia punktu zerowego **TURN PLUS** uwzględnia następujące wartości:
- **Dlugosc Z** (opis obrabianego detalu)
- **Naddatek K** (opis obrabianego detalu)
- **Krawędź uchwytu Z** (opis zamocowania i parametry obróbkowe)
- **Szczęki referencia B** (opis zamocowania i parametry obróbkowe)
Podręczny tryb pracy **AWG** wykorzystuje multinarzędzia i uchwytu odręcznej zmiany, podane pod oznaczeniem segmentu programu **MANUAL TOOL**.
Manualna obróbka toczeniem
W zależności od parametrów obróbki **rodzaj dostępu do narzędzia WD** i **Wybór narzędzia TSTURN PLUS** wybiera narzędzia. Jeśli **TURN PLUS** nie znajdzie żadnego odpowiedniego narzędzia na przewidzianych listach, to należy wybrać narzędzie manualnie.
Na obrabiarkach z uchwytom multifix sterowanie wykorzystuje wybrane pod **MANUAL TOOL** narzędzia jako pulę narzędzi.
**TURN PLUS** zadaje z góry parametry porównania. Przy pomocy softkey wybieramy, z której listy szukamy narzędzi.
Wybór narzędzia manualnie:
- Softkey **Lista narzędzi** nacisnąć
- Alternatywnie softkey **Głowica rewolwerowa lista** nacisnąć
- Wybrać narzędzie z listy
- Z softkey **Przejąć narzędzie** przejmujemy narzędzie do wybieranej puli narzędzi
- Z softkey **Przejąć** zamykamy wybór narzędzi
Gdy naciśniesz softkey **Grafika narzędzia**, to sterowanie pokazuje grafikę kontrolną narzędzia zamiast rysunku pomocniczego. Dzięki użyciu tej grafiki widoczne są rzeczywiste dane wybranego narzędzia, np. orientacja narzędzia.
Usuwanie materiału
W przypadku opcji **Usuwanie materiału** toczone są także zagłębione obszary konturu, których kąt flanki jest bardziej stromy niż **wejściowy kąt kopiowania EKW**.
Przy tym sterowanie stosuje albo neutralne narzędzie albo odpowiednią parę narzędzi.
**Usuwanie materiału dwoma narzędziami**
**AWG** szuka przy tym ustawieniu dwóch narzędzi o różnej geometrii, aby obrabiać kontur z dwóch kierunków.
Jeśli obrabiarka dysponuje dodatkowo osią B, to sterowanie stosuje przy tym ustawieniu **jedno** narzędzie z dwoma różnymi kątami osi B.
**Usuwanie materiału neutralnym narzędziem**
**AWG** szuka neutralnego narzędzia. Jeśli takie narzędzie neutralne nie jest dostępne, to sterowanie stosuje narzędzie grzybkowe.
Wskazówki dotyczące obsługi
- Należy zapewnić, aby opcja Usuwanie materiału znajdowała się w sekwencji obróbki przed toczeniem poprzecznym, inaczej odpowiednie obszary są już obrabione.
- W przypadku niewielkich obszarów usuwania materiału sterowanie pokazuje meldunek nacięcie dla automatycznego usuwania materiału zbyt małe i otwiera dialog dla odręcznego wyboru narzędzia. Sterowanie pokazuje pod narzędziem awaryjnym kierunek obróbki.
Dostępne są następujące możliwości:
- Jeśli ten dialog jest pomijany, to sterowanie przerywa Usuwanie materiału i obrabia później kontur toczeniem poprzecznym
- Jeśli dialogi zostaną przejęte, to obróbka nie jest kompletna
W razie konieczności można zmodyfikować kąt nastawienia, aby osiągnąć pożądany kąt wcięcia w materiał i kompletnie obrabiać kontur.
Nacinanie konturu, Tocz.poprz..
**Prom. ostrzy** musi być mniejszy od najmniejszego promienia wewnętrznego konturu przecinania, ale tryb symulacji \(\geq 0,2\) mm.
**Szer. ostrza** określa TURN PLUS na podstawie konturu:
- Kontur przecinania zawiera równolegle do osi elementy dna z promieniami po obydwu stronach: \(SB \leq b + 2 * r\) (różne promienie: najmniejszy promień)
- Kontur przecinania zawiera równolegle do osi elementy dna bez promieni albo promień tylko po jednej stronie: \(SB \leq b\)
- Kontur przecinania nie zawiera równoległych do osi elementów dna: **Szer. ostrza** zostaje określana na podstawie dzielnika szerokości przecinania SBDJ (nr 60240)
Skróty:
- **SB**: **Szer. ostrza**
- **b**: szerokość elementu dna
- **r**: promień
**Wierc.**
Podręczny tryb pracy **AWG** określa narzędzia na podstawie geometrii odwiertu. Dla centrycznych odwiertów **TURN PLUS** używa menapędzanych narzędzi.
Wartości skrawania, chłodziwo
TURN PLUS ustala wartości skrawania na podstawie:
- **Materiały** (nagłówek programu)
- **Materiały skrawające** (parametry narzędzi)
- **Rodzaj obróbki** (obróbka główna w kolejności obróbki)
Ustalone wartości zostają mnożone przez współczynniki korekcji.
**Dalsze informacje:** instrukcja obsługi
Przy obróbce zgrubnej i wykańczającej obowiązują:
- Posuw główny przy użyciu ostrza głównego
- Posuw pomocniczy przy użyciu ostrza pomocniczego
W przypadku zabiegów obróbkowych frezowaniem obowiązują:
- posuw główny dla obróbki na płaszczyźnie frezowania
- posuw pomocniczy dla wcięcia
W przypadku obróbki gwintowaniem, wierceniem i frezowaniem prędkość skrawania zostaje przekształcona w prędkość obrotową.
**Chłodziwo:** ustalamy w zależności od materiału, materiału ostrza i rodzaju obróbki w bazie danych technologii, czy pracujemy z lub bez chłodziwa. Podrędny tryb pracy AWG aktywuje odpowiednie obiegi chłodziwa dla danego narzędzia.
Jeśli w bazie danych technologii zdefiniowano chłodziwo, to podrędny tryb pracy AWG włącza przynależne obiegi chłodziwa dla danego bloku roboczego.
**Ograniczenie prędkości obrotowej:** TURN PLUS wykorzystuje jako ograniczenie prędkości obrotowej maksymalną prędkość obrotową z menu TSF.
**Kontury wewnętrzne**
TURN PLUS obrabia ciągłe kontury wewnętrzne do przejścia od najgłębszego punktu do większej średnicy.
Do jakiej pozycji dokonywane jest wiercenie, obróbka zgrubna i wykańczająca, decydują:
- ograniczenie skrawania wewnątrz
- **Długość wybiegu wewnątrz ULI** (parametr obróbki nr 602227)
Zakłada się, iż użyteczna długość narzędzia wystarcza dla obróbki. Jeśli to nie ma miejsca, to ten parametr określa obróbkę wewnętrzną. Następne przykłady objaśniają tę zasadę.
Granice przy obróbce wewnętrznej:
- **Wiercenie wstępne SBI** ogranicza operację wiercenia
- **Obr.zgr. SBI** lub **SU** ograniczają obróbkę zgrubną
- **SU** = długość bazowa obróbki zgrubnej (**sbl**) + długość wystawania wewnątrz (**ULI**)
- Aby zapobiec powstawaniu **pierścieni** przy obróbce TURN PLUS pozostawia obszar 5° przed linią ograniczenia obróbki zgrubnej
- **Obr. wyk.. sbl** ogranicza obróbkę na gotowo
Ograniczenie obróbki zgrubnej przed ograniczeniem obróbki
Przykład 1: linia ograniczenia skrawania zgrubnego (SU) (SU) leży przed ograniczeniem skrawania wewnątrz (SBI).
Skróty:
- **SBI**: ograniczenie skrawania wewnątrz
- **SU**: linia ograniczenia skrawania zgrubnego (SU = sbl + ULI)
- **sbl**: bazowa długość obróbki zgrubnej (najgłębszy tylny punkt konturu wewnętrznego)
- **ULI**: długość nawisu wewnątrz (parametr obróbki nr 602227)
- **nbl**: użyteczna długość narzędzia (parametr narzędzia)
Ograniczenie obróbki zgrubnej przed ograniczeniem obróbki
Przykład 2: linia ograniczenia skrawania zgrubnego (SU) leży za ograniczeniem skrawania wewnątrz (SBI).
Skróty:
- **SBI**: ograniczenie skrawania wewnątrz
- **SU**: linia ograniczenia skrawania zgrubnego (SU = sbl + ULI)
- **sbl**: bazowa długość obróbki zgrubnej (najgłębszy tylny punkt konturu wewnętrznego)
- **ULI**: długość nawisu wewnątrz (parametr obróbki nr 602227)
- **nbl**: użyteczna długość narzędzia (parametr narzędzia)
Obróbka wałów
TURN PLUS wspomaga w przypadku wałów dodatkowo do obróbki standardowej, obróbkę strony tylinej konturu zewnętrznego. Tym samy można obrabiać wały w jednym zamocowaniu. W dialogu mocowania można w parametrze V wybrać odpowiedni rodzaj mocowania dla Obróbka falowa AAG (1: wal/uchwyt lub 2: wal/zabierak czołowy).
Kryterium dla wału: obrabiany przedmiot jest zamocowany po stronie wrzeciona i konika.
**WSKAZÓWKA**
**Uwaga niebezpieczeństwo kolizji!**
Sterowanie nie przeprowadza w podrzędnym trybie pracy AWG przy obróbce na stronie czołowej i tylniej ani automatycznej kontroli kolizji ani nie wspomaga automatycznego odsuwania konika. Podczas obróbki istnieje niebezpieczeństwo kolizji!
- Program NC w podrzędnym trybie pracy Symulacja sprawdzić przy pomocy grafiki
- W razie konieczności dopasować program NC
Punkt rozdzielający TR
Punkt rozdzielający TR dzieli obrabiany przedmiot na przedni i tylny obszar. Jeśli nie podamy Punkt rozdzielający, to TURN PLUS umieściwo go na przejściu największej średnicy do mniejszej. Punkty rozdzielające należy umieścić na narożach zewnętrznych.
Narzędzia do obróbki:
- przednego obszaru: kierunek głównej obróbki - Z; lub przede wszystkim lewe przecinaki lub gwintowniki, etc.
- tylnego obszaru: kierunek głównej obróbki - Z; lub przede wszystkim prawe przecinaki lub gwintowniki, etc.
Punkt rozdzielający nastawić i zmienić:
Dalsze informacje: "Punkt rozdzielający G44", Strona 313
Strefy ochrony dla obróbki wierceniem i frezowaniem
TURN PLUS obrabia kontury wiercenia i frezowania na powierzchniach płaskich (strona czołowa i tylna) pod warunkiem:
- (poziomy) odstęp do powierzchni płaskiej wynosi > 5 mm
- odległość między mocowaniem i konturem wiercenia/frezowania jest > SAR (SAR: patrz parametry użytkownika).
Jeśli wał jest zamocowany od strony wrzeciona w szczękach, to TURN PLUS uwzględnia Limit skrawania zewnątrz O.
Wskazówki dotyczące obróbki:
- **Zamocowanie uchwytu od strony wrzeciona**: część nieobrobiona w obszarze zamocowania powinna zostać wstępnie obrabiona. Ze względu na ograniczenie skrawania nie można generować inaczej sensownych strategii obróbki.
- **Obróbka prętu**: TURN PLUS nie steruje ładowaczem prętów i nie przemieszcza agregatów konika i okularu. Obróbka pomiędzy tuleją zaciskową i klem centrującym z dosuwem przedmiotu nie zostaje wspomagana.
- **Obróbka planowa**:
- Uwzględnij, iż zapisy w Kolejność obróbki obowiązują dla całego przedmiotu, także dla obróbki planowej końców wałów.
- Podręczny tryb pracy AWG nie obrabia tylnego obszaru wewnętrznego. Jeśli wał jest zamocowany od strony wrzeciona przy pomocy szczęk, to strona tylna nie zostaje obrabiona.
- **Obróbka wzdłuż**: najpierw zostaje obrabiany obszar przedni, potem obszar tylny.
- **Unikanie kolizji**: – jeśli obróbka nie zostaje przeprowadzona bezkolizyjnie, to można:
- odsunięcie konika, plasowanie okularu itd. uzupełnić później w programie
- unikać kolizji poprzez dodatkowe włączenie ograniczenia skrawania w programie
- pominąć automatyczną obróbkę w trybie AWG poprzez nadanie atrybutu nie obrabiać lub przez podanie miejsca obróbki w Kolejność obróbki
- definiowaćpółwyrob z naddatkiem =0. Wtedy nie jest konieczna obróbka strony przedniej (przykład wydłużone i centrowane wały)
9.5 Przykład
Wychodząc z rysunku technicznego wytwarzania, zostają przedstawione kroki robocze dla generowania konturu detalu i części gotowej, zbrojenie i automatyczne generowanie planu pracy.
- Półwyrób: Ø60 X 80
- Materiał: Ck 45
Utworzenie programu
- Punkt menu Prog wybrać
- Punkt menu Nowy wybrać
- Punkt menu Nowy program DIN PLUS Ctrl+N wybrać
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Zapisać w
- Wprowadzić nazwę programu
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Sterowanie otwiera okno dialogowe Nagl.programu (krótki)
- Wybrać material obrabiany z listy stałych słów
- Softkey OK nacisnąć
Definiowanie obrabianego detalu
- Punkt menu ICP wybrać
- Punkt menu Półwyrób wybrać
- Sterowanie otwiera podrzędny tryb pracy Edytor ICP.
- Punkt menu Pręt wybrać
- Edytor ICP otwiera okno dialogowe Pręt.
- Definiowanie obrabianego detalu:
- X: Średnica = 60 mm
- Z: Długość półwyrobu = 80 mm
- K: Naddatek Z = 2 mm
- Softkey Do pam. nacisnąć
- Edytor ICP przedstawia obrabiany detal.
- Softkey Powrót nacisnąć
Definicja konturu podstawowego
▶ Punkt menu ICP wybrać
▶ Punkt menu Gotowy detal wybrac
▶ Punkt menu kontur wybrać
▶ Punkt menu Linia wybrać
Podać współrzędne:
■ XS: punkt startu konturu = 0 mm
■ ZS: Pkt startu konturu = 0 mm
■ X: Pkt docelowy = 16 mm
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Punkt menu Linia wybrać
▶ Z: Pkt docelowy = -25 mm
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Punkt menu Linia wybrać
▶ X: Pkt docelowy = 35 mm
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Punkt menu Linia wybrać
▶ Z: Pkt docelowy = -43 mm
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Punkt menu Linia wybrać
Podać współrzędne:
■ X: Pkt docelowy = 58 mm
■ AN: Kat do Z-osi = 70°
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Punkt menu Linia wybrać
▶ Z: Pkt docelowy = -76 mm
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Punkt menu Linia wybrać
▶ X: Pkt docelowy = 0 mm
▶ Softkey Do pam. nacisnąć
▶ Softkey Powrót nacisnąć
Definicja elementów formy
Fazkę Naroże definiować:
- Softkey Elementy formy nacisnąć
- Punkt menu Fazka wybrać
- Wybrać pożądane naroże
- Softkey Wybrać nacisnąć
- W oknie dialogowym Fazka: Szerok.fazki = 3 mm podać
- Softkey Do pam. nacisnąć
Definiowanie zaokrąglenia:
- Punkt menu zaokraglenie wybrać
- Wybrać wymagane naroże
- W razie potrzeby wybrać dalsze naroże
- Softkey Wybrać nacisnąć
- W oknie dialogowym zaokraglenie: Prom.zaokraglenia = 2 mm podać
- Softkey Do pam. nacisnąć
Zdefiniować podciecie:
- Punkt menu Podciecie wybrać
- Punkt menu Podciecie DIN 76 wybrać
- Wybrać wymagane naroże
- Softkey Wybrać nacisnąć
- Edytor ICP otwiera okno dialogowe Podciecie DIN 76.
- W sterowaniu podciecia są już zachowane
- Softkey Do pam. nacisnąć
Definicja naciecia:
- Punkt menu **Podciecie** wybrać
- Punkt menu **Naciecie standard / G22** wybrać
- Wybrać wymaganą powierzchnię
- Softkey **Wybrać** nacisnąć
- W oknie dialogowym **Naciecie standard / G22** podać wartości
- **Punkt docel. Z** = -38 mm
- **Wewn.naroze I** = 27 mm
- **Wewn.naroze Ki** = 8 mm - softkey **Inkrement.** aktywować
- **Zewn.kol./fazka B** = -1 mm
- Softkey **Do pam.** nacisnąć
Definicja gwintu:
- Punkt menu **gwint** wybrać
- Wybrać wymaganą powierzchnię
- Softkey **Wybrać** nacisnąć
- Edytor ICP otwiera okno dialogowe **Gwint.**
- W sterowaniu gwinty są już zachowane
- Softkey **Do pam.** nacisnąć
- Softkey **Powrót** nacisnąć
**Zbrojenie, zamocowanie obrabianego detalu**
- W zależności od parametru maszynowego **defaultG59** (nr 602022) TURN PLUS oblicza dla detalu automatycznie konieczne przesunięcie punktu zerowego i aktywuje je z **G59**.
Dla obliczenia przesunięcia punktu zerowego TURN PLUS uwzględnia następujące wartości:
- **Dlugosc Z** (opis półwyrobu)
- **Naddatek K** (opis półwyrobu)
- **Krawędź uchwytu Z** (opis zamocowania i parametry obróbkowe)
- **Szczęki referencia B** (opis zamocowania i parametry obróbkowe)
Wstawić mocowanie:
- Punkt menu **Nagł.** wybrać
- Punkt menu **Wstawić mocowadła** wybrać
- Opisywanie zamocowania:
- **Nr mocowadła** podać
- **Numer wrzeciona AAG** wybrać
- **Rodzaj mocowania** wybrać
- **Szczęki referencja** podać
- **Wolna dług. obr.przedm.** podać
- **Limit skrawania zewnątrz** podać
- **Limit skrawania wewnątrz** podać
- **Pokrycie szczęki/przedm.** podać
- **Średnica mocowania** podać
- **Forma zamoc.** wybrać
- **Obróbka falowa AAG** wybrać
- **TURN PLUS** uwzględnia mocowadła i limit skrawania przy generowaniu programu.
- **Softkey Do pam.** nacisnąć
**Utworzenie planu pracy i zapis do pamięci**
Zestawienie planu pracy:
- **Softkey TURN PLUS** nacisnąć
- W razie konieczności **Kolejność obróbki** wybrać
- **Softkey AWG** wybrać
- **AWG**-grafikę kontrolną uruchomić
Zapis programu do pamięci:
- **Softkey Powrót** nacisnąć
- **Softkey Powrót** nacisnąć
- Nazwę pliku sprawdzić i dopasować
- **Softkey Do pam.** nacisnąć
- **TURN PLUS** zachowuje w pamięci program NC.
**Podrędny tryb pracy AWG** generuje bloki robocze na podstawie **Kolejność obróbki** i ustawień **Parametry obróbki**.
9.6 Kompletna obróbka z TURN PLUS
Zmiana zamocowania detalu
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Zmiana zamocowania detali jest zależna od maszyny.
Producent obrabiarek przygotowuje zależne od maszyny podprogramy.
W TURN PLUS możliwe są trzy warianty kompletnej obróbki:
- Zmiana zamocowania narzędzia na wrzecionie głównym.
Obydwa typy zamocowania są w programie NC
- Zmiana zamocowania przedmiotu z wrzeciona głównego na przeciwrzeciono (część uchwytowa)
- Obcinanie i przechwytywanie przedmiotu za pomocą przeciwrzeciona
TURN PLUS wybiera konieczny wariant zmiany zamocowania na podstawie opisu mocowadła i kolejności obróbki.
W parametrach maszynowych CfgExpertProgram (nr 606800) zdefiniowano dla każdego wariantu zmiany zamocowania własny podprogram, sterujący przebiegiem zmiany zamocowania.
Definiowanie mocowadel dla pełnej obróbki
W dialogu mocowadel określany jest przebieg pełnej obróbki. Oprócz tego definiujemy tu punkty zerowe, pozycje przechwytywania i limity skrawania.
Przykład dla pierwszego zamocowania przy pełnej obróbce
Parametry:
- **Nr mocowadla H**: MOCOWANIE 1
- **Numer wrzeciona AAG D**:
- 0: wrzeciono główne
- **Rodzaj mocowania R**:
- 0: J=wolna długość
- 1: J=dlugość zamocowania
- **Krągłość uchwytu Z**: brak zapisu (podrędny tryb pracy AWG przejmuje wartość z parametrów użytkownika)
- **Szczęki referencja B**: brak zapisu (podrędny tryb pracy AWG przejmuje wartość z parametrów użytkownika)
- **Wolna dłg. obr.przedm. J**: długość zamocowania lub wystawiania zapisać
- **Limit skrawania zewnątrz O**: zostaje obliczony przez podrędný tryb AWG (jeśli zamocowanie zewnątrz)
- **Limit skrawania wewnątrz I**: zostaje obliczony przez podrędný tryb AWG (jeśli zamocowanie wewnątrz)
- **Pokrycie szczęki/przedm. K**: pokrycie szczęki/detal
- **Średnica mocowania X**: średnica mocowania detal
- **Forma zamoc. Q**:
- 4: zamocowanie zewnętrznie
- 5: zamocowanie wewnętrznie
- **Obróbka falowa AAG V**: wymaganą strategię AWG wybrać
Przykład: definiowanie pierwszego mocowania
| ... | ... |
|-----|-----|
| MOCOWADLO 1 | |
| H0 D0 R0 J100 K15 X120 Q4 V0 | |
| ... | ... |
Przykład dla drugiego zamocowania przy pełnej obróbce
Parametry:
- **Nr mocowadła H**: MOCOWANIE 2
- **Numer wrzeciona AAG D**:
- 0: wrzeciono główne
- 3: przeciwrzeciono (w zależności od rodzaju zmiany zamocowania)
- **Rodzaj mocowania R**:
- 0: J=wolna długość
- 1: J=dlugość zamocowania
- **Krawędź uchwytu Z**: brak zapisu (podrędny tryb pracy AWG przejmuje wartość z parametrów użytkownika)
- **Szczęki referencja B**: brak zapisu (podrędny tryb pracy AWG przejmuje wartość z parametrów użytkownika)
- **Wolna dlug. obr.przedm. J**: długość zamocowania lub wystawania zapisać
- **Limit skrawania zewnątrz O**: zostaje obliczony przez podrędny tryb AWG (jeśli zamocowanie zewnątrz)
- **Limit skrawania wewnątrz I**: zostaje obliczony przez podrędny tryb AWG (jeśli zamocowanie wewnątrz)
- **Pokrycie szczęki/przedm. K**: pokrycie szczęki/detal
- **Średnica mocowania X**: średnica mocowania detal
- **Forma zamoc. Q**:
- 4: zamocowanie zewnętrznie
- 5: zamocowanie wewnętrznie
- **Obróbka falowa AAG V**: wymaganą strategię AWG wybrać
Przykład: definiowanie drugiego mocowania
| ... | ... |
|-----|-----|
| MOCOWADLO 2 | |
| H0 D3 R1 J15 K-15 X68 Q4 V0 | |
Automatyczne generowanie programu przy pełnej obróbce
Przy automatycznym generowaniu programu (podręczny tryb pracy AWG) określane są najpierw etapy obróbki i zabiegi dla pierwszego zamocowania. Następnie podręczny tryb pracy AWG otwiera okno dialogowe, w którym są odpisywane parametry dla zmiany zamocowania.
Parametry w oknie dialogowym są już zajęte wartościami, które tryb AWG obliczył z zadanego konturu obrabianego detalu. Wartości te można przejąć lub je zmienić. Po potwierdzeniu tych wartości, tryb AWG generuje obróbkę dla drugiego zamocowania.
Producent maszyn określa w parametrach maszynowych, jakie parametry zapisu są wyświetlane w oknach dialogowych przy zmianie zamocowania.
Można w oknach dialogowych dodać dalsze parametry wprowadzenia. Wybiera się w tym celu w parametrach maszynowych CfgExpertProgPara (nr 606900) konieczną listę parametrów. Proszę zapisać w wymaganym parametrze wartość, z którą parametr jest następnie opatrzony w oknie dialogowym. Zapisać 9999999, aby wyświetlić parametr bez zadanej z góry wartości.
Zmienić zamocowanie przedmiotu we wrzecionie głównym
Podprogram do zmiany zamocowania we wrzecionie głównym jest zdefiniowany w parametrze użytkownika lista parametrów zmiana zamocowania manualnie (standardowy pgm: Rechuck_manual.ncs).
Zdefiniować przy końcu Kolejność obróbki etap obróbki z Główny rodzaj obróbki zmiana zamocowania i Podrodzaj obróbki Kompletna obróbka.
Wybrać w opisie mocowadel, w parametrze D dla obydwu mocowadel wrzeciono główne.
Przykład: definiowanie mocowania
| ... |
|-----|
| MOCOWADLO 1 |
| H0 D0 R0 J80 K15 X120 Q4 V0 |
| MOCOWADLO 2 |
| H0 D0 R0 J100 K15 X120 Q4 V0 |
| ... |
Zmiana zamocowania obrabianego przedmiotu z wrzeciona głównego na przeciwwrzeciono
Podprogram do zmiany zamocowania z wrzeciona głównego na przeciwwrzeciono jest zdefiniowany w parametrze użytkownika lista parametrów zmiana zamocowania kompletnie (standardowy prg: Rechuck_complete.ncs).
Zdefiniować przy końcu etapu obróbki krok obróbki z Główny rodzaj obróbki zmiana zamocowania i Podrodzaj obróbki Kompletna obróbka.
Wybrać w opisie mocowadel, w parametrze D dla pierwszego mocowadła wrzeciono główne a dla drugiego mocowadła przeciwwrzeciono.
Przykład: definiowanie mocowania
| ... |
|-----|
| MOCOWADLO 1 |
| H0 DO RO J80 K15 X120 Q4 V0 |
| MOCOWADLO 2 |
| H0 DO RO J100 K15 X120 Q4 V0 |
| ... |
Obciąć przedmiot i przechwycić przeciwwrzecionem
Podprogram do obcinania i przechwytywania przeciwwrzecionem jest zdefiniowany w parametrze użytkownika lista parametrów zmiana zamocowania obcinanie (standardowy prg: Rechuck_complete.ncs).
Zdefiniować przy końcu kolejności obróbki krok obróbki z Główny rodzaj obróbki Obcinanie i Podrodzaj obróbki Kompletna obróbka.
Wybrać w opisie mocowadel, w parametrze D dla pierwszego mocowadła wrzeciono główne a dla drugiego mocowadła przeciwwrzeciono.
Przykład: definiowanie mocowania
| ... |
|-----|
| MOCOWADLO 1 |
| H0 DO RO J80 K15 X120 Q4 V0 |
| MOCOWADLO 2 |
| H0 DO RO J100 K15 X120 Q4 V0 |
| ... |
10
Oś B (opcja #54)
10.1 Podstawy
Nachylona płaszczyzna obróbki
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny! Producent maszyn określa zakres funkcjonowania i zachowanie tej funkcji.
Oś B umożliwia obróbkę wierceniem i frezowaniem na leżących ukośnie w przestrzeni płaszczyznach. Aby zapewnić proste programowanie, układ współrzędnych tak zostaje nachylony, iż definiowanie szablonów wiercenia i konturów frezowania następuje na płaszczyźnie YZ. Wiercenie albo frezowanie zostaje wykonywane wówczas na nachylonej płaszczyźnie.
Dalsze informacje: "Nachylenie płaszczyzny obróbki G16", Strona 658
Rozdzielenie opisu konturu i obróbki obowiązuje także dla zabiegów obróbkowych na nachylonych płaszczyznach. Powielanie półwyrobu nie zostaje przeprowadzane.
Kontury na nachylonych płaszczyznach zostają oznaczone przy pomocy znacznika OSLONA_Y.
Dalsze informacje: "Segment OSLONA_Y", Strona 91
Sterowanie wspomaga generowanie programu NC z osią B w DIN/ISO tryb oraz w trybie pracy smart.Turn.
Symulacja graficzna pokazuje obróbkę na nachylonych płaszczyznach w już znanych oknach obrotu i powierzchni czołowej a także dodatkowo w widok z boku (YZ).
Jeżeli używamy narzędzia z uchwytem leżącym pod kątem, to można wykorzystywać nachyloną płaszczyznę obróbki także bez osi B. Kąt dla uchwytu narzędziowego definiujemy jako Kąt offsetu RW w opisie narzędzia.
TCPM
Przy pomocy funkcji TCPM (Tool Center Point Management) zmieniane jest zachowanie osi obrotowych przy nachylaniu.
Bez TCPM oś obraca się wokół mechanicznego punktu obrotu, z włączonym TCPM wierzchołek ostrza narzędzia pozostaje w punkcie rotacji a osie linearne wykonują ruch kompensacyjny.
Funkcja TCPM pozwala na obrabianie konturu z symultanicznym przystawieniem osi B.
Przy pomocy funkcji TCPM G928 może ta funkcja być włączana lub wyłączana.
Dalsze informacje: "TCPM G928", Strona 504
Narzędzia dla osi B
Zaletą osi B jest możliwość elastycznego wykorzystania narzędzi przy obróbce toczeniem. Poprzez nachylenie osi B i obrót narzędzia można osiągnąć położenia narzędzia, umożliwiające obróbkę wzdłużną i planową oraz radialną i osiową obróbkę na wrzecionie głównym i przeciwwrzecionie przy pomocy tego samego narzędzia. W ten sposób redukuje się liczbę koniecznych do obróbki narzędzi a także liczbę zmian narzędzi.
Dane narzędzi: wszystkie narzędzia zostają opisywane w bazie danych narzędzi przy pomocy wymiarów X, Z i Y a także przy pomocy wartości korekcji. Wymiary te odnoszą się do kąta nachylenia B=0° (położenie referencyjne).
Dodatkowo definiujemy Narzędzie odwrócić CW. Ten parametr definiuje w przypadku nie napędzanych narzędzi (narzędzi tokarskich) robocze położenie narzędzia.
Kąt nachylenia osi B nie jest komponentem danych narzędzi. Kąt ten zostaje definiowany przy wywoływaniu narzędzia lub przy zastosowaniu określonego narzędzia.
Orientacja narzędzia i wyświetlanie położenia: obliczenie pozycji wierzchołka ostrza narzędzia dla narzędzi tokarskich następuje na bazie orientacji ostrza.
Sterowanie oblicza orientację narzędzia w przypadku narzędzi tokarskich na podstawie kąta przystawienia i kąta wierzchołkowego.
Multinarzęzia dla osi B
Jeśli kilka narzędzi jest zamontowanych w uchwycie narzędziowym, to jest to oznaczane mianem multinarzęzia. W przypadku multinarzędzi każde ostrze (każde narzędzie) otrzymuje własny Identnummer i opis.
Kąt położenia, na ilustracji oznaczony przy pomocy CW jest częścią składową danych narzędziowych. Jeśli teraz jedno ostrze (jedno narzędzie) multinarzęzia zostanie aktywowane, to sterowanie obraca multinarzęzie na podstawie kąta położenia do właściwej pozycji. Do kąta położenia zostaje dodawany offset kąta położenia z procedury zmiany narzędzia. W ten sposób można używać narzędzia w jego normalnym położeniu lub na głowie.
Fotografia pokazuje multinarzęzie z trzema ostrzami.
High Dynamic Turning
High Dynamic Turning
Sterowanie obsługuje opracowane przez firmę CERATIZIT rozwiązanie technologiczne High Dynamic Turning, w skrócie HDT. Metoda ta pozwala na wykonywanie standardowych zabiegów obróbki toczeniem przy pomocy tylko jednego narzędzia.
Narzędzia HDT są montowane we wrzecionie frezarskim, które to działa jako oś B (B2).
Podczas obróbki HDT-układ współrzędnych jest tak nachylony, iż mechaniczna oś Y wykonuje wcięcie w materiał na średnicy.
- Specjalne płytki wielopołożeniowe oraz konieczne do tego celu uchwytu narzędziowe określane są w trybie pracy Edytor narzędzi.
patrz instrukcja obsługi
- Przy pomocy funkcji G931 aktywujesz bądź dezaktywujesz Tryb HDT.
patrz "Tryb HDT G931", Strona 514
- Obróbkę możesz kontrolować za pomocą podrzędnego trybu pracy Symulacja. W symulacji 2D widoczne są tory narzędzia jako krawędź tnąca narzędzie. W symulacji 3D widoczna jest kompletna obróbka włącznie z uchwytem narzędziowym.
- Wyświetlacz danych maszynowych informuje o aktualnym stanie przełączania Tryb HDT. Ten sam symbol sterowanie pokazuje także podczas symulacji.
patrz instrukcja obsługi
Warunki:
- Obrabiarka z osią Y i osią B
- Obrabiarka z wrzecionem frezarskim (B2-os)
- Obróbka w osi B (opcja # 54)
- Obrabiarka i sterowanie są przygotowane do obróbki HDT.
Producent maszyn musi między innymi wygenerować konieczne opisy kinematyki i dopasować ustawienia konfiguracji.
Wskazówki:
- Tryb HDT może być używany zarówno na wrzecionie głównym jak i na przeciwwrzecionie.
- Ze względu na uwarunkowania geometrii narzędzi HDT ścinki jak i zabiegi obróbkowe wewnątrz nie są możliwe w trybie HDT.
10.2 Korekcje z zastosowaniem osi B
Korekty w przebiegu programu
Korekcje narzędzia: w formularzu dla korekcji narzędzia zapisujemy ustalone wartości korekcji.
Oprócz tego definiujemy dalsze funkcje, które były aktywne także przy obróbce zmierzonych powierzchni:
- Kąt osi B BW
- Narzędzie odwrócić CW
- Rodzaj obróbki KM
- Kat G16
Sterowanie oblicza wymiary dla pozycji $B=0$ i zachowuje je w bazie danych narzędzi.
Korygowanie narzędzia podczas przebiegu programu:
- Softkey Korekcja narzędzia w przebiegu programu nacisnąć
- Sterowanie otwiera w oknie dialogowym Wyzn.korekcje narzędzia
- Zapisać nowe wartości
- Softkey Do pam. nacisnąć
Sterowanie pokazuje w polu T (wyświetlacz maszynowy) wartości korekcji w odniesieniu do aktualnego kąta osi B i kąta położenia narzędzia.
- Sterowanie zapisuje korekcje narzędzia wraz z innymi danymi narzędzia do bazy danych.
- Jeśli os B zostanie nachylona, to sterowanie uwzględnia korekcje narzędzia przy obliczaniu pozycji wierzchołka ostrza narzędzia.
Dodatkowa korekcja jest niezależna od danych narzędzi. Korekcje działają w kierunku osi X, Y i Z. Nachylenie osi B nie ma żadnego wpływu na addytywne korekcje.
10.3 Symulacja
Symulacja nachylonej płaszczyzny
Prezentacja 3D: symulacja przedstawia poprawnie nachyloną płaszczyznę Y i odnoszące się do niej elementy (wybrania, odwierty, wzory...).
Przedstawienie konturu: symulacja przedstawia widok płaszczyzny YZ obrabianego przedmiotu oraz kontury nachylonych płaszczyzn w widoku bocznym. Aby przedstawić wzorce wiercenia i kontury frezowania prostokątnie do nachylonej płaszczyzny - czyli bez zniekształceń - symulacja ignoruje obrót układu współrzędnych i przesunięcie w obrębie obróconego układu współrzędnych.
Proszę uwzględnić przy prezentacji konturów nachylonych płaszczyzn:
- Parametr KG16 lub OSLONA_Y określa początek wzoru wiercenia lub konturu frezowania w kierunku osi Z
- Wzory wiercenia i kontury frezowania zostają przestawione prostopadle do nachylonej płaszczyzny. W ten sposób powstaje przesunięcie odnośnie konturu toczenia
Obróbka frezowaniem i wierceniem: przy prezentacji drogi narzędzia na nachylonej płaszczyźnie obowiązują w widoku bocznym te same zasady, jak i przy prezentacji konturu.
Przy pracy na nachylonej płaszczyźnie narzędzie zostaje naszkicowane w oknie czołowym. Przy tym symulacja pokazuje szerokość narzędzia odpowiednio do skali. Przy pomocy tej metody można kontrolować zachodzenie na siebie torów przejść przy frezowaniu. Drogi narzędzia zostają przedstawione również odpowiednio do skali (perspektywicznie) w grafice kreskowej.
We wszystkich oknach dodatkowych symulacja przedstawia narzędzie i ścieżkę skrawania, jeśli narzędzie leży pod kątem prostym do danej płaszczyzny. Przy uwzględnianiu jest tolerancja, wynosząca +/- 5°. Jeśli narzędzie nie leży prostopadle, to punkt świetlny reprezentuje narzędzie i droga narzędzia zostaje przedstawiona w postaci linii.
Należy zapoznać się z instrukcją obsługi maszyny!
Prezentacja suportu narzędziowego jest zależna od maszyny.
Grafika wyświetla suport narzędziowy pod następującymi warunkami:
- producent maszyn zachował opis suportu narzędziowego, np. głowicy osi B
- przyporządkowano do narzędzia odpowiedni uchwyt
Przykład: kontur na nachylonej płaszczyźnie
| ... |
|-----|
| CZ.GOTOWA |
| N2 G0 X0 Z0 |
| N3 G1 X50 |
| N4 G1 Z-50 |
| N5 G1 X0 |
| N6 G1 Z0 |
| OSLONA_Y X50 C0 B80 I25 K-10 H0 |
| N7 G386 Z0 Ki10 B-30 X50 C0 | Pojedyncza powierzchnia |
| OSLONA_Y X50 C0 B20 I25 K-20 H1 |
| N8 G384 Z-10 Y10 X50 R10 P5 | Koło pełne |
| ... |
**Wyświetlanie układu współrzędnych**
Symulacja wyświetla, jeśli wymaga tego technolog, przesunięty i obrócony układ współrzędnych w **oknie toczenia**.
**Warunek:** symulacja znajduje się w trybie zatrzymania (stop).
Wyświetlanie układu współrzędnych:
- -/+ klawisz nacisnąć
- Symulacja wyświetla aktualny układ współrzędnych
Przy symulacji następnego polecenia lub przy ponownym naciśnięciu klawisza -/+ układ współrzędnych jest skrywany.
**Wskazanie położenia z osią B i Y**
Następujące pola wskazania są **stałe**:
- **N**: numer wiersza źródłowego NC
- **X**, **Z**, **C**: wartości położenia (wartości rzeczywiste)
Pozostałe pola ustawiamy klawiszem **układ ekranu** (trzy uporządkowane na okręgu strzałki):
- Ustawienie standardowe (wartości wybranego suportu)
- **Y**: wartość położenia (wartość rzeczywista)
- **T**: dane narzędzia z miejscem w rewolwerze (w „(.)”) i **Identnummer**
- Ustawienie osi B
- **B**: kąt nachylenia osi B
- **G16/B**: kąt nachylonej płaszczyzny
11
Przegląd UNIT (opcja #9)
## 11.1 UNITS - grupa obróbki toczeniem
### Grupa obróbki zgrubnej
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G810_ICP | G810 wzdłuż ICP
Obróbka zgrubna wzdłuż ICP-kontur | Strona 113 |
| G820_ICP | G820 planowo ICP
Obróbka zgrubna płaska ICP-kontur | Strona 114 |
| G830_ICP | G830 równ.do konturu ICP
Obróbka zgrubna równolegle do konturu ICP-kontur | Strona 116 |
| G835_ICP | G835 dwukierunkowo ICP
Obróbka zgrubna w dwóch kierunkach ICP-kontur | Strona 117 |
| G810_G80 | G810 wzdłuż bezpośrednio
Obróbka zgrubna wzdłuż bezpośredni zapis konturu | Strona 118 |
| G820_G80 | G820 planowo bezpośrednio
Obróbka zgrubna planowa bezpośredni zapis konturu | Strona 181 |
| G895_ICP | G895 obróbka zgrubna symultaniczna | Strona 121 |
### Grupa obróbki na gotowo
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G890_ICP | G890 obróbka konturu ICP
Obróbka wykańczająca ICP-kontur | Strona 177 |
| G890_G80_L | G890 obróbka konturu bezp. wzdłuż
Obróbka na gotowo wzdłuż bezpośredni zapis konturu | Strona 179 |
| G890_G80_P | G890 obr.konturu bezp. plan
Obróbka na gotowo planowa bezpośredni zapis konturu | Strona 181 |
| G85x_DIN_E_F_G| G890 zatacz.forma E,F,DIN76
Obróbka na gotowo podcięć zgodnie z DIN509 forma E i F oraz podcięcia z gwintem DIN76 | Strona 183 |
| MEASURE_G809 | G809 przejście pomiarowe | Strona 185 |
| G891_ICP | G891 symult. obróbka wykańcz. | Strona 186 |
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G860_ICP | G860 przecin. konturu ICP
Przecinanie konturu ICP-kontur | 125 |
| G869_ICP | G869 tocenie poprz.ICP
Toczenie poprzeczne ICP-kontur | 126 |
| G860_G80 | G860 przecin.konturu bezp.
Toczenie poprzeczne bezpośrednie wprowadzenie konturu | 128 |
| G869_G80 | G869 przecin.poprz.bezp.
Toczenie poprzeczne bezpośrednie wprowadzenie konturu | 129 |
| G859_Cut_off | G859 odcinanie
Obcinanie pręta, bezpośredni zapis pozycji | 130 |
| G85x_Cut_H_K_U| G85X podcinanie (H,K,U)
Obrabianie podcięć formy H, K i U | 131 |
| G870_ICP | G870 tocenie poprz.ICP
Wykonanie nacięcia | 131 |
**Grupa gwint**
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G32_MAN | G32 gwint bezp.
Gwint z bezpośrednim opisem konturu | 192 |
| G31_ICP | G31 gwint ICP
Gwint na dowolnym konturze ICP | 193 |
| G352_API | G352 API-gwint
API-gwint z bezpośrednim opisem konturu | 195 |
| G32_KEG | G32 Gwint stożkowy
Gwint stożkowy z bezpośrednim opisem konturu | 196 |
## 11.2 UNITS - grupa wiercenia
### Grupa wiercenie centrycznie
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G74_Zentr | G74 wiercenie centr.
Wiercenie i wiercenie głębokich otworów dla X=0 | 133 |
| G73_Centr | G73 gwintowanie centrycznie
Gwintowanie dla X=0 | 135 |
### Grupa wiercenie ICP C-oś
| UNIT | Opis | Strona |
|-----------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G74_ICP_C | G74 wiercenie ICP C
Wiercenie i wiercenie głębokie z ICP-szablonem | 157 |
| G73_ICP_C | G73 gwintowanie ICP C
Gwintowanie z szablonem ICP | 158 |
| G72_ICP_C | G72 nawierc., pogłęb.ICP C
Pogłębianie ze wzorem ICP- | 160 |
| G75_BF_ICP_C | G75 frezowanie po linii śrubowej ICP C czolo
Frezowanie po linii śrubowej ze wzorem ICPna powierzchni czołowej | 160 |
| G75_EN_ICP_C | G75 gratowanie ICP C czolo
Gratowanie ze wzorem ICPna powierzchni czołowej | 161 |
| G75_BF_ICP_C_MANT | G75 frezowanie po linii śrubowej ICP C bok
Frezowanie po linii śrubowej ze wzorem ICPna powierzchni bocznej | 162 |
| G75_EN_ICP_C_MANT | G75 gratowanie ICP C bok
Gratowanie ze wzorem ICPna powierzchni bocznej | 163 |
### Grupa wiercenie oś C, powierzchnia czołowa
| UNIT | Opis | Strona |
|-----------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G74_Bohr_Stirn_C | G74 pojedyńczy otwór
Wiercenie i wiercenie głębokich pojedynczych otworów | 137 |
| G74_Lin_Stirn_C | G74 wierc. wzorzec liniowo
Wiercenie i wiercenie głębokich otworów, liniowy wzorzec odwiertów | 139 |
| G74_Cir_Stirn_C | G74 wierc.wzorzec kołowo
Wiercenie i wiercenie głębokich otworów, kołowy wzorzec odwiertów | 141 |
| G73_Gew_Stirn_C | G73 gwintowanie
Gwintowanie, pojedynczy odwiert | 143 |
| G73_lin_czolo_C | G73 gwint wzorzec liniowo
Gwintowanie, liniowy wzorzec odwiertów | 144 |
| G73_kol_czolo_C | G73 gwint wzorzec kołowo
Gwintowanie, kołowy wzorzec odwiertów | 145 |
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G74_Bohr_Mant_C | **G74 pojedyńczy otwór**<br>Wiercenie i wiercenie głębokich pojedyńczych otworów | 147 |
| G74_Lin_Mant_C | **G74 wierc. wzorzec liniowo**<br>Wiercenie i wiercenie głębokich otworów, liniowy wzorzec odwiertów | 149 |
| G74_Cir_Mant_C | **G74 wierc.wzorzec kołowo**<br>Wiercenie i wiercenie głębokich otworów, kołowy wzorzec odwiertów | 151 |
| G73_Gew_Mant_C | **G73 gwintowanie**<br>Gwintowanie, pojedynczy odwiert | 153 |
| G73_lin_bocz_C | **G73 gwint wzorzec liniowo**<br>Gwintowanie, liniowy wzorzec odwiertów | 154 |
| G73_kol_bocz_C | **G73 gwint wzorzec kołowo**<br>Gwintowanie, kołowy wzorzec odwiertów | 155 |
11.3 UNITS – grupa wiercenie wstępne oś C
Grupa wiercenie wstępne oś C, powierzchnia czołowa
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| DRILL_STI_KON_C | Wierc.wst.czolo G840 frez.konturu C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 164 |
| DRILL_STI_840_C | Wiercenie wstępne czolo G840 ICP C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 168 |
| DRILL_STI_TASC | Wierc.wst.czolo G845 frez.kieszeni C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 166 |
| DRILL_STI_845_C | Wiercenie wstępne czolo G845 ICP C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 169 |
Wiercenie wstępne oś C, powierzchnia boczna
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| DRILL_MAN_KON_C | Wierc.wst.pow.b. G840 frez.konturu C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 170 |
| DRILL_MAN_840_C | Wierc.wstępne pow.boczna G840 ICP C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 174 |
| DRILL_MAN_TAS_C | Wierc.wst.pow.b.G845 frez.kieszeni C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 172 |
| DRILL_MAN_845_C | Wierc.wstępne pow.boczna G845 ICP C
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | 175 |
## 11.4 UNITS – grupa frezowania oś C
**Grupa frezowania oś C powierzchnia czołowa**
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G791_Nut_Stirn_C | G791 rowek liniowo
Frezowanie liniowego rowka | 198 |
| G791_lin_czolo_C | G791 liniowy wzorzec rowków
Frezowanie liniowych rowków w liniowym wzorze | 199 |
| G791_kol_czolo_C | G791 kołowy wzorzec rowków
Frezowanie liniowych rowków w kołowym wzorze | 200 |
| G797_STIRNFR_C | G797 frezowanie czołowe
Frezowanie różnych figur jako wysepek | 201 |
| G797_ICP | G797 frezowanie czołowe ICP
Frezowanie zamkniętych konturów jako wysepek | 212 |
| G799_GwintFR_C | G799 frezowanie gwintu
Frezowanie gwintów wewnętrznych, pojedynczy odwiert | 202 |
| G840_FIG_STIRN_C | G840 frez. konturu figury
Frezowanie figur wewnątrz, zewnątrz i na konturze | 203 |
| G84X_FIG_STIRN_C | G84X frez. kieszeni figury
Rozwiercanie zamkniętych figur wewnątrz | 205 |
| G801_GRA_STIRN_C | G801 grawerowanie
Grawerowanie łańcucha znaków na płaszczyźnie czołowej | 207 |
**Grupa frezowania oś C ICP powierzchnia czołowa**
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G840_Kon_C_STIRN | G840 frezowanie konturu ICP
ICP-kontury na stronie czołowej wewnątrz, zewnątrz i na konturze | 208 |
| G845_TAS_C_STIRN | G845 frezowanie kieszeni ICP
Rozwiercanie zamkniętych ICP-kontury na powierzchni czołowej wewnątrz | 209 |
| G840_ENT_C_STIRN | G840 usuwanie zadziórów
ICP-kontury gratować na powierzchni czołowej | 227 |
| G797_ICP | G797 frezowanie czołowe ICP
ICP-kontury frezować na powierzchni czołowej | 227 |
| G847_KON_C_STIRN | G847 frezowanie konturu
ICP-kontury rozfrezować na powierzchni czołowej metodą frezowania przecinkowego | 212 |
| G848_TAS_C_STIRN | G848 frezowanie wybrania
Figury rozfrezować na powierzchni czołowej metodą frezowania przecinkowego | 214 |
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G792_NUT_MANT_C | G792 rowek liniowo
| Frezowanie liniowego rowka | 216 |
| G792_LIN_MANT_C | G792 liniowy wzorzec rowków
| Frezowanie liniowych rowków w liniowym wzorze | 217 |
| G792_CIR_MANT_C | G792 kołowy wzorzec rowków
| Frezowanie liniowych rowków w kołowym wzorze | 218 |
| G798_WENDEL-NUT_C | G798 frezow.rowka spir.
| Frezowanie rowka spiralnego w formie gwintu | 219 |
| G840 FIG_MANT_C | G840 frez. konturu figury
| Frezowanie figur wewnątrz, zewnątrz i na konturze | 220 |
| G84x FIG_MANT_C | G84X frez. kieszeni figury
| Rozwiercanie zamkniętych figur wewnątrz | 226 |
| G802_GRA_MANT_C | G802 grawerowanie
| Grawerowanie łańcucha znaków na powierzchni bocznej | 227 |
**Grupa frezowania oś C ICP powierzchnia boczna**
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G840_Kon_C_Mant | G840 frezowanie konturu ICP
| ICP-kontury na powierzchni bocznej wewnątrz, zewnątrz i na konturze | 225 |
| G845_TAS_C_MANT | G845 frezowanie kieszeni ICP
| Rozwiercanie zamkniętych ICP-kontury na powierzchni bocznej wewnątrz | 226 |
| G840_ENT_C_MANT | G840 usuwanie zadziórów
| ICP-kontury gratować na powierzchni bocznej | 227 |
| G847_KON_C_MANT | G847 frezowanie konturu
| ICP-kontury rozfrezować na powierzchni bocznej metodą frezowania przecinkowego | 228 |
| G848_TAS_C_MANT | G848 frezowanie wybrania
| Figury rozfrezować na powierzchni bocznej metodą frezowania przecinkowego | 230 |
11.5 UNITS – grupa wiercenia, wiercenie wstępne oś Y
Grupa wiercenie ICP Y-oś
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G74_ICP_Y | G74 wiercenie ICP Y
Wiercenie i wiercenie głębokie z ICP-szablonem | Strona 240 |
| G73_ICP_Y | G73 gwintowanie ICP Y
Gwintowanie z szablonem ICP | Strona 241 |
| G72_ICP_Y | G72 nawierc., pogłęb. ICP Y
Poglębianie ze wzorem ICP- | Strona 242 |
| G75_BF_ICP_Y | G75 frezowanie po linii śrubowej ICP Y czoło
Frezowanie po linii śrubowej ze wzorem ICP na powierzchni czołowej | Strona 243 |
| G75_EN_ICP_Y | G75 gratowanie ICP Y czoło
Gratowanie ze wzorem ICP na powierzchni czołowej | Strona 244 |
| G75_BF_ICP_Y_MANT | G75 frezowanie po linii śrubowej ICP Y bok
Frezowanie po linii śrubowej ze wzorem ICP na powierzchni bocznej | Strona 245 |
| G75_EN_ICP_Y_MANT | G75 gratowanie ICP Y bok
Gratowanie ze wzorem ICP na powierzchni bocznej | Strona 246 |
Grupa obróbkowa wiercenia wstępnego oś Y
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| DRILL_STI_840_Y | G840 wiercenie wstępne frezowanie konturu ICP XY-plaszczyna
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | Strona 247 |
| DRILL_STI_845_Y | G845 wiercenie wstępne frezowanie kieszeni ICP XY-plaszczyna
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | Strona 248 |
| DRILL_MAN_840_Y | G840 wiercenie wstępne frezowanie konturu ICP YZ-plaszczyna
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | Strona 250 |
| DRILL_MAN_845_Y | G845 wiercenie wstępne frezowanie kieszeni ICP YZ-plaszczyna
Określenie pozycji wiercenia wstępnego i wykonanie nawiercania | Strona 251 |
## 11.6 UNITS – grupa frezowania oś Y
**Grupa frezowania strona czołowa (XY-płaszczyzna)**
| UNIT | Opis | Strona |
|-----------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G840_Kon_Y_czolo | **G840 frezowanie konturu**<br>Kontury na płaszczyźnie XY wewnątrz, zewnątrz i na konturze | 253 |
| G845_Tas_Y_czolo | **G845 frezowanie kieszeni**<br>Rozwiercanie zamkniętych konturów na płaszczyźnie XY wewnątrz | 254 |
| G840_ENT_Y_CZOLO | **G840 usuwanie zadziórów**<br>Usuwanie zadziórów na konturach płaszczyzny XY | 256 |
| G801_GRA_STIRN_C | **G841 pojed. pow.**<br>Frezowanie pojedynczej powierzchni (splaszczenia) na płaszczyźnie XY | 257 |
| G840_Kon_C_STIRN | **G843 wielobok**<br>Frezowanie wieloboku na płaszczyźnie XY | 258 |
| G803_GRA_Y_STIRN | **G803 grawerowanie**<br>Grawerowanie łańcucha znaków na płaszczyźnie XY | 259 |
| G800_GEW_Y_STIRN | **G800 frezowanie gwintu**<br>Frezowanie gwintu w istniejącym odwiercie na płaszczyźnie XY | 260 |
| G847_KON_Y_STIRN | **G847 frezowanie konturu**<br>Kontur ICP rozfrezować na płaszczyźnie XY metodą frezowania przecinkowego | 261 |
| G848_TAS_Y_STIRN | **G848 frezowanie wybrania**<br>Figury rozfrezować na płaszczyźnie XY metodą frezowania przecinkowego | 262 |
| UNIT | Opis | Strona |
|--------------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| G840_Kon_Y_Mant | **G840 frezowanie konturu**<br>Kontury na płaszczyźnie YZ wewnątrz, zewnątrz i na konturze | 264 |
| G845_Tas_Y_Mant | **G845 frezowanie kieszeni**<br>Rozwiercanie zamkniętych konturów na płaszczyźnie YZ wewnątrz | 265 |
| G840_ENT_Y_MANT | **G840 usuwanie zadziórów**<br>Usuwanie zadziórów na konturach płaszczyzny YZ | 267 |
| G801_GRA_STIRN_C | **G841 pojed. pow.**<br>Frezowanie pojedynczej powierzchni (spłaszczenia) na płaszczyźnie YZ | 268 |
| G840_Kon_C_STIRN | **G843 wielobok**<br>Frezowanie wieloboku na płaszczyźnie YZ | 270 |
| G804_GRA_Y_MANT | **G803 grawerowanie**<br>Grawerowanie łańcucha znaków na płaszczyźnie YZ | 272 |
| G806_GEW_Y_MANT | **G800 frezowanie gwintu**<br>Frezowanie gwintu w istniejącym odwiercie na płaszczyźnie YZ | 273 |
| G847_KON_Y_MANT | **G847 frezowanie konturu**<br>Kontur ICP rozfrezować na płaszczyźnie YZ metodą frezowania przecinkowego | 274 |
| G848_TAS_Y_MANT | **G848 frezowanie wybrania**<br>Figury rozfrezować na płaszczyźnie YZ metodą frezowania przecinkowego | 276 |
## 11.7 UNITS - grupa specjalne Units
| UNIT | Opis | Strona |
|---------------|----------------------------------------------------------------------|--------|
| START | **Początek programu START** | 232 |
| | Dla funkcji, koniecznych na początku programu | |
| C_AXIS_ON | **Oś C włączyć** | 233 |
| | Aktywowanie interpolacji osi C | |
| C_AXIS_OFF | **Oś C wyłączyć** | 234 |
| | Dezaktywowanie interpolacji osi C | |
| SUBPROG | **Wywołanie podprogramu** | 234 |
| | Wywołanie dowolnego podprogramu | |
| REPEAT | **Przebieg logiki - powtórzenie** | 235 |
| | Opis cyklu WHILE dla powtórzenia części programu | |
| END | **Koniec programu END** | 236 |
| | Dla funkcji, koniecznych na końcu programu | |
| ROTWORKPLANE | **Nachylenie płaszczyzny** | 237 |
| | Obrót płaszczyzny obróbki | |
12
Przegląd funkcji G
12.1 Oznaczenie segmentów
Oznaczenia segmentów (sekcji) programu
| Podgląd programu | Strona |
|------------------|--------|
| Nagłówek programu / NAGL.PROGRAMU | Strona 86 |
| Głowica rewołwerowa / REWOLWER | Strona 89 |
| Mocowadło / MOCOWADLO | Strona 88 |
| Magazyn / MAGAZYN | Strona 89 |
| Grupa konturów / Grupa konturów | Strona 90 |
| Narzędzie odręcznej zmiany / MANUAL TOOL | Strona 89 |
| Opis konturu | Strona |
|--------------|--------|
| Półwyrob / POLOTOVAR | Strona 90 |
| Półwyrob pomocniczy / PRZEDM.POM. | Strona 90 |
| Gotowy detal / CZ.GOTOWA | Strona 90 |
| Kontur pomocniczy / KONTUR POM. | Strona 90 |
| Kontury osi C | Strona |
|---------------|--------|
| Front / FRONT | Strona 90 |
| STR.TYLNA / STR.TYLNA | Strona 90 |
| Osłona / OSLONA | Strona 90 |
| Kontury osi Y | Strona |
|---------------|--------|
| Czoło Y / FRONT_Y | Strona 91 |
| STR.TYLNA_Y / STR.TYLNA_Y | Strona 91 |
| Powierz. boczna Y / OSLONA_Y | Strona 91 |
| Obróbka przedmiotu | Strona |
|--------------------|--------|
| OBROBKA / OBROBKA | Strona 93 |
| Koniec / KONIEC | Strona 93 |
| Podprogramy | Strona |
|-------------|--------|
| Podprogram / PODPROGRAM | Strona 93 |
| Return / RETURN | Strona 93 |
| Inne | Strona |
|------|--------|
| CONST | Strona 94 |
| VAR | Strona 94 |
| PRZYPISANIE | Strona 95 |
## 12.2 Przegląd G-instrukcji KONTUR
### Polecenia G dla konturów toczenia
| Opis części nieobrobionej | Strona |
|---------------------------|--------|
| **G20-Geo** Cz. obr w uchwyt cyl./rura | Strona 293 |
| **G21-Geo** Czesc zeliwna | Strona 293 |
### Elementy podstawowe konturu toczenia
| Elementy formy konturu toczenia | Strona |
|----------------------------------|--------|
| **G0-Geo** Pkt startu | Strona 294 |
| **G1-Geo** Odcinek | Strona 295 |
| **G2-Geo** Łuk kolowy cw | Strona 296 |
| **G3-Geo** Łuk kolowy ccw | Strona 296 |
| **G12-Geo** Łuk kolowy abs. cw | Strona 297 |
| **G13-Geo** Łuk kolowy abs. ccw | Strona 297 |
### Elementy formy konturu toczenia
| Elementy formy konturu toczenia | Strona |
|----------------------------------|--------|
| **G22-Geo** Przeciecie (standard) | Strona 299 |
| **G23-Geo** Przeciecie (ogólne) | Strona 301 |
| **G24-Geo** Gwint z podcieciem | Strona 302 |
| **G25-Geo** Podciecie | Strona 303 |
| **G34-Geo** Gwint (standard) | Strona 307 |
| **G37-Geo** Gwint (ogólnie) | Strona 308 |
| **G49-Geo** Odwiert (wycentr.) | Strona 310 |
### Polecenia pomocnicze opisu konturu
| Polecenia pomocnicze opisu konturu | Strona |
|-------------------------------------|--------|
| Przegląd: atrybuty do opisu konturu | Strona 311 |
| **G10-Geo** Wys.nierównosci | Strona 311 |
| **G38-Geo** Redukowanie posuwu | Strona 312 |
| **G44** Punkt rozdzielający | Strona 313 |
| **G52-Geo** Naddatek równ.do konturu | Strona 313 |
| **G95-Geo** Posuw na obrót | Strona 314 |
| **G149-Geo** Dodatkowa korekcja | Strona 315 |
| Polecenia G dla konturów osi C | Strona |
|--------------------------------|--------|
| **Nałożone kontury** | |
| G308-Geo Początek kieszen/wysep. | 316 |
| G309-Geo Koniec kieszen/wysepka | 316 |
| **Kontur strony czołowej/tylnej** | |
| G100-Geo Punkt startu | 322 |
| G101-Geo Liniowo pow.czołowa | 322 |
| G102-Geo Luk kolowy czol. cw | 323 |
| G103-Geo Luk kolowy czol. cw | 323 |
| G300-Geo Odwiert pow.czoł. | 324 |
| G301-Geo Liniowy rowek pow.czoł. | 399 |
| G302-Geo Rowek cw pow.czoł. | 399 |
| G303-Geo Rowek ccw pow.czoł. | 399 |
| G304-Geo Kolo pełne pow.czoł. | 400 |
| G305-Geo Prostokąt pow.czoł. | 400 |
| G306-Geo Tekst pow.czołowa C | 326 |
| G307-Geo Wielok., czolo | 401 |
| G401-Geo Wzór liniow.czol. | 327 |
| G402-Geo Wzór kol.czol. | 328 |
| G405-Geo DataMatrix czołowo C | 329 |
| **Kontur powierzchni bocznej** | |
| G110-Geo Punkt startu | 330 |
| G111-Geo Liniowo pow.osłony | 330 |
| G112-Geo Luk kol.osłona ccw | 331 |
| G113-Geo Luk kol.osłona ccw | 331 |
| G310-Geo Odwiert pow.osłony | 332 |
| G311-Geo Liniowy rowek osłona | 332 |
| G312-Geo Rowek cw pow.osłony | 333 |
| G313-Geo Rowek ccw pow.osłony | 333 |
| G314-Geo Kolo pełne pow.osłony| 333 |
| G315-Geo Prostokąt pow.boczna | 334 |
| G316-Geo Tekst pow. boczna C | 334 |
| G317-Geo Wielok. pow.boczna | 335 |
| G411-Geo Wzór liniowo osłona | 335 |
| G412-Geo Wzór kol.osłona | 336 |
| G415-Geo DataMatrix bocznie C | 337 |
| Polecenia G dla konturów osi Y | Strona |
|--------------------------------|--------|
| **Płaszczyzna XY** | |
| G170-Geo Punkt startu | 639 |
| G171-Geo Liniowo pow.czolowa | 639 |
| G172-Geo Luk kolowy czol. ccw | 640 |
| G173-Geo Luk kolowy czol. ccw | 640 |
| G370-Geo Odwiert na płasz. XY | 641 |
| G371-Geo Liniowy rowek płaszcz.XY | 642 |
| G372-Geo Rowek cw płaszcz.XY | 642 |
| G373-Geo Rowek ccw płaszcz.XY | 642 |
| G374-Geo Koło pełne płaszcz. XY | 643 |
| G375-Geo Prostokąt płaszcz. XY | 643 |
| G377-Geo Wielokąt płaszcz.XY | 644 |
| G378-Geo Tekst pow. czolowa Y | 645 |
| G471-Geo Liniowy wzór czol. | 645 |
| G472-Geo Kol.wzór czol. | 646 |
| G475-Geo DataMatrix XY-płaszczyzna | 647 |
| G376-Geo Poj. powierzchnia płaszcz.XY | 644 |
| G477-Geo Pow.wieloboku czol. | 647 |
| **Płaszczyzna YZ** | |
| G180-Geo Punkt startu | 648 |
| G181-Geo Liniowo pow.oslony | 648 |
| G182-Geo Luk kol.oslona ccw | 649 |
| G183-Geo Luk kol.oslona ccw | 649 |
| G380-Geo Odwiert płaszcz. YZ | 650 |
| G381-Geo Liniowy rowek płaszcz. YZ | 650 |
| G382-Geo Rowek cw płaszcz.YZ | 651 |
| G383-Geo Rowek ccw płaszcz.YZ | 651 |
| G384-Geo Koło pełne płaszcz. YZ | 651 |
| G385-Geo Prostokąt płaszcz.YZ | 652 |
| G387-Geo Wielokąt płaszcz.YZ | 652 |
| G388-Geo Tekst pow.boczna Y | 653 |
| G481-Geo Lin. wzór z góry | 653 |
| G482-Geo Kol.wzór w.z góry | 654 |
| G485-Geo DataMatrix YZ-płaszczyzna | 655 |
| G386-Geo Poj. powierzchnia płaszcz.XY | 655 |
| G487-Geo P.wieloboku oslona | 656 |
## 12.3 Przegląd G-instrukcji OBRÓBKI
### Polecenia G dla konturów toczenia
| Przemieszczenia narzędzia bez obróbki | Strona |
|--------------------------------------|--------|
| **G0** | Bieg szybki | Strona 338 |
| **G14** | Punkt zmiany narzędzia | Strona 339 |
| **G140** | Punkt zmiany narzędzia | Strona 339 |
| **G701** | Bieg szyb.wspł.masz. | Strona 338 |
| **G977** | LIFTOFF | Strona 509 |
| Proste przemieszczenia liniowe i kołowe | Strona |
|----------------------------------------|--------|
| **G1** | Ruch linearny | Strona 340 |
| **G2** | Luk kolowy ccw | Strona 341 |
| **G3** | Luk kolowy ccw | Strona 341 |
| **G12** | Luk kolowy ccw | Strona 343 |
| **G13** | Luk kolowy ccw | Strona 343 |
| Posuw, prędkość obrotowa | Strona |
|--------------------------|--------|
| **Gx26** | Ograniczenie licz.obr. | Strona 344 |
| **G64** | Przer.posuw | Strona 345 |
| **G48** | Redukowanie biegu szybkiego | Strona 344 |
| **Gx93** | Posuw na zab | Strona 346 |
| **G94** | Posuw staly | Strona 346 |
| **Gx95** | Posuw na obrót | Strona 347 |
| **Gx96** | Prędkosc skrawania | Strona 347 |
| **Gx97** | Prędkość obr. | Strona 348 |
| Naddatki | Strona |
|----------|--------|
| **G50** | wyłączyć naddatek | Strona 355 |
| **G52** | wyłączyć naddatek | Strona 355 |
| **G57** | Naddatek równ.do osi | Strona 355 |
| **G58** | Naddatek rów.do konturuel | Strona 356 |
| Przesunięcie punktu zerowego | Strona |
|-------------------------------|--------|
| Przegląd przesunięć punktu zerowego | Strona 351 |
| G51 Przes.punktu zerowego | Strona 352 |
| G53/G54/G55 Offset punktu zerowego | Strona 353 |
| G56 Przes.punktu zerowego | Strona 353 |
| G59 Przes.punktu zerowego | Strona 354 |
| G152 Przes.punktu zer. C | Strona 448 |
| G920 przesunięcie OFF/AUS | Strona 503 |
| G921 offset i wymiary narzędzi OFF | Strona 503 |
| G980 przesunięcie ON/EIN | Strona 510 |
| G981 offset i wymiary narzędzi ON/EIN | Strona 510 |
| Odstępy bezpieczeństwa | Strona |
|------------------------|--------|
| G47 Odstep bezp. | Strona 357 |
| G147 Odstep bezp. | Strona 357 |
| Kompensacja promienia ostrza (SRK/FRK) | Strona |
|---------------------------------------|--------|
| G40 SRK/FRK OFF/AUS | Strona 349 |
| G41 Włączyć SRK (z lewej) | Strona 350 |
| G42 Włączyć SRK (z prawej) | Strona 349 |
| Narzędzie, korekcje | Strona |
|---------------------|--------|
| T Narzedzie | Strona 358 |
| G148 Korekcja ostrzy | Strona 359 |
| G149 Dodatkowa korekcja | Strona 360 |
| G150 prawe ostrze narzędzia | Strona 361 |
| G151 lewe ostrze narzędzia | Strona 361 |
## Cykle dla obróbki toczeniem
| Proste cykle toczenia | Strona |
|-----------------------|--------|
| G80 Koniec cyklu | 398 |
| G81 Toczenie wzdluzne proste | 567 |
| G82 Toczenie planow.proste | 568 |
| G83 Cykl powt.konturu | 569 |
| G86 Prosty cykl wcinania | 569 |
| G87 Cykl promien | 573 |
| G88 Cykl fazka | 573 |
## Cykle wiercenia
| Cykle wiercenia | Strona |
|-----------------------|--------|
| G36 Nawiercanie gwintu | 359 |
| G71 Wiercenie proste | 431 |
| G72 rozwiercanie/pogleb. | 433 |
| G73 Nawiercanie gwintu | 434 |
| G74 Wiercenie gl. | 436 |
## Podcięcia
| Podcięcia | Strona |
|----------------------|--------|
| G25 Podciecie | 303 |
| G85 Cykl podciecie | 422 |
| G851 Podciecie DIN 509 E | 423 |
| G852 Podciecie DIN 509 F | 424 |
| G853 Podciecie DIN 76 | 425 |
| G856 Podciecie FORMA U | 427 |
| G857 Podciecie FORMA H | 428 |
| G858 Podciecie FORMA K | 428 |
## Cykle toczenia związane z przebiegiem konturu
| Cykle toczenia związanego z przebiegiem konturu | Strona |
|--------------------------------------------------|--------|
| G740 Cykl powt.konturu | 376 |
| G741 Cykl powt.konturu | 376 |
| G810 Obr.zgrub.wzdluzna | 364 |
| G820 Obr.zgrubna plan | 367 |
| G830 Równol.do konturu | 370 |
| G835 Cykl konturu dwukierunkowo | 372 |
| G860 Prosty cykl wcinania | 374 |
| G869 Tocz.poprz.. | 378 |
| G870 Cykl przecinania | 381 |
| G890 Obr.wykan.konturu | 382 |
| G891 Cycle for simultaneous finishing | 392 |
| G895 Cykl obrabiać zgr.symultan. | 386 |
| Cykle gwintowania | Strona |
|------------------|--------|
| G31 | Uniwersalny cykl gwintowania | 406 |
| G32 | Prosty cykl gwintowania | 411 |
| G33 | Gwint poj. odcinek | 413 |
| G35 | Metrycznie, ISO-gwint | 415 |
| G350 | Prosty gwint wzdl. | |
| G351 | Rozsz. gwint wzdl. | |
| G352 | Stożkowy API gwint G352 | 416 |
| G36 | Nawiercanie gwintu | 430 |
| G38 | Gwint konturowy | 418 |
| Obcinanie | Strona |
|-----------|--------|
| G859 | Cykl okrawania | 421 |
| C-oś | strona |
|------|--------|
| G120 | Srednica referen. | Strona 448 |
| G152 | Przes.punktu zer. C | Strona 448 |
| G153 | normowanie osi C | Strona 449 |
| G154 | krótka droga w C | Strona 449 |
**Pojedyncze drogi - obróbka strony czołowej i tyłnej**
| G100 | Bieg szybki pow.czolowa | Strona 450 |
| G101 | Liniowo pow.czolowa | Strona 451 |
| G102 | Łuk kolowy czol. ccw | Strona 453 |
| G103 | Łuk kolowy czol. ccw | Strona 453 |
**pojedyncze drogi - obróbka powierzchni bocznej**
| G110 | Punkt startu | Strona 455 |
| G111 | Liniowo pow.oslony | Strona 455 |
| G112 | Łuk kol.oslona ccw | Strona 457 |
| G113 | Łuk kol.oslona ccw | Strona 457 |
**Figury - obróbka strony czołowej i tyłnej**
| G301 | Liniowy rowek pow.czol. | Strona 399 |
| G302 | Rowek cw pow.czol. | Strona 399 |
| G303 | Rowek ccw pow.czol. | Strona 399 |
| G304 | Kolo pelne pow.czol. | Strona 400 |
| G305 | Prostokąt pow.czol. | Strona 400 |
| G307 | Wielok., czolo | Strona 401 |
**Figury - obróbka powierzchni bocznej**
| G311 | Liniowy rowek oslona | Strona 401 |
| G312 | Rowek cw pow.oslony | Strona 402 |
| G313 | Rowek ccw pow.oslony | Strona 402 |
| G314 | Kolo pelne pow.oslony | Strona 402 |
| G315 | Prostokąt pow.boczna | Strona 403 |
| G317 | Wielok. pow.boczna | Strona 403 |
**Cykle frezowania powierzchnia czołowa**
| G791 | Liniowy rowek pow.czol. | Strona 460 |
| G793 | Cykl frezowania konturu czolo | Strona 463 |
| G797 | Frez.powierzchni | Strona 467 |
| G799 | Frez.gwintów | |
**Cykle frezowania powierzchnia boczna**
| G792 | Liniowy rowek oslona | Strona 462 |
| Cykle frezowania powierzchnia boczna | Strona |
|-------------------------------------|--------|
| G794 Cykl frez.konturu pow.boczna | Strona 465 |
| G798 Frez.rowka spiraln. | Strona 470 |
| Cykle wiercenia wstępnego | Strona |
|------------------------------------|--------|
| G840 Frez.konturu | Strona 472 |
| G845 Frez.kieszeni-obróbka zgrubna | Strona 481 |
| Cykle frezowania konturu i kieszeni | Strona |
|-------------------------------------|--------|
| G840 Frez.konturu | Strona 474 |
| G840 Okrawanie | Strona 478 |
| G845 Frez.kieszeni-obróbka zgrubna | Strona 482 |
| G846 Frez.kieszeni-obróbka wyk. | Strona 486 |
| Cykle grawerowania | Strona |
|------------------------------------|--------|
| G801 Grawerowanie XC | Strona 495 |
| G802 Grawerowanie ZC | Strona 496 |
| Obróbka w osi Y | Strona |
|-----------------|--------|
| **Płaszczyzny obróbki** | |
| G16 | obrót płaszczyzny obróbki | 658 |
| G17 | XY-plaszczyzna | 657 |
| G18 | Płaszczyzna XZ | 657 |
| G19 | YZ-plaszczyzna | 657 |
| G160 | Nachylenie płaszczyzny roboczej z kątem bryłowym | 659 |
| **Przemieszczenia narzędzia bez obróbki** | |
| G0 | Punkt startu | 660 |
| G14 | Punkt zmiany narzędzia | 660 |
| G701 | Wzór liniiw.czol. | 661 |
| **Proste przemieszczenia liniowe i kołowe** | |
| G1 | Ruch liniarny | 662 |
| G2 | Łuk kołowy ccw | 663 |
| G3 | Łuk kołowy ccw | 663 |
| G12 | Łuk kołowy ccw | 664 |
| G13 | Łuk kołowy ccw | 664 |
| **Cykle frezowania** | |
| G841 | Frez.pow. - obróbka zgrubna | 665 |
| G842 | Frez.pow. - obróbka wykańcz. | 667 |
| G843 | Frez.wielob. - obróbka zgrub. | 669 |
| G844 | Frez.wiel.-obróbka wykańcz. | 671 |
| G845 | Wiercenie wstępne frezowanie kieszeni | 674 |
| G845 | Frez.kieszeni-obróbka zgrubna | 675 |
| G846 | Frez.kieszeni-obróbka wyk. | 678 |
| G847 | Frezow.konturu-fr.przec. | 488 |
| G848 | Frez.wybriań – przecinkowe | 490 |
| G800 | Frezowanie gwintu XY | 682 |
| G806 | Frezowanie gwintu YZ | 683 |
| G807 | Luszczenie obwiedniowe | 683 |
| G808 | Frezowanie obwiedniowe | 687 |
| **Cykle grawerowania** | |
| G803 | Grawerowanie XY | 680 |
| G804 | Grawerowanie YZ | 681 |
| Tabela znaków grawerowanie | 492 |
| Programowanie zmiennych, rozgałęzienie programu | Strona |
|-----------------------------------------------|--------|
| **Programowanie zmiennych** | |
| #-zmienna | Typy zmiennych | Strona 525 |
| PARA | Czytanie danych konfiguracji | Strona 538 |
| CONST | Definicja konstant... | Strona 539 |
| VAR | Przypisanie zmiennych... | Strona 539 |
| **Podprogramy** | |
| | Wywołanie podprogramu | Strona 552 |
| **Wprowadzanie danych, wydawanie danych** | |
| INPUT | Wprowadzenie (#-zmienna) | Strona 544 |
| WINDOW | Otworzyć okno wydawania (#-zmienna) | Strona 543 |
| PRINT | Wydawanie (#-zmienna) | Strona 544 |
| **Rozgałęzienie programu, powtórzenie programu** | |
| IF ..THEN.. | Rozgałęzienie programu | Strona 545 |
| WHILE.. | Powtórzenie programu | Strona 548 |
| SWITCH.. | Rozgałęzienie programu | Strona 550 |
| Inne G-funkcje | Inne funkcje G | Strona |
|----------------|----------------|--------|
| G4 | Czas zatrzym. | Strona 500 |
| G7 | Zatrz.dokladn.on | Strona 500 |
| G8 | Zatrz.doklad. off | Strona 500 |
| G9 | Zatrz.dokl.zdaniami | Strona 501 |
| G30 | konwersja i odbicie symetryczne | Strona 557 |
| G44 | Punkt rozdzielający | Strona 313 |
| G60 | Strefa ochr.wylaczyc | Strona 501 |
| G62 | Jednostr.synchrozn. (opcja #153) | Strona 559 |
| G63 | Start synchroiczny torów (opcja #153) | Strona 560 |
| G65 | Mocowadla | Strona 498 |
| G67 | Kontur półwyrobu | Strona 498 |
| G69 | Definiowanie wycinka grafiki | Strona 499 |
| G99 | Kontur wybrać / pozycjonować | Strona 558 |
| G161 | Ścieżki transformować | Dalsze informacje: "Transformowanie torów G161", Strona 586 |
| G162 | Synchr.oznaczenie (opcja #153) | Strona 558 |
| G238 | Skrót danych (opcja #155) | Strona 521 |
| G702 | Sledzenie konturu | Strona 497 |
| G703 | Sledzenie konturu | Strona 497 |
| G720 | Synchronizacja wrzeciona | Strona 561 |
| G725 | Toczenie mimośrodowe | Strona 516 |
| G726 | Przejście do mimośrodu | Strona 517 |
| G727 | Mimośród X | Strona 519 |
| G728 | Kompensacja uzębienie ukośne | Strona 520 |
| G901 | Wart.rzecz.w zmienne | Strona 501 |
| G902 | punkt zerowy do zmiennej | Strona 501 |
| G903 | błąd nadążania do zmiennej | Strona 501 |
| G904 | pamięć zmiennych zapęlić | Strona 502 |
| G905 | C-przes.kata | Strona 562 |
| G908 | wierszami 100% | Strona 502 |
| G909 | Stop interpretatora | Strona 502 |
| G910 | Wlaczyc pomiar | Strona 634 |
| G911 | aktywowanie monitorowania drogi pomiaru | Strona 635 |
| G912 | Ustale.wart.rzecz. | Strona 635 |
| G913 | zakonczyć pomiar | Strona 635 |
| G914 | dezaktywować monitorowanie drogi pomiaru | Strona 635 |
| Inne funkcje G | Strona |
|----------------|--------|
| G916 | przejazd na zderzenie | Strona 563 |
| G919 | Override wrzec.100% | Strona 503 |
| G920 | przesunięcie OFF/AUS | Strona 503 |
| G921 | przesunięcie i wymiar narzędzia OFF/AUS | Strona 503 |
| G923 | Offset kółka w gwincie | Strona 190 |
| G924 | Ekspansywna prędk. obrot. | Strona 503 |
| G925 | Redukcja siły | Strona 512 |
| G927 | Konwersować długości | Strona 504 |
| G928 | TCPM | Strona 504 |
| G930 | Nadzorowanie pinoli | Strona 513 |
| G931 | Tryb HDT | Strona 514 |
| G932 | Parametry Look Ahead | Strona 505 |
| G939 | Monitorowanie komponentów (opcja #155) | Strona 523 |
| G940 | Zmienne przeliczać autom. | Strona 506 |
| G941 | DNC meldunek | Strona 508 |
| G976 | Kompensacja obciążania | Strona 508 |
| G977 | LIFTOFF | Strona 509 |
| G980 | przesunięcie ON/EIN | Strona 510 |
| G981 | przesunięcie i wymiar narzędzia OFF/EIN | Strona 510 |
| G995 | Strefa nadzorowana | Strona 510 |
| G996 | nadzorowanie obciążenia | Strona 511 |
## Indeks
### A
- **AAG** .......................................................... 698
- kolejność obróbki ........................................... 700
- **Addytywna korekcja G149** ......................... 360
- **Addytywna korekcja G149-Geo.** .................. 315
- **Atrybut do opisu konturu** .......................... 311
- **Atrybut obróbki dla elementu formy** ............ 294
- **Automatyczne generowanie planu pracy** ......... 698
- **AWG**
- edycja kolejności obróbki .............................. 701
- kompletna obróbka ....................................... 733
- lista obróbki ............................................... 703
### B
- **Bezpieczny odstęp frezowanie G147** ............... 357
- **Bezpieczny odstęp obróbka toczением G47** ........ 357
- **Bezpośrednie dalsze przełączenie wiersza G999** .......... 512
- **Bieg szybki**
- powierzchnia boczna G110 ................................ 455
- strona czołowa G100 ....................................... 450
- **Błąd nadążania do zmiennych G903** .................. 501
### C
- **Chłodziwo**
- TURN PLUS wskazówka do obróbki .................. 721
- **Chropowatość G10-Geo.** .............................. 311
- **Cykle wiercenia przegląd** ........................... 429
- **Cykl frezowania**
- oś Y .................................................................. 665
- przegląd ......................................................... 459
- **Cykl frezowania figury**
- powierzchnia boczna G794 ................................ 465
- powierzchnia czołowa G793 ............................... 463
- **Cykl frezowania konturu i figury**
- powierzchnia boczna G794 ................................ 465
- **Cykl gwiotowania przegląd** .......................... 404
- **Cykl nacinania G870** ...................................... 381
- **Cykl obcinania G859** ..................................... 421
- **Cykl obróbki** .................................................. 288
- **Cykl podcinania G85** ..................................... 422
- **Cykl powtórzenia konturu G83** ....................... 569
- **Cykl próbkowania**
- ogólnie .......................................................... 590, 590
- tryb automatyczny ........................................... 591
- **Cykl sondy**
- cykl szukania .................................................. 619
- pomiar dwupunktowy ....................................... 600
- pomiar kąta ..................................................... 631
- pomiar okręgu .................................................. 627
- pomiar w procesie ........................................... 634
- **Cykl sondy pomiarowej**
- pomiar jednopunktowy .................................... 593
- **Cykle szukania** .............................................. 619
- **Cykl toczenia konturowy** .............................. 362, 362
- **Cykle toczenia poprzecznego**
- G869 .............................................................. 378
- **Czas oczekiwania G4** ..................................... 500
- **Czytanie**
- aktualna informacja NC ................................... 534
- dane konfiguracji ............................................. 538
- informacje interpolacji G904 ............................. 502
- ogólna informacja NC ....................................... 536
- **Czytanie bitów diagnozy** ................................ 533
- **Czytanie danych konfiguracji** ....................... 538
- **Czytanie danych narzędziowych** .................... 530
- **Czytanie informacji NC** .................................. 534, 536
### D
- **Data** ............................................................. 527
- **Dialog w podprogramach** .............................. 553
- **DIN PLUS**
- konwertowanie i odbicie
- lustrzane G30 ................................................ 557
- przykład kompletnej obróbki z przeciwwrzeszczem ........ 582
- przykład kompletnej obróbki z wrzeszczem ............. 584
- **DNC meldunek G941** ..................................... 508
- **Dobieg (gwint)** .............................................. 404
- **Docisk G916** .................................................. 563
### E
- **Edycja równoległa** ........................................ 73
- **Elementy nalotenia G39** ............................... 312
- **Elementy programu DIN** ................................ 70
### F
- **Fazka G88** ..................................................... 573
- **Fingerprint (odcisk palca)** ............................ 521
- **Formularz**
- AppDep ......................................................... 111
- globalne dane ................................................ 110
- kontur .......................................................... 107
- przegląd ....................................................... 105
- Tool .............................................................. 106
- Tool Ext. ......................................................... 112
- **Formularz globalnych danych** ....................... 110
- **Formularz konturu** ....................................... 107
- **Formularz przeglądowy** ............................... 105
- **Formularz Tool** ............................................. 106
- **Formularz Tool-Ext.** ...................................... 112
- **Frezowanie**
- cykl frezowania konturu i figury
- powierzchnia boczna G794 ................................ 465
- cykl frezowania konturu i figury
- powierzchnia czołowa G793 ............................... 463
- cykl nacinania G870 ........................................ 381
- cykl obcinania G859 ..................................... 421
- cykl podcinania G85 ..................................... 422
- cykl powtórzenia konturu G83 ................................ 569
- cykl toczenia poprzecznego
| Słowo kluczowe | Strona |
|----------------|--------|
| G869 | 378 |
| cykl wiercenia G71 | 431 |
| cykle wiercenia głębokich otworów G74 | 436 |
| czas oczekiwania G4 | 500 |
| definiowanie punktu zmiany narzędzia G140 | 339 |
| dezaktywowanie przesunięcia punktu zerowego G920 | 503 |
| frezowanie gwintu osłowo G799 | 447 |
| frezowanie gwintu płaszczyzna XY G800 | 682 |
| frezowanie gwintu płaszczyzna YZ G806 | 683 |
| frezowanie konturu G840 | 471 |
| frezowanie obwiednicowe G808 | 687 |
| frezowanie po linii śrubowej G75 | 439 |
| frezowanie powierzchni front G797 | 467 |
| frezowanie powierzchni obróbka na gotowo oś Y G842 | 667 |
| frezowanie powierzchni obróbka zgrubna oś Y G841 | 665 |
| frezowanie przecinkowe konturu G847 | 488 |
| frezowanie przecinkowe wybrania G848 | 490 |
| frezowanie rowka spiralnego G798 | 470 |
| frezowanie wieloboku obróbka zgrubna oś Y G843 | 669 |
| frezowanie wieloboku obróbka na gotowo oś Y G844 | 671 |
| frezowanie wybrania obróbka zgrubna G845 | 480, 486 |
| frezowanie wybrania obróbka zgrubna oś Y G845 | 673 |
| grawerowanie płaszczyzna XY G803 | 680 |
| grawerowanie płaszczyzna YZ G804 | 681 |
| grawerowanie powierzchnia boczna G802 | 496 |
| grawerowanie powierzchnia czołowa G801 | 495 |
| grupa detali G99 | 558 |
| gwint konturowy G38 | 418 |
| gwintowanie G73 | 434 |
| gwint pojedynczym przejściem G33 | 413 |
| HDT-tryb G931 | 514 |
| informacja do DNC G941 | 508 |
| jednostronna synchronizacja G62 | 559 |
| koło pełne powierzchnia boczna G314 | 402 |
| koło pełne strona czołowa G304 | 400 |
| kołowy rowek powierzchnia boczna G312 | 402 |
| kołowy rowek powierzchnia boczna G313 | 402 |
| kołowy rowek strona czołowa G302 | 399 |
| kołowy rowek strona czołowa G303 | 399 |
| kompensacja obciążania G976 | 508 |
| kompensacja uzębienia ukosnego G728 | 520 |
| koniec cyklu/prosty kontur G80 | 398 |
| kontur detalu G67 | 498 |
| konwertowanie i odbicie lustrzane G30 | 557 |
| krótka droga w C G154 | 449 |
| Lift-Off G977 | 509 |
| liniowy rowek powierzchnia boczna G311 | 401 |
| liniowy rowek powierzchnia boczna G792 | 462 |
| liniowy rowek powierzchnia czołowa G791 | 460 |
| liniowy rowek strona czołowa G301 | 399 |
| liniowy tor strona czołowa/tylna G101 | 451 |
| tuk kołowy powierzchnia boczna G113 | 457 |
| tłuczenie obwiednicowe G807 | 683 |
| metryczny gwint ISO G35 | 415 |
| mocowanie G65 | 498 |
| monitorowanie komponentów G939 | 523 |
| monitorowanie tulei G930 | 513 |
| nachylenie płaszczyzny obróbki G16 | 658, 659 |
| nacięcie powtórzenie G740 | 376 |
| nacięcie powtórzenie G741 | 376 |
| nacinanie konturowe G860 | 374 |
| naddatek równolegle do konturu G58 | 356 |
| naddatek równolegle do osi G57 | 355 |
| naddatek wyłączyć G50 | 355 |
| najazd punktu zmiany narzędzia oś Y G14 | 660 |
| narzucenie obrotów wrzeciona 100% G919 | 503 |
| narzucenie posuwu 100% G908 | 502 |
| niekołowy X G727 | 519 |
| normowanie osi C G153 | 449 |
| obliczenie lewego wierzchołka narzędzia G151 | 361 |
| obliczenie prawego wierzchołka narzędzia G150 | 361 |
| obróbka wykańczająca konturu G890 | 382 |
| obróbka zgrubna plan G820 | 367 |
| obróbka zgrubna równolegle do konturu G830 | 370 |
| obróbka zgrubna simultaniczna G895 | 386 |
| obróbka zgrubna wzdłuż G810 | 364 |
| odcinek z fazką G88 | 573 |
| odcinek z promieniem G87 | 573 |
| offsety punktu zerowego G53/G54/G55 | 353 |
| określenie strefy monitorowania G995 | 510 |
| Oś Y | |
| frezowanie wybrania obróbka na gotowo oś Y G846 | 678 |
| podcięcie DIN 509 E z obróbką cylindra G851 | 423 |
| podcięcie DIN 509 F z obróbką cylindra G852 | 424 |
| podcięcie DIN 76 z obróbką cylindra G853 | 425 |
| podcięcie forma H G857 | 428 |
| podcięcie forma K G858 | 428 |
| podcięcie forma U G856 | 427 |
| pomiar stanu maszyny G238 | 521 |
| posuw na obrót G95 | 347 |
| posuw na ząb G93 | 346 |
| posuw szybki oś Y G0 | 660 |
| powielanie konturu G703 | 497 |
| powielanie konturu zachować/ładować G702 | 497 |
| prostokąt powierzchnia boczna G315 | 403 |
| prostokąt strona czołowa G305 | 400 |
| prosty, jednozwojowy gwint podłużny G350 | 574 |
| prosty, wielozwojowy gwint podłużny G351 | 575 |
| prosty cykl gwintowania G32 | 411 |
| prosty cykl nacinania G86 | 571 |
| przejazd na docisk G916 | 563 |
| przejście mimośrodu G726 | 517 |
| przejście pomiarowe G809 | 397 |
| przemieszczenie kołowe oś Y G13 | 664 |
| przemieszczenie kołowe oś Y G3 | 663 |
| przemieszczenie liniowe oś Y G1 | 662 |
| Term | Page |
|------|------|
| przerwany posuw G64 | 345 |
| przesunięcie kąta C G905 | 562 |
| przesunięcie punktu zerowego absolutne G59 | 354 |
| przesunięcie punktu zerowego addytywne G56 | 353 |
| przesunięcie punktu zerowego aktywowanie długości Narz G981 | 510 |
| przesunięcie punktu zerowego dezaktywowanie długości Narz G921 | 503 |
| przesunięcie punktu zerowego do zmiennych G902 | 501 |
| przesunięcie punktu zerowego G51 | 352 |
| punkt zmiany narzędzia G14 | 339 |
| redukcja siły G925 | 512 |
| redukowanie posuwu szybkiego G48 | 344 |
| rodzaj monitorowania obciążenia G996 | 511 |
| rosnąca prędkość obrotowa G924 | 503 |
| równolegle do konturu z neutralnym NARZ G835 | 372 |
| ruch kołowy oś Y G12 | 664 |
| ruch kołowy oś Y G2 | 663 |
| SRK/FRK włączyć G41 | 350 |
| SRK/FRK włączyć G42 | 350 |
| SRK/FRK wyłączyć G40 | 349 |
| stała prędkość skrawania G96 | 347 |
| stop interpretatora G909 | 502 |
| stożkowy gwint API G352 | 416 |
| strefę ochrony wyłącz G60 | 501 |
| symultaniczna obróbka wykańczająca G891 | 392 |
| synchroniczny start torów G63 | 560 |
| synchronizacja wrzeciona G720 | 561 |
| średnica referencyjna G120 | 448 |
| toczenie mimośrodu G725 | 516 |
| toczenie plan proste G82 | 568 |
| toczenie podłużne proste G81 | 567 |
| tor kołowy powierzchnia boczna G112 | 457 |
| tor liniowy powierzchnia boczna G111 | 455 |
| uniwersalny cykl gwintowania G31 | 406 |
| ustawienie znaku synchronizacji G162 | 558 |
| wartości rzeczywiste do zmiennych G901 | 501 |
| wielokąt powierzchnia boczna G317 | 403 |
| wielokąt strona czołowa/tylina G307 | 401 |
| współrzędne dla przeciwwrzeciona | 586 |
| wzór grafiki G69 | 499 |
| wzór kołowy bok G746 | 445 |
| wzór kołowy czoło G745 | 442 |
| wzór liniowo bok G744 | 444 |
| wzór liniowo czoło G743 | 441 |
| zapelnienie pamięci zmiennych G904 | 502 |
| zatrzymanie dokładnościowe włącz G7 | 500 |
| zatrzymanie dokładnościowe wyłącz G8 | 500 |
| zmiana korekcji ostrza G148 | 359 |
| Funkcja G opisu konturu | 757 |
| addytywna korekcja G149 | 315, 360 |
| DataMatrix czołowo G405 | 329 |
| DataMatrix płaszczyzna XY G475 | 647 |
| DataMatrix płaszczyzna YZ G485 | 655 |
| DataMatrix pow. boczna G415 | 337 |
| elementy nalożenia G39 | 312 |
| G101 odcinek konturu strony czołowej/tylnej G101 | 322 |
| G1 odcinek konturu toczenia G1 | 295 |
| G20 uchwyt cylinder/rura | 293 |
| gwint (ogólnie) G37 | 308 |
| gwint (standard) G34 | 307 |
| gwint z podcięciem G24 | 302 |
| koło pełne płaszczyzna XY G374 | 643, 651 |
| koło pełne powierzchnia boczna G314 | 333 |
| koło pełne strona czołowa/tylina G304 | 325 |
| koniec wybrania/wysepki G309 | 316 |
| kontur podcinania G25 | 303, 565 |
| liniowy rowek płaszczyzna XY G371 | 642 |
| liniowy rowek płaszczyzna YZ G381 | 650 |
| liniowy rowek powierzchnia boczna G311 | 332 |
| liniowy rowek strona czołowa/tylina G301 | 324 |
| łuk kołowy kontur powierzchni bocznej G112 | 331 |
| łuk kołowy kontur powierzchni bocznej G113 | 331 |
| łuk kołowy kontur toczenia G12 | 297 |
| łuk kołowy kontur toczenia G13 | 297 |
| łuk kołowy kontur toczenia G2 | 296 |
| łuk kołowy kontur strony czołowej/tylnej G102 | 323 |
| łuk kołowy konturu strony czołowej/tylnej G103 | 323 |
| łuk kołowy płaszczyzna XY G172 | 640 |
| łuk kołowy płaszczyzna XY G173 | 640 |
| łuk kołowy płaszczyzna YZ G182 | 649 |
| łuk kołowy płaszczyzna YZ G183 | 649 |
| łuk kołowy strony czołowej/tylnej G102 | 453 |
| łuk kołowy strony czołowej/tylnej G103 | 453 |
| nacięcie (ogólnie) G23 | 301 |
| naddatek wierszami G52 | 313 |
| odcinek konturu powierzchni bocznej G111 | 330 |
| odcinek płaszczyzna XY G171 | 639 |
| odcinek płaszczyzna YZ G181 | 648 |
| odlew G21 | 293 |
| odwiert (centryczny) G49 | 310 |
| odwiert kontur powierzchni bocznej G310 | 332 |
| odwiert płaszczyzna XY G370 | 641 |
| odwiert płaszczyzna YZ G380 | 650 |
| odwiert strona czołowa/tylina G300 | 324 |
| okrągły rowek płaszczyzna XY G372 | 642 |
| okrągły rowek płaszczyzna XY G373 | 642 |
| okrągły rowek płaszczyzna YZ G382 | 651 |
| okrągły rowek strona czołowa/tylina G302 | 325 |
| okrągły rowek strona czołowa/tylina G303 | 325 |
| początek wybrania/wysepki |
| Strona | Opis |
|--------|------|
| 316 | G308 |
| 644 | pojedyncza powierzchnia płaszczyzna XY G376 |
| 655 | pojedyncza powierzchnia płaszczyzna YZ G386 |
| 314 | posuw na obrót G95 |
| 647 | powierzchnie wieloboku płaszczyzna XY G477 |
| 656 | powierzchnie wieloboku płaszczyzna YZ G487 |
| 643 | prostokąt płaszczyzna XY G375 |
| 652 | prostokąt płaszczyzna YZ G385 |
| 326 | prostokąt strona czołowa/tylna G305 |
| 639 | punkt startu konturu płaszczyzna XY G170 |
| 648 | punkt startu konturu płaszczyzna YZ G180 |
| 330 | punkt startu konturu powierzchni bocznej G110 |
| 322 | punkt startu konturu strony czołowej/tylnej G100 |
| 294 | punkt startu konturu toczenia O |
| 312 | redukowanie posuwu G38 |
| 88 | funkcja G obróbki mocowanie G65 |
| 448 | przesunięcie punktu zerowego oś C G152 |
| 657 | G17 płaszczyzna XY |
| 657 | G18 płaszczyzna XZ obróbka toczeniem |
| 657 | G19 płaszczyzna YZ |
| 71 | Generowanie nowego programu NC |
| 698 | AAG |
| 71 | Generowanie planu pracy TURN PLUS |
| 346 | G-funkcja G obróbki posuw stary G94 |
| 343 | przemieszczenie kołowe G13 |
| 341 | przemieszczenie kołowe G2 |
| 334 | G-funkcja G opisu konturu prostokąt powierzchnia boczna G315 |
| 348 | G-funkcja obróbki kontrola obcinania G917 |
| 344 | G-funkcja obróbki obroty G97 |
| 344 | ograniczenie prędkości obrotowej G26 |
| 338 | posuw szybki baza punkt zerowy detalu G0 |
| 338 | posuw szybki baza punkt zerowy maszyny G701 |
| 343 | przemieszczenie kołowe G12 |
| 341 | przemieszczenie kołowe G3 |
| 311 | G-funkcja opisu konturu chropowatość G10 |
| 340 | G-funkcje obróbki G1 przemieszczenie liniowe |
| 430 | G36 gwintowanie |
| 433 | rozwiercanie, pogłębianie G72 |
| 299 | G-funkcje opisu konturu naciecie (standard) G22 |
| 527 | Godzina |
| 717 | Grafika kontrolna TURN PLUS |
| 478 | Gratowanie G840 |
| 680 | Grawerowanie płaszczyzna XY G803 |
| 681 | płaszczyzna YZ G804 |
| 492 | tabela znaków |
| 496 | Grawerowanie powierzchnia boczna G802 |
| 495 | Grawerowanie powierzchnia czołowa G801 |
| 558 | Grupa detali G99 |
| 415 | Gwint metryczny ISO G35 |
| 308 | Gwint jednozwojowy G37–Geo |
| 413 | Gwint prosty, jednozwojowy podłużny G350 |
| 574 | Gwint prosty, wielozwojowy podłużny G351 |
| 575 | Gwint prosty G32 |
| 411 | standard G34–Geo |
| 416 | stożkowy API G352 |
| 406 | uniwersalny G31 |
| 302 | z podcięciem G24–Geo |
| 416 | Gwint API G352 |
| 418 | Gwint konturowy G38 |
| 430, 434 | Gwintowanie |
| 514 | HDT-tryb G931 |
| 738 | High Dynamic Turning |
| 545 | IF... Rozgałęzienie programu |
| 69 | Inch programowanie |
| 506 | Inch przeliczenie |
| 508 | Informacja do DNC G941 |
| 544 | INPUT |
| 556 | Instrukcja M funkcja synchronizacji M97 |
| 556 | instrukcja maszynowa |
| 555 | sterowanie przebiegiem programu |
| 556 | Instrukcje maszynowe |
| 593 | Jednopunktowa korekcja narzędzi G770 |
| 595 | Jednopunktowy pomiar punkt zerowy G771 |
| 69 | Jednostka miary |
| 559 | Jednostronna synchronizacja G62 |
| 608 | Kalibrowanie sonda standardowa G747 |
| 610 | trzpienia pomiarowego dwa punkty G748 |
| 700 | Kolejność obróbki AAG ogólne |
| 701 | Kolejność obróbki AWG edycja |
| 703 | lista obróbki |
organizowanie........................................... 701
Koło pełne
plaszczyzna XY G374-Geo.................. 643,
powierzchnia boczna G314-Geo.................. 333
strona czołowa G304-Geo.................. 325
Kompensacja obciążania G788.................. 633
Kompensacja obciążania G976.................. 508
Kompensacja promienia freza.................. 349
Kompensacja promienia ostrza.................. 349
Kompletna obróbka
w DIN PLUS........................................... 580
z TURN PLUS........................................... 730
Koniec cyklu/prosty kontur G80.................. 398
Kontrola obcinania
z monitorowaniem błędu
nadążania G917................................. 564
Kontur
plaszczyzny XY................................. 639
plaszczyzny YZ................................. 648
prosty G80................................. 398
Kontur detalu G67 (dla grafiki).................. 498
Kontur osi C podstawy.................. 316
Kontur osi Y podstawy.................. 638
Kontur podcinania G25–Geo.................. 303
Kontur strony czołowej.................. 322
Kontur strony tylnej.................. 322
Kontur toczenia
element formy................................. 299
element podstawowy................................. 294
Kontur wewnętrzny
TURN PLUS wskaźówka
dotycząca obróbki................................. 721
Konwersowanie długości G927.................. 504
Konwertowanie i odbicie lustrzane
G30........................................... 557
Konwertowanie programu.................. 289
Konwertowanie programu DIN.................. 290
Konwertowanie programu NC.................. 289
Korekcja........................................... 358
addytywna G149................................. 360
addytywna G149-Geo................................. 315
osi B........................................... 739
Korekcja ostrza G148................................. 359
Kółko ręczne narzucenie
funkcjonalności kółka.................. 190
Kółko ręczne narzucenie
pozycjonowania kółkiem.................. 404
Krótka droga w C G154................................. 449
L
Liniowy rowek
plaszczyzna XY G371-Geo.................. 642
plaszczyzna YZ G381-Geo.................. 650
powierzchnia boczna G311-Geo.................. 332
powierzchnia boczna G792.................. 462
powierzchnia czołowa G791.................. 460
strona czołowa G301-Geo.................. 324
Liniowy tor
strona czołowa G101................................. 451
Lista programów................................. 100
L-wywołanie................................. 552
Ł
Łuk kołowy
kontur powierzchni bocznej
G112-/G113-Geo................................. 331
kontur strony czołowej G102-/
G103-Geo................................. 323
kontur toczenia G12-/G13-Geo.................. 297
kontur toczenia G2-/G3-Geo.................. 296
plaszczyzna XY G172-/G173-Geo.................. 640
plaszczyzna YZ G182/G183-Geo.................. 649
powierzchnia boczna G112-/G113.................. 457
strony czołowej G102-/G103.................. 453
Łuszczenie obwiedniowe G807.................. 683
O
Obliczenie prawego/lewego
wierzchołka narzędzia G150/
G151........................................... 361
Obruty........................................... 344
Obruty stałe Gx97................................. 348
Obróbka przecinaniem
cykl nacinania G870................................. 381
nacinanie G860................................. 374
nacinanie powtórzenie G740.................. 376
nacinanie powtórzenie G741.................. 376
Obróbka stożkowa................................. 508
Obróbka strony czołowej.................. 450
Obróbka strony tylnej
przykład kompletnej obróbki z
przeciwniezwroceniem.......................... 582
przykład kompletnej obróbki z
wrzećeniem................................. 584
Obróbka wałów TURN PLUS.................. 723
Obróbka wykańczająca konturu
G890........................................... 382
Obróbka zgrubna
plan G820................................. 367
równolegle do konturu G830.................. 370
równolegle do konturu z
neutralnym Narz G835.................. 372
wzdłuż G810................................. 364
Obróbka zgrubna plan G820.................. 367
Obróbka zgrubna wzdłuż G810.................. 364
Odcinek
kontur powierzchni bocznej
G111-Geo................................. 330
kontur strony czołowej G101-Geo.................. 322
kontur toczenia G1–Geo.................. 295
plaszczyzna XY G171-Geo.................. 639
plaszczyzna YZ G181-Geo.................. 648
Odjazd w smart.Turn................................. 111
Odlew G21-Geo................................. 293
Odpracowanie wierszy NC w trybie
późniutomatycznym (pojedynczymi
wierszami) G999................................. 512
Odwiert
centryczny G49–Geo.................. 310
plaszczyzna XY G370-Geo.................. 641
| Strona | Opis |
|--------|------|
| 650 | płaszczyzna YZ G380-Geo |
| 324 | strona czołowa G300-Geo |
| 353 | Offsety punktu zerowego G53/G54/G55 |
| 344 | Ograniczenie prędkości obrotowej G26 |
| 638 | Ograniczenie skrawania |
| 543 | Okno wyjściowe dla zmiennych |
| 642 | płaszczyzna XY G372/G373-Geo |
| 651 | płaszczyzna YZ G382/G383-Geo |
| 333 | strona czołowa G302-/G303-Geo |
| 325 | Okrągły rowek |
| 319 | Okrągły wzór z kolistymi rowkami |
| 674 | Określanie pozycji wiercenia wstępnego G845 (os Y) |
| 539 | Określenie indeksu elementu parametru |
| 472 | Określenie pozycji wiercenia wstępnego G840 |
| 481 | Określenie pozycji wiercenia wstępnego G845 |
| 510 | Określenie strefy monitorowania G995 |
| 721 | Określenie wycinka koła G786 |
| 34 | O niniejszej instrukcji |
| 293 | Opis detalu DIN PLUS |
| 82 | Organizacja plików trybu pracy smart.Turn |
| 737 | Oś B |
| 738 | HDT |
| 740 | korekty w przebiegu programu |
| 739 | podstawy |
| 736 | symulacja |
| 504 | TCPM |
| 69 | Oś C |
| 448 | funkcja G |
| 449 | normowanie G153 |
| 562 | przesunięcie kąta C G905 |
| 69 | Oś linearna |
| 69 | Oś obrotowa |
| 655 | płaszczyzna YZ G19 widok z góry/powierzchnia boczna |
| 316 | Początek wybrania/wysepek G308-Geo |
| 667 | frezowanie powierzchni obróbka na gotowo G842 |
| 665 | frezowanie powierzchni obróbka zgrubna G841 |
| 669 | frezowanie wieloboku obróbka na gotowo G844 |
| 671 | frezowanie wieloboku obróbka zgrubna G843 |
| 678 | frezowanie wybrania obróbka na gotowo G846 |
| 673 | frezowanie wybrania obróbka zgrubna G845 |
| 660 | najazd punktu zmiany narzędzia G14 |
| 660 | posuw szybki G0 |
| 660 | pozycjonowanie narzędzia |
| 664 | przemieszczenie kołowe G12, G13 |
| 663 | przemieszczenie kołowe G2, G3 |
| 662 | przemieszczenie liniowe G1 |
| 95 | Oznaczenie ALOKACJA |
| 94 | CONST |
| 93 | KONIEC |
| 93 | RETURN |
| 94 | VAR |
| 95 | Oznaczenie segmentów programu |
| 84 | Oznaczenie segmentu programu |
| 286 | Parametry adresowe |
| 91 | Płaszczyzna referencyjna segment BOK Y |
| 657 | Płaszczyzna XY G17 strona czołowa lub tylna |
| 657 | Płaszczyzna XZ G18 |
| 657 | Płaszczyzna YZ G19 |
| 604 | Pomiar dwupunktowy G17 G777 |
| 600 | G18 plan G775 |
| 602 | G18 wzdłuż G776 |
| 606 | G19 G778 |
| 631 | Pomiar kąta G787 |
| 627 | Pomiar okręgu G785 |
| 521 | Pomiar stanu maszyny Fingerprint G238 |
| 523 | monitorowanie komponentów G939 |
| 521 | przegląd |
| 344 | Posuw na obrót G95-Geo |
| 314 | na obrót Gx95 |
| 346 | na ząb Gx93 |
| 345 | przerwany G64 |
| 346 | staly G94 |
| 346 | Posuw minutowy G94 |
| 347 | Posuw obrotowy G95 |
| 338 | Posuw szybki baza punkt zerowy detalu G0 |
| 338 | baza punkt zerowy maszyny G701 |
| 660 | oś Y G0 |
| Term | Page |
|-------------------------------------------|------|
| redukowanie G48 | 344 |
| Powielanie konturu | 66, 497 |
| wylącz/włącz G703 | 497 |
| zachować/ladować G702 | 497 |
| Powierzchnia boczna | |
| kontur | 330 |
| obróbka | 455 |
| segment BOK Y | 91 |
| Powierzchnia wieloboku | |
| płaszczyzna XY G477-Geo | 647 |
| płaszczyzna YZ G487-Geo | 656 |
| Poziom skrystania | 551 |
| Prędkość skrawania stała Gx96 | 347 |
| PRINT | 544 |
| Programowanie | |
| w trybie DIN/ISO | 280 |
| ze smart.Turn | 104 |
| Programowanie konturu | 282 |
| Programowanie narzędzi | 96 |
| Programowanie zmiennych | 524 |
| Programy fachowe | 289 |
| Promień G87 | 573 |
| Prostokąt | |
| płaszczyzna XY G375-Geo | 643 |
| płaszczyzna YZ G385-Geo | 652 |
| strona czołowa G305-Geo | 326 |
| Prostokąt powierzchnia boczna | |
| G315-Geo | 334 |
| Prosty cykl gwintowania G32 | 411 |
| Próbkowanie | |
| dwie osie G766 | 615 |
| dwie osie G767 | 616 |
| dwie osie G768 | 617 |
| dwie osie G769 | 618 |
| oś C G765 | 614 |
| równoległe do osi G764 | 612 |
| Przejście mimośrodu G726 | 517 |
| Przejście pomiarowe G809 | 397 |
| Przekazanie detalu G917 | 564 |
| Przemieszczenie kolowe | |
| 340, 341, 343 | |
| frezowanie G12, G13 | 664 |
| frezowanie G2, G3 | 663 |
| Przemieszczenie liniowe | 340, 662 |
| Przemieszczenie liniowe G1 | 340 |
| Przemieszczenie liniowe i kolowe | |
| oś Y | 662 |
| Przepenie gwinu | 404 |
| Przerwanie posuwu G64 | 345 |
| Przesunięcie punktu zerowego | |
| absolute G59 | 354 |
| addytywne G56 | 353 |
| aktywowanie długości narzędzia | |
| G981 | 510 |
| aktywowanie G980 | 510 |
| dezaktywowanie długości narzędza | |
| G921 | 503 |
| dezaktywowanie G920 | 503 |
| do zmiennych G902 | 501 |
| oś C G152 | 448 |
| przegląd | 351 |
| względne G51 | 352 |
| Przykład | |
| kompletna obróbki z przeciwwrzecionem | 582 |
| kompletna obróbki z wrzecionem | 584 |
| podprogram z powtóreniami konturu | 576 |
| pomiar detali i korygowanie | 636 |
| praca z osią Y | 689 |
| programowanie cyklu obróbki | 288 |
| TURN PLUS | 725 |
| Punkt menu | |
| Extras (Narzędzi) | 80 |
| geometria | 292 |
| Goto | 77 |
| grafika | 81 |
| ICP | 77 |
| Inne | 79 |
| konfiguracja | 78 |
| menedżer programów | 76 |
| obróbka | 292 |
| podgląd programu | 76 |
| units | 104 |
| Punkt rozdzielający G44 | 313 |
| Punkt startu | |
| kontur płaszczyzny XY G170-Geo | 639 |
| kontur płaszczyzny YZ G180-Geo | 648 |
| kontur powierzchni bocznej | |
| G110-Geo | 330 |
| kontur strony czołowej G100-Geo | 322 |
| kontur toczenia G0–Geo | 294 |
| Punkt zerowy osi C prosty G772 | 597 |
| Punkt zerowy osi C środek obiektu | |
| G773 | 598 |
| Punkt zmiany narzędzia | |
| definiowanie G140 | 339 |
| najazd G14 | 339 |
| R | |
| Redukcja siły G925 | 512 |
| Redukowanie posuwu G38-Geo | 312 |
| Rewolwer | |
| konfigurowanie listy rewolweru | |
| 96 | |
| TURN PLUS konfiguracja głowicy | |
| rewolwerowej | 718 |
| Rezonans zmniejszyć | 503 |
| Rosnąca prędkość obrotowa | |
| G924 | 503 |
| Rowek | |
| liniowo powierzchnia boczna | |
| G311-Geo | 332 |
| liniowo strona czołowa G301-Geo | 324 |
| liniowy powierzchnia czołowa | |
| G791 | 460 |
| liniowy powierzchnia czołowa | |
| G792 | 462 |
| okrągły powierzchnia boczna | |
| G312-/G313-Geo | 333 |
| okrągły strona czołowa G302-/G303-Geo | 325 |
| Rozgałęzienie programu | |
| IF | 545 |
| SWITCH | 550 |
| WHILE | 548 |
| Rozwiercanie G72 | 433 |
| Rysunek pomocniczy dla wywołania podprogramu | 554 |
| S | |
| Segment | 84 |
| BOK | 90 |
| BOK Y | 91 |
| CZĘŚĆ GOTOWA | 90 |
| DETAL | 90 |
| DETAL POMOCNICZY | 90 |
| FRONT Y | 91 |
| GRUPA KONTURÓW | 90 |
| KONIEC | 93 |
| KONTUR POMOCNICZY | 90 |
| MANUAL TOOL | 89 |
| MOCOWANIE | 88 |
| NAGŁÓWEK PROGRAMU | 86 |
| OBRÓBKA | 93 |
| PODPROGRAM | 93 |
| RETURN | 93 |
| STRONA TYLNA Y | 91 |
| VAR | 94 |
| Segment FRONT | 90 |
| Segment MAGAZYN | 89 |
| Segment REWOLWER | 89 |
| Segment STRONA TYLNA | 90 |
| smart.Turn | 66 |
| edytor | 72 |
| organizacja plików | 82 |
| struktura menu | 72 |
| układ ekranu | 73 |
| Unit | 104 |
| Specjalne okno wydawania | 543 |
| SRK włączyć G41/G42 | 350 |
| SRK wyłączyć G40 | 349 |
| Stała prędkość skrawania Gx96 | 347 |
| Stop interpretatora G909 | 502 |
| Stożkowy gwint API G352 | 416 |
| Strefę ochrony włączyć G60 | 501 |
| Struktura drzewa | 75 |
| Struktura menu trybu pracy | |
podcięcie form H, K, U........... 131
przecinanie ICP...................... 132
przecinanie konturu bezpośrednio.................. 128
przecinanie konturu ICP......... 125
przecinanie poprzeczne bezpośredni zapis konturu..... 129
toczenie poprzeczne ICP....... 126
Unit Spec
końiec programu.................... 236
nachylenie płaszczyzny........ 237
oś C włączyć........................ 233
oś C wyłączyć....................... 234
początek programu............... 232
powtórzenie części programu.... 235
wywołanie podprogramu....... 234
Unit symultanicznej obróbki wykariażającej.................. 186
Unit wiercenia
centrycznie.......................... 133
frezowanie po linii śrubowej ICP oś C......................... 160
frezowanie po linii śrubowej ICP oś C powierzchnia boczna.... 162
frezowanie po linii śrubowej ICP oś C powierzchnia czołowa... 160
frezowanie po linii śrubowej ICP oś Y......................... 243
frezowanie po linii śrubowej ICP oś Y powierzchnia boczna.... 245
frezowanie po linii śrubowej ICP oś Y powierzchnia czołowa... 243
gratowanie ICP oś C powierzchnia boczna.............. 163
gratowanie ICP oś C powierzchnia czołowa.............. 161
gratowanie ICP oś Y powierzchnia boczna.............. 246
gratowanie ICP oś Y powierzchnia czołowa.............. 244
gwintowanie centrycznie........ 135
gwintowanie ICP oś C............. 158
gwintowanie ICP oś Y............. 241
ICP oś C.............................. 157
nawiercanie centrycznie........ 136
pojedynczy odwiert powierzchnia boczna.................. 147
pojedynczy odwiert powierzchnia czołowa.................. 137
pojedynczy odwiert z gwintem powierzchnia boczna........ 153
pojedynczy odwiert z gwintem powierzchnia czołowa........ 143
rozwiercanie ICP, pogłębianie oś C.......................... 159
rozwiercanie ICP pogłębianie oś Y.......................... 242
wiercenie ICP oś Y.................. 240
wiercenie wstępne frezowanie konturu figury.................. 164
wiercenie wstępne frezowanie konturu figury powierzchnia boczna.......................... 170
wiercenie wstępne frezowanie konturu ICP (ICP płaszczyzna) XY.......................... 247
wiercenie wstępne frezowanie konturu ICP płaszczyzna YZ... 250
wiercenie wstępne frezowanie konturu ICP powierzchnia boczna.......................... 174
wiercenie wstępne frezowanie konturu ICP powierzchnia czołowa.......................... 168
wiercenie wstępne frezowanie wybrania ICP płaszczyzna XY.......................... 248
wiercenie wstępne frezowanie wybrania ICP płaszczyzna YZ.......................... 251
wiercenie wstępne frezowanie wybrania ICP powierzchnia boczna.......................... 175
wiercenie wstępne frezowanie wybrania ICP powierzchnia czołowa.......................... 169
wiercenie wstępne wybrania figury.......................... 166
wiercenie wstępne wybrania figury powierzchnia boczna... 172
wzory gwintowania kołowo powierzchnia boczna.............. 155
wzory odwrtów gwintowanych kołowe powierzchnia czołowa.... 145
wzory odwrtów gwintowanych linearne powierzchnia boczna.... 154
wzory odwrtów gwintowanych linearne powierzchnia czołowa.... 144
wzory odwrtów kołowe powierzchnia czołowa.............. 141
wzory odwrtów kołowych powierzchnia boczna.............. 151
wzory odwrtów linearne powierzchnia boczna.............. 149
wzory odwrtów linearne powierzchnia czołowa.............. 139
Ustawienie znaku synchronizacji G162.......................... 558
Utworzenie zadania.................. 100
Uwarunkowane wykonanie wiersza.. 545
Uzębień ukośne G728.............. 520
W
Wartości rzeczywiste do zmiennych G901.......................... 501
WHILE.......................... 548
Wibracje zmniejszyć.............. 503
Wielokąt
plaszczyzna XY G377-Geo..... 644
plaszczyzna YZ G387-Geo..... 652
powierzchnia boczna G317-Geo.......................... 335
strona czołowa/tylna G307-Geo.......................... 327
Wiercenia głębokich otworów G74.......................... 436
Wiercenie
frezowanie po linii śrubowej G75.......................... 439
TURN PLUS.......................... 720
wiercenie głębokich otworów G74.......................... 436
WINDOW.......................... 543
Wpisywanie #_zmiennej.............. 544
Wprowadzanie danych.............. 543
Wskaźówka do obróbki TURN PLUS.......................... 718
Współrzędne dla przeciwirwrciona G161.......................... 586
Wybieg gwintu.......................... 404
Wybór narzędzia TURN PLUS.... 718
Wycinek grafiki G69.......................... 499
wydawanie #_zmiennej.............. 544
Wydawanie danych.............. 543
Wysepka (DIN PLUS).............. 316
Wzór
DataMatrix czołowo G405-Geo.......................... 329
DataMatrix płaszczyzna XY G475-Geo.......................... 647
DataMatrix płaszczyzna YZ G485-Geo.......................... 655
DataMatrix pow. boczna G415-Geo.......................... 337
kołowy bok G746.......................... 445
kołowy czoło G745.......................... 442
liniowy bok G744.......................... 444
liniowy czoło G743.......................... 441
liniowy płaszczyzna XY G471-Geo.......................... 645
liniowy płaszczyzna YZ G481-Geo.......................... 653
liniowy powierzchnia boczna G411-Geo.......................... 335
liniowy strona czołowa G401-Geo.......................... 327
okrągły powierzchnia boczna G412-Geo.......................... 336
okrągły strona czołowa G402-
| Strona | Opis |
|--------|------|
| 328 | Geo. |
| 441 | liniowy czoło G743 |
| 442 | kołowy czoło G745 |
| 444 | liniowy bok G744 |
| 445 | kołowy bok G746 |
| 441 | liniowy czoło G743 |
| 442 | kołowy czoło G745 |
| 444 | liniowy bok G744 |
| 445 | kołowy bok G746 |
| 646 | płaszczyzna XY G472-Geo |
| 654 | płaszczyzna YZ G482-Geo |
| 100 | Zadanie automatyki |
| 502 | Zapelnienie pamięci zmiennych G904 |
| 500 | Zatrzymanie dokładnościowe ON G7 |
| 501 | wierszami G9 |
| 500 | wyłącz G8 |
| 359 | Zmiana korekcji ostrza G148 |
| 730 | Zmiana zamocowania detalu TURN PLUS |
| 539 | Zmienna rozszerzona syntaktyka |
| 506 | Zmienne automatyczne przeliczanie G940 |
| 524 | podstawy |
| 525 | typ |
| 578 | Związek instrukcji geometrii oraz instrukcji obróbki |
| 578 | obróbka toczeniem |
| 579 | oś C – powierzchnia boczna |
| 579 | oś C - strona czołowa |
DR. JOHANNES HEIDENHAIN GmbH
Dr.-Johannes-Heidenhain-Straße 5
83301 Traunreut, Germany
☎ +49 8669 31-0
fax +49 8669 32-5061
firstname.lastname@example.org
Technical support ☎ +49 8669 32-1000
Measuring systems ☎ +49 8669 31-3104
email@example.com
NC support ☎ +49 8669 31-3101
firstname.lastname@example.org
NC programming ☎ +49 8669 31-3103
email@example.com
PLC programming ☎ +49 8669 31-3102
firstname.lastname@example.org
APP programming ☎ +49 8669 31-3106
email@example.com
www.heidenhain.com | 7899b7bf-8944-42b0-97c0-97b3ddedf43c | finepdfs | 1.866211 | CC-MAIN-2024-51 | https://content.heidenhain.de/doku/dp_mp620/pdf/smart/68894x-18/1118606-P8.pdf | 2024-12-14T10:03:32+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066124931.50/warc/CC-MAIN-20241214085615-20241214115615-00588.warc.gz | 157,461,877 | 0.991467 | 0.938102 | 0.938102 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"po... | pol_Latn | {} | true | [
175,
1391,
3224,
3732,
3815,
3932,
5530,
6524,
6745,
8080,
12284,
16364,
19530,
21142,
25195,
30372,
32517,
36202,
38599,
40408,
44460,
48248,
50015,
54384,
55094,
59810,
61862,
65132,
65776,
66789,
66979,
67005,
68627,
69602,
71727,
73315,
749... | 3 | 0 |
L.p.
1
2
3
4
R
Uwagi:
Kolejka: 8
Mecz: 36
Data:
Okręgowy Związek Kręglarski w Poznaniu
Poznańska Liga Okręgowa w Kręglarstwie Klasycznym
w sezonie 2014/2015
Protokół meczowy
Kręgielnia im. Stanisława Gojżewskiego, ul. Piastowska 40a, Poznań
19.04.2015
Od: 10:00
Do: 11:00
Sędzia Główny:
Drużyna
KS Czarna Kula Poznań I
Imię i nazwisko
PZXR
Stanisław Golczak
Bronisław Bednarek
Piotr Pigłowski
Jacek Toboła
93
92
185
87
89
176
89
80
169
73
86
159
689
17
32
49
42
36
78
32
32
64
44
42
86
277
8
1
9
0
2
2
3
4
7
1
0
1
19
110
124
234
129
125
254
121
112
233
117
128
245
966
PM
Julia Rzyha
Drużyna
Rzut Oka Poznań
X Z P
2
7
9
4
5
9
7
6
13
3
1
4
35
33
17
50
34
36
70
18
35
53
35
36
71
244
PM
74
77
151
86
78
164
74
73
147
68
84
152
614
Podpis Sędziego Głównego
Kolejka: 8
Mecz: 37
Data:
Od: 11:00
Do: 12:00
19.04.2015
Sędzia Główny: Julia Rzyha
| Drużyna | | | | | | | | Drużyna | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| TKKF HCP Poznań | | | | | | | | KSiRNiS Tęcza Poznań | | | | | | | |
| L.p. | Imię i nazwisko | P | Z | X | R | PS | PD | PD | PS | R | X | Z | P | Imię i nazwisko | L.p. |
| 1 | Jerzy Zabłocki | 78 | 34 | 2 | 112 | 0 | 1 | 0 | 1 | 119 | 4 | 33 | 86 | Daniel Jarząb | 1 |
| | | 96 | 51 | 1 | 147 | 1 | | | 0 | 99 | 5 | 17 | 82 | | |
| | | 174 | 85 | 3 | 259 | 1 | | | 1 | 218 | 9 | 50 | 168 | | |
| 2 | Bolesław Grzelka | 87 | 50 | 0 | 137 | 1 | 1 | 0 | 0 | 115 | 5 | 27 | 88 | Mieczysław Klimczak | 2 |
| | | 97 | 25 | 5 | 122 | 1 | | | 0 | 101 | 2 | 33 | 68 | | |
| | | 184 | 75 | 5 | 259 | 2 | | | 0 | 216 | 7 | 60 | 156 | | |
| 3 | Mariusz Brzuchnalski | 59 | 26 | 6 | 85 | 0 | 0 | 1 | 1 | 99 | 6 | 25 | 74 | Paweł Stefański | 3 |
| | | 67 | 25 | 7 | 92 | 1 | | | 0 | 84 | 8 | 17 | 67 | | |
| | | 126 | 51 | 13 | 177 | 1 | | | 1 | 183 | 14 | 42 | 141 | | |
| 4 | Krzysztof Białas | 77 | 52 | 2 | 129 | 1 | 1 | 0 | 0 | 106 | 7 | 24 | 82 | Dariusz Pilipczuk | 4 |
| | | 81 | 36 | 3 | 117 | 1 | | | 0 | 99 | 7 | 22 | 77 | | |
| | | 158 | 88 | 5 | 246 | 2 | | | 0 | 205 | 14 | 46 | 159 | | |
| R | | 642 | 299 | 26 | 941 | 6 | 2 | 0 | 2 | 822 | 44 | 198 | 624 | | R |
| | | | | PM | 2 | | 5 | 1 | 0 | | PM | | | | |
Uwagi:
Podpis Sędziego Głównego str. 1 z 3
Imię i nazwisko
Janusz Dutkiewicz
Piotr Marszałek
Andrzej Kaźmierczak
Dorota Matelska
2
PS
1
1
2
1
1
2
1
1
2
1
1
2
8
PD
1
1
1
1
2
6
PD
0
0
0
0
0
0
PS
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
0
R
107
94
201
120
114
234
92
108
200
103
120
223
858
L.p.
1
2
3
4
R
L.p.
1
2
3
4
R
Uwagi:
Podpis Sędziego Głównego
| Drużyna | | | | | | | | Drużyna | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| SSR Start Poznań II | | | | | | | | TSKK Jedność Kościan I | | | | | | | |
| L.p. | Imię i nazwisko | P | Z | X | R | PS | PD | PD | PS | R | X | Z | P | Imię i nazwisko | L.p. |
| 1 | Jerzy Mierzyński | 67 | 27 | 4 | 94 | 0 | 0 | 1 | 1 | 107 | 5 | 33 | 74 | Marek Borowiak | 1 |
| | | 71 | 26 | 6 | 97 | 0 | | | 1 | 110 | 3 | 35 | 75 | | |
| | | 138 | 53 | 10 | 191 | 0 | | | 2 | 217 | 8 | 68 | 149 | | |
| 2 | Marian Król | 77 | 52 | 2 | 129 | 1 | 0 | 1 | 0 | 121 | 3 | 44 | 77 | Dorota Borowiak | 2 |
| | | 84 | 18 | 5 | 102 | 0 | | | 1 | 112 | 6 | 31 | 81 | | |
| | | 161 | 70 | 7 | 231 | 1 | | | 1 | 233 | 9 | 75 | 158 | | |
| 3 | Marian Buczkowski | 66 | 40 | 2 | 106 | 1 | 1 | 0 | 0 | 86 | 4 | 18 | 68 | Galina Paszyńska | 3 |
| | | 70 | 33 | 5 | 103 | 0 | | | 1 | 114 | 9 | 24 | 90 | | |
| | | 136 | 73 | 7 | 209 | 1 | | | 1 | 200 | 13 | 42 | 158 | | |
| 4 | Waldemar Ruta | 91 | 35 | 2 | 126 | 1 | 1 | 0 | 0 | 116 | 2 | 35 | 81 | Grzegorz Brodowiak | 4 |
| | | 87 | 44 | 1 | 131 | 1 | | | 0 | 93 | 3 | 27 | 66 | | |
| | | 178 | 79 | 3 | 257 | 2 | | | 0 | 209 | 5 | 62 | 147 | | |
| R | | 613 | 275 | 27 | 888 | 4 | 2 | 0 | 4 | 859 | 35 | 247 | 612 | | R |
| | | | | PM | 2 | | 4 | 2 | 0 | | PM | | | | |
Uwagi:
Podpis Sędziego Głównego str. 2 z 3
Kolejka: 8
Mecz: 38
Data: 19.04.2015
Drużyna
SSR Start Poznań I
Imię i nazwisko
P Z X
Piotr Konieczka
Regina Gawłowska
Sławomir Kowalski
Maria Stachowiak
92
72
164
78
78
156
84
86
170
78
80
158
648
34
27
61
43
52
95
34
35
69
41
25
66
291
3
4
7
2
2
4
3
4
7
1
5
6
24
PM
R
126
99
225
121
130
251
118
121
239
119
105
224
939
2
Od:
PS
1
0
1
0
1
1
0
1
1
1
0
1
4
12:00
PD
1
1
1
0
2
5
Do:
PD
0
0
0
1
0
1
13:00
PS
0
1
1
1
0
1
1
0
1
0
1
1
4
0
R
99
118
217
130
104
234
122
106
228
115
120
235
914
Sędzia Główny: Julia Rzyha
Drużyna
TKKF Sokół Śrem
X Z P
6
4
10
3
1
4
4
4
8
6
5
11
33
PM
22
24
46
39
33
72
45
25
70
24
34
58
246
77
94
171
91
71
162
77
81
158
91
86
177
668
Imię i nazwisko
Maria Michałowska
Magdalena Kaźmierczak
Krystyna Kocemba
Roman Robaszyński
L.p.
1
2
3
4
R
8
Mecz: 40
Data:
Od: 14:00
Do: 15:15
L.p.
PZXR PS PD PD PS R X Z P
L.p.
71 17 6 88
0
1
133 0 44 89
73 17 9 90
0
1
121 2 36 85
144 34 15 178
0
2
254 2 80 174
75 19 9 94
0,5
0,5
94 13 8 86
88 30 4 118
1
0
95 7 17 78
163 49 13 212 1,5
0,5
189 20 25 164
62 26 8 88
0
1
120 0 36 84
71 17 8 88
0
1
127 1 45 82
133 43 16 176
0
2
247 1 81 166
74 43 5 117
1
0
113 1 34 79
62 26 6 88
0
1
113 3 35 78
136 69 11 205
1
1
226 4 69 157
Podpis Sędziego Głównego
PM
Uwagi:
PM
0
1 5
2
255 661
R
2,5
0
2
5,5
916 27
R
576 195 55 771
4
Joanna Bartkowiak
0
1
Gracjan Henschel
4
3
Stanisław Janek
0
1
Dawid Nowak
3
2
Krystian Książkiewicz
1
0
Klaudia Wiśniewska
2
1
Marek Malicki
0
1
Patryk Nowak
1
Drużyna
Drużyna
TSKK Jedność Kościan II
KS Czarna Kula Poznań II
Imię i nazwisko
Imię i nazwisko
Kolejka:
19.04.2015
Sędzia Główny: Julia Rzyha
str. 3 z 3 | <urn:uuid:5f849bfe-a2a2-4e0f-aac7-78970ce578c4> | finepdfs | 1.90625 | CC-MAIN-2018-22 | http://czarnakula.pl/files/2014-2015_plo_-_kolejka_8_-_protokoly.pdf | 2018-05-27T00:54:58Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-22/segments/1526794867977.85/warc/CC-MAIN-20180527004958-20180527024958-00241.warc.gz | 66,695,291 | 0.988506 | 0.991569 | 0.991569 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2750,
5217,
6153
] | 1 | 4 |
REGULAMIN UCZESTNICTWA W ZAJĘCIACH ORGANIZOWANYCH PRZEZ OŚRODEK KULTURY GMINY GORLICE ORAZ ZASAD PŁATNOŚCI ZA ZAJĘCIA
§ 1
PODSTAWOWE ZASADY ORGANIZACYJNE
1. Organizatorem zajęć jest Ośrodek Kultury Gminy Gorlice zwanym dalej „OKGG", w ramach którego dział 10 filii i 4 biblioteki.
2. Zajęcia odbywają się na terenie OKGG, w godzinach od 8.00 do 22.00. W uzasadnionych przypadkach GOK ma prawo wyznaczyć inne miejsce odbywania się zajęć.
3. Zajęcia prowadzone przez Ośrodek Kultury Gminy Gorlice należą do jego statutowej działalności.
4. Zajęcia mogą być organizowane dla dzieci, młodzieży, oraz osób dorosłych w tym seniorów.
5. Minimalną liczbę uczestników zajęć grupowych, niezbędną do rozpoczęcia zajęć dla danej grupy zajęciowej ustala Dyrektor OKGG wraz z prowadzącym instruktorem.
6. Powstanie grupy warunkuje zapisanie się określonego przez OKGG minimum uczestników oraz dokonanie przez uczestników wpłaty pełnej kwoty za zajęcia w wyznaczonym przez OKGG terminie.
7. Zmniejszenie się liczby uczestników poniżej ustalonego minimum, może skutkować likwidacją grupy zajęciowej.
8. Uczestnikami zajęć mogą być osoby, wyrażające chęć uczestnictwa w nich poprzez złożenie karty zgłoszeń dla dzieci Załącznik nr 1 dla dorosłych Załącznik nr 2 Regulaminy Zajęć OKGG wraz z dołączonymi zgodami i oświadczeniami. Uczestnik nie może odstępować udziału w opłaconych zajęciach osobom trzecim.
9. Dokumentem stwierdzającym obecność uczestnika na zajęciach jest lista obecności lub dziennik zajęć prowadzony przez instruktora.
§ 2
PRAWA I OBOWIĄZKI UCZESTNIKA ZAJĘĆ
1. Warunkiem udziału w zajęciach jest podpisanie przez osobę dorosłą lub przez rodzica / prawnego opiekuna Karty zgłoszeń oraz terminowe wniesienie opłaty za zajęcia - jeżeli są odpłatne.
2. Uczestnik zajęć jest obowiązany przestrzegać postanowień niniejszego regulaminu oraz innych przepisów porządkowych obowiązujących na terenie OKGG. Uczestnik powinien stosować się do poleceń wydawanych przez instruktorów oraz pracowników OKGG. Nie przestrzeganie powyższych przepisów skutkować będzie skreśleniem z listy uczestników zajęć.
3. Uczestnik ma obowiązek zgłosić swoją rezygnację z zajęć przed rozpoczęciem kolejnego okresu rozliczeniowego, czyli do ostatniego dnia bieżącego miesiąca u pracownika OKGG.
4. Ewentualnych uszkodzeń sprzętu i elementów wyposażenia w pracowni/ czy w pomieszczeniu, w którym odbywają się zajęcia należy niezwłocznie poinformować instruktora lub pracownika OKGG.
5. Zasady obowiązujące w czasie zajęć:
1) Obowiązuje całkowity zakaz palenia tytoniu i spożywania alkoholu na terenie OKGG.
2) Zabrania się przebywania na terenie OKGG osobom nietrzeźwym oraz znajdującym się pod wpływem innych środków odurzających.
3) Zabrania się wszczynanie burd, kłótni oraz używania wulgaryzmów.
6. Skreśleniem z listy uczestników zajęć oraz usuniecie z zajęć następuje w sytuacji, gdy uczestnik:
1) Złoży pisemną rezygnację z zajęć, dla osób niepełnoletnich rodzice/opiekunowie,
2) Nie wniesie opłaty za zajęcia odpłatne przez kolejne 2 miesiące,
3) Nie przestrzega przepisów zawartych w niniejszym regulaminie oraz w wewnętrznych przepisach obowiązujących w OKGG.
7. OKGG nie ponosi odpowiedzialności za szkody powstałe bez winy OKGG
8. Rodzice/prawni opiekunowie przyprowadzają i odbierają dzieci z zajęć. Są odpowiedzialni za ich bezpieczeństwo w drodze na zajęcia i z zajęć do domu, Instruktor nie ponosi odpowiedzialności za dziecko pozostawione przed lub po zajęciach.
§ 3
PŁATNOŚCI ZA ZAJĘCIA
1. Wysokość odpłatności za zajęcia w OKGG jest uzależniony od formy zajęć.
2. Opłaty za zajęcia mają charakter abonamentu i nie podlegają zwrotowi, wyjątek stanowią: odwołanie zajęć z przyczyn leżących po stronie OKGG i wpłaty do grup, które z powodu małej liczby chętnych, nie zostały utworzone.
3. Wykaz zajęć prowadzonych przez OKGG, za które pobierana jest odpłatność oraz wysokość tych opłat ustala Dyrektor Ośrodka Kultury Gminy Gorlice.
4. Rodzaj zajęć oraz wysokość opłat za prowadzone zajęcia jest podana do wiadomości zainteresowanych za pośrednictwem dostępnych środków przekazu.
5. Dyrektor może ustalić indywidualne zwolnienia z opłaty na pisemny wniosek uczestnika / rodzica (opiekuna) uzasadniający trudną sytuację rodzinną lub finansową jak i również uprzednio zgłoszoną usprawiedliwioną nieobecność (zdarzenia losowe np. choroba)
6. W przypadku, gdy zajęcia rozpoczynają się w trakcie miesiąca lub gdy uczestnik rozpoczyna swój udział w zajęciach w trakcie miesiąca, opłata za ten miesiąc jest proporcjonalna do odbytych spotkań.
7. Odpłatność za zajęcia w miesiącach, w których przypadają: ferie zimowe, Święta Bożego Narodzenia oraz Święta Wielkanocne, naliczana jest proporcjonalnie do ilości planowanych zajęć.
8. Opłaty za zajęcia należy wnosić z góry w nieprzekraczalnym terminie do 15 dnia każdego miesiąca.
9. Płatności za udział w zajęciach dokonywać należy tylko i wyłącznie:
a. przelewem na konto OKGG w Ropicy Polskiej nr konta: 60 8795 0005 2001 0009 2366 0001.
b. gotówką w kasie OKGG w Ropicy Polskiej, w poniedziałki i środy w godz. 7: 30 – 14.30
10. Pracownicy OKGG, poza obsługa kasową nie mają prawa pobierania wpłat za zajęcia.
11. Przy wpłacie gotówki w kasie OKGG oraz w tytule płatności przelewem należy podać: miejscowość gdzie odbywają się zajęcia, rodzaj zajęć, imię i nazwisko uczestnika zajęć oraz okres za jaki dokonana jest płatność. (np. Ropica, taniec, Jan Kowalski, 1-5,2022) w sytuacji wpłaty za różne zajęć lub za kilku uczestników należy napisać to w tytule płatności.
12. Zwolnienie z opłat
Uczestnicy zajęć, którzy swoją działalnością wypracowali wysoki poziom artystyczny, udokumentowany wysokimi lokatami na konkursach i przeglądach o szczeblu ponad powiatowym, mogą być zwolnieni z części lub całości opłat, decyzją Dyrektora OKGG na wniosek Instruktora.
§ 4
FORMY ZAJĘĆ
1. Zajęcia stałe odbywają się o stałej porze w określone dni tygodnia, przez cały rok, ze stałą liczbą uczestników. Ilość spotkań w miesiącu/cyklu oraz długość zajęć (jednego spotkania) ustalana jest indywidualnie przez instruktora i jest uzależniona od indywidualnych umiejętności uczestników zajęć i od specyfikacji zajęć. Zajęcia mogą być podzielone na cykle tematyczne. Odpłatność za zajęcia jest z góry co miesiąc z możliwością zapłaty za cały cykl, kilka cykli, półrocze, rok, o ile ustalona jest cena za zajęcia w dany okresie. Kwoty odpłatności miesięcznej za zajęcia uzależniony jest od specyfiki prowadzonych zajęć, rodzaju, użytych materiałów oraz ilości i długości spotkań.
2. Zajęcia warsztatowe obejmują jedno lub kilka spotkań w wyznaczonym okresie o określonej tematyce dla uczestników z zewnątrz Długość zajęć (jednego spotkania) ustalana jest indywidualnie przez instruktora i jest uzależniona od indywidualnych umiejętności uczestników zajęć i od specyfikacji zajęć. Odpłatność za warsztaty uiszczana jest z góry.
a. Odpłatność za warsztaty uzależniony jest od specyfiki prowadzonych zajęć, rodzaju, użytych materiałów, innowacyjności działań, czasu trwania warsztatów oraz zaproszonych do udziału grup wiekowych.
b. W przypadku warsztatów nabór odbywa się przez dodatkowe informacje; plakaty, stronie internetowej oraz jest określony tematem warsztatów i wiekiem odbiorcy.
3. Zajęcia w ramach spotkań klubów seniora, grup aktywnych i KGW organizowane są w formie zajęć stałych lub warsztatowych ustalane indywidualnie z zainteresowanymi
Odpłatności za udział w poszczególnych formach działalności kulturalnej, uzależniona jest od rodzaju oferowanych zajęć i spotkań.
a. Organizator proponuje różne formy aktywności zarówno fizycznej, muzycznej jak i artystycznej w ramach tych grup.
b. Spotkania poszczególnych grup odbywają się w wyznaczone dni i godziny w miesiącu
4. Zajęcia w ramach zespołów.
Zajęcia w ramach zespołów regionalnych, orkiestry realizowane są nieodpłatnie, lub na zasadach wynikających z wewnętrznych uregulowań zespołów.
§ 5
NIEOBECNOŚĆ I ODWOŁYWANIE ZAJĘĆ
1. Za nieobecność na zajęciach z przyczyn leżących po stronie uczestnika, OKGG nie zwraca wniesionej opłaty oraz nie wydaje materiałów wykorzystywanych na nie odbytych zajęciach.
2. OKGG zastrzega sobie prawo do zmian w rozkładzie zajęć, o czym poinformuje uczestników za pomocą dostępnych środków przekazu.
3. W uzasadnionych przypadkach OKGG zastrzega sobie prawo do odwołania zajęć lub zorganizowania zastępstwa.
4. Zajęcia odbywają się w ustalonych dniach i godzinach.
5. Dni i godziny mogą ulec zmianie przy obopólnej zgodzie instruktora i uczestników zajęć
6. W dni ustawowo wolne, zajęcia nie odbywają się.
7. W przypadku gdy w danym miesiącu kalendarzowym, zajęcia nie odbędą się z winy instruktora, zajęcia zostaną nadrobione w terminie dogodnym dla uczestników.
8. W przypadku braku terminu do nadrobienia nieodbytych zajęć, uczestnik może je odliczyć przy następnej płatności.
9. Uczestnik zajęć ponosi pełną odpłatność za zajęcia, które nie odbyły się z jego winy lub za nieobecność na zajęciach, nie może domagać się zwrotu pieniędzy z tego tytułu.
10. W przypadku zajęć indywidualnych istnieje możliwość odpracowania nieodbytych zajęć w dodatkowym terminie, po wcześniejszym uzgodnieniu z instruktorem i odpowiednio wcześniejszym zgłoszeniu nieobecności(minimum 1 dzień roboczy przed zajęciami) uczestnika na planowanych zajęciach.
11. Zgłoszenie nieobecności uczestnika zajęć powinno odbywać się mailowo, telefonicznie bądź osobiście, lub za pośrednictwem innych dostępnych form komunikacji.
12. Zgłoszenie nieobecności w dniu , w którym odbywają się zajęcia nie daje możliwości skorzystania z uprawnień zwolnienia z odpłatności.
13. W odpłatności za naukę gry na instrumentach nie uwzględnia się zniżki dla rodzeństw.
14. W przypadku nieuregulowania płatności za lekcje, które miały miejsce, należności te będą egzekwowane za porozumieniem stron lub w przypadku braku porozumienia na drodze sądowej.
§ 6
WYPOSAŻENIE PRACOWNI I REGULACJA PRAWA DO WYKONANYCH PRAC
1. Korzystanie z wyposażenia pracowni/ pomieszczenia, w której odbywają się zajęcia może odbywać się wyłącznie zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem.
2. Uczestników zajęć obowiązuje zakaz wynoszenia wyposażenia z pracowni /pomieszczenia poza budynek OKGG.
3. Uczestnicy zajęć, ponoszą odpowiedzialność za szkody wyrządzone w mieniu OKGG. W przypadku osób nieletnich odpowiedzialność ponoszą rodzice / prawni opiekunowie tej osoby.
4. Uczestnika zajęć obowiązuje dbałość o porządek w pracowni /pomieszczeniu, w którym odbywają się zajęcia. Pozostawiają salę po zajęciach w takim stanie, w jakim została przekazana.
§ 7
POZOSTAŁE POSTANOWIENIA
1. Prowadzone działania podczas zajęć, warsztatów i zespołów zmierzają do wypracowania efektów w formie umiejętności gry na instrumentach, śpiewu, prac plastycznych i rękodzielniczych, oraz różnego rodzaju dzieł sztuki, układów choreograficznych itp.
2. Prace autorstwa uczestników zajęć powstałe podczas zajęć pod okiem instruktora stanowią własność uczestnika, jednakże OKGG ma prawo do nieodpłatnego użyczenia całości bądź ich fragmentów zarchiwizowanych tak w oryginale jak i w kopiach w celach promocyjnych (wystawy, filmy, fotoreportaże na stronę internetową OKGG oraz do publikowania w mediach i prasie). Dotyczy to tak prac plastycznych, ceramicznych, rękodzieła, fotografii, grafiki jak i muzyki, śpiewu, form teatralnych, literackich i innych.
3. Uczestnicy zajęć deklarują gotowość prezentacji wypracowanych efektów zajęć podczas inicjatyw kulturalnych organizowanych lub współorganizowanych przez OKGG np. wystawach, koncertach, konkursach itp.
4. Materiały do wszystkich rodzajów zajęć plastycznych i artystycznych zapewnia OKGG, uczestnik zajęć może korzystać z własnych materiałów wyłącznie za zgodą instruktora.
5. Prace wykonane podczas zajęć plastycznych i artystycznych stanowią własność uczestnika zajęć. Uczestnik zajęć może zrzec się praw do prac na rzecz OKGG.
§ 8
Uczestnicy zajęć osoba dorosła, a w przypadku nieletnich, rodzic/opiekun prawny uczestnika zajęć zobowiązany jest do podpisania odpowiednich zgód i oświadczeń:
- ZGODA NA PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH
- ZGODA NA PUBLIKACJĘ WIZERUNKU
- OŚWIADCZENIE O STANIE ZDROWIA
§ 9 POSTANOWIENIA KOŃCOWE.
1. OKGG zastrzega sobie możliwość zmiany regulaminu
2. W sprawach nieregulowanych niniejszym regulaminem, decyduje Dyrektor Ośrodka Kultury Gminy Gorlice.
3. W kwestiach spornych sprawy interpretacji regulaminu pozostają w gestii Dyrektora OKGG.
4. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym regulaminie decyzje podejmuje Dyrektor OKGG.
§ 10
Regulamin zajęć OKGG obowiązuje od dnia 01 10 2021r..
Załączniki:
1. Karta zgłoszeniowa dla dzieci
2. Karta zgłoszeniowa dorośli | <urn:uuid:e82b09f7-b4e2-4978-919f-a299ddd2f824> | finepdfs | 1.40625 | CC-MAIN-2023-06 | https://okgg.pl/wp-content/uploads/2022/10/Regulamin-zajec-OKGG.pdf | 2023-02-08T01:39:55+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500664.85/warc/CC-MAIN-20230207233330-20230208023330-00578.warc.gz | 448,040,359 | 0.999989 | 1 | 1 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2270,
5505,
7386,
9851,
11850,
12629
] | 1 | 0 |
Uchwała Nr XXIV/13/2013 Zarządu Związku Gmin
Regionu Ostródzko – Iławskiego „Czyste Środowisko" z siedzibą w Ostródzie z dnia 26 września 2013r.
w sprawie upoważnienia dla Przewodniczącego Zarządu Związku do głosowania podczas Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki „Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych RUDNO" sp. z o .o. w Rudnie
Na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1996r. o gospodarce komunalnej (tekst jednolity Dz.U. z 2011r. Nr 45, poz. 236)oraz § 26 i 28 Statutu Związku Gmin Regionu Ostródzko-Iławskiego „Czyste Środowisko" z siedzibą w Ostródzie, Zarząd Związku Gmin postanawia, co następuje :
§ 1
Upoważnić Przewodniczącego Zarządu Związku Pana Jana Leonowicza, do wykonania w imieniu jedynego wspólnika prawa głosu podczas Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki „Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych RUDNO" sp. z o .o. w Rudnie i podjęcia uchwał mających na celu zachowanie trwałości projektu realizowanego przez Spółkę polegającego na "Budowie systemu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Związku Gmin Regionu Ostródzko-Iławskiego " Czyste Środowisko" z siedzibą w Ostródzie, dofinansowanego na podstawie umowy o dofinansowanie nr UDA-POIS.02.02.00-00-006/11-00 z dnia 14 grudnia 2011r. pomiędzy Spółką a Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w Olsztynie, a to: w sprawie ograniczenia zbywania nieruchomości, w sprawie zmiany Umowy Spółki poprzez dodanie ust. 3 w § 6 oraz w sprawie ustalenia brzmienia tekstu jednolitego Aktu Założycielskiego Spółki – w następującym brzmieniu:
UCHWAŁA NR 1/__/13
Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki pod firmą "Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych RUDNO Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w Rudnie z dnia _____
Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki postanawia, iż w okresie 5 lat od daty zakończenia realizacji projektu polegającego na "Budowie systemu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Związku Gmin Regionu Ostródzko-Iławskiego " Czyste Środowisko" z siedzibą w Ostródzie, dofinansowanego na podstawie umowy o dofinansowanie nr UDAPOIS.02.02.00-00-006/11-00 z dnia 14 grudnia 2011r. pomiędzy Spółką a Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w Olsztynie nie podejmie uchwały na podstawie § 9 ust.12 pkt e) Umowy Spółki zezwalającej na zbycie nieruchomości, na której powstaną obiekty wybudowane w ramach realizacji opisanego powyżej projektu.
UCHWAŁA NR 2/__/13
Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki pod firmą "Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych RUDNO Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w Rudnie z dnia _____
Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki dokonuje zmiany Aktu Założycielskiego Spółki pod firmą: "Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych RUDNO Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w Rudnie, udokumentowanego aktem notarialnym sporządzonym w dniu 19 czerwca 20008r. ( Repertorium "A" numer 4828/2008), przez notariusz Agnieszkę Sinkiewicz prowadzącą Kancelarię Notarialną w Ostródzie, zmienionego następnie: dnia 4 września 2008r. ( Repertorium "A" Nr 6899/08) oraz dnia 17 grudnia 2009r. ( Repertorium "A" Nr 6935/09) oraz dnia 19 lipca 2011r. ( Repertorium " A" Nr 3173/11) oraz dnia 29 grudnia 2011r. ( Repertorium "A" Nr 5848/11) -w ten sposób, że: w treści § 6 Umowy Spółki dodaje się ust.3 o treści: "Wspólnicy ograniczają zbycie udziałów w Spółce w ten sposób, iż w okresie 5 lat od daty zakończenia realizacji projektu polegającego na "Budowie systemu gospodarki odpadami komunalnymi na terenie Związku Gmin Regionu Ostródzko-Iławskiego " Czyste Środowisko" z siedzibą w Ostródzie, dofinansowanego na podstawie umowy o dofinansowanie nr UDA-POIS.02.02.00-00-006/11-00 z dnia 14 grudnia 2011r. pomiędzy Spółką a Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w Olsztynie nie zbędą udziałów posiadanych w Spółce na rzecz podmiotu prywatnego
UCHWAŁA NR 3/__/13
Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki pod firmą "Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Komunalnych RUDNO Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" z siedzibą w Rudnie z dnia _____
Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki niniejszym przyjmuje teks jednolity Aktu Założycielskiego Spółki.
Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Zarząd Związku: | <urn:uuid:f93aa6a9-ee2b-4d69-b982-456ef709ad44> | finepdfs | 1.15918 | CC-MAIN-2024-22 | https://www.czystesrodowisko.eu/userfiles/akty_prawne/uchwaly_zarzadu_2013/13-2013.pdf | 2024-05-27T19:27:43+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059045.25/warc/CC-MAIN-20240527175049-20240527205049-00229.warc.gz | 632,421,756 | 0.99997 | 0.999968 | 0.999968 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
2541,
4484,
4501
] | 1 | 3 |
ZAŁĄCZNIKI NR 1, 2, 4, 5, 6
DO SZCZEGÓŁOWEGO OPISU OSI PRIORYTETOWYCH Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020
Załącznik 1.
TABELA TRANSPOZYCJI PRIORYTETÓW INWESTYCYJNYCH (PI) NA DZIAŁANIA/PODDZIAŁANIA W POSZCZEGÓLNYCH OSIACH PRIORYTETOWYCH
Załącznik 2.
TABELA WSKAŹNIKÓW REZULTATU BEZPOŚREDNIEGO I PRODUKTU DLA DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ
Załącznik 4.
WYKAZ PROJEKTÓW ZIDENTYFIKOWANYCH PRZEZ INSTYTUCJĘ ZARZĄDZAJĄCĄ RPO WM W RAMACH TRYBU POZAKONKURSOWEGO
Załącznik 5. SŁOWNIK TERMINOLOGICZNY
Załącznik 6.
METODYKI DOKUMENTÓW NIEZBĘDNYCH DO WDRAŻANIA WYBRANYCH DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ
SPIS TREŚCI
ZAŁĄCZNIK 1. TABELA TRANSPOZYCJI PI NA DZIAŁANIA/PODDZIAŁANIA W POSZCZEGÓLNYCH OSIACH PRIORYTETOWYCH
ZAŁĄCZNIK 2. TABELA WSKAŹNIKÓW REZULTATU BEZPOŚREDNIEGO I PRODUKTU DLA DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ
*W przypadku Pomocy Technicznej wyróżnia się wskaźniki rezultatu.
1 Szacowana wartość wskaźnika produktu na podstawie podpisanych umów o dofinansowanie: 2
2 Szacowana wartość wskaźnika produktu na podstawie podpisanych umów o dofinansowanie: 1
3 Szacowana wartość wskaźnika produktu na podstawie podpisanych umów o dofinansowanie: 2
ZAŁĄCZNIK 4. WYKAZ PROJEKTÓW ZIDENTYFIKOWANYCH PRZEZ INSTYTUCJĘ ZARZĄDZAJĄCĄ RPO WM W RAMACH TRYBU POZAKONKURSOWEGO
Tabela 1. Wykaz projektów zidentyfikowanych w trybie pozakonkursowym – PROJEKTY REGIONALNE
Tabela 2. Wykaz projektów zidentyfikowanych w trybie pozakonkursowym – PROJEKTY W RAMACH ZINTEGROWANYCH INWESTYCJI TERYTORIALNYCH
ZAŁĄCZNIK 5. SŁOWNIK TERMINOLOGICZNY
Audyt energetyczny
Opracowanie określające zakres oraz parametry techniczne i ekonomiczne przedsięwzięcia termomodernizacyjnego, ze wskazaniem rozwiązania optymalnego, w szczególności z punktu widzenia kosztów realizacji tego przedsięwzięcia oraz oszczędności energii, stanowiące jednocześnie założenia do projektu budowlanego.
Badania przemysłowe
Biopaliwa drugiej generacji
Biopaliwa trzeciej generacji
Budynek użyteczności publicznej
Centra badawczorozwojowe
E-administracja
Eksperymentalne prace rozwojowe
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym z zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Badania planowane lub badania krytyczne mające na celu zdobycie nowej wiedzy oraz umiejętności celem opracowania nowych produktów, procesów lub usług, lub też wprowadzenia znaczących ulepszeń do istniejących produktów, procesów lub usług. Uwzględniają one tworzenie elementów składowych systemów złożonych i mogą obejmować budowę prototypów w środowisku laboratoryjnym lub środowisku interfejsu symulującego istniejące systemy, a także linii pilotażowych, kiedy są one konieczne do badań przemysłowych, a zwłaszcza uzyskania dowodu w przypadku technologii generycznych.
Biopaliwa drugiej generacji wytwarzane są z surowców, które nie stanowią składników pożywienia, zatem ich produkcja nie stanowi konkurencji dla przemysłu spożywczego. Surowce wykorzystywane do produkcji biopaliwa to m.in. rośliny energetyczne, w tym słoma, zrębki drzewne, odpady organiczne (wytłoki, śruty, gnojowica itd.) i inne surowce, które nie konkurują z uprawami na cele spożywcze. Przykładowe biopaliwa II generacji: bioetanol lignocelulozowy, biopaliwa syntetyczne, bio – DMS (bio – dimetylofuran), biometanol, biodiesel II generacji, biogaz (SNG – substitute natural gas), biowodór.
Surowcami do ich produkcji jest biomasa zmodyfikowana na etapie uprawy przy pomocy molekularnych technik biologicznych. Modyfikacje te mają na celu udoskonalenie procesu przemiany biomasy w biopaliwo. Dzieje się to na skutek m. in. uprawy drzew o niskiej zawartości ligniny lub rozwój upraw z wbudowanymi odpowiednio enzymami. Do biopaliw trzeciej generacji należą biowodór, biometanol i biobutanol.
Budynek przeznaczony na potrzeby administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury, kultu religijnego, oświaty, szkolnictwa wyższego, nauki, opieki zdrowotnej, opieki społecznej i socjalnej, sportu, z wyłączeniem budynków zamieszkania zbiorowego: np.: domy studenckie, internaty, domy zakonne (zgodnie z definicją ujętą w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. nr 75 poz. 690 z poźn. zm.).
Jednostki organizacyjne przedsiębiorstw lub wyodrębnione organizacyjnie jednostki rozpoczynające lub rozwijające działalność, której głównym zadaniem jest prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych w wydzielonych i przystosowanych do tego typu działalności pomieszczeniach przy wykorzystaniu infrastruktury technicznej oraz wykwalifikowanej kadry.
Stosowanie technologii informatycznych w administracji publicznej, w powiązaniu ze zmianami organizacyjnymi i nowymi umiejętnościami służb publicznych, które poprawiają jakość świadczonych przez administrację usług.
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym z zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Zdobywanie, łączenie, kształtowanie i wykorzystywanie dostępnej aktualnie wiedzy i umiejętności z dziedziny nauki, technologii i biznesu oraz innej stosownej wiedzy i umiejętności w celu opracowywania nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług. Mogą one także obejmować na przykład czynności mające na celu pojęciowe definiowanie, planowanie oraz dokumentowanie nowych produktów, procesów i usług. Eksperymentalne prace rozwojowe mogą obejmować opracowanie prototypów, demonstracje, opracowanie projektów pilotażowych,
E-usługi na poziomie dojrzałości 3 (dwustronna interakcja)
E-usługi na poziomie dojrzałości 4 (transakcja)
Finansowanie krzyżowe (cross-financing)
Głęboka, kompleksowa modernizacja energetyczna
Informacje sektora publicznego
Infrastruktura badawcza
testowanie i walidację nowych lub ulepszonych produktów, procesów lub usług w otoczeniu stanowiącym model warunków rzeczywistego funkcjonowania, których głównym celem jest dalsze udoskonalenie techniczne produktów, procesów lub usług, których ostateczny kształt zasadniczo nie jest jeszcze określony. Mogą obejmować opracowanie prototypów i projektów pilotażowych, które można wykorzystać do celów komercyjnych, w przypadku gdy prototyp lub projekt pilotażowy z konieczności jest produktem końcowym do wykorzystania do celów komercyjnych, a jego produkcja jest zbyt kosztowna, aby służył on jedynie do demonstracji i walidacji. Eksperymentalne prace rozwojowe nie obejmują rutynowych i okresowych zmian wprowadzanych do istniejących produktów, linii produkcyjnych, procesów wytwórczych, usług oraz innych operacji w toku, nawet jeśli takie zmiany mają charakter ulepszeń.
E-usługi świadczone na poziomie umożliwiającym transfer danych w dwóch kierunkach: od usługodawcy do klienta oraz od klienta do usługodawcy – typowym sposobem jej realizacji jest pobranie, wypełnienie i odesłanie formularza drogą elektroniczną.
E-usługi świadczone na poziomie umożliwiającym pełne załatwienie danej sprawy drogą elektroniczną, łącznie z ewentualną płatnością, a także zawierającym dodatkowo mechanizmy personalizacji, a więc dostosowania sposobu świadczenia do szczególnych uwarunkowań i potrzeb klienta (np. oferowanie częściowo wypełnionych formularzy, poinformowanie klienta sms-em o zbliżającej się potrzebie wykonania danej czynności urzędowej).
Tzw. zasada elastyczności, o której mowa w art. 98 ust. 2 rozporządzenia ogólnego, polegająca na możliwości finansowania działań w sposób komplementarny ze środków EFRR i EFS, w przypadku, gdy dane działanie z jednego funduszu objęte jest zakresem pomocy drugiego funduszu.
Przedsięwzięcie wpływające na poprawę efektywności energetycznej budynku, które ma na celu zmniejszenie wartości rocznego zapotrzebowania na energię użytkową, rocznego zapotrzebowania na energię końcową lub rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną budynku.
Kategoria, przez którą rozumie się:
* informację publiczną w rozumieniu ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej,
* informację sektora publicznego w rozumieniu dyrektywy 2003/98/WE dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego (w brzmieniu zmienionym przez dyrektywę 2013/37/UE zmieniającą dyrektywę 2003/98/WE dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego),
* zasoby audiowizualne, pod warunkiem ich udostępniania do ponownego wykorzystywania,
* zasoby archiwalne, pod warunkiem ich udostępnienia do ponownego wykorzystania,
* zasoby kultury, pod warunkiem ich udostępnienia do ponownego wykorzystania,
* zasoby nauki, pod warunkiem ich udostępniania do ponownego wykorzystywania
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym z zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Obiekty, zasoby i powiązane z nimi usługi, które są wykorzystywane przez środowisko naukowe do prowadzenia badań naukowych w swoich dziedzinach i obejmuje wyposażenie naukowe lub zestaw przyrządów, zasoby oparte na wiedzy takie jak zbiory, archiwa lub uporządkowane informacje naukowe, infrastrukturę opartą na technologiach informacyjno-komunikacyjnych taką jak sieć, infrastrukturę komputerową, oprogramowanie i infrastrukturę łączności lub wszelki inny podmiot o wyjątkowym charakterze niezbędny do prowadzenia badań naukowych. Takie różne rodzaje infrastruktury badawczej mogą być zlokalizowane w jednej placówce lub „rozproszone" (zorganizowana sieć zasobów) zgodnie z art. 2 lit. a) rozporządzenia Rady (WE) nr 723/2009 z dnia 25 czerwca 2009 r. w sprawie wspólnotowych ram prawnych konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury badawczej (ERIC).
Infrastruktura turystyczna / rekreacyjna
Instytucje otoczenia biznesu (IOB)
Interoperacyjność
Jednostki naukowe
Jednostka wytwarzania energii elektrycznej / cieplnej z OZE
Kogeneracja
Konsorcjum naukowe
Urządzenia, obiekty lub siedziby / oddziały instytucji służące świadczeniu usług i zaspokajaniu potrzeb związanych z turystyką, rekreacją i aktywnym wypoczynkiem.
Podmioty nie działające dla zysku lub przeznaczające zysk na cele statutowe, zgodne z zapisami statutów lub dokumentów równoważnych, prowadzące działalność mającą na celu tworzenie korzystnych warunków dla rozwoju innowacji i przedsiębiorczości. W ramach poszczególnych działań / poddziałań / typów projektów RPO WM mogą być kwalifikowane wybrane kategorie instytucji otoczenia biznesu, zgodnie z zapisami kart poszczególnych działań lub kryteriami wyboru projektów dla tych działań / poddziałań / typów projektów.
Zdolność różnych podmiotów oraz używanych przez nie systemów teleinformatycznych i rejestrów publicznych do współdziałania na rzecz osiągnięcia wzajemnie korzystnych i uzgodnionych celów, z uwzględnieniem współdzielenia informacji i wiedzy przez wspierane przez nie procesy biznesowe realizowane za pomocą wymiany danych za pośrednictwem wykorzystywanych przez te podmioty systemów teleinformatycznych
Zgodnie z ustawą z dn. 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki. Jednostki prowadzące w sposób ciągły badania naukowe lub prace rozwojowe:
a) podstawowe jednostki organizacyjne uczelni w rozumieniu statutów tych uczelni,
b) jednostki naukowe Polskiej Akademii Nauk w rozumieniu ustawy z dn. 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz. U. Nr 96, poz. 619, z późn. zm.3),
c) instytuty badawcze w rozumieniu ustawy z dn. 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych (Dz. U. Nr 96, poz. 618, z późn. zm.),
d) międzynarodowe instytuty naukowe utworzone na podstawie odrębnych przepisów, działające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,
e) Polska Akademia Umiejętności,
f) inne jednostki organizacyjne niewymienione w lit. a–e, posiadające siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, będące organizacjami prowadzącymi badania i upowszechniającymi wiedzę w rozumieniu art. 2 pkt 83 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.6.2014, str. 1)
* w przypadku budynków mieszkalnych i budynków użyteczności publicznej, jednostki wytwórcze to: zespół urządzeń służących do wytwarzania energii elektrycznej/cieplnej z OZE
* w przypadku przedsiębiorstw energetycznych, jednostki wytwórcze to: wyodrębniony zespół urządzeń należących do przedsiębiorstwa energetycznego, służący do wytwarzania energii z OZE i wyprowadzania mocy, opisany poprzez dane techniczne i handlowe,
Równoczesne wytwarzanie ciepła i energii elektrycznej lub mechanicznej w trakcie tego samego procesu technologicznego (ustawa Prawo energetyczne). W przypadku wysokosprawnej kogeneracji oszczędność energii pierwotnej zużywanej musi opierać się o zapewnienie:
* co najmniej 10% wzrostu efektywności energetycznej w porównaniu do rozdzielonej produkcji energii cieplnej i elektrycznej przy zastosowaniu najlepszych dostępnych technologii,
* redukcja CO2 o co najmniej 30% w odniesieniu do istniejących instalacji,
* projekty powinny w stosownych przypadkach, przeciwdziałać ubóstwu energetycznemu,
* projekty powinny być uwarunkowane wykonaniem inwestycji zwiększających efektywność energetyczną i ograniczających zapotrzebowanie na energię w budynkach, do których doprowadzona jest energia ze wspieranych instalacji przy zapewnieniu, że inwestycje są oparte na zapotrzebowaniu na ciepło użytkowe.
Grupa jednostek organizacyjnych, w której skład wchodzi co najmniej jedna jednostka naukowa oraz co najmniej jeden przedsiębiorca, albo co najmniej dwie jednostki naukowe, podejmującą na
Mała retencja
Model biznesowy
Modernizacja
Ośrodek wychowania przedszkolnego
Organizacja badawcza (organizacja prowadząca badania i upowszechniająca wiedzę)
Obiekt hotelarski
Osoby lub rodziny zagrożone ubóstwem lub wykluczeniem społecznym
podstawie umowy wspólne przedsięwzięcie obejmujące badania naukowe, prace rozwojowe lub inwestycje służące potrzebom badań naukowych lub prac rozwojowych.
Polega na gromadzeniu wody w niewielkich zbiornikach, zarówno naturalnych, jak i sztucznych. To także spiętrzanie wody w korytach małych rzek, potoków, kanałów i rowów, w celu gromadzenia wody i uniemożliwienia jej szybkiego spływu powierzchniowego. Mała retencja jest jedną z form magazynowania wody i może być wykorzystywana jako narzędzie do zapobiegania powodzi i suszy.
Przedstawienie sposobu, w który organizacja zarabia lub zamierza zarabiać pieniądze (A. Osterwalder, na podst.: Zeszyty Naukowe nr 866 (2011) UEK w Krakowie, B. Rogoda, Modele biznesu małych i średnich przedsiębiorstw, str. 76-77).
Trwałe ulepszenie lub unowocześnienie istniejącego obiektu budowlanego (zmiana paramentów użytkowych) lub urządzenia (środka trwałego), w wyniku którego zwiększa się jego wartość użytkowa.
Publiczny lub niepubliczny podmiot wymieniony w art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, z uwzględnieniem art. 6 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 827, z późn. zm.), w którym jest prowadzone wychowanie przedszkolne.
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym z zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Podmiot (jak np. uniwersytet lub instytut badawczy, agencja zajmująca się transferem technologii, pośrednik w dziedzinie innowacji, fizyczny lub wirtualny podmiot prowadzący współpracę w dziedzinie badań i rozwoju) niezależnie od jego statusu prawnego (ustanowionego na mocy prawa publicznego lub prywatnego) lub sposobu finansowania, którego podstawowym celem jest samodzielne prowadzenie badań podstawowych, badań przemysłowych lub eksperymentalnych prac rozwojowych lub rozpowszechnianie na szeroką skalę wyników takich działań poprzez nauczanie, publikację lub transfer wiedzy. W przypadkach gdy tego rodzaju jednostka prowadzi również działalność gospodarczą finansowanie, koszty i dochody związane z tą działalnością gospodarczą należy rozliczać oddzielnie. Przedsiębiorstwa mogące wywierać decydujący wpływ na taki podmiot w charakterze, na przykład, jego udziałowców/ akcjonariuszy czy członków mogą nie mieć preferencyjnego dostępu do uzyskanych przez niego wyników.
Przez obiekt hotelarski rozumie się hotele, motele, pensjonaty, kempingi, domy wycieczkowe, schroniska młodzieżowe, schroniska, pola biwakowe oraz inne obiekty w których świadczone są usługi hotelarskie polegające na ogólnie dostępnym wynajmie domów, mieszkań, pokoi, miejsc noclegowych, z zastrzeżeniem zasad określonych dla poddziałania 6.3.3.
W rozumieniu Wytycznych Ministra Infrastruktury i Rozwoju w zakresie realizacji przedsięwzięć w obszarze włączenia społecznego i zwalczania ubóstwa z wykorzystaniem środków Europejskiego Funduszu Społecznego i Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na lata 2014-2020:
a) osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub kwalifikujące się do objęcia wsparciem pomocy społecznej, tj. spełniające co najmniej jedną z przesłanek określonych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej,
b) osoby o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu socjalnym,
c) osoby przebywające w pieczy zastępczej lub opuszczające pieczę zastępczą, rodziny przeżywające trudności w pełnieniu funkcji opiekuńczo-wychowawczych, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
d) osoby nieletnie, wobec których zastosowano środki zapobiegania i zwalczania demoralizacji i przestępczości zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2014 r. poz. 382),
e) osoby przebywające w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach
Osoba niesamodzielna
Otoczenie osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym
Partnerstwo publicznoprywatne
Podmioty lecznicze działające w publicznym systemie ochrony zdrowia / Podmioty lecznicze udzielające świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Program rewitalizacji
socjoterapii, o których mowa w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572, z późn. zm.),
f) osoby z niepełnosprawnością – osoby niepełnosprawne w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721, z późn. zm.), a także osoby z zaburzeniami psychicznymi, w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1375),
g) rodziny z dzieckiem z niepełnosprawnością, o ile co najmniej jeden z rodziców lub opiekunów nie pracuje ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem z niepełnosprawnością,
h) osoby zakwalifikowane do III profilu pomocy zgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2015 r. poz. 149, z późn. zm.),
i) osoby niesamodzielne,
j) osoby bezdomne lub dotknięte wykluczeniem z dostępu do mieszkań w rozumieniu Wytycznych Ministra Infrastruktury i Rozwoju w zakresie monitorowania postępu rzeczowego i realizacji programów operacyjnych na lata 2014-2020,
k) osoby odbywające kary pozbawienia wolności,
l) osoby korzystające z Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa.
Osoba, która ze względu na podeszły wiek, stan zdrowia lub niepełnosprawność wymaga opieki lub wsparcia w związku z niemożnością samodzielnego wykonywania co najmniej jednej z podstawowych czynności dnia codziennego
Osoby spokrewnione lub niespokrewnione z osobami zagrożonymi ubóstwem lub wykluczeniem społecznym wspólnie zamieszkujące i gospodarujące, a także inne osoby z najbliższego środowiska osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Za otoczenie osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym można uznać wszystkie osoby, których udział w projekcie jest niezbędny dla skutecznego wsparcia osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Do otoczenia osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym należą także osoby sprawujące rodzinną pieczę zastępczą lub kandydaci do sprawowania rodzinnej pieczy zastępczej, osoby prowadzące rodzinne domy dziecka i dyrektorzy placówek opiekuńczowychowawczych typu rodzinnego.
Mechanizm, którego zasady zostały opisane w art. 62, 63 i 64 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., w art. 34 ustawy z dn. 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie 2014-2020, a także w wytycznych Ministra Infrastruktury i Rozwoju w zakresie zagadnień związanych z przygotowaniem projektów inwestycyjnych, w tym projektów generujących dochód i projektów hybrydowych na lata 2014-2020
Podmioty, których przychody w ponad 50% pochodzą z kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia – zarówno w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku o dofinansowanie, jak i w okresie realizacji oraz trwałości projektu. W przypadku poszerzenia działalności podmiotu wykonującego działalność leczniczą o zakres wynikający z udzielonego wsparcia w ramach danego działania, wymagane będzie zobowiązanie Beneficjenta do posiadania umowy na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych najpóźniej w kolejnym okresie kontraktowania świadczeń po zakończeniu realizacji projektu.
Opracowany, przyjęty i koordynowany przez gminę wieloletni program działań stanowiący podstawę do prowadzenia procesu rewitalizacji na wyznaczonym obszarze rewitalizacji, mający na celu wyprowadzenie tego obszaru ze stanu kryzysowego poprzez kompleksowe działania w sferze społecznej oraz gospodarczej, środowiskowej, przestrzennej, technicznej, kulturowej, przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju, uchwalony przez radę gminy od dnia wejścia w życie
Renaturalizacja
Skuteczna współpraca
Studium wykonalności (dla projektów badawczorozwojowych)
Systemy teleinformatyczne
Szlak turystyczny/ trasa turystyczna
ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2015 r. poz. 1777) tj. 18 listopada 2015 r., na podstawie ustawy o rewitalizacji lub przed dniem wejścia w życie ustawy o rewitalizacji uchwalony na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r. poz. 594, z późn. zm.).
Przywrócenie rzece, uprzednio uregulowanej stanu zbliżonego do naturalnego (istniejącego przed regulacją lub występującego w naturze). Proces na ogół długotrwały, w skład którego wchodzą różnego rodzaju przedsięwzięcia techniczne oraz samoistne przekształcenia wód i związanych z nimi terenów, tzn. realizowane przez samą naturę.
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym z zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Współpraca między co najmniej dwoma niezależnymi stronami w celu wymiany wiedzy lub technologii, lub służące osiągnięciu wspólnego celu opartego na podziale pracy, gdy strony wspólnie określają zakres wspólnego projektu, przyczyniają się do jego realizacji i wspólnie ponoszą ryzyko, jak również dzielą się wynikami. Jedna strona lub kilka stron mogą ponosić pełne koszty projektu i tym samym zwolnić inne strony z ich ryzyka finansowego. Badania w ramach umowy i świadczenie usług badawczych nie są uważane za formy współpracy.
Zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 651/2014 z dn. 17 czerwca 2014 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym z zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu. Ocena i analiza potencjału projektu, która ma wesprzeć proces decyzyjny poprzez obiektywne i racjonalne określenie jego mocnych i słabych stron oraz możliwości i zagrożeń z nim związanych, zasobów, jakie będą niezbędne do realizacji projektu, oraz ocena szans jego powodzenia.
Zespół współpracujących ze sobą urządzeń informatycznych i oprogramowania zapewniający przetwarzanie, przechowywanie, a także wysyłanie i odbieranie danych przez sieci telekomunikacyjne.
Zgodnie z Instrukcją znakowania szlaków turystycznych (Polskie Towarzystwo TurystycznoKrajoznawcze). Szlakiem turystycznym jest wytyczona w terenie trasa służąca do odbywania wycieczek, oznakowana jednolitymi znakami (symbolami) i wyposażona w urządzenia informacyjne, które zapewniają bezpieczne i spokojne jej przebycie turyście o dowolnym poziomie umiejętności i doświadczenia, o każdej porze roku i w każdych warunkach pogodowych, o ile szczegółowe wymagania nie stanowią inaczej (okresowe zamykanie w przypadku niekorzystnych warunków pogodowych lub ze względów przyrodniczych na terenach chronionych). Rozróżnia się następujące rodzaje szlaków turystycznych:
* piesze górskie i nizinne oraz ścieżki spacerowe, przyrodnicze i dydaktyczne,
* narciarskie,
* rowerowe,
* kajakowe,
* jeździeckie.
Jednocześnie Województwo Małopolskie mając na uwadze innowacyjne podejście do tworzenia oferty rekreacyjnej regionu, opracowało koncepcję budowy zintegrowanej sieci tras rowerowych, biegowych oraz narciarskich tras biegowych w województwie małopolskim. Wypracowana koncepcja wskazuje kierunki rozwoju sieci tras rekreacyjnych w regionie i docelowo posłuży jednostkom samorządów terytorialnych, organizacjom pozarządowym oraz podmiotom działającym w turystyce do realizacji przyszłych inwestycji w zakresie budowy tras rowerowych, biegowych i narciarskich tras biegowych na swoim terenie.
Ubóstwo energetyczne
Uczelnia
WCAG
Brak możliwości utrzymania ogrzewania na odpowiednim poziomie po przystępnej cenie. Trzy główne czynniki wpływające na ubóstwo energetyczne, to:
* efektywność energetyczna domu/mieszkania – poprzez lepszą izolację oraz sprawniejszy system grzewczy wpływamy na obniżenie rachunków za energię, a tym samym na kondycję finansową gospodarstw domowych
* cena energii i gazu
* poziom dochodu gospodarstwa domowego - jeśli dochody gospodarstw domowych rosną szybciej niż ceny energii, wówczas przyczynia się to do ograniczenia wzrostu liczby gospodarstw domowych w sytuacji ubóstwa energetycznego, i odwrotnie(URE).
Szkoła wyższa w rozumieniu ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572, z późn. zm.).
Zbiór międzynarodowych standardów dostępności stron internetowych obejmujący osoby o różnym stopniu niepełnosprawności, a także osoby starsze, które korzystają z Internetu; standardy WCAG zostały wyznaczone przez organizację W3C, która zajmuje się ustanawianiem standardów pisania i przesyłu stron WWW.
ZAŁĄCZNIK 6. METODYKI DOKUMENTÓW NIEZBĘDNYCH DO WDRAŻANIA WYBRANYCH DZIAŁAŃ I PODDZIAŁAŃ
ZAŁĄCZNIK 6.1 METODYKA PLANU ROZWOJU UZDROWISKA W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO NA LATA 2014-2020
Wstęp
Plan Rozwoju Uzdrowiska jest dokumentem, opracowywanym i przyjmowanym przez właściwą gminę uzdrowiskową, niezbędnym do ubiegania się o wsparcie ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020, w ramach osi priorytetowej 6 Dziedzictwo regionalne, działanie 6.3 Rozwój wewnętrznych potencjałów regionu, poddziałanie 6.3.2 Wsparcie miejscowości uzdrowiskowych. W schemacie tym wspierane będą inwestycje związane z budową, rozbudową ogólnodostępnej infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej zlokalizowane na terenie uzdrowisk.
W przypadku, gdy gmina uzdrowiskowa posiada program rewitalizacji opracowany zgodnie z ustawą o rewitalizacji lub program rewitalizacji przygotowany na podstawie ustawy o samorządzie gminnym uchwalony przed dniem wejścia w życie ustawy o rewitalizacji tj. przed dn. 18 listopada 2015 r. zgodny z wytycznymi Ministra Infrastruktury i Rozwoju w zakresie rewitalizacji w programach operacyjnych na lata 2014-2020, uzgodniony przez IZ RPO WM (w procedurze przedkonkursowej), uwzględniający w swej treści aspekty rozwoju uzdrowiska, taki dokument należy uznać za właściwy do ubiegania się o wsparcie ze środków w ramach poddziałania 6.3.2 Wsparcie miejscowości uzdrowiskowych.
Pojęcia
Gmina uzdrowiskowa – gmina, której obszarowi lub jego części został nadany status uzdrowiska (definicja zgodna z Ustawą z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz.U. z 2012 r. poz. 651,742 z późn. zm.)).
Uzdrowisko – obszar, na terenie którego prowadzone jest lecznictwo uzdrowiskowe, wydzielony w celu wykorzystania i ochrony znajdujących się na jego obszarze naturalnych surowców leczniczych, spełniający warunki określone w Ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych (Dz.U. z 2012 r. poz. 651,742 z późn. zm.), któremu nadano status uzdrowiska.
Wg rejestru prowadzonego przez Ministra Zdrowia, status uzdrowiska w województwie małopolskim posiadają następujące miejscowości lub ich części:
Krynica
Muszyna
Piwniczna
Rabka
Szczawnica
Wapienne
Wysowa
Żegiestów oraz dzielnica Miasta Krakowa: Swoszowice.
Ogólnodostępna infrastruktura uzdrowiskowa – infrastruktura turystyczna, rekreacyjna, lecznictwa uzdrowiskowego oraz inna infrastruktura lokalna służąca funkcjom uzdrowiskowym położona na
terenie uzdrowiska, do której dostęp jest oferowany na jednakowych warunkach dla wszystkich zainteresowanych.
Przedsiębiorstwo uzdrowiskowe – przedsiębiorstwo prowadzące działalność gospodarczą na terenie uzdrowiska, będące organem założycielskim dla zakładu lecznictwa uzdrowiskowego.
Elementy procedury przygotowania Planu Rozwoju Uzdrowiska
(odpowiedź na pytanie: „Co należy zrobić?")
Aby Plan Rozwoju Uzdrowiska mógł być uznany za poprawny dokument planistyczny, musi zawierać co najmniej:
a. część raportową (opis stanu istniejącego na terenie, którego dotyczy planowanie), lub co najmniej – odesłanie do innego dokumentu zawierającego raport;
b. opis celów, jakie mają być osiągnięte w wyniku realizacji PRU,;
c. opis środków, jakimi będą osiągnięte cele,
Plan Rozwoju Uzdrowiska opracowywany będzie przez gminę uzdrowiskową i przyjmowany uchwałą Rady Gminy. Jednak podczas tworzenia planu powinny być przeprowadzone konsultacje z przedsiębiorstwami uzdrowiskowymi oraz społecznością lokalną, a także z innymi zainteresowanymi podmiotami, w wyniku czego uzgodnione zostaną najważniejsze inwestycje dotyczące ogólnodostępnej infrastruktury uzdrowiskowej.
Struktura Planu Rozwoju Uzdrowiska
(Odpowiedź na pytanie: „Jak to należy opisać")
WSTĘP - GENEZA
Prawne podstawy funkcjonowania uzdrowiska.
I. STRESZCZENIE
Proszę krótko opisać najważniejsze elementy planu:......................................................
Plan Rozwoju Uzdrowiska:..................................................................................... (tytuł)
Lokalizacja:............................................................................... (Gmina / Miejscowo
ść
)
Obszar:........................................................................................................ (w ha)
Czas trwania: (pocz
ą
tek programu miesi
ą
c, rok, program na lata….....)..................................
Mapka sytuacyjna / plan obszaru:.................................................................................
Cele programu:.......................................................................................................
Środki realizacji celów/ główne planowane przedsięwzięcia i ich orientacyjny ich koszt:…………………
II. CHARAKTERYSTYKA OBECNEJ SYTUACJI NA OBSZARZE UZDROWISKA
Proszę scharakteryzować sytuację na obszarze objętym rewitalizacją w oparciu o dane liczbowe. Dane zawarte w tej części planu powinny zostać przedstawione w oparciu o dane GUS/WUS, ekspertyzy, dokumenty planistyczne i inne opracowania. Powinna ona przedstawiać w szczególności:
Elementy charakterystyczne dla uzdrowiska (potencjał uzdrowiskowy);
Opis funkcjonowania gminy uzdrowiskowej, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru uzdrowiska:
o turystyka i rekreacja,
o lecznictwo uzdrowiskowe,
o pozostałe elementy gospodarki.
Analiza SWOT wynikająca z powyższych;
Określenie kluczowych problemów i wyzwań stojących przed uzdrowiskiem, w szczególności tych, które stanowią barierę dla rozwoju turystyki i rekreacji.
III. NAWIĄZANIE DO STRATEGICZNYCH DOKUMENTÓW DOTYCZĄCYCH ROZWOJU PRZESTRZENNO–SPOŁECZNO–GOSPODARCZEGO GMINY I REGIONU
W części tej należy przedstawić uzasadnienie podjęcia realizacji Planu Rozwoju Uzdrowiska odwołując do zapisów dokumentów o charakterze strategicznym, w tym w szczególności do:
* Strategii rozwoju gminy / miasta (jeżeli istnieje);
* Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011-2020;
* Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego;
* Dokumentów dotyczących polityk w różnych sektorach społeczno-gospodarczych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym (jeżeli istnieją), w szczególności w odniesieniu do rozwoju turystyki i rekreacji.
IV. PLANOWANE ZADANIA PLANU ROZWOJU UZDROWISKA
Proszę przedstawić w sposób opisowy istotę planu, jego cele oraz najważniejsze projekty.
V. WSKAŹNIKI REALIZACJI PLANU ROZWOJU UZDROWISKA
Proszę scharakteryzować wyniki realizacji planu przy pomocy odpowiednich wskaźników.
Wskaźniki produktu, np. liczba wspartych obiektów turystycznych i rekreacyjnych
Wskaźniki rezultatu, np. wzrost zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach
VI. PLAN FINANSOWY PLANU ROZWOJU UZDROWISKA
Proszę przedstawić plan finansowy Planu Rozwoju Uzdrowiska w podziale na projekty, lata oraz źródła finansowania wg poniższego wzoru. Lista projektów powinna zostać uszeregowana wg hierarchii ich ważności.
ZAŁĄCZNIK 6.2 METODYKA PLANU ROZWOJU ZBIORNIKÓW WODNYCH W RAMACH REGIONALNEGO PROGRAMU OPERACYJNEGO WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO NA LATA 2014-2020
Wstęp
Plan Rozwoju Zbiornika Wodnego jest dokumentem, opracowywanym i przyjmowanym przez właściwe gminy, niezbędnym do ubiegania się o wsparcie ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020, w ramach osi priorytetowej 6 Dziedzictwo regionalne, działanie 6.3 Rozwój wewnętrznych potencjałów regionu, poddziałanie 6.3.3 Zagospodarowanie rekreacyjne i turystyczne otoczenia zbiorników wodnych.
W ramach poddziałania 6.3.3 wspierane będą przedsięwzięcia związane z wykorzystaniem i rozwojem lokalnych zasobów przyrodniczych i krajobrazowych, poprzez budowę i rozbudowę infrastruktury turystycznej i rekreacyjne w otoczeniu niżej wymienionych zbiorników wodnych:
Rożnowskiego
Czchowskiego
Klimkówka
Świnna Poręba (Jezioro Mucharskie)
Dobczyckiego
Czorsztyńskiego
Przylasku Rusieckiego
Elementy procedury przygotowania Planu Rozwoju Zbiorników Wodnych
(odpowiedź na pytanie: „Co należy zrobić?")
Aby Plan Rozwoju Zbiornika Wodnego mógł być uznany za poprawny dokument planistyczny, musi zawierać co najmniej:
d. część raportową (opis stanu istniejącego na obszarze, którego dotyczy planowanie), lub co najmniej – odesłanie do innego dokumentu zawierającego raport;
e. opis celów, jakie mają być osiągnięte w wyniku realizacji PRZW;
f. opis środków, jakimi będą osiągnięte cele,
Podczas tworzenia planu powinny być przeprowadzone konsultacje z przedsiębiorstwami oraz społecznością lokalną, a także z innymi zainteresowanymi podmiotami, w wyniku czego uzgodnione zostaną najważniejsze inwestycje dotyczące ogólnodostępnej infrastruktury otoczenia zbiorników wodnych.
Struktura Planu Rozwoju Zbiorników Wodnych
(Odpowiedź na pytanie: „Jak to należy opisać")
I. STRESZCZENIE
Proszę krótko opisać najważniejsze elementy planu:......................................................
Plan Rozwoju Zbiornika Wodnego: .................................................................................. (tytuł)
Lokalizacja Zbiornika :...............................................................................(Gmina / Miejscowość)
Obszar obj
ę
ty planem................................................................................................. (w km2)
Mapka sytuacyjna / plan obszaru:..................................................................................
Czas trwania planu: (początek planu miesiąc, rok, plan na lata)...................................
Cele planu:.....................................................................................................................
Ś
rodki realizacji celów…………………………………………………………………………
II. CHARAKTERYSTYKA OBECNEJ SYTUACJI ZBIORNIKA WODNEGO
Opis stanu istniejącego dla obszaru objętego planem w oparciu o dane liczbowe. Dane zawarte w tej części planu powinny zostać przedstawione w oparciu o dane GUS/WUS, ekspertyzy, dokumenty planistyczne i inne opracowania. Diagnoza powinna przedstawiać w szczególności:
Elementy charakterystyczne dla zbiornika wodnego i jego otoczenia ze szczególnym uwzględnieniem:
o położenia zbiornika;
o funkcji zbiornika;
o stanu prawnego obszaru objętego planem;
o dostępności komunikacyjnej;
o zagospodarowania terenu, ze wskazaniem istniejących elementów infrastruktury turystycznej i rekreacyjnej w otoczeniu zbiornika wodnego;
o potencjału turystycznego, w tym środowiska naturalnego, walorów antropogenicznych takich jak: zabytki, muzea, wydarzenia kulturalne, ruch turystyczny;
o demografii, bezrobocia, pozostałych elementy gospodarki.
Analiza SWOT wynikająca z powyższych;
Określenie kluczowych problemów i wyzwań w szczególności tych, które stanowią barierę dla rozwoju turystyki i rekreacji w otoczeniu zbiornika wodnego.
III. NAWIĄZANIE DO STRATEGICZNYCH DOKUMENTÓW DOTYCZĄCYCH ROZWOJU PRZESTRZENNO–SPOŁECZNO–GOSPODARCZEGO GMIN I REGIONU
Przedstawienie uzasadnienia realizacji Planu Rozwoju Zbiorników Wodnych, odwołującego się do zapisów dokumentów o charakterze strategicznym, w tym w szczególności do:
* Strategii rozwoju gminy (jeżeli istnieje);
* Strategii Rozwoju Województwa Małopolskiego na lata 2011-2020;
* Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;
* Dokumentów dotyczących polityk w różnych sektorach społeczno-gospodarczych na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym (jeżeli istnieją), w szczególności w odniesieniu do rozwoju turystyki i rekreacji.
IV. KIERUNKI ROZWOJU PLANU ROZWOJU ZBIORNIKA WODNEGO
Proszę przedstawić w sposób opisowy istotę planu, jego cele wraz ze wskazaniem wybranego kierunku/wariantu rozwoju otoczenia zbiornika wodnego - ze szczegółowym uzasadnieniem wpływu wybranego wariantu na zbiornik/otoczenie zbiornika przy użyciu odpowiednich danych liczbowych, analizy SWOT.
V.WSKAŹNIKI REALIZACJI PLANU ROZWOJU ZBIORNIKA WODNEGO
Proszę scharakteryzować wyniki realizacji planu przy pomocy odpowiednich wskaźników.
Wskaźniki produktu:
Liczba wspartych obiektów turystycznych i rekreacyjnych
Liczba przedsiębiorstw otrzymujących wsparcie
Wskaźniki rezultatu bezpośredniego:
Wzrost zatrudnienia we wspieranych przedsiębiorstwach
Wzrost zatrudnienia we wspieranych podmiotach (innych niż przedsiębiorstwa)
VI.LISTA PROJEKTÓW PLANU ROZWOJU ZBIORNIKA WODNEGO
Proszę przedstawić plan finansowy rozwoju zbiornika wodnego w podziale na projekty, lata oraz źródła finansowania wg poniższego wzoru.
* należy podać planowane wartości odnoszące się do przewidywanego stanu na zakończenie realizacji projektu | <urn:uuid:fed56178-41b4-4d75-b47b-fc5ff8806007> | finepdfs | 2.121094 | CC-MAIN-2017-39 | http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/media/37065/zal_do_SzOOP_1_2_4_5_6_04052017.pdf | 2017-09-21T21:19:12Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-39/segments/1505818687906.71/warc/CC-MAIN-20170921205832-20170921225832-00512.warc.gz | 454,062,497 | 0.999946 | 0.999979 | 0.999979 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | false | [
622,
635,
737,
830,
897,
1077,
1167,
1376,
1507,
5614,
9812,
13726,
18016,
22102,
25682,
26767,
26857,
29442,
32204,
33889,
36365,
39075,
39540
] | 7 | 1 |
DECYZJA
Na podstawie art. 47 ust. 1 i 2 oraz art. 23 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266) oraz w związku z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572)
po rozpatrzeniu wniosku
przedsiębiorstwa energetycznego:
Edison Next Poland Spółka z o. o. z siedzibą w Bielsku-Białej
(zwanego w dalszej części decyzji „Przedsiębiorstwem”),
zawartego w piśmie z dnia 30 stycznia 2024 r.,
uzupełnionego pismami z dnia 25 marca 2024 r., 21 maja 2024 r. i 4 czerwca 2024 r.
zatwierdzam
ustaloną przez Przedsiębiorstwo taryfę dla ciepła, stanowiącą załącznik do niniejszej decyzji, na 12 miesięcy od dnia jej wprowadzenia do stosowania.
UZASADNIENIE
W dniu 31 stycznia 2024 r., na wniosek Przedsiębiorstwa, posiadającego koncesję na wytwarzanie ciepła, przesyłanie i dystrybucję ciepła oraz obrót cieplem, zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zatwierdzenia taryfy dla ciepła, ustalonej przez to Przedsiębiorstwo.
Zgodnie z art. 47 ust. 1 i ust. 2 ustawy – Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję ustala taryfę dla ciepła oraz proponuje okres jej obowiązywania. Przedłożona taryfa podlega zatwierdzeniu przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, o ile jest zgodna z zasadami i przepisami, o których mowa w art. 44-46 ustawy – Prawo energetyczne.
W trakcie niniejszego postępowania administracyjnego, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego stwierdziłem, że Przedsiębiorstwo ustaliło taryfę zgodnie z zasadami określonymi w art. 44 i art. 45 ustawy – Prawo energetyczne i przepisami rozporządzenia Ministra Klimatu z dnia 7 kwietnia 2020 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz. U. z 2020 r. poz. 718 z późn. zm.).
Ceny i stawki opłat skalkulowane zostały na podstawie kosztów uzasadnionych prowadzenia działalności gospodarczej zaplanowanych dla pierwszego roku stosowania taryfy wraz z uzasadnionym zwrotem z kapitału zaangażowanego w prowadzoną działalność.
Mając powyższe na uwadze orzekam, jak w sentencji.
POUCZENIE
1. Od niniejszej decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, za moim pośrednictwem, w terminie dwutygodniowym od dnia jej doręczenia (art. 30 ust. 2 i 3 ustawy – Prawo energetyczne oraz art. 479 pkt 1 i art. 479 §1 Kodeksu postępowania cywilnego).
2. Odwołanie od decyzji powinno czynić zadość wymaganiom przepisany dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji i wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwiezłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o uchylenie albo o zmianę decyzji – w całości lub części (art. 479 Kodeksu postępowania cywilnego).
**Odwołanie należy przesłać na adres Południowego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki – ul. Sokolska 65, 40-087 Katowice.**
3. Odwołanie od decyzji Prezesa URE podlega opłacie stałej w kwocie 1 000 zł, zgodnie z art. 32 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1144 z późn. zm.). Strona może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych, stosownie do przepisów art. 101 i następnych ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, albo o przyznanie pomocy prawnej, stosownie do przepisów art. 117 Kodeksu postępowania cywilnego.
4. W trakcie biegu terminu do wniesienia odwołania strona może zrzec się prawa do wniesienia odwołania wobec organu administracji publicznej, który wydał decyzję (art. 127a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Z dniem doręczenia organowi administracji publicznej oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia odwołania przez stronę, decyzja staje się ostateczna i prawomocna (art. 127a § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego).
5. Decyzja podlega wykonaniu przed upływem terminu do wniesienia odwołania, ponieważ jest zgodna z żądaniem (art. 130 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego).
6. Stosownie do art. 47 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 pkt 2 ustawy – Prawo energetyczne, taryfa wraz z niniejszą decyzją zostaną skierowane do ogłoszenia w „Biuletynie Branżowym Urzędu Regulacji Energetyki – Ciepło”.
7. Stosownie do art. 47 ust. 4 ustawy – Prawo energetyczne, przedsiębiorstwo energetyczne wprowadza taryfę do stosowania nie wcześniej niż po upływie 14 dni i nie później niż do 45 dnia od dnia jej opublikowania.
**Z upoważnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki**
/ /-
Marek Miśkiewicz
Dyrektor
Południowego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Katowicach
Edison Next Poland Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością
z siedzibą w Bielsku-Białej
TARYFA DLA CIEPŁA
NINIEJSZA TARYFA STANOWI
ZAŁĄCZNIK DO DECYZJI PREZESA URE
10.06.2024 nr OKA 4210.3.2024, ALE
Z upoważnienia Prezesa
Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Południowego Oddziału Energetycznego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Krakowie
Marek Misztal
Edison Next Poland sp. z o.o.
Dyrektor Finansowy
Marek Bernacki
Bielsko-Biała, 2024 rok
Część I
OBJAŚNIENIE POJĘĆ I SKRÓTÓW ZAWARTYCH W TARYFIE
A. Użyte w taryfie pojęcia oznaczają:
- **przedsiębiorstwo energetyczne** – Edison Next Poland sp. z o. o. z siedzibą w Bielsku–Białej - podmiot prowadzący działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, przesyłania i dystrybucji ciepła oraz obrotu cieplem.
- **źródło ciepła** - połączone ze sobą urządzenia lub instalacje służące do wytwarzania ciepła.
- **lokalne źródło ciepła** - zlokalizowane w obiekcie źródło ciepła bezpośrednio zasilające instalacje odbiorcze wyłącznie w tym obiekcie.
- **sieć cieplownicza** - połączone ze sobą urządzenia lub instalacje, służące do przesyłania i dystrybucji ciepła ze źródeł ciepła do węzłów cieplnych.
- **węzeł cieplny** - połączone ze sobą urządzenia lub instalacje służące do zmiany rodzaju lub parametrów nośnika ciepła dostarczanego z przyłącza oraz regulacji ilości ciepła dostarczanego do instalacji odbiorczych.
- **grupowy węzeł cieplny** – węzeł cieplny obsługujący więcej niż jeden obiekt.
- **obiekt** – budowlę lub budynek wraz z instalacjami odbiorczymi.
- **przyłącze** - odcinek sieci cieplowniczej doprowadzający ciepło wyłącznie do jednego węzła cieplnego albo odcinek zewnętrznych instalacji odbiorczych za grupowym węzłem cieplnym lub źródłem ciepła, łączący te instalacje z instalacjami odbiorczymi w obiektach.
- **instalacja odbiorcza** – połączone ze sobą urządzenia lub instalacje służące do transportowania ciepła lub ciepłej wody z węzłów cieplnych lub źródeł ciepła do odbiorników ciepła lub punktów poboru ciepłej wody w obiekcie.
- **zewnętrzna instalacja odbiorcza** – odcinki instalacji odbiorczych łączące grupowy węzeł cieplny lub źródło ciepła z instalacjami odbiorczymi w obiektach, w tym w obiektach, w których zainstalowany jest grupowy węzeł cieplny lub źródło ciepła.
- **układ pomiarowo - rozliczeniowy** – zespół urządzeń, służących do pomiaru ilości i parametrów nośnika ciepła, których wskazania stanowią podstawę do obliczenia należności z tytułu dostarczania ciepła, dopuszczony do stosowania zgodnie z przepisami o miarach.
- **zamówiona moc cieplna** – ustalona przez odbiorcę lub podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci cieplowniczej największa moc cieplna, jaka w danym obiekcie wystąpi w warunkach obliczeniowych, która zgodnie z określonymi
w odrębnych przepisach warunkami technicznymi oraz wymaganiami technologicznymi dla tego obiektu jest niezbędna do zapewnienia:
a) pokrycia strat ciepła w celu utrzymania normatywnej temperatury i wymiany powietrza w pomieszczeniach,
b) utrzymania normatywnej temperatury ciepłej wody w punktach czerpalnych,
c) prawidłowej pracy innych urządzeń lub instalacji.
- **odbiorca** – każdego, kto otrzymuje lub pobiera ciepło na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym.
- **odbiorca końcowy** – odbiorca dokonujący zakupu ciepła na własny użytek.
- **nielegalne pobieranie ciepła** – pobieranie ciepła bez zawarcia umowy, z całkowitym albo częściowym pominięciem układu pomiarowo-rozliczeniowego lub poprzez ingerencję w ten układ mającą wpływ na zafałszowanie pomiarów dokonanych przez układ pomiarowo-rozliczeniowy.
- **rozporządzenie taryfowe** - rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 7 kwietnia 2020 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń z tytułu zaopatrzenia w ciepło (Dz. U. z 2020 r. poz. 718 z późn. zmianami).
**B. Użyte w taryfie skróty oznaczają:**
**CZ Tychy** - Ciepłownię Zakładową w Tychach przy ul. Turyńskiej 100 eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne.
**PEC Tychy** - Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o. o. z siedzibą w Tychach.
**EC Tychy** - Elektrociepłownię Tychy, stanowiącą własność TAURON Ciepło Sp. z o. o.
**EC I** - Elektrociepłownię I Bielsko-Biała w Bielsku-Białej, stanowiącą własność TAURON Ciepło Sp. z o. o.
**EC II** - Elektrociepłownię II Północ w Czechowicach-Dziedzicach, stanowiącą własność TAURON Ciepło Sp. z o. o.
**CZ Rzeszów** - ciepłownię stanowiącą własność Edison Next Poland Sp. z o. o., zlokalizowaną w Rzeszowie przy ul. Hetmańskiej.
**EC ENSP Rzeszów** - elektrociepłownię stanowiącą własność Edison Next Services Poland Sp. z o. o., zlokalizowaną w Rzeszowie przy ul. Hetmańskiej.
**PK Therma** - Przedsiębiorstwo Komunalne "Therma" Sp. z o. o. z siedzibą w Bielsku-Białej.
**LKZ Skoczów** - lokalne kotłownie zakładowe w Skoczowie przy ul. Ciężarowej 49 eksploatowane przez przedsiębiorstwo energetyczne.
**SEC** - Skoczowską Energetykę Cieplną Sp. z o. o. Sp. k. z siedzibą w Skoczowie.
**CZ Krosno** - Ciepłownię Zakładową w Krośnie przy ul. gen. L. Okulickiego 7, eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne.
**KR** - Kotłownię Rejonową w Bielsku-Białej ul. Kwiatkowskiego 71b, stanowiącą własność PK Therma.
---
**XVIII TARYFA DLA CIEPŁA**
Marek Miśnik
6
Część II
ZAKRES DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ
ZWIĄZANEJ Z ZAOPATRZENIEM W CIEPŁO
Przedsiębiorstwo energetyczne prowadzi działalność gospodarczą w zakresie:
- **wytwarzania ciepła**, zgodnie z koncesją nr WCC/782/9257/W/1/2/99/MS z dnia 8 kwietnia 1999 r., ze zmianami;
- **przesyłania i dystrybucji ciepła**, zgodnie z koncesją nr PCC/817/9257 W/1/2/99/MS z dnia 8 kwietnia 1999 r., ze zmianami;
- **obrotu cieplem**, zgodnie z koncesją nr OCC/237/9257/W/1/2/99/MS z dnia 8 kwietnia 1999 r., ze zmianami.
Część III
PODZIAŁ ODBIORCÓW NA GRUPY
Podziału odbiorców na grupy dokonano w zależności od:
- źródła ciepła,
- sieci ciepłowniczej, którą ciepło jest przesyłane do węzłów cieplnych w postaci określonego nośnika ciepła,
- miejsca dostarczania ciepła,
- rodzaju nośnika ciepła i jego parametrów.
| Lp. | Symbol grupy | Opis (charakterystyka) grupy odbiorców |
|-----|--------------|----------------------------------------|
| 1. | A.01 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Tychy, zasilani w ciepło poprzez sieć ciepłowniczą stalotemperaturową, eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 2. | A.02 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Tychy, zasilani w ciepło poprzez sieć ciepłowniczą zmiennotemperaturową eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 3. | A.02a | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Tychy, zasilani w ciepło poprzez sieć ciepłowniczą zmiennotemperaturową oraz węzły cieplne eksploatowane przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 4. | B.11a | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w KR, zasilani w ciepło poprzez sieć ciepłowniczą PK Therma i sieć ciepłowniczą eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 5. | B.12.1 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła EC I i EC II, zasilani w ciepło poprzez sieć ciepłowniczą PK Therma i sieć ciepłowniczą nr 1 zlokalizowaną na terenie FCA Poland S.A.; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 6. | B.12.2 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła EC I i EC II, zasilani w ciepło poprzez sieć ciepłowniczą PK Therma i sieć ciepłowniczą nr 2 zlokalizowaną na terenie FCA Poland S.A.; nośnik ciepła – gorąca woda |
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
| Nr | Kod | Opis |
|----|-----|------|
| 7. | B.12.3 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła EC I i EC II, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą PK Therma i sieć cieplowniczą nr 3 zlokalizowaną na terenie FCA Poland S.A.; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 8. | B.12.4 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła EC I i EC II, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą PK Therma i sieć cieplowniczą nr 4 zlokalizowaną na terenie FCA Poland S.A.; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 9. | C.11 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła EC Tychy, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą PEC Tychy i sieć cieplowniczą eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 10. | B.11c | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła LKZ Skoczów; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 11. | B.12a | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła SEC zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą SEC i sieć cieplowniczą eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 12. | B.12b | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła EC I i EC II, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą PK Therma i sieć cieplowniczą zlokalizowaną na terenie NEMAK Poland Sp. z o. o. w Bielsku-Białej eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 13. | A.03 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Krosno, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą stalotemperaturową eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 14. | A.04 | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Krosno, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą zmiennotemperaturową eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 15. | A.04a | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Krosno, zasilani w ciepło poprzez sieć cieplowniczą zmiennotemperaturową oraz węzły cieplne eksploatowane przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 16. | P | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Rzeszów, pobierający ciepło bezpośrednio ze źródła; nośnik ciepła – para wodna |
| 17. | Ps | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródle ciepła CZ Rzeszów, zasilani w ciepło poprzez parową sieć cieplowniczą eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – para wodna |
| 18. | W | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła CZ Rzeszów i EC ENSP Rzeszów, pobierający ciepło bezpośrednio ze źródła; nośnik ciepła – gorąca woda |
| 19. | Ws | Odbiorcy ciepła wytwarzanego w źródłach ciepła CZ Rzeszów i EC ENSP Rzeszów, zasilani w ciepło poprzez wodną sieć cieplowniczą eksploatowaną przez przedsiębiorstwo energetyczne; nośnik ciepła – gorąca woda |
Z upoważnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Poludniowego Oddziału Regionalnego Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Katowicach
Marek Misztal
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Część IV
RODZAJE ORAZ WYSOKOŚĆ CEN I STAWEK OPŁAT
Ustalone w taryfie ceny i stawki opłat nie zawierają podatku od towarów i usług (VAT). Podatek VAT nalicza się zgodnie z obowiązującymi przepisami.
1. Dla odbiorców w grupie A.01 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|----------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 65 032,20 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 5 419,35 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 104,97 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 35,61 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 21 793,92 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 1 816,16 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 16,26 |
2. Dla odbiorców w grupie A.02 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|----------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 65 032,20 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 5 419,35 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 104,97 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 35,61 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 45 495,84 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 3 791,32 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 5,61 |
Z upoważnieniem Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Polskiego Oddziału Europejskiego i Rządu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Krakowie
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Marek Miśkiewicz
3. Dla odbiorców w grupie A.02a przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 65 032,20 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 5 419,35 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 104,97 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 35,61 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 96 173,40 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 8 014,45 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 13,38 |
4. Dla odbiorców w grupie B.11a przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma dla źródła KR,
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma,
oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 39 157,08 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 3 263,09 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 27,79 |
5. Dla odbiorców w grupie B.12.1 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła,
określone w taryfie dla ciepła PK Therma, stosownie do § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia taryfowego,
Z upoważnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Podpisany w Warszawie 10.06.2024 r.
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Katowicach
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Marek Miśkiewicz
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma, oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|----------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe Miesięczna rata | zł/MW | 17 691,24 |
| | | zł/MW/m-c | 1 474,27 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 16,63 |
6. Dla odbiorców w grupie B.12.2 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła, określone w taryfie dla ciepła PK Therma, stosownie do § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia taryfowego,
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma, oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|----------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe Miesięczna rata | zł/MW | 14 644,20 |
| | | zł/MW/m-c | 1 220,35 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 10,60 |
7. Dla odbiorców w grupie B.12.3 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła, stosownie do § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia taryfowego,
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma,
oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|----------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe Miesięczna rata | zł/MW | 15 300,84 |
| | | zł/MW/m-c | 1 275,07 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 10,36 |
8. Dla odbiorców w grupie B.12.4 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła,
określone w taryfie dla ciepła PK Therma, stosownie do § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia taryfowego,
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma,
oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|----------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe Miesięczna rata | zł/MW | 20 651,76 |
| | | zł/MW/m-c | 1 720,98 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 15,40 |
9. Dla odbiorców w grupie C.11 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła EC Tychy,
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Z upoważnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Południowego Oddziału Energetycznego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Krakowie
Marek Misiewicz
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PEC Tychy,
oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 23 132,40 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 1 927,70 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 7,67 |
10. Dla odbiorców w grupie B.11c przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty miesięcznej za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 42 380,28 |
| 2. | Stawka opłaty za ciepło | zł/GJ | 176,02 |
11. Dla odbiorców w grupie B.12a przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła,
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ,
w wysokości określonej w taryfie dla ciepła SEC,
oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 10 544,64 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 878,72 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 5,00 |
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Z upoważnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
Dyrektor OR
Jednostki Ośrodka Dokumentowego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Katowicach
Marek Miłkowski
12. Dla odbiorców w grupie B.12b przedsiębiorstwo energetyczne stosuje:
- cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW,
- cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ,
- cenę nośnika ciepła – wyrażoną w złotych za metr sześcienny nośnika ciepła, określone w taryfie dla ciepła PK Therma, stosownie do § 8 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia taryfowego,
- stawkę opłaty stałej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za MW zamówionej mocy cieplnej,
- stawkę opłaty zmiennej za usługi przesyłowe - wyrażoną w zł za GJ, w wysokości określonej w taryfie dla ciepła PK Therma,
oraz podane poniżej stawki opłat określone przez przedsiębiorstwo energetyczne:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|--------------|
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 19 848,60 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 1 654,05 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 10,51 |
13. Dla odbiorców w grupie A.03 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 281 675,88 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 23 472,99 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 67,57 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 49,12 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 77 453,40 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 6 454,45 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 21,53 |
14. Dla odbiorców w grupie A.04 przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 281 675,88 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 23 472,99 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 67,57 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 49,12 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 19 853,88 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 1 654,49 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 10,53 |
15. Dla odbiorców w grupie A.04a przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 281 675,88 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 23 472,99 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 67,57 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 49,12 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 52 533,24 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 4 377,77 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 18,97 |
16. Dla odbiorców w grupie P przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 271 651,92 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 22 637,66 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 105,62 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 64,35 |
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Dyrektor
Poludniowego Oddziału Terenowego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Warszawie
Marek Miłoszewicz
17. Dla odbiorców w grupie Ps przedsiębiorstwo energetyczne stosuje następujące ceny i stawki opłat:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny i stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|---------------------|
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 271 651,92 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 22 637,66 |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 105,62 |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 64,35 |
| 4. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 126 466,56 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 10 538,88 |
| 5. | Stawka opłaty zmiennej | zł/GJ | 22,62 |
18. Dla odbiorców w grupach taryfowych W i Ws stosuje się cenę za zamówioną moc cieplną – wyrażoną w złotych za MW i cenę ciepła – wyrażoną w złotych za GJ w wysokości średnio ważonej z cen ustalonych w taryfie dla ciepła Edison Next Services Poland Sp. z o. o. i w taryfie dla ciepła przedsiębiorstwa energetycznego:
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Ceny przedsiębiorstwa energetycznego |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|-------------------------------------|
| | | | W | Ws |
| 1. | Cena za zamówioną moc cieplną | zł/MW | 136 235,88 | 11 352,99 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | | |
| 2. | Cena ciepła | zł/GJ | 115,00 | |
| 3. | Cena nośnika ciepła | zł/m³ | 44,72 | |
oraz następujące stawki opłat w wysokości określonej przez przedsiębiorstwo energetyczne w grupie taryfowej Ws:
Z upoważnienia Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Polskiego Oddziału Terenowego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Warszawie
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Marek Musiałowicz
| Lp. | Wyszczególnienie | Jednostka miary | Stawki opłat |
|-----|------------------------------------------------------|-------------------|--------------|
| | | | Ws |
| 1. | Stawka opłaty stałej za usługi przesyłowe | zł/MW | 72 290,04 |
| | Miesięczna rata | zł/MW/m-c | 6 024,17 |
| 2. | Stawka opłaty zmiennej za usługi przesyłowe | zł/GJ | 19,27 |
Dla odbiorców w grupach taryfowych W i Ws określa się następujący sposób ustalania cen:
a) średnioważoną cenę za zamówioną moc cieplną oblicza się wg wzoru:
\[ C_{ms} = C_{ms1} \times 0,7831 + C_{ms2} \times 0,2169 \]
gdzie poszczególne symbole oznaczają:
- \( C_{ms} \) - średnioważona cena za zamówioną moc cieplną,
- \( C_{ms1} \) - cena za zamówioną moc cieplną z CZ Rzeszów,
- \( C_{ms2} \) - cena za zamówioną moc cieplną z EC ENSP Rzeszów,
b) średnioważoną cenę ciepła oblicza się wg wzoru:
\[ C_{cs} = C_{cs1} \times 0,6770 + C_{cs2} \times 0,3230 \]
gdzie poszczególne symbole oznaczają:
- \( C_{cs} \) - średnioważona cena ciepła,
- \( C_{cs1} \) - cena ciepła z CZ Rzeszów,
- \( C_{cs2} \) - cena ciepła z EC ENSP Rzeszów.
19. Stawki opłat za przyłączenie do sieci ciepłowniczej
| Lp. | Średnica przyłącza DN | Stawka opłaty za przyłączenie do sieci (zł/mb) |
|-----|-----------------------|-----------------------------------------------|
| 1. | 32 | 492,00 |
| 2. | 80 | 532,00 |
W przypadku wystąpienia konieczności przyłączenia odbiorców z wykorzystaniem przyłączy o innych średnicach, przedsiębiorstwo energetyczne niezwłocznie dokona niezbędnej zmiany taryfy i wystąpi o jej zatwierdzenie.
Z upoważnienia Prezesa
Urzędu Regulacji Energetyki
Dyrektor
Poludniowego Oddziału Energetycznego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Warszawie
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Marek Miśkiewicz
Część V
ZASADY USTALANIA CEN I STAWEK OPŁAT
Ceny i stawki opłat zamieszczone w części IV taryfy dla ciepła, zostały ustalone zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, 44 i 45 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266) oraz w rozporządzeniu taryfowym.
Część VI
WARUNKI STOSOWANIA CEN I STAWEK OPŁAT
1. Ustalone w niniejszej taryfie ceny i stawki opłat, są stosowane przy zachowaniu parametrów jakościowych nośnika ciepła i standardów jakościowych obsługi odbiorców, które określone zostały w rozdziale 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 15 stycznia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemów ciepłowniczych (Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 92).
2. W przypadkach:
- niedotrzymania przez strony warunków umowy,
- uszkodzenia lub stwierdzenia nieprawidłowych wskazań układu pomiarowo-rozliczeniowego,
- udzielania bonifikat przysługujących odbiorcy,
- nielegalnego pobierania ciepła,
stosuje się odpowiednio postanowienia określone w rozdziale 4 rozporządzenia taryfowego.
3. Opłaty za nielegalne pobieranie ciepła oblicza się na podstawie cen i stawek opłat za dostarczone ciepło, przy zastosowaniu stosownych przepisów ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r. poz. 1570 ze zm.).
Część VII
ZASADY WPROWADZANIA ZMIANY CEN I STAWEK OPŁAT
Przedsiębiorstwo energetyczne powiadomi odbiorców, w sposób przejrzysty i zrozumiały, o zmianie cen i stawek opłat za dostarczane ciepło w ciągu jednego okresu rozliczeniowego od dnia tej zmiany.
Z upoważnienia Przew. Urzędu Regulacji Energetyki
DYREKTOR
Południowego Oddziału Terenowego
Urzędu Regulacji Energetyki
z siedzibą w Krakowie
XVIII TARYFA DLA CIEPŁA
Marek Miśkiewicz
15 | 98268de4-03ee-4f1d-8d6a-4e30fa4470c0 | finepdfs | 1.141602 | CC-MAIN-2024-30 | https://bip.ure.gov.pl/download/3/18505/EdisonNextPoland.pdf | 2024-07-19T04:41:35+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763514866.83/warc/CC-MAIN-20240719043706-20240719073706-00612.warc.gz | 117,086,622 | 0.999936 | 0.999985 | 0.999985 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
2199,
4733,
5187,
7504,
10015,
12344,
15267,
17521,
20265,
22376,
24678,
27177,
29369,
32260,
34708,
36820,
38566
] | 1 | 0 |
Ocena
rozprawy doktorskiej Pani mgr Karoliny Sławińskiej doktorantki Wydziału Farmaceutycznego Uniwersytetu Medycznego w Lublinie pt.: „Wpływ receptorów kannabinoidowych CB₁ i CB₂ na działanie wybranych leków przeciwdepresyjnych”
Podstawę pracy doktorskiej stanowią cztery artykuły naukowe opublikowane w latach 2019-2020 w czasopismach o uznanym poziomie naukowym. Łączny współczynnik oddziaływania (IF) wymienionych prac wynosi: 11,407 a łączna punktacja MNiSW wynosi: 370 pkt. Kopie prac zostały zawarte w rozprawie doktorskiej.
Celem badań doktorantki była ocena wpływu selektywnych agonistów i antagonistów receptorów kannabinoidowych CB₁ i CB₂ na działanie wybranych leków przeciwdepresyjnych. Tematyka badań wpisuje się w ważny i wciąż aktualny nurt badawczy mający na celu znalezienie nowych, skuteczniejszych form farmakoterapii zaburzeń psychicznych.
Doktorantka wykorzystała w swoich badaniach selektywne ligandy receptorów CB₁ (Oleamid, AM251) i CB₂ (JWH133, AM630) - związki pełniące odpowiednio funkcje agonistów i antagonistów tych receptorów. Spośród leków przeciwdepresyjnych wybrała leki o zróżnicowanym mechanizmie działania a mianowicie agomelatynę (agonista receptorów melatoninowych MT₁ i MT₂ i agonista receptorów serotoninowych 5-HT₂c), bupropion (inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy), escitalopram (selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego serotonininy), imipraminę (inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny i serotonininy), moklobemid (selektywny, odwracalny inhibitor monoaminooksydazy A), reboksetynę (selektywny inhibitor wychwytu zwrotnego noradrenaliny) oraz tianeptynę (lek nasilający wychwyt zwrotny serotonininy).
Do analizy wpływu ligandów receptorów CB₁ i CB₂ na działanie wybranych leków przeciwdepresyjnych Doktorantka wybrała dwa testy: test zawieszenia za ogon oraz test wymuszonego pływania, najczęściej stosowane testy przesiewowe służące do oceny aktywności przeciwdepresyjnej związków. Dawki związków zostały wybrane na podstawie własnych doświadczeń oraz danych z literatury przedmiotu. Dobór testów behawioralnych, grup badawczych, wykonanie eksperymentów oraz analiza otrzymanych wyników nie budzi zastrzeżeń.
Uzyskane przez doktorantkę wyniki badań behawioralnych wskazują iż modulacja funkcji receptora CB₁ (zarówno aktywacja jak i blokada) nasila przeciwdepresyjne działanie imipraminy, escitalopramu, rekosetyny (publikacja I); bupropionu (publikacja III) oraz tianeptyny (publikacja IV). Hamowanie funkcji receptora CB₁ zwiększa natomiast działanie moklobemidu (publikacja III). Badania wpływu ligandów receptora CB₂ wykazały natomiast, że pobudzenie lub zablokowanie receptorów CB₂ nasila przeciwdepresyjne działanie imipraminy, escitalopramu i reboksetyny (publikacja II), natomiast blokada receptora CB₂ nasila działanie tianeptyny (publikacja IV). Blokada obu receptorów jest niezbędna do nasilenia efektu przeciwdepresyjnego agomelatyny (publikacja IV).
Druga część badań prowadzonych przez Doktorantkę miała na celu oznaczenie stężenia badanych leków przeciwdepresyjnych w mózgu myszy oraz ocenę interakcji farmakokinetycznych selektywnych ligandów receptorów kannabinoidowych CB₁/CB₂ i badanych leków przeciwdepresyjnych metodą HPLC. Analiza otrzymanych wyników wskazuje, że obserwowane interakcje ligandów receptorów CB₁ oraz CB₂ z badanymi lekami przeciwdepresyjnymi mają głównie charakter farmakodynamiczny (publikacje I-IV).
Z oświadczenia Doktorantki wynika iż jej udział w powstawaniu publikacji stanowiących podstawę pracy doktorskiej polegał na przeprowadzeniu badań, wykonaniu analiz i interpretacji wyników, opracowaniu graficznym i statystycznym oraz przygotowaniu manuskryptów. Wydaje się więc, że Doktorantka pozyskała wszystkie umiejętności, które pozwolą jej na samodzielne kontynuowanie pracy naukowej.
Podsumowując, wyniki opublikowane w artykułach stanowiących podstawę pracy doktorskiej są spójne i wyraźnie wskazują na pozytywne interakcje pomiędzy ligandami
receptorów CB₁ i CB₂ a lekami przeciwdepresyjnymi o różnym mechanizmie działania. Wyniki te mają potencjał aplikacyjny i mogą stanowić podstawę do dalszych badań w kierunku opisania nowych form farmakoterapii depresji.
Przedstawiona do oceny rozprawa doktorska obejmuje również wstęp wprowadzający w tematykę pracy, opis celu badań i zastosowanych metod badawczych, opis uzyskanych wyników wraz z ich omówieniem, wnioski i spis literatury. We wstępie Doktorantka przedstawiła dane epidemiologiczne wskazujące na tendencję wzrostową występowania zaburzeń depresyjnych, omówiła obecnie stosowane formy terapii depresji oraz rolę układu endokannabinoidowego w patofizjologii i terapii depresji. Wstęp jest merytoryczny i świadczy o dużej znajomości literatury przedmiotu. Jedna drobna uwaga rozdział poświęcony danym epidemiologicznym obejmuje prawie dwie strony. Choć zawarte tam informacje są interesujące jednak za bardzo odbiegają od tematyki rozprawy.
Doktorantka wyczerpująco uzasadniła wybór celu pracy i przedstawiła w skrócie plan badawczy pozwalający na jego realizację. W części doświadczalnej szczegółowo opisała grupy eksperymentalne, zastosowane leki i substancje, dawki, testy i metodykę HPLC. W tej części Doktorantka przedstawiła również wyniki testów FST oraz TST wykonanych celem określenia dawek działających i niedziałających ligandów receptorów CB₁/CB₂ oraz ich wpływu na aktywność spontaniczną myszy. Z pozycji Recenzenta pozwolę sobie na dwie drobne uwagi odnoszące się do tej części rozprawy. Na stronie 29, w rozdz. 7. „Wyniki i ich omówienie” pojawia się nie do końca jasne i poprawne stwierdzenie odnoszące się do idei testów FST i TST: „Ich koncepcja, opiera się na odpowiedzi gryzoni na zagrożenie/nieprzyjemną sytuację, natomiast skrócenie czasu bezruchu (FST) lub bezruch (TST) zwierząt, uznaje się za potencjalny efekt przeciwdepresyjny badanych związków”. Na stronie 32 w rozdziale 7.1.5. opisano wpływ ligandów receptorów CB₁ i CB₂ na ruchliwość myszy. Brakuje w opisie rozszerzenia znaczenia „wyników fałszywie dodatnich/ujemnych” w kontekście testów FST i TST. Ponadto w opisie należałoby dodać iż „żaden z ligandów nie powoduje statystycznie istotnego wzrostu aktywności lokomotorycznej ponieważ wzrost aktywności jako taki był
obserwowany. Brakuje również wzmianki o tym iż oleamid w dawce 20mg/kg powoduje spadek aktywności lokomotorycznej.
Zastrzeżeń nie budzi omówienie wyników. Doktorantka trafnie dobrała dane z literatury przedmiotu i skonfrontowała je z otrzymanymi przez siebie wynikami co po raz kolejny świadczy o jej dobrym przygotowaniu teoretycznym. Wnioski zostały sformułowane poprawnie.
Jeszcze jedna uwaga odnosząca się do całego tekstu: brak konsekwencji w stosowaniu pełnych nazw i skrótów zastosowanych testów.
Oprócz publikacji stanowiących podstawę rozprawy doktorskiej Pani Karolina Sławińska jest współautorką dwóch artykułów przeglądowych oraz sześciu doniesień zjazdowych. Jest również autorką 10 publikacji przeglądowych skierowanych do farmaceutów i 15 artykułów popularnonaukowych dla pacjentów.
Na podstawie ocenianej rozprawy doktorskiej oraz przedstawionego życiorysu stwierdzam, że mgr Karolina Sławińska jest kreatywnym badaczem, posiada istotny dorobek naukowy i jest dobrze rokującym młodym naukowcem. Dlatego też wnioszę do Rady Dyscypliny Uniwersytetu Medycznego w Lublinie wniosek o dopuszczenie mgr Karoliny Sławińskiej do dalszego etapu przewodu doktorskiego i publicznej obrony.
Kierownik Pracowni Neurobiologii
Pierwiastków Sładowych
Instytut Farmakologii im. Jerzego Maja
Polskiej Akademii Nauk
Dr hab. Bernadeta Szweczyk | a5d004dd-7ebb-4194-ac46-cf0f29e253ad | finepdfs | 1.455078 | CC-MAIN-2021-21 | https://umlub.pl/download/gfx/umlub/pl/defaultopisy/4787/4221/1/recenzja-_dr_hab._bernadeta_szewczyk.pdf | 2021-05-16T22:37:55+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243989914.60/warc/CC-MAIN-20210516201947-20210516231947-00015.warc.gz | 605,494,892 | 0.999842 | 0.999941 | 0.999941 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1670,
3965,
6231,
7577
] | 1 | 0 |
Zasady udzielania, sposób pomiaru oraz metody oceny jakości i efektywności doradztwa świadczonego w biurze Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Sąsiedzi wokół Szlaku Piastowskiego.
I. Zasady ogólne świadczenia doradztwa:
1. Niniejsze zapisy określają zasady prowadzenia doradztwa, sposób oceny jakości doradztwa świadczonego w biurze, w tym także opisują metody oceny efektywności świadczonego doradztwa.
2. Doradztwo prowadzone jest w biurze Stowarzyszenia w godzinach jego pracy oraz w szczególnych przypadkach poza biurem, po uprzednim umówieniu się z pracownikiem Stowarzyszenia.
3. Korzystanie z doradztwa świadczonego przez pracowników biura Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Sąsiedzi wokół Szlaku Piastowskiego, bez względu na formę świadczonego doradztwa, związane jest z koniecznością podania przez osobę korzystającą danych identyfikacyjnych wymaganych przez pracownika biura. Przed przystąpieniem do doradztwa wnioskodawca podpisuje klauzulę informacyjną dotyczącą przetwarzania danych osobowych.
4. Odmowa podania danych lub złożenia podpisu oznacza rezygnację z korzystania z doradztwa.
5. Spotkanie z doradcą należy umówić z odpowiednim wyprzedzeniem, po uprzednim przekazaniu do LGD wstępnie przygotowanego przez beneficjenta / grantobiorcę wniosku (zgodnie z pkt I.6):
a) Warunkiem uznania usługi za doradztwo jest przekazanie pracownikowi biura (doradcy) wypełnionego wniosku o przyznanie pomocy. Wypełniony wniosek można przekazać za pomocą poczty elektronicznej (skan lub obowiązujący formularz), w formie papierowego wydruku poprzez przesłanie pocztą tradycyjną lub poprzez bezpośrednie złożenie w biurze LGD w godzinach pracy biura lub pozostawienie w skrzynce pocztowej LGD. W przypadku, gdy wniosek zostanie przekazany do biura LGD w jednej z ww. form po godzinach pracy biura LGD, data wpływu zostanie określona jako następny dzień roboczy.
b) W przypadku zaistnienia sytuacji, gdy w jednym momencie z doradztwa zamierza skorzystać więcej niż 1 osoba, wówczas pierwszeństwo w skorzystaniu z doradztwa ma osoba, która wcześniej umówiła się na spotkanie. Pracownik LGD ma prawo odmówić udzielenia doradztwa pomimo spełnienia innych warunków (wskazanych w niniejszych Zasadach), jeśli wizyta doradcza nie została wcześniej umówiona.
6. Pracownicy świadczą usługi doradcze polegające na analizie wstępnie przygotowanego przez beneficjenta / grantobiorcę wniosku wraz z załącznikami. Konsultacja wniosku planowanego do złożenia w naborze dotyczy w szczególności weryfikacji spełnienia wymogów formalnych i zgodności z programem oraz zgodności z lokalnymi kryteriami wyboru / kryteriami oceny i wyboru projektów,
które zostaną objęte grantem. Warunkiem uznania usługi za doradztwo w zakresie sporządzania wniosku o przyznanie pomocy, a tym samym możliwością uzyskania punktów w ocenie według lokalnych kryteriów wyboru / kryteriów oceny i wyboru projektów, które zostaną objęte grantem, jest praca z doradcą nad wnioskiem o przyznanie pomocy, który wypełniony został przez wnioskodawcę przynajmniej w części, umożliwiającej weryfikację spełniania przez wniosek wymogów formalnych i zgodności z programem oraz zgodności z lokalnymi kryteriami wyboru, a także spełnienie pozostałych warunków, wskazanych w niniejszych Zasadach. Niespełnienie wymogu „pracy nad wypełnionym wnioskiem", klasyfikuje doradztwo LGD jako usługę informacyjną, co jest jednoznaczne
z brakiem możliwości uzyskania punktów w ramach przedmiotowego kryterium
7. Z doradztwa co do zasady należy korzystać osobiście. W każdym innym przypadku należy upoważnić na określonym wzorze do odbioru w swoim imieniu usługi doradczej świadczonej przez doradcę (wzór stosownego upoważnienia stanowi załącznik do niniejszych Zasad).
8. Doradztwo powinno odbywać się głównie w formie spotkań bezpośrednich. Uzupełniająco doradztwo może odbyć się w formie rozmowy telefonicznej, a także za pośrednictwem poczty elektronicznej lub za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej.
9. W uzasadnionych przypadkach biuro LGD może wyrazić zgodę na doradztwo świadczone w sposób zdalny.
10.
Doradztwo jest świadczone bezpłatnie.
11. Doradztwem nie jest udzielanie informacji na tematy:
a) ogólnych założeń Lokalnej Strategii Rozwoju,
b) zasad wypełniania wniosków o przyznanie pomocy,
c) zasad realizacji przedsięwzięć w celu prawidłowego rozliczenia przyznanej pomocy finansowej,
d) zasad wypełniania wniosków o płatność.
12. O zasadności doradztwa oraz klasyfikacji zakresu udzielonego doradztwa decyduje pracownik biura LGD. Doradca, po uznaniu zasadności doradztwa, wpisuje osobę korzystającą z doradztwa do prowadzanego ogólnego rejestru doradztwa w wersji papierowej, po czym wypełnia kartę doradztwa, nadając jej właściwy numer w cyklu miesięcznym.
13. Uznanie zasadności doradztwa przez pracownika, ma na celu określenie, czy potencjalny beneficjent faktycznie skorzystał z doradztwa, czy jedynie został poinformowany w zakresie wskazanym w pkt. I.10 niniejszych Zasad. Uznanie zasadności doradztwa pozwoli wyeliminować sytuacje, kiedy potencjalny beneficjent chce skorzystać z doradztwa, aby uzyskać jedynie dodatkowe punkty podczas oceny wniosku przez Radę pod względem lokalnych kryteriów oceny / kryteriów oceny i wyboru projektów, które zostaną objęte grantem – kryterium pn. Doradztwo w biurze LGD.
14. Zakres doradztwa nie obejmuje wypełniania w imieniu i za wnioskodawcę dokumentacji aplikacyjnej, w tym wniosku o przyznanie pomocy i biznesplanu, a także załączników.
15. Aby otrzymać punkty za spełnienie kryterium Doradztwo biura LGD w zakresie przygotowania wniosku o przyznanie pomocy należy osobiście lub za pośrednictwem upoważnionej osoby skorzystać z doradztwa pracowników biura LGD w formie spotkania bezpośredniego (lub w wyjątkowych sytuacjach w sposób zdalny) w terminie 3 miesięcy przed dniem rozpoczęcia danego naboru i najpóźniej na 10 dni roboczych przed dniem zakończenia danego naboru wniosków. Należy pamiętać, że skorzystanie z możliwości zdalnego doradztwa nie zwalnia wnioskodawców ze skorzystania z niego we wskazanym wyżej terminie.
16. Dodatkowo doradca po wykonanej usłudze doradczej, w przypadku spotkania bezpośredniego przekazuje osobie korzystającej z doradztwa do wypełnienia ankietę pt. Badanie jakości udzielonego doradztwa. Wypełnienie ankiety jest obowiązkowe.
17. Ewidencja usług doradczych prowadzona jest wspólnie przez wszystkich pracowników biura.
II. Szczegółowe zasady udzielania doradztwa w sposób zdalny
1. Biuro LGD w uzasadnionych przypadkach może wyrazić zgodę na doradztwo świadczone
w sposób zdalny. Decyzja w tej materii należy do pracowników LGD.
2. Możliwość skorzystania z doradztwa prowadzonego w sposób zdalny nie zwalnia wnioskodawcy z terminu, który szczegółowo wskazany jest w lokalnych kryteriach wyboru. Po tym terminie doradztwo będzie mogło zostać przeprowadzone, natomiast nie będzie to punktowane w ramach lokalnych kryteriów wyboru.
3. W przypadku doradztwa świadczonego w sposób zdalny wnioskodawca, który będzie korzystał z tej formy doradztwa za pośrednictwem osoby upoważnionej, zobowiązany jest przed takim doradztwem przesłać drogą mailową skan / zdjęcie takiego upoważnienia.
4. Wnioskodawca w celu umówienia się na doradztwo świadczone w sposób zdalny musi telefonicznie bądź mailowo skontaktować się z biurem LGD i podać powód, dla którego doradztwo nie może odbyć się w formie spotkania bezpośredniego.
5. Wyrażenie zgody na doradztwo świadczone w sposób zdalny następować będzie drogą mailową razem ze wskazaniem terminu oraz sposobu przeprowadzania doradztwa.
6. Wnioskodawca przed skorzystaniem z doradztwa przesyła drogą mailową skan/zdjęcie podpisanej klauzuli informacyjnej dotyczącej ochrony danych osobowych. Odmowa złożenia podpisu bądź brak dokumentu przed rozpoczęciem doradztwa oznacza rezygnację wnioskodawcy z odbioru usługi doradczej.
7. Doradztwo świadczone w sposób zdalny powinno odbywać się co do zasady w godzinach pracy biura LGD.
8. Należy pamiętać, że doradztwo świadczone w sposób zdalny może odbyć się jedynie w uzasadnionych przypadkach, gdzie spotkanie bezpośrednie będzie niemożliwe lub niewskazane. Biuro LGD rekomenduje korzystanie z doradztwa poprzez spotkanie bezpośrednie.
9. Aby otrzymać punkty za spełnienie kryterium Doradztwo biura LGD korzystając z doradztwa świadczonego w sposób zdalny, należy spełnić łącznie wszystkie warunki, wskazane w niniejszych Zasadach.
10. Doradca po uznaniu zasadności doradztwa wpisuje osobę korzystającą z doradztwa w rejestr oraz tworzy kartę doradztwa, która zawiera informacje o przebiegu konsultacji wraz z podpisem doradcy i adnotacją, w jaki sposób przeprowadzono doradztwo.
11. Po doradztwie przeprowadzonym w sposób zdalny wnioskodawca zostaje poproszony o wypełnienie ankiety, do której link zostanie wysłany wnioskodawcy przez pracownika biura.
III. Ryzyko i odpowiedzialność
1. Wnioskodawca korzystający z usługi doradztwa samodzielnie podejmuje decyzje w oparciu o informacje udzielone w ramach usługi doradczej.
2. Skorzystanie z doradztwa nie zwalnia wnioskodawcy ze znajomości dokumentacji aplikacyjnej i przepisów prawa.
3. Pracownicy biura nie wypełniają dokumentacji aplikacyjnej za wnioskodawcę.
4. Pracownicy biura nie świadczą doradztwa specjalistycznego z zakresu np. prawa budowlanego, prawa pracy, prawa podatkowego, księgowości itp.
5. Pracownicy biura nie ponoszą odpowiedzialności za wynik oceny wniosku i przyznanie dotacji potencjalnemu wnioskodawcy.
IV. Sposób pomiaru jakości oraz efektywności udzielonego doradztwa:
1. badanie jakości udzielonego doradztwa odbywać się będzie w formie:
a) pisemnej ankiety po każdym przeprowadzonym doradztwie w biurze LGD,
b) rozmowy telefonicznej z wylosowanym beneficjentem (kierownik biura co najmniej raz w miesiącu wykona telefon do przypadkowego beneficjenta, któremu zostało udzielone wcześniej doradztwo w celu przeprowadzenia badania ankietowego, które służyć będzie ocenie pracy pracownika oraz ocenie udzielonego doradztwa – z przeprowadzonej rozmowy zostanie sporządzony krótki raport).
c) przeprowadzenie co najmniej raz w roku testu sprawdzającego wiedzę merytoryczną a w przypadku konieczności przeprowadzenie dodatkowego testu wiedzy pracownika, który uzyskał niską ocenę doradztwa we wcześniej przeprowadzonych badaniach (po uzyskaniu niezadowalającej liczby punktów z testu pracownik zobligowany jest w terminie do 7 dni zdać pozytywnie kolejny test, a w przypadku kolejnego wyniku negatywnego Kierownik biura zgłosi natychmiast sprawę do Zarządu LGD).
2. Ocena efektywności: prowadzenie ciągłego monitoringu osób, które otrzymały wsparcie – LGD zakłada, iż min. 50% beneficjentów (osób / podmiotów) otrzymało wsparcie po uprzednim udzieleniu indywidualnego doradztwa w zakresie ubiegania się o wsparcie na realizację LSR, świadczonego w biurze LGD. | <urn:uuid:2faa52ed-3625-4a88-8d7e-b644d7255839> | finepdfs | 1.821289 | CC-MAIN-2022-40 | http://foto.lgdsasiedzi.pl/pobierz_20170117113853/20220111081839.pdf | 2022-10-06T04:48:15+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337723.23/warc/CC-MAIN-20221006025949-20221006055949-00698.warc.gz | 21,202,059 | 1.000001 | 1.000002 | 1.000002 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2639,
6385,
8800,
10783
] | 1 | 0 |
REGULAMIN SKLEPU INTERNETOWEGO
www.salonmeblowymidas.pl
§ 1
POSTANOWIENIA OGÓLNE
1. Sklep www.salonmeblowymidas.pl działa na zasadach określonych w niniejszym Regulaminie.
2. Regulamin określa warunki zawierania i rozwiązywania Umów Sprzedaży Produktu oraz tryb postępowania reklamacyjnego, a także rodzaje i zakres usług świadczonych drogą elektroniczną przez Sklep www.salonmeblowymidas.pl, zasady świadczenia tych usług, warunki zawierania i rozwiązywania umów o świadczenie usług drogą elektroniczną.
3. Każdy Usługobiorca z chwilą podjęcia czynności zmierzających do korzystania z Usług Elektronicznych Sklepu www.salonmeblowymidas.pl zobowiązany jest do przestrzegania postanowień niniejszego Regulaminu.
4. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym Regulaminie mają zastosowanie przepisy:
1. ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną z dnia 18 lipca 2002 r.,
2. ustawy o prawach konsumenta z dnia 30 maja 2014 r.,
3. ustawy o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich z dnia 23 września 2016 r.,
4. ustawy Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r. oraz inne właściwe przepisy prawa polskiego.
§ 2
DEFINICJE ZAWARTE W REGULAMINIE
1. FORMULARZ ZAMÓWIENIA – formularz dostępny na stronie internetowej www.salonmeblowymidas.pl umożliwiający złożenie Zamówienia.
2. KLIENT – Usługobiorca, który zamierza zawrzeć lub zawarł Umowę Sprzedaży ze Sprzedawcą.
3. KONSUMENT – osoba fizyczna, która dokonuje z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.
4. PRODUKT – dostępna w Sklepie rzecz ruchoma będąca przedmiotem Umowy Sprzedaży między Klientem a Sprzedawcą.
5. REGULAMIN - niniejszy regulamin Sklepu.
6. SKLEP - Sklep internetowy Usługodawcy działający pod adresem www.salonmeblowymidas.pl.
7. SPRZEDAWCA, USŁUGODAWCA – Firma handlowa "Midas" ul. Siekiewicza 3 Sosnowiec NIP:6291072733
8. UMOWA SPRZEDAŻY – Umowa Sprzedaży Produktu zawarta między Klientem, a Sprzedawcą za pośrednictwem Sklepu.
9. ZAMÓWIENIE - oświadczenie woli Klienta stanowiące ofertę zawarcia Umowy Sprzedaży Produktu ze Sprzedawcą.
§ 3
INFORMACJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW ORAZ ICH ZAMAWIANIA
1. Sklep www.salonmeblowymidas.pl prowadzi sprzedaż Produktów za pośrednictwem sieci Internet.
2. Produkty oferowane w Sklepie są nowe, wolne od wad fizycznych i prawnych i zostały legalnie wprowadzone na rynek polski.
3. Informacje znajdujące się na stronach internetowych Sklepu nie stanowią oferty w rozumieniu przepisów prawa. Klient, składając Zamówienie, składa ofertę kupna określonego Produktu na warunkach podanych w jego opisie.
4. Cena Produktu uwidoczniona na stronie internetowej Sklepu podana jest w złotych polskich (PLN) i zawiera wszystkie składniki. Cena nie zawiera kosztów dostawy.
5. Zamówienia można składać poprzez witrynę internetową za pomocą Formularza Zamówień (Sklep www.salonmeblowymidas.pl) – 24 godziny na dobę przez cały rok.
6. Warunkiem złożenia Zamówienia w Sklepie przez Klienta jest zapoznanie się z Regulaminem i akceptacja jego postanowień w czasie składania Zamówienia.
§ 4
ZAWARCIE UMOWY SPRZEDAŻY
1. Do zawarcia Umowy Sprzedaży, niezbędne jest wcześniejsze złożenie przez Klienta Zamówienia udostępnionym przez Sprzedawcę sposobem, zgodnie z § 3 pkt 5 oraz 6 Regulaminu.
2. Po złożeniu Zamówienia Sprzedawca niezwłocznie potwierdza jego otrzymanie.
3. Potwierdzenie przyjęcia Zamówienia, o którym mowa w pkt 2 niniejszego paragrafu powoduje związanie Klienta jego Zamówieniem. Potwierdzenie otrzymania Zamówienia następuje poprzez przesłanie wiadomości e-mail.
4. Potwierdzenie otrzymania Zamówienia zawiera:
1. potwierdzenie wszystkich istotnych elementów Zamówienia,
2. formularz odstąpienia od umowy,
3. niniejszy Regulamin zawierający pouczenie o prawie do odstąpienia od umowy.
5. Z chwilą otrzymania przez Klienta wiadomości e-mail, o której mowa w pkt 4 niniejszego paragrafu, zostaje zawarta Umowa Sprzedaży między Klientem, a Sprzedawcą.
6. Każda Umowa Sprzedaży będzie potwierdzana dowodem zakupu, który będzie dołączany do Produktu.
§ 5
SPOSOBY PŁATNOŚCI
1. Sprzedawca udostępnia następujące sposoby płatności:
1. płatność przelewem tradycyjnym na rachunek bankowy Sprzedawcy,
2. W przypadku płatności przelewem tradycyjnym, wpłaty należy dokonać na rachunek bankowy numer: 91 1050 1360 1000 0092 1500 5035(Bank ING POLSKA.) Janusz Snochowski. W tytule przelewu należy wpisać „Zamówienie nr … , model:.... materiał:....:".
3. W przypadku płatności za pośrednictwem elektronicznego systemu płatności Klient dokonuje zapłaty przed rozpoczęciem realizacji Zamówienia. Elektroniczny system płatności umożliwia dokonanie płatności za pomocą karty kredytowej lub szybkiego przelewu z wybranych polskich banków.
4. Klient zobowiązany jest do dokonania zapłaty ceny z tytułu Umowy Sprzedaży w terminie 7. dni roboczych od dnia jej zawarcia, chyba że Umowa Sprzedaży stanowi inaczej.
5. Produkt zostanie wysłany dopiero po jego opłaceniu.
§ 6
KOSZT, TERMIN I SPOSOBY DOSTAWY PRODUKTU
1. Koszty dostawy Produktu, które pokrywa Klient, są ustalane w trakcie procesu składania Zamówienia.
2. Na termin dostawy Produktu składa się czas kompletowania Produktu oraz czas dostawy Produktu przez przewoźnika:
1. czas kompletowania Produktów wynosi 30.. dni roboczych,
2. dostawa Produktów stanowiących rzeczy ruchome przez przewoźnika następuje w terminie przez niego deklarowanym tj. 7.. dni roboczych od momentu nadania przesyłki (dostawa następuje wyłącznie w dni robocze z wyłączeniem sobót, niedziel i świąt).
3. Zakupione w Sklepie Produkty są wysyłane wyłącznie na terenie Polski za pośrednictwem Poczty Polskiej lub firmy kurierskiej.
§ 7
REKLAMACJA PRODUKTU
1. Reklamacja z tytułu rękojmi.
1. Podstawa i zakres odpowiedzialności Sprzedawcy wobec Klienta będącego Konsumentem z tytułu rękojmi obejmującej wady fizyczne i prawne, są określone w ustawie Kodeks cywilny z dnia 23 kwietnia 1964 r.,
2. zawiadomienia o wadach dotyczących Produktu oraz zgłoszenie odpowiedniego żądania można dokonać za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres:firstname.lastname@example.org lub pisemnie na adres: Sosnowiec,Sienkiewicza 3,41-200
3. w powyższej wiadomości w formie pisemnej lub elektronicznej należy podać jak najwięcej informacji i okoliczności dotyczących przedmiotu reklamacji, w szczególności rodzaj i datę wystąpienia nieprawidłowości oraz dane kontaktowe. Podane informacje znacznie ułatwią i przyspieszą rozpatrzenie reklamacji przez Sprzedawcę,
4. dla oceny wad fizycznych Produktu, należy go dostarczyć na adres: Sosnowiec,Sienkiewicza 3,41-200.
5. Sprzedawca ustosunkuje się do żądania Klienta niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od momentu zgłoszenia reklamacji,
6. w przypadku reklamacji Klienta będącego Konsumentem – nierozpatrzenie reklamacji w terminie 14 dni od jej zgłoszenia jest jednoznaczne z jej uwzględnieniem. W związku z uzasadnioną reklamacją Klienta będącego Konsumentem, Sprzedawca pokrywa koszty odbioru, dostawy i wymiany Produktu na wolny od wad,
7. odpowiedź na reklamację jest przekazywana na papierze lub innym trwałym nośniku np. wiadomość mailowa lub SMS.
1. Z zastrzeżeniem pkt 10 niniejszego paragrafu, Klient będący jednocześnie Konsumentem, który zawarł umowę na odległość, może od niej odstąpić bez podania przyczyn, składając stosowne oświadczenie w terminie 14 dni.
2. W razie odstąpienia od umowy, Umowa Sprzedaży jest uważana za niezawartą, a Konsument ma obowiązek zwrócić Produkt Sprzedawcy lub przekazać go osobie upoważnionej przez Sprzedawcę do odbioru niezwłocznie, jednak nie później niż 14 dni od dnia, w którym odstąpił od umowy, chyba że Sprzedawca zaproponował, że sam odbierze Produkt. Do zachowania terminu wystarczy odesłanie Produktu przed jego upływem.
3. W przypadku odstąpienia od Umowy Sprzedaży należy dokonać zwrotu Produktu na adres: Sosnowiec,wiejska 147,41-200
4. Konsument ponosi odpowiedzialność za zmniejszenie wartości Produktu będące wynikiem korzystania z niego w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania Produktu. W celu stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania Produktów Konsument powinien obchodzić się z Produktami i sprawdzać je tylko w taki sam sposób, w jaki mógłby to zrobić w sklepie stacjonarnym.
5. Z zastrzeżeniem pkt 6 oraz 8 niniejszego paragrafu, Sprzedawca dokona zwrotu wartości Produktu wraz z kosztami jego dostawy przy użyciu takiego samego sposobu zapłaty, jakiego użył Konsument, chyba że Konsument wyraźnie zgodził się na inny sposób zwrotu, który nie wiąże się dla niego z żadnymi kosztami. Z zastrzeżeniem pkt 7 niniejszego paragrafu, zwrot nastąpi niezwłocznie, a najpóźniej w terminie 14 dni od momentu otrzymania przez Sprzedawcę oświadczenia o odstąpieniu od Umowy Sprzedaży.
6. Jeżeli Konsument wybrał sposób dostawy Produktu inny niż najtańszy zwykły sposób dostarczenia oferowany przez Sklep, Sprzedawca nie jest zobowiązany do zwrotu mu, poniesionych przez niego dodatkowych kosztów.
7. Jeżeli Sprzedawca nie zaproponował, że sam odbierze Produkt od Konsumenta może wstrzymać się ze zwrotem płatności otrzymanych od Konsumenta do chwili otrzymania rzeczy z powrotem lub dostarczenia dowodu jej odesłania, w zależności od tego, które zdarzenie nastąpi wcześniej.
8. Konsument odstępujący od Umowy Sprzedaży, zgodnie z pkt 1 niniejszego paragrafu, ponosi jedynie koszty odesłania Produktu do Sprzedawcy.
9. Termin czternastodniowy, w którym Konsument może odstąpić od umowy, liczy się od dnia, w którym Konsument objął Produkt w posiadanie, a w przypadku usługi od dnia zawarcia umowy.
10.Prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość nie przysługuje Konsumentowi w wypadku Umowy Sprzedaży m.in., w której przedmiotem świadczenia jest rzecz nieprefabrykowana, wyprodukowana według specyfikacji konsumenta lub służąca zaspokojeniu jego zindywidualizowanych potrzeb,
11. Prawo odstąpienia od Umowy Sprzedaży przysługuje zarówno Sprzedawcy, jak i Klientowi, w przypadku niewykonania przez drugą stronę umowy swojego zobowiązania w terminie ściśle określonym.
§ 9
RODZAJ I ZAKRES USŁUG ELEKTRONICZNYCH
1. Usługodawca umożliwia za pośrednictwem Sklepu korzystanie z Usługi Elektronicznej jaką jest zawieranie Umów Sprzedaży Produktu.
2. Świadczenie Usługi Elektronicznej na rzecz Usługobiorców w Sklepie odbywa się na warunkach określonych w Regulaminie.
3. Usługodawca ma prawo do zamieszczania na stronie internetowej Sklepu treści reklamowych. Treści te, stanowią integralną część Sklepu i prezentowanych w nim materiałów.
§ 10
WARUNKI ŚWIADCZENIA I ZAWIERANIA UMÓW O ŚWIADCZENIE USŁUG ELEKTRONICZNYCH
1. Świadczenie Usługi Elektronicznej określonej w § 9 pkt 1 Regulaminu przez Usługodawcę jest nieodpłatne.
2. Umowa o świadczenie Usługi Elektronicznej polegającej na umożliwieniu złożenia Zamówienia w Sklepie zawierana jest na czas oznaczony i ulega rozwiązaniu z chwilą złożenia Zamówienia albo zaprzestania jego składania przez Usługobiorcę.
3. Wymagania techniczne niezbędne do współpracy z systemem teleinformatycznym, którym posługuje się Usługodawca:
1. komputer (lub urządzenie mobilne) z dostępem do Internetu,
2. dostęp do poczty elektronicznej,
3. przeglądarka internetowa,
4. włączenie w przeglądarce internetowej Cookies oraz Javascript.
4. Usługobiorca zobowiązany jest do korzystania ze Sklepu w sposób zgodny z prawem i dobrymi obyczajami mając na uwadze poszanowanie dóbr osobistych i praw własności intelektualnej osób trzecich.
5. Usługobiorca zobowiązany jest do wprowadzania danych zgodnych ze stanem faktycznym.
6. Usługobiorcę obowiązuje zakaz dostarczania treści o charakterze bezprawnym.
REKLAMACJE ZWIĄZANE ZE ŚWIADCZENIEM USŁUG ELEKTRONICZNYCH
1. Reklamacje związane ze świadczeniem Usługi Elektronicznej za pośrednictwem Sklepu Usługobiorca może składać za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres: email@example.com
2. W powyższej wiadomości e-mail, należy podać jak najwięcej informacji i okoliczności dotyczących przedmiotu reklamacji, w szczególności rodzaj i datę wystąpienia nieprawidłowości oraz dane kontaktowe. Podane informacje znacznie ułatwią i przyspieszą rozpatrzenie reklamacji przez Usługodawcę.
3. Rozpatrzenie reklamacji przez Usługodawcę następuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 14 dni od momentu zgłoszenia.
4. Odpowiedź Usługodawcy w sprawie reklamacji jest wysyłana na adres e-mail Usługobiorcy podany w zgłoszeniu reklamacyjnym lub w inny podany przez Usługobiorcę sposób
§ 12
POSTANOWIENIA KOŃCOWE
1. Umowy zawierane poprzez Sklep zawierane są zgodnie z prawem polskim.
2. W przypadku niezgodności jakiejkolwiek części Regulaminu z obowiązującym prawem, w miejsce zakwestionowanego przepisu Regulaminu zastosowanie mają właściwe przepisy prawa polskiego.
3. Wszelkie spory wynikłe z Umów Sprzedaży między Sklepem, a Konsumentami będą rozstrzygane w pierwszej kolejności na drodze negocjacji, z intencją polubownego zakończenia sporu, z uwzględnieniem ustawy o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich. Jeśli jednak nie byłoby to możliwe, lub też byłoby niesatysfakcjonujące dla którejkolwiek ze stron, spory będą rozstrzygane przez właściwy sąd powszechny, zgodnie z pkt 4 niniejszego paragrafu.
4. Ewentualne spory powstałe pomiędzy Usługodawcą, a Usługobiorcą (Klientem) będącym jednocześnie Konsumentem zostają poddane sądom właściwym zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego z dnia 17 listopada 1964 r.
5. Klient będący Konsumentem ma również prawo do skorzystania z pozasądowych sposobów rozstrzygania sporów w szczególności poprzez złożenie po zakończeniu postępowania reklamacyjnego wniosku o wszczęcie mediacji lub wniosku o rozpatrzenie sprawy przez sąd polubowny (wniosek można pobrać na stronie internetowej http://www.uokik.gov.pl/download.php?plik=6223). Wykaz Stałych Polubownych Sądów Konsumenckich działających przy Wojewódzkich Inspektoratach Inspekcji Handlowej dostępny jest na stronie internetowej:
http://www.uokik.gov.pl/wazne_adresy.php#faq596. Konsument może skorzystać także z bezpłatnej pomocy powiatowego (miejskiego) rzecznika konsumentów lub organizacji społecznej, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów. Pozasądowe dochodzenie roszczeń po zakończeniu postępowania reklamacyjnego jest bezpłatne.
6. Konsument w celu polubownego rozwiązania sporu może w szczególności złożyć skargę za pośrednictwem platformy internetowej ODR (Online Dispute Resolution), dostępnej pod adresem: http://ec.europa.eu/consumers/odr/.
7. Dokument opracowany za pomocą automatycznego generatora dostępnego na stroniewww.lexlab.pl/generator-regulaminu | <urn:uuid:9bf30a24-e24f-445e-bef1-8a634eb52bde> | finepdfs | 1.047852 | CC-MAIN-2024-30 | https://salonmeblowymidas.pl/regulamin.pdf | 2024-07-22T05:36:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-30/segments/1720763517823.95/warc/CC-MAIN-20240722033934-20240722063934-00231.warc.gz | 429,678,201 | 0.999975 | 0.999983 | 0.999983 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1635,
4029,
5630,
7098,
10022,
11585,
14544
] | 1 | 0 |
DZIENNIK URZĘDOWY
WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO
Kraków, dnia 8 sierpnia 2013 r.
Poz. 5061
Elektronicznie podpisany przez: Artur Słowik; MUW Data: 2013-08-08 11:34:13
UCHWAŁA ∗ NR XXVII/257/2013 RADY GMINY CZORSZTYN
z dnia 2 sierpnia 2013 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr XXVI/163/09 Rady Gminy Czorsztyn z/s w Maniowach z dnia 23 marca 2009 r. w sprawie ustalenia regulaminu wynagradzania oraz regulaminu nagród dla nauczycieli, dla których organem prowadz ą cym jest Gmina Czorsztyn.
Na podstawie art. 18, ust. 2, pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 594), oraz art. 30, ust. 6, art. 49 ust. 2 i art. 54, ust. 7 w związku z art. 91 d pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), na wniosek Wójta Gminy Czorsztyn, po uzgodnieniu ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli, Rada Gminy Czorsztyn uchwala, co następuje:
§ 1. W Regulaminie wynagradzania nauczycieli stanowiącym załącznik nr 1 do uchwały Nr XXVI/163/09 Rady Gminy Czorsztyn z/s w Maniowach z dnia 23 marca 2009 r. w sprawie uchwalenia regulaminu wynagradzania oraz regulaminu nagród dla nauczycieli, dla których organem prowadzącym jest Gmina Czorsztyn z póź. zm. wprowadza się następujące zmiany:
1. w § 2, pkt 1 na końcu dopisuje się słowo „zespół szkół",
2. w § 2, pkt 2 na końcu dopisuje się słowo „zespołu szkół",
3. w § 3, ust 1, pkt 3 dodaje się litery „f" i „g" w brzmieniu:
„f) prowadzenie zajęćpozalekcyjnych, wynikają
cych z potrzeb i zainteresowa g) zapewnienie bezpiecze
ństwa uczniom podczas zaj
ńuczniów,
ęćorganizowanych przez szkołę.".
4. § 3, ust. 9 otrzymuje brzmienie:
„§ 3. ust. 9 Prawo do dodatku motywacyjnego nie przysługuje w okresie nieusprawiedliwionej nieobecności w pracy, za okres przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia, przebywania w stanie nieczynnym, w okresach, za które nie przysługuje wynagrodzenie zasadnicze. Również nie przysługuje osobom, o których mowa w ust. 1 i 2 niniejszego paragrafu, które otrzymały karę przewidzianą przepisami Kodeksu pracy i Karty Nauczyciela przez okres 12 miesięcy od daty jej udzielenia oraz które nie wypełniły należycie zadań i obowiązków określonych w § 3, ust. 1 i 2 regulaminu.".
5. § 5, ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„§ 5. ust. 2 Dodatek, o którym mowa w § 4 ust. 1 przyznaje się na okres styczeń - sierpień, wrzesień – grudzień, a dodatek, o którym mowa w § 5, ust. 1 przyznaje się na okres jednego roku szkolnego, bądź na okres pełnienia funkcji".
6. w § 8, ust. 5 na końcu po kropce dopisuje się „doraźnych liczone jak za godziny ponadwymiarowe",
∗ Publikacja niniejszej uchwały nie uwzględnia ewentualnych czynności nadzorczych podejmowanych przez Wojewodę Małopolskiego.
§ 2. W Regulaminie nagród dla nauczycieli za osiągnięcia w pracy dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej stanowiącym załącznik nr 2 do uchwały Nr XXVI/163/09 Rady Gminy Czorsztyn z/s w Maniowach z dnia 23 marca 2009 r. w sprawie uchwalenia regulaminu wynagradzania oraz regulaminu nagród dla nauczycieli, dla których organem prowadzącym jest Gmina Czorsztyn wprowadza się następujące zmiany:
1. § 1, ust. 1 otrzymuje brzmienie: „§ 1. ust. 1 Regulamin określa tryb i kryteria przyznawania nagród dla nauczycieli i dyrektorów szkół zatrudnionych w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych przy szkole podstawowej, szkołach podstawowych i gimnazjach oraz zespołach szkół, dla których organem prowadzącym jest Gmina Czorsztyn"
2. § 1, ust. 2, pkt. 1 na końcu dopisuje się słowo „zespół szkół",
3. § 1, ust. 2, pkt. 2 na końcu dopisuje się słowo „zespołu szkół".
4. § 1, ust. 5 otrzymuje brzmienie:
„§ 1. ust. 5 Fundusz nagród dzielony jest następująco:
1) 60% środków funduszu przeznacza się na nagrody do dyspozycji dyrektora szkoły jako nagroda Dyrektora,
2) 40% środków funduszu przeznacza się na nagrody do dyspozycji organu prowadzącego jako nagroda Wójta".
5. § 4 otrzymuje brzmienie:
„§ 4. ust. 1 Wysokość indywidualnej nagrody Wójta Gminy Czorsztyn wynosi od 1 000,00 zł do 3 000,00 zł.
2. Niezależnie od nagrody Wójta Gminy Czorsztyn za osiągnięcia pedagogiczne nauczyciel może otrzymać nagrodę Dyrektora szkoły w wysokości od 300,00 zł do 900,00 zł".
6. § 5, ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„§ 5. ust. 2 Nagrodę, o której mowa w ust. 1 przyznaje dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej".
7. § 6, ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„§ 6. ust. 2 Wniosek o nagrodę musi zawierać:
1) dane osobowe kandydata, a w szczególności imię i nazwisko, miejsce pracy, stanowisko, stopień awansu zawodowego, wykształcenie, staż pracy oraz uzasadnienie,
2) informacje o ocenie,
3) wyszczególnienie dotychczasowych nagród, odznaczeń, wyróżnień itp.,
4) uzasadnienie zawierające osiągnięcia od czasu otrzymania ostatniego wyróżnienia,
5) opinię Rady Pedagogicznej wyrażonej w głosowaniu tajnym, z podaniem wyników głosowania oraz stwierdzeniem: "Rada Pedagogiczna szkoły podstawowej ..../ gimnazjum ... popiera/nie popiera wniosek o nagrodę Wójta Gminy Czorsztyn dla nauczyciela ..." W przypadku nagrody dla dyrektora opinia Rady Pedagogicznej nie jest wymagana.
6) podpis wnioskodawcy".
8. § 6, ust. 4 otrzymuje brzmienie:
„§ 6. ust. 4 Decyzję o przyznaniu bądź nie przyznaniu nagród nauczycielom podejmuje Wójt Gminy Czorsztyn w drodze zarządzenia w terminie do 14 dni".
9. skreślenie w § 6 ust. 5 i 6.
10. w § 6, ust. 7 otrzymuje kolejno numerację § 6, ust. 5.
11. skreśla się § 7,
12. § 8, pkt. 1 litera „h" otrzymuje nowe brzmienie:
„h) prawidłowo organizuje i prowadzi letni lub zimowy wypoczynek dla dzieci i młodzieży".
13. w § 8, pkt. 4 dodaje się literę „e" w brzmieniu:
„e) zdobywanie dodatkowych środków finansowych dla placówki".
§ 3. Wykonanie uchwały zleca się Wójtowi Gminy Czorsztyn.
§ 4. Uchwała wchodzi w życie w terminie 14 dni od daty ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego.
Przewodniczący Rady Gminy Czorsztyn
Stanisław Chmiel | <urn:uuid:0416f8e0-94c8-4e69-aa6e-21f696b999cc> | finepdfs | 1.175781 | CC-MAIN-2019-47 | http://edziennik.malopolska.uw.gov.pl/GetActPdf.ashx?year=2013&book=0&position=5061 | 2019-11-17T18:37:18 | crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496669225.56/warc/CC-MAIN-20191117165616-20191117193616-00191.warc.gz | 57,102,195 | 0.999929 | 0.999971 | 0.999971 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2779,
5488,
5977
] | 1 | 0 |
KU ZASKOCZENIU I NIEDOWIERZANIU DUŻEGO GRONA KOLEŻANEK, KOLEGÓW I PRZYJACIÓŁ WYPADŁO NAM W PIĘKNY CZERWCOWY DZIEŃ ŻEĆNIĄĆ I ODPRÓWADZAĆ DOKTOR ELEONORĘ TABACZYŃSKĄ NA MIEJSCE WIECZNEGO SPOCZYNKU NA CMENTARZU POWĄZKOWSKIM W WARSAWIE. SPOTYKAJĄC SIĘ NIE TAK DAWNO JESZCZE Z NASZĄ KOCHANĄ ELĄ, CZY – JAK W MOIM PRZYPADKU – NA KRÓTKO PRZED TYM TRAGICZNYM DNIEM, MAJĄC JESZCZE MOŻLIWOŚĆ TELEFONICZNEJ ROZMOWY Z NIĄ, NIKOMU NIE MOGŁO NAWET PRZYJŚĆ NA MYŚL, IŻ MOŻE TO BYĆ OSTATNIE Z NIĄ SPOTKANIE I KONTAKT. DOKTOR ELEONORA TABACZYŃSKA PRZEMIERZAŁA DROGĘ SWOJEGO ŻYCIA, KTÓRĄ, JAK PISZE STAROTESTAMENTOWY MĘDRZEC, NIKOMU Z NAS NIE BĘDZIE DANE WRACAĆ, Z NIEZWYKLĄ POGODĄ DUCHA ORAZ ŻYCZLIWOŚCIĄ I TYM OBDAŁAŁA ORAZ UBOGACAŁA RÓWNIEŻ NAS, KTÓRY MIELIŚMY TO SZCZĘŚCIE BYĆ W KREGU JEJ BLISKICH.
Urodziła się w Koźminie Wielkopolskim, pow. Krotoszyn, który często z czułością i tęsknotą wspominała i odwiedzała. Po maturze rozpoczęła studia na Uniwersytecie w Poznaniu na ówczesnym kierunku historii kultury materialnej, które ukończyła w roku 1955, uzyskując stopień magistra. W tym samym roku od razu została zatrudniona, najpierw (w latach 1955-1963) w poznańskim Zakładzie Archeologii Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN (dziś Instytutu Archeologii i Etnologii PAN), a następnie od 1963 roku w warszawskich placówkach tego Instytutu, w którym spędziła całe swoje życie zawodowe do przejścia na emeryturę. W grudniu 1965 roku obroniła rozprawę doktorską pt. „Początki szklarstwa weneckiego”, przygotowaną pod kierunkiem Jej promotora Profesora Witolda Hensla, który oceniał ją bardzo
wysoko, jako ważny wkład w poznanie kultury materialnej Europy średniowiecznej.
Doktor Eleonora Tabaczyńska ma na swoim koncie, jako archeolog, wyjątkowo bogatą aktywność w badaniach wykopaliskowych na wielu stanowiskach, tak w kraju, jak też zagranicą. Jeszcze podczas studiów brała udział w badaniach w Biskupinie, w Poznaniu i Wrocławiu, a także w Kołobrzegu i Nakle nad Notecią. Udział w tych badaniach najczęściej owocował również Jej współautorstwem w opracowywaniach monograficznych, takich jak: *Z badań nad rzemiosłem we wczesnośredniowiecznym Kołobrzeszu*, opublikowanej w roku 1959 we współautorstwie z W. Łosińskim, oraz kolejna, opublikowana w roku 1961 p.t. *Kołobrzeg we wczesnym średniowieczu*, której współautorami byli L. Leciejewicz i W. Łosiński.
W latach 1961-1963 w ramach współpracy, jeszcze wówczas Instytutu Historii Kultury Materialnej PAN z włoskimi placówkami narodowymi brała udział ze swoim mężem Profesorem Stanisławem Tabaczyńskim w polskich badaniach wykopaliskowych na wyspie Torcello w Wenecji i w badaniach nad osadnictwem wczesnośredniowiecznym na terenie Lombardii w Castelseprio pod Mediolanem. Udział w tych badaniach Ela uwieńczyła współautorstwem oraz redakcją znakomitych publikacji monograficznych. W roku 1980 ukazała się publikacja zbiorowa pod Jej redakcją: *Italia*, w serii: „Kultura Europy Wczesnośredniowiecznej”, w której znalazło się opracowanie: *Zarys kultury Longobardów: studium archeologiczne*, pióra Eleonory i Stanisława Tabaczyńskich. W roku 1988 ukazuje się kolejna ważna publikacja pod redakcją Gerarda Labudy i Stanisława Tabaczyńskiego p.t. *Studia nad etnogenezą Słowian i kulturą Europy wczesnośredniowiecznej* z opracowaniem Eleonory i Stanisława Tabaczyńskich *Archeologia polska w badaniach nad społeczeństwem i kulturą średniowiecznej Italii*. Wspomniane ważne dokonania naukowe to owoc niezwykłej, nader żywej inteligencji i ogromnego talentu do opanowywania języków obcych Eleonory Tabaczyńskiej. Prawie z rozpoczęciem badań we Włoszech Ela w tym języku od zaraz przedstawiała referaty na konferencjach międzynarodowych o badaniach na terenie Włoch.
W życiu zawodowym i osobistym Kochanej naszej Eli wydarzeniem niezwykle ważnym był rok 1969, kiedy to wspólnie ze swoim mężem Profesorem Stanisławem Tabaczyńskim rozpoczęli badania w Sandomierzu i na ziemi sandomierskiej, trwające do 1999 roku. W Sandomierzu były to badania na terenie *Collegium Gostomianum* i *Zamku*, a następnie w Górach Wysokich i w Zawichoście w kościele Św. Maurycego.
Również badania sandomierskie uwieńczyły opracowania ich wyników m.in. pióra Eleonory Tabaczyńskiej, zamieszczane w kolejnych tomach zbiorowych: *Sandomierz: badania 1969-1973* pod redakcją Stanisława Tabaczyńskiego, *Znaleziska szklane ze stanowiska Zamek I w Sandomierzu* oraz *Znaleziska szklane ze stanowiska Zamek II w Sandomierzu*, zamieszczone w tomie I z 1993 roku oraz *Osada wczesnośredniowieczna na stanowisku Collegium Gostomianum w Sandomierzu*, w tomie II z 1996 roku. Wyniki badań w Zawichoście zostały zaprezentowane w artykule Eleonory i Stanisława Tabaczyńskich *Zawichost: „caput terrae Sandomiriensis”?* zamieszczonym w tomie *Szkice zawichojskie*, pod redakcją Teresy Dunin-Wąsowicz i Stanisława Tabaczyńskiego, opublikowanym w Zawichoście w 1999 roku.
Wieloletni pobyt na badaniach w Sandomierzu i ziemi sandomierskiej miały dla Eli jeszcze inne ogromnie ważne znaczenie – zauroczyła się miastem i ziemią sandomierską, stały się one dla Niej drugą po Koźminie Mała Ojczyzna. Trudno opisać entuzjazm i uczucia, z jakimi mówiła o Sandomierzu. Dała temu szczególny wyraz w pięknym artykule *Mój Sandomierz*, zamieszczonym w *Zeszycach Sandomierskich*, który podarowała również nam, mojej żonie Danucie i mnie, co więcej dokładnie latem 2014 roku namówiła nas na odwiedzenie Jej ukochanego Sandomierza. Po tygodniowym tam pobycie wróciliśmy prawie tak samo jak Ela zauroczeni tym miastem i okolicą, co Ją niezwykle ucieszyło.
W kręgu zainteresowań badawczych Eleonory Tabaczyńskiej, głównie w ostatnich latach, znalazła się również problematyka dotycząca bursztynu. Obrobie tego surowca poświęciła kilka swoich artykułów i wystąpień na konferencjach międzynarodowych.
Dla mnie osobiste niezwykle ważne i pełen uroczych wspomnień jest jeszcze jeden wątek spotkań z Elą, a mianowicie Jej wielokrotny udział w organizowanych przeze mnie co dwa lata międzynarodowych konferencjach w Biskupinie. Ela wraz ze swoim mężem Stanisławem brała udział prawie we wszystkich spotkaniach, odbywających się od 1998 roku. Była dobrą duszą tych spotkań, dodawała im szczegółowego uroku, pełna niezwykle inteligentnego i wesołego dowcipu, a dzięki posługiwaniu się kilkoma językami, nawiązująca szybko mile kontakty z uczestnikami przybywającymi z różnych krajów. Biskupińskie konferencyjne wieczory wspominają wszyscy uczestnicy tych spotkań miło, ale uroku
im dodawała Ela. Wzbogacała te spotkania również śpiewem i niestety, czego bardzo żałuję, w Biskupinie nie mogła zagrać na tym ciągle zepsutym fortepianie, na którym grał nam jeszcze na obozie biskupińskim w 1952 roku Profesor Zdzisław Adam Rajewski. Ela też bardzo lubiła grać na fortepianie, czego miałem okazję kilka razy doświadczyć. Przypominam sobie jedno takie zdarzenie, gdy po raz pierwszy odkryłem, że Ela bardzo lubi grać. Była to jedna z obron pracy doktorskiej, której byłem recenzentem. Po obronie udaliśmy się do domu doktorantki. Stał tam fortepian i Ela natychmiast zasiadła do niego i zagrała znaną mi piękną melodię-utwór, którego tytuł pominię, gdyż źle brzmiał, jak na nasze czasy, szczególnie myślę dla młodych ludzi, ale przywołał mi wspomnienia z mojego domu rodzinnego. Zarówno moja siostra, jak i moje kużynki też go grały. Trudno mi sobie wyobrazić, gdy za rok w czerwcu 2016 spotkamy się w Biskupinie ponownie i uzmysłowimy sobie, jaką, wraz z odejściem Eli Tabaczynskiej, poniesliśmy stratę i staliśmy się ubożsi o doznania, które niosły każde z Nią spotkania.
Moje wspomnienie o Eli jest szczególnie osobiste; moja żona Danuta ją podziwiała i uwielbiała, darząc Elę szczególnie serdeczną przyjaźnią. Oboje z żoną żywiliśmy odwzajemnianą, jak to odczuwaliśmy, serdeczną, bliską dla Niej przyjaźń.
Nie mogę nie wspomnieć jeszcze dalszych lat. Wielką przyjaźnią Ela darzyła moją przedwcześnie zmarłą żonę Janinę, znały się jeszcze z pozańskich lat studiów. Gdy żona zachorowała, to docierały do Niej krzepiące i pełne otuchy listy od Eli. Trudno to zapomnieć.
W starotestamentowej Księdze Mądrości czytamy: „Bo śmierci Bóg nie uczynił i nie cieszy się ze zguby żyjących… Bo sprawiedliwość nie podlega śmierci”. Kotó, jeżeli nie Ela, o takiej dobroci serca, bezbrzeżnej życzliwości dla wszystkich, znajdującą zawsze coś pozytywnego w drugim człowieku, może się kwalifikować do grona sprawiedliwych i wierzymy, że ta sentencja Jej dotyczy.
Bogusław Gediga | 125b7cbb-b86c-40a6-88db-10a356db7ad1 | finepdfs | 2.705078 | CC-MAIN-2024-22 | https://journals.iaepan.pl/pa/article/download/1613/1491/235 | 2024-05-27T12:43:17+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059040.32/warc/CC-MAIN-20240527113621-20240527143621-00021.warc.gz | 281,794,203 | 0.999896 | 0.999915 | 0.999915 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1583,
6465,
8451
] | 1 | 0 |
bia24
MIESIĘCZNIK GMIN: MICHAŁOWO, GRÓDEK, SUPRAŚL, ZABŁUDÓW
ZABŁUDÓW
Nowy wóz strażaków w Folwarkach Wielkich
str. 7
GRÓDEK
Oryginalne obserwatorium
str. 10
MICHAŁOWO
Niezapominajka buduje mieszkania
str. 3
SUPRAŚL
Zagroda żubrów do zwiedzania
str. 24
WYDAWCĄ CZASOPISMA JEST GRUPA BIA24, WŁAŚCICIEL PORTALU INFORMACYJNEGO BIA24.PL
Rzeźba z kościoła w Supraślu zabytkiem
Województwo podlaskie wzbogaciło się o nowy zabytek. Jest nim rzeźba Matki Bożej z Lourdes, która znajduje się w kościele parafialnym pw. Świętej Trójcy w Supraślu.
Rzeźba będąca przedmiotem wpisu do rejestru zabytków pochodzi z I poł. XX w. i „charakteryzuje się wysokimi wartościami artystycznymi” – oceniła podlaska wojewódzka konserwator zabytków Małgorzata Dajnowicz. Poprawność proporcji i anatomii postaci Matki Bożej podkreślonej stylem szat świadczy o wysokim warsztacie artystycznym jej twórcy.
Drewniana, polichromowana figura została umieszczona na ośmiobocznej, jasnobrązowej podstawie. Przedstawia postać Matki Bożej ze złożonymi dłońmi w geście modlitewnym, w pozie kontrapostu, w ujęciu frontalnym z głową lekko uniesioną ku górze, ubraną w biało-błękitną suknię, przewiązaną w pasie szeroką szarfą.
Świątynia, w której przechowywana jest rzeźba, powstała w latach 60. XIX w. wg projektu białostockiego architekta Glebowa. Jest również cennym zabytkiem architektury sakralnej, związanym z rozwojem miasta Supraśl. Kościół został wpisany do rejestru zabytków w 1998 roku.
Zdjęcie: Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków
WOŚP w Gródku. Są fanty do sklepiku
28 stycznia kolejny Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Sztab w Gródku zbiera fany do orkiestrowego sklepiku. Jest już sporo ciekawych propozycji.
Panie z Koła Gospodyń Wiejskich w Gródku przekazały barwne saszetki, torby oraz ręcznie zdobione butelki, z kolei stowarzyszenie Aktywny Senior w Gródku – rękoździeło, a zespół Rozśpiewany Gródek – 18-częściowy komplet kawowy.
Jest też pakiet gadżetów (płyta CD, koszulka, torba) od zespołu Łzy, który był gwiazdą ubiegłorocznego Dni Gródku. Gadżety przekazał także sztab Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy – są to m.in. kalendarze, koszulki, torba i płyta. Do sklepiku trafiły również bransoletki z kamieni naturalnych czy słodkości.
Przedmioty będzie można kupić w dniu Finału WOŚP – 28 stycznia – w sklepie działającym w Gminnym Centrum Kultury.
– Jak co roku liczymy na waszą pomoc przy zbiorze fantów do WOŚP-owego sklepiku w domu kultury. Słodkości, gadżety, rękoździeło, vouchery. Jesteśmy otwarci na wszystkie propozycje – zachęcają członkowie sztabu WOŚP w Gródku.
Uruchomiono sztabową eSkarbonkę, na którą można wpłacać pieniądze.
Cel tegorocznego 32. Finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy to „Pluca po pandemii. Gramy dla dzieci i dorosłych”. Zebrane środki zostaną przeznaczone na zakup sprzętu do diagnozowania, monitorowania i rehabilitacji chorób płuc pacjentów na oddziałach pulmonologicznych dla dzieci i dorosłych.
Fot. Sztab WOŚP Gródek/FB
Niezapominajka buduje w Michałowie
Po trzech latach istnienia, pozyskiwania funduszy, dopinania działań całej maszyny projektowo administracyjnej łącznie z uzyskiwaniem pozwoleń budowlano-gruntowych, spółka budowlana Niezapominajka ogłasza, że wkrótce rozpocznie się budowa 64 nowych mieszkań. Podpisano właśnie umowę z firmą, która zbuduje w Michałowie mieszkania przeznaczone pod długoterminowy wynajem. To szansa dla osób, które marzą o stabilnym i komfortowym miejscu zamieszkania.
Spółka budowlana Niezapominajka od samego początku swojej działalności dążyła do pozyskania finansowania na budowę mieszkań. Po wielu staraniach i negocjacjach, udało się pozyskać 21,5 miliona złotych na realizację tego projektu. Dzięki temu firma jest gotowa do rozpoczęcia prac budowlanych. Wyłoniono firmę, która będzie wykonawcą generalnym przedsięwzięcia. 18 stycznia 2024 roku podpisano umowę z firmą Izoterm z Suwałk na wykonanie inwestycji.
– Budowa nowych mieszkań jest kolejnym z etapów rozwoju naszej gminy – wyjaśniał Marek Nazarko Burmistrz Michałowa podczas spotkania poświęconego podpisaniu umowy z wykonawcą. – Cieszę się, że podjęliśmy jako samorząd ryzyko utworzenia spółki, gdyż dzięki temu przedsięwzięciu, mieszkańcy zyskają nowe, funkcjonalne i dostępne mieszkania, które będą wynajmowane na długi czas. Wielu z nich będzie miało możliwość zamieszkania we własnym lokum, co jest ogromnym udogodnieniem, szczególnie dla osób młodych w dzisiejszych czasach.
W najbliższym czasie spółka budowlana Niezapominajka rozpocznie nabór chętnych na mieszkania. To szczególnie ważne, ponieważ idea projektu jest zapewnienie dostępności mieszkań dla jak największej liczby osób zainteresowanych zamieszkaniem w gminie Michałowo. Dzięki wynajmowi na długi czas oraz spodziewanej przystępnej cenie wynajmu, osoby lubiące stabilizację znajdą tu idealne miejsce dla siebie.
– Budowa mieszkań to pierwszy etap przedsięwzięcia, już planujemy kolejne, gdyż wiemy, że zainteresowanie i potrzeby mieszkaniowe są ogromne. Własny kąt to nie tylko korzyść dla przyszłych lokatorów – potwierdza Marek Hanczaruk, prezes spółki Niezapominajka. – Korzyści są także dla lokalnej społeczności. Budowa mieszkań przyciąga nowych osiedleńców, stwarza potrzebę i możliwości powstawania nowych miejsc pracy dla mieszkańców Michałowa. Przyczynia się to do rozwoju gospodarczego miejscowości i poprawy sytuacji na rynku pracy. To bez wątpienia inwestycja, która przyniesie wiele korzyści dla całej społeczności gminy Michałowo – dodaje prezes Niezapominajki.
Śnieg na dachach
Urząd Miasta w Zabłudowie przypomina o konieczności usuwania śniegu zalegającego na dachach budynków.
Apelujemy do mieszkańców o zwracanie uwagi na zagrożenia powodowane przez zalegający na dachach śnieg. Śnieg często stanowi groźne obciążenie dla konstrukcji nośnej dachu. Śnieg zalegający na dachu może być przyczyną tragedii, zwłaszcza gdy nie jest usuwany regularnie. Niebezpieczne dla zdrowia i życia są także lodowe sople i nawisy śniegowe. Trzeba je usuwać na bieżąco, by nie stanowiły zagrożenia dla ludzi. W kwestii tej prawo nakłada na administratorów i właścicieli budynków określone obowiązki.
Właściciele, zarządcy i administratorzy budynków są zobowiązani przez ustawę Prawo budowlane do usuwania z dachów śniegu i lodu. W czasie odwilży nawet kilkucentymetrowa warstwa śniegu robi się ciężka i często zamienia się w lód. To zjawisko bardzo niebezpieczne dla konstrukcji dachów płaskich, pokrywających np. hipermarkety, hale produkcyjne lub hale wystawiennicze.
Usuwanie śniegu i lodu spoczywa nie tylko na właścicielach dużych budynków czy hal przemysłowych, ale również na właścicielach prywatnych domów.
Gdy zauważymy niebezpieczne nawisy, sople lub zalegający śnieg na dachu, nie wahajmy się powiadomić odpowiednich służb, które wyegzekwują od właścicieli, zarządców i administratorów bezpieczne użytkowanie obiektów. Czasem jeden telefon może uratować czyjeś zdrowie lub życie.
(waz)
W Michałowie wywóz śmieci w tej samej cenie
Stawki opłat za wywóz śmieci na terenie gminy Michałowo będą w tym roku na takim samym poziomie jak w roku 2023.
– W obecnych czasach, kiedy ceny wielu towarów i usług systematycznie rosną, utrzymanie stawek na tym samym poziomie za wywóz śmieci stanowi istotne ulatwień dla mieszkańców – mówił przedstawiając projekt uchwały w tej sprawie Marek Nazarko burmistrz Gminy Michałowo. – Wielu z nich stara się codziennie zarządzać swoim budżetem i ostrożnie dobrać wydatki, dlatego brak wzrostu opłat to wiadomość, która ucieczy wielu właścicieli gospodarstw domowych.
W obecnym roku 2024, tak jak w poprzednim, Rada Miejska w Michałowie uzależniła wysokość opłat za śmieci od liczby osób zamieszkujących nieruchomość.
ODPADY SELEKTYWNE – miesięczna stawka to 31 zł od jednego mieszkańca zamieszkującego daną nieruchomość.
ODPADY NIESELEKTYWNE – w tym przypadku miesięczna stawka opłaty podwyższona, jeżeli właściciel nieruchomości nie wypełnia obowiązku zbierania odpadów w sposób selektywny, to 93 zł od jednego mieszkańca zamieszkującego daną nieruchomość.
(jns)
Festiwal Przebudzonych Tutaka 2024
Znamy datę imprezy
Już wiadomo, kiedy odbędzie się tegoroczny Festiwal Przebudzonych Tutaka na polanie uroczyska Boryk. Zaplanowany został w terminie 12-14 lipca 2024 roku.
Festiwal Przebudzonych Tutaka to wydarzenie, podczas którego spotykają się Białorusini oraz wszyscy zainteresowani kulturą białoruską. Króluje muzyka, ale w programie są różnego rodzaju wydarzenia, m.in. spektakle dla dzieci i dorosłych, warsztaty, dyskusje, gry i zabawy rodzinne czy kiermasz. Festiwal odbywa się tradycyjnie w lipcowy weekend na uroczyszu Boryk, czyli polanie w środku lasu koło Gródka.
Na początku stycznia odbyło się świąteczne spotkanie prezydenta RP Andrzeja Dudy ze społecznością białoruską, w tym z liderką sił demokratycznych Siwiałtaną Cichanouszką. Byli na nim obecni przedstawiciele Fundacji Tutaka, którzy organizują Festiwal Przebudzonych Tutaka. W mediach społecznościowych poinformowali, że Festiwal zyskał wsparcie Biura Siwiałtany Cichanouskiej. Liderka białoruskiej opozycji potwierdziła swój tradycyjny udział w Komitecie Honorowym festiwalu.
Wiadomo też, że w tegorocznej edycji wydarzenia uczestniczyć będzie doradca Cichanouskiej – Franciszak Wiaczorka. Podano również datę tegorocznego Festiwalu – będzie to 12-14 lipca.
Organizatorzy imprezy podkreślają, że Festiwal Przebudzonych Tutaka przekształca się w największe spotkanie Białorusinów mieszkających poza Białorusią oraz osób wspierających wolną Białoruś. Na ostatni festiwal przyjechały osoby m.in. z Wilna czy Londynu, a nawet z Barcelony. Oczywiście nie zabrakło Białorusinów mieszkających w Białymstoku czy gminie Gródek.
(ad)
Budżet Supraśla na 2024 rok uchwalony
Rada Miejska w Supraślu uchwaliła budżet na nowy rok. W sumie na inwestycje gmina przeznaczyła w 2024 roku ponad 36 milionów złotych.
Za przyjęciem uchwały budżetowej na bieżący rok było ośmiu radnych, jedna osoba wstrzymała się od głosu, pięć radnych nie uczestniczyło w głosowaniu.
Do najważniejszych inwestycji w 2024 roku należą:
– rozbudowa i modernizacja infrastruktury wodno-kanalizacyjnej na terenie gminy – ponad 12 mln. zł,
– budowy, przebudowy i rozbudowy dróg gminnych wraz z infrastrukturą techniczną, m.in. ulice: Posterunkowa, Szkolna i Cegielniana w Supraślu; Miodowa i Pszczela w Sowlanach; Gruszkowa, Jagodowa, Śliwkowa, Truskawkowa i Żółtwa w Sobolewie; Orzechowa i Leszczynowa w Grabowie, a także projekt przebudowy ulic Kwiatowej i Różanej w Grabowie; droga w Cieliczance; ulice Osiedlowa i Krótka w Karakulach; Granitowa i Agatowa w Henrykowie; Sosnowa w Ogrodniczkach; Marcina w Zaściankach oraz droga w Sokoldzie i pętla autobusowa w Ciasnem – 11 443 100 zł,
– dokończenie rozbudowy rynku w Supraślu – 5 656 690 zł,
– powierzchniowe utwardzanie nawierzchni ul. Zagórnej i Kamiennej w Ogrodniczkach, Podleśnej i Szpaczewej w Sobolewie – 5 607 021 zł,
– projekt budowy ul. Panamskiej w Grabowie – 50 tys. zł,
– przebudowa chodnika na ul. Klubowej i Górnej w Kolonii Grabówka – 48 tys. zł,
– budowa ul. Sosnowej i Pogodnej w Zaściankach – 1 100 000 zł,
– modernizacja oświetlenia – 1 460 000 zł,
– budowa Gminnych Stref Aktywności w Grabowie (przy przedszkolu na Leszczynowej) oraz w Supraślu – 1 326 550 zł.
Tak jak w minionych latach władze Supraśla inwestują w poprawę jakości obiektów edukacyjnych w gminie. Przeznaczono środki na modernizację boiska przy szkole w Sobolewie, adaptację pomieszczeń i wyposażenie żłobka w Supraślu oraz na zakup nowego agregatu prądotwórczego w szkole w Sobolewie – informuje supraski magistrat.
Gmina Supraśl planuje również zakup nieruchomości pod inwestycje. W tegorocznym budżecie zarezerwowano na ten cel 2,850 mln zł. Zostanie za to zakupiona m.in. działka z przeznaczeniem na parking przy nowym żłobko-przedszkolu w Sobolewie oraz pod budowę Ośrodka Integracji Społecznej dla mieszkańców Grabówki, Henrykowa, Sobolewa, Sowlan i Zaścianek ze specjalnym przeznaczeniem na działalność senioralną. Na projekt tego bardzo oczekiwanego przez mieszkańców Grabówki obiektu zarezerwowano w budżecie Gminy Supraśl 400 tys. zł. Dodatkowo środki na ten cel są zarezerwowane również w Białostockim Obszarze Funkcjonalnym.
Jak co roku, gmina Supraśl wspiera inwestycje realizowane wspólnie ze Starostwem Powiatowym w Białymstoku. W tym roku będzie to przygotowanie dokumentacji projektowej budowy dróg powiatowych w tym: do Łażni; z Ogrodniczek do Nowodworców; a także ścieżki rowerowej Karankule – Sowlany oraz przebudowy z rozbudową drogi Ciasne – Ogrodniczki – 313 242 zł.
Starostwo się buduje
Zima niestraszna budowlancom, którzy dzień po dniu pracują nad ukończeniem wnętrz nowego budynku Starostwa Powiatowego w Białymstoku.
Jak wyglądały postępy prac na budowie sprawdzali: członkowie Zarządu Powiatu Białostockiego, przewodniczący rady, sekretarz i dyrektor ds. organizacyjnych.
– Widać postęp, mamy dobre tempo, oby jak najszybciej dokończyć prace i by mieszkańcy mogli cieszyć się z umieszczenia wszystkich wydziałów w jednym budynku – mówi starosta Jan Bolesław Perkowski.
Warto dodać, że budynek będzie w pełni przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Już dziś warto zobaczyć, jak wyglądają wnętrza.
(waz)
Ostrożnie z tymi firmami w gminie Zabłudów
Władze gminy Zabłudów przestrzegają mieszkańców przed podejrzanymi firmami i osobami nawiedzającymi domy i podająjącymi się za przedstawicieli różnych firm rzekomo współpracujących z samorządem gminy. Komunikaty w tej sprawie ukazały się na stronach internetowych gminy Zabłudów.
„Prosimy o zachowanie ostrożności, sprawdzanie tożsamości osób przeprowadzających tzw. kontrolę, weryfikowanie ich uprawnień oraz zgłaszanie policji wszelkich sytuacji budzących wątpliwość” – piszą urzędnicy Urzędu Miasta Zabłudów.
Chodzi o fikcyjne kontrole przeprowadzane przez rzekomych przedstawicieli funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
W ostatnich dniach mieszkańcy zgłaszają, że do ich domów przychodzą osoby, które przedstawiają się jako reprezentanci lub partnerzy Narodowego bądź Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Okazują legitymacje i żądają dostępu do pomieszczeń grzewczych w celu ich rzekomej kontroli, proszą o dokumenty tożsamości, przeprowadzają ankietę, a w przypadku nieobecności zostawiają fikcyjne zawiadomienia w skrzynkach pocztowych. Osoby te zapowiadają także przeprowadzenie kontroli w najbliższych tygodniach. Najprawdopodobniej są to próby oszustw bądź wyłudzeń.
„W związku z licznymi zgłoszeniami, WFOŚiGW w Białymstoku informuje, że nie przeprowadza żadnych kontroli inwestycji bez wcześniejszego umówienia telefonicznego przez pracowników WFOŚiGW” – czytamy w komunikacie gminy.
Pracownicy funduszu przy okazji kontroli przedstawiają stosowne upoważnienia, które można zweryfikować dzwoniąc pod numery telefonu WFOŚiGW.
W razie wątpliwości należy się skontaktować z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Białymstoku, pod numerami telefonu: 85-875-81-92 lub 537-222-708.
„Apelujemy, by nie wpuszczać takich osób do domów, nie udostępniać im żadnych dokumentów, faktur itp.” – przestrzegają urzędnicy w komunikacie. Namawiają, by pamiętać o sąsiadach seniorach, szczególnie tych samotnych, „upewnijmy się, że wiedzą, jak postąpić w sytuacji, gdy ktoś pod pretekstem kontroli chce wejść do ich domów i mieszkań” – czytamy w komunikacie.
Drugie ostrzeżenie dotyczy programu „Czyste powietrze” i firm oferujących usługi w zakresie dofinansowania instalacji nowego źródła ciepła czy też kompleksowej termomodernizacji.
„Gmina Zabłudów nie promuje i nie współpracuje z żadną firmą oferującą takie usługi” czytamy w komunikacie.
W związku z licznymi pytaniami oraz zgłoszeniami telefonicznymi, które miały miejsce w ostatnich dniach, burmistrz Zabłudowa informuje, iż nie ponosi odpowiedzialności za treści przekazane przez firmę prowadzącą spotkanie w Szkole Podstawowej w Zabłudowie dnia 11.01.2024 r. w ramach Programu „Czyste Powietrze”.
Burmistrz przypomina, że „mieszkańcy naszej gminy mogą za pośrednictwem tutejszego urzędu złożyć wniosek o dotację oraz otrzymać bezpłatną pomoc w zakresie weryfikacji wniosku pod kątem wymagań Programu Czyste Powietrze”.
Program teleopieki nad seniorami
Gmina Zabłudów jest jedną z sześciu gmin powiatu białostockiego, w której samorząd województwa podlaskiego będzie realizować czteroletni „Program teleopieki domowej – program wsparcia polityki senioralnej oraz osób z niepełnosprawnościami”.
W całym województwie ośrodków, które będą realizowały program jest 35. Jak zaznacza burmistrz Supraśl Radosław Dobrowolski, w ramach programu starsze i niesamodzielne osoby będą objęte teleopieką, usługami opiekuńczymi, sąsiadzkimi i asystencyjnymi.
Wsparcie będzie dostosowane do ich indywidualnych potrzeb, a w pierwszej kolejności udzielane będzie tym, którzy nie korzystają z pomocy w ramach istniejącego systemu pomocy społecznej.
Działanie warte 45 mln zł jest wsparte środkami unijnymi (38 mln zł) i krajowymi (2,5 mln zł), wkład własny gmin wynosi 10 procent.
W powiecie białostockim w programie uczestniczą: Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Czarnej Białostockiej; Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Gródku; Centrum Usług Społecznych w Łapach; Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej Supraśl; Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Wasilkowie; Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Zabłudowie.
Fot. M. Duchnowski UMWP
Nowy wóz strażacki dla OSP w Folwarkach Wielkich
Dzięki dotacjom pozyskanym z budżetów: województwa podlaskiego, powiatu białostockiego i gminy Zabłudów jednostka OSP w Folwarkach Wielkich zakupiła średni samochód ratowniczo-gaśniczy. Jednostka wzbogaciła także swoje wyposażenie dzięki dotacji z funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
31 maja 2023 roku Gmina Zabłudów podpisała umowę w sprawie udzielenia pomocy finansowej w formie dotacji celowej gminom z terenu województwa podlaskiego na zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego i umundurowania lub działań szkoleniowych w zakresie bezpieczeństwa w ruchu drogowym dla jednostek Ochotniczych Straży Pożarnych.
W tym samym dniu Burmistrz Zabłudowa podpisał porozumienie w sprawie wsparcia z budżetu powiatu białostockiego na zakup samochodu średniego ratowniczo-gaśniczego.
W wyniku podjętych działań jednostka OSP w Folwarkach Wielkich zebrała fundusze na zakup średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego – kwotę 399 950 zł, na którą złożyły się dotacje w wysokości:
- 20 tysięcy złotych z budżetu województwa podlaskiego,
- 50 tysięcy złotych z budżetu powiatu białostockiego,
- 250 tysięcy złotych z budżetu gminy Zabłudów oraz środki funduszy sołeckich wsi Kudrycze i wsi Kotpaki w łącznej wysokości 30 452 zł, a także środki własne OSP w wysokości 49 498 zł.
Oprócz nowego wozu strażackiego druhowie z jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej w Folwarkach Wielkich otrzymali wcześniej sprzęt strażacki. Zakup sfinansowano z udzielonej dotacji celowej WFOŚiGW w Białymstoku oraz NFOSiGW w wysokości 25 tys. złotych. Sprzęt zakupiony strażakom poprawił efektywność ich pracy oraz utatwił i przyspieszył działania w niesieniu pomocy.
(zab)
Wyzwania i kontynuacja dobrych projektów
Budżet gminy Michałowo na 2024 rok
Budżet Michałowa na rok 2024 pokazuje, że gmina nie zamierza spocząć na laurach, ale kontynuuje już wdrożone inicjatywy oraz podejmuje nowe – przekonuje burmistrz Marek Nazarko. Za swój cel uznał dalszy rozwój gminy i poprawę jakości życia mieszkańców.
Burmistrz podkreśla, że budżet gminy Michałowo na 2024 rok ukształtowany jest na rozwój, poprawę jakości życia mieszkańców oraz zabezpieczenie niezbędnych środków na funkcjonowanie jednostek gminnych. Inicjatywy takie jak budowa domów, przedszkola, oczyszczalni ścieków czy modernizacje dróg wpływają na jakość infrastruktury i środowiska naturalnego. Kontynuacja dotychczasowych programów i działań dodatkowo przyczynia się do wsparcia mieszkańców w różnych sferach życia.
– Gmina Michałowo jest przykładem dobrze zarządzanego samorządu, który odpowiedzialnie dba o swoją społeczność i jej potrzeby – mówi Maria Bożena Ancipiuik, przewodnicząca Rady Gminy.
Jedną z najważniejszych inicjatyw planowanych na najbliższy rok jest BUDOWA DOMÓW MIESZKALNYCH przez spółkę Niezapominajka. Ten projekt zyskał już zainteresowanie mieszkańców. Ma na celu zapewnienie atrakcyjnych cenowo mieszkań dla rodzin, które chcą kontynuować życie w gminie bądź dopiero się tutaj osiedlić. Dostępne nieruchomości będą miały różne metraże i będą spełniać najnowsze standardy budowlane.
Kolejną istotną inwestycją jest BUDOWA GMINNEGO PRZEDSZKOLA. W odpowiedzi na rosnące zapotrzebowanie na miejsca wychowania przedszkolnego, a także na wiek i warunki pobytowe w istniejącej do tej pory placówce samorząd zamierza dostosować infrastrukturę do potrzeb najmłodszych. Nowe przedszkole będzie posiadało nowoczesne zaplecze dydaktyczne i rekreacyjne, które umożliwi dzieciom rozwijanie swoich umiejętności i talentów.
W następnej kolejności zadań gminy na 2024 r. jest BUDOWA OČYSZCZALNI ŚCIEKÓW. Realizacja tego przedsięwzięcia pozwoli na skuteczną obróbkę ścieków, minimalizując negatywne skutki dla ekosystemu i zdrowia ludzi. Gmina Michałowo nie zapomina również o infrastrukturze drogowej. Przebudowa dróg gminnych w Cisówce oraz powiatowych w Hieronimowie jest niezbędna, aby zapewnić mieszkańcom bezpieczne i komfortowe warunki podróży. Modernizacja oświetlenia na terenie gminy również wniesie istotny wkład w poprawę bezpieczeństwa i estetyki przestrzeni publicznej. Kolejnym ważnym projektem jest NAPRAWA DRÓG W STREFIE PRZYGRANICZNEJ. Wzrost ruchu granicznego wymaga odpowiedniej infrastruktury, która umożliwi komfortowe podróżowanie.
– Pamiętamy także o zachowaniu dziedzictwa kulturowego – wylicza Marek Nazarko, burmistrz Michałowa.
– Remont kościoła w Jałówce jest
jednym z priorytetowych zadań, które zostaną zrealizowane w najbliższych latach. Restauracja i konserwacja tego obiektu pozwoli na zachowanie jego historycznego charakteru i długotrwałe korzystanie przez mieszkańców.
Warto również podkreślić, że w tym roku samorząd gminy Michałowo utrzymuje dotychczasowe programy i działania, które przyczyniały się do poprawy warunków życia mieszkańców. Będą to: zwolnienie z podatków, droga do gospodarstwa, lokalna inicjatywa społeczna, program dociepleń domów, pomoc lekowa, 2000 zł extra dla osób w trudnej sytuacji finansowej, twój biznes, gminny transport, dofinansowanie przydomowej oczyszczalni ścieków oraz studni głębinowych, dofinansowanie działalności NGO – to tylko niektóre z działań, które będą kontynuowane i rozwijane.
Ponadto samorząd gminy Michałowo inicjuje kolejne nowe działania takie jak „Wieś na wzór”, które mają na celu rozwój obszarów wiejskich i poprawę warunków życia na wsi oraz działanie „Porządkowanie miejsc pamięci” jako ważny element ochrony dziedzictwa historycznego i edukacji społeczności lokalnej.
(jns)
Usuwanie azbestu w gminie Gródek
Ponad 207 ton odpadów azbestowo-cementowych zdeponowanych na 109 nieruchomościach na terenie Gminy Gródek zostanie zutylizowanych do końca stycznia.
Umowę w tej sprawie Gmina Gródek zawarła z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Białymstoku 11 stycznia. Całkowita wartość zadania pod nazwą „Usuwanie wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Gródek” wynosi 120 281,00 zł, przy dotacji w wysokości 66 266,11 zł, co stanowi 56 proc. kosztów kwalifikowanych zadania.
W ramach przedsięwzięcia planowana jest utylizacja 207,03 ton odpadów azbestowo-cementowych zdeponowanych na 109 nieruchomościach na terenie Gminy Gródek. Ma to nastąpić do końca stycznia 2024 roku.
To już jedenaasta edycja projektu realizowanego przy dofinansowaniu ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Białymstoku oraz ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W latach 2009-2021 przy wsparciu dotacji w wysokości 190 605,31 zł udało się zutylizować 795,05 Mg odpadów azbestowo-azbestowych zdeponowanych na 422 nieruchomościach położonych na terenie Gminy Gródek.
(oprac. ad)
Delegacja gminy Supraśl z wizytą w Niemczech
Aktywna współpraca z gminą Grossenkeneten w Niemczech trwa już ponad 25 lat. Dotąd, szczególnie widoczna była pod względem wymiany młodzieży szkolnej. Już na początku tegorocznych wakacji podlaską gminę odwiedzi grupa nastolatków z Niemiec.
Podczas spotkania roboczego w Grossenkeneten, które odbyło się 11 stycznia, omówiono sprawy dotyczące współpracy w 2024 roku. Obie strony deklarowały chęć dalszej współpracy i wymiany młodzieży, m.in. młodzieżowych drużyn pożarniczych, grup sportowych czy muzycznych, a także stowarzyszeń. Ustalono, że pod koniec czerwca bieżącego roku, gmina Supraśl odwiedzi grupa młodzieży z Niemiec – informuje supraski magistrat.
Burmistrz Supraśla oraz burmistrz Grossenkeneten rozmawiali też o możliwościach współpracy przy tworzeniu wspólnych projektów np. muzycznych czy kulturalnych aktywizujących społeczność oraz o promocji lokalnych twórców i produktów.
Przedstawiciele gminy Grossenkeneten poinformowali o możliwości udziału polskich wystawców na jarmarkach świątecznych.
(PG)
Nietypowe obserwatorium przyrody w Raduninie
We wsi Radunin w gminie Gródek powstał nietypowy obiekt. Jest przeznaczony zarówno dla turystów, jak i lokalnej społeczności, a także dla miłośników przyrody poszukujących wytchnienia w otoczeniu natury. Obserwatorium przyrody wpisuje się w istniejącą przestrzeń. Uwagę przykuwa forma architektoniczna – elewacje budynku są obłożone połówkami i plastrami pni drzew.
– Koncepcja obserwatorium zainspirowana została francuskimi rzeźbami mieszkalnymi z regionu Gaskonii, okolic Bordeaux. Pomysł adaptacji tego rodzaju struktur w Podlasiu wynika z potrzeby przyciągnięcia turystów w mniej aktywnych sezonach oraz zaspokojenia zainteresowania estetycznymi doświadczeniami wśród odwiedzających – wyjaśnia Adam Kamiński, prezes Lokalnej Grupy Działania Puszcza Knyszyńska, która była odpowiedzialna za realizację projektu.
EkoARTEsium, bo taka nazwa używana jest w odniesieniu do obiektu, powstało dzięki współpracy ze Stowarzyszeniem „Lokalna Grupa Działania – Tygiel Doliny Bugu”. Obiekt został zrealizowany na terenie należącym do Gminy Gródek.
PNIE DRZEW NA ELEWACJI
Projekt obserwatorium został zainicjowany przez studentów Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej, pracujących pod kierunkiem pracowników naukowych. Jest to efekt współpracy akademickiej i kreatywności młodych architektów.
Obserwatorium powstało na rzucie prostokąta o wymiarach 5,14 x 2,74 m. Wysokość obiektu to 3,70 m. Zajmuje powierzchnię 14 mkw. (8,13 mkw. powierzchni użytkowej) i ma kubaturę 49 metrów sześciennych. Budynek składa się z dwóch stref: wewnętrznej (zamkniętej) oraz zewnętrznej (otwartej). W pierwszej znalazły się: miejsce do jedzenia-odpoczynku, miejsce do przygotowania posiłków, toaleta i magazynek. W drugiej – taras oraz dojście do zbiornika wodnego.
Jak można korzystać z nietypowego obserwatorium przyrody? – Zarządzanie obserwatoriemi leży w gestii samorządów gminnych, które ustalają zasady korzystania. Ogólnie dostęp jest bezpłatny, chyba że obserwatorium funkcjonuje pod opieką lokalnych kwarter agroturystycznych – komentuje nasz rozmówca.
KOLEJNE PROJEKTY? TRWAJĄ PRACE
Dokumentacja projektowa obiektu powstała w Pracowni Architektury Kultur Lokalnych Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej kierowanej przez prof. dr hab. inż. arch. Jerzego Uścinowicza. Za architekturę odpowiadają dr inż. arch. Janusz Gryczel i studentka Magdalena Dworakowska. Za konstrukcję – mgr inż. Dariusz Kiluk. Jednostką projektową jest z kolei Instytut Innowacji i Technologii Politechniki
Białostockiej, na którego czele stoi mgr inż. Tomasz Styputkowski.
Całkowity koszt inwestycji wyniósł około 180 tysięcy złotych. Projekt został zrealizowany dzięki funduszom pochodząącym z programu Leader, z LGD jako operatorem tego programu.
Prezes Adam Kamiński pytany o podobne realizacje w przyszłości, odpowiada: – Obecnie trwają prace nad kolejnymi projektami, z potencjałem na otrzymanie wsparcia od marszałka oraz środków Unii Europejskiej. Inicjatywy te są częścią szerszej strategii, mającej na celu tworzenie kompleksowych rozwiązań w ramach programu Xylopolis. Współpraca z samorządami gminnymi LGD jest aktywnie rozwijana, a potencjalne zaangażowanie Lasów Państwowych w projekty proekologiczne stanowi obiecujący kierunek rozwoju.
Anna Dycha
Autorem zdjęć jest Adam Kamiński
---
**Zamknięty most w Królowym Moście**
Rozpoczęły się prace budowlane na moście przez rzekę Płoskę w Królowym Moście (tym na Trakcie Napoleońskim). Został całkowicie wyłączony z użytkowania. Przejazd gruntowny remont, zostanie też przebudowana prowadząca do niego droga.
– Most na rzece Płosce zostanie gruntownie przebudowany. Przy okazji przebudujemy też drogę gminną prowadzącą do mostu – zapowiadał już w rozmowie z „Gminnym Kurierem Sąsiedzkim Bia24” wójt gminy Gródek Wiesław Kulesza.
Prace budowlane ruszyły. Dokonano już rozbiórki elementów drewnianych mostu. W kolejnych etapach planowane jest odnowienie i zabezpieczenie antykorozyjne elementów stalowych przeprawy i wykonanie nowej, drewnianej konstrukcji. Obecnie most na rzece Płosce jest wyłączony z użytkowania. Pomimo widocznego oznakowania terenu budowy wiodarze gminy proszą o zachowanie ostrożności w Królowym Moście.
W ramach zadania wyremontowany zostanie również fragment drogi prowadzącej do mostu. Na odcinku ponad 400 m wyprofilowana zostanie podbudowa a nawierzchnia wyżwirowana. Całość robót powinna zostać ukończona do sierpnia 2024 r.
Wykonawcą inwestycji jest BUDREXMOSTY Sp. z o. o. Umowę z nim Gmina Gródek zawarta już 27 października 2023 roku.
Zadanie jest dofinansowane ze środków Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg. Całkowita wartość wynosi 460 705,00 zł, w tym dofinansowanie 276 423,00 zł.
Charytatywne Koło Fortuny z Kołem Gospodyń Wiejskich w Karakulach
W odcinku specjalnym, który został wyemitowany w Telewizji Polskiej 25 grudnia, wystąpiło Koło Gospodyń Wiejskich w Karakulach. Wygraną kwotę przeznaczyło na cel charytatywny.
– To ekipa programu „Koło fortuny” znalazła naszą stronę w internecie i zaproponowała nam, by zagrać na szczytny cel – informuje Katarzyna Gawryluk-Jankowska z KGW w Karakulach, która uczestniczyła w programie.
– Wybraliśmy do przekazania naszej wygranej Hospicjum Proroka Eliasza w Makówce.
Wybór nie był przypadkowy. Gmina Supraśl i Hospicjum współpracują – niedawno był tam m.in. festyn charytatywny na rzecz Hospicjum.
Jak relacjonuje uczestniczka gry Katarzyna Gawryluk-Jankowska, atmosfera podczas nagrania była wsparta. Decydując się na udział w programie, panie nie wiedzieli, że będzie to odcinek specjalny wyemitowany w Święta Bożego Narodzenia. Program był nagrywany w maju, a w studiu panowała świąteczna atmosfera.
– Był stres, ale też dobra zabawa – przyznaje uczestniczka programu.
Odcinek specjalny z udziałem pań z Karakul widzowie mogli oglądać w świątecznym programie 25 grudnia o godz. 14.30 w TVP2. Członkiniom KGW udało się wygrać 31 tys. 850 zł. Kwota ta trafi do Hospicjum Proroka Eliasza w Makówce.
W nagraniu programu wzięły udział trzy panie, ale na nagranie pojechało całe Koło z Karakul liczące 15 osób. Realizatorzy programu zorganizowali pozostającym członkiniom koła wycieczkę po Warszawie, dzięki czemu gospodynie miło spędzili czas. Udział w telewizyjnym teleturnieju był nie tylko promocją dla KGW w Karakulach, ale także dla całej gminy Supraśl.
Koło Gospodyń Wiejskich w Karakulach działa od grudnia 2018 roku. Jego działania skupiają się na rozwoju społeczności lokalnej wsi Karakule. Poprzez organizację różnych form chcą pobudzić mieszkańców do aktywności i integracji. Wspólnie z działającym we wsi zespołem folklorystycznym „Jarzębina” organizują festyny, pikniki, biesiady, wycieczki. Wystawiają scenki, skecze, obrzędy.
Rugbiści z Sobolewa idą jak burza
Drużynę rugby tworzy 11 uczniów Szkoły Podstawowej w Sobolewie. Czterokrotnie już drużyna została mistrzem Polski w Rugby Tag.
– Jesteśmy dumni z naszych zdolnych sportowców i życzymy im dalszych sukcesów – podkreśla burmistrz Supraśl, Radosław Dobrowolski.
Podczas spotkania z uczniami, które odbyło się 5 stycznia, burmistrz Supraśl osobiście pogratulował oraz obdarował piłką do rugby każdego zawodnika.
Talent rugbistów ze szkoły w Sobolewie wyróżnił na skalę ogólnopolską. Pomimo iż przygoda z tą dyscypliną sportową rozpoczęła się w 2016 roku, to drużyna szybko wyrobila sobie renomę.
Tak się wkręciliśmy, że już się nas boją w Polsce – powiedziała Małgorzata Osipiuk – trenerka. – Mówią o nas: to Ci z Sobolewa, patrzcie, jak oni piłkę podają.
Zapisy na najstarszy Ultramaraton w Podlaskiem
Po raz ósmy przyjadą do Puszczy Knyszyńskiej miłośnicy biegów ultra. Długodystansowców do Supraśla zaprasza Fundacja Tworzywo na „Ultra Śledźia”. Bieg zaplanowany jest na 16-17 lutego.
„Najgłębsze bagna, najgęstsze lasy i najpiękniejsze widoki, jakie może zaoferować Podlasie. A do tego najlepsi wolontariusze i najbardziej energetyczna impreza po biegu. Tak brzmi przepis na niezapomniane ULTRA!” – piszą organizatorzy wydarzenia.
Ultra Śledź to jedna z najbardziej znanych sportowych imprez w naszym regionie. Co roku przyciąga mnóstwo osób z całej Polski, przede wszystkim ze względu na swoją niepowtarzalną atmosferę. Dużym plusem i wartością dodaną tego wydarzenia jest ukształtowanie terenu, które nie tylko urozmaica dystanse biegowe, a wprowadza stu-procentową rywalizację maratońską.
Rejestracja na tegoroczne biegi kończy się na 8 lutego 2023 roku. Cena za udział w biegu na najdłuższym dystansie „Ultra Bladziny” to 270 złotych (bez zniżek 300 zł). To nie tylko pakiet startowy, ale też zabezpieczenie m.in. medyczne, posiłki, picie. Ta trasa to prawdziwe wyzwanie. To 169 kilometrów do pokonania w 24 godziny, wyczyn, z którym mierzą się nieliczni.
W ubiegłym roku, jako pierwsi linii startu przekroczyli uczestnicy „Ultra Bladziny”. Do pokonania mieli aż 168 km. Aby było jeszcze trudniej, musieli wyrobić się w limicie 24 godzin. Wystartował także klasyczny „Ultra Śledź” – 84 km, nie zabrakło również rywalizacji na najkrótszym dystansie – „Ultra Leszcz” 67 km.
We wszystkich trzech biegach wystartowało około 150 osób, jednak wielu uczestników zeszło z trasy ze względu na trudne warunki pogodowe, morderczy dystans, czy wysoki limit czasu na punktach pomiarowych. A najlepsi okazali się: Rafał Nojman, który w 20 godzin i 5 minut pokonał 168-kilometrową trasę „Ultra Bladziny”, Tomasz Szałachowski z wynikiem 5 godzin i 59 minut na dystansie 67 km w „Ultra Leszczu” oraz Sylwester Jakacki, któremu pokonanie 84 km „Ultra Śledźia” zajęło 7 godzin i 50 minut.
Organizatorem biegu była Fundacja Tworzywa, zaś Gmina Supraśl wsparta to wydarzenie.
(PG)
Święta Bożego Narodzenia są czasem radości, miłości i wspólnego spędzania chwil z najbliższymi. Ale czasami los przynosi tragedie, które mogą zrujnować magię tych wyjątkowych dni. Taki właśnie dramat spotkał Halinę Szwarc z Michałowa i jej rodzinę, gdy ich dom został zniszczony przez ogień. Teraz wiele osób dobrej woli zrzesza się, aby pomóc pogorzelcom w trudnych chwilach.
Historia Haliny Szwarc jest prawdziwą próbą siły i wytrwałości. Jeszcze niedawno cieszyła się z nadchodzących świąt, pełnych rodzinnych spotkań i wzajemnych życzeń. Jednak los sprawił, że ta radość zamieniła się w koszmar. W jednej chwili pożar strawił wszystko, co miała: jej dom, dobytek, bezpieczeństwo.
– Nie sposób nawet ogarnąć myśli, jaki to cios od losu – żali się pani Galina, – koleżanka Haliny Szwarc. – To straszne tak w jednej chwili stracić dorobek życia i dach nad głową, Halina tyle ostatnio wycierpiała a teraz to – wzdycha kobieta.
Tragedia dotknęła nie tylko kobietę, ale także jej najbliższych. Rodzina stara się zrobić wszystko, aby wesprzeć ją w najtrudniejszych chwilach. Pani Halina trzy lat temu pożegnała męża Piotra, a rok później również najstarszą córkę Bożenę, która zmarta nagle i młodo. Teraz strata domu oznacza utratę miejsca, w którym człowiek czuje się bezpiecznie i w którym spędzić wiele szczęśliwych chwil razem z rodziną.
Gdy los przynosi tragedię, na szczęście zawsze znajdują się ludzie dobrej woli, gotowi pomóc w najtrudniejszych chwilach. Kiedy wieść o tym, co się stało, rozeszła się po społeczności lokalnej, wielu ludzi zareagowało natychmiast. Rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na pomoc pani Halinie i jej rodzinie.
Fala wsparcia i solidarności, jaka nastąpiła, była poruszająca. Na potrzebę pomocy szybko zareagowały gminne instytucje kultury, placówki edukacyjne i osoby prywatne. Gminny Ośrodek Kultury w Michałowie, Samorządowe Przedszkole w Michałowie, Niepubliczne Przedszkole i Żłobek Michałkowo, Koto Gospodyń Wiejskich Czerwone Szpilki oraz Koto Gospodyń Wiejskich w Bondarach, formacje artystyczne i soliści, a także wiele osób prywatnych. Zaczęto organizować zbiórki pieniędzy, licytacje, koncerty, kiermasze i inne inicjatywy, które miały na celu zebranie środków na odbudowę życia pani Haliny. W mediach społecznościowych wystartowały kampanie zbiórkowe, a wiele osób znalazło sposoby na przekazanie wsparcia finansowego. Budujące jest, że w czasach, gdy wielu ludzi skupia się na sobie, istnieje nadal taka liczna grupa tych osób gotowych podać rękę drugiemu człowiekowi w potrzebie. Właśnie to jest esencją świąt Bożego Narodzenia – dawanie, solidarność i miłość bliźniego.
– Jesteśmy całym sercem z panią Halinką – mówiła ze sceny inicjatorka Charytatywnego Koncertu Kolęd i Kiermaszu Rozmaitości Magdalena Jurczuk z Czerwonych Szpilek. – Chcemy pomóc, choć w małym stopniu, choć trochę i wespół odbudować domu po pożarze. Dlatego dzisiaj dziękujemy za tak liczny odzew i stawiennictwo na koncert, zapraszamy na kiermasz, liczy się każda złotówka, za którą z serca dziękujemy – mówiła łamiącym się od wzruszenia głosem pani Magdalena Jurczak.
Na Koncertce Kolęd wystąpiły też maluchy z Michałkowa, która to placówka kilka dni wcześniej przeprowadziła kiermasz łacoki i zebrała niebagatelną sumę ponad 7 tys. zł na cel wsparcia pogorzelców. Pani Angelika
Gryko dyrektorka przedszkola Michałowo przekazała czek i prezenty Halinie Szwarc i jej rodzinie.
Również społeczność prawosławna, której członkiem jest pani Halina okazała wsparcie i w Cerkwi im. Mikołaja Cudotwórcy w Michałowie odbyła się zbiórka na tacon w celu pomocy Pani Szwarc i jej rodzinie.
Fundusze zebrane przez społeczność lokalną i szeroka rzeszę osób wspierających może choć w niewielkim stopniu, ale zawsze, pomaga odbudować dom i życie 70-letniej wdowy. Będzie to długotrwały, żmudny proces, ale z pewnością otrzyma ona wsparcie, którego tak bardzo potrzebuje, aby przetrwać ten trudny okres.
Tragedia, która się przydarzyła pani Halinie to przypomnienie, że niektóre wydarzenia są poza naszą kontrolą i mogą dotknąć każdego z nas, niezależnie od pozycji społecznej czy materialnej.
– Nikt nie jest odporny na takie dramaty – podkreślała Magdalena Jurczuk. – Dlatego ważne jest, abyśmy stawali się lepszymi ludźmi i byli gotowi pomagać innym w potrzebie.
Ten dramatyczny wypadek przypomina nam, że na ziemi jesteśmy po to, aby wspierać się nawzajem i być dla siebie wsparciem w najtrudniejszych chwilach. Cieszy zatem fakt, że to niezwykle trudne doświadczenie, jest sprawdzianem dla całej społeczności, która staje na wysokości zadania.
Na rzecz pomocy pani Halinie funkcjonuje też zbiórka on line na platformie zrzutka.pl. W chwili zamknięcia tego wydania gazety na koncie było 17,5 tysiąca złotych. (jns)
SKANUJ KOD DO ZBIÓRKI NA RZECZ POMOCY POGORZELCOM
Kodeks Supraski wydany w języku polskim
Organizatorzy obchodów Roku Kodeksu Supraskiego postanowili przybliżyć jego treść nie tylko poprzez konferencje i wykłady, ale także poprzez wydawnictwa, które trafiają do większej grupy odbiorców. Kodeks Supraski w języku polskim wydawała Fundacja Oikonomos i Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku – to pierwsze tłumaczenie zabytku spisanego w języku staro-cerkiewno-słowiańskim na język nowożytny.
W Książnicy Podlaskiej 7 grudnia odbyła się promocja wydania przetłumaczonego na język polski Kodeksu Supraskiego. Tłumaczenie ukazało się w Roku Kodeksu Supraskiego w Województwie Podlaskim dla uczczenia tysiąclecia powstania rękopisu w Bułgarii, pięćsetlecia pojawienia się go w Prawosławnym Monasterze Supraślim w Państwie polsko-litewskim i dwusetnej rocznicy włączenia go do obiegu naukowego przez ks. Michała Bobrowskiego.
– W przypadku Kodeksu Supraskiego trzeba podkreślić, że jest to najbardziej znany na świecie zabytek piśmiennictwa staro-cerkiewno-słowiańskiego, który powstał w okresie jeszcze przed 1054 rokiem na terenie Bułgarii. Czyli wówczas, kiedy był jeden święty powszechny Kościół, który trwał w jedności hierarchicznej i sakramentalnej. W związku z tym Rok Kodeksu Supraskiego i związane z nim obchody mają szczególny wymiar, na zróżnicowanym po prawie tysiącu latach naszym obszarze. Powinien dawać ten kodeks dużo do myślenia, do refleksji – mówi nam burmistrz Supraśla Radosław Dobrowolski.
Wydania dzieła podjęła się Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku, a nad przekładem pracowało 28 specjalistów z całej Polski pod ogólnej redakcją ks. Henryka Paprockiego przy współpracy prof. Aleksandra Naumowa i ks. Jarosława Jóźwika.
– To świeckie i duchowne osoby, wybitni slawiści z ośrodków naukowych: krakowskiego, poznańskiego, łódzkiego i oczywiście z naszego Uniwersytetu w Białymstoku – informował ks. Jarosław Jóźwik, kanzlerz Akademii Supraskiej i koordynator obchodów Roku Kodeksu Supraskiego.
– Zarząd Województwa Podlaskiego z ogromną satysfakcją uczestniczy we wszelkich wydarzeniach promujących i ukazujących wartość oraz znaczenie Kodeksu Supraskiego. Do szczególnie ważnych z nich należała możliwość udostępnienia Polakom zapoznania się z niezwykłym bogactwem treści Kodeksu Supraskiego w ojczystym języku – podkreślała Wiesława Burnos z zarządu województwa podlaskiego. Dodaje, że odkryty 200 lat temu w bibliotece Monasteru Supraskiego Kodeks Supraski, należy do największych skarbów chrześcijańskiego i słowiańskiego piśmiennictwa.
Natomiast abp Jakub zaznaczył, że dzień premiery polskiego wydania Kodeksu to wielkie święto dla
catego województwa podlaskiego, dla polskich slawistów i dla catego kraju. – My, jako pierwsi przetłumaczyliśmy Kodeks na język nowożytny i to przetłumaczyliśmy go na język polski. Nie bułgarski, nie angielski, tylko właśnie polski. Dlatego to tak ważny dzień – mówił arcybiskup, który był też w zespole tłumaczy tekstów Kodeksu.
– Cieszę się, że świat w tej dobie się integruje, że nastąpiła też polaryzacja na tych, którzy są przeciwnikami tzw. ruskiego miru, czyli polityki agresji i że narody Europy środkowoschodniej jednoczą się przeciwko tej antychrześcijańskiej jakby krucjaty Putina. Kodeks Supraski jest też dobrym tłem pokazującym, że trzeba nawiązywać do tego, co nas łączy, bo jest to nasze wspólne dziedzictwo – dodaje burmistrz Supraśla.
– Szkoda, że nie został zaproszony do Komitetu Honorowego abp Guzdek i inni zwierzchnicy Kościoła katolickiego z Polski, ponieważ te uroczystości powinny tak naprawdę mieć jeszcze większy charakter ekumeniczny i pojednawczy – podkreślił burmistrz Radostaw Dobrowolski. Szczerze, to zabrakło mi podejścia bardziej otwartego, ekumenicznego, bo jest to zabytek dziedzictwa światowego i ogólnochrześcijańskiego – dodał.
Przypomnijmy, że Kodeks Supraski to największy objętościowo pomnik piśmiennictwa pisany cyrylicą. Część księgi znajdująca się w Polsce jest zbiorem żywotów świętych i kazań na marzec. A że w marcu często przypadają Wielkanoc, więc są tam też m.in. kazania na Wielki Tydzień i na inne stałe w kalendarzu liturgicznym święta.
2023 rok obfitował w wydarzenia przybliżające historię manuskryptu. Najważniejsze z nich to międzynarodowa konferencja naukowa poświęcona księdze, ustawienie kamiennych pulpitów ku pamięci zabytku w miejscach związanych z jego historią: w Wólce Wygonowskiej, Supraślu i Białymstoku.
(PG)
Zdjęcia: Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego, Książnica Podlaska
Powtarzamy publikację artykułu, ponieważ w poprzednim numerze, w części nakładu z powodów technicznych nie ukazał się cały tekst
BIURO RACHUNKOWE OMEGA Sp. z o.o.
Zakres usług:
- podatkowo-księgowa obsługa podmiotów gospodarczych i osób fizycznych
- kadry, BHP, ZUS
- sprawozdawczość GUS
- opłaty środowiskowe
ul. Leśna 1
16-050 Michałowo
tel. 500 034 004
email@example.com
Pociąg Białystok – Waliły pojedzie i w tym roku
Podobnie jak weszłym roku, tak i w tym w miesiącach letnich pojedzie pociąg na trasie Białystok – Waliły. Pierwszy kurs zapowiadany jest na 8 czerwca.
– W tym roku oferta przewozowa Polregio na trasie Białystok – Waliły będzie obowiązywać w dalszym ciągu, w niezmienionym kształcie – informuje Renata Gerasimiuk z Podlaskiego Zakładu Polregio.
Pociągi w weekend, ceny biletów bez zmian
Pociąg przez Puszcze Knyszyńską będzie kursował w formie weekendowej. Od 8 czerwca do 29 września 2024 r. w weekendy będą kursowały dwie pary pociągów (tam i z powrotem). Będą też dodatkowe pociągi: 1 i 3 maja oraz 15 sierpnia 2024 r.
W poprzednim sezonie przejazdy na turystycznej trasie Białystok – Waliły cieszyły się dużą popularnością podróżnych. Rekordową frekwencję odnotowały zwłaszcza w długi majowy weekend.
Jakie będą ceny biletów w tym roku?
– Ceny biletów na przejazd pozostają bez zmian. W dalszym ciągu w naszym województwie obowiązuje „Taryfa Podlaska”, a ceny biletów nie uległy zmianie od jej wprowadzenia w grudniu 2022 roku – podaje Renata Gerasimiuk z Podlaskiego Zakładu Polregio.
Bilet normalny na trasie Białystok – Waliły kosztuje 8 zł, przy zakupie biletu w kasie lub u obsługi pociągu. Na wszystkich stacjach poza stacją Białystok, bilet można kupić u obsługi pociągu bez dodatkowych opłat. Natomiast kupując bilet jednorazowy poprzez elektroniczne kanały sprzedaży (Internet, aplikacja) lub w automacie i videomacie (na dworcu w Białymstoku) jest uwzględniany 10% upustu i cena w takim wypadku wyniesie 7,20 zł.
W „Taryfie Podlaskiej” obowiązują ulgi ustawowe i dzięki temu osoby uprawnione do korzystania z nich zapłacą jeszcze mniej, np. uczeń lub posiadacz Karty Dużej Rodziny – 5,04 zł, a student 3,92 zł przy zakupie w kasie, a w elektronicznych kanałach lub automatach i videomacie odpowiednio: 4,54 zł i 3,53 zł.
Rowery w pociągu
W każdym pociągu podróżny ma prawo przewieźć ze sobą rower. Jak wyjaśnia Renata Gerasimiuk, na przewóz roweru należy kupić bilet, który kosztuje tyle samo bez względu na odległość, czyli w cenie zryczaczonej – 8,20 zł. Rowery można transportować w wyznaczonych miejscach: na specjalnych stojakach i wieszakach oraz w przedziałach dla podróżnych z większym bagażem ręcznym. Przedziały z miejscami do przewozu rowerów oznaczone są odpowiednimi piktogramami.
Jeśli w danym pociągu nie ma specjalnie wyznaczonych miejsc, rowery można przewozić w pierwszym lub ostatnim przedsiękonku. W czasie podróży rowery przewożone są pod opieką pasażerów i nie mogą utrudniać podróżowania innym osobom oraz zagrażać ich bezpieczeństwu.
Informacja o możliwości przewozu rowerów w danym pociągu jest zamieszczona w rozkładzie jazdy. Nie ma możliwości przewozu rowerów w autobusach komunikacji zastępczej. Złożony i zapakowany w pokrowiec rower oraz rowerek dziecięcy (dwu- lub trójkołowy) można przewozić bezpłatnie. Należy pamiętać, że liczba przewożonych rowerów w pociągu jest ograniczona.
Jak przewozić zwierzęta?
W pociągach bezpłatnie można przewozić małe zwierzęta (w tym małe psy) znajdujące się w transporterach lub innych odpowiednich pojemnikach (klatkach, pudłach, koszach, skrzynkach itp.), zabezpieczających przed wyrządzieniem szkody innym podróżnym i ich rzeczom.
Chcąc przewieźć większego psa (nie umieszczonego w pojemniku), trzeba dokupić bilet w zryczaczonej cenie 5,20 zł, niezależnie od długości pokonanej trasy. Należy jednak pamiętać o tym, by pies był na smyczy i w kagańcu oraz mieć przy sobie aktualne świadectwo szczepienia. Zwierzęta mogą być przewożone w pociągach pod warunkiem, że nie są uciążliwe dla innych podróżnych, np. z powodu hałasu lub zapachu; nie mogą przebywać na siedzeniach, nawet jeśli podróżny zabezpieczy miejsce (np. kocem). Podróżni odpowiadają za stan sanitarny miejsc zajętych przez zwierzęta.
Przewóz zwierząt uzależniony jest od uzyskania zgody współpasażerów. Taka zgoda, a także bilety nie są wymagane w przypadku przewozu: psów przewodników osób niewidomych, psów asystentów osób niepełnosprawnych oraz psów służbowych. Przepis ten nie dotyczy także zwierząt w wagonach bezprzedziałowych.
Bezplatny internet w gminie Gródek
Mieszkańcy i turyści odwiedzający gminę Gródek mogą korzystać z bezpłatnego internetu. Powstało kilka takich obszarów na terenie gminy.
Gmina Gródek zrealizowała projekt przy pomocy finansowej Unii Europejskiej. Dzięki temu powstały punkty bezpłatnego dostępu do sieci WiFi. To ich lista:
– teren parku w Gródku,
– tereny przy zbiorniku wodnym w Zarzeczanach (okolice plaży, sceny i wiąty),
– targowisko gminne,
– boisko „Orlik” przy Szkole Podstawowej w Gródku,
– świetlica wiejska w Załukach oraz teren wokół budynku,
– remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Gródku,
– świetlica wiejska w Podozieranach,
– budynek Urzędu Gminy Gródek (tymczasowo w remoncie).
Korzystanie z sieci nie wymaga żadnej rejestracji ani podawania danych osobowych. Wystarczy zaakceptować Regulamin (wyświetli się on po podłączeniu do sieci WiFi w przeglądarce).
Gmina Gródek zrealizowała projekt dotyczący budowy sieci bezprzewodowej WiFi w ramach umowy o udzielenie dotacji w ramach instrumentu „Łącząc Europe” (CEF) – WiFi4EU. (oprac. ad)
Fot. pixabay.com
Kolekcja i pasje Waldemara Adamskiego
Jest takie miejsce, taki dom w Michałowie, w którym można się zagłębić w historii i minionych epokach. Nie mówimy tu o muzeum, choć po trosze faktycznie mogłoby nim być. Mówimy o prywatnej kolekcji Waldemara Adamskiego.
– Zainteresowanie zbieraniem różnych rzeczy przedstawiających wartość historyczną narodziło się wiele lat temu – opowiada Waldemar Adamski. – Właściwie zawsze, od kiedy pamiętam, coś kolekcjonowałem. A to znaczki pocztowe, a to plakaty, czasopisma młodzieżowe, a później coraz poważniejsze artefakty. To zajęcie stało się moją pasją i integralną częścią mojego życia.
Hobby zbierania antyków oraz innych historycznych przedmiotów cieszy się dużą popularnością na całym świecie. Jak potwierdzają sami kolekcjonerzy, jest to fascynujące zajęcie, które pozwala na odkrywanie przeszłości i poznanie historii poprzez unikatowe przedmioty.
PRZEDMIOTY Z HISTORIĄ
– Zbieranie antyków daje mi nie tylko radość i satysfakcję, ale również pozwala zagłębiać wiedzę na temat przeszłości – potwierdza kolekcjoner.
– Każdy przedmiot, który trafia w moje ręce, niesie ze sobą historię, opowieść i wiele cennych informacji. Staramie wskazane daty, podpisy lub znaki umożliwiają mi odkrywanie, w jaki sposób dany przedmiot został wyprodukowany, jakie jest jego pochodzenie, zastosowanie i jakie miał znaczenie w określonym czasie. To połączenie fascynującej historii oraz unikalności starych przedmiotów sprawia, że czuję ogromną satysfakcję, gdy udaje mi się zdobyć nową, interesującą rzecz do mojej kolekcji.
W zbiorach Adamskiego można znaleźć rzeczy drobne, średnie
i wielkogabarytowe. Dlatego kolekcja mieści się nie tylko w domu, ale i w garażu, wszczepe oraz zajmuje część podwórka. Są tam m. in. płyty winylowe, stare gazety, medale, ogromna ilość książek, starodawny sprzęt audiovizualny, gramofony, radia, magnetofony, odtwarzacze, kamery, rzutniki, dokumenty, mapy czy biała broń.
– Choć może to wydawać się kontrowersyjne, wielu pasjonatów, jak ja, zbiera przedmioty związane z dawnymi formami walki – tłumaczy Waldemar Adamski. – Broń biała wykonana ze stali, brązu czy żelaza ma często estetyczne piękno i stanowi interesujący element kolekcji. Zbieram oryginalne, historyczne modele, które reprezentują różne okresy i style.
**MOTORYZACJA PRZEDE WSZYSTKIM**
Ale najbliżej sercu Adamskiego są jednak motory i samochody. Motoryzacja jest ogólnie jedną z najpopularniejszych kategorii kolekcjonerskich. Kolekcjonerzy starają się zdobywać stare typy motorów, motocykli, jak i samochodów, które często są prawdziwymi skarbami. Ich kolekcjonowanie wymaga dużej wiedzy oraz zaangażowania finansowego, jednak, jak potwierdza Waldemar Adamski, pozwala na odczuwanie niesamowitego uczucia posiadania czegoś unikalnego i wyjątkowego. Należy do Stowarzyszenia Patria, którego głównym celem jest odkrywanie i śledzenie historii oraz organizowanie motocyklowych wypraw do różnych ważnych historycznie miejsc. Taki był np. wyjazd do Normandii śladami generała Stanisława Maczka.
Aby wzbogacić swoją kolekcję, pasjonaci często odwiedzają pchle targi oraz targi staroci. Jeżdżą na złote starych motocykli. Tworzą grupy na portalach społecznościowych, aby się komunikować, wymieniać wiedzą i informacjami. Uczestniczą w różnego rodzaju licytacjach w Internecie, gdzie można kupić bądź sprzedać czy wymienić się eksponatami.
**PRZEKAZAĆ PASJĘ**
Waldemar Adamski, obecnie już emeryt, dużą część życia spędził na podróżach służbowych, co poszerzało jego horyzonty i możliwości zakupu różnych ciekawych rzeczy do swojej kolekcji. Ostatnie 23 lata pracy przed emeryturą spędził w tłocznii gazu w Kondratkach. Zawsze jednak potrafił umiejętnie gospodarować czasem wolnym, tak aby go mieć dla rodziny i na swoje pasje. Niestety żadne z jego dzieci nie podzieliło zainteresowań ojca. Czeka na wnuki z nadzieją, że historyczne skarby zostaną w rodzinie.
Nie tylko posiadanie i badanie antyków stanowi źródło radości Waldemara Adamskiego. Kolekcjoner podzieli się swoimi zbiorami z innymi – wspiera lokalne muzea i biblioteki swoimi unikatowymi znaleziskami. Tak też się stało w przypadku Pracowni Filmu Dźwięku i Fotografii Niezbudka oraz Gminnej Biblioteki w Michałowie. Te instytucje będąc strażnikami lokalnej historii i kultury, chronią i promują dziedzictwo kulturowe regionu. Pracownia otrzymała w darze plik gazet z lat 70. i 80. zeszłego stulecia, a biblioteka dostała rzutnik Ania do wyświetlania przeźroczy. Adamski jest szczęśliwy, gdy może przekazać swoje „starocia” do miejsc, w których będą odpowiednio przechowywane i zaprezentowane szerszej publiczności. Jego podarunki mają nie tylko się wzbogacić, ale również mogą pozwolić innym na odkrycie nowych zainteresowań.
– Technologia prezentowania przeźroczy z rzutnika, czy pokaz slajdów (nie mylić z Power Pointem), śmieję się hobbysta, jest coraz bardziej przestarzała i nie jest już używana. Jednakże, zdając sobie sprawę z jej wartości dla osób w określonym środowisku, postanowiłem ją przekazać do biblioteki jako ciekawostkę. Dzięki temu wyświetlaczowi, stare przeźrocza czy bajki będą mogły być nadal oglądane i doceniane przez użytkowników tej instytucji. Trzeba przekazywać wiele kolejnym pokoleniom – to nasze zadanie.
Darowanie części swojej kolekcji miejscu publicznemu wykracza poza granice prywatności i pozwala na dzielenie się pasją z innymi. Jednocześnie przyczynia się do rozwoju i poszerzania wiedzy wśród mieszkańców. To świadectwo oddania oraz szacunku dla historii i kultury, które powinno być doceniane i wspierane.
Julita Niepotech-Sitnicka
Feliksy Romanowskiej historia jednego życia
Historia niełatwą, opowiadająca o życiu dziewczynki, której młodość przypadła w czasach Polski sanacyjnej, potem nastolatki podczas II wojny światowej, młodej kobiety i mężatki na okres odbudowy kraju i życia po wojnie aż do czasów współczesnych. Książka nosi tytuł „Historia jednego życia” i jest biografią Feliksy Romanowskiej z gminy Michałowo – 102-letniej dziś mamy, babci i prababci.
Feliksa Romanowska przez ponad stulecie wiązała swój los z tą ziemią i jej mieszkańcami. Książka jest nie tylko o jej życiu, to także historia wielopokoleniowej rodziny, jej koleżanek, sąsiadów i znajomych. Są tam sympatie, miłości i trudne emocje wojny oraz nastających po niej nowych czasów. A pani Feliksa, otoczona czułą opieką rodziny, syna Leszka i synowej Wandy, rzeczywiście ma co wspominać.
– Książka powstawała przez wiele lat w notesikach i zeszytach. Mama opisywała kawałkami wycinki swojego życia, tak jak się jej przypominały szczegóły wydarzeń – opowiada syn Leszek, najstarszy z czwórki dzieci pani Feliksy. – Dopiero Marzena, synowa z Warszawy, zebrała to wszystko razem, zredagowała, przełożyła na wersję elektroniczną i cały materiał przygotowała do druku. To wielkie szczęście, że mama zdążyła opisać wszystko, zanim choroba oczu uniemożliwiła dalszą pracę.
NA POTRZEBY PAMIĘCI RODZINNEJ
W ten sposób powstała książka, wydana w kilkunastu egzemplarzach na potrzeby pamięci rodzinnej. Publikacja po raz pierwszy przedstawiona została całej rodzinie na spotkaniu urodzinowym pani Feliksy w dzień jej 90. urodzin. Było to spotkanie uroczyste, zorganizowane w michałowskiej Gospodzie.
– Cztero dzieci Leszek, Basia, Elżbieta i Antoni z małżonkami oraz wnuki. Samych prawnuków jest ośmioro – wytacza pani Wanda, synowa Feliksy, żona pana Leszka. – Każdy otrzymał egzemplarz publikacji, ku pamięci potomnych. Byli też sąsiedzi, znajomi, dalsza rodzina i krewni.
NIEODPOWIEDNI CZAS URODZIN
Pani Feliksa, w książce, rozpoczyna swą opowieść od czasów dzieciństwa słowami: „Urodziłam się w nieodpowiednim czasie”. Był rok 1921. Chodziło o względy historyczne i trudne realia najazdu bolszewickiego oraz Cudu nad Wisłą, a także tragedię rodzinną, gdy jeszcze przed jej narodzinami aresztowano ojca, zarzucając mu współpracę z polską armią. Mała Feliksa poznała tatę, gdy miała roczek, dopiero wtedy wrócił z więzienia po ponad rocznej nieobecności.
Bohaterka opowieści urodziła się w rodzinie chłopskiej, była piątym dzieckiem. Co ważne, dowodzące jej ponadprzeciętnych zdolności i samozaparcia a także zamożności i miłości jej rodziców – udało jej się skończyć 7 klas szkoły powszechnej jeszcze przed wybuchem wojny. To nietypowa droga rozwoju dla dziecka ze wsi i to jeszcze dziewczynki najmłodszej z rodzeństwa. Feliksa była przysłowionym oczkiem w głowie jej najstarszego brata Antosia, który widząc zdolności siostry, pomagał jej i wspierał jak mógł najlepiej.
TRAGICZNE LOSY I ŚWIĘTE SŁOWO
Brat najpierw uczył się w szkole w Jałówce, później poszedł do gimnazjum do miasta Białegostoku, a następnie uczęszczał do seminarium nauczycielskiego im. R. Traugutta w Świsłoczy. Przywoził malej Feli książki, która dzięki temu bardzo szybko nauczyła się czytać i już jako czteroletnie dziecko sama czytała czasopisma katolickie ojca.
Jeszcze wtedy mała Fela nie wiedziała, że to właśnie dzięki bratu i zaszczepionej przez niego chęci do nauki i uczenia się również zostanie
Żubry z Kopnej Góry zapraszają do odwiedzania
Od 20 stycznia można odwiedzać nową zagrodę pokazową w Kopnej Górze w Nadleśnictwie Supraśl. Główną atrakcją tego miejsca są obecnie cztery żubry, a leśnicy zapowiadają, że jeszcze w tym roku liczba zwierząt w zagrodzie się powiększy. Zagroda jest otwarta od godz. 10 do 15, wstęp bezpłatny.
Jak informują leśnicy z Nadleśnictwa Supraśl, obecni lokatorzy zagrody przybyli z różnych stron Polski: POROBERTA przyjechała z Białowieskiego Parku Narodowego, POŁATKA pochodzi z Ogrodu Zoologicznego w Warszawie, POZBOROKE wychował się w zagrodzie Wolisko prowadzonej przez Nadleśnictwo Borki a najstarszy byk POMRUK przyjechał z ośrodka hodowlanego Nadleśnictwa Niepołomice.
Żubry przyjechały do Kopnej Góry w grudniu 2023 roku, ale należało im zapewnić czas na spokojną aklimatyzację, poznanie terenu i ustalenie
hierarchii w tym niewielkim stadku. Z tego powodu przez pewien czas Nadleśnictwo nie udostępniało zagrody dla zwiedzających.
– Pomimo że nasze żubry są oswojone z obecnością człowieka, przez pewien czas mogą się płoszyć przy większej liczbie ludzi, zwłaszcza głośno się zachowujących. Z tego powodu prosimy odwiedzających o ciche i spokojne zachowanie, bo to zwiększy szanse na oglądanie tych zwierząt z bliska. Oprócz zakazu hatasowania na terenie zagrody obowiązują także inne zasady, z których najważniejsze dotyczą prób karmienia żubrów, wspinania się na ogrodzenie oraz przechodzenia. Zależy nam na bezpieczeństwie zarówno ludzi, jaki i zwierząt. Cały teren zagrody jest monitorowany – informuje Krzysztof Łaziuk z Nadleśnictwa Supraśl.
Obecnie zagroda jest otwarta dla zwiedzających w godzinach 10-15.
Budowa zagrody i całej towarzyszącej jej infrastruktury rozpoczęła się w 2019 roku. Sprowadzenie żubrów kończy obecnie pierwszy etap tej inwestycji.
Za środki pochodzące z Funduszu Leśnego oraz funduszy unijnych wybudowano znaczną część ciągów pieszych oraz ogrodzenia wewnętrzne oddzielające zwiedzających od żubrów. Powstała też jedna z dwóch zaprojektowanych wież widokowych, kładka umożliwiająca żubrom przejście pod ciągiem pieszym do paśnika z cielętnikiem i wodopoju, zagroda kwarantannowa z odtłownią oraz stodoła.
W kolejnym etapie inwestycji (zależnie od pozyskania kolejnej puli środków) ma być osiągnięty stan umożliwiający funkcjonowanie zagrody w pełnym, zaplanowanym kształcie: z zapleczem usługowym, edukacyjnym.
Położona na skrzyżowaniu licznych szlaków zagroda w Kopnej Górze jest jedną z atrakcji na obszarze Puszczy Knyszyńskiej. Oprócz arboretum jest tu cmentarz żołnierzy z okresu Powstania Listopadowego oraz niewielkie muzeum poświęcone śladowi historii na obszarze Puszczy Knyszyńskiej. Nieopodal znajduje się też ścieżka bartrnicza oraz ścieżka edukacyjna „Kopna Góra”. Dzięki zagrodzie miejsce to zyskuje na atrakcyjności.
Budowa zagrody jest wpisana w strategię ochrony żubra. Odtworzony po I wojnie światowej z kilkunastu pozostałych przy życiu osobników gatunek jest mało odporny na różnego typu zagrożenia. Wiąże się to z małym zróżnicowaniem jego puli genetycznej. Tworzenie niewielkich, odręnych populacji żyjących w zamkniętych ośrodkach może mieć duże znaczenie np. w przypadku wybuchu epidemii w stadach żyjących na wolności.
(waz)
SKANUJ KOD I OBEJRZYJ ZAGRODĘ W KOPNEJ GÓRZE
Więcej niż zbiór książek
Biblioteka w Michałowie i jej ludzie
Biblioteka najczęściej kojarzy nam się z książkami – nie bez powodu. Faktycznie zgromadzony księgozbiór w Gminnej Bibliotece w Michałowie to kilkadziesiąt tysięcy woluminów. Kryminaty, obyczaje, thrillery, biografie, książki historyczne lub naukowe. Do tego czasopisma, gazety i biuletyny. W bibliotece znajdziemy też bogaty księgozbiór dedykowany wyłącznie dla dzieci. Nie zapominajmy jednak, że biblioteka to także pracujący w niej ludzie, najczęściej panie, tworzące atmosferę miejsca. Zawsze gotowe stłużyć pomocą i wiedzą w wyborze książki, lokalizują konkretne tytuły, powiadamiają o nowościach, a często po prostu rozmawiają, wysłuchają, doradzą. Swoista biblioteko-terapia ku pokrzespieniu serc. Tak i tu panie Marta i Julita tworzą serce biblioteki. A serce jest niezbędne, gdy się pracuje z ludźmi i dla ludzi.
– Dostalem się na studia! – już od progu informuje Łukasz, czytelnik biblioteki w Michałowie, a po blasku w oczach widać jak bardzo się cieszy – Potrzebuję wszystkiego, co dostępne w bibliotece o socjologii i ekonomii. Muszę być o krok do przodu, zanim zacznie się rok akademicki – dodaje święzo upieczonego student.
Panie uspokajają, że wakacje studenckie to trzy miesiące – dużo czasu, aby materiał przyswoić a przydałoby się też odpocząć, skorzystać z wakacji, odprężyć się. Gratulują i cieszą się razem z chłopcem, który w plecaku przyniósł cały skład książek wypożyczonych przed maturą. Takie informacje to duma. Kolejny zadowolony student w miasteczku i kolejny uczeń, któremu udało się pomóc, dostarczając odpowiedni zbiór książek.
CODZIENNE SPRAWY Z KSIĄŻKAMI
Innego dnia bibliotekę odwiedza pani Bożenka z zaskakującym newsem, że dzisiaj wypożyczy nie tylko dalsze części sagi, ale dodatkowo potrzebuje poradnika jak zajmować się kotem, bo właśnie przybłąkał się do nich mały znajda chudy i wysztraszony, a ona nie ma pojęcia, co z nim robić. Już na pomoc wykładane są poradniki hodowane, atlasy zwierząt i informatory behawioralne. Dodatkowo panie bibliotekarki służą radą i wskazówkami z życia wziętymi, gdyż jedna z nich sama ma kotki i duże doświadczenie w hodowli.
Południa w bibliotece wypełnia dziecięcy gwar i śmiechy – to mamusie w drodze powrotnej z przedszkola i szkoły zachodzą, aby wypożyczyć lektury szkolne i odebrać naklejki na kartę projektu „Mała książka – wielki człowiek”.
– Jeszcze dwie wizyty w bibliotece i zbierzecie wszystkie naklejki na karcie – cierpliwie tłumaczy zasady projektu pani bibliotekarka – potem czeka na was dyplom i nagroda.
Kiedy dzieci wybierają książeczki zajęte po uszy swoim zadaniem, zdarza się niejednej mamusi poprosić oprócz tzw. czytałka relaksacyjnego, o poradniki wychowawcze, dietetyczne czy lektury dotyczące zaburzeń rozwoju dziecka.
– Wstyd się przyznać – wyznaje młoda mama – ale nie wiem, czy to mi już sił brakuje i cierpliwości, czy to może jakieś problemy z nadatkwnością dziecka tak mnie wykańczają.
Żaden wstyd, tłumaczą panie bibliotekarki. Na problemy i pytania trzeba szukać odpowiedzi. Razem wertują książki z półki o rozwoju dziecka, terapiach czy diagnozach. Te medyczne, naukowe oraz poradniki. Przydadzą się również informatory z technikami medytacji dla dorosłych, aby uspokoić stłamszone matczyne nerwy. Dodatkowo panie bibliotekarki podpowiadają, gdzie można zasięgnąć porady specjalisty, który nauczyciel w szkole specjalizuje się w pracy z dziećmi z ADHD, a który pomoże w rozpoznaniu autyzmu. Kilka wskazówek, numery telefonów przychodni znalezionych razem w Internecie a przede wszystkim dobre słowo i rozmowa. Już jakby tych chmur nad głową młodej mamy mniej. Dzieci w podskokach opuszczają placówkę a za nimi zadowolone opiekunki.
Innym razem spotykamy w bibliotece panią Joannę, która zostawia na zimę
swoją letnią rezydencję na wsi w gminie Michałowo i wraca do Białegostoku. Ze łzami w oczach żegna się, oddając wypożyczone wcześniej książki i czekając ciasteczkami własnego wypieku.
– Będzie mi brakować lata, tej beztroski, będzie mi brakować was, będzie mi brakować naszej biblioteki. Zimy są takie długie i nudne – ubolewa czytelniczka.
Pani Iwonna natomiast bierze dużo książek i to różnych, bo czeka ją operacja i długi pobyt w szpitalu na rekonwalescencji. Panie bibliotekarki polecają książki optymistyczne, z dobrym zakończeniem, takie słoneczne i wesołe, aby miło się czytało na szpitalnym łóżku.
**POMOC I ZAUFANIE**
Takich sytuacji jest wiele, każda inna, osobista. Jak wielu ludzi, czytelników tak każdy niesie swój świat na ramieniu.
– Biblioteka to nie tylko gwarant dobrze spędzonego czasu w obcowaniu z lekturą, to również bufor czy bezpiecznik, do którego ludzi ciągnie, gdy pojawiają się pytania – tłumaczy bibliotekarka. – Ludzie czują przez skórę, że coś jest nie tak. Zanim pójdą do specjalisty szukać pomocy, często szukają wyjaśnienia albo potwierdzenia własnych obaw w opracowaniach naukowych. A my po to tu jesteśmy, aby im pomóc. Kwestie chorób wieku średniego i seniorów, opieka nad nimi, dojrzewanie płciowe nastolatków i całe z tym zamieszanie hormonalne, zachowania niebezpieczne czy agresywne, diagnoza i problemy choroby alkoholowej, mobing w pracy czy w szkole – to bardzo trudne tematy, często wstydlawe – opowiada bibliotekarka – dlatego doceniamy zaufanie, jakim obdarzają nas czytelnicy i pomagamy, jak umiemy. Znajdujemy odpowiednią specjalistyczną literaturę dotyczącą poszukiwanych tematów.
**ATRAKCJA DNIA**
Biblioteka bywa również planem na dzień. Szczególnie w przypadku osób starszych lub samotnych. To najlepszy powód, aby wstać z łóżka, pójść do ludzi, nie dać się chandrze czy depresji. To komfort i zdrowie psychiczne.
Tak samo często młode mamy przed powrotem do pracy, opiekując się swoimi maluchami. Robią z biblioteki stały punkt spacerów i atrakcją dnia. W bibliotece nie tylko można znaleźć książki, ale, jak się okazuje, jest to także miejsce, w którym można spędzić czas w milej atmosferze. Może to być chwila relaksu przy rozmowie czy w czytelni przy gazecie lub dobrze dobranej opowieści tomowej, którą można wypożyczyć. W bibliotece można również uczestniczyć w różnego rodzaju warsztatach czy spotkaniach autorskich, które wzbogacają ofertę kulturalną oraz pozwalają na rozwijanie zainteresowań.
**WIĘCEJ NIŻ ZBIÓR KSIĄŻEK**
Są też chwile czystej radości, gdy czytelnicy obdarzają swoje panie bibliotekarki dowodami sympatii czy upominkami. A to przepiękne rysunki, zakładki i rzecznie robione książeczki przez Kingę, a to dziem z pomidorów i cytryn przepisu pani Danusi, a to orzechy włoskie z własnego sadu od pana Waldka, czy też uśmiechy od Michałka i Ewuni, Kubusia i Julci, Darii i Mai, które zawsze chętnie przychodzą po książki i chwilę zabawy na piankowych poduchach w bibliotecznym kąciku dla dzieci.
Biblioteka to o wiele więcej niż tylko zbiór książek. To miejsce, w którym pracownicy oddają się swojej pracy z pasją i zaangażowaniem, by pomóc czytelnikom w ich potrzebach i zainteresowaniach. To miejsce, gdzie czytelnik zawsze jest witany z entuzjazmem i przyjaźnią. Dla dzieci, młodzieży i ludzi starszych biblioteka staje się drugim ważnym miejscem zaraz po domu rodzinnym, a jej pracownicy stają się dla nich nie tylko źródłem wiedzy, ale także osobami, z którymi można porozmawiać i znaleźć wsparcie. Dlatego biblioteka jest tak ważna dla społeczności, jest miejscem, w którym każdy może znaleźć coś dla siebie.
Julita Nieploch-Sitnicka
Z Supraśla do Białegostoku
Mateusz Stasiulewicz dołączył do zespołu aktorskiego Teatru Dramatycznego
Pochodzi z Sokółki, gdzie zdobywał pierwsze aktorskie szlify. Co prawda na etapie amatorskim, ale dzięki artystycznym doświadczeniom ze szkolnych lat postanowił zdawać do Akademii Teatralnej. Dostał się za pierwszym razem! Współpracował z Teatrem Wierszalin w Supraślu, a w 2024 roku dołączył do zespołu aktorskiego białostockiego Teatru Dramatycznego. Jest aktorem śpiewającym, można go też usłyszeć i zobaczyć na deskach Opery i Filharmonii Podlaskiej. Zachęcamy do przeczytania rozmowy Pauliny Górskiej z Mateuszem Stasiulewiczem.
Zostanę aktorem – kiedy taka myśl pojawiła się twojej głowie?
Mateusz Stasiulewicz: – Myśl o zostaniu aktorem pojawiła się mniej więcej w szkole średniej. Choć takie ciągły do występowania przed ludźmi, śpiewania, recytowania były zdecydowanie wcześniej, już w wieku przedszkolnym. Jako kilkuletkat miałem dużą potrzebę, by występować przed rodziną, ale brałem też udział w konkursach recytatorskich czy konkursach piosenki. Pod koniec podstawówki i w gimnazjum, ta chęć występowania we mnie przygasa. To był czas, gdy się trochę zamknąłem na artystyczne kwestie, co w sumie uświadomiło mi po czasie rodzice. W liceum wróciłem na scenę, brałem udział w przedstawieniach teatrów amatorskich w Sokółce, skąd pochodzę.
Teatr Amatorski „COŚ” działał wtedy preżnie przy Sokólskim Ośrodku Kultury i tam prowadził nas Michał Geniusz. Byłem również członkiem koła musicalowego „Studio Poezja”. Wówczas działaliśmy bardziej lokalnie, teraz z tego, co wiem, ta grupa bardzo mocno się rozwija, działa na skalę powiatu. W 2023 roku wystawiali musical „Ghost” na scenie Opery i Filharmonii Podlaskiej. To świetnie, ponieważ ten zespół tworzy zdolna młodzież, miłośnicy teatru.
Były też projekty sokólskiego koła musicalowego, w których brałeś udział.
– Tak. Dołączyłem do zespołu w szkole średniej. Pamiętam, że zrobiliśmy dwie premiery, które faktycznie zaistniały na scenie. Pierwsza była sztuka o Papieżu Polaku, napisana przez Rubika. Wystawiliśmy ją w Sokólskim Ośrodku Kultury, w kawiarni „Lira”. Drugi spektakl to był już bardzo znany musical „Nędznicy”. Byliśmy aktorami-amatorami, nie mieliśmy profesjonalnego przewodnika na zasadzie zawodowego aktora. Reżyserował Krzysztof Zalewski, który nadal zajmuje się „Studiem Poezja”, jest jego założycielem, a jest to organista z Sokółki. Organista z zamiłowaniem do musicalu.
Działalność non-profit w takim amatorskim teatrze, wymagała poświęcenia sporo swojego prywatnego czasu, ale to cenne doświadczenie.
Dzięki temu zdobyłeś solidną dawkę tego doświadczenia, nie tylko aktorskiego, ale i były szlify pod kątem wokalnym, jak wspomniałeś.
– Na pewno miałem możliwość rozwinąć się bardziej od strony wokalnej. To był okres, gdzie dużo czasu poświęcałem teatrowi i zdałem sobie sprawę, że jest to ciekawy sposób na życie i wyrażanie siebie. Też dużo satysfakcji przynosiło mi pokazywanie się na scenie, wcielanie się w różne postaci, kreowanie światów.
Czyli decyzja o zdawaniu do szkoły teatralnej dojrzewała przez ten licealny okres, nie był to spontaniczny wybór?
– Właśnie trochę był [śmiech]. W liceum zobaczyłem, że to jest fajne, interesuje mnie. I przyszłeś czas matury, wyboru co dalej, w jakim kierunku iść.
Pojawiła się myśl, że spróbuję iść w aktorstwo, bo dlaczego nie. Uważam, że dobrze mi idzie, więc może coś z tego będzie. Moje przygotowania do egzaminów wyglądały mniej więcej tak, jak moja decyzja o chęci zdawania, więc lepiej to przemilczę [śmiech]. Teksty wybierałem dosyć losowo i zdawałem wtedy do Akademii Teatralnej i Studium Wokalno-Aktorskiego w Białymstoku.
Dostałeś się i tu, i tu za pierwszym razem?
– Tak, udało się za pierwszym razem.
Czyli połączenie talentu i szczęścia w jednym ci się przydarzyło. W końcu do szkoły teatralnej próbują dostać się setki chętnych, a szansę, by szlifować swoje umiejętności, dostaje kilkanaście osób.
– Nie chcę sobie odmawiać talentu, ani też zbytnio obrastać w piórka. Myślę, że nie byłem wybitny czy dobry, bardziej byłem baza, nad którą można było pracować. Wydaje mi się, że bardzo na te wyniki wpłynęły moje zdolności wokalne, nawet bardziej niż aktorskie, ponieważ jestem aktorem śpiewającym. I to śpiewanie zawsze było u mnie na pierwszym miejscu, aktorstwo pojawiło się trochę później. Więc myślę, że było w moich egzaminach bardzo dużo szczęścia, takiego szczęścia nowicjusza, tak mi się wydaje. Starałem się, na tamten moment, świadomie oceniać swoje umiejętności.
Jak wspominasz studenckie czasy, jest coś z tego okresu, co zapamiętasz na długo?
– Na pewno wyjazd na festiwal do Chin, wraz z moją grupą ze studiów, z którą robiłem spektakl dyplomowy „WENDY”. W skład tej grupa wchodziła moja obecna żona Agata Stasiulewicz, Maciej Cempura, Maciej Zalewski, Tomasz Frąszczak, a do spektaklu wyjazdowego dołączyła do nas Natalia Sakowicz. Otrzymaliśmy stypendium i stworzyliśmy przedstawienie „Sen nocy letniej. Kochankowie”. Przygoda była wspaniała, zwiedziliśmy Pekin. Pokazanie się przed międzynarodowym forum ze swoim spektaklem to było cenne doświadczenie.
Jeszcze w trakcie studiów, dostałeś angaż w Teatrze Wierszalin w Supraślu?
– Tak naprawdę poszedłem do Wierszalina na chwilę, a zostałem na dłużej. Sytuacja była taka, że mój kolega ze studiów, z mojego roku, Adam Milewski, współpracował wtedy z supraśkim teatrem. Napisał na tematycznej grupie, że Wierszalin potrzebuje aktora na zastępstwo, brakuje jednej osoby do nieduję roli Więźnia w „Dziadach. Nocy II”. To była kwestia wejścia w jeden spektakl, gościnnie.
Powiem szczero, że byłem wtedy na czwartym roku studiów i trochę nie miałem co robić. Chodziłem na różne castingi, ale ten czas artystyczny do łatwych nie należał. Udało mi się przyspieszyć proces obrony pracy magisterskiej, oddania spektakli dyplomowych (pracę magisterską złożyłem razem z resztą roku), po prostu wcześniej skończyliśmy projekt dyplomowy, który został doceniony przez komisję. I w tamtym momencie, nie do końca wiedziałem, co ze sobą zrobić. Próbowałem gdzieś się pokazać, jeździłem na przesłuchania, ale nic z tego żebym nie wychodziło. Po bardzo intensywnym czasie w Akademii Teatralnej, takie nagłe zejście do zera z aktywnością zawodową jest bardzo uderzające, niestety. W moim przypadku tak było.
W momencie, gdy pojawiła się opcja, że można się wkręcić na jakiś spektakl już do teatru, stwierdziłem, że próbuję. Słyszałem wcześniej dużo o Wierszalinie, zarówno negatywnych, jak i pozytywnych rzeczy. Rozmawiałem też w trakcie studiów z ludźmi, którzy przeszli przez Wierszalin i jakiś czas tam pracowali. Stwierdziłem, że spróbuję na własnej skórze, jak to jest i wyrobię opinię na swoich doświadczeniach. Nie brałem udziału w żadnym castingu, odbyłem tylko rozmowę z dyrektorem. Bardzo śmieszna sytuacja, myślę, że nigdy nie zapomnę mojego pierwszego spektaktu. Grałem w piątek po południu, w środę dostalem materiały, czyli teksty i linie melodieczne do piosenek, które tam są. Więc była to dość klasyczna forma teatru, gdy aktor wchodzi od razu na scenę, bez dłuższych przygotowań. Udało się, nie była to duża rolą, jak wspomniam, ale zespół się mną zaopiekował i bardzo mi pomógł odnaleźć się w tym wszystkim. Sporo stresu się najadłem, ale to cenne doświadczenie. I od tego się zaczęło. Później kolega, który mnie ściągnął do Wierszalina, zrezygnował, więc zostałem w supraśkim teatrze. Wszedłem w kolejne spektakle.
W międzyczasie dostałeś się też do obsady musicalu „Jesus Christ Superstar” wystawianego na deskach OiFP?
– Tak, poszedłem na casting, ale nie dostałem się do tego musicalu. Przesłuchanie było na główne role męskie: Jezusa i Judasza. Przygotowałem materiały na rolę Jezusa. Można powiedzieć, że byłem na tym castingu trochę „nielegalnie”, bo próg wiekowy był od 25. roku życia do roli, ja byłem świeżo po studiach, nieco młodszy. Wystałem zgłoszenie i zostałem zaproszony na ten casting, więc te prógi wiekowe to jest rzecz raczej umowna. Bardziej chodzi o wrażliwość, o umiejętności aktora i emploi tak naprawdę. Na samych przesłuchaniach był reżyser Jakub Wocial, Jan Stoklosa, czyli dyrygent, i oczywiście dyrekcja Opery.
(ciąg dalszy na stronie 30)
Nie wybrali mnie do tej obsady wtedy, ale niedługo później dostalem pytanie, czy byłbym zainteresowany wejściem w ten spektakl, ale w naprawdę w roli drugoplanowej Piotra i Kapłana. Taki tytuł, realizatorzy i miejsce... oczywiście, że się zgodziłem.
Co spowodowało, że postanowiłeś odejść z supraskiego teatru? Czy, użyję tu określenia „monotonność stylistyczna”, sprawiła, że zdecydowałeś się na zmiany w zawodowym życiu?
– Artystyczna współpraca z Wierszalinie to spotkanie z jednym reżyserem i bazowanie wokół literatury romantyzmu. To był jeden z czynników, który mnie prowadził do tej zmiany. Wszystko, co działa się w Wierszalinie w tym momencie, kiedy ja tam byłem, działało się wokół Mickiewicza. Z jednej strony jest to super, dzięki tym doświadczeniom bardziej zrozumiałem romantyczną literaturę, z którą wcześniej miałem dość szczątkowy kontakt, czy to w Akademii Teatralnej, czy w szkole średniej, gdzie w kręgu moich zainteresowań w ogóle nie leżało zajmowanie się „Dziadami”, mesjanizmem i innymi tego typu rzeczami. Nabratem zrozumienia do tej literatury. To podejście, które jest w Wierszalinie, otworzyło mi taką interpretację romantyzmu, że rzeczywiście romantyzm da się lubić. Jedna stylistyka, jeden reżyser – polecam każdemu aktorowi zderzenie się z tym rodzajem teatru, skonfrontowanie się z nim, jest to otwierające, praca, choć mozolna, jest niesamowicie twórcza.
W Wierszalinie tworzyliśmy jedną premierę na jeden sezon, więc proces był bardzo długi w stosunku do produkcji, które robi się w teatrach w 2-3 miesiące. Praca jest laboratoryjna, bardzo wnikiwa. W większości spektakli reżyser i dyrektor Piotr Tomaszuk jest obecny na scenie razem z aktorami. Jest to człowiek, który nie kończy pracy na premierze, tylko cały czas słucha, szuka, zmienia jeśli trzeba. Z jednej strony jest to super dla aktora, podbija wrężenie żywości teatru, sztuki, z drugiej strony jest to rozbijające. Długi czas pracy nad sztuką i non stop dłużanie w tym samym, przynajmniej dla mnie było bardzo męczące. Uznałem, że czas na zmiany, na dalszy rozwój.
I od stycznia 2024 roku dołączyłeś do zespołu Teatru Dramatycznego im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku.
– Dokładnie. Cieszę się, że będę mógł spotkać się z różnymi reżyserami, twórcami. Jest to także praca z dużo większym zespołem, więc nowe wyzwanie. Pojawię się w szykowanej na marzec premierze. Nie będę miał dużej roli, aczkolwiek, myślę, że mam szansę zostać zapamiętanym przez publiczność. Przy tej produkcji zostałem też asystentem reżysera. To na pewno ciekawe doświadczenie, stanąć po drugiej stronie barykady i w tym momencie nabrać więcej zrozumienia dla reżyserów. Świetna lekcja dla mnie, rozwijająca, pod kątem nie tylko pracy aktora i twórcy, ale też osoby prowadzącej zajęcia, bo jestem również asystentem profesora na Akademii Teatralnej w Białymstoku.
Na pewno plusem jest fakt, że znasz większość ekipy teatru, do którego dołączyłeś...
– Tak. Bardzo dobrze znam się z Dawidem i Kamile Malec czy Patrykiem Oldziejewskim. Tak naprawdę, jak oni kończyli Akademię Teatralną, ja zaczynałem tam naukę. Dawid i Kamila byli moimi głównymi nestorami, na czyms, co się nazywało wtedy „fuksówką”. Wiecz można powiedzieć, że wprowadzili mnie do tego teatralnego świata.
1 stycznia wszedłem w zespół, ale to prawda, że część ekipy już wcześniej miałem okazję poznać. Dużo się dzieje w Białymstoku takiego miksu teatralnego. Na przykład na supraski Festiwal „Między wierszami” są zapraszani aktorzy z Teatru Dramatycznego czy Białostockiego Teatru Lalek. Teatry nie są na siebie pozamykane, fajnie się zazębiam w kwestiach artystycznych. Jako aktorzy spotykamy się przy różnych projektach, więc siłą rzeczy zaczynamy się lepiej poznawać.
Dziękuję za spotkanie. Czekamy na twój debiut na deskach białostockiego Teatru Dramatycznego.
ZESPÓŁ SZKÓŁ
W MICHAŁOWIE
FABRYKA MARZEŃ
LICEUM KLASA ESTRADOWA
LICEUM KLASA INFORMATYCZNO-SPOŁECZNA
LICEUM KLASA RATOWNICTWA WODNEGO
TECHNIK FOTOGRAFII I MULTIMEDIÓW
TECHNIK REALIZACJI NAGRAŃ
TECHNIK REALIZACJI NAGŁOŚNIEŃ
UL. SIEŃKIEWICZA 5, 16-050 MICHAŁOWO
H. WWW.SZKOŁAMICHAŁOWO.PL
FUNDACJA Pomóż Im
Hospicjum dla Dzieci
STWÓRZ LEGENDĘ
ZBUDUJ Z NAMI hospicjum stacjonarne dla dzieci
1,5% podatku KRS 0000 288 520
www.pomozim.org.pl | bc966a2c-e1d4-468f-8818-6b7bd0e0a1c3 | finepdfs | 2.003906 | CC-MAIN-2024-18 | https://bia24.pl/assets/lib/2024/01/31/nr58_OK.pdf | 2024-04-20T14:29:22+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817650.14/warc/CC-MAIN-20240420122043-20240420152043-00579.warc.gz | 118,195,366 | 0.999624 | 0.999921 | 0.999921 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
342,
2994,
6956,
9712,
13245,
17441,
19144,
21836,
25162,
27703,
29882,
32686,
34807,
38106,
39587,
42240,
44482,
48628,
49703,
51321,
55278,
58706,
59564,
61995,
65784,
69413,
72452,
77616,
81425,
81715,
81870
] | 1 | 0 |
ZAŁĄCZNIK NR 5 DO SIWZ
PROCEDURA LIKWIDACJI SZKÓD
Z zastrzeżeniem pozostałych postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia lub umowy ubezpieczenia i klauzul dodatkowych, w szczególności odnoszących się do sposobu ustalania i wysokości należnego odszkodowania, wprowadza się określone niżej dodatkowe reguły likwidacji szkód, które będą miały zastosowanie odpowiednio do rodzaju ubezpieczenia, w ramach którego będzie prowadzona likwidacja szkody.
§1.
Postanowienia ogólne dotyczące zgłoszenia, oględzin oraz dokumentowania szkody.
1. Zamawiający zobowiązany jest zawiadomić Wykonawcę o szkodzie niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu:
1) 2 dni roboczych od daty powstania szkody lub powzięcia o niej wiadomości – w przypadku szkód kradzieżowych,
2) 5 dni roboczych od daty powstania szkody lub powzięcia o niej wiadomości – w przypadku szkód komunikacyjnych,
3) 5 dni roboczych od daty powstania szkody lub powzięcia o niej wiadomości – w przypadku szkód pozostałych,
Powyższe terminy dotyczą również zgłoszenia rozszerzonego zakresu szkody, ujawnionego już po przeprowadzeniu oględzin z udziałem przedstawiciela Wykonawcy.
Jeżeli koniec terminu na zgłoszenie szkody przypada w dniu ustawowo wolnym od pracy, termin przedłuża się do końca pierwszego dnia roboczego jaki następuje po tym terminie. W sytuacji w której dotrzymanie terminu było niewykonalne z powodu niemożliwej do usunięcia przeszkody, termin biegnie na nowo od ustania przeszkody.
2. Przez powzięcie wiadomości o szkodzie rozumie się uzyskanie o niej informacji przez Kierownika Wydziału, w ramach której eksploatowane jest mienie dotknięte szkodą (w wypadku szkody w mieniu własnym) lub z której działalnością szkoda jest związana, wystarczających do ustalenia faktu wystąpienia szkody, osoby poszkodowanej i konkretnych roszczeń, z którymi osoba ta występuje (w wypadku szkody osoby trzeciej).
3. Zamawiający zobowiązany jest do niezwłocznego zawiadomienia Policji o każdym przypadku szkody, co do której istnieje podejrzenie, że została wyrządzona wskutek przestępstwa.
4. Niezawiadomienie Wykonawcy o zdarzeniu, które w chwili jego zaistnienia nie wydawało się mieć związku z zakresem ubezpieczenia, ale w późniejszym czasie stanie się podstawą roszczenia w jego ramach, nie będzie naruszało prawa Zamawiającego do zaspokojenia tego roszczenia przez Wykonawcę. Dotyczy to w szczególności braku terminowego zgłoszenia szkody z uwagi na wstępne określenie jej wartości szacunkowej jako niższej od ustalonego poziomu franszyzy integralnej lub redukcyjnej lub udziału własnego.
5. Po otrzymaniu zawiadomienia o szkodzie Wykonawca niezwłocznie dokona jej rejestracji oraz poinformuje Zamawiającego o numerze szkody i pracowniku odpowiedzialnym za jej likwidację.
6. Wykonawca zobowiązany jest do przeprowadzenia oględzin w terminie 3 dni roboczych, od daty zawiadomienia o szkodzie (nie dotyczy szkód katastroficznych). W wypadku odstąpienia od wykonywania oględzin lub upływu terminu na ich wykonanie, Zamawiający nie będzie miał obowiązku dalszego utrzymywania niezmienności miejsca lub przedmiotu szkody, a okoliczności powstania oraz zakres i rozmiar szkody zostaną ustalone na podstawie protokołu szkody/notatki służbowej i dokumentacji fotograficznej sporządzonych przez Zamawiającego. Powyższe ma zastosowanie także w wypadku późniejszego ujawnienia zwiększonego zakresu lub nowych okoliczności powstania szkody.
7. W wypadku, gdy zwiększony zakres szkody ujawni się dopiero w trakcie wykonywanych prac naprawczych (np. wskutek odsłonięcia niewidocznych wcześniej elementów uszkodzonych), Zamawiający nie ma obowiązku oczekiwania na dodatkowe oględziny, jeżeli wiązałoby się to z przerwaniem lub wstrzymaniem tych prac. Ujawniony w takich okolicznościach zwiększony zakres szkody zostanie uznany za ustalony na podstawie dodatkowego protokołu i dokumentacji fotograficznej, sporządzonych przez Zamawiającego lub wykonawcę prac.
8. Zamawiający zwolniony jest z obowiązku zabezpieczenia niezmienności stanu faktycznego po zaistnieniu zdarzenia/szkody lub po stwierdzeniu rozszerzenia ich skutków/zakresu, jeżeli:
1) zmiana jest niezbędna w celu zabezpieczenia mienia pozostałego po szkodzie, zmniejszenia szkody lub przeciwdziałania zwiększeniu jej rozmiaru,
2) brak zmiany grozi zakłóceniem pracy jednostki,
3) wymagają tego względy bezpieczeństwa,
4) wynika to z powszechnie obowiązujących przepisów prawa, innych aktów prawnych w tym również decyzji administracyjnych lub orzeczeń sądów, nakazów organów państwowych, zawartych umów, regulaminów wewnętrznych,
5) brak zmiany stwarza poważne zagrożenia dla środowiska naturalnego lub życia ludzkiego,
6) jednym ze skutków zdarzenia jest szkoda osobowa,
7) szkoda została wyrządzona osobie trzeciej.
W powyższych przypadkach, Zamawiający zobowiązany jest w miarę możliwości do sporządzenia protokołu szkody wraz z dokumentacją zdjęciową oraz pozostawienia elementów podlegających wymianie do ewentualnych późniejszych oględzin Ubezpieczyciela, o ile nie stanowi to jakiegokolwiek zagrożenia lub nie pociąga za sobą dodatkowych trudności lub kosztów.
9. W każdym przypadku Zamawiający za zgodą Wykonawcy może wcześniej przystąpić do usunięcia szkody, tj. bez oczekiwania na oględziny z udziałem Wykonawcy. Zgoda może być udzielona w formie elektronicznej (e-mail).
10. Jeżeli w ogólnych/szczególnych warunkach ubezpieczenia przewidziany jest termin na przygotowanie i dostarczenie przez Zamawiającego dokumentów niezbędnych do ustalenia okoliczności szkody i/lub jej rozmiaru, zapis ten ulega zmianie na: „w terminie, w którym w stosunkach danego rodzaju, przy uwzględnieniu okoliczności towarzyszących, mogły być przekazane Wykonawcy bez uzasadnionej zwłoki".
11. Wykonawca zobowiązany jest niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 7 dni roboczych od zgłoszenia szkody, przedstawić Zamawiającemu wykaz wymaganej z jego strony dokumentacji niezbędnej do ustalenia odpowiedzialności za szkodę i wysokości należnego odszkodowania.
12. W żadnym wypadku Wykonawca nie może uzależniać rozpatrzenia sprawy od przedstawienia przez Zamawiającego stanowiska w kwestii odpowiedzialności za szkodę, od przedstawienia dokumentów, którymi Zamawiający nie dysponuje w ramach prowadzonej działalności lub których nie jest w stanie uzyskać od dysponujących nimi podmiotów zewnętrznych, jak również od przedstawienia przez Zamawiającego innych dokumentów, które Ubezpieczyciel może uzyskać z innych źródeł.
13. Na potrzeby realizacji umowy ubezpieczenia w zakresie likwidacji szkód strony akceptują i uważają za wiążące przesyłanie dokumentów pocztą elektroniczną.
14. W wypadku szkód w ubezpieczonym mieniu Zamawiającego jest zobowiązany w miarę możliwości i w zależności od okoliczności oraz charakteru szkody przedstawić następujące dokumenty:
1) Zgłoszenie szkody zawierające:
a) Datę i miejsce powstania lub ujawnienia szkody,
b) Opis przedmiotu szkody,
c) Opis okoliczności powstania lub ujawnienia szkody,
d) Informacje odnośnie planowanego sposobu dalszego postępowania (naprawa, wymiana).
2) Dokumentację szkody taką jak:
a) Informacje o znanych okolicznościach i przyczynie powstania szkody – jak np. oświadczenia Zamawiającego, opinie lub notatki właściwych służb technicznych, opinie właściwych serwisów bądź podmiotów zawodowo trudniących się naprawą mienia itp.,
b) Dokumentacja fotograficzna, o ile możliwe było jej wykonanie,
c) Rachunek strat (szczegółowe zestawienie strat, kalkulacje lub kosztorysy, rachunki lub faktury itp.),
d) Dokumenty potwierdzające posiadanie uszkodzonego mienia, takie jak: wyciąg z ewidencji mienia, kopia dokumentu zakupu lub dokumentów magazynowych – w braku możliwości ich przedstawienia (np. ze względu na upływ czasu, zniszczenie wskutek szkody lub zagubienie) wystarczające będzie przedstawienie przez Zamawiającego stosownego oświadczenia,
e) Posiadane informacje i dokumenty zabezpieczające prawa regresowe - ustalenia dot. osób trzecich odpowiedzialnych za powstanie szkody, zgłoszenie na Policję itp.,
f) Numer rachunku bankowego, na które należy przekazać odszkodowanie.
15. Wykonawca może zwrócić się o przedstawienie także innych dokumentów, niż wymienione w ustępie poprzedzającym, wyjaśniając powody, dla których dokumenty te są obiektywnie niezbędne do ustalenia odpowiedzialności za szkodę lub wysokości należnego odszkodowania.
§2.
Obsługa likwidacji szkód ze strony Wykonawcy
1. Dla sprawnej obsługi szkód Wykonawca wskazuje ogólny adres e-mail do przesyłania zgłoszeń i dokumentacji szkód w formie elektronicznej, adres do tradycyjnej korespondencji pocztowej oraz dane kontaktowe (imię i nazwisko, nr telefonu, e-mail) pracowników wyznaczonych do obsługi likwidacji szkód Zamawiającego.
§3.
Postanowienia dodatkowe dotyczące likwidacji szkód z ubezpieczenia mienia (ALLR, EE, ME, MB, CPM)
1. Wykonawca nie jest uprawniony do usunięcia szkody, tj. naprawy, wymiany lub odbudowy przedmiotu ubezpieczenia we własnym zakresie. Świadczenie Wykonawcy z umowy ubezpieczenia ma charakter wyłącznie pieniężny.
2. W wypadku szkód w mieniu Zamawiającego wysokość szkody będzie ustalana zgodnie z postanowieniami Umowy generalnej.
3. Jeżeli ogólne/szczególne warunki ubezpieczenia stosowane przez Wykonawcę określają koszty uprzątnięcia pozostałości po szkodzie, to przyjmuje się, że dotyczy to również niezbędnych kosztów uprzątnięcia przedmiotów nienależących do Zamawiającego.
4. Wysokość szkody ustala się na podstawie przedstawionej przez Zamawiającego dokumentacji, m.in. takiej jak kopie rachunków lub faktur, kalkulacje lub kosztorysy. Wysokość udokumentowanych kosztów podlega weryfikacji Wykonawcy, która powinna być dokonana z uwzględnieniem aktualnej sytuacji rynkowej i szczególnych uwarunkowań dotyczących Zamawiającego, w tym specyfiki prowadzonej działalności Zamawiającego lub okoliczności sprawy.
5. Jeżeli ogólne/szczególne warunki ubezpieczenia stosowane przez Wykonawcę stanowią, że przy ustalaniu rozmiaru szkody nie uwzględnia się kosztów wynikających z braku części zamiennych lub materiałów potrzebnych do przywrócenia stanu sprzed szkody, to postanowienia te nie mają zastosowania.
6. W ramach odszkodowania Wykonawca pokrywa niezbędne koszty przeprowadzenia testów, ekspertyz, analiz, opinii, badań, itp. jeżeli są one częścią działań wykonywanych w celu naprawienia szkody.
7. Wykonawca nie może uzależnić wypłaty odszkodowania od przeniesienia własności mienia dotkniętego szkodą.
8. Wypłata odszkodowań następuje z podatkiem VAT, chyba że Zamawiający jest uprawniony do jego odliczenia.
9. Odszkodowania są wypłacane przez Zamawiającego w pełnych granicach ustalonych sum ubezpieczenia lub limitów odpowiedzialności, tj. po uprzednim uwzględnieniu wszelkich potrąceń wynikających z warunków ubezpieczenia (np. franszyza redukcyjna lub udział własny).
10. W wypadku każdej szkody potrącona może być tylko jedna franszyza redukcyjna, niezależnie od ilości przedmiotów objętych szkodą. W wypadku, gdy warunki ubezpieczenia przewidują dwie lub więcej franszyz w różnej wysokości, potrącana jest tylko jedna franszyza o największej wysokości.
11. Postanowienia warunków ubezpieczenia zmieniające zasady wypłaty odszkodowania w przypadku, gdy naprawa uszkodzonego przedmiotu albo jego wymiana nie jest możliwa nie mają zastosowania w umowie ubezpieczenia.
§4.
Postanowienia dodatkowe dotyczące likwidacji szkód z ubezpieczenia OC
1. W przypadku zgłoszenia roszczenia do Wykonawcy bezpośrednio przez osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania, Wykonawca poinformuje niezwłocznie o tym fakcie Zamawiającego.
2. Wykonawca na pisemny wniosek Zamawiającego zobowiązuje się do udziału w charakterze interwenienta ubocznego, w każdej sprawie, w której przeciwko Zamawiającemu osoba trzecia będzie dochodzić roszczeń na drodze sądowej, niezależnie od tego czy roszczenie było zasadne czy nie.
3. W przypadku zagrożenia sprawą sądową bądź rozpoczęcia sporu sądowego skierowanego przeciwko Zamawiającemu lub Wykonawcy strony podejmą starania w celu uzgodnienia wspólnego stanowiska w toczącym się postępowaniu.
4. W przypadku postępowań sądowych Zamawiający może w każdej chwili zażądać od Wykonawcy ustanowienia pełnomocnika i pokrycia jego kosztów.
5. Odsetki za opóźnienie i inne koszty pokrywane przez Wykonawcę, poza świadczeniem zasadniczym na rzecz Poszkodowanego/Uprawnionego, nie pomniejszają sumy gwarancyjnej lub ustalonego limitu odpowiedzialności i nie są uwzględniane w szkodowości Zamawiającego.
6. Wykonawca pokrywa w pełnej wysokości należne Poszkodowanemu/Uprawnionemu odsetki za opóźnienie za okres od dnia rozpoczęcia ich naliczania do dnia wypłaty na jego rzecz świadczenia, od którego są naliczane. Wykonawca pokrywa także koszty postępowania egzekucyjnego, wszczętego przed dniem wypłaty przez Wykonawcę kwot zasądzonych od Zamawiającego.
7. Świadczenia są pokrywane przez Wykonawcę w pełnych granicach ustalonej sumy gwarancyjnej lub limitu odpowiedzialności, tj. po uprzednim uwzględnieniu wszelkich potrąceń wynikających z warunków ubezpieczenia (np. franszyz).
8. W wypadku wszystkich szkód powstałych z jednego zdarzenia lub tzw. szkód seryjnych, potrącona może być tylko jedna franszyza redukcyjna lub udział własny niezależnie od liczby poszkodowanych. W wypadku, gdy warunki ubezpieczenia przewidują dwie lub więcej franszyz lub udziałów własnych w różnej wysokości, potrącana jest tylko jedna franszyza lub udział własny o największej wysokości.
9. Wykonawca będzie każdorazowo niezwłocznie przekazywał do Zamawiającego kopie informacji dla Poszkodowanego, dotyczących wypłaty lub odmowy wypłaty odszkodowania (decyzji). Wszelka korespondencja w tym zakresie będzie przekazywana drogą elektroniczną za pośrednictwem brokera na adres: firstname.lastname@example.org.
§5.
Postanowienia dodatkowe dotyczące likwidacji szkód komunikacyjnych
1. Likwidacja szkód z ubezpieczenia autocasco:
1) Zgłoszenie szkody powinno nastąpić w terminie określonym w Umowie generalnej i zawierać:
a) określenie czasu i miejsca zdarzenia,
b) dokładne oznaczenie pojazdu, którego dotyczy szkoda (w tym fotokopia dowodu rejestracyjnego),
c) opis stwierdzonych uszkodzeń pojazdu,
d) orientacyjną wartość szkody,
e) zwięzły opis okoliczności zdarzenia,
f) dane kierującego pojazdem w chwili zdarzenia (w tym fotokopia prawa jazdy),
g) dane pozostałych uczestników zdarzenia (łącznie z poszkodowanymi), o ile są znane,
h) wskazanie jednostki policji lub innych służb (straż pożarna, zarządca autostrady) przybyłych na miejsce zdarzenia,
i) dokumentację fotograficzną uszkodzeń pojazdu,
j) wskazanie miejsca postoju pojazdu i osoby kontaktowej w sprawie oględzin,
k) numer rachunku bankowego, na który powinno być wypłacone odszkodowanie lub dyspozycja wypłaty odszkodowania na rzecz serwisu zewnętrznego.
Brak w zgłoszeniu szkody części dokumentów lub informacji wskazanych powyżej, które mogą być przedstawione w późniejszym czasie lub których przedstawienie nie jest konieczne do rozpatrzenia sprawy, nie zwalnia Wykonawcy z obowiązku zarejestrowania szkody i przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego.
2) Oględziny uszkodzonego pojazdu odbywają się nie później niż w ciągu 3 dni roboczych od momentu zgłoszenia szkody (dotyczy również oględzin dodatkowych) w miejscu określonym przez Zamawiającego. Protokół oględzin (ocena techniczna) sporządzony przez Wykonawcę w porozumieniu z Zamawiającym zawierać musi wykaz elementów uszkodzonych z określeniem zakresu uszkodzenia wraz z weryfikacją: „do wymiany", „do naprawy". W wypadku odstąpienia od wykonywania oględzin lub upływu terminu na ich wykonanie, Zamawiający może przystąpić do usunięcia szkody, a zakres i rozmiar szkody zostaną ustalone na podstawie protokołu szkody i dokumentacji fotograficznej sporządzonych przez Zamawiającego. Powyższe ma zastosowanie także w wypadku późniejszego ujawnienia zwiększonego zakresu szkody.
3) Naprawa uszkodzonego pojazdu będzie się odbywać w warsztacie (serwisie naprawczym) określonym przez Zamawiającego.
4) Wysokość szkody ustala się na podstawie kalkulacji kosztów naprawy sporządzonej przez serwis naprawczy. Kalkulacja ta podlega weryfikacji dokonywanej przez Wykonawcę z uwzględnieniem zasad określonych w kolejnych ustępach. Wykonawca jest zobowiązany do przedstawienia weryfikacji w terminie 3 dni od daty otrzymania kalkulacji. Jeżeli weryfikacja nie zostanie przedstawiona w tym terminie, uznaje się, że kalkulacja została zaakceptowana w całości. Wszelkie zmiany dokonane w kalkulacji w wyniku jej weryfikacji powinny być opatrzone jasnym i zrozumiałym uzasadnieniem wyjaśniającym ich podstawy. Wszelkie zastrzeżenia do weryfikacji kalkulacji będą rozpatrywane przez Wykonawcę niezwłocznie po ich otrzymaniu.
W wypadku, gdy ustalenia kalkulacji kosztów naprawy będą się odbywały w bezpośrednim kontakcie między Wykonawcą a serwisem naprawczym, Wykonawca jest zobowiązany do informowania Zamawiającego o dokonywanych ustaleniach.
5) Kalkulacja kosztów naprawy uzgodniona stosownie do pkt 4) wraz z pozostałą wymaganą dokumentacją stanowi podstawę rozliczenia szkody.
6) Jeśli w toku naprawy uszkodzonego pojazdu okaże się, że rozmiar szkody jest większy niż wynikający z protokołu oględzin, ustalenia i rozliczenia zwiększonego zakresu szkody następują w oparciu o zasady zawarte w niniejszym paragrafie.
7) Wysokość szkody i należnego odszkodowania ustala się z uwzględnieniem poniższych zasad:
a) szkodę w pojeździe uznaje się za szkodę całkowitą, jeżeli koszty naprawy przekraczają 75% ustalonej sumy ubezpieczenia pojazdu, przy czym wysokość tych kosztów będzie ustalana wg takich samych zasad, jak w wypadku kosztów naprawy szkody częściowej,
b) w wypadku szkody całkowitej wysokość odszkodowania ustala się w wysokości sumy ubezpieczenia pojazdu, pomniejszonej o wartość pozostałości po szkodzie,
c) koszty robocizny/demontażu/montażu/ ustalane są zgodnie z normami czasowymi oraz stawkami za roboczogodzinę ogólnie stosowanymi przez wykonujący naprawę autoryzowany serwis producenta (lub w uzasadnionych przypadkach inny serwis), chyba że w danym wypadku Wykonawca ustali z serwisem inną stawkę.
d) ceny części zamiennych ustala się co do zasady wg cen stosowanych przez producenta pojazdu lub importera jego części z uwzględnieniem marży ogólnie stosowanej przez serwis wykonujący naprawę.
e) nie stosuje się potrącenia z tytułu amortyzacji/zużycia technicznego części bez względu na wiek pojazdu dotkniętego szkodą i stopień jego zużycia eksploatacyjnego,
f) wysokość szkody jest pomniejszana o rynkową wartość pozostałości po szkodzie, które zostaną uznane przez Zamawiającego za zdatne do dalszego użytku, przeróbki lub sprzedaży. Na wniosek Zamawiającego Wykonawca udzieli pomocy w zbyciu pozostałości po szkodzie. W wypadku wystawienia pozostałości pojazdu na aukcję, wartość pozostałości jest ustalana w wysokości najwyższej uzyskanej ceny, za jaką Zamawiający może je sprzedać,
g) wysokość szkody powiększa się o koszty poniesione przez Zamawiającego w związku z likwidacją pozostałości po szkodzie (są one pokrywane ponad sumę ubezpieczenia),
h) wysokość szkody powiększa się o koszty wymaganych przepisami prawa badań, atestów i certyfikacji, w tym w szczególności koszty badania technicznego pojazdu,
i) Ubezpieczyciel zobowiązany jest również do pokrycia w granicach sumy ubezpieczenia, udokumentowanych kosztów, które poniósł Ubezpieczający, a które dotyczyły:
− zabezpieczenia uszkodzonego pojazdu w okresie od dnia wystąpienia zdarzenia objętego ubezpieczeniem, do dnia dokonania przez Ubezpieczyciela oględzin,
− holowania lub transportu uszkodzonego pojazdu z miejsca powstania szkody do siedziby Ubezpieczającego lub miejsca naprawy wskazanego przez Ubezpieczającego, w zależności od tego, które z tych miejsc znajduje się bliżej miejsca zdarzenia, nie więcej jednak niż 3.000,00zł.
j) Wypłata odszkodowań następuje z podatkiem VAT, chyba że Zamawiający jest uprawniony do jego odliczenia.
8) Zamawiający nie będzie kwestionował konieczności wymiany części uszkodzonej na nową, wynikającej z warunków zachowania gwarancji, z technologii naprawy albo zaleceń producenta pojazdu lub jego autoryzowanego serwisu.
9) Suma ubezpieczenia pojazdu nie podlega konsumpcji z tytułu wypłaconych odszkodowań.
10) W przypadku kradzieży pojazdu Zamawiający nie będzie żądał przedłożenia dokumentu stwierdzającego wykonanie montażu lub potwierdzającego sprawność zainstalowanego w pojeździe systemu przeciwkradzieżowego.
11) W wypadku szkody o przewidywanej wartości do 5.000 zł powstałej w pojeździe oraz wszelkich szkód na szybach i wyposażeniu pojazdu bez względu na przewidywaną wartość szkody, zastosowanie ma uproszczona likwidacja szkody – tj. Zamawiający może przystąpić do naprawy bez obowiązku uprzedniego zgłoszenia szkody w wymaganym terminie i bez oględzin z udziałem przedstawiciela Wykonawcy, a zakres i rozmiar szkody oraz wysokość należnego odszkodowania zostaną ustalone przez Wykonawcę na podstawie przedłożonego zgłoszenia szkody obejmującego dokumentację w postaci protokołu szkody (oceny technicznej uszkodzeń) i dokumentacji fotograficznej sporządzonych przez Zamawiającego oraz kalkulacji kosztów naprawy (zestawienie kosztów poniesionych przez Zamawiającego na naprawę).
2. Likwidacja szkód w pojazdach Zamawiającego spowodowanych przez osobę trzecią:
Na wniosek Zamawiającego likwidacja szkody nastąpi z ubezpieczenia autocasco, a Wykonawca zobowiązuje się w takim wypadku do niezwłocznego dochodzenia roszczeń regresowych przysługujących mu względem osoby trzeciej odpowiedzialnej za szkodę z tytułu odszkodowania wypłaconego na rzecz Zamawiającego. Uzyskane w
ten sposób kwoty będą niezwłocznie zdejmowane z rachunku szkodowego Zamawiającego. W wypadku, gdy będzie to możliwe, Zamawiający dokona likwidacji szkody w ramach systemu Bezpośredniej Likwidacji Szkód.
§6.
Klauzule dodatkowe
Do wszystkich Umów generalnych mają zastosowanie klauzule dodatkowe wymienione w Załączniku nr 4.1 (chyba że zostało wskazane inaczej), stanowiącym integralną część niniejszej Procedury likwidacji szkód:
1. klauzula EIB 62 /KLAUZULA DEFINICJI SZKODY/
2. klauzula EIB 63 A /KLAUZULA ZASAD USTALENIA ODSZKODOWANIA - ELEMENTY/
3. klauzula EIB 63 B /KLAUZULA ZASAD USTALENIA ODSZKODOWANIA - TECHNOLOGIE/
4. klauzula EIB 63 C /KLAUZULA ZASAD USTALENIA ODSZKODOWANIA – ELEMENTY INNE/
5. klauzula EIB 64 /KLAUZULA CZASU TECHNOLOGICZNEGO NAPRAWY/
6. klauzula EIB 65A /KLAUZULA ROZLICZENIA KOSZTÓW SZKODY/
7. klauzula EIB 65B /KLAUZULA ROZLICZENIA KOSZTÓW SZKODY - ROBOCIZNA WŁASNA
8. klauzula EIB 66 /KLAUZULA KOPII DOKUMENTÓW/
9. klauzula EIB 67 /KLAUZULA POKRYCIA WZROSTU KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI PO SZKODZIE/
10. klauzula EIB 68 /KLAUZULA LIKWIDACJI SZKÓD DROBNYCH/
11. klauzula EIB 69 /KLAUZULA USTALENIA WYSOKOŚCI SZKODY/
12. klauzula EIB 70 /KLAUZULA WALUTOWA/
13. klauzula EIB 71 /KLAUZULA USTALENIA OKOLICZNOŚCI SZKODY/
14. klauzula EIB 72 /KLAUZULA BRAKU POTRĄCEŃ/
15. klauzula EIB 73 /KLAUZULA ZASADY PROPORCJI (KLAUZULA LEEWAY)/ -
16. klauzula EIB 74 /KLAUZULA ODSTĄPIENIA OD ODTWORZENIA MIENIA/
17. klauzula EIB 75 /KLAUZULA KOSZTÓW DODATKOWYCH/
18. klauzula EIB 77 /KLAUZULA RZECZOZNAWCÓW/
Limity odpowiedzialności określone w treści klauzul stosuje się oddzielnie dla każdej z Umów generalnych.
ZAŁĄCZNIK NR 5.1
DO PROCEDURY LIKWIDACJI SZKÓD
WYKAZ KLAUZUL DODATKOWYCH
KLAUZULA EIB 62 /KLAUZULA DEFINICJI SZKODY/
Strony uzgodniły, że:
Za szkodę uważa się utratę, uszkodzenie lub zniszczenie ubezpieczonego mienia wskutek działania jednego lub kilku zdarzeń losowych objętych zakresem umowy ubezpieczenia o charakterze nagłym, niespodziewanym oraz niezależnym od Ubezpieczającego (w rozumieniu klauzuli reprezentantów). Nie stosuje się odmiennych zapisów warunków ubezpieczenia/OWU/innych wzorców umownych, w tym uzależniających odpowiedzialność Ubezpieczyciela za jedne zdarzenia od ubezpieczenia innych zdarzeń.
Za szkodę rozumie się także zanieczyszczenie lub skażenie ubezpieczonego mienia, powstałe na skutek jednego lub kilku zdarzeń losowych objętych umową ubezpieczenia, jeżeli w wyniku skażenia lub zanieczyszczenia nie może ono spełniać swoich funkcji, być prawidłowo eksploatowane, wykorzystane w procesie produkcyjnym, bądź przeznaczone do sprzedaży, bez względu na to czy miało miejsce fizyczne uszkodzenie lub zniszczenie.
KLAUZULA EIB 63 A
/KLAUZULA ZASAD USTALENIA ODSZKODOWANIA - ELEMENTY/
Strony uzgodniły, że:
W każdym przypadku odszkodowanie obejmować będzie również koszty wymiany nieuszkodzonych elementów maszyny lub urządzenia, o ile ich zastąpienie ze względów konstrukcyjnych, dobrej praktyki inżynierskiej, zaleceń producenta, gwaranta jest niezbędne w celu przywrócenia maszyny lub urządzenia do stanu funkcjonalności bezpośrednio sprzed dnia szkody.
Dodatkowy limit odpowiedzialności ponad sumę ubezpieczenia wynosi 100.000 zł.
KLAUZULA EIB 63 B
/KLAUZULA ZASAD USTALENIA ODSZKODOWANIA - TECHNOLOGIE/
Strony uzgodniły, że:
W każdym przypadku odszkodowanie obejmować będzie również koszty wynikające z konieczności dostosowania naprawianego/odbudowywanego mienia (w tym w szczególności w zakresie technologii i materiałów) do przepisów wynikających z norm bezwzględnie obowiązujących w momencie dokonywania naprawy/odbudowy.
Dodatkowy limit odpowiedzialności ponad sumę ubezpieczenia wynosi 200.000 zł.
KLAUZULA 63 C /KLAUZULA ZASAD USTALENIA ODSZKODOWANIA – ELEMENTY INNE/
Strony uzgodniły, że:
W każdym przypadku odszkodowanie obejmować będzie również koszty wynikające z konieczności demontażu i ponownego montażu, przebudowy lub dostosowania elementów nieuszkodzonych ubezpieczonego mienia, jeżeli jest to niezbędne do dokonania naprawy lub wymiany elementów uszkodzonych.
Dodatkowy limit odpowiedzialności ponad sumę ubezpieczenia wynosi 200.000 zł.
KLAUZULA EIB 64 /KLAUZULA CZASU TECHNOLOGICZNEGO NAPRAWY/
Strony uzgodniły, że:
Ubezpieczyciel nie będzie kwestionował czasu technologicznego naprawy zniszczonego/uszkodzonego mienia podanego przez jego producenta.
KLAUZULA EIB 65 A
/KLAUZULA ROZLICZENIA KOSZTÓW SZKODY/
Strony uzgodniły, że:
Postanowienia ogólnych lub szczególnych warunków ubezpieczenia odnoszące się do weryfikacji kosztów odbudowy, remontu lub naprawy do poziomu cen średnich nie mają zastosowania jeśli taka odbudowa, remont lub naprawa wykonywana jest przez firmę zewnętrzną, która stale świadczy na rzecz Ubezpieczonego usługi (np. w oparciu o umowę o stałej współpracy - tzw. umowa serwisowa) lub została wybrana w jednym z trybów przewidzianych prawem zamówień publicznych, lub w drodze zapytań ofertowych, lub w inny sposób, uzasadniający w danym przypadku wybór konkretnego Wykonawcy, lub w trybie awaryjnym wynikającym z konieczności niezwłocznego usunięcia szkody.
Wysokość odszkodowania określa się w takich przypadkach na podstawie kosztów wynikających z dokumentacji wyboru Wykonawcy.
Postanowienie to stosuje się odpowiednio do kosztów naprawienia szkody we wszelkich kategoriach mienia objętych ochroną.
KLAUZULA EIB 65 B /KLAUZULA ROZLICZENIA KOSZTÓW SZKODY - ROBOCIZNA WŁASNA/
Strony uzgodniły, że:
W przypadku napraw dokonywanych we własnym zakresie przez Ubezpieczonego kalkulacja kosztów usunięcia szkody sporządzana będzie zgodnie z obowiązującymi u ubezpieczonego zasadami naliczania pracochłonności i zużycia materiałów, w których uwzględnione będą m. in. koszty robocizny (w tym demontażu/montażu), koszty transportu oraz koszty użycia sprzętu specjalistycznego wg wewnętrznych cenników Ubezpieczonego.
Wysokość odszkodowania określa się w takich przypadkach na podstawie kosztów wynikających z dokumentacji wyboru Wykonawcy.
Postanowienie to stosuje się odpowiednio do kosztów naprawienia szkody we wszelkich kategoriach mienia objętych ochroną.
KLAUZULA EIB 66 /KLAUZULA KOPII DOKUMENTÓW/
Strony uzgodniły, że:
Ubezpieczyciel uzna za wystarczające w procesie likwidacji szkody kopie wszelkich wymaganych dokumentów, do dostarczenia których zobowiązany jest Ubezpieczający/Ubezpieczony, pod warunkiem potwierdzenia ich za zgodność z oryginałem przez osoby do tego uprawnione.
KLAUZULA EIB 67
/KLAUZULA POKRYCIA WZROSTU KOSZTÓW DZIAŁALNOŚCI PO SZKODZIE/
Strony uzgodniły, że:
Ochrona ubezpieczeniowa udzielana na podstawie niniejszej Klauzuli obejmuje uzasadnione koszty poniesione przez Ubezpieczonego w celu kontynuowania działalności, zaistniałe w związku z przerwą lub zakłóceniem prowadzonej przez Ubezpieczonego działalności powstałej na skutek szkody w mieniu objętej zakresem ubezpieczenia. Ochrona ubezpieczeniowa jest udzielana niezależnie od wysokości franszyzy ustalonej w umowie. Przedmiotowe koszty będą pokrywane w okresie od powstania szkody w mieniu do czasu przywrócenia technicznej i organizacyjnej gotowości do prowadzenia działalności w poprzednim zakresie lub miejscu, nie dłuższym jednak niż 6 miesięcy (okres odszkodowawczy).
Kosztami objętymi ochroną ubezpieczeniową są min:
a) koszty przeniesienia mienia do innej lokalizacji,
b) koszty użytkowania zastępczych pomieszczeń,
c) koszty użytkowania zastępczych maszyn i urządzeń,
d) koszty dodatkowego zatrudnienia/ nadgodzin,
e) koszty wynikające z konieczności użycia urządzeń zastępczych lub dokonania zakupów w celu wykonania istniejących w chwili powstania szkody zobowiązań Ubezpieczonego,
f) koszty wynikające ze zwiększonego zużycia mediów,
g) koszty poinformowania dostawców i kontrahentów o zmianie lokalizacji.
Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność za dodatkowe koszty działalności do kwoty limitu odpowiedzialności w wysokości 200.000 zł na jedno i wszystkie zdarzenia w okresie rozliczeniowym.
Ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności za dodatkowe koszty bezpośrednio lub pośrednio spowodowane lub zwiększone:
a) decyzją właściwych władz lub organów, która opóźnia lub uniemożliwia odbudowę lub odtworzenie zniszczonego mienia lub dalsze prowadzenie działalności przez Ubezpieczonych,
b) brakiem wystarczających środków u Ubezpieczonego niezbędnych do odbudowy odtworzenia lub naprawy zniszczonego mienia w jak najszybszym trybie, także w przypadku gdy wynika to z ograniczenia odszkodowania na podstawie umowy ubezpieczenia mienia (w tym w wyniku niedoubezpieczenia),
c) innowacjami i ulepszeniami wprowadzonymi w trakcie odbudowy, odtworzenia lub naprawy zniszczonego mienia, chyba, że było to konieczne z uwagi na obowiązujące przepisy prawa
d) nieuzasadnioną zwłoką w podjęciu przez Ubezpieczonego czynności w celu przywrócenia przerwanej lub zakłóconej działalności gospodarczej,
e) niemożnością ściągnięcia należności w tym wskutek zniszczenia, uszkodzenia, utraty dokumentacji, danych, nośników danych,
f) utratą danych lub nośników danych,
g) karami, grzywnami i odszkodowaniami, do których zapłaty Ubezpieczony będzie zobowiązany w przypadku nie wywiązania się z zobowiązań na skutek zaistniałej szkody w mieniu.
KLAUZULA EIB 68 /KLAUZULA LIKWIDACJI SZKÓD DROBNYCH/
Strony uzgodniły, że:
W przypadku wystąpienia szkody drobnej, której szacowana wartość nie przekracza 5.000 zł, Ubezpieczający/Ubezpieczony może przeprowadzić proces likwidacji szkody samodzielnie lub poprzez wyspecjalizowany serwis, bez konieczności dokonania oględzin przez Ubezpieczyciela. W razie stwierdzenia szkód z tytułu kradzieży z włamaniem, rabunku lub posiadających znamiona przestępstwa, Ubezpieczający/Ubezpieczony przed rozpoczęciem likwidacji szkody zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić jednostkę Policji.
Obowiązki dotyczące konieczności zgłoszenia szkody Ubezpieczycielowi nie mają zastosowania.
Dokumentami które należy przedstawić Ubezpieczycielowi, potwierdzającymi fakt powstania szkody drobnej i wysokości poniesionych strat są:
- zgłoszenie szkody uwzględniające datę, miejsce i okoliczności powstania szkody, wraz z podstawową dokumentacją zdjęciową;
- rachunki za naprawę lub zakup części, albo kalkulacja kosztów, w przypadku gdy naprawa dokonywana jest przez służby wewnętrzne;
- notatka policyjna (w przypadku szkód powstałych w wyniku czynu o znamionach przestępstwa).
KLAUZULA EIB 69 /KLAUZULA USTALENIA WYSOKOŚCI SZKODY/
Strony uzgodniły, że:
Wysokość szkody ustala się na podstawie cen z dnia ustalenia odszkodowania.
KLAUZULA EIB 70 /KLAUZULA WALUTOWA/
Strony uzgodniły, że:
Datą przeliczenia waluty dla wartości określonych w walucie obcej jest data ustalenia odszkodowania.
KLAUZULA EIB 71
/KLAUZULA USTALENIA OKOLICZNOŚCI SZKODY/
Strony uzgodniły, że:
Ubezpieczyciel jest zobowiązany – po otrzymaniu zawiadomienia o wypadku ubezpieczeniowym - prowadzić postępowanie likwidacyjne zmierzające do ustalenia i wyjaśnienia okoliczności związanych ze szkodą oraz wysokością szkody, w szczególności wypłacić odszkodowanie bez względu na toczące się w związku ze szkodą inne postępowanie, w tym sądowe lub przygotowawcze.
KLAUZULA EIB 72 /KLAUZULA BRAKU POTRĄCEŃ/
Strony uzgodniły, że:
Odszkodowania będą wypłacane bez jakichkolwiek potrąceń wynikających z faktycznego zużycia, amortyzacji, umorzenia czy też wieku przedmiotu ubezpieczenia itp., tj. do wysokości określonej w umowie sumy ubezpieczenia mienia.
KLAUZULA EIB 73 /KLAUZULA ZASADY PROPORCJI (KLAUZULA LEEWAY)/
Strony uzgodniły, że:
1. W przypadku ubezpieczenia mienia wg wartości odtworzeniowej odszkodowanie zostanie pomniejszone w takim stosunku, w jakim suma ubezpieczenia danego przedmiotu pozostaje do jego wartości odtworzeniowej w dniu szkody, jeżeli w dniu szkody wartość odtworzeniowa przekroczy 130% zgłoszonej sumy ubezpieczenia.
2. Zasady proporcji nie stosuje się:
- dla mienia ubezpieczonego wg wartości księgowej brutto, o ile wartość przedmiotu ubezpieczenia odpowiada zapisom w ewidencji księgowej ubezpieczonego;
- dla mienia ubezpieczonego w systemie sum zmiennych;
- jeżeli wysokość szkody nie przekracza 50% wartości przedmiotu ubezpieczenia.
KLAUZULA EIB 74
/KLAUZULA ODSTĄPIENIA OD ODTWORZENIA MIENIA/
Strony uzgodniły, że:
Ubezpieczony ma prawo podjąć decyzję o rezygnacji z naprawy, zakupu bądź odbudowy uszkodzonego lub zniszczonego mienia, odbudowie zniszczonego budynku lub budowli w innej lokalizacji, bądź też o wykorzystaniu naprawionego, zakupionego lub odbudowanego mienia w innych celach niż dotychczas, a Ubezpieczyciel w takim wypadku nie ograniczy odszkodowania bądź nie uchyli się od odpowiedzialności. W takim wypadku
odszkodowanie wypłacane będzie tak jakby nastąpiła naprawa, zakup bądź odbudowa mienia, zgodnie z warunkami umowy ubezpieczenia, na podstawie przewidywanych kosztów takich działań (tzw. wypłata w miejsce zastąpienia).
KLAUZULA EIB 75 /KLAUZULA KOSZTÓW DODATKOWYCH/
Strony uzgodniły, że:
1. Ubezpieczyciel pokrywa uzasadnione i poniesione koszty, o których mowa poniżej:
1) koszty zabezpieczenia ubezpieczonego mienia przed szkodą w przypadku zagrożenia wystąpienia zdarzenia objętego zakresem ubezpieczenia – w granicach sumy ubezpieczenia,
2) koszty związane z ratunkiem ubezpieczonego i dotkniętego szkodą mienia, mające na celu niedopuszczenie do zwiększenia strat – w granicach sumy ubezpieczenia,
3) koszty uprzątnięcia pozostałości po szkodzie, łącznie z kosztami rozbiórki i demontażu części niezdatnych do użytku, w tym wyburzania i odgruzowywania, utylizacji, złomowania, usunięcia rumowiska, oszalowania lub umocnienia oraz wywiezienia pozostałości,
-dodatkowy limit w wysokości 200.000 zł na zdarzenie niezależnie od sumy ubezpieczenia, 4) zwiększone koszty odtworzenia maszyn, urządzeń lub ich elementów wykonanych na specjalne zamówienie, powstałe w wyniku trudności z ich ponownym zakupem, odbudową, naprawą, montażem -dodatkowy limit w wysokości 200.000 zł na zdarzenie niezależnie od sumy ubezpieczenia,
5) koszty pracy w godzinach nadliczbowych, nocnych i dniach wolnych od pracy oraz frachtu ekspresowego (za wyjątkiem lotniczego), pod warunkiem, że takie koszty są poniesione w związku ze szkodą za którą Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność na mocy postanowień umowy
- dodatkowy limit w wysokości 200.000 zł na zdarzenie niezależnie od sumy ubezpieczenia,
6) koszty związane ze zmianami budowlanymi, jak również demontażem i ponownym montażem nie uszkodzonego mienia, wykonanymi w celu odzyskania lub naprawy mienia dotkniętego szkodą oraz składowaniem tego mienia
- dodatkowy limit w wysokości 200.000 zł na zdarzenie niezależnie od sumy ubezpieczenia,
7) koszty utraty mediów (np. woda, para, gaz) związane ze szkodą, za którą Ubezpieczyciel ponosi odpowiedzialność na mocy postanowień umowy, - dodatkowy limit w wysokości 100.000 zł na zdarzenie niezależnie od sumy ubezpieczenia.
2. Koszty, o których mowa w ust. 1 pkt 1) i 2), Ubezpieczyciel pokrywa bez względu na wynik działań zabezpieczających i ratowniczych.
3. Jeżeli koszty, o których mowa w ust.1, nie zostaną pokryte w pełni lub w części w granicach określonych w ust.1, Ubezpieczyciel pokryje całość lub pozostałą część kosztów w ramach dodatkowego limitu odpowiedzialności – nie więcej niż łącznie w okresie ubezpieczenia 200.000 zł.
4. Limity odpowiedzialności przewidziane w niniejszej klauzuli nie mają zastosowania wtedy, gdy działania wiążące się z kosztami, o których mowa w niniejszej klauzuli, zostały podjęte na polecenie Ubezpieczyciela.
KLAUZULA EIB 77 /KLAUZULA RZECZOZNAWCÓW/
Strony uzgodniły, że:
W ramach dodatkowego limitu Ubezpieczyciel dodatkowo pokryje konieczne i uzasadnione koszty rzeczoznawców poniesione przez Ubezpieczającego, związane z ustaleniem przyczyny, zakresu i rozmiaru szkody. Zasięgnięcie opinii rzeczoznawcy wymaga zgody Ubezpieczyciela, przy czym brak zgody może być uzasadniony wyłącznie ważnymi względami, zaś brak sprzeciwu Ubezpieczyciela w terminie 3 dni roboczych uważa się za wyrażenie zgody.
Limit odpowiedzialności w wysokości 100.000 zł. | <urn:uuid:c53fc919-3081-4b7c-b2f8-c5f35b8ce63a> | finepdfs | 1.572266 | CC-MAIN-2022-21 | https://wodociagi.pl/web/uploads/przetargi/2018/Ubezpieczenie_Opasinski/Zal__5_PROCEDURA_LIKWIDACJI_SZKOD.pdf | 2022-05-22T13:12:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662545548.56/warc/CC-MAIN-20220522125835-20220522155835-00165.warc.gz | 696,911,856 | 0.999937 | 0.999998 | 0.999998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4332,
8678,
12763,
16981,
21516,
23145,
26728,
30687,
34118,
37504
] | 2 | 0 |
STATUT ZESPOŁU SZKOLNOPRZEDSZKOLNEGO
w Kamionce Wielkiej
Spis treści:
2
Rozdział 1
Nazwa i typy szkół
§ 1
1. Zespół Szkolno-Przedszkolny w Kamionce Wielkiej, zwany dalej „Zespołem" składa się z:
1) Publicznego Przedszkola w Kamionce Wielkiej, zwanego dalej „Przedszkolem";
2) Szkoły Podstawowej nr 1 im. Władysława Jagiełły w Kamionce Wielkiej, zwanej dalej „Szkołą".
2. Oddziały Przedszkola zlokalizowane są w budynku pod adresem: Kamionka Wielka 154 oraz Kamionka Mała 73.
3. Szkoła ma siedzibę pod adresem: w Kamionka Wielka 154.
4. Organem prowadzącym Zespół jest Gmina Kamionka Wielka mająca siedzibę w Kamionce Wielkiej 5.
5. Organem sprawującym nadzór pedagogiczny nad Zespołem jest Małopolski Kurator Oświaty.
6. Obwód Szkoły ustala Rada Gminy Kamionka Wielka.
§ 2
Ilekroć w statucie jest mowa o:
1) Dyrektorze - należy przez to rozumieć Dyrektora Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Kamionce Wielkiej;
2) nauczycielach - należy przez to rozumieć nauczycieli zatrudnionych w Zespole SzkolnoPrzedszkolnym w Kamionce Wielkiej;
3) rodzicach – należy przez to rozumieć także prawnych opiekunów dziecka oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad dzieckiem;
4) dzieciach – należy przez to rozumieć dzieci uczęszczające do Publicznego Przedszkola oraz oddziałów przedszkolnych w Szkole Podstawowej nr 1 im. Władysława Jagiełły w Kamionce Wielkiej;
5) uczniach – należy przez to rozumieć uczniów Szkoły Podstawowej nr 1 im. Władysława Jagiełły w Kamionce Wielkiej;
6) organie prowadzącym – należy przez to rozumieć Gminę Kamionka Wielka;
7) organie sprawującym nadzór pedagogiczny - należy przez to rozumieć Małopolskiego Kuratora Oświaty w Krakowie;
8) Zespole – należy przez to rozumieć Zespół Szkolno-Przedszkolny w Kamionce Wielkiej;
9) Szkole – należy przez to rozumieć Szkołę Podstawową nr 1 im. W. Jagiełły w Kamionce Wielkiej;
10) Przedszkolu – należy przez to rozumieć Publiczne Przedszkole w Zespole SzkolnoPrzedszkolnym w Kamionce Wielkiej;
11) oddziale przedszkolnym – należy przez to rozumieć oddział/y przedszkolny/e w Szkole Podstawowej nr 1 w Kamionce Wielkiej;
12) ustawie o systemie oświaty - należy przez to rozumieć ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty;
3
13) ustawie prawo oświatowe – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.
Rozdział 2 Cele i zadania Zespołu
§ 3
Cele i zadania Szkoły i Przedszkola określają odpowiednio Statuty Szkoły i Przedszkola.
§ 4
Do realizacji zadań statutowych Zespół zapewnia dzieciom i uczniom możliwość korzystania z:
1) pomieszczeń do nauki;
2) pracowni informatycznej;
3) biblioteki;
4) świetlicy;
5) stołówki;
6)
kuchni;
7) punktów wydawania posiłków;
8) gabinetu profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej;
9) gabinetu psychologa i logopedy;
10) zespołu urządzeń sportowych i rekreacyjnych;
11) placów zabaw;
12) szatni dla uczniów;
13) pomieszczeń administracyjno-gospodarczych.
Rozdział 3 Organizacja Zespołu
§ 5
Zasady przyjęcia uczniów do Szkoły i dzieci do Przedszkola ustalają odpowiednio Statuty tych jednostek.
§ 6
Podstawową jednostką organizacyjną Zespołu jest oddział utworzony wg zasad ustalonych odpowiednio w Statutach Szkoły i Przedszkola.
§ 7
Praca wychowawczo – dydaktyczno - opiekuńcza w Zespole jest prowadzona wg zasad ustalonych w Statutach Szkoły i Przedszkola.
4
§ 8
Terminy przerw w pracy Zespołu ustalają:
1) w odniesieniu do Szkoły - przepisy o organizacji roku szkolnego;
2) w odniesieniu do Przedszkola - organ prowadzący na wniosek Dyrektora i Rady Rodziców.
§ 9
1. Dyrektor opracowuje na każdy rok szkolny arkusz organizacji Zespołu, w którym określa w szczególności:
1) liczbę oddziałów;
2) liczbę uczniów oraz dzieci w poszczególnych oddziałach;
3) czas pracy Przedszkola i oddziałów przedszkolnych;
4) dla poszczególnych oddziałów:
a) tygodniowy wymiar godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych, w tym godzin zajęć prowadzonych w grupach,
b) tygodniowy wymiar godzin zajęć: religii, etyki i wychowania do życia w rodzinie,
c) tygodniowy wymiar godzin zajęć rewalidacyjnych dla uczniów niepełnosprawnych,
d) wymiar godzin zajęć z zakresu doradztwa zawodowego,
e) wymiar i przeznaczenie godzin, które organ prowadzący szkołę dodatkowo przyznał w danym roku szkolnym na realizację zajęć edukacyjnych, w szczególności dodatkowych zajęć edukacyjnych lub na zwiększenie liczby godzin wybranych obowiązkowych zajęć edukacyjnych,
f) tygodniowy wymiar i przeznaczenie godzin do dyspozycji dyrektora szkoły;
5) liczbę pracowników ogółem;
6) liczbę nauczycieli, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze, wraz z informacją o ich stopniu awansu zawodowego i kwalifikacjach oraz liczbę godzin zajęć prowadzonych przez poszczególnych nauczycieli;
7) liczbę pracowników administracji i obsługi oraz etatów przeliczeniowych;
8) ogólną liczbę godzin pracy finansowanych ze środków przydzielonych przez organ prowadzący szkołę, w tym liczbę godzin zajęć edukacyjnych i opiekuńczych, zajęć rewalidacyjnych, zajęć z zakresu pomocy psychologiczno - pedagogicznej oraz innych zajęć wspomagających proces kształcenia, realizowanych w szczególności przez pedagoga, psychologa, logopedę i innych nauczycieli;
9) liczbę godzin zajęć świetlicowych;
10) liczbę godzin pracy biblioteki szkolnej.
2. Arkusz organizacji Zespołu zawiera także szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w Szkole, Przedszkolu i oddziałach przedszkolnych.
§ 10
1. Opracowany arkusz organizacji Zespołu Dyrektor przedstawia do zaopiniowania Radzie Pedagogicznej i zakładowym organizacjom związkowym.
5
2. Zaopiniowany przez zakładowe organizacje związkowe arkusz organizacji Dyrektor przekazuje organowi prowadzącemu w terminie do dnia 21 kwietnia danego roku.
3. Organ prowadzący, po uzyskaniu opinii Małopolskiego Kuratora Oświaty, zatwierdza arkusz organizacji Zespołu w terminie do dnia 29 maja danego roku.
4. W przypadku wprowadzenia zmian do zatwierdzonego arkusza organizacji Zespołu do dnia 30 września opinie, o których w ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.
5. W przypadku zmian do zatwierdzonych arkuszy organizacji po 30 września zmiany te zatwierdza organ prowadzący.
Rozdział 4 Organy Zespołu i ich kompetencje
§ 11
1. Organami Zespołu są:
1) Dyrektor;
2) Rada Pedagogiczna;
3) Rada Rodziców;
2. W Szkole działa Samorząd Uczniowski.
§ 12
1. Stanowisko Dyrektora powierza i odwołuje z niego organ prowadzący.
2. Zasady powoływania i odwoływania Dyrektora ze stanowiska określają przepisy ustawy Prawo oświatowe.
3. Dyrektor w szczególności wykonuje następujące zadania:
1) kieruje działalnością Zespołu oraz reprezentuje go na zewnątrz;
2) sprawuje nadzór pedagogiczny;
3) sprawuje opiekę nad dziećmi i uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne;
4) przedstawia Radzie Pedagogicznej wyniki i wnioski ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego oraz podaje informacje o działalności Zespołu;
5) realizuje uchwały Rady Pedagogicznej, podjęte w ramach ich kompetencji stanowiących;
6) dysponuje środkami określonymi w planie finansowym Zespołu zaopiniowanym przez Radę Pedagogiczną i ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie;
7) wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa dzieciom, uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez Zespół;
8) współdziała ze szkołami wyższymi w organizacji praktyk pedagogicznych;
9) stwarza warunki do działania w Zespole: wolontariuszy, stowarzyszeń i innych organizacji, w szczególności organizacji harcerskich, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej Przedszkola i Szkoły;
6
10) odpowiada za realizację zaleceń wynikających z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia;
11) współpracuje z pielęgniarką szkolną, lekarzem i lekarzem dentystą, sprawującymi profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dziećmi i młodzieżą, w tym udostępnia imię, nazwisko i numer PESEL ucznia celem właściwej realizacji tej opieki;
12) organizuje pomoc psychologiczno-pedagogiczną w Zespole;
13) wydaje decyzje administracyjne w sprawie:
a) skreślenia dziecka z listy dzieci Przedszkola, jeżeli nie podlega obowiązkowi rocznego przygotowania przedszkolnego,
b) skreślenia ucznia z listy uczniów w przypadku ucznia pełnoletniego, niepodlegającego obowiązkowi nauki,
c) wcześniejszego przyjęcia dziecka do szkoły podstawowej;
d) odmowy przyznania uczniom indywidualnego programu lub toku nauki oraz odroczenia obowiązku szkolnego;
e) spełniania obowiązku szkolnego poza szkołą;
f) nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego;
14) gromadzi informacje o pracy nadzorowanych nauczycieli niezbędne do dokonywania oceny ich pracy;
15) dokonuje oceny pracy nauczyciela;
16) dokonuje oceny dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu;
17) zarządza funduszem socjalnym i zdrowotnym Zespołu;
18) przewodniczy Radzie Pedagogicznej;
19) przygotowuje zebrania Rady Pedagogicznej i informuje o ich terminie członków Rady;
20) dba o właściwą atmosferę i dyscyplinę pracy w szkole oraz o powierzone mienie;
21) opracowuje arkusz organizacyjny Zespołu;
22) wykonuje inne zadania wynikające z przepisów szczególnych.
4. Dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w Zespole nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami. Dyrektor w szczególności decyduje w sprawach:
1) zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników Zespołu;
2) przyznawania nagród oraz wymierzania kar nauczycielom i innym pracownikom Zespołu;
3) występowania z wnioskami, po zasięgnięciu opinii Rady Pedagogicznej, w sprawach odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników Zespołu.
5. Dyrektor odpowiedzialny jest w szczególności za:
1) dydaktyczny i wychowawczy poziom Przedszkola i Szkoły;
2) realizację zadań zgodnie z uchwałami Rady Pedagogicznej, podjętymi w ramach jej kompetencji stanowiących, oraz zarządzeniami organu prowadzącego i organu sprawującego nadzór pedagogiczny;
3) tworzenie warunków do rozwijania samodzielnej pracy dzieci w Przedszkolu oraz samodzielnej i samorządnej pracy uczniów;
4) zapewnienie pomocy nauczycielom w realizacji ich zadań i ich doskonaleniu zawodowym;
7
5) zapewnienie w miarę możliwości odpowiednich warunków organizacyjnych do realizacji zadań dydaktycznych i opiekuńczo-wychowawczych;
6) zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez Przedszkole i Szkołę.
6. Dyrektor w wykonywaniu swoich zadań współpracuje z Radą Pedagogiczną, Radą Rodziców, rodzicami i Samorządem Uczniowskim.
7. Szczegółowy przydział zadań, kompetencji i odpowiedzialności Dyrektora ustala Wójt Gminy Kamionka Wielka.
8. W przypadku nieobecności Dyrektora Zespołu zastępuje go Wicedyrektor.
§ 13
1. W Zespole działa Rada Pedagogiczna, zwana dalej „Radą Pedagogiczną", która jest organem kolegialnym Zespołu w zakresie realizacji jego statutowych zadań dotyczących kształcenia, wychowania i opieki.
2. Przewodniczącym Rady Pedagogicznej jest Dyrektor.
3. W skład Rady Pedagogicznej wchodzi Dyrektor i wszyscy nauczyciele zatrudnieni w Zespole.
4. Zebrania Rady Pedagogicznej są organizowane przed rozpoczęciem roku szkolnego, w każdym okresie w związku z klasyfikowaniem i promowaniem uczniów, po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych oraz w miarę bieżących potrzeb.
5. Zebrania Rady Pedagogicznej odbywają się w czasie wolnym od zajęć lekcyjnych.
6. Uczestnictwo w zebraniach Rady Pedagogicznej jest obowiązkowe.
7. Zebrania mogą być organizowane na wniosek organu sprawującego nadzór pedagogiczny, z inicjatywy Dyrektora, organu prowadzącego Zespół albo co najmniej 1/3 członków Rady Pedagogicznej.
8. Przewodniczący prowadzi i przygotowuje zebrania Rady Pedagogicznej oraz jest odpowiedzialny za zawiadomienie wszystkich jej członków o terminie i porządku zebrania zgodnie z regulaminem działalności Rady Pedagogicznej.
9. W zebraniach Rady Pedagogicznej mogą również brać udział, z głosem doradczym, osoby zapraszane przez przewodniczącego za zgodą lub na wniosek Rady Pedagogicznej, w tym przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, w szczególności organizacji harcerskich, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej Szkoły.
10. Do kompetencji stanowiących Rady Pedagogicznej należy:
1) zatwierdzanie planu pracy Przedszkola i Szkoły;
2) podejmowanie uchwał w sprawie wyników klasyfikacji i promocji uczniów;
3) podejmowanie uchwał w sprawie eksperymentów pedagogicznych w Zespole, po zaopiniowaniu ich projektów przez Radę Rodziców;
4) ustalanie organizacji doskonalenia zawodowego nauczycieli Zespołu;
5) ustalanie sposobu wykorzystania wyników nadzoru pedagogicznego, w tym sprawowanego nad Przedszkolem i Szkołą przez Małopolskiego Kuratora Oświaty, w celu doskonalenia pracy Zespołu;
6)
uchwalanie statutu Zespołu albo jego zmian;
7) ustalanie regulaminu swojej działalności.
8
11. Rada pedagogiczna opiniuje w szczególności:
1) organizację pracy Zespołu, w tym tygodniowy rozkład zajęć edukacyjnych;
2) projekt planu finansowego Zespołu;
3)
wnioski Dyrektora o przyznanie nauczycielom odznaczeń, nagród i innych wyróżnień;
4) propozycje dyrektora Zespołu w sprawach przydziału nauczycielom stałych prac i zajęć w ramach wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatkowo płatnych zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych;
5) zaproponowane przez nauczycieli lub zespół nauczycieli programy wychowania przedszkolnego oraz programy nauczania przed dopuszczeniem do użytku w Przedszkolu i Szkole przez Dyrektora;
6) powierzenie stanowiska Dyrektora Zespołu, gdy konkurs nie wyłonił kandydata albo do konkursu nikt się nie zgłosił;
7) powierzenia stanowiska Wicedyrektora;
8) wniosek zgłoszony przez Dyrektora Zespołu dotyczący odwołania ze stanowiska Wicedyrektora;
9) program wychowawczo-profilaktyczny Zespołu przed przekazaniem go Radzie Rodziców do uchwalenia;
10) zaproponowane przez Dyrektora Zespołu dodatkowe zajęcia z języka obcego nowożytnego innego niż język obcy nowożytny nauczany w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych;
11) wniosek innych organów szkoły dotyczący obowiązku noszenia przez uczniów na terenie szkoły jednolitego stroju oraz wzór tego stroju;
12) ocenę pracy Dyrektora Zespołu;
13) zaproponowane przez Dyrektora Zespołu dni wolne od zajęć dydaktycznowychowawczych;
14) przedłożoną przez Dyrektora Szkoły propozycję dodatkowych dni wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, innych niż określonych w § 5 ust. 1 rozporządzenia;
15) zaproponowane przez Dyrektora Szkoły alternatywne formy realizacji obowiązkowych zajęć wychowania fizycznego.
11. Rada Pedagogiczna posiada następujące uprawnienia:
1) ustala zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych obowiązujących we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej trzy lata szkolne;
2) ustala materiały ćwiczeniowe obowiązujące w poszczególnych oddziałach w danym roku szkolnym;
3) deleguje dwóch przedstawicieli Rady Pedagogicznej do komisji konkursowej wyłaniającej kandydata na stanowisko dyrektora Zespołu;
4) ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora lub innego stanowiska kierowniczego w Szkole;
5) wnioskuje o wprowadzenie lub zniesienie obowiązku noszenia przez uczniów na terenie szkoły jednolitego stroju;
6) deleguje przedstawiciela Rady Pedagogicznej do zespołu rozpatrującego odwołanie nauczyciela od ustalonej oceny pracy;
7) opiniuje czas pracy Przedszkola ustalony przez organ prowadzący na wniosek dyrektora Zespołu;
9
8) wnioskuje o ustalenie ramowego rozkładu dnia w Przedszkolu i oddziałach przedszkolnych.
12. Rada Pedagogiczna przygotowuje projekt statutu albo jego zmian statutu.
13. Rada Pedagogiczna podejmuje decyzje wynikające ze swoich kompetencji w formie uchwał. Uchwały podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy członków Rady Pedagogicznej.
14. Dyrektor wstrzymuje wykonanie uchwał niezgodnych z przepisami prawa. Sposób postępowania w przypadku wstrzymania uchwały określa ustawa Prawo oświatowe.
15. Zebrania Rady Pedagogicznej są protokołowane. Teksty uchwał są rejestrowane i przechowywane osobno w Księdze Uchwał Zespołu.
16. Zadania i obowiązki przewodniczącego Rady Pedagogicznej oraz członków Rady Pedagogicznej, sposób głosowania, formy i sposób protokołowania i dokumentowania zebrań Rady Pedagogicznej, zadania zespołów Rady określa regulaminu działalności Rady Pedagogicznej Zespołu.
17. Regulamin nie może być sprzeczny ze statutem.
§ 14
1. Dyrektor Szkoły jest przedstawicielem i przewodniczącym Rady Pedagogicznej, w związku z tym wykonuje jej uchwały, o ile są zgodne z prawem i ustawą:
1) wstrzymuje wykonanie uchwał sprzecznych z prawem, powiadamiając o tym fakcie organ prowadzący i organ nadzoru pedagogicznego;
2) rozstrzyga sprawy sporne wśród członków Rady Pedagogicznej, jeżeli w regulaminie je pominięto;
3) reprezentuje interesy Rady Pedagogicznej na zewnątrz i dba o jej autorytet;
4) bezpośrednio współpracuje ze społecznymi organami szkoły, tj. Radą Rodziców i Samorządem Uczniowskim;
5) przyjmuje wnioski i bada skargi dotyczące nauczycieli i pracowników niepedagogicznych;
6) jest negocjatorem w sytuacjach konfliktowych pomiędzy nauczycielem a rodzicem,
7) dba o przestrzeganie postanowień zawartych w Statucie;
8) w swej działalności kieruje się zasadą partnerstwa i obiektywizmu;
9) wnoszone sprawy rozstrzyga z zachowaniem prawa oraz dobra publicznego, w związku z czym wydaje zalecenia wszystkim statutowym organom szkoły, jeżeli ich działalność narusza interesy Zespołu i nie służy rozwojowi uczniów.
§ 15
1. Osoby biorące udział w zebraniu Rady Pedagogicznej są obowiązane do nieujawniania spraw poruszanych na zebraniu Rady, które mogą naruszać dobra osobiste uczniów lub ich rodziców, a także nauczycieli i innych pracowników Szkoły.
2. Za naruszenie tajemnicy obrad Rady Pedagogicznej nauczyciel może być pociągnięty do odpowiedzialności cywilnej przez osobę, której dobro zostało naruszenie na podstawie art. 24 Kodeksu cywilnego.
3. Niezależnie od odpowiedzialności cywilnoprawnej, osoba dopuszczająca się ujawnienia tajemnicy Rady Pedagogicznej może także podlegać odpowiedzialności dyscyplinarnej zgodnie z art. 75 ustawy Karta Nauczyciela.
§ 16
1. W Zespole działa Rada Rodziców, która reprezentuje ogół rodziców dzieci i uczniów Zespołu.
2. W skład Rady Rodziców wchodzą po jednym przedstawicielu rad oddziałowych, wybranych w tajnych wyborach podczas zebrania rodziców uczniów danego oddziału.
3. W wyborach, o których mowa w ust. 2, jednego ucznia reprezentuje jeden rodzic. Wybory przeprowadza się na pierwszym zebraniu rodziców w każdym roku szkolnym.
4. Rada Rodziców może występować do Dyrektora i innych organów Szkoły, organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach Szkoły.
5. Do kompetencji stanowiących Rady Rodziców należy:
1) uchwalanie w porozumieniu z Radą Pedagogiczną programu wychowawczoprofilaktycznego Szkoły;
2) opiniowanie projektu planu finansowego składanego przez Dyrektora;
3) opiniowanie programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania Przedszkola i Szkoły;
4) delegowanie dwóch przedstawicieli do komisji konkursowej wyłaniającej kandydata na stanowisko Dyrektora;
5) wnioskowanie o powołanie Rady Szkoły;
6) wnioskowanie o dokonanie oceny pracy nauczyciela;
7) wybór przedstawiciela Rady Rodziców do zespołu rozpatrującego odwołanie nauczyciela od oceny pracy.
8) uchwalanie regulaminu swojej działalności.
6. Rada Rodziców opiniuje w szczególności:
1) zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych obowiązujący we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej trzy lata szkolne;
2) materiały ćwiczeniowe obowiązujące w poszczególnych oddziałach w danym roku szkolnym;
3) wniosek o wprowadzenie eksperymentu pedagogicznego w Zespole;
4) podjęcie działalności w Zespole stowarzyszeń lub innych organizacji;
5) wnioskowanie do Dyrektora o wprowadzenie lub zniesienie obowiązku noszenia przez uczniów na terenie Szkoły jednolitego stroju;
6) uzgodnienie z Dyrektorem wzoru jednolitego stroju;
7) pracę nauczyciela do ustalenia oceny dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu;
8) przedłożoną przez Dyrektora propozycję zajęć wychowania fizycznego do wyboru przez uczniów;
9) przedłożoną przez Dyrektora propozycję wprowadzenia dodatkowych zajęć edukacyjnych do szkolnego planu nauczania;
10) przedłożoną przez Dyrektora propozycję wprowadzenia dodatkowych zajęć edukacyjnych z języka obcego nowożytnego innego niż język obcy nowożytny nauczany
w ramach obowiązkowych zajęć edukacyjnych;
11) przedłożoną przez Dyrektora propozycję dodatkowych dni wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych;
12) przedłożoną przez Dyrektora propozycję dodatkowych dni wolnych od zajęć dydaktyczno-wychowawczych, innych niż określonych w § 5 ust. 1 rozporządzenia.
6. Rada Rodziców ma prawo do:
1) suwerennego określania swojej wewnętrznej organizacji - oznacza to, że żaden z organów Zespołu nie może wpływać na jej skład ani na strukturę;
2) gromadzenia środków finansowych dla wspierania działalności statutowej Zespołu i wydawania ich zgodnie z własną wolą;
3) występowania do Dyrektora oraz pozostałych organów Zespołu w sprawach związanych:
a) z jakością nauczania, wychowania i opieki,
b) z opinią w sprawach pracy nauczycieli realizujących staże na poszczególne stopnie awansu zawodowego,
c) z finansami szkoły (np. wniosek do władz szkoły o wygospodarowanie pieniędzy na kółka zainteresowań),
d) ze stanem bezpieczeństwa przebywających na terenie Szkoły uczniów oraz podczas realizowanych poza budynkiem form edukacyjnych.
4) dostępu do wszystkich informacji i dokumentów związanych z organizacją i przebiegiem procesu dydaktyczno - wychowawczego, poza informacjami i dokumentami uznanymi za niejawne lub dotyczącymi spraw personalnych objętych ochroną danych osobowych;
5) zakazania wstępu na teren szkoły organizacjom, które mogą mieć zgubny wpływ na rozwój dzieci, w szczególności sekty czy też organizacje negujące wartości preferowane przez rodziców.
7. Jeżeli Rada Rodziców w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego nie uzyska porozumienia z Radą Pedagogiczną w sprawie programu wychowawczo-profilaktycznego Szkoły, program ten ustala Dyrektor w uzgodnieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny. Program ustalony przez Dyrektora obowiązuje do czasu uchwalenia programu przez Radę Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną.
8. Rada Rodziców uchwala „Regulamin działalności Rady Rodziców". Regulamin nie może być sprzeczny ze statutem.
9. Regulamin, o którym mowa w ust. 8 określa w szczególności:
1) wewnętrzną strukturę i tryb pracy Rady Rodziców;
2) szczegółowy tryb przeprowadzania wyborów do rad oddziałowych oraz przedstawicieli rad oddziałowych do Rady Rodziców, o których mowa w ust. 2;
3) zasady wydatkowania funduszy Rady Rodziców.
10. Rada Rodziców podejmuje decyzje wynikające ze swoich kompetencji w formie uchwał. Uchwały podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy członków Rady Rodziców.
11. Jeżeli uchwała Rady Rodziców jest sprzeczna z prawem lub ważnym interesem Zespołu, Dyrektor zawiesza jej wykonanie i w terminie określonym w regulaminie Rady Rodziców uzgadnia z nią sposób postępowania w sprawie będącej przedmiotem uchwały. W razie
braku uzgodnienia, Dyrektor przekazuje sprawę do rozstrzygnięcia organowi prowadzącemu.
12. W celu wspierania działalności statutowej Zespołu Rada Rodziców może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł. Zasady wydatkowania funduszy Rady Rodziców określa regulamin, o którym mowa w ust. 9.
13. Fundusze, o których mowa w ust. 12, są przechowywane na odrębnym rachunku bankowym Rady Rodziców.
§ 16
1. Kompetencje Samorządu Uczniowskiego określa statut Szkoły.
§ 17
1. Organy Zespołu działają na zasadzie partnerstwa w ramach posiadanych kompetencji i regulaminów tak, aby przede wszystkim:
1) gwarantowały każdemu z nich możliwości swobodnego działania i podejmowania decyzji;
2) zapewniały bieżącą wymianę informacji pomiędzy organami Zespołu, planowanych i podejmowanych działań lub decyzji.
2. Współdziałanie organów szkoły ma na celu stworzenie jak najlepszych warunków rozwoju uczniów oraz podnoszenie poziomu jakości pracy szkoły.
3. Organy szkoły planują swoją działalność na rok szkolny i przekazują informacje do wiadomości pozostałym organom.
4. Każdy organ, po analizie planów działania pozostałych organów, może włączyć się do realizacji konkretnych zadań, proponując swoją opinię lub stanowisko w danej sprawie, nie naruszając kompetencji organu uprawnionego.
5. Organy szkoły mogą zapraszać na swoje planowane lub doraźne zebrania przedstawicieli innych organów w celu wymiany poglądów i informacji.
2. Współpraca organów odbywa się we wszystkich obszarach funkcjonowania Zespołu poprzez:
1) wzajemne informowanie:
a) Samorząd Uczniowski i Rada Rodziców są na bieżąco informowani o tym, co się dzieje w Zespole i jakie są zamierzenia Dyrektora i Rady Pedagogicznej;
b) Samorząd Uczniowski i Rada Rodziców informują Dyrektora i Radę Pedagogiczną o swoich potrzebach i zamierzeniach;
2) konsultacje:
a) Dyrektor i Rada Pedagogiczna umożliwiają Samorządowi Uczniowskiemu i Radzie Rodziców wypowiedzenie się na temat planowanych działań i decyzji;
b) Dyrektor zasięga od poszczególnych organów opinii w sprawach wynikających ze sprawowanego nadzoru, w tym nadzoru pedagogicznego;
3) współdecydowanie polegające na pełnym partnerstwie pomiędzy Dyrektorem, Radą Pedagogiczną, Samorządem Uczniowskim i Radą Rodziców:
a) wszystkie organy są zaangażowane w proces decydowania o proponowanych rozwiązaniach i podejmowania na ich podstawie wspólnych działań, za które wszyscy biorą pełną odpowiedzialność;
4) decydowanie - po przekazaniu przez Dyrektora lub Radę Pedagogiczną do wykonania określonego zadania uczniom lub rodzicom.
4. Żaden z organów Zespołu nie powinien inicjować sytuacji spornych dotyczących spraw Zespołu i społeczności szkolnej.
5. Dyrektor ma prawo wydawać zalecenia wszystkim organom Zespołu, jeżeli ich działalność narusza interesy Przedszkola i Szkoły oraz nie służy jej rozwojowi i dobremu imieniu.
6. Każdy organ powinien dążyć do jak najszybszego, polubownego rozstrzygania spornych spraw wewnątrz Zespołu, kierując się zasadą obiektywizmu i z zachowaniem następujących zasad:
1) kluczowe problemy Zespołu są rozwiązywane we wspólnym działaniu przedstawicieli poszczególnych organów;
2) każdy organ rozstrzyga sprawy sporne pomiędzy swoimi członkami;
3) sprawy sporne pomiędzy nauczycielami a rodzicami lub uczniami rozstrzyga Dyrektor, który może w tym zakresie współpracować odpowiednio z przewodniczącym Rady Rodziców lub z przewodniczącym Samorządu Uczniowskiego;
4) w przypadku braku porozumienia organów na poziomie Zespołu, kompetencje do rozpatrzenia wszelkich sporów ma organ prowadzący Przedszkole i Szkołę. Sprawę do rozstrzygnięcia organowi prowadzącemu przekazuje Dyrektor.
7. Koordynatorem współdziałania poszczególnych organów jest Dyrektor Zespołu, który zapewnia każdemu organowi możliwość swobodnego działania i podejmowania decyzji w ramach swoich kompetencji oraz umożliwia bieżącą wymianę informacji.
8. Dyrektor Zespołu przyjmuje i rozpatruje wnioski i skargi dotyczące nauczycieli i pracowników niepedagogicznych:
1) na piśmie za pośrednictwem sekretariatu Zespołu;
2) ustnie i sporządza wówczas notatkę służbową, którą rejestruje w dokumentacji Zespołu.
9. Bieżącą wymianę informacji pomiędzy organami Zespołu o podejmowanych i planowanych działaniach umożliwiają:
1) zebrania z ogółem rodziców i nauczycielami;
2) zebrania Rady Pedagogicznej z przedstawicielami Rady Rodziców;
3) zebrania Rady Rodziców z udziałem Dyrektora lub innego przedstawiciela Rady Pedagogicznej;
4) zebrania Samorządu Uczniowskiego z udziałem Dyrektora i przedstawicieli Rady Rodziców.
§ 18
1. Spory kompetencyjne między organami szkoły rozstrzyga Komisja mediacyjna, w skład której wchodzi jeden przedstawiciel każdego organu Szkoły.
2. Poszczególne organy kolegialne wybierają swego przedstawiciela do Komisji według procedury określonej w regulaminie danego organu.
3. Jeśli stroną sporu jest Dyrektor, wyznacza on swojego przedstawiciela spośród nauczycieli do pracy w Komisji.
4. Komisję powołuje się w razie i na czas zaistniałego sporu.
5. Komisja po zapoznaniu się z istotą sporu przeprowadza postępowanie wyjaśniające.
6. Komisja wydaje swoje rozstrzygnięcia w drodze uchwały podjętej zwykłą większością głosów, przy obecności minimum ¾ obecności jej członków.
7. Rozstrzygnięcia Komisji są wiążące dla stron i ostateczne.
8. Sprawy pod obrady Komisji wnoszone są w formie pisemnej w postaci skargi organu, którego kompetencje naruszono.
9. Organ, którego winę Komisja ustaliła, musi naprawić skutki swego działania w ciągu trzech miesięcy od ustalenia rozstrzygnięcia przez Komisję.
10. Rozstrzygnięcia Komisji mediacyjnej podawane są do ogólnej wiadomości w Zespole.
Rozdział 5 Nauczyciele i inni pracownicy Zespołu
§ 19
1. W Zespole zatrudniani są nauczyciele i inni pracownicy Zespołu.
2. Sposoby nawiązania i rozwiązywania stosunku pracy z nauczycielami regulują przepisy ustawy Karty Nauczyciela i ustawy Kodeksu Pracy.
3. Sposoby nawiązania i rozwiązywania stosunku pracy z innymi pracownikami Zespołu regulują przepisy Kodeksu Pracy.
4. Wszystkich pracowników obowiązują:
1) zakresy czynności oraz regulaminy przedłożone przez Dyrektora;
2) postanowienia niniejszego Statutu;
3) zarządzenia Dyrektora oraz przepisy stanowione treścią prawa zewnętrznego.
§ 20
1. W Zespole utworzone jest stanowisko Wicedyrektora.
2. Stanowisko Wicedyrektora powierzane jest na czas określony przez Dyrektora.
§ 21
1. Wicedyrektor Szkoły posiada następujące uprawnienia:
1) podczas nieobecności w pracy Dyrektora Szkoły z uzasadnionych powodów, przejmuje uprawnienia zgodnie z jego kompetencjami, a w szczególności:
a) podejmuje decyzje w sprawach pilnych,
b) podpisuje dokumenty w zastępstwie lub z upoważnienia Dyrektora, używając własnej pieczątki,
c) współdziała na bieżąco z organem prowadzącym Szkołę, związkami zawodowymi oraz innymi instytucjami;
d) kieruje pracą sekretariatu i personelu Zespołu;
2) prowadzi obserwację pracy nauczycieli, zgodnie z planem nadzoru pedagogicznego, dokonuje analizy i oceny ich pracy, sporządza wnioski o nagrody i odznaczenia;
3) wnioskuje do Dyrektora Zespołu o przyznanie dodatku motywacyjnego nauczycielom za osiągnięcia w pracy zawodowej;
4) ma prawo - w przypadku jawnego naruszenia dyscypliny pracy przez nauczyciela lub pracownika nie będącego nauczycielem - do podjęcia decyzji w sprawie oraz wystąpienia z wnioskiem o ukaranie go do Dyrektora Szkoły;
5) systematycznie nadzoruje nauczycieli podczas pełnienia dyżurów w czasie przerw międzylekcyjnych oraz przed lekcjami i po lekcjach;
6) rozlicza nauczycieli z obowiązków prowadzenia wymaganej dokumentacji szkolnej;
7) rozlicza nauczycieli oraz wychowawców poszczególnych oddziałów z realizacji zadań wychowawczo - opiekuńczych Zespołu.
2. Do zakresu obowiązków Wicedyrektora należy:
1) oddziaływanie na nauczycieli, uczniów i rodziców w zakresie pełnej realizacji zadań zmierzających do właściwej organizacji pracy szkoły, ładu i porządku w budynku;
2) sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami zgodnie z planem nadzoru pedagogicznego;
3) dbanie o dyscyplinę pracy pracowników Zespołu i uczniów, wypracowanie nowych metod w celu jej poprawienia, na bieżąco rozliczanie niezdyscyplinowanych;
4) organizowanie zastępstw za nieobecnych nauczycieli, prowadzenie ich właściwej dokumentacji, rozliczanie nauczycieli zastępujących z ich prawidłowego odbycia i zapisu w dziennikach zajęć;
5) kontrolowanie prowadzenia dokumentacji szkolnej;
6) nadzorowanie wystroju korytarzy szkolnych oraz sal lekcyjnych;
7) terminowe realizowanie zadań ujętych w planie nadzoru pedagogicznego Dyrektora Szkoły za które odpowiada;
8) inspirowanie i organizowanie całokształtu pracy wychowawców klas IV- VIII, czuwanie nad prowadzeniem przez nich dokumentacji klasy, sprawowanie szczególnej opieki nad młodymi wychowawcami;
9) sprawowanie nadzoru nad zajęciami pozalekcyjnymi klas IV – VIII;
10) analizowanie pracy wychowawczej nauczycieli i Samorządu Uczniowskiego;
11) koordynowanie praktyk studenckich odbywanych na terenie Zespołu;
12) w porozumieniu z nauczycielami sporządzanie planu doskonalenia zawodowego;
13) nadzorowanie realizacji programu wychowawczo - profilaktycznego oraz funkcjonowania wewnątrzszkolnych zasad oceniania;
14) nadzorowanie obiegu dokumentacji związanej z opiniami i orzeczeniami poradni psychologiczno – pedagogicznej, kontrolowanie realizacji zaleceń;
15) organizowanie szkoleń dla rodziców, dbanie o różnorodność form spotkań;
16) wykonywanie innych prac zleconych przez Dyrektora Zespołu.
§ 22
1. Nauczyciel obowiązany jest w szczególności:
1) rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa dzieciom i uczniom w czasie zajęć organizowanych przez Zespół;
2) wspierać każdego ucznia w jego rozwoju;
3) dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego;
4) kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka;
5) dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą
demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów;
6) podnosić swoją wiedzę ogólną i zawodową;
7) w swoich działaniach dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych kierować się dobrem uczniów, troską o ich zdrowie, postawę moralną i obywatelską, z poszanowaniem godności osobistej ucznia.
2. Do zakresu zadań nauczyciela w zakresie współdziałania z rodzicami należy:
1) systematyczne informowanie rodziców o zadaniach wychowawczych i dydaktycznych realizowanych w Zespole;
2) zapoznawanie rodziców z podstawą programową wychowania przedszkolnego
3) oraz podstawą programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej i włączanie ich
4) do kształtowania u dzieci i uczniów określonych w tej podstawie wiadomości i umiejętności;
5) informowanie rodziców o sukcesach i trudnościach ich dzieci;
6) włączanie rodziców do wspierania osiągnięć rozwojowych dzieci i łagodzenia trudności;
7) przekazanie rodzicom informacji o gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole;
8) zachęcanie rodziców do współdecydowania w sprawach Zespołu poprzez: wspólne organizowanie imprez związanych z życiem klasy lub Zespołu;
9) pomoc w organizowaniu wycieczek, wyjść do kina, teatru;
10) współtworzenie dokumentacji pracy Zespołu;
11) informowanie rodziców o zachowaniu dziecka w Przedszkolu i ucznia Szkole, zachowaniu w grupie rówieśniczej oraz o jego rozwoju;
12) odbywanie spotkań z rodzicami.
3. Do zakresu zadań nauczyciela w zakresie planowania i prowadzenia pracy dydaktycznowychowawczej należy w szczególności:
1) rzetelne przygotowywanie się do każdych zajęć i prowadzenie ich na najwyższym poziomie merytorycznym, dydaktycznym i metodycznym;
2) przedstawianie Dyrektorowi programu wychowania przedszkolnego i programu nauczania do prowadzonych przez siebie zajęć edukacyjnych;
3) sporządzanie planów pracy, rozkładu materiału do realizowanego programu nauczania;
4) przestrzeganie szczegółowych warunków i sposobu oceniania, w tym obiektywne, systematyczne i bezstronne ocenianie uczniów;
5) dostosowywanie wymagań edukacyjnych wynikających z orzeczeń lub opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej;
6) tworzenie warunków do aktywnego i twórczego udziału uczniów w procesie dydaktyczno-wychowawczym poprzez wdrażanie do samodzielnego myślenia, uczenia się i działania, kształtowanie umiejętności dobrze zorganizowanej pracy indywidualnej i zespołowej;
7) indywidualizowanie pracy z uczniem;
8) realizowanie zajęć opiekuńczych i wychowawczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów;
9) stymulowanie rozwoju psychofizycznego, rozpoznawanie i kształtowanie uzdolnień i zainteresowań oraz pozytywnych cech charakteru uczniów;
10) rozpoznawanie przyczyn niepowodzeń szkolnych i udzielanie pomocy w ich przezwyciężeniu;
11) realizacja zadań określonych w szkolnym programie wychowawczo-profilaktycznym;
12) dbanie o poprawność językową uczniów;
13) zapoznawanie się z aktualnym stanem prawnym w oświacie;
14) egzekwowanie przestrzegania regulaminów w pracowniach i salach przedmiotowych;
15) kontrolowanie obecności uczniów na każdych zajęciach;
16) sumienne pełnienie dyżurów zgodnie z opracowanym harmonogramem;
17) stosowanie dostępnych pomocy dydaktycznych, środków audiowizualnych i urządzeń multimedialnych, wzbogacanie wyposażenia pracowni w samodzielnie wykonane pomoce, stałe doskonalenie warsztatu pracy;
18) doskonalenie swoich umiejętności dydaktycznych poprzez udział w konferencjach przedmiotowych, pracę w zespołach przedmiotowych, aktywny udział w doskonaleniu, uczestnictwo w warsztatach metodycznych, korzystanie z fachowej literatury, doskonalenie umiejętności informatycznych;
19) aktywne uczestniczenie w zebraniach Rady Pedagogicznej;
20) udział w przeprowadzaniu egzaminu ósmoklasisty;
21) wykonanie innych poleceń służbowych i zadań statutowych zleconych przez Dyrektora.
4. Zadania nauczyciela w zakresie udzielania uczniom pomocy psychologiczno-
pedagogicznej określa § 28.
5. Nauczyciel odpowiada za:
1) poprawność realizacji przyjętego programu nauczania;
2) jakość realizacji zadań, o których mowa w ust. 2 i 3 oraz wyniki pracy uczniów z prowadzonych zajęć edukacyjnych;
3) bezpieczeństwo powierzone jego opiece uczniów;
4) przestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych;
5) powierzone mienie i dokumentację Zespołu.
6. Nauczyciel ma prawo do:
1) swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, w realizacji programu nauczania, jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne;
2) wyboru spośród zatwierdzonych do użytku szkolnego podręczników i innych pomocy naukowych;
3) pierwszeństwa uczestnictwa we wszelkich formach doskonalenia zawodowego
4) na najwyższym poziomie.
§ 23
1. W Zespole zatrudnia się pedagoga, psychologa, pedagoga specjalnego, logopedę, terapeutę pedagogicznego. Do zadań pedagoga i psychologa szkolnego należy:
1) prowadzenie badań i działań diagnostycznych uczniów, w tym diagnozowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu Przedszkola i Szkoły;
2) diagnozowanie sytuacji wychowawczych w Przedszkolu i Szkole w celu rozwiązywania problemów wychowawczych stanowiących barierę i ograniczających aktywne i pełne uczestnictwo ucznia w życiu Przedszkola i Szkoły;
3) udzielanie dzieciom i uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej w formach odpowiednich do rozpoznanych potrzeb;
4) podejmowanie działań z zakresu profilaktyki uzależnień i innych problemów dzieci i młodzieży;
5) minimalizowanie skutków zaburzeń rozwojowych, zapobieganie zaburzeniom zachowania oraz inicjowanie różnych form pomocy w środowisku szkolnym i pozaszkolnym uczniów;
6) inicjowanie i prowadzenie działań mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych;
7) pomoc rodzicom i nauczycielom w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych możliwości, predyspozycji i uzdolnień uczniów;
8) wspieranie nauczycieli i innych specjalistów w:
a) rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu Szkoły,
b) udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
3. Do zadań pedagoga i psychologa szkolnego, oprócz zadań wymienionych w ust. 2 należy:
1) udzielanie porad i konsultacji;
2) prowadzenie warsztatów, szkoleń i zajęć integracyjnych;
3) pomoc nauczycielom w rozwiązywaniu trudności wychowawczych;
4) współpraca z organizacjami i instytucjami działającymi na rzecz pomocy uczniom i ich rodzinom;
5) kształtowanie pozytywnych postaw społecznych wśród dzieci i młodzieży;
6) podejmowanie działań ujętych w programie wychowawczo-profilaktycznym;
7) planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole zgodnie z § 29.
4. Do zadań pedagoga specjalnego należy w szczególności:
1) współpraca z nauczycielami, wychowawcami grup wychowawczych lub innymi specjalistami, rodzicami oraz uczniami w:
a) rekomendowaniu Dyrektorowi do realizacji działań w zakresie zapewnienia aktywnego i pełnego uczestnictwa uczniów w życiu Zespołu oraz dostępności, o której mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami;
b) prowadzeniu badań i działań diagnostycznych związanych z rozpoznawaniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu Zespołu;
c) rozwiązywaniu problemów dydaktycznych i wychowawczych uczniów, określaniu niezbędnych do nauki warunków, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych, w tym wykorzystujących technologie informacyjnokomunikacyjne, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia;
2) współpraca z zespołem, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy, w zakresie opracowania i realizacji indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w tym zapewnienia mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej
3)
wspieranie nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i innych specjalistów w:
a) rozpoznawaniu przyczyn niepowodzeń edukacyjnych uczniów lub trudności w ich funkcjonowaniu, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu Przedszkola, Szkoły,
b) udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w bezpośredniej pracy z uczniem lub dzieckiem,
c) dostosowaniu sposobów i metod pracy do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz jego możliwości psychofizycznych,
d) doborze metod, form kształcenia i środków dydaktycznych do potrzeb uczniów;
4) udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom, rodzicom uczniów i nauczycielom;
5) współpraca, w zależności od potrzeb, z rodzicami uczniów, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, placówkami doskonalenia nauczycieli; innymi przedszkolami, szkołami i placówkami; organizacjami pozarządowymi oraz innymi instytucjami i podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży;
6) przedstawianie Radzie Pedagogicznej propozycji w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli Zespołu w zakresie zadań określonych w pkt 1–5.
4. Do zadań logopedy szkolnego należy:
1) diagnozowanie logopedyczne, w tym prowadzenie badań przesiewowych w celu ustalenia stanu mowy uczniów oraz poziomu rozwoju językowego uczniów;
2) prowadzenie zajęć logopedycznych dla dzieci/uczniów oraz porad i konsultacji dla rodziców i nauczycieli w zakresie stymulacji rozwoju mowy uczniów i eliminowania jej zaburzeń;
3) podejmowanie działań profilaktycznych zapobiegających powstawaniu zaburzeń komunikacji językowej we współpracy z rodzicami uczniów;
4)
wspieranie nauczycieli i innych specjalistów w:
a) rozpoznawaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz przyczyn niepowodzeń
edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu Przedszkola lub Szkoły,
b) udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
5) kierowanie wybranych uczniów do specjalistów z zakresu medycyny (laryngologii, stomatologii) lub dziedzin pokrewnych (psychologii, pedagogiki).
§ 24
1. W Zespole zatrudnia się:
1) pomoc nauczyciela;
2) sekretarkę;
3) intendenta - magazyniera;
4) kucharza;
5) pomoc kuchenną;
6) sprzątaczkę;
7) woźnego – konserwatora.
2. Zakres zadań pomocy nauczyciela określa Statut Przedszkola.
3. Do zakresu zadań sekretarki należy:
1) przyjmowanie i rozdział nadchodzącej korespondencji;
2) rejestrowanie pism wchodzących i wychodzących;
3) przepisywanie i wysyłanie korespondencji;
4) wystawianie zaświadczeń;
5) prowadzenie ewidencji godzin nadliczbowych i płatnych zastępstw nauczycieli oraz pracowników administracyjno-obsługowych;
6) zamawianie druków szkolnych,
7) pełnienie obowiązków kasjera Zespołu;
8) zabezpieczanie i przechowywanie pieczęci urzędowych;
9) prowadzenie archiwum;
10) obsługa interesantów, udzielanie informacji;
11)
sporządzanie sprawozdawczości;
12) organizacja inwentaryzacji, prowadzenie ksiąg inwentarzowych;
13) kierowanie zespołem pracowników;
14) prowadzenie dokumentacji szkoły;
15) przygotowywanie umów o pracę nauczycieli oraz pracowników niepedagogicznych szkoły oraz innych druków i aktów kadrowych;
16) kontrola terminowości badań lekarskich nauczycieli i pracowników niepedagogicznych Zespołu;
17) ochrona danych osobowych pracowników Zespołu i uczniów;
18) prowadzenie ewidencji obecności pracowników niepedagogicznych oraz ewidencji urlopów i zwolnień;
19) prowadzenie księgi wyjść pracowników poza obiekty szkolne;
20) prowadzenie ewidencji urlopów pracowników administracyjno-obsługowych, przygotowywanie projektu planu urlopów, konsultowanie go z zainteresowanymi
pracownikami oraz zakładową organizacją związkową i przedstawianie planu urlopów Dyrektorowi Zespołu do zatwierdzenia;
21) prowadzenie ewidencji zwolnień lekarskich oraz delegacji służbowych wszystkich pracowników Zespołu;
22) przestrzeganie ustalonego porządku i Regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, tajemnicy służbowej oraz norm i zasad zawartych w regulaminach oraz zarządzeniach wewnętrznych Dyrektora;
23) wykonywanie innych czynności zleconych przez Dyrektora.
4. Do zakresu zadań intendenta-magazyniera należy:
1) zaopatrywanie stołówki szkolnej w potrzebne produkty żywieniowe i gospodarcze;
2) współudział w ustalaniu tygodniowych jadłospisów;
3) przyjmowanie towarów pod względem ilościowym i jakościowym zgodnie z procedurami HCCP;
4) prowadzenie ewidencji przyjętych i wydanych towarów;
5) przyjmowanie odpłatności za żywienie;
6) utrzymywanie magazynu środków żywności w należytym stanie sanitarno – porządkowym;
7) sporządzanie raportów żywieniowych oraz ich terminowe przedkładanie w księgowości Zespołu;
8) bieżąca współpraca z GOPS w Kamionce Wielkiej w zakresie terminowego sporządzania i przedkładania rachunków za żywienie uczniów finansowanych przez Ośrodek;
9) czuwanie nad sprawnością urządzeń stanowiących wyposażenie kuchni i stołówki szkolnej;
10) prowadzenie kasy szkoły:
a) bieżące odprowadzanie gotówki do banku,
b) sporządzanie raportów finansowych i w okresach miesięcznych przekazywanie ich do księgowości Zespołu,
c) właściwe zabezpieczanie i przechowywanie gotówki,
d) prowadzenie księgi druków ścisłego zarachowania;
11) przestrzeganie ustalonego porządku i Regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, tajemnicy służbowej oraz norm i zasad zawartych w regulaminach oraz zarządzeniach wewnętrznych Dyrektora;
12) wykonywanie innych czynności zleconych przez Dyrektora.
5. Do zakresu zadań kucharki należy:
1) sporządzanie posiłków według norm żywnościowych, jadłospisu i zasad higieny żywienia;
2) prowadzenie dokumentacji związanej ze sporządzaniem posiłków;
3) określenie zapotrzebowania na artykuły żywnościowe;
4) udział w sporządzaniu jadłospisów;
5) udział w sporządzaniu kalkulacji kosztów żywienia;
6) sprawdzanie towaru wydanego przez magazyn pod względem ilości, wagi, miary i jakości;
7) znajomość i stosowanie przepisów z zakresu higieny, higieny żywienia, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej;
8) dbałość o należyty stan produktów żywnościowych;
9) zachowanie porządku i czystości podczas sporządzania i wydawania posiłków;
10) dbałość o czystość i właściwy stan techniczny wszelkich urządzeń technicznych
11) w kuchni oraz naczyń i przyborów do sporządzania i spożywania posiłków;
12) przygotowywanie codziennie prób żywnościowych i właściwe ich przechowywanie;
13) bieżące zabezpieczenie pomieszczeń kuchni przed włamaniami, kradzieżą i pożarem;
14) natychmiastowe zgłaszanie Dyrektorowi wszelkich zauważonych usterek, awarii i zagrożeń zaistniałych na terenie kuchni;
15) przestrzeganie ustalonego porządku i Regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, tajemnicy służbowej oraz norm i zasad zawartych w regulaminach oraz zarządzeniach wewnętrznych Dyrektora;
16) wykonywanie innych czynności zleconych przez Dyrektora.
6. Do zakresu zadań pomocy kuchennej należy:
1) utrzymanie czystości w pomieszczeniach kuchennych, obieralni, w piwnicy, na stołówce, w pomieszczeniach na ziemniaki oraz zaplecza sanitarnego;
2) utrzymanie czystości naczyń i sprzętu kuchennego, stołów, podłóg i maszyn oraz zmywanie naczyń;
3) pomoc w przygotowaniu posiłków;
4) przygotowanie miejsca pracy i pomoc przy wydawaniu posiłków;
5) przestrzeganie przepisów z zakresu higieny, higieny żywienia, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ochrony przeciwpożarowej;
6) informowanie kucharki o zauważonych brakach i usterkach;
7) zgłaszanie Dyrektorowi wszelkich zauważonych usterek, awarii i zagrożeń zaistniałych na terenie kuchni;
8) przestrzeganie ustalonego czasu pracy i wykorzystywania go w sposób efektywny;
9) przestrzeganie ustalonego porządku i Regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, tajemnicy służbowej oraz norm i zasad zawartych w regulaminach oraz zarządzeniach wewnętrznych Dyrektora;
10) wykonywanie innych czynności zleconych przez Dyrektora.
7. Do zakresu zadań sprzątaczki należy:
1) dbanie o utrzymanie ładu i porządku w Przedszkolu/Szkole oraz należytej dyscypliny pracy;
2) taktowne zachowanie wobec przełożonych, współpracowników, dzieci i uczniów, rodziców oraz interesantów;
3) pełnienie obowiązków w czasie, miejscu i charakterze określonym przez organizację pracy Zespołu oraz zarządzenia wewnętrzne Dyrektora;
4) przestrzeganie ustalonego czasu pracy i wykorzystywanie go w sposób efektywny;
5) przestrzeganie ustalonego porządku i Regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, tajemnicy służbowej oraz norm i zasad zawartych w regulaminach oraz zarządzeniach wewnętrznych Dyrektora;
6) zaopiekowanie się uczniem, który przybył na teren Szkoły przed rozpoczęciem pracy świetlicy szkolnej lub przed rozpoczęciem dyżuru pełnionego przez nauczyciela;
7) zapewnienie bezpieczeństwa uczniowi, który w czasie lekcji musi skorzystać z toalety.
8. Do podstawowych obowiązków sprzątaczki należy:
1) utrzymanie w czystości i porządku przydzielonych pomieszczeń oraz znajdujących się w nich sprzętów i urządzeń zgodnie z wymogami higieny;
2) piecza nad bezpieczeństwem budynku i całością sprzętu szkolnego oraz nad urządzeniami instalacyjnymi;
3) troska o czystość terenu szkolnego oraz pomoc w dekoracji sal lekcyjnych, ciągów komunikacyjnych budynku;
4) zapoznanie się z kartami charakterystyki używanych chemicznych środków czystości;
5) stosowanie się do instrukcji ich obsługi w przypadku wykonywania prac z wykorzystaniem urządzeń mechanicznych;
6) zgłoszenie do konserwatora lub Dyrektora Zespołu zauważonych uszkodzeń sprzętu, przepalonych świetlówek, itp.;
7) dozorowanie drzwi wejściowych,
8) wykonywanie innych czynności zleconych przez Dyrektora Zespołu.
9. Do zadań woźnego – konserwatora należy:
1) dbanie o utrzymanie ładu i porządku w szkole oraz należytej dyscypliny pracy;
2) taktowne zachowanie wobec przełożonych, współpracowników, dzieci lub uczniów, rodziców i interesantów;
3) pełnienie obowiązków w czasie, miejscu i charakterze określonym przez organizację pracy Zespołu oraz zarządzenia wewnętrzne Dyrektora;
4) przestrzeganie ustalonego porządku i Regulaminu pracy, przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, przeciwpożarowych, tajemnicy służbowej oraz norm i zasad zawartych w regulaminach oraz zarządzeniach wewnętrznych Dyrektora;
5) zaopiekowanie się uczniem, który przybył na teren Szkoły przed rozpoczęciem pracy świetlicy szkolnej lub przed rozpoczęciem dyżuru pełnionego przez nauczyciela;
6) piecza nad bezpieczeństwem budynku, sprzętu szkolnego oraz urządzeniami instalacyjnymi szkoły;
7) wykonywanie napraw sprzętu szkolnego i poprawek wynikających z eksploatacji urządzeń i obiektu;
8) opieka nad szatniami i ich zabezpieczenie;
9) dbanie o czystość i porządek w otoczeniu szkoły, placu zabaw i boiskach sportowych;
10) przegląd sprzętu i wykonywanie napraw w miarę możliwości;
11) udzielanie niezbędnych informacji osobom wchodzącym do szkoły, co do miejsca załatwienia sprawy i nie dopuszczanie do przebywania w obiekcie osób niepożądanych;
12) zgłaszanie Dyrektorowi wszelkich usterek i zagrożeń bezpieczeństwa pracy;
13) w okresie zimy usuwanie śniegu z chodnika przyszkolnego oraz przyległego do posesji, a także w miarę potrzeb posypanie piaskiem;
14) po każdej przerwie sprawdzanie porządku i stanu technicznego urządzeń w sanitariatach;
15) codzienny przegląd pomp, pieców centralnego ogrzewania, termostatów i innych urządzeń wskaźnikowych oraz konserwacja instalacji centralnego ogrzewania, wodnej, kanalizacyjnej, gazowej, elektrycznej, odgromowej i dokonywanie na bieżąco w miarę możliwości drobnych napraw po powiadomieniu przełożonych;
16) utrzymywanie czystości w kotłowni i pomieszczeniach przyległych;
17) wykonywanie innych czynności zleconych przez Dyrektora.
10. Szczegółowy przydział zadań dla pracowników wymienionych w ust. 2- 9 opracowuje Dyrektor.
11. Do zakresu zadań pracowników wymienionych w ust. 2-9 w zakresie zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa dzieciom w Przedszkolu i uczniom w Szkole należy:
1) przestrzeganie zarządzeń Dyrektora dotyczących spraw organizacyjnoporządkowych;
2) niezwłoczne reagowanie na zauważone ryzykowne zachowania dzieci lub uczniów i powiadomienie nauczyciela dyżurującego, wychowawcy lub Dyrektora o wszelkich przejawach niewłaściwego zachowania dzieci lub uczniów, które zagrażają ich bezpieczeństwu;
3) wspieranie nauczycieli i Dyrektora w tworzeniu bezpiecznych warunków dla uczniów, w miarę posiadanych kompetencji.
Rozdział 6 Zespoły nauczycieli
§ 25
1. W Zespole tworzone są zespoły nauczycieli do realizacji zadań określonych w Statutach Szkoły i Przedszkola. W Zespole funkcjonują:
1) zespół nauczycieli wychowania przedszkolnego;
2) zespół nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej;
3) zespół wychowawców oddziałów klas IV – VIII;
4) zespół nauczycieli przedmiotów humanistyczno – społecznych;
5) zespół nauczycieli przedmiotów matematyczno – przyrodniczych;
6) zespół nauczycieli języków obcych;
7) zespół ds. pomocy psychologiczno- pedagogicznej;
8) zespół ds. promocji szkoły.
2. Nauczyciele mogą tworzyć inne doraźne zespoły problemowo-zadaniowe, których działalność może dotyczyć wybranych zagadnień.
3. Zespoły nauczycieli, o których mowa w ust. 1 i 2 powołuje Dyrektor.
4. Pracą zespołu kieruje przewodniczący powoływany przez Dyrektora na wniosek tego zespołu.
5. Dyrektor, na wniosek przewodniczącego zespołu, może wyznaczyć do realizacji określonego zadania lub zadań zespołu innych nauczycieli, specjalistów i pracowników Zespołu.
6. W pracach zespołu mogą brać udział również osoby niebędące pracownikami Zespołu.
7. Do zadań zespołów nauczycieli należy w szczególności:
1) analiza programów nauczania z zakresu kształcenia ogólnego przed przedstawieniem programu przez nauczyciela lub zespół nauczycieli Dyrektorowi do dopuszczenia do użytku w szkole;
2) organizowanie współpracy w celu uzgodnienia sposobów realizacji programów nauczania, korelowanie nauczania pokrewnych przedmiotów;
3) przedstawienie Dyrektorowi propozycji podręczników lub materiałów edukacyjnych oraz materiałów ćwiczeniowych dla uczniów danej klasy;
4) opracowanie wewnątrzprzedmiotowych zasad oceniania;
5) opracowanie narzędzi do pomiaru wiedzy i umiejętności uczniów;
6) opracowanie planów pracy z uwzględnieniem wniosków wypływających z nadzoru pedagogicznego, pracy własnej, a także potrzeb edukacyjnych uczniów;
7) organizowanie wewnątrzszkolnego doskonalenia zawodowego oraz doradztwa metodycznego dla początkujących nauczycieli, wymiany wiedzy i doświadczeń między nauczycielami;
8) popularyzowanie umiejętności zawodowych w środowisku nauczycielskim;
9) organizowanie lekcji otwartych i zajęć pokazowych dla rodziców;
10) pedagogizacja rodziców;
11) współdziałanie w organizowaniu pracowni i sal przedmiotowych, a także w uzupełnianiu ich wyposażenia w pomoce dydaktyczne;
12) opiniowanie programów autorskich;
13) analiza sytuacji dydaktycznej i wychowawczej uczniów oraz wspólne podejmowanie konkretnych zamierzeń w celu optymalnego rozwoju uczniów.
8. Zespół nauczycieli prowadzących nauczanie w klasach I-III oraz zespół nauczycieli prowadzących nauczanie danych zajęć edukacyjnych w klasach IV-VIII przedstawia dyrektorowi szkoły propozycje:
1) jednego podręcznika do zajęć z zakresu edukacji: polonistycznej, matematycznej, przyrodniczej i społecznej oraz jednego podręcznika do zajęć z zakresu języka obcego nowożytnego lub materiału edukacyjnego, dla uczniów danej klasy – dla uczniów klas I-III;
2) przyrodniczej i społecznej oraz jednego podręcznika do zajęć z zakresu języka obcego nowożytnego lub materiału edukacyjnego, dla uczniów danej klasy – dla uczniów klas I-III;
3) jednego podręcznika do zajęć edukacyjnych lub materiału edukacyjnego do danych zajęć edukacyjnych, dla uczniów danego oddziału – dla uczniów klas IV-VIII;
4) materiałów ćwiczeniowych.
9. Zespoły nauczycieli, o których mowa w ust. 1, mogą przedstawić Dyrektorowi więcej niż jeden podręcznik lub materiał edukacyjny:
1) do danego języka obcego nowożytnego w danej klasie, biorąc pod uwagę poziomy nauczania języków obcych nowożytnych – w przypadku klas IV-VIII;
2) w przypadku uczniów niepełnosprawnych objętych kształceniem specjalnym, biorąc pod uwagę ich możliwości edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne uczniów;
3)
w przypadku uczniów objętych kształceniem w zakresie niezbędnym do podtrzymania poczucia tożsamości narodowej, etnicznej i językowej.
10. Dyrektor szkoły, na podstawie przedstawionych propozycji zespołów, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, ustala szkolny zestaw programów nauczania.
11. Dyrektor szkoły, na podstawie propozycji nauczycieli oraz w przypadku braku porozumienia w zespole nauczycielskim w sprawie przedstawienia propozycji podręczników lub materiałów edukacyjnych – po zasięgnięciu opinii Rady Pedagogicznej i Rady Rodziców ustala:
1) zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych obowiązujących we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej trzy lata szkolne;
2) materiały ćwiczeniowe obowiązujące w poszczególnych oddziałach w danym roku szkolnym.
12. Działania i zadania do realizacji w danym roku szkolnym określa plan pracy zespołów, o których mowa w ust. 1 i ust. 2.
13. Podsumowanie pracy zespołu odbywa się podczas ostatniego w danym roku szkolnym zebrania Rady Pedagogicznej.
Rozdział 7 Organizacja pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole
§ 26
1. Przedszkole i Szkoła udziela dzieciom, uczniom, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej.
2. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana dziecku w Przedszkolu oraz uczniowi w Szkole polega na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz rozpoznawaniu indywidulanych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia oraz czynników środowiskowych wpływających na ich funkcjonowanie w Przedszkolu lub Szkole, w celu wspierania potencjału rozwojowego dziecka lub ucznia
i stwarzanie warunków ich aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu Przedszkola lub Szkoły oraz w środowisku społecznym.
3. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana w Przedszkolu lub Szkole rodzicom dzieci lub uczniów i nauczycielom polega na wspieraniu rodziców i nauczycieli w rozwiązywaniu problemów wychowawczych i dydaktycznych oraz rozwijaniu ich umiejętności wychowawczych w celu zwiększenia efektywności pomocy udzielanej dzieciom lub uczniom.
4. Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Przedszkolu i Szkole jest dobrowolne i nieodpłatne.
5. Pomoc psychologiczno-pedagogiczną organizuje Dyrektor.
6. Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Przedszkolu i Szkole udzielają dzieciom i uczniom nauczyciele oraz specjaliści wykonujący zadania z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w szczególności pedagog, psycholog, logopeda, terapeuta pedagogiczny i doradca zawodowy.
7. W Przedszkolu i Szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem oraz przez zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów.
8. W Przedszkolu i oddziałach przedszkolnych pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana w formie:
1) zajęć rozwijających uzdolnienia;
2) zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym;
3) zindywidualizowanej ścieżki realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego;
4) porad i konsultacji.
9. W Szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana jest w formie:
1) zajęć rozwijających uzdolnienia;
2) zajęć rozwijających umiejętności uczenia się;
3) zajęć dydaktyczno-wyrównawczych;
4) zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, rozwijających kompetencje emocjonalno-społeczne oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznych;
5) zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia i zawodu;
6) zindywidualizowanej ścieżki kształcenia;
7) porad i konsultacji;
8) warsztatów.
10. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana rodzicom i nauczycielom polega na organizowaniu i prowadzeniu porad, konsultacji, warsztatów i szkoleń.
11. Przepisy ust. 1–9 stosuje się odpowiednio do dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego oraz uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania lub opinię poradni, z tym że przy planowaniu udzielania uczniom pomocy psychologiczno-pedagogicznej uwzględnia się także zalecenia zawarte w orzeczeniach lub opiniach.
§ 27
Do zadań Dyrektora w zakresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej należy:
1) organizowanie wspomagania Przedszkola i Szkoły w zakresie realizacji zadań polegających na zaplanowaniu i przeprowadzeniu działań mających na celu poprawę jakości udzielanej dzieciom pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
2) informowanie nauczycieli i wychowawców o potrzebie objęcia dziecka lub ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w trakcie ich bieżącej pracy– jeżeli stwierdzi taką potrzebę;
3) we współpracy ze specjalistami planowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej w ramach zintegrowanych działań nauczycieli i specjalistów oraz bieżącej pracy z dzieckiem, uczniem, a także prowadzenie nadzoru nad realizacją pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole i Przedszkolu;
4) ustalanie form udzielania pomocy, okresu jej udzielania oraz wymiar godzin, w których poszczególne formy będą realizowane;
5) informowanie niezwłoczne w formie pisemnej rodziców o ustalonych dla dziecka lub ucznia formach, okresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz o wymiarze godzin, w których poszczególne formy pomocy będą realizowane.
§ 28
1. Nauczyciel i wychowawca udzielają pomocy psychologiczno-pedagogicznej w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem.
2. Do zadań nauczycieli i specjalistów w zakresie udzielania pomocy psychologicznopedagogicznej należy:
1) rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci;
2) określanie mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień dzieci;
3) rozpoznawanie przyczyn niepowodzeń edukacyjnych i trudności w funkcjonowaniu dzieci i uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie uczniów i ich uczestnictwo w życiu Zespołu;
4) podejmowanie działań sprzyjających rozwojowi kompetencji oraz potencjału dzieci, uczniów w celu podnoszenia efektywności uczenia się i poprawy ich funkcjonowania;
5) współpraca z poradnią w procesie diagnostycznym i postdiagnostycznym w szczególności w zakresie oceny funkcjonowania dzieci, uczniów barier i ograniczeń w środowisku utrudniających funkcjonowanie dzieci, uczniów i uczestnictwo w życiu Zespołu oraz efektów działań podejmowanych w celu poprawy funkcjonowania, ucznia oraz planowania dalszych działań;
6) prowadzenie obserwacji pedagogicznej, w trakcie bieżącej pracy z uczniami, mającej na celu rozpoznanie u uczniów:
a) trudności w uczeniu się, w tym w przypadku uczniów klas I–III deficytów kompetencji i zaburzeń sprawności językowych oraz ryzyka wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się, a także potencjału ucznia i jego zainteresowań,
b) szczególnych uzdolnień;
7) wspomaganie uczniów w wyborze kierunku kształcenia i zawodu w trakcie bieżącej pracy z uczniami;
8) w przypadku stwierdzenia, że uczeń ze względu na potrzeby rozwojowe lub edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne wymaga objęcia pomocą psychologicznopedagogiczną nauczyciel lub specjalista niezwłocznie udziela uczniowi tej pomocy w trakcie bieżącej pracy z uczniem i informuje o tym wychowawcę klasy.
3. Do zadań wychowawcy w zakresie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej należy:
1) koordynowanie pracy zespołu opracowującego indywidualny program edukacyjnoterapeutyczny;
2) informowanie nauczycieli i wychowawców o potrzebie objęcia dziecka, ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w trakcie ich bieżącej pracy z dzieckiem, uczniem – jeżeli stwierdzi taką potrzebę;
3) we współpracy z psychologiem lub pedagogiem planowanie pomocy psychologicznopedagogicznej w ramach zintegrowanych działań nauczycieli i specjalistów oraz bieżącej pracy z dzieckiem lub uczniem;
4) planowanie udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej we współpracy z rodzicami oraz, w zależności od potrzeb, z innymi osobami lub organizacjami pozarządowymi lub instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży;
5) prowadzenie dokumentacji zgodnie z odrębnymi przepisami.
§ 29
1. Za planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Szkole jest odpowiedzialny pedagog i psycholog szkolny.
2. Do zadań psychologa i pedagoga w zakresie planowania i koordynowania udzielanej uczniom i dzieciom pomocy psychologiczno-pedagogicznej w Zespole należy:
1) planowanie we współpracy z wychowawcami i dyrektorem form pomocy przyznanych uczniowi;
2) monitorowanie ocen efektywności udzielanej pomocy psychologiczno-pedagogicznej opracowywanych przez specjalistów pod względem terminowości i zgodności z zaleceniami zawartymi w opinii lub orzeczeniu;
3) prowadzenie dokumentacji w formie indywidualnych teczek uczniów, którym udzielana jest pomoc;
4) informowanie nauczycieli i wychowawców o potrzebie objęcia dziecka, ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną – jeżeli stwierdzi taką potrzebę;
3. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna w Zespole orgaznizowana i udzielana jest zgodnie z przepisami ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania wydanymi na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo oświatowe.
Rozdział 8
Sposób organizacji i realizacji działań w zakresie innowacji pedagogicznych oraz eksperymentu pedagogicznego
§ 30
1. Zespół prowadzi innowacje pedagogiczne z własnej inicjatywy, zwane dalej „innowacjami".
2. Innowacja to nowatorskie rozwiązania programowe, organizacyjne lub metodyczne, mające na celu poprawę jakości pracy szkoły.
3. Do realizacji planowanych działań innowacyjnych niezbędne warunki kadrowe i organizacyjne zapewnia Dyrektor Szkoły.
4. Dyrektor Szkoły zwraca się o odpowiednie środki finansowe do organu prowadzącego Szkołę w przypadku, gdy innowacja wymaga nakładów finansowych.
5. Innowacja, wymagająca nakładów finansowych, może być podjęta wówczas, gdy organ prowadzący szkołę wyrazi pisemną zgodę na finansowanie planowanych działań.
6. Nauczyciele uczestniczą w innowacji dobrowolnie.
7. Zasady innowacji w postaci opisu, opracowuje zespół autorski lub autor innowacji.
8. Dyrektor szkoły wyraża zgodę na prowadzenie innowacji w Szkole.
9. Innowacja po jej zakończeniu podlega ewaluacji. Sposób przeprowadzenia ewaluacji danej innowacji zawarty jest w jej opisie i jest przedstawiony Radzie Pedagogicznej na zebraniu podsumowującym pracę Szkoły w danym roku szkolnym.
§ 31
1. W celu rozwijania kompetencji i wiedzy uczniów oraz nauczycieli Zespół może prowadzić eksperyment pedagogiczny, który polega na modyfikacji istniejących lub wdrożeniu nowych działań w procesie kształcenia, przy zastosowaniu nowatorskich rozwiązań programowych, organizacyjnych, metodycznych lub wychowawczych, w ramach których są modyfikowane warunki, organizacja zajęć edukacyjnych lub zakres treści nauczania.
2. Eksperyment pedagogiczny może obejmować cały Zespół, Szkołę, Przedszkole, oddział, grupę lub wybrane zajęcia edukacyjne.
3. Eksperyment pedagogiczny jest przeprowadzany pod opieką podmiotu w rozumieniu art. 7 ust. 1 pkt 1, 2, 4-6, 7 i 8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
4. Dyrektor Zespołu na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej i po uzyskaniu opinii Rady Rodziców, występuje do ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, z wnioskiem o wyrażenie zgody na prowadzenie eksperymentu pedagogicznego w Szkole, w terminie do dnia 31 marca roku szkolnego poprzedzającego rok szkolny, w którym jest planowane rozpoczęcie tego eksperymentu.
5. Wniosek, o którym mowa w ust. 4, składa się za pośrednictwem kuratora oświaty, który dołącza swoją opinię.
6. Szczegółowe zasady realizacji eksperymentu pedagogicznego określa ustawa Prawo oświatowe.
Rozdział 9 Wychowankowie Zespołu
§ 30
1. Wychowankami Zespołu są odpowiednio dzieci uczęszczające do Przedszkola i oddziałów przedszkolnych oraz uczniowie Szkoły.
2. Prawa i obowiązki uczniów i dzieci, w tym przypadki, w których Rada Pedagogiczna Zespołu może podjąć uchwałę o skreśleniu z listy uczniów lub z listy dzieci Przedszkola, określają szczegółowo Statuty Szkoły i Przedszkola.
Rozdział 10 Postanowienia końcowe
§ 31
1. Zespół używa pieczęci urzędowej podłużnej o treści „Zespół Szkolno- Przedszkolny w Kamionce Wielkiej".
2. Pieczęć, o których mowa w ust.1. jest wspólna dla Szkoły i Przedszkola.
3. Szkoła używa pieczęci urzędowej podłużnej o treści: „ Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Władysława Jagiełły w Kamionce Wielkiej".
4. Szkoła używa pieczęci okrągłej o treści „Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Władysława Jagiełły w Kamionce Wielkiej".
5. Obsługę finansowo – księgową Zespołu prowadzi Zespół Obsługi Szkół Gminy Kamionka Wielka. | <urn:uuid:51f3dbcf-2d52-4652-98fc-902a642f7191> | finepdfs | 1.691406 | CC-MAIN-2023-14 | https://zsp.kamionkawielka.pl/mfiles/1265/28/0/z/statut-Zespolu.pdf | 2023-03-30T17:28:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296949355.52/warc/CC-MAIN-20230330163823-20230330193823-00587.warc.gz | 1,223,809,987 | 0.999956 | 0.999988 | 0.999988 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | false | [
57,
74,
2209,
3332,
5558,
7699,
10243,
13020,
15614,
18117,
20662,
23418,
25859,
28512,
30575,
33264,
35943,
38491,
41240,
44234,
46161,
48384,
50905,
53289,
55534,
58038,
60464,
63021,
65659,
67998,
70512,
71458
] | 1 | 0 |
KONKURS WOJEWÓDZKI O TYTUŁ NALEPSZEGO ŚLUSARZA ZIEMI LUBUSKIEJ
TEST 2016
Nr wylosowany .......................... Ilość punktów ...............
Przeczytaj pytania ze zrozumieniem i zaznacz odpowiedź na teście!
1. W połączeniach wpustowych rowek w wale pod wpust pryzmatyczny będzie wykonany :
a) frezem kształtowym modułowym.
b) frezem palcowym.
c) frezem tarczowym.
d) frezem walcowym.
2. Tolerancja wymiaru 05 ,0 01 ,0 40+ − wynosi:
a) 0,06
b) 0,04
c) 0,01
d) 0,05
3. Wymiar graniczny górny wymiaru 05 ,0 09 ,0 50− wynosi:
a) –0,05
b) 49,95
c) 49,91
d) –0,09
4. Metoda łączenia materiałów opierająca się na doprowadzeniu materiału do stanu ciastowatości i dociśnięciu dwóch elementów do siebie to:
a) spawanie.
b) lutowanie.
c) zgrzewanie.
d) klejenie.
5. Narzędzie przedstawione na rysunku nr 1 należy użyć do cięcia blachy o grubości:
a) do 1mm
b) od 2 do 5mm
c) 5mm
d) 3mm
6. Mikrometr na rysunku nr 2 wskazuje wymiar:
a) 15,26 mm
b) 19,26 mm
c) 19,23 mm
d) 1,523 mm
7. Na rysunku nr 3 przedstawiono:
a) narzynkę.
b) wiertło.
c) gwintownik.
d) pogłębiacz.
8. Na rysunku nr 3 cyfrą 1 oznaczono:
a) część chwytową.
b) część roboczą.
c) część skrawającą.
d) część wygładzającą.
9. Do gwintowania sworzni należy użyć:
a) gwintownik .
b) narzynkę.
c) rozwiertak.
d) wiertło.
rys. nr1
rys. nr 2
rys. nr 3
10. Aby przygotować otwór pod gwint M14 w płaskowniku wykonanym z stali St3 użyjemy wiertła:
a) 11,5.
b) 11,75.
c) 13,5.
d) 14.
11. Jako topnika w lutowaniu miękkim używa się:
a) korundu.
b) kalafonię.
c) cynę.
d) mosiądz.
12. Żeliwo sferoidalne to takie, w którym węgiel przyjął postać:
a) cementytu.
b) grafitu kulkowego.
c) grafitu płatkowego.
d) grafitu kłaczkowego
13. Na rysunku nr 4 przedstawiono:
a) połączenie spawane.
b) połączenie klejone.
c) połączenie zgrzewane.
d) połączenie lutowane.
14. Jako elektrod nie topliwych do spawania używa się elektrod:
rys. nr 4
a) wolframowych.
b) stalowych.
c) stalowych z dodatkiem manganu.
d) stalowych z dodatkiem krzemu.
15. Spawanie łukowe elektrodą topliwą w osłonie gazów aktywnych chemicznie w skład, których wchodzi zwykle dwutlenek węgla to:
a) spawanie łukiem odkrytym.
b) spawanie łukiem krytym.
c) spawanie metodą MAG.
d) spawanie metodą TIG.
16. Na rysunku nr 5 przedstawiono:
a) strugarkę poprzeczną.
b) strugarkę wzdłużną.
c) dłutownicę.
d) frezarkę pionową.
17. Jaką operacją można wykonać rowek pod wpust w otworze piasty koła zębatego:
a) frezowania.
b)strugania poprzecznego.
c)przeciągania.
d)toczenia.
18. Na rysunku nr 6 przedstawiono:
a)frezarkę pionową.
b)frezarkę poziomą.
c)frezarkę bramową.
d)strugarkę poprzeczną.
rys. nr 6
19. Na rysunku nr 6 wrzeciono oznaczono cyfrą:
a) 9.
b) 2.
c) 11.
d) 8.
20. Na rysunku nr 7 przedstawiono:
a) model odlewniczy.
b) formę odlewniczą.
c) odlew.
d) przedmiot odlewany.
21. Na rysunku nr 7 cyfrą nr 2 oznaczono:
a) przelew.
b) układ wlewowy.
c) rdzeń.
d) model.
22. Na rysunku nr 8 przedstawiono:
a) odlewanie do form piaskowych.
b) odlewanie odśrodkowe.
c) odlewanie ciśnieniowe.
d) odlewanie metodą traconego wosku.
23. Na rysunku nr 9 przedstawiono operację:
a) ścinania.
b) wycinania.
c) przecinania.
d) piłowania.
24. Brzeszczot np. w piłce ręcznej jest narzędziem:
a) jednoostrzowym.
b) dwuostrzowym.
c) wieloostrzowym.
d) pięcioostrzowym.
25. Na rysunku nr 10 przedstawiono wiertarkę:
a) stołową.
b) słupową.
c) kadłubową.
d) promieniową.
26. Nóż tokarski zdzierak prawy będzie oznaczony :
a) NNWc.
b) NNPd.
c) NWKk.
d) NNZa.
27. Stopy aluminium i krzemu o zawartości krzemu 10% -13% to:
a) brązy aluminiowe.
b) stale stopowe.
c) siluminy.
d) znale.
28. Proces niszczenia metali polegający na działaniu gazów i cieczy nie będących elektrolitami to:
a) korozja chemiczna.
b) korozja ziemna.
c) korozja morska.
d) korozja elektrochemiczna.
rys. nr 7
rys. nr 8
29. Wytwarzanie na powierzchni stali warstwy tlenków żelaza , w celu zabezpieczenia przedmiotu przed korozją to:
a) fosforanowanie.
b) oksydowanie.
c) chromowanie.
d) platerowanie.
30. Podczas spawania spawacz powinien być wyposażony w:
a) przyłbicę, okulary.
b) fartuch skórzany.
c) rękawice skórzane na dłonie.
d) wszystkie wyżej wymienione.
31. Lutowanie twarde wykonujemy w temperaturze:
a) do 200 ºC.
b) poniżej 500 ºC.
c) poniżej 300 ºC.
d) powyżej 550 ºC z jednoczesnym nagrzaniem miejsc łączonych.
32. Na rysunku nr 11 przedstawiono:
a) szlifierkę do płaszczyzn.
b) szlifierkę kłową.
c) szlifierkę bezkłową.
d) szlifierkę do otworów.
33. Przy toczeniu wałka stanowczo nie należy:
a) wykonywać pomiarów po obróbce.
b) wykonywać pomiarów podczas obróbki w trakcie obrotów wrzeciona.
c) używać osłon na obrotowe elementy napędu.
d) używać okularów.
34. Odległość butli od płomienia palnika gazowego musi wynosić co najmniej:
a) 5m.
b) 0,5m.
c) 1m.
d) 10m.
35. Przy wymiarowaniu promieni łuków używamy znaku wymiarowego:
a) SR.
b) Φ.
c) R.
d) S Φ.
36. Nakładanie warstwy metalu w stanie ciekłym na powierzchnie przedmiotu z użyciem łuku elektrycznego i elektrody to:
a) metalizacja natryskowa.
b) napawanie.
c) chromowanie.
d) laminowanie.
37. Na rysunku nr 13 przedstawiono:
a) połączenie wału z łożyskiem ślizgowym.
b) połączenie gwintowe wału z tuleją.
c) połączenie wału z kołem zębatym.
d) połączenie klinowe wału z tuleją.
38. Gwint trapezowy symetryczny będzie oznaczony:
a) S30x3
b) M20LH
c) Tr42x4
d) Rd 30
39. Stale nierdzewne odporne na korozję charakteryzują się dużą zawartością:
a) krzemu.
b) wolframu.
c) chromu.
d) molibdenu.
40. Sprzęgło przedstawione na rysunku nr 14 zalicza się do:
a) sprzęgieł kłowych.
b) sprzęgieł podatnych .
c) sprzęgieł ciernych.
d) sprzęgieł Cardana . | <urn:uuid:5555e63e-c22b-408c-9f7d-95a947270c35> | finepdfs | 2.291016 | CC-MAIN-2023-23 | https://cloud-5.edupage.org/cloud/KONKURS_WOJEWODZKI_O_TYTUL_NALEPSZEGO_SLUSARZA_ZIEMI_LUBUSKIEJ2016.pdf?z%3Avcvfm1GjHteCAzHBHx%2BQudpyYPFIxWs%2F5tMi4ImJbWX8cOrSLCNBvIXcZqR8vw3k | 2023-05-30T03:37:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224645089.3/warc/CC-MAIN-20230530032334-20230530062334-00473.warc.gz | 207,768,667 | 0.999865 | 0.999941 | 0.999941 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1459,
2765,
3946,
5748
] | 2 | 2 |
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
KONOP - SZKOŁA Z TRADYCJĄ
LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE
IM. MARII KONOPNICKIEJ W LEGIONOWIE
SZKOŁA Z PRZYSZŁOŚCIĄ
ROK SZKOLNY 2022/2023
ZAPRASZAMY ABSOLWENTÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH
OTWIERAMY DLA WAS 9 KLAS!!!
1A - KLASA POLITECHNICZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
- MATEMATYKA
- FIZYKA
- INFORMATYKA
\[ E=mc^2 \]
1A - KLASA POLITECHNICZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK (DO WYBORU):
✓ JĘZYK FRANCUSKI
✓ JĘZYK NIEMIECKI
SZKOLNY FESTIWAL NAUKI
ZAJĘCIA PRAKTYCZNE
CENTRUM NAUKI KOPERNIK
FESTIWAL NAUKI W JABŁONNIE
NARODOWE CENTRUM BADAŃ JĄDROWYCH W ŚWIERKU - REAKTOR MARIA
WYSOKOSTRUMIENIOWY REAKTOR BADAWCZY MARIA
osiągnął stan krytyczny w dniu 18-XII-1974r.
JESTEŚ DZIŚ TAKI ODPYCHAJĄCY!
JESTEŚ DZIŚ TAKI ODPYCHAJĄCY!
TO CZYSTA FIZYKA!
TO CZYSTA FIZYKA!
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1B - KLASA HUMANISTYCZNO-ARTYSTYCZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ JĘZYK POLSKI
✓ HISTORIA
✓ HISTORIA SZTUKI
1B - KLASA HUMANISTYCZNO-ARTYSTYCZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK (DO WYBORU):
✓ JĘZYK FRANCUSKI
✓ JĘZYK ROSYJSKI
HISTORIA ZACZYNA SIĘ OD LEGIONOWA...
Dąb Pamięci
w 79. rocznicę Zagłady ludności legionowskiego getta
Legionowo, 3 października 2021 r.
CO ROBIĄ HUMANIŚCI?
DEBATY I WARSZTATY
SPOTKANIA ZE ŚWIADKAMI HISTORII
„Jak mogliśmy inaczej postąpić, powiedzieć: uciekaj?”
Syn Sprawiedliwych wśród Narodów Świata – Władysław Hosticzko
DNI PAMIĘCI PAWIAKA
6-9 października 2021
JESTEŚMY SZKOŁĄ DIALOGU
Szkoła Dialogu 2020.
Szkoła Dialogu 2019.
Szkoła Dialogu 2018.
2012, 2017, 2018, 2019, 2020, 2021
We get to know more than our parents or teachers knew.
„POLSKI JEST COOL”
NIE WIERZYSZ?
— ZAPRASZAMY 😊
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1C - KLASA BIOLOGICZNO-CHEMICZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ BIOLOGIA
✓ CHEMIA
✓ JĘZYK ANGIELSKI
1C - KLASA BIOLOGICZNO-CHEMICZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK (DO WYBORU):
✓ JĘZYK FRANCUSKI
✓ JĘZYK NIEMIECKI
AKCJA „POLA NADZIEI”
SPOTKANIA NAUKOWE I SESJE PRZYRODNICZE
FESTIWAL NAUKI W JABŁONNIE
WARSZTATY LABORATORYJNE
DZIEŃ DAWCY SZPIKU
ZOSTAŃ DAWCĄ SZPIKU
www.dkms.pl
Dzień Dawcy Szpiku
ZAPRASZAMY NA DZIEŃ DAWCY SZPIKU
JEST MIĘDZY NAMI CHEMIA
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSZŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1D – KLASA LINGWISTYCZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
✓ DRUGI JĘZYK OBCY
✓ GEOGRAFIA
1D – KLASA LINGWISTYCZNA
DRUGI JĘZYK OBcy (DO WYBORU):
✓ JĘZYK NIEMIECKI
✓ JĘZYK HISZPAŃSKI
PROJEKTY MIĘDZYNARODOWE - ERASMUS+
EUROWEEK – NAUKA PRZEZ ZABAWĘ
TEATR ANGLOJĘZYCZNY
EDUKACYJNY PROJEKT FILMOWY
„PRZEKONAJ INNYCH DO TWOJEJ SPRAWY”
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSZŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1E - KLASA EKONOMICZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✔ GEOGRAFIA
✔ MATEMATYKA
✔ JĘZYK ANGIELSKI
1E - KLASA EKONOMICZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK (DO WYBORU):
✓ JĘZYK ROSYJSKI
✓ JĘZYK NIEMIECKI
MIĘDZYNARODOWY PROJEKT – POLSKO – IZRAELSKI „BLIŻEJ SIEBIE”
SĄD OKRĘGOWY W WARSZAWIE – LEKCJA O PRAWIE
WARSZTATY
- GIEŁDA PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH
WARSZTATY
- UCZELNIA ŁAZARSKIEGO W WARSZAWIE
- AKADEMIA KOŹMIŃSKIEGO W WARSZAWIE
WYJAZDY ZAGRANICZNE – TO LUBIMY 😊
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSZŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1H - KLASA SPOŁECZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
✓ WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE
✓ HISTORIA
1H - KLASA SPOŁECZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK (DO WYBORU):
✓ JĘZYK FRANCUSKI
✓ JĘZYK ROSYJSKI
BOHATERON – OGÓLNOPOLSKA AKCJA SPOŁECZNA
BohaterON
w Naszej Szkole
TYDZIEŃ KONSTYTUCYJNY
#MOJAKONSTYTUCJA
WAŻNE ROCZNICE???
PAMIĘTAMY – ŚWIĘTUJEMY!!!
marhaba!
ismi Magda.
ma 'smuka/i ?
fursa sa'ida
UCZYMY TOLERANCJI...
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSZŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1J - KLASA PSYCHOLOGICZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ JĘZYK POLSKI
✓ JĘZYK ANGIELSKI
✓ BIOLOGIA
1J – KLASA PSYCHOLOGICZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK (DO WYBORU):
✓ JĘZYK ROSYJSKI
✓ JĘZYK NIEMIECKI
ANGAŻUJEMY SIĘ W AKCJE SAMORZĄDU UCZNIOWSKIEGO – JEST WESOŁO 😊
WIELKA ORKIESTRA ŚWIĄTECZNEJ POMOCY - GRAMY OD PIERWSZEGO FINAŁU!!!
UCZYMY PIERWSZEJ POMOCY
NOC BIOLOGÓW
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1L – KLASA LINGWISTYCZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ JĘZYK POLSKI
✓ JĘZYK ANGIELSKI
✓ DRUGI JĘZYK OBCY
1L – KLASA LINGWISTYCZNA
DRUGI JĘZYK OBCY (DO WYBORU):
✓ JĘZYK FRANCUSKI
✓ JĘZYK HISZPAŃSKI
MAMY NIEPODLEGŁĄ!
WIECZORKI POETYCKIE
W KLIMACIE EPOKI
„DZIEŃ BEZ PLECAKA”
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSZŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
1K – KLASA SPOŁECZNO-EKONOMICZNA
PRZEDMIOTY ROZSZERZONE:
✓ MATEMATYKA
✓ JĘZYK ANGIELSKI
✓ WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE
1K – KLASA SPOŁECZNO-EKONOMICZNA
JĘZYKI OBCE:
✓ JĘZYK ANGIELSKI
DRUGI JĘZYK OBCY (DO WYBORU):
✓ JĘZYK FRANCUSKI
✓ JĘZYK NIEMIECKI
PROJEKT KROKUS
PROJEKT
„DRZEWA TO NASZA POTRZEBA”
POLSKO – IZRAELSKIE SPOTKANIA MŁODZIEŻY
- 11 SPOTKAŃ JUŻ ZA NAMI 😊
MATEMATYKA JEST JAK DOBRA IMPREZA!
NIKT NIE OGARNIA...
TY OGARNIESZ - ZAPRASZAMY 😊
Liceum Ogólnokształcące im. Marii Konopnickiej w Legionowie
KOMPETENCJE
OTWARTOŚĆ
NOWOCZESNOŚĆ
ODPOWIEDZIALNOŚĆ
PRZYSZŁOŚĆ
www.lokonopnicka.pl
KONOP - SZKOŁA Z TRADYCJĄ
SZKOŁA Z PRZYSZŁOŚCIĄ
ZAPRASZAMY 😊 | 53b1695b-4c27-4d90-9c01-672898830ef8 | finepdfs | 1.576172 | CC-MAIN-2022-21 | http://angielska.lokonopnicka.pl/pliki/rekrutacja/2022/prezentacja_klas2022_23.pdf | 2022-05-20T10:42:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662531779.10/warc/CC-MAIN-20220520093441-20220520123441-00354.warc.gz | 4,172,788 | 0.951916 | 0.998835 | 0.998835 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"dag_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"... | pol_Latn | {} | true | [
143,
276,
348,
451,
572,
596,
616,
640,
668,
816,
915,
1060,
1168,
1299,
1438,
1479,
1630,
1674,
1857,
1906,
2051,
2148,
2276,
2298,
2338,
2366,
2391,
2498,
2523,
2669,
2769,
2863,
2899,
2930,
2951,
3015,
3161,
3253,
3370,
3431,
3475,
... | 1 | 0 |
UPROSZCZONA OFERTA REALIZACJI ZADANIA PUBLICZNEGO
POUCZENIE co do sposobu wypełniania oferty:
Oferzę należy wypełnić wyłącznie w białych pustych polach, zgodnie z instrukcjami umieszczonymi przy poszczególnych polach oraz w przypisach.
Zaznaczenie gwiazdką, np.: „pobieranie*/niepobieranie*” oznacza, że należy skreślić niewłaściwą odpowiedź, pozostawiając prawidłową. Przykład: „pobieranie*/niepobieranie*”.
I. Podstawowe informacje o złożonej ofercie
| 1. Organ administracji publicznej, do którego jest adresowana oferta | Gmina Sławno |
| 2. Rodzaj zadania publicznego<sup>1)</sup> | Art.4 ust.1 pkt 14 oświata i wychowanie |
II. Dane oferenta(-tów)
| 1. Nazwa oferenta(-tów), forma prawna, numer w Krajowym Rejestrze Sądowym lub innej ewidencji, adres siedziby, strona www, adres do korespondencji, adres e-mail, numer telefonu | Stowarzyszenie Dolina Pilicy – stowarzyszenie rejestrowe Tomaszów Maz., ul. Św. Antoniego 55, 97-200 Tomaszów Maz. http://www.dolinapilicy.pl firstname.lastname@example.org (44) 710-15-52 |
| 2. Dane osoby upoważnionej do składania wyjaśnień dotyczących oferty (np. imię i nazwisko, numer telefonu, adres poczty elektronicznej) | Monika Moskal, (44) 710 15 52, email@example.com |
III. Zakres rzeczowy zadania publicznego
| 1. Tytuł zadania publicznego | Edukacyjne warsztaty kuchni molekularnej |
| 2. Termin realizacji zadania publicznego<sup>2)</sup> | Data rozpoczęcia 27.06.2022 Data zakończenia 25.09.2022 |
| 3. Syntetyczny opis zadania (wraz ze wskazaniem miejsca jego realizacji) | Celem zadania jest wychowawcze uaktywnienie dzieci i młodzieży szkolnej, przybliżenie im nowych technik kulinarnych, przy zastosowaniu nowoczesnej chemii i fizyki w praktyce, bardzo przydatnych na co dzień kompetencji dotyczących wiedzy z zakresu nowoczesnej kuchni, praktycznego budowania nowego spojrzenia na innowacyjne wykorzystanie popularnych substancji. Podczas warsztatów uczestnicy poznamy tajniki kuchni molekularnej używając ciekłego azotu, suchego lodu i tekstur oraz będą mogli spróbować stworzyć potrawę o nietypowym smaku i formie. Chcemy, żeby młodzi uczestnicy mogli poznać korzyści wynikające z praktycznego zastosowania zasad, o których uczą się na lekcjach fizyki i chemii. Dzięki osiągnięciom nowoczesnej chemii i metod prosto z laboratorium możemy zamknąć płynną zawartość w jadalnej, żelowej otoczce i cieszyć się wyjątkowymi doznaniami w trakcie degustacji. Kuchnia molekularna to znakomita okazja do obrazowego poznania tej tajemniczej, kulinarnej sztuki, to ekscytyujące połączenie fizyki, chemii i jedzenia, czyli połączenie gastronomii z nauką. Taka forma nauki przynosi najlepsze rezultaty.
Dla osiągnięcia zakładanego celu, w okresie czerwiec-wrzesień 2022 roku, w Gminnym Ośrodku Kultury w Sławnie zostaną przeprowadzone jednodniowe 6-godzinne warsztaty pokazowe – praktyczne przeprowadzenie uczestników warsztatów przez pełny proces przygotowania dań kuchni molekularnej. Będą to bezpłatne warsztaty skierowane dla dzieci i młodzieży szkolnej, która wyrazi chęć udziału w projekcie. Zasady |
---
<sup>1)</sup> Rodzaj zadania zawiera się w zakresie zadań określonych w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2018 r. poz. 450, z późn. zm.).
<sup>2)</sup> Termin realizacji zadania nie może być dłuższy niż 90 dni.
udziału w zadaniu będą rozpropagowane w miejscowej – Publicznej Szkole Podstawowej im. Jana Pawła II w Sławnie. Do udziału w projekcie młodzi uczestnicy będą mogli zaprosić swoich najbliższych (mamy i babcie) aby im również poprzez uczestnictwo w tych międzypokoleniowych warsztatach edukacyjnych przybliżyć zasady praw fizyki i chemii w praktyce, oraz pokazać korzyści nowoczesnej kuchni molekularnej.
Wybór tematyki warsztatów wynika z wieloletnich doświadczeń Stowarzyszenia Dolina Pilicy. Zapotrzebowanie na określony ich zakres wynikało każdorazowo ze składanych wyprzadzająco przez samych mieszkańców deklaracji. I tak w ostatnich 3 latach największym uznaniem cieszyły się warsztaty kulinarne z fruitcarvingu, jednocześnie w dużej części deklaracji padły prośby o rozszerzenie organizacji warsztatów kulinarnych o kuchnię molekularną i aby te warsztaty skierowane były do dzieci i młodzieży.
Przeprowadzenie zatem w/w zadania jest wyjściem naprzeciw zapotrzebowania społecznego, szansą na wdrażanie nowoczesnych rozwiązań w życiu codziennym na miarę XXI wieku, ale przede wszystkim będą to działania wychowawcze, mające na celu obrazowe przybliżenie młodym uczestnikom praktycznych aspektów wykorzystania zasad nauki, o których uczą się na lekcjach fizyki i chemii.
4. Opis zakładanych rezultatów realizacji zadania publicznego
| Nazwa rezultatu | Planowany poziom osiągnięcia rezultatów (wartość docelowa) | Sposób monitorowania rezultatów / źródło informacji o osiągnięciu wskaźnika |
|------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------|
| Liczba zorganizowanych warsztatów międzypokoleniowych | 1 | Dokumentacja fotograficzna, faktura |
| Liczba uczestników warsztatów | Grupa ok. 20 osobowa dzieci i młodzieży oraz ich mamy i babcie | Lista obecności |
5. Krótka charakterystyka Oferenta, jego doświadczenia w realizacji działań planowanych w ofercie oraz zasobów, które będą wykorzystane w realizacji zadania
Stowarzyszenie Dolina Pilicy jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem osób fizycznych oraz osób prawnych, o celach niezarobkowych, działającym jako Lokalna Grupa Działania (LGD), mającym na celu działanie na rzecz rozwoju obszarów wiejskich obejmujących obszary jednostek administracyjnych 15 gmin będących jego członkami. Działając na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, uwzględnia ochronę oraz promocję środowiska naturalnego, krajobrazu i zasobów historyczno-kulturowych, rozwój turystyki oraz popularyzację i rozwój produkcji wyrobów regionalnych.
Stowarzyszenie Dolina Pilicy posiada doświadczenie w realizacji przedsięwzięć dotyczących zadań publicznych jak i organizacji warsztatów. W ramach zadań publicznych zrealizowało następujące projekty: „Nasza historia-nasze dziedzictwo” i „Oznakowanie i promocja szlaku kajakowego Pilicy” w 2010 r., „Pilica - rzeka, której nie znamy” w 2011 r., „Pilica-turystyczny skarb województwa łódzkiego” w 2013 r., „Pilicki akcent w turystycznym potencjale regionu łódzkiego” w 2014 r. Natomiast w ramach projektu POKL „Okolice Tuwima – integracja malowana wrażliwością i słowem poety” zorganizowało w okresie kwiecień-wrzesień 2009 r. warsztaty rzeźbiarskie, malarskie i literackie na terenie gminy Inowlódz. W roku 2011, w terminie styczeń – maj przeprowadziło w ramach kolejnego projektu POKL „Aktywnie wracamy na rynek pracy” m.in. warsztaty kroju i szycia, warsztaty rękodziela dla mieszkańców obszaru LGD powyżej 45 roku życia. W latach 2012-2021 Stowarzyszenie zrealizowało cykl warsztatów rękodzielniczych podtrzymujących lokalną tradycję „Ocalmy od zapomnienia...”. Tematyka warsztatów początkowo obejmowała: garncarstwo, bibulkarstwo, florystykę, wikliniarstwo, rzeźbiarstwo, wycinanki regionalne, haft, papieroplastykę, filcowanie, pajaki, tkactwo, wyroby ze sznurka, koronkarstwo, tradycyjny wypiek chleba, gobeliniarstwo. Odpowiadając na zapotrzebowanie mieszkańców poszerzono ofertę warsztatów o warsztaty kulinarne. W sumie zostało zrealizowanych ponad 230 warsztatów w w/w obszarach tematycznych. Zajęcia odbywały się na terenie wszystkich gmin będących członkami Stowarzyszenia Dolina Pilicy, zgodnie ze zgłoszonym zapotrzebowaniem.
IV. Szacunkowa kalkulacja kosztów realizacji zadania publicznego
| Lp. | Rodzaj kosztu | Wartość PLN | Z dotacji | Z innych źródeł |
|-----|--------------------------------------------------------------------------------|--------------|-----------|-----------------|
| 1. | Koszt wynagrodzenia dla prowadzącego warsztat kulinarny (przeprowadzenie warsztatów, degustacja) | 4 000,00 | 1 000,00 | 3 000,00 |
| 2. | Koszt dojazdów na warsztat (delegacje) | 40,12 | 0,00 | 40,12 |
| | Suma wszystkich kosztów realizacji zadania | 4 040,12 | 1 000,00 | 3 040,12 |
V. Oświadczenia
Oświadczam(-my), że:
1) proponowane zadanie publiczne będzie realizowane wyłącznie w zakresie działalności pożytku publicznego oferental-tów;
2) pobieranie świadczeń pieniężnych będzie się odbywać wyłącznie w ramach prowadzonej odpłatnej działalności pożytku publicznego;
3) oferent* składający niniejszą ofertę nie zalega* z opłacaniem należności z tytułu zobowiązań podatkowych;
4) oferent* składający niniejszą ofertę nie zalega* z opłacaniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne;
5) dane zawarte w części II niniejszej oferty są zgodne z inną właściwą ewidencją*;
6) wszystkie informacje podane w ofercie oraz załącznikach są zgodne z aktualnym stanem prawnym i faktycznym;
7) w zakresie związanym ze składaniem ofert, w tym z gromadzeniem, przetwarzaniem i przekazywaniem danych osobowych, a także wprowadzaniem ich do systemów informatycznych, osoby, których dotyczą te dane, złożyły stosowne oświadczenia zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych.
PREZES
Stowarzyszenie Dolina Pilicy
Marian Lewan
Wiceprezes Zarządu
Data ...........................................
(podpis osoby upoważnionej lub podpisy osób upoważnionych do składania oświadczeń woli w imieniu oferentów)
STOWARZYSZENIE
DOLINA PILICY
ul. Św. Antoniego 55
97-200 Tomaszów Maz.
44 710 15 52; KRS 0000257879
NIP 773-236-00-56; REGON 100206879 | <urn:uuid:1200da75-9bd3-4bc7-b331-5a7fbaa525b3> | finepdfs | 1.858398 | CC-MAIN-2023-40 | http://bip.ugslawno.pl/dokumenty/download/dok_id/2096/zal/6261/type/zal.html | 2023-09-26T18:42:32+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233510219.5/warc/CC-MAIN-20230926175325-20230926205325-00027.warc.gz | 4,529,837 | 0.999959 | 0.99996 | 0.99996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3338,
7819,
9935
] | 1 | 0 |
SPRAWOZDANIE ROCZNE Z DZIAŁALNOŚCI GMINNEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W MICHAŁOWICACH
za rok 2019
zgodnie z art. 110 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm.)
SPIS TREŚCI:
12
16
16
18
20
20
22
22
24
26
27
27
28
28
28
30
32
34
34
36
37
37
37
38
39
40
Rozdział I. Ośrodek Pomocy Społecznej oraz realizacja budżetu
1. Zakres działalności Ośrodka
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach (GOPS) realizuje zadania, w szczególności w zakresie:
1) pomocy społecznej, zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 z późn. zm.), z uwzględnieniem podziału na: zadania własne gminy, w tym o charakterze obowiązkowym oraz zadania zlecone z zakresu administracji rządowej;
2) świadczeń wychowawczych, które realizowane są jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, zgodnie z ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407);
3) świadczeń rodzinnych, które realizowane są jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, zgodnie z ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2020, poz. 111);
4) świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz prowadzenia postępowania w sprawie dłużników alimentacyjnych, które są wykonywane jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 670 z późn. zm.);
5) zasiłków dla opiekunów, które są wykonywane jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, zgodnie z ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tj. Dz. U z 2017 r., poz. 2092 z późn. zm.);
6) przyznawania rodzinom wielodzietnym Karty Dużej Rodziny, zgodnie z ustawą z dnia 23 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 1390 z późn. zm.);
7) udzielania wsparcia kobietom i rodzinom z chorym i/lub niepełnosprawnym dzieckiem na podstawie ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet i rodzin „Za życiem" (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 473 z późn. zm.);
8) przeciwdziałania przemocy w rodzinie, zgodnie z ustawą z dnia 25 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 218); zadania w tym zakresie były realizowane w ramach Programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie na terenie gminy Michałowice na lata 2017-2020;
9) wsparcia rodzin, zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1111 z późn. zm.). Uchwałą Nr XVIII/113/2012 z dnia 29 marca 2012 r. Rada Gminy Michałowice wyznaczyła Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach jako podmiot właściwy do realizacji ww. zadania. Zadania w tym zakresie były realizowane w ramach Gminnego Programu Wspierania Rodziny w Gminy Michałowice na lata 2017-2019;
10) świadczenia „Dobry Start", które są realizowane jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu „Dobry start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061);
11) profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz integracji społecznej osób uzależnionych od alkoholu, należących do zadań własnych gminy, zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (tj.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2277) oraz przeciwdziałania narkomanii, zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 852 z późn. zm.),
12) innych zadań – na podstawie uchwał Rady Gminy Michałowice, zawartych umów i porozumień.
2. Struktura organizacyjna Ośrodka oraz koszty jego utrzymania
2.1. Struktura organizacyjna i zatrudnienie w Ośrodku w 2019 roku
W związku z faktem, iż pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach podjęli się, w poł. 2018 r., zadania polegającego na wdrożeniu w życie nowego modelu funkcjonowania Ośrodka, mającego na celu oddzielenie pracy administracyjnej od pracy socjalnej oraz świadczenia usług socjalnych, w styczniu 2019 r. dokonano zmian w strukturze organizacyjnej Ośrodka. Był to kolejny etap procesu wdrażania zmiany w naszym Ośrodku. Całość przedsięwzięcia była realizowana w ramach projektu pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka", współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, działanie 2.5 Skuteczna pomoc społeczna, Program Wiedza Edukacja Rozwój.
Zarządzeniem nr 1/2019 Dyrektora Ośrodka z dnia 2 stycznia 2019 r. wprowadzono w życie nowy Regulamin Organizacyjny jednostki, zgodnie z którym ustalona została następująca struktura organizacyjna:
* Dyrektor,
* Zastępca Dyrektora,
* Sekcja Finansowo-Księgowa,
* Sekcja Organizacyjno-Kadrowa,
* Sekcja Aktywizacji i Integracji, obejmująca Zespoły i Stanowiska:
− Stanowisko ds. pierwszego kontaktu,
− Zespół ds. pracy socjalnej i asysty rodziny,
− Zespół ds. świadczeń pomocy społecznej,
− Zespół ds. koordynacji usług społecznych
* Sekcja Świadczeń dla Rodzin,
* Punkt Wsparcia Rodziny,
* Klub Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej,
* Centrum Wolontariatu,
* Klub Integracji Społecznej.
Największe zmiany wprowadzono w obrębie Sekcji Aktywizacji i Integracji (dawniej: Sekcja Pomocy Środowiskowej), wyodrębniając trzy zespoły oraz stanowisko ds. pierwszego kontaktu 1 .
W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 roku w Ośrodku zatrudnionych było (w różnych okresach) ogółem 21 osób, w wymiarze 20,75 etatu. Stan zatrudnienia w Ośrodku w ubiegłym roku obrazuje tabela nr 1.
tabela 1. Stan zatrudnienia w Ośrodku na przestrzeni całego 2019 roku
| l.p. | | stanowisko | | ilość | | wymiar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | osób | | etatu |
| | Kierownictwo | | | | | |
| 1. | | Dyrektor | 1 | | 1 | |
| 2. | | Zastępca Dyrektora | 1 | | 1 | |
| | Sekcja Finansowo-Księgowa | | | | | |
| 3. | | Główny księgowy | 1 | | 1 | |
| 4. | | referent ds. księgowości | 1 | | 1 | |
| 5. | | pomoc administracyjna* | 1 | | ½ | |
| | Sekcja Organizacyjno-Kadrowa | | | | | |
| 6. | | podinspektor | 1 | | 1 | |
1 Opis wprowadzonych zmian organizacyjnych zamieszczono na stronie 38 niniejszego sprawozdania.
| 7. | | archiwistka | 1 | 1 |
|---|---|---|---|---|
| | Sekcja Aktywizacji i Integracji | | | |
| | Stanowisko ds. pierwszego kontaktu | | | |
| 8. | | pracownicy socjalni | − | − |
| 9. | | pomoc administracyjna* | 1 | ¼ |
| | Zespół ds. pracy socjalnej i asysty rodziny | | | |
| 10. | | starsi pracownicy socjalni | 2 | 2 |
| 11. | | asystenci rodziny | 2 | 1 |
| | Zespół ds. świadczeń pomocy społecznej | | | |
| 12. | | starsi pracownicy socjalni | 3 | 3 |
| | Zespół ds. koordynacji usług społecznych | | | |
| 13. | | starszy pracownik socjalny | 1 | ¾ |
| 14. | | podinspektor | 1 | 1 |
| 15. | | pomoc administracyjna* | 1 | ¼ |
| | Sekcja Świadczeń dla Rodzin | | | |
| 16. | | inspektor ds. świadczeń rodzinnych i funduszu alimentacyjnego | 1 | 1 |
| 17. | | podinspektor | 2 | 2 |
| 18. | | pomoc administracyjna | 2 | 2 |
razem:
21
20 ¾
* ta sama osoba zatrudniona w ramach robót publicznych w celu wzmocnienia pracy Ośrodka, w okresie 1 lutego do 31 lipca 2019 r. oraz od 1 września do 30 listopada 2019 r., a od 1 go 31 grudnia 2019 r. w ramach środków własnych; jednocześnie wspierając pracę Sekcji Aktywizacji i Integracji oraz Sekcji Finansowo-Księgowej
Ponadto Ośrodek zatrudniał (w różnych czasookresach), w oparciu o umowy cywilnoprawne (w tym umowy zlecenia) 41 osób, w tym:
* 4 specjalistów realizujących zadania w ramach Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2019, w tym 2 biegłych sądowych wydających opinię w przedmiocie uzależnień;
* 7 osób w ramach realizacji zadań gminy wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie;
* 7 osób realizujących zadania w ramach Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej, współfinansowanego ze środków Programu Wieloletniego „Senior+" na lata 2015-2020 (w tym: koordynator, instruktorzy zajęć i warsztatów);
* 1 osobę do realizacji zadań asystenta rodziny na czas nieobecności pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym;
* 2 osoby do obsługi administracyjnej w ramach pracy Sekcji Świadczeń dla Rodzin w okresie od 1 lutego do 30 czerwca 2019 r. (1 osoba) oraz 1 sierpnia do 30 września 2019 r. (1 osoba);
* 1 osoba do serwisu, konserwacji i nadzoru nad systemami informatycznymi, siecią komputerową oraz oprogramowaniem a także przeprowadzenia konfiguracji serwera jednostki;
* 3 specjalistów zatrudnionych w ramach projektu „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka" (specjalista ds. monitoringu skuteczności pracy z zastosowaniem nowych metod i podziału pracy oraz ekspert w zakresie nowych zasad pracy w obrębie nowego modelu pracy Ośrodka, 2 superwizorów);
* 1 osoba do koordynacji pracy Centrum Wolontariatu „Wkręceni w Pomoc";
* 8 specjalistów zatrudnionych w ramach projektu „Nowe Perspektywy II" (koordynator projektu, koordynator Klubu Integracji Społecznej, doradca zawodowy, 2 psychologów, coach, psychoterapeuta, pracownik socjalny i jednocześnie specjalista ds. diagnoz);
* 5 specjalistów w ramach Punktu Wsparcia Rodziny.
Rozkład zatrudnienia w Punkcie Wsparcia Rodziny obrazuje tabela nr 2.
tabela 2. Wykaz kadry zatrudnionej w 2019 r. w ramach umów zleceń i umów na realizację zadania – Punkt Wsparcia Rodziny
| l.p. | stanowisko/rodzaj zajęć | ilość osób |
|---|---|---|
| 1 | poradnictwo psychologiczne | 1 |
| 2 | poradnictwo prawne | 2 |
| 3 | psychoterapeuta | 2 |
Ośrodek zatrudniał także 15 osób do świadczenia usług opiekuńczych dla mieszkańców naszej gminy (zawarto 35 umów zleceń) oraz 4 osoby do świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób chorujących psychicznie (zawarto 7 umowy zlecenie), razem 19 osób. Rozkład zatrudnienia w tym zakresie obrazuje tabela nr 3.
tabela 3. Wykaz osób zatrudnionych w 2019 r. w ramach umów-zleceń – usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługo opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie
| l.p. | stanowisko/rodzaj zajęć | ilość osób |
|---|---|---|
| 1 | usługi opiekuńcze (do 44 godzin w miesiącu) | 1 |
| 2 | usługi opiekuńcze (do 39 godzin w miesiącu) | 1 |
| 3 | usługi opiekuńcze (do 45 godzin w miesiącu) | |
| 4 | usługi opiekuńcze (do 132 godzin w miesiącu) | 1 |
5.
usługi opiekuńcze
(do 136 godzin w miesiącu)
01.07.2019 – 31.12.2019
| 6. | usługi opiekuńcze (do 20 godzin w miesiącu) | | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
|---|---|---|---|
| 7 | usługi opiekuńcze (do 20 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 8 | usługi opiekuńcze (do 110 godzin w miesiącu) | 1 | 02.01.2019 – 04.03.2019 |
| 9 | usługi opiekuńcze (do 110 godzin w miesiącu) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 10 | usługi opiekuńcze (do 115 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 11 | usługi opiekuńcze (do 44 godzin w miesiącu) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 12 | usługi opiekuńcze (do 46 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 13 | usługi opiekuńcze (do 60 godzin w miesiącu, aneks- do 45 godzin w miesiącu) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 14 | usługi opiekuńcze (do 50 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 15 | usługi opiekuńcze (do 42 godzin w miesiącu) | | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 16 | usługi opiekuńcze (do 46 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 17 | usługi opiekuńcze (do 46 godzin w miesiącu) | 1 | 04.06.2019 – 09.09.2019 |
| 18 | usługi opiekuńcze (do 88 godzin w miesiącu) | | 03.06.2019 – 04.06.2019 |
| 19 | usługi opiekuńcze (do 20 godzin w miesiącu) | | 25.11.2019 - 31.12.2019 |
| 20 | usługi opiekuńcze (do 30 godzin w miesiącu) | | 20.11.2019 – 31.12.2019 |
| 21 | usługi opiekuńcze (do 110 godzin w miesiącu) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 22 | usługi opiekuńcze (do 115 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 23 | usługi opiekuńcze (do 115 godzin w miesiącu) | | 01.10.2019 – 31.12.2019 |
| 24 | usługi opiekuńcze (do 88 godzin w miesiącu) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 25 | usługi opiekuńcze (do 92 godzin w miesiącu) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 26 | usługi opiekuńcze (do 42 godzin miesięcznie) | | 02.05.2019 – 30.06.2019 |
| 27 | usługi opiekuńcze (do 46 godzin miesięcznie) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 28 | usługi opiekuńcze (do 39 godzin miesięcznie) | 1 | 18.02.2019 – 05.03.2019 |
| 29 | usługi opiekuńcze (132 godzin miesięcznie) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 30 | usługi opiekuńcze (do 105 godzin miesięcznie) | 1 | 02.01.2019 – 31.05.2019 |
| 31 | usługi opiekuńcze (do 92 godzin miesięcznie) | | 01.07.2019 – 29.07.2019 |
| 32 | usługi opiekuńcze (do 42 godzin miesięcznie) | 1 | 23.01.2019 – 30.06.2019 |
| 33. | usługi opiekuńcze (do 46 godzin miesięcznie) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
|---|---|---|---|
| 34. | usługi opiekuńcze (do 60 godzin miesięcznie) | | 05.06.2019 – 18.09.2019 |
| 35. | usługi opiekuńcze (do 60 godzin miesięcznie) | 1 | 12.11.2019 – 31.12.2019 |
| 36. | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 40 godzin miesięcznie) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 37. | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 40 godzin miesięcznie) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| 38. | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 46 godzin miesięcznie) | 1 | 07.10.2019 – 31.12.2019 |
| 39 | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 46 godzin miesięcznie) | 1 | 19.08.2019 – 02.09.2019 |
| 40. | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 30 godzin miesięcznie) | | 23.08.2019 – 31.08.2019 |
| 41. | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 30 godzin miesięcznie) | 1 | 02.01.2019 – 30.06.2019 |
| 42. | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (do 30 godzin miesięcznie) | | 01.07.2019 – 31.12.2019 |
| razem opiekuni | | 19 | |
| razem umowy | | 42 | |
Wzmocnienie kadry Ośrodka o ww. specjalistów, spowodowane było m.in. koniecznością zapewnienia odpowiedniej jakości realizowanych zadań oraz prawidłowym zabezpieczeniem przedsięwzięć, wynikających w szczególności z:
* realizacji zadania związanego z prowadzeniem na terenie gminy Michałowice Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej, współfinansowanego ze środków w ramach Programu Wieloletniego Senior+ na lata 2014-2020;
* realizacji przez Ośrodek projektu pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach", finansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, związanego ze wdrażaniem w naszej jednostce zmiany polegającej na rozdzieleniu pracy socjalnej od postępowania administracyjnego oraz świadczenia usług społecznych,
* realizacji projektu pn. „Nowe Perspektywy II", finansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, którego celem jest aktywizacja społeczno-zawodowa beneficjentów systemu pomocy społecznej,
* realizacji Programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie na terenie gminy Michałowice na lata 2018 – 2020 oraz Gminnego Program Wspierania Rodziny w Gminie Michałowice na lata 2017 – 2019, w tym działalności Punktu Wsparcia Rodziny (rozszerzenie oferty wsparcia świadczonego przez specjalistów w nim zatrudnionych) oraz zatrudnienia asystenta rodziny,
* konieczności zapewnienia rosnącego zapotrzebowania na usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie dla mieszkańców gminy, którzy wymagają tej formy pomocy.
Doskonalenie zawodowe, rozwój umiejętności i kompetencji zawodowych pracowników Ośrodka
Pracownicy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach, stosownie do zgłaszanych przez siebie potrzeb, podnosili w 2019 r. swoje kwalifikacje poprzez udział w ok. 24 różnych szkoleniach, m.in. z zakresu świadczeń rodzinnych, świadczeń wychowawczych, partnerskiej współpracy międzyinstytucjonalnej, interwencji kryzysowej w pracy z osobami doświadczającymi przemocy domowej, postępowania administracyjnego w sprawach przyznawania prawa do świadczeń z pomocy społecznej, zachowań ryzykownych wśród dzieci i młodzieży, a także z prawa pracy, obsługi platformy BIP, efektywnego wykorzystywania oprogramowania firmy Sygnity, polityki rachunkowości i innych. Zorganizowano również szkolenie z pierwszej pomocy przedmedycznej i resuscytacji krążeniowo-oddechowej. Część z tych szkoleń była realizowana w ramach projektu pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka", współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach EFS, na ogólną kwotę 14 314 zł. Szczegółowy wykaz szkoleń przedstawia tabela nr 4 (szkolenia w ramach projektu zaznaczone kolorem niebieskim).
tabela 4. Wykaz szkoleń, w których uczestniczyli pracownicy Ośrodka w 2019 r.
* szkoleniami objęto ogółem 16 osób, a jeden pracownik mógł brać udział w kilku szkoleniach
| l.p. | tytuł szkolenia | ilość osób | | koszt ogólny | |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Świadczenia rodzinne i wychowawcze 500 PLUS – aktualne problemy | 4 | | 1 676 zł | |
| 2 | Centrum Usług Społecznych – zmiany w ustawie o pomocy społecznej | 1 | | 429 zł | |
| 3 | Świadczenia wychowawcze 500 PLUS - nowelizacja | 5 | | 2 045 zł | |
| 4 | Świadczenia rodzinne i wychowawcze 500 PLUS – aktualne problemy | 3 | | 1 257 zł | |
| 5 | Prawo pracy w 2019 r. – zmiany od 4 maja 2019 r. | 1 | | 350 zł | |
| 6 | Zasady i sposoby prowadzenia wyodrębnionej ewidencji księgowej dla projektów finansowanych ze środków UE | 1 | | 460 zł | |
| 7 | Polityka rachunkowości w jednostkach samorządu terytorialnego po zmianie przepisów | 1 | | 390 zł | |
| 8 | Skuteczna działalność pomocowa – praktyka działania, komisji rozwiązywania problemów społecznych, Zespołu Interdyscyplinarnego i grup roboczych | 2 | | 1 500 zł | |
| 9 | Szkolenie z obsługi systemu BIP | 2 | | bezpłatne | |
| 10 | Zachowania ryzykowne wśród dzieci i młodzieży – zapobieganie reagowanie | 2 | | bezpłatne | |
| 11 | Interwencja kryzysowa w pracy z osobami doświadczającymi przemocy | 1 | | bezpłatne | |
| 12 | Pierwsza pomoc przedmedyczna i resuscytacja krążeniowo-oddechowa | 3 + 8 (umowa zlecenie) | | 1 250 zł | |
| 13 | Partnerska współpraca międzyinstytucjonalna | 2 | | bezpłatne | |
| 14 | Rozpoznaj i działaj. Sytuacje zagrożenia zdrowia i życia | 4 + 7 (umowa zlecenie) | | 1 020 zł | |
| 15 | Zachowania ryzykowne dorosłych, wychowawców, kapłanów. Jak księża mogą mówić o przemocy do parafian | 1 | | bezpłatne | |
| 16 | Aktywnie przeciw przemocy | 1 | | bezpłatne | |
| 17 | Postępowanie w sprawach pomocy społecznej | 2 | | 780 zł | |
| 17 | Efektywne wykorzystanie oprogramowania firmy Sygnity w pomocy społecznej | 1 | | bezpłatne | |
| 18 | I. Rozstanie rodziców a ich obowiązki wobec dzieci. Prawa dziecka w konflikcie rodziców – zagadnienia proceduralne II. Rozpoznawanie symptomów doznawania przemocy u dzieci w młodszym wieku szkolnym i przedszkolnym. Realizacja procedury „Niebieskie Karty” w sytuacji podejrzenia przemocy wobec dziecka. | 1 | | bezpłatne | |
| 19 | Wdrażanie nowych rozwiązań organizacyjnych w OPS, dotyczące założeń modelu rozdzielenia pracy socjalnej od postępowania administracyjnego w sprawie przyznania świadczeń pomocy społecznej – 25 lutego 2019 r. | 10 + 1 (umowa zlecenie) | | 2 500 zł | |
| 20 | Model rozdzielenia pracy socjalnej i postępowania administracyjnego – wdrażanie nowych rozwiązań organizacyjnych – 12 kwietnia 2019 r. | 10 + 1 (umowa zlecenie) | | 2 500 zł | |
| 21 | Warsztaty dla uczestników projektu na temat celów, wartości i zasad realizowanych w jednostce i porównanie ich z przyjętymi w nowym modelu funkcjonowania OPS - | 8 + 1 (umowa zlecenie) | | 2 500 zł | |
| 22 | Szkolenie dla pracowników zespołu ds. świadczeń pomoc społecznej – 29 listopada 2019 r. | 3 | | 2 214 zł | |
| 23 | Pogłębione formy pracy socjalnej dla osób w trudnej sytuacji na rynku pracy – 2 grudnia 2019 r. | 3 | | 2 300 zł | |
| 24. | Profesjonalna obsługa klienta – 3 grudnia 2019 r. | 2 | | 2 300 zł | |
| razem: | | | 29 | | 25 489 zł |
| | | | (w tym 9 umowa zlecenie) | | (w tym EFS: 14 314 zł) |
Pracownicy Sekcji Aktywizacji i Integracji (tj. pracownicy socjalni i asystenci rodzin) uczestniczyli ponadto w 2019 r. w superwizji grupowej, prowadzonej w cyklu comiesięcznych spotkań (ok. 48 godzin, w tym 40 godz. w ramach projektu „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka").
Ze superwizji procesu wdrażania zmian organizacyjnych, prowadzonej w cyklu comiesięcznych spotkań (24 godz.), skorzystała również kadra kierownicza, tj. Dyrektor i Zastępca Dyrektora. Jej celem było wzmocnienie zarządzających we wdrażaniu procesu zmian, obejmujących zarówno strukturę organizacyjną jednostki, jak również sposób pracy pracowników socjalnych.
Ponadto pracownicy Ośrodka – uczestnicy projektu „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach" (12 osób) wzięli udział w dniach 25 i 26 czerwca 2019 r. w wizycie studyjnej w Ośrodku Pomocy Społecznej w Goleniowie, który od kilku lat pracuje w formule oddzielenia pracy socjalnej od postępowania administracyjnego oraz świadczenia usług społecznych.
2.2. Koszty utrzymania Ośrodka w 2019 r.
W 2019 roku Gmina Michałowice na zadanie własne o charakterze obowiązkowym, jakim jest „(…) utrzymywanie ośrodka pomocy społecznej, w tym zapewnienie środków na wynagrodzenie pracowników" (art. 17 ust. 1 pkt 18 ustawy o pomocy społecznej), zabezpieczyła w budżecie Ośrodka kwotę 1 128 998,98 zł.
Wykonanie za 2019 rok, w zakresie kosztów utrzymania jednostki, wyniosło 1 092 827,53 zł, co stanowiło 6,35% ogólnej kwoty, jaką wydatkował Ośrodek na realizację zadań własnych Gminy oraz zadań zleconych z budżetu państwa, tj. kwoty 17 199 860,69 zł, w ramach realizacji planu finansowego w działach 851, 852 i 855.
Dotacja z budżetu państwa stanowiła kwotę 82 604 zł, tj. 7,56% ogólnych kosztów utrzymania jednostki, którą przeznaczono, zgodnie z treścią porozumień zawartych z Wojewodą Małopolskim na:
* wsparcie ośrodka w zakresie obsługi zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez gminę oraz zadań własnych dotowanych z budżetu państwa (art. 17 ust. 1 pkt 3, 4, 14, 19, 20, art. 18 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej) – 68 244 zł,
* wsparcie ośrodka w zakresie obsługi zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, realizowanych przez gminę oraz zadań własnych dotowanych z budżetu dodatek 250 zł – 14 360 zł.
Ze środków własnych gminy Michałowice pokryto m.in.:
* wynagrodzenia osobowe i pochodne – 854 877,85 zł;
* wynagrodzenia bezosobowe – 26 446,67 zł;
* zakup materiałów i wyposażenia – 48 421,36 zł;
* zakup energii i żywności – 5 083,38 zł;
* zakup usług zdrowotnych – 1 538,90 zł
* zakup usług pozostałych (usługi pocztowe, naprawy sprzętu, itp.) – 25 235,87 zł;
* zakup usług telefonii stacjonarnej, komórkowej, Internet – 4 483,97 zł;
* ryczałty samochodowe i podróże służbowe krajowe – 14 781,18 zł;
* różne opłaty i składki – 131,60 zł,
* szkolenia pracowników – 6 870,04 zł;
* odsetki od dotacji – 195,57 zł;
* odsetki od nieterminowych wpłat z tytułu pozostałych podatków i opłat – 30 zł;
* odpis na ZFŚS – 22 127,14 zł
Wzrost kosztów utrzymania Ośrodka, w stosunku do lat poprzednich, wynika z faktu realizacji dwóch ogromnych zadań, tj. programu „Rodzina 500 plus" (po jego rozszerzeniu na wszystkie dzieci bez badania dochodu rodziny) oraz programu „Dobry Start", dwóch projektów konkursowych, finansowanych ze środków EFS, a także pozyskania środków na prowadzenie Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej (moduł II) oraz remont pomieszczeń świetlicy w Młodziejowicach, z przeznaczeniem na uruchomienie w 2020 r. Klubu Senior+ „Zawsze Młodzi" (moduł I).
3. Realizacja budżetu Ośrodka
Działalność Ośrodka Pomocy Społecznej w 2019 roku finansowana była ze środków:
a) budżetu Gminy Michałowice,
b) budżetu państwa (dotacje celowe),
c) dotacji z budżetu Starosty Krakowskiego,
d) na realizację projektów, finansowanych ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (dotacja rozwojowa)
3.1. Plan finansowy na 2019 rok
Budżet Gminy Michałowice na 2019 rok został przyjęty Uchwałą nr V/36/2019 Rady Gminy Michałowice z dnia 31 stycznia 2019 r. w sprawie budżetu Gminy Michałowice na rok 2019.
W 2019 roku Ośrodek dysponował budżetem w łącznej wysokości 17 391 477,45 zł (plan po zmianach – działy 851, 852, 855).
Na realizację zadań własnych, finansowanych w całości ze środków budżetu Gminy Michałowice Ośrodek w dysponował następującymi środkami:
,
tabela 5. Plan finansowy na 2019 r. na realizację zadań własnych, finansowanych w całości z budżetu Gminy Michałowice
| Dział 851 – Ochrona zdrowia | |
|---|---|
| − rozdz. 85154 – przeciwdziałanie alkoholizmowi | |
| Dział 852 – Pomoc społeczna | |
| − rozdz. 85202 – domy pomocy społecznej | |
| − rozdz. 85205 – zadania w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie | |
| − rozdz. 85214 – zasiłki i pomoc w naturze (zasiłki celowe) | |
| − rozdz. 85228 – usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze | |
| − rozdz. 85295 – pozostała działalność (świadczenia społeczne – noclegownie, schroniska) | |
| − rozdz. 85295 – Centrum Wolontariatu | |
| Dział 855 – Rodzina | |
| − rozdz. 85508 – współfinansowanie pobytu dzieci w pieczy zastępczej | |
| − rozdz. 85510 – współfinansowanie pobytu dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej | |
| razem | 765 187,78 zł |
Na realizację zadań własnych gminy, dofinansowanych ze środków budżetu państwa, Ośrodek dysponował następującymi środkami:
tabela 6. Plan finansowy na 2019 r. na realizację zadań własnych, dofinansowanych ze środków budżetu państwa
| Dział 852 – Pomoc społeczna | |
|---|---|
| | ogółem |
| − rozdz. 85213 – składki na ubezpieczenie zdrowotne (od zasiłku stałego) | 11 888,91 zł |
| − rozdz. 85214 – zasiłki i pomoc w naturze (zasiłki okresowe) | 80 946,15 zł |
| − rozdz. 85216 – zasiłki stałe | 138 764,72 zł |
| − rozdz. 85219 – ośrodek pomocy społecznej | 1 128 998,98 zł |
| − rozdz. 85230 – pomoc państwa w zakresie dożywiania | 193 855,96 zł | |
|---|---|---|
| − rozdz. 85295 – pozostała działalność (kluby senior+) | 222 154,40 zł | |
| Dział 855 – Rodzina | | |
| − rozdz. 85504 – wspieranie rodziny (w tym asystent rodziny) | 94 200,00 zł | |
| razem | 1 870 809,12 zł | 1 288 866,91 zł |
Na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, finansowanych w całości ze środków budżetu państwa Ośrodek dysponował następującymi środkami:
tabela 7. Plan finansowy na 2019 r. na realizację zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, finansowanych ze środków budżetu państwa
| Dział 851 – Ochrona zdrowia | |
|---|---|
| − rozdz. 85195 – pozostała działalność (świadczeniobiorcy inni niż ubezpieczeni) | |
| Dział 852 – Pomoc społeczna | |
| − rozdz. 85213 – składki na ubezpieczenie zdrowotne (świadczenia rodz.) za 2018 r. | |
| − rozdz. 85228 – specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psych. | |
| Dział 855 – Rodzina | |
| − rozdz. 85501 – świadczenia wychowawcze | |
| − rozdz. 85502 – świadczenia rodzinne, fundusz alimentacyjny | |
| − rozdz. 85503 – Karta Dużej Rodziny | |
| − rozdz. 85504 – wspieranie rodziny (program „Dobry start”) | |
| − rozdz. 85510 – składki na ubezpieczenie zdrowotne – świad. pielęgn., specjalny zasiłek opiekuńczy | |
| razem | 14 343 399,55 zł |
Ośrodek w Michałowicach, na mocy następujących umów i porozumień dysponował ogólną kwotą 108 472,75 zł, w tym na mocy:
1) Porozumienia nr FSŁ.612.Por.4.2019 z dnia 25 lutego 2019 r. w sprawie organizacji prac społecznie użytecznych, zawartego przez Gminę Michałowice ze Starostą Krakowskim, dysponował kwotą 5 060 zł,
2) Umowy o dofinansowanie projektu pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach", w ramach Działania 2.5 „Skuteczna pomoc społeczna" Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 – 145 336 zł,
3) Umowy nr RPMP.09.01.01-12-0063/18-00 z dnia 14 września 2018 r. o dofinansowanie projektu pn. „Nowe Perspektywy II", w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego na lata 2014-2020 Oś Priorytetowa 9. Region spójny społecznie, Działanie 9.1 Aktywna integracja, Poddziałanie 9.1.1 Aktywna integracja – projekty konkursowe wyłącznie dla OPS/PCPR – 256 685 zł,
4) Umowy nr 2/PS.II/2019 z dnia 18 marca 2019 r. zawartej z Województwem Małopolskim w sprawie udzielenia pomocy finansowej na rzecz Gminy Michałowice z przeznaczeniem na wsparcie zadania własnego z zakresu pomocy społecznej, w związku z urodzeniem pierwszego dziecka w Województwie Małopolskim – 5 000 zł.
5) Umów nr FSŁ.611.1.2019 i nr FSŁ.611.8.2018 z dnia 31 stycznia 2019 r. oraz nr FSŁ.611.26.2019 z dnia 27 sierpnia 2019 r. o zorganizowaniu robót publicznych, zawartych przez Ośrodek z Starostą Krakowskim – dysponował kwotą 36 992,95 zł (refundacja zatrudnienia 2 pracowników), przy czym ta kwota została już uwzględniona w rozdz. 85219 – ośrodek pomocy społecznej.
3.2. Wykonanie budżetu Ośrodka w 2019 roku
Środki finansowe ujęte w planie finansowym, zarówno na realizację zadań zleconych, jak i własnych zabezpieczyły potrzeby przewidywane do realizacji w 2019 roku.
Na dzień 31 grudnia 2019 r. budżet Ośrodka został wykonany w 98,89%. Wydatkowano łącznie kwotę 17 199 860,69 zł, w tym:
* środki własne: 1 972 246,04 zł (87,13% wykonania założonego budżetu ze środków własnych),
* środki z dotacji budżetu Wojewody Małopolskiego: 15 227 614,65 zł (99,37% planu dotacji),
* środki z dotacji rozwojowej w związku z realizacją projektu pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach" w ramach Działania 2.5 „Skuteczna pomoc społeczna" Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020 – 143 976,42 zł (99,06% planu),
* środki z dotacji rozwojowej w związku z realizacją projektu pn. „Nowe Perspektywy II", w ramach Działania 9.1 Aktywna integracja, Poddziałanie 9.1.1 Aktywna integracja – projekty konkursowe wyłącznie dla OPS/PCPR – 170 975,78 zł (66,61% planu),
* środki z dofinansowania realizowanego przez Urząd Pracy Powiatu Krakowskiego: 36 864,34 zł.
Wydatki uwzględniające podział na zadania własne i zlecone oraz podział na główne zadania został przedstawiony w poniższej tabeli.
tabela 8. Wydatki w układzie zadaniowym w 2019 r.
| 85295 | | pierwszy Małopolanin | 5 000,00 zł | 5 000,00 zł |
|---|---|---|---|---|
| | Dział 855 – Rodzina | | | |
| 85504 | | wspieranie rodziny, w tym: dotacja | 94 200,00 zł 0,00 zł | 85 653,94 zł 0,00 zł |
| 85508 | | współfinansowanie pobytu dzieci w pieczy zastępczej | 14 200,00 zł | 10 909,53 zł |
| 85510 | | współfinansowanie pobytu dzieci w placówce opiekuńczo- wychowawczej | 40 000,00 zł | 39 310,94 zł |
| | ZADANIA ZLECONE Z ZAKRESU ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ | | | |
| 85195 | | pozostała działalność (świadczeniobiorcy inni niż ubezpieczeni) | 720,00 zł | 720,00 zł |
| 85228 | | specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie | 23 941,40 zł | 23 871,60 zł |
| 85501 | | świadczenia wychowawcze | 11 386 686,30 zł | 11 386 681,61 zł |
| 85502 | | świadczenia rodzinne, fundusz alimentacyjny | 2 378 821,01 zł | 2 377 525,86 zł |
| 85503 | | Karta Dużej Rodziny | 885,35 zł | 812,11 zł |
| 85504 | | wspieranie rodziny (program „Dobry start”) | 532 390,00 zł | 530 100,00 zł |
| 85513 | | składki na ubezpieczenie zdrowotne za osoby pobierające niektóre świadczenia rodzinne | 14 500,49 zł | 14 500,49 zł |
| ogółem: | | | 17 391 477,45 zł | 17 199 860,69 zł |
3.3. Dochody zrealizowane w 2019 roku
W 2019 roku Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach realizował dochody w obrębie następujących zadań, ujętych w poniższej tabeli:
tabela 9. Dochody zrealizowane przez Ośrodek w 2019 r.
| | l.p. | | zadanie | | kwota dochodu |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | | zwrot kosztów utrzymania w domach pomocy społecznej, ponoszonych zastępczo przez Gminę Michałowice | | 0,00 zł | |
| 2. | | odpłatność za wykonywane przez opiekunki usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie (5%) | | 28 001,98 zł | |
| 3. | | zwrot przez dłużników alimentacyjnych zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń – ogółem: | | 42 141,37 zł | |
| a | | w tym do budżetu państwa | | 34 964,91 zł | |
| b | | w tym do budżetu gminy | | 7 194,46 zł | |
| 4. | | zwrot do budżetu państwa nienależnie pobranych świadczeń (św. rodzinne i wychowawcze) | | 8 001,17 zł | |
| 5. | | odsetki od nienależnie pobranych świadczeń | | 1 543,92 zł | |
| 6. | | zwrot do budżetu gminy nienależnie pobranych świadczeń | | 46,56 zł | |
| 7. | | odsetki od środków na rachunkach bankowych | | 919,93 zł | |
| 8. | | wpływy z różnych opłat (5% obsługi KDR) | | 3,31 zł | |
| 9. | | inne dochody | | 0,00 zł | |
| ogółem (1+2+3+4+5+6+7+8+9): | | | | 80 658,24 zł | |
| w tym do budżetu gminy (2+3b+5+6+7+8+9): | | | | 37 780,16 zł | |
Realizacja dochodów w 2019 roku zamknęła się kwotą 80 658,24 zł, z czego do budżetu państwa przekazano kwotę 42 948,14 zł, a do budżetu gminy 37 710,10 zł
Analiza tabeli nr 10, dotyczącej realizacji dochodów na przestrzeni lat 2015-2019, wskazuje wzrost wartości dochodów, zarówno w kwocie ogółem, jak i tych odprowadzanych do budżetu Gminy Michałowice – o 73,90% w 2019 r. w stosunku do 2015.
tabela 10. Dochody zrealizowane przez Ośrodek w latach 2015 – 2019
| l.p. | zadanie | | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | 2015 | | 2016 | | 2017 | | 2018 | 2019 |
| 1. | zwrot kosztów utrzymania w domach pomocy społecznej, ponoszonych zastępczo przez Gminę Michałowice | 0,00 zł | | 0,00 zł | | 0,00 zł | | 0,00 zł | | |
| 2. | odpłatność za wykonywane przez opiekunki usługi opiekuńcze | 6 281,74 zł | | 7 884,08 zł | | 18 774,48 zł | | 20 912,50 zł | | |
| 3. | zwrot przez dłużników alimentacyjnych zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń – ogółem: | 45 262,36 zł | | 35 571,49 zł | | 59 586,95 zł | | 54 595,74 zł | | |
| a | w tym do budżetu państwa | 30 721,20 zł | | 26 970,52 zł | | 43 305,56 zł | | 42 105,10 zł | | |
| b | w tym do budżetu gminy | 14 541,16 zł | | 8 600,97 zł | | 16 281,39 zł | | 12 490,64 zł | | |
| 4. | zwrot do budżetu państwa nienależnie pobranych świadczeń (św. rodzinne i od 2016 r. św. wychowawcze) | 304,00 zł | | 5 269,09 zł | | 18 740,90 zł | | 6 196,39 zł | | |
| 5. | odsetki od nienależnie pobranych świadczeń | 0,00 zł | | 822,07 zł | | 1 302,40 zł | | 445,94 zł | | |
| 6. | zwrot do budżetu gminy nienależnie pobranych świadczeń | 0,00 zł | | 2 435,83 zł | | 230,10 zł | | 0,00 zł | | |
| 8. | odsetki od środków na rachunkach bankowych | 358,55 zł | | 595,80 zł | | 303,66 zł | | 369,26 zł | | |
| 9. | wpływy z różnych opłat (5% obsługi KDR) | 0,00 zł | | 0,00 zł | | 0,00 zł | | 1,87 zł | | |
| 10. | inne dochody | 17,60 zł | | 298,38 zł | | 0,00 zł | | 0,00 zł | | |
| ogółem (1+2+3+4+5+6+7+8): | | 52 814,65 zł | | 52 814,65 zł | | 98 938,49 zł | | 82 638,45 zł | | |
| w tym do budżetu gminy: | | 19 744,64 zł | | 21 199,05 zł | | 36 892,03 zł | | 34 336,96 zł | | |
Tabela nr 11 obrazuje zbiorcze zestawienie wydatków poniesionych w ubiegłym roku, z wyszczególnieniem poszczególnych rozdziałów, zadań własnych, finansowanych w całości z budżetu gminy, zadań własnych dofinansowanych oraz zadań zleconych, a także podania procentowego wykonania.
tabela 11. Informacja dot. wykonania planu finansowego Ośrodka za 2019 rok
100,00
63,80
99,99
91,36
88,47
100,00
100,00
96,80
99,47
98,66
92,30
98,05
87,83
100,00
99,26
99,06
66,61
100,00
99,95
91,73
98,27
76,83
98,28
100,00
98,89
| świadczenia wychowawcze | 11 386 686,30 | ⎯ | ⎯ | 11 386 681,61 | ⎯ | 11 386 681,61 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| świadczenia rodzinne, świad. z funduszu alimentacyjnego | 2 378 821,01 | ⎯ | ⎯ | 2 377 525,86 | ⎯ | 2 377 525,86 |
| Karta Dużej Rodziny | 885,35 | ⎯ | ⎯ | 812,11 | ⎯ | 812,11 |
| wspieranie rodziny | 626 590,00 | 85 653,94 | ⎯ | 530 100,00 | ⎯ | 615 753,94 |
| współfinansowanie. pobytu dziecka w pieczy zastępczej | 14 200,00 | 10 909,53 | ⎯ | ⎯ | ⎯ | 10 909,53 |
| współfinansowanie pobytu dziecka w placówce opiek.-wych. | 40 000,00 | 39 310,94 | ⎯ | ⎯ | ⎯ | 39 310,94 |
| składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia rodzinne | 14 500,49 | ⎯ | ⎯ | 14 500,49 | ⎯ | 14 500,49 |
Rozdział II. Zadania zrealizowane przez Ośrodek w 2019 roku
4. System pomocy społecznej
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w 2019 roku objął wsparciem (świadczeniami bez względu na ich rodzaj, formę, liczbę i źródło finansowania, w tym pracą socjalną) 207 rodzin, w których żyło 539 osób, przy czym z pomocy finansowej i rzeczowej skorzystały 148 rodzin, w których żyło 387 osób. Gminę Michałowice, według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r., zamieszkiwało 10 489 osób. Tym samym należy stwierdzić, iż 5,14% ogółu mieszkańców gminy zostało objętych pomocą (a 3,69% ogółu mieszkańców w przypadku rodzin korzystających tylko ze wsparcia finansowego i rzeczowego).
Beneficjentami pomocy społecznej były głównie osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, osoby wykluczone lub zagrożone wykluczeniem społecznym.
Poniższa tabela (nr 12) obrazuje liczbę osób objętych pomocą społeczną w latach 2014-2019. W tym miejscu należy zaznaczyć, iż na przestrzeni przedostatnich trzech lat obserwowano tendencję malejącą w zakresie liczby rodzin korzystających ze wsparcia Ośrodka w Michałowicach – o 83 rodziny, tj. o 31,57% w 2018 roku w stosunku do roku 2016. Na ten stan rzeczy wpływ ma m.in. realizacja programu „Rodzina 500 plus", z którego skorzystały w ubiegłym roku 1 063 rodziny mieszkające na terenie gminy Michałowice. Jednocześnie w roku 2019 zaobserwowano wzrost liczby rodzin (w tym osób w rodzinach) o 24 rodziny; jest to związane ze wzrostem liczby osób starszych objętych wsparciem Ośrodka oraz zmianą modelu funkcjonowania jednostki.
tabela 12. Liczba rodzin objętych pomocą społeczną w latach 2014 – 2019
| rok | | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| liczba rodzin | | 281 | 233 | 266 | 220 | 183 | 207 |
| liczba osób w rodzinach | | 621 | 709 | 706 | 546 | 460 | 539 |
| | w tym: | | | | | | |
| liczba rodzin (same świadczenia) | | 186 | 163 | 153 | 141 | 134 | 148 |
W 2019 r., w ramach systemu pomocy społecznej, wydano 528 decyzji administracyjnych, kończących postępowania w sprawach dotyczących różnego rodzaju świadczeń, do których stosuje się przewidzianą w ustawie o pomocy społecznej procedurę. Świadczenia przyznawane są w formie pieniężnej lub niepieniężnej, na wniosek samej osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego lub innej osoby, za jej zgodą, w tym:
− 65 decyzji przyznających zasiłki okresowe, 10 decyzji zmieniających i 3 uchylające;
− 10 decyzji przyznających prawo do zasiłku stałego, 1 decyzja zmieniająca oraz 1 uchylająca;
− 38 decyzji przyznających świadczenie z pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych, 10 decyzji zmieniających, 4 uchylające prawo oraz 1 umarzająca postępowanie;
− 150 decyzji przyznających zasiłki celowe (56) oraz specjalne zasiłki celowe (94), 1 decyzja odmawiająca prawa do zasiłku celowego;
− 136 decyzji przyznających prawo do zasiłków celowych na zakup żywności w ramach programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania", 1 decyzja omawiająca prawa do zasiłku celowego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego i 4 decyzje uchylające;
− 72 decyzje przyznające pomoc w postaci gorącego posiłku w szkołach, w ramach programu wieloletniego „Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz 1 uchylająca ww. prawo;
− 8 decyzji przyznających prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, 1 decyzja uchylająca to prawo,
− 2 decyzje w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej,
− 5 decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, 3 decyzje w sprawie zmiany odpłatności za pobyt;
− 1 decyzja przyznająca prawo do schronienia.
Od wydanych decyzji odmownych nie wniesiono odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Gmina Michałowice weszła w jeden spór kompetencyjny w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej; spór został rozstrzygnięty na niekorzyść naszej gminy.
Pracownicy socjalni Ośrodka przeprowadzili 423 wywiady środowiskowe (w tym: 70 wywiadów pełnych, 303 wywiady aktualizacyjne), w tym 289 w sposób elektroniczny za pomocą terminali mobilnych.
W 2019 roku średnio na jednego pracownika przypadało ok. 141 wywiadów rocznie, a każdy z pracowników miał pod swoją opieką ok. 49 środowisk (gospodarstw domowych), z którymi spotykał się wielokrotnie w celu świadczenia pomocy i wsparcia w zakresie rozwiązywania ich problemów.
Pomoc społeczna kierowana jest do osób lub rodzin dotkniętych różnymi dysfunkcjami. Najczęstszym powodem korzystania z pomocy społecznej w 2019 r. były długotrwała choroba, niepełnosprawność oraz ubóstwo. Kryterium dochodowe, uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej wynosi:
− dla osoby samotnie gospodarującej – 701 zł,
− dla osoby w rodzinie – 528 zł,
− kwota dochodu z 1 ha przeliczeniowego – 308 zł.
4.1. Świadczenia pieniężne realizowane na podstawie ustawy o pomocy społecznej
Do świadczeń pieniężnych realizowanych przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach w 2019 r. należały:
* zasiłek stały,
* zasiłek okresowy
* zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy.
W ramach realizacji zadań zawartych w art. 17 i art. 18 ustawy o pomocy społecznej, przyznano prawo do następujących świadczeń:
* zasiłki stałe
Zasiłek stały jest świadczeniem obligatoryjnym, przysługującym osobom niezdolnym do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnym do pracy z powodu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym lub znacznym, spełniającym jednocześnie kryterium dochodowe. Jego maksymalna wysokość wynosi 645 zł.
W 2019 roku Ośrodek, w ramach posiadanego planu w wysokości 138 764,12 zł, przyznał i wypłacił świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego 24 osobom posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności umiarkowanym i znacznym (w tym: 21 osobom z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, 1 osobie ze stopniem znacznym oraz 2 osobom z tytułu wieku), na łączną kwotę 138 764,72 zł. Zakładany plan wykonano na poziomie 100%.
* zasiłki okresowe
Zasiłek okresowy to świadczenie o charakterze obligatoryjnym, przysługujące w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Przyznawany jest osobom i rodzinom, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego.
W roku ubiegłym świadczeniami w postaci zasiłków okresowych objętych było 49 rodzin, w których żyło 99 osób. Wydatkowano kwotę ogółem 80 946 zł, z czego dotacja z budżetu państwa stanowiła 80 455 zł. Zrealizowano plan finansowy z przeznaczeniem na to zadanie w 100%. Zasiłki okresowe przyznawane były w szczególności z powodu bezrobocia (14 rodzin na kwotę 34 726 zł), długotrwałej choroby (11 rodzin na kwotę 23 323 zł) oraz niepełnosprawności (16 rodzin na kwotę 4 915 zł), inne (12 rodzin na kwotę 17 982 zł). Średnia kwota świadczenia 137,66 zł miesięcznie.
* zasiłki celowe i specjalne zasiłki celowe
Zasiłek celowy to świadczenie przyznawane w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie kosztów zakupu żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Do otrzymania zasiłku celowego uprawnione są również osoby i rodziny, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego bądź klęski żywiołowej lub ekologicznej. W tego rodzaju przypadkach świadczenie to może być przyznane niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Specjalny zasiłek celowy jest bezzwrotnym świadczeniem przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających określone w ustawie kryterium dochodowe.
Pomoc w formie zasiłków celowych (w tym specjalnych zasiłków celowych) była przyznawana w 2018 r. głównie z przeznaczeniem na zakup lekarstw, odzieży, opału, żywności, opłaty za media, zwrot kosztów leczenia oraz dofinansowanie do zielonych szkół i wycieczek szkolnych dla dzieci z rodzin objętych pomocą i wsparciem Ośrodka.
W 2019 roku tą formą pomocy objęto 207 rodzin, w których żyło 345 osób. Wydatkowano kwotę 61 111,78 zł, przy czym na specjalne zasiłki celowe kwotę 54 967 zł (67 rodzin, 163 osoby).
4.2. Świadczenia niepieniężne realizowane na podstawie ustawy o pomocy społecznej
Do świadczeń niepieniężnych zalicza się m.in.:
* pracę socjalną,
* poradnictwo specjalistyczne,
* usługi opiekuńcze oraz specjalistyczne usługi opiekuńcze,
* kierowanie do domów pomocy społecznej oraz opłacanie zastępczo kosztów pobytu,
* kierowanie do ośrodków wsparcia i mieszkań chronionych
* opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne
W 2019 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach realizował:
4.2.1. Praca socjalna
Zgodnie z art. 110 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, liczba pracowników socjalnych winna być proporcjonalna do liczby ludności gminy, „w stosunku jeden pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na 2 tys. mieszkańców lub proporcjonalnie do liczby rodzin i osób samotnie gospodarujących, objętych pracą socjalną w stosunku jednej pracownik socjalny zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy na nie więcej niż 50 rodzin i osób samotnie gospodarujących".
W 2019 r. wskaźnik ten był realizowany, gdyż Ośrodek zatrudniał 6 pracowników socjalnych (liczba mieszkańców gminy na dzień 31.12.2019 r.: 10 489 osób), w tym 1 pracownika zatrudnionego w ramach projektu „Poza Schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach", finansowanego w całości ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Jednym z podstawowych zadań pracownika socjalnego jest wykonywanie pracy socjalnej, która stanowi obligatoryjne zadanie gminy (art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o pomocy społecznej). Praca socjalna jest metodyczną działalnością ułatwiającą jednostkom, grupom, środowiskom adaptację w zmieniających się warunkach życia poprzez organizowanie dostępu do całego systemu usług umożliwiających w ostatecznym efekcie samodzielność życiową i godne uczestnictwo w życiu społecznym.
W 2019 roku wsparciem i pomocą w postaci pracy socjalnej, realizowanej zgodnie z nowym modelem funkcjonowania Ośrodka, zostało objętych 38 rodzin, w których żyło 143 osób. Pracę z ww. rodzinami prowadziło 2 pracowników socjalnych w ramach Zespołu ds. pracy socjalnej i asysty rodzinnej, na podstawie skierowań do tej formy wsparcia przez pracowników socjalnych prowadzących postępowanie administracyjne lub zgłoszeń samych osób/rodzin. Praca socjalna miała na celu wzmocnienie osoby/rodziny w poradzeniu sobie z trudną sytuacją osobistą, poprzez wsparcie w uruchomieniu jej indywidualnych możliwości i zasobów. Ponadto praca socjalna była świadczona m.in. w zakresie wspierania w uzyskaniu pomocy ze strony właściwych organów, instytucji i organizacji (pomoc w wypełnianiu wniosków, informowanie o uprawnieniach, pomoc w ustaleniu niepełnosprawności), poradnictwa wychowawczego, rodzinnego i zawodowego. Opracowano 38 diagnoz sytuacji osób/rodzin objętych pracą socjalną oraz 38 planów pomocy. Najczęstszymi obszarami, nad którymi pracownicy socjalni pracowali z rodzinami były: przemoc domowa, alkoholizm, wyuczona bezradność oraz niewydolność wychowawcza.
4.2.2. Specjalistyczne poradnictwo
Poradnictwo specjalistyczne prowadzone było w ramach Punktu Wsparcia Rodziny w Michałowicach, który funkcjonuje w strukturze organizacyjnej Ośrodka.
W roku ubiegłym z poradnictwa specjalistycznego świadczonego przez specjalistów (psychologa, psychoterapeuty, coacha, prawników, pracownika socjalnego, asystenta rodziny) w ramach, funkcjonującego w strukturze organizacyjnego Ośrodka, Punktu Wsparcia Rodziny skorzystały ogółem 77 rodzin z małoletnimi dziećmi (101 dzieci). Jest to spadek w stosunku do roku ubiegłego. Obrazuje to poniższa tabela. Liczba konsultacji i porad w ramach specjalistycznego poradnictwa przedstawia się następująco:
− porady i konsultacje psychologiczne (w tym terapia) – 672 godz.,
− porady prawne, w tym w zakresie prawa rodzinnego – 74 godz.,
− porady i konsultacje socjalne – 1 godz.,
− porady asystenta rodziny – 1 godz.
tabela 13. Liczba rodzin z małoletnimi dziećmi, które skorzystały z pomocy specjalistów Punktu w latach 2014 – 2019
| | rok | | 2014 | | 2015 | | 2016 | | 2017 | | 2018 | 2019 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| liczba rodzin | | 47 | | 33 | | 35 | | 100 | | 86 | | |
| liczba małoletnich dzieci w rodzinach | | 87 | | 56 | | 75 | | 198 | | 156 | | |
4.2.3. Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania osoby, z tym specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie
W roku 2019 usługami opiekuńczymi, świadczonymi przez opiekunki środowiskowe, objętych było – w różnym okresie i wymiarze – 15 osób. Udzielono 8 372 świadczeń (godzin usług), a wydatki Gminy z tego tytułu wyniosły 177 781,97 zł. Należy zaznaczyć, iż w dalszym ciągu obserwuje się wzrost w zakresie liczby osób objętych tą formą pomocy, liczby godzin świadczonych usług oraz kosztów realizowanego zadania.
Koszt ogólny jednej godziny usług opiekuńczych w 2019 roku wynosił 15,50 zł. Odpłatność z tytułu świadczenia tej formy pomocy ponosiło 16 osób, 5 osób uprawnione były do nieodpłatnej pomocy z uwagi na swój dochód poniżej kryterium dochodowego 2 .
W 2019 roku nie realizowano specjalistycznych usług opiekuńczych. Realizowano natomiast specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób chorujących psychicznie, jako zadanie zlecone z administracji rządowej (finansowane w całości z budżetu państwa). Tą formą pomocy objęte były 3 osoby (zrealizowano 684 świadczenia – godziny usługi) a wydatkowano kwotę 23 871,60 zł.
tabela 14. Realizowanie usług opiekuńczych w latach 2014 – 2019
| Rok | | liczba osób | | środki poniesione na | | liczba osób | kwota odpłatności |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | objętych usługami | | zadanie | | ponoszących odpłatność | przekazana na dochody |
| 2014 | 10 | | 40 334,00 zł | | 8 | | |
| 2015 | 9 | | 44 758,00 zł | | 7 | | |
| 2016 | 9 | | 75 496,65 zł | | 8 | | |
| 2017 | 16 | | 120 570,78 zł | | 15 | | |
| 2018 | 14 | | 143 977,83 zł | | 12 | | |
| 2019 | 15 | | 177 781,97 zł | | 16 | | |
4.2.4. Kierowanie i ponoszenie odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej
W sytuacji, kiedy usługi opiekuńcze są niewystarczające, to za zgodą tej osoby można ją skierować do domu pomocy społecznej, o profilu odpowiednim do wieku, stanu zdrowia, rodzaju choroby lub zaburzeń osoby.
W 2019 roku w domach pomocy społecznej przebywało w roku ubiegłym 10 osób, w tym:
− 5 osób w Domu Pomocy Społecznej w Batowicach,
− 1 osoba w Domu Pomocy Społecznej w Konarach,
− 3 osoby w Domu Pomocy Społecznej w Więckowicach,
− 1 osoba w Domu Pomocy Społecznej w Karniowicach,
a wydatki w tym zakresie wyniosły 327 658,08 zł. Pełen koszt odpłatności, w zależności od typu domu pomocy społecznej, kształtował się w granicach 3 800 zł – 4 200 zł, natomiast Gmina ponosiła zastępczo odpłatność w wysokości ok. 2 730 zł miesięcznie (wydatki poniesione przez Ośrodek stanowią uzupełnienie odpłatności mieszkańców).
Należy podkreślić, iż w 2019 r. nastąpił wzrost średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o średnio ok. 200 zł miesięcznie, przy jednoczesnym braku podstawy do zwiększenia wysokości ponoszonej przez danego mieszkańca odpłatności w tym zakresie (waloryzacja rent i emerytur poniżej 10% ustawowego kryterium dochodowej, tj. kwoty 63,40 zł lub po zmianie – 70,10 zł dla osoby samotnej). Ponadto obserwuje się systematyczny wzrost wydatków ponoszonych zastępczo przez Gminę z tytułu odpłatności za pobyt w DPS w porównaniu do lat ubiegłych. Szczegółowe dane w tym zakresie zawiera tabela nr 15.
2 Jedna osoba była w I poł. 2019 r. zwolniona z odpłatności, a w II połowie ponosiła już odpłatność.
tabela 15. Liczba osób z terenu gminy Michałowice przebywających w domach pomocy społecznej latach 2014-2019
| rok | | liczba skierowanych i | kwota odpłatności ponoszona przez |
|---|---|---|---|
| | | umieszczonych w dps | gminę |
| 2014 | 7 | | |
| 2015 | 7 | | |
| 2016 | 5 | | |
| 2017 | 6 | | |
| 2018 | 9 | | |
| 2019 | 10 | | |
4.2.5. Inne świadczenia niepieniężne
* składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej i niektóre świadczenia rodzinne
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nakłada na ośrodek pomocy społecznej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za osoby pobierające zasiłek stały, świadczenie pielęgnacyjne oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
W roku 2019 Ośrodek opłacał składki na ubezpieczenie zdrowotne za 22 osoby pobierające zasiłek stały (192 świadczenia) na kwotę 10 879,27 zł. Środki na realizację tego zadania pochodziły z budżetu Wojewody Małopolskiego i zabezpieczały rytmiczną opłatę składek. Przekazaną dotację wydatkowano w 100%, zaoszczędzając tym samym wkład własny.
* sprawienie pogrzebu
Zgodnie z ustawą o pomocy społecznej i Uchwałą nr XIV/81/2015 Rady Gminy Michałowice z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie ustalenia sposobu sprawienia pogrzebu przez Gminę Michałowice Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach jest zobowiązany do sprawienia pogrzebu osobom zmarłym zamieszkałym lub przebywającym na terenie naszej gminy, nie posiadającym osób zobowiązanych do ich pochowania, lub gdy osoby zobowiązane nie mają możliwości do ich pochowania. W 2019 r. sprawiono pogrzeb 1 osobie, a koszt świadczenia wyniósł 4 504 zł.
* ponoszenie odpłatności za pobyt w schronisku dla bezdomnych
Schronisko dla bezdomnych jest całodobową placówką oferującą schronienie osobom nie posiadającym własnego miejsca zamieszkania, mającym status osoby bezdomnej. Warunkiem skierowania takiej osoby do schroniska jest deklaracja osoby bezdomnej do podjęcia stałej współpracy, poprzez zawarcie porozumienia lub kontraktu socjalnego, na rzecz wyjścia z bezdomności i unormowania swojej sytuacji osobistej i finansowej.
W 2019 r. skierowano 1 osobę bezdomną (dla której nasza gmina była ostatnim miejscem zameldowania) do Schroniska dla Osób Bezdomnych w Chałupkach, prowadzonym przez Stowarzyszenie „Arka Nadziei" z siedzibą w Kielcach. Koszt pobytu za okres styczeń do 31 grudnia 2019 r. wyniósł 9 511 zł.
5. System świadczeń dla rodzin
5.1. Świadczenia rodzinne oraz zasiłek dla opiekuna
W ramach realizacji świadczeń rodzinnych, zgodnie z ustawą z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020, poz. 111) oraz ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (t.j:. Dz. U z 2017 r., poz. 2092 z późn. zm.), w roku 2019 wypłacono kwotę 2 015 325,02 zł oraz opłacono składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 83 769,28 zł (ustawa o świadczeniach rodzinnych), a także składki na ubezpieczenie społeczne od wypłaconych zasiłków dla opiekunów w kwocie 2 047,44 zł.
Ze świadczenia rodzicielskiego, które od 2016 roku wpisało się w katalog oferowanych świadczeń, skorzystały 24 rodziny i wypłacone zostały świadczenia na kwotę 136 476,70 zł (spadek w stosunku do roku poprzedniego – 29 rodzin na kwotę 188 554,80 zł).
Łącznie ze świadczeń rodzinnych skorzystały w 2019 roku 494 rodziny. Jeśli nie zostanie podniesiony próg dochodowy uprawniający do świadczeń rodzinnych, niższy poziom liczby świadczeniobiorców może się utrzymać również w latach następnych.
Poniższa tabela (nr 16) oraz wykres (nr 5) przedstawiają szczegółowo opisywane tendencje w zakresie świadczeń rodzinnych, na przestrzeni lat 2016 – 2019.
tabela 16. Zasiłki rodzinne wraz z dodatkami w latach 2016 – 2019
| zasiłki rodzinne i dodatki | | | 2016 | | | 2017 | | | 2018 | | | 2019 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | liczba | kwota (zł) | | liczba | kwota (zł) | | liczba | kwota (zł) | | liczba | kwota |
| | | | świadcz. | | | świadcz. | | | świadcz. | | | świadcz. | (zł) |
| 1. zasiłki rodzinne | | 6 366 | | 707 619 | 6 830 | | 779 869 | 6 729 | | 755 068 | 5 958 | | |
| | 2. dodatki do zasiłków – | 2 620 | | 303 878 | 2 893 | | 368 811 | 2 788 | | 351 642 | 2 595 | | |
| | z tytułu: | | | | | | | | | | | | |
| urodzenia dziecka | | 35 | | 33 648 | 36 | | 33 450 | 26 | | 24 242 | 27 | | |
| urlopu wychowawczego | | 168 | | 63 173 | 257 | | 98 599 | 244 | | 95 378 | 251 | | |
| samotnego wychowywania dziecka | | 81 | | 15 154 | 136 | | 25 999 | 165 | | 32 337 | 174 | | |
| kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego | | 259 | | 25 168 | 284 | | 30 271 | 334 | | 34 519 | 317 | | |
| rozpoczęcia roku szkolnego | | 423 | | 40 694 | 427 | | 40 788 | 397 | | 37 811 | 338 | | |
| podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania | | 857 | | 54 631 | 908 | | 60 461 | 787 | | 51 567 | 688 | | |
| wychowywania w rodzinie wielodzietnej | | 797 | | 71 410 | 845 | | 79 242 | 835 | | 75 787 | 800 | | |
| | 3. jednorazowa zapomoga | 97 | | 97 000 | 72 | | 72 000 | 69 | | 69 000 | 62 | | |
| | z tyt. urodzenia się dziecka | | | | | | | | | | | | |
| 4. świadczenia rodzicielskie | | 141 | | 130 055 | 165 | | 154 313 | 204 | | 188 196 | 150 | | |
| 5. zasiłki pielęgnacyjne | | 1565 | | 239 445 | 1632 | | 249 696 | 1688 | | 266 773 | 1 754 | | |
| 6. świadczenia pielęgnacyjne | | 215 | | 278 577 | 240 | | 334 673 | 276 | | 404 651 | 348 | | |
| 7. zasiłek dla opiekuna | | 39 | | 20 280 | 33 | | 17 160 | 24 | | 12 880 | 24 | | |
| 8. spec. zasiłek opiekuńczy | | 11 | | 5 552 | 26 | | 13 520 | 15 | | 7 732 | 11 | | |
| razem (w.1-w.7) | | 11 054 | | 1 782 406 | 14 784 | | 1 956 591 | 11 793 | | 2 055 942 | 10 902 | | |
tabela 17. Dane statystyczne za 2019 r.
| l.p. | Wyszczególnienie | | | miesiące | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | | | I | | II | | III | | IV | | V | | VI | | VII | | VIII | | IX | | X | | XI | XII |
| 1 | | liczba rodzin pobierających | 387 | | 391 | | 394 | | 394 | | 396 | | 392 | | 392 | | 392 | | 399 | | 400 | | 285 | | |
| | | świadczenia rodzinne | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
| 2 | liczba rodzin pobierających zasiłek rodzinny, w tym: | | 257 | | 260 | | 263 | | 266 | | 268 | | 271 | | 271 | | 270 | | 268 | | 263 | | 136 | | |
| 2.1. | w tym na 1 i 2 dziecko | | 257 | | 260 | | 263 | | 266 | | 268 | | 271 | | 271 | | 270 | | 268 | | 263 | | 136 | | |
| 2.2. | w tym na 3 dzieci | | 49 | | 50 | | 50 | | 50 | | 51 | | 51 | | 51 | | 51 | | 54 | | 53 | | 29 | | |
| 2.3. | w tym na 4 i więcej dzieci | | 11 | | 11 | | 11 | | 11 | | 11 | | 11 | | 11 | | 11 | | 13 | | 13 | | 10 | | |
Ponadto za osoby pobierające niektóre świadczenia rodzinne w przypadkach przewidzianych ustawą o świadczeniach rodzinnych zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
tabela 18. Wydatki na składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w 2019 roku.
| l.p. | rodzaj świadczenia | | liczba |
|---|---|---|---|
| | | | świadczeń |
| 1 | składki na ubezpieczenie zdrowotne za os. otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne | 106 | |
| 2 | składki na ubezpieczenie społeczne za os. otrzymujące świadczenie pielęgnacyjne | 255 |
|---|---|---|
| 3 | składki na ubezpieczenie społeczne za os. otrzymujące zasiłek dla opiekuna | 12 |
| 4 | składki na ubezpieczenie społeczne za os. otrzymujące specjalny zasiłek opiekuńczy | 11 |
| 5 | składki na ubezpieczenie zdrowotne za os. otrzymujące specjalny zasiłek opiekuńczy | 11 |
tabela 19. Ilość wydanych w 2019 r. decyzji administracyjnych.
| | l.p. | | wyszczególnienie | liczba |
|---|---|---|---|---|
| 1 | | ogólna liczba decyzji administracyjnych w sprawach świadczeń rodzinnych | | |
| 1.1 | | decyzje przyznające | | |
| 1.2 | | decyzje zmieniające oraz inne zdarzenia mające wpływ na ustalenie prawa (np. weryfikacja dochodu) | | |
W 2019 roku Ośrodek prowadził postępowanie administracyjne w zakresie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w wyniku których odzyskał świadczenia nienależnie pobrane na łączną kwotę 9 532,33 zł (8 125,83 zł świadczenia nienależnie pobrane, 1 406,50 zł odsetki od świadczeń nienależnie pobranych).
5.2. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych
W ramach realizacji zadań wynikających z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 554 z późn. zm.) w roku 2019 wypłacono 278 świadczeń z funduszu alimentacyjnego na kwotę 131 600 zł.
Ponadto należy zaznaczyć, iż w przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w stosunku do roku 2008 (wejście w życie ustawy), zaobserwować można wyrównany poziom liczby rodzin, niewielki spadek w liczbie osób uprawnionych (spadek 12 %) objętych ww. świadczeniami, wzrost liczby wypłaconych świadczeń (wzrost o 343,21 %), a co za tym idzie również wzrost wydatków przeznaczonych na ten cel (o 513,06 %).
tabela 20. Liczba rodzin pobierających świadczenia z funduszu alimentacyjnego w latach 2008-2019
| rok | liczba rodzin | liczba osób | | liczba wypłaconych | kwota wypłaconych |
|---|---|---|---|---|---|
| | | | | świadczeń | świadczeń (w zł) |
| X – XII 2008 (wejście w życie ustawy) | 17 | 27 | 81 | | |
| 2009 | 14 | 23 | 352 | | |
| 2010 | 19 | 30 | 393 | | |
| 2011 | 23 | 39 | 399 | | |
| 2012 | 25 | 40 | 509 | | |
| 2013 | 25 | 40 | 504 | | |
| 2014 | 28 | 33 | 513 | | |
| 2015 | 29 | 43 | 537 | | |
| 2016 | 28 | 44 | 541 | | |
| 2017 | 24 | 40 | 485 | | |
| 2018 | 17 | 26 | 315 |
|---|---|---|---|
| 2019 | 15 | 24 | 278 |
| % (2019:2008) | 88 % | 88 % | wzrost o 343,21 % |
tabela 21. Liczba rodzin pobierających w 2019 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego
| Wyszczególnienie | | miesiące | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | I | | II | | III | | IV | | V | | VI | | VII | | VIII | | IX | | X | | XI | | XII |
| liczba rodzin pobierających świadczenia z funduszu alimentacyjnego | 14 | | 13 | | 14 | | 15 | | 15 | | 15 | | 15 | | 15 | | 14 | | 14 | | 15 | | 15 | |
tabela 22. Ilość wydanych decyzji administracyjnych z funduszu alimentacyjnego
| l.p. | wyszczególnienie | liczba |
|---|---|---|
| 1 | ogólna liczba decyzji administracyjnych w sprawach funduszu alimentacyjnego | 23 |
| 1.1 | decyzje przyznające | 21 |
| 1.2 | decyzje odmowne | 2 |
| 1.3 | decyzje w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnych | 0 |
| 1.4 | decyzje w sprawie ustalenia dłużnikom należności do zwrotu | 0 |
| 1.5 | decyzje o pozostawieniu sprawy bez rozpatrzenia | 0 |
| 1.6 | decyzja w sprawie rozłożenie zaległości alimentacyjnych na raty | 0 |
| 2 | liczba decyzji ostatecznych wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze | 0 |
W 2019 roku Ośrodek prowadził postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych zameldowanych na terenie gm. Michałowice, jak i poza jej granicami. Ogólne zadłużenie 43 dłużników z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Gmina Michałowice jest organem właściwym wierzyciela lub organem właściwym dłużnika, a także wypłacanej zaliczki alimentacyjnej wyniosło 2 311 857,10 zł z czego Skarbowi Państwa przypada kwota 1 626 444,93 zł.
W wyniku skutecznej egzekucji (z tytułu funduszu alimentacyjnego i zaliczek alimentacyjnych) została zwrócona kwota w wysokości 42 141,37 zł. (zaliczka alimentacyjna wyniosła 660,35 zł., fundusz alimentacyjny 17 160,67 zł, odsetki wyniosły 24 320,35 zł), z czego zwrotu do Skarbu Państwa przypadła kwota 34 946,91 zł.
5.3. Świadczenia wychowawcze (program Rodzina 500 plus)
W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2019 roku 1 655 rodzin, zamieszkujących teren naszej gminy, złożyło w siedzibie Ośrodka 1 074 wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w ramach programu Rodzina 500 plus, z czego 644 wnioski osobiście w wersji papierowej, a 1 118 wniosków przesłano drogą elektroniczną (67,55% ogółu wniosków).
Ponadto 23 wnioski zostało przekazane Wojewodzie Małopolskiemu celem rozstrzygnięcia czy w danej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (dotyczy wniosków w sytuacji gdy członek rodziny przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego). W okresie zasiłkowym odnotowano 84 wnioski, złożone niezgodnie z właściwością miejscową, które przesłaliśmy do organu właściwego. Wydano 1 725 informacji o przyznaniu prawa do świadczenia na 2 631 dzieci oraz 2 decyzje odmowne.
W sumie w ramach programu Rodzina 500 plus tut. Ośrodek wypłacił 22 557 świadczeń na kwotę 11 249 587,66 zł. Był to czwarty rok realizacji programu, lecz pierwszy, kiedy prawo do świadczenia wychowawczego przysługiwało na każde dziecko, bez względu na dochód rodziny.
tabela 23. Świadczenie wychowawcze w 2019 roku
| | Lp. | | świadczenia wychowawcze – program Rodzina 500 plus | | rok 2019 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | | | liczba wniosków o ustalenie prawa do świadczenia | 1 762 | |
| | | | wychowawczego, w tym: | | |
| | 1.1 | | złożonych w formie papierowej | | 644 |
| | 1.2 | | złożonych w formie elektronicznej | | 1 118 |
| | 1.3 | | złożone wnioski niezgodne z właściwością | | 84 |
| | 1.4 | | wnioski przekazane w ramach koordynacji | | 23 |
| 2 | | liczba rodzin | | 1 655 | |
| 3 | | liczba dzieci w rodzinach | | 2 631 | |
| 4. | | liczba wypłaconych świadczeń | | 22 557 | |
| 5. | | liczba decyzji odmownych | | 2 | |
Świadczenia z Programu Rodzina 500 plus w 2019 roku przyznawane są na okres zasiłkowy trwający od 1 września 2019 roku do 31 maja 2021 roku, z tym że wnioski w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na kolejny okres będą przyjmowane od dnia 1 kwietnia 2021 roku, a w przypadku wniosków składanych drogą elektroniczną – od dnia 1 lutego 2021 roku.
5.4. Karta Dużej Rodziny
Ustawa z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny określa zasady realizacji ogólnopolskiego programu zniżek dla rodzin z minimum trójką dzieci, pn. „Karta Dużej Rodziny". Służy on ułatwieniu rodzinom wielodzietnym dostępu do instytucji kultury, aktywnego wypoczynku oraz obniżenia codziennych kosztów funkcjonowania.
Do korzystania z programu uprawnieni są członkowie rodziny wielodzietnej, przez którą należy rozumieć rodzinę, w której rodzic (rodzice) lub małżonek rodzica mieli lub mają na utrzymaniu co najmniej troje dzieci:
− do ukończenia 18. roku życia,
− do ukończenia 25. roku życia – w przypadku, gdy dziecko uczy się w szkole lub szkole wyższej,
− bez ograniczeń wiekowych – w przypadku dzieci legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wniosek o przyznanie Karty składa się w gminie właściwej ze względu na miejsce zamieszkania członka rodziny wielodzietnej, a Kartę przyznaje wójt gminy, informując o przysługujących uprawnieniach. Może on również upoważnić swojego zastępcę, pracownika urzędu lub kierownika/dyrektora jednostki organizacyjnej do przyznania Karty.
W roku 2019 przyjęto do realizacji 121 wniosków, liczba przyznanych kart wyniosła 323 karty, z czego rodzicom przyznano 192 karty, a małoletnim dzieciom 131 kart. Wydatki poniesione na realizację ustawy przez Ośrodek kształtowały się na poziomie 812,11 zł.
tabela 24. Informacje dotyczące konkursów ofert prowadzonych w 2019 r.
| | koszt realizacji ustawy | | | |
|---|---|---|---|---|
| | nazwa pozycji | | 01.01-28.02.2019 | 01.03-31.12.2019 |
| wniosek o dodanie rodziny | | 13,67 zł | | |
| wniosek o dodanie rodziny dla rodzin składających się wyłącznie z rodziców | | 5,36 zł | | |
| wniosek o uzupełnienie rodziny | | 0,00 zł | | |
| wniosek o dodanie nowej osoby | | 2,74 zł | | |
| wniosek o duplikat | | 1,37 zł | | |
| wniosek o nową Kartę dla osoby, która już była posiadaczem | | 2,74 zł | | |
| liczba osób, którym wydano decyzję stwierdzającą utratę prawa do posiadania Karty lub przyznanie Karty z naruszeniem przepisów ustawy | | 2,74 zł | | |
| wniosek o przyznanie dodatkowej formy Karty Dużej Rodziny | | 1,37 zł | | |
5.5. Świadczenie „Dobry start"
Celem programu „Dobry Start", wprowadzonego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu „Dobry start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061) jest wyrównywanie szans edukacyjnych dzieci i uczniów, niezależnie od kapitału społecznego, materialnego (dochodu rodziny) i kulturowego rodziny, do ukończenia:
* przez dziecko lub osobę uczącą się 20 roku życia,
* przez dziecko lub osobę uczącą się 24 roku życia – w przypadku dzieci lub osób uczących się, legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Program „Dobry Start" ma charakter powszechny i objął w 2019 r. uczniów rozpoczynających rok szkolny 2019/2020. Wysokość świadczenia „Dobry start" wyniosła 300 zł jednorazowo dla każdego ucznia rozpoczynającego rok szkolny, a rodziny otrzymały ww. wsparcie bez względu na dochód.
W 2019 roku w ramach Programu złożono 1 269 wniosków, z czego za pomocą systemu teleinformatycznego złożono 786 wniosków, a 483 wnioski złożono osobiście w formie papierowej.
Spośród wszystkich wniosków 62 wnioski złożono niezgodnie z właściwością miejscową, które przekazaliśmy do organu właściwego. Wydatkowano kwotę 530 100 zł, z czego koszty obsługi stanowiła kwota 17 100 zł.
W roku ubiegłym r. programem objęto 1 710 uczniów zamieszkujących teren naszej gminy, w tym:
1 173 uczniów realizujących obowiązek szkolny w szkole podstawowej,
315 uczniów realizujących obowiązek szkolny w szkole ponadpodstawowej,
208 uczniów realizujących obowiązek szkolny w dotychczasowym gimnazjum lub dotychczasowej szkole ponadgimnazjalnej,
9 uczniów realizujących obowiązek szkolny w szkole artystycznej,
5 uczniów realizujących obowiązek szkolny w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym.
5.6. Świadczenie „Za życiem"
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 473) wprowadziła wypłatę jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Wysokość jednego świadczenia wyniosła 4 000 zł, a liczba kobiet/rodzin którym je przyznano – 1 rodzina.
6. Realizacja programów i projektów
6.1. Pomoc udzielana w ramach wieloletniego programu „Posiłek w szkole i w domu"
W 2019 r. Gmina Michałowice realizowała ustanowiony Uchwałą nr 140 z dnia 19 października 2018 r. wieloletni rządowy program „Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023, który zakłada finansowe wsparcie gminy w zakresie realizacji zadań własnych o charakterze obowiązkowym, określonych w art. 17 ust. 1 pkt 3 i 14 ustawy o pomocy społecznej. Stanowił on kontynuację wieloletniego programu wspierania gmin w zakresie dożywiania „Pomoc państwa w zakresie dożywiania".
Rada Gminy Michałowice przyjęła dwie nowe uchwały regulujące realizację niniejszego zadania:
* uchwała nr III/14/2018 Rady Gminy Michałowice z dnia 13 grudnia 2018 r. w sprawie określenia zasad zwrotu wydatków gminy na pomoc realizowana w ramach zadań własnych, w postaci zakupu posiłków lub produktów żywnościowych (świadczenia rzeczowe) dla osób i rodzin, których dochód na osobę w rodzinie przekracza kwotę kryterium dochodowego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej, a którym to, pomimo przekroczenia kryterium, przyznano ww. wsparcia;
* uchwała nr V/29/2019 Rady Gminy Michałowice z dnia 31 stycznia 2019 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego gminnego programu osłonowego w zakresie dożywiania „Posiłek w szkole i w domu na terenie gminy Michałowice na lata 2019 – 2023"
Całkowity koszt realizacji Programu wyniósł 191 258,50 zł, z czego środki własne Gminy, po korekcie, stanowiły kwotę 47 625,30 zł (24,90%), a dotacja z budżetu Wojewody Małopolskiego 143 633,20 zł (75,10%). Środki na realizację Programu Ośrodek wykorzystał w 98,66%.
Środki w ramach Programu zostały wydatkowane na:
− pomoc w formie gorącego posiłku (w tym wydawanego w ramach programu osłonowego) 101 738,50 zł,
− pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności – 89 520 zł.
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach wykonywał zadania wynikające z realizacji Programu poprzez zapewnienie dożywania dzieci w szkołach realizujących obowiązek szkolny na terenie gminy oraz szkołach na terenie innych gmin, a także przyznawanie zasiłków celowych na zakup żywności i pomocy rzeczowej w formie artykułów żywnościowych.
Z analizy danych dot. programu „Pomoc państwa w zakresie dożywiania", ogółem pomocą w ramach Programu objęto w 2019 roku: 232 mieszkańców gminy Michałowice, w tym:
* 39 dzieci do czasu rozpoczęcia nauki w szkole podstawowej,
* 74 uczniów do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej,
* 124 osoby dorosłe osób, którym przyznano pomoc na podstawie art. 7 ustawy o pomocy społecznej,
* 15 uczniów objętych pomocą w postaci dożywiania wyłącznie w ramach programu osłonowego,
przy czym 5 osób zmieniło w ciągu roku status z dzieci na uczniów lub z uczniów na osoby dorosłe i tym samym zostało policzone podwójnie.
Osoby objęte Programem skorzystały w 2019 r. z następujących form wsparcia:
* dożywianie dzieci i uczniów w przedszkolach i szkołach – 91 osób oraz dodatkowo 15 osób w ramach gminnego programu osłonowego; liczba wydanych posiłków: 12 537 obiadów, koszt: 101 738,50 zł;
* zasiłki celowe na zakup żywności – 128 osób, którym decyzją przyznano świadczenie; liczba świadczeń: 746 zasiłków, koszt: 89 520 zł.
W 2019 roku w trzech Zespołach Szkół w Raciborowicach, Michałowicach oraz Więcławicach prowadzono dożywianie w postaci gorącego posiłku – dwudaniowego obiadu. Zadanie to było przez firmy:
* Szkoła Podstawowa w Michałowicach – firma BMD Catering Sp. z o.o. ul. Stefana Żeromskiego 1, 32300 Olkusz
* Szkoła Podstawowa w Raciborowicach oraz Szkoła Podstawowa w Więcławicach Starych – Firma Handlowa „Oliwia" Szadkowska Magdalena, os. Kalinowe 14/54, 31-814 Kraków.
Tym samym Gmina Michałowice spełniała wymóg prowadzenia dożywiania w postaci gorącego posiłku we wszystkich szkołach na terenie gminy.
Poniższa tabela obrazuje liczbę dzieci i uczniów objętych pomocą oraz placówki oświatowe (gminne i pozagminne), w których była ona realizowana w 2019 r.
tabela 25. Dożywianie dzieci i uczniów realizowane w 2019 r.
| l.p. | nazwa placówki | | koszt | rodzaj posiłku | liczba dzieci |
|---|---|---|---|---|---|
| | | | posiłku | | |
| | | | w zł | | |
| 1. | Szkoła Podstawowa im. J. Pawła II w Michałowicach | 7,00 | | pełny obiad | 19 |
| 2. | Oddział Przedszkolny przy Szkole Podstawowej w Michałowicach | 7,00 | | pełny obiad | 6 |
| 3. | Szkoła Podstawowa im. J. Długosza w Raciborowicach | 9,00 9,50 | | pełny obiad | 12 |
| 4. | Oddział Przedszkolny przy Szkole Podstawowej w Raciborowicach | 9,00 9,50 | | pełny obiad | 4 |
| 5. | Szkoła Podstawowa im. Królowej Jadwigi w Więcławicach Starych | 9,00 9,50 | | pełny obiad | 15 |
| 6. | Oddział Przedszkolny przy Szkole Podstawowej w Więcławicach | 9,00 9,50 | | pełny obiad | 2 |
| razem | | | | | 58 |
| 1. | Szkoła Podstawowa im. J. Piłsudskiego w Woli Zachariaszowskiej | 8,50 9,50 | | pełny obiad | 6 |
| 2. | Publiczna Szkoła Podstawowa im. św. Jadwigi Królowej w Naramie | 9,00 9,50 | pełny obiad | 3 |
|---|---|---|---|---|
| 4. | Zespół Szkół Zawodowych w Krakowie, os. Szkolne | 10,00 | pełny obiad | 1 |
| 5. | Akademia Przedszkolaka w Wysiołku Luborzyckim | 6,50 | pełny obiad | 2 |
| 6. | XII Liceum Ogólnokształcące w Krakowie, os. Kolorowe 29a | 11,00 13,00 | pełny obiad | 2 |
| 7. | Zespół Szkół Nr 1 w Krakowie (Technikum Komunikacyjne Nr 25) Kraków, ul. Ułanów 3 | 5,00 5,50 | pełny obiad | 1 |
| 8. | Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy pn. „CAiCZR” Kraków, ul. Spadochroniarzy 1 | 6,00 | pełny obiad | 1 |
| 9. | Zespół Szkół im. KEN w Tymbarku | 3,60 | pełny obiad | 2 |
| 10. | XVI Liceum Ogólnokształcące w Krakowie, os. Willowe | 11,50 | pełny obiad | 1 |
| 11. | SOSW nr 1 – Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 30 Kraków, ul. Barska 45 | 6,00 | pełny obiad | 0 |
| 12. | Zespół Szkół Specjalnych nr 4 w Krakowie, ul. Zakątek 2 | 6,00 | pełny obiad | 1 |
| 13. | Szkoła Podstawowa im. J. Twardowskiego w Widomej | 7,50 8,00 | pełny obiad | 3 |
| razem | | | | 23 |
6.2. Prowadzenie Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" oraz tworzenie Klubu Senior+ „Zawsze Młodzi" w ramach programu wieloletniego „Senior+" na lata 2015 – 2020
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach odpowiadał za funkcjonowanie ośrodka wsparcia dziennego pobytu, tj. Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej, dysponującego 25 miejscami. Działalność ww. Klubu jest współfinansowana ze środków budżetu Gminy Michałowice oraz środków budżetu państwa w ramach Programu Wieloletniego „Senior+" na lata 2015 – 2020. Rok 2019 był drugim rokiem funkcjonowania Klubu na terenie naszej gminy.
W zajęciach organizowanych w ramach Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej uczestniczyło w różnym okresie, w ciągu ubiegłego roku, ogółem 38 seniorów. Mieli oni możliwość skorzystania z bogatej oferty zajęć warsztatowych, tj.: warsztaty terapii zajęciowej, rękodzieła, rehabilitacyjnoruchowe, kulinarne, kulturalno-oświatowe, komputerowe, społeczne oraz z zakresu zdrowego stylu życia, a także spotkań międzypokoleniowych oraz wycieczek do Zakopanego, Krynicy, Wieliczki i wyjść o charakterze kulturalno-rekreacyjnym.
W ramach zajęć społeczno-kulturalnych uczestnicy brali udział w: dożynkach gminnych, majowym śpiewie mieszkańców obok kapliczki, lokalnych festynach, piknikach oraz międzypokoleniowym spotkaniu z Pierwszą Damą RP. Seniorzy uczestniczyli również w szkoleniu z pierwszej pomocy przedmedycznej oraz resuscytacji krążeniowo-oddechowej.
Ogólny koszt zadania wyniósł 90 102,16 zł, w tym środki w ramach dotacji z budżetu państwa – 34 166 zł.
Jednocześnie, w roku ubiegłym zrealizowano, w ramach modułu I Programu Wieloletniego „Senior+" na lata 2015 – 2020, projekt, którego celem było przeprowadzenie remontu oraz wyposażenie pomieszczeń świetlicy wiejskiej w Młodziejowicach na potrzeby utworzenia Klubu Senior+ „Zawsze Młodzi", dysponującego 20 miejscami. Pozyskano kwotę 87 948,69 zł, a całość zadania wyniosła 110 226,91 zł. W ramach tych środków dostosowano wszystkie pomieszczenia Klubu do potrzeb osób niepełnosprawnych oraz o obniżonej mobilności ruchowej, m.in. wyrównując poziom wszystkich podłóg, poszerzając otwory drzwiowe, przeprowadzając remont generalny toalet. Jednocześnie wyrównano i pomalowano wszystkie ściany, zamontowano nowe drzwi, położono nową posadzkę, a także zakupiono meble, sprzęt RTV, projektor wraz z ekranem oraz 3 laptopy na potrzeby zajęć prowadzonych z seniorami. W nowoutworzonym Klubie wyodrębniono pomieszczenie do zajęć klubowych, pomieszczenie do zajęć ogólnych, kuchnię, szatnie oraz 2 odrębne toalety, w tym jedną dla osób niepełnosprawnych.
6.3. Realizacja zadań ujętych w Gminnym Programie Wspierania Rodziny w Gminie Michałowice na lata 2017 – 2019
W 2019 roku Ośrodek realizował Gminny Program Wspierania Rodziny na lata 2017 – 2019, który został przyjęty do realizacji Uchwałą nr XXXVII/273/2017 Rady Gminy Michałowice z dnia 31 sierpnia 2017 r.
Celem głównym Programu jest „Wzmocnienie potencjały rodzin zamieszkujących gminę Michałowice poprzez budowę i udoskonalenie rozwiązań na rzecz wsparcia rodziny naturalnej"
Cel główny Programu jest realizowany przez następujące trzy cele operacyjne:
1) Kształtowanie świadomości społecznej w zakresie prawidłowego i odpowiedzialnego funkcjonowania rodziny.
2) Zapewnienie rodzinom z małoletnimi dziećmi kompleksowego wsparcia.
3) Budowanie i wzmacnianie lokalnego systemu wsparcia rodzin naturalnych.
Powyższe cele były realizowane w 2019 r. poprzez m.in. udzielanie specjalistycznego poradnictwa i konsultacji (psychologicznych, socjalnych, prawnych, itp.), świadczenie terapii i coachingu w ramach Punktu Wsparcia Rodziny, szkolenia kadry Ośrodka Pomocy Społecznej, członków Zespołu Interdyscyplinarnego, spotkania warsztatowe z uczniami gminnych placówek szkolnych, nauczycielami i rodzicami, a także poprzez udzielanie pomocy finansowej i materialnej mieszkańcom gminy.
Ponadto, w ramach działań profilaktycznych oraz wspierających rodzinę, odbyły się 2 spotkania warsztatowe dla rodziców, prowadzone przez różnych specjalistów (psychologów, pedagogów) o następującej tematyce:
− „Rodzicielstwo bez przemocy – jak z miłością i szacunkiem wychowywać nasze dzieci"
− „Czy wiem co moje dziecko robi w wirtualnym świecie",
Celem warsztatów było wzmocnienie kompetencji rodzicielskich i prawidłowych postaw w tym zakresie. W całym cyklu wzięło udział 29 osób.
Ponadto rodziny z terenu gminy Michałowice mogły liczyć na wparcie w postaci specjalistycznego poradnictwa i terapii, opisane na stronie 21 niniejszego sprawozdania.
Od stycznia 2012 r. Gmina Michałowice realizuje zadania związane z organizowaniem pomocy dzieciom pozbawionym opieki rodziców, w zakresie współfinansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej. Obowiązek współfinansowania pieczy zastępczej wprowadza art. 191 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Zgodnie z nim gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka (przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej) wspólnie z powiatem ponosi koszty jego pobytu m.in. w placówkach opiekuńczo-wychowawczych, rodzinnych domach dziecka i rodzinach zastępczych. Obowiązek dotyczy dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej po 1 stycznia 2012 r.
W przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka gmina ponosi odpowiednio wydatki w wysokości:
* 10% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej,
* 30% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej,
* 50% wydatków na opiekę i wychowanie dziecka – w trzecim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej.
Natomiast w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej lub interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym gmina ponosi odpowiednio wydatki w wysokości:
* 10% – w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej,
* 30% – w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej,
* 50% – w trzecim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej.
- średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka albo środków finansowych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego oraz środków finansowych na bieżące funkcjonowanie tej placówki.
W 2019 roku Gmina Michałowice, w związku z realizacją powyższego zadania, współfinansowała pobyt 1 dziecka umieszczonego w instytucjonalnej pieczy zastępczej (Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza „Spokojna Przystań" w Skawinie) oraz 4 dzieci w rodzinach zastępczych, ponosząc wydatki na poziomie 50 220,27 zł. W roku ubiegłym, porównaniu do 2018 roku, znacząco spadły wydatki na opiekę i wychowanie dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych tj. o kwotę 25 257,03 zł czyli prawie 69,8%, gdyż 2 dzieci, które do tej pory przebywało w Rodzinnym Domu Dziecka, 12 stycznia 2019 roku zostały przekazane do adopcji. Poniesione wydatki przedstawia poniższa tabela.
tabela 27. Wydatki na opiekę i wychowanie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej w 2019 r.
| l.p. | | wydatki na opiekę i wychowanie dzieci, | liczba dzieci | wydatki poniesione |
|---|---|---|---|---|
| | | umieszczonych w pieczy zastępczej | | przez gminę |
| 1 | placówki opiekuńczo-wychowawcze | | 1 | |
| 2 | rodziny zastępcze | | 4 | |
Tabela nr 28 prezentuje rosnące z roku na rok koszty współfinansowania pobytu dziecka w pieczy zastępczej na przestrzeni lat 2015 – 2019.
tabela 28. Wydatki na opiekę i wychowanie dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej w latach 2014 – 2018
| piecza zastępcza | 2015 | | | | 2016 | | | | 2017 | | | | 2018 | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | liczba | | wydatki | | liczba | | wydatki | | liczba | | wydatki | | liczba | | wydatki | | liczba | wydatki |
| | | dzieci | | (zł) | | dzieci | | (zł) | | dzieci | | (zł) | | dzieci | | (zł) | | dzieci | (zł) |
| placówki opiekuńczo- wychowawcze | 1 | | 26 526,06 | | 1 | | 29 673,48 | | 1 | | 31 037,10 | | 1 | | 39 167,84 | | 1 | | |
| rodziny zastępcze | 3 | | 10 119,36 | | 3 | | 21 053,05 | | 4 | | 34 780,74 | | 4 | | 36 166,56 | | 4 | | |
| razem | 4 | | 36 645,42 | | 4 | | 50 726,53 | | 5 | | 65 817,84 | | 5 | | 75 334,40 | | 5 | | |
Szczegółowe informacje z realizacji ww. zadania zawarto w „Sprawozdaniu rocznym z realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny za rok 2019".
Osoby zatrudnione na stanowisku asystenta posiadały stosowne kwalifikacje określone w art. 12 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Nie łączyły swych zadań z wykonywaniem pracy socjalnej czy prowadzeniem postępowań w ramach świadczeń rodzinnych czy świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Asystenci w roku objętym sprawozdaniem pracowali w różnym okresie z 8 rodzinami, które wychowywały 21 małoletnich dzieci, przy czym nie przekroczono limitu rodzin przypadającego na jednego asystenta, określonego w art. 15 ust. 4 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W 1 przypadku sąd rodzinny zobowiązał rodziny do pracy z asystentem rodziny; pozostałym rodzinom asystent został przydzielony na wniosek pracownika socjalnego, po wcześniejszym wyrażeniu zgody przez rodzinę. Monitorowano 1 rodzinę (po zakończeniu z nią pracy), w których wychowywało się 3 dzieci.
Poniższa tabela przedstawia liczbę rodzin objętych pomocą i wsparciem asystenta rodziny, wraz z liczbą dzieci w tych rodzinach
tabela 26. Liczba rodzin objętych pomocą i wsparciem asystenta rodziny na przestrzeni 2019 r.
| asystent | liczba rodzin | liczba dzieci |
|---|---|---|
| | | w rodzinach |
| asystent I | 5 | |
| asystent II/ asystent III | 3 | |
Czasookres pracy z asystentami rodziny w 2019 roku przedstawiał się w ten sposób, że w przypadku wszystkich 5 rodzin praca trwała powyżej 5 lat, a w 3 rodzinach niepełny rok.
Główne problemy, z jakimi borykały się rodziny objęte opieką i wsparciem asystenta rodziny:
bardzo niskie i niskie umiejętności opiekuńczo-wychowawcze,
brak realizacji przez dzieci obowiązku szkolnego,
brak zdiagnozowania dzieci pod kątem zaburzeń zachowania, trudności szkolnych,
brak stałego zatrudnienia u rodziców dzieci,
kryzysy rodzinne np. śmierć jednego z małżonków,
uzależnienie od alkoholu, przemoc w rodzinie,
problemy szkolne dzieci i młodzieży,
trudności finansowe rodzin
Rola asystenta rodziny w udzielaniu wsparcia ww. rodzinom polegała m.in. na:
− opracowaniu i realizacji planu pracy z rodziną we współpracy z członkami rodziny i w konsultacji z pracownikiem socjalnym, a także dokonywaniu okresowej oceny sytuacji rodziny,
− udzielaniu pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
− udzielaniu pomocy rodzinom w rozwiązywaniu problemów socjalnych, psychologicznych, wychowawczych z dziećmi,
− wspieraniu aktywności społecznej rodzin,
− motywowaniu członków rodzin do podnoszenia kwalifikacji zawodowych,
− udzielaniu pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu i utrzymywaniu pracy zarobkowej,
− udzielaniu wsparcia dzieciom, w szczególności poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych,
− prowadzeniu indywidualnych konsultacji wychowawczych dla rodziców i dzieci;
− prowadzeniu dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną,
− prowadzeniu działań zaradczych w sytuacjach kryzysowych,
− reprezentowaniu interesów rodziny w instytucjach publicznych, placówkach,
− przeprowadzaniu zajęć profilaktycznych, edukacyjnych.
Praca z rodzinami prowadzona była przez asystentów rodzin i pracowników socjalnych w oparciu o Procedury postępowania pracownika socjalnego oraz asystenta rodziny oraz zasad ewidencji pracy asystenta w rodzinach przeżywających trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych, wprowadzone w życie Zarządzeniem nr 4/2017 Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach z dnia 1 marca 2017 r.
W 2019 roku asystenci zakończyli pracę z 1 rodziną ze względu na osiągnięte cele. Dodatkowo raz w tygodniu asystenci rodziny mieli dyżur w Punkcie Wsparcia Rodziny. Z tej formy pomocy skorzystała 1 rodzina.
6.4. Realizacja zadań ujętych w Programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie na terenie gminy Michałowice na lata 2018 – 2020
Uchwałą nr XLIV/334/2018 Rady Gminy Michałowice z dnia 26 lutego 2018 r. został przyjęty do realizacji Program przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie na terenie gminy Michałowice na lata 2018-2020.
Celem głównym programu jest przeciwdziałanie przemocy w rodzinach mieszkających na terenie gminy Michałowice oraz ograniczenie skutków stosowania przemocy domowej.
Działając w oparciu o wytyczne ww. Programu oraz zapisy ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie gmina podejmuje działania na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w szczególności w ramach pracy w Zespole Interdyscyplinarnym, powołanym Zarządzeniem nr 34/2011 Wójta Gminy Michałowice dnia 10 maja 2011 roku.
W 2019 roku odbyły się 4 posiedzenia Zespołu Interdyscyplinarnego, w trakcie których poruszano sprawy o charakterze organizacyjno-strategicznym w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie na terenie naszej gminy, zasady i tryb pracy Zespołu, a także omawiano sytuację rodzin borykających się z problemem przemocy domowej.
W 2019 roku do Zespołu Interdyscyplinarnego w Michałowicach wpłynęło 14 formularzy Niebieskie Karty – część A (w tym 8 sporządzonych w ramach działań podejmowanych przez pracowników jednostek pomocy i integracji społecznej i 6 przez jednostki policji).
Liczba rodzin objętych procedurą „Niebieskie Karty" – 21 rodzin (w tym również wielopokoleniowych), w których żyło 77 osób (23 kobiety, 27 mężczyzn i 27 dzieci), liczba posiedzeń grup roboczych dla tych rodzin – 34 posiedzeń. Jest to spadek w stosunku do danych za 2014 r., kiedy to liczba rodzin objętych procedurą „Niebieskie Karty" wynosiła 40 rodzin, a liczba posiedzeń grup roboczych dla tych rodzin – 94. Zakończono procedurę w 10 rodzinach.
Zadanie związane z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie w 2019 r. było finansowane w całości ze środków budżetu Gminy Michałowice. Wydatkowano na ten cel kwotę łącznie 42 939,94 zł.
Szczegółowe informacje z realizacji ww. zadania zawarto w „Ocenie realizacji Programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie na terenie gminy Michałowice za rok 2018".
6.5. Realizacja zadań ujętych w Gminnym Programie Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2018
W ramach przeciwdziałania uzależnieniom, zgodnie z uchwałą nr II/4/2018 Rady Gminy Michałowice z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomanii na rok 2019 wykorzystano kwotę ogółem 95 000 zł (z czego na realizację zadań z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych 65 000 zł, a na realizację zadań z zakresu przeciwdziałania narkomanii – 30 000 zł). Kwotę tę przekazano organizacjom pozarządowym, w trybie otwartego konkursu ofert na realizację zadań publicznych.
Do zadań Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach należała również koordynacja i obsługa merytoryczna otwartych konkursów ofert dla organizacji pozarządowych (obsługa finansowa leżała po stronie Urzędu Gminy Michałowice).
Przeprowadzono 3 konkursy ofert na wsparcie realizacji zadań w ramach ww. Programu, w ramach których przyznano 15 dotacji dla 9 organizacji pozarządowych, na następujące projekty:
tabela 29. Informacje dotyczące konkursów ofert prowadzonych w 2019 r.
| l.p. | | organizacja pozarządowa i tytuł projektu | | liczba | wysokość |
|---|---|---|---|---|---|
| | | | | uczestników | dotacji |
| | Zadanie 3 C, D – Tworzenie dodatkowych form spędzania wolnego czasu przez dzieci i młodzież | | | | |
| | - dofinansowanie kolonii i obozów dla dzieci i młodzieży (ferie zimowe dla dzieci i młodzieży) | | | | |
| 1. | | Towarzystwo Przyjaciół Dzieci projekt pn. Zima w Beskidzie Śląskim - zimowisko w Wiśle | 35 | | |
| 2. | | Uczniowski Klub Sportowy Michałowice projekt pn. Półkolonia zimowa, UKS Michałowice | 21 | | |
| 3. | | Ludowy Klub Sportowy „POLONIA WILCZKOWICE” projekt pn. Ferie zimowe „Gołkowice Górne” – tenis stołowy 2019 | 15 | | |
| 4. | | Klub Sportowy MICHAŁOWIANKA projekt pn. Wesołe Ferie | 80 | | |
| 5. | | Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Dzieci i Młodzieży „Pełna Chata" projekt pn. Jakubowe Muszelki WY-ruszają w Polskę by PO-ruszyć ją swoją muzyką | 33 | | |
| 6. | | Parafialny Klub Sportowy „JAKUB” projekt pn. „Zima aktywna i radosna” | 80 | | |
| 7. | | Stowarzyszenie Inicjatyw Kulturalnych „WIENIAWA” projekt pn. Ferie z Wieniawą | 33 | | |
| | Zadanie 3 C,E „Tworzenie dodatkowych form spędzania wolnego czasu przez dzieci i młodzież | | | | |
| | – dofinansowanie kolonii i obozów dla dzieci i młodzieży (wypoczynek letni dla dzieci i młodzieży)” | | | | |
| 8. | | Stowarzyszenie na rzecz rozwoju Dzieci i Młodzieży „Pełna Chata" projekt pn. Letnie warsztaty integracyjne z Pełną Chatą 2019 | 31 | | |
| 9. | | Towarzystwo Przyjaciół Dzieci w Michałowicach projekt pn. Kolonia letnia w Kołobrzegu | 70 | | |
| 10. | | Stowarzyszenie Inicjatyw Kulturalnych „WIENIAWA” projekt pn. „Wakacje z Wieniawą” | 26 | | |
| 11. | | Ludowy Klub Sportowy „POLONIA WILCZKOWICE” projekt pn. 1 Turnus „Kolonia letnia tenis Stołowy 2019”JordaNova 2 Turnus „Kolonia letnia Piłka Nożna 2019 Wilczkowice” | 17 | | |
| 12. | | Związek Harcerstwa Polskiego Chorągiew Krakowska, Hufiec Podkrakowski, projekt pn. Obóz harcerski, kolonia zuchowa w Unieściu | 52 | | |
| 13. | | Stowarzyszenie „NADZIEJA MICHAŁOWIC” Projekt pn. "Europa, Azja, Afryka" | 195 | | |
| | Zadanie 3 A. Edukacja dzieci i młodzieży – dofinansowanie dodatkowych zajęć, mających na celu | | | | |
| | rozwój dzieci i dających alternatywne możliwości spędzania wolnego czasu | | | | |
| 14. | | Związek Harcerstwa Polskiego Chorągiew Krakowska, Hufiec Podkrakowski, projekt pn. Kolonie zuchowe w Jarosławcu, Obóz harcerski w Gdańsku Sobiesznie | 70 | | |
| 15. | | Stowarzyszenie „NADZIEJA MICHAŁOWIC” projekt pn. półkolonia letnia „Nauka, zagadka, bajka” | 50 | | |
| razem | | | 808 | | |
Ośrodek Pomocy Społecznej odpowiadał również za obsługę administracyjno-techniczną Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, koordynację pracy Punktu Konsultacyjnego oraz finansowanie programów z zakresu profilaktyki uzależnień. Na realizację tych zadań przekazana została do Ośrodka, w ramach planu finansowego, kwota 64 500 zł, z czego wydatkowano 41 149,99 zł (63,80%), finansując m.in. następujące zadania:
* obsługa administracyjno-techniczna Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz wynagrodzenia jej członków – 4 400 zł,
* koszty wydania opinii przez biegłych sądowych – 3 136 zł,
* koszty organizacji w szkołach podstawowych, funkcjonujących na terenie naszej gminy, szkoleń i warsztatów z zakresu profilaktyki uzależnień, skierowanych do uczniów, nauczycieli oraz rodziców – 13 899,99 zł,
* opłaty sądowe oraz zakupy – 514 zł,
* koszty wsparcia świadczonego przez terapeutę ds. uzależnień – 19 200 zł.
W 2019 roku ze wsparcia terapeuty ds. uzależnień, pracującego w ramach Punktu Konsultacyjnego, skorzystało 30 osób z problemem uzależnienia i współuzależnienia. Oferta Punktu obejmowała konsultacje, spotkania indywidualne oraz zajęcia w ramach grupy edukacyjno-motywacyjnej, skierowanej do osób z problemem uzależnienia lub picia szkodliwego. Terapeuta był dostępny dla osób wymagających wsparcia 20 godzin miesięcznie.
6.6. Realizacja projektu konkursowego finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach"
W ramach zadań z zakresu polityki społecznej Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach realizował projekt pn. „Poza schematem – zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach" – w związku z konkursem ogłoszonym przez Departament Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020, II Osi priorytetowej tj. Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy, gospodarki i edukacji, Działanie 2.5 Skuteczna pomoc społeczna. Był to drugi i ostatni rok realizacji ww. projektu.
Głównym celem projektu była poprawa jakości pracy Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach poprzez wdrożenie nowego modelu funkcjonowania polegającego na oddzieleniu pracy administracyjnej od pracy socjalnej oraz świadczenia usług socjalnych. W wyniku działań projektowych została zmieniona struktura organizacyjna jednostki, przy czym największe zmiany zostały wprowadzone w Sekcji Pomocy Środowiskowej, która przyjęła nową nazwę: Sekcja Aktywizacji i Integracji i została podzielona na następujące stanowiska i zespoły:
* Stanowisko ds. pierwszego kontaktu – zajmujące się rozpoznawaniem potrzeb osób zgłaszających się po raz pierwszy do ośrodka (wsparcie finansowe oraz wsparcie w formie świadczeń niepieniężnych i kierujące ich do odpowiedniego Zespołu),
* Zespół ds. pracy socjalnej i asysty rodziny – zespół zajmujący się świadczeniem pogłębionych form pracy socjalnej jako metodycznego działania, realizowanego na podstawie przeprowadzonej diagnozy potrzeb i możliwości osoby/rodziny, w oparciu o plan pracy oraz dostępne narzędzia; a także prowadzeniem pracy z rodzinami mającymi problem z wypełnianiem funkcji opiekuńczowychowawczych (asysta rodzinna);
* Zespół ds. świadczeń pomocy społecznej – zespół zajmujący się prowadzeniem postępowania administracyjnego w sprawie przyznania prawa do świadczeń pieniężnych i niepieniężnych z pomocy społecznej,
* Zespół ds. koordynacji usług społecznych – zespół zajmujący się koordynacją realizacji usług społecznych, czyli niepieniężnych form pomocy takich jak: usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, dożywianie w postaci gorącego posiłku, prace społecznie użyteczne, specjalistyczne poradnictwo, aktywizacja społeczno-zawodowa w ramach Klubu Integracji Społecznej, itp.
Pracownicy w ciągu ubiegłego roku mieli możliwość uczestniczyć w cyklu szkoleń wprowadzających ich w zagadnienia związane z wdrażaniem nowych rozwiązań organizacyjnych w ośrodkach pomocy społecznej, dot. założeń rozdzielenia pracy socjalnej od postępowania administracyjnego, a także w
szkoleniach podnoszących ich umiejętności i kwalifikacje, w zależności od tego, w jakim zespole pracują i jakie obowiązki wykonują. W ramach projektu mogli skorzystać zarówno ze wsparcia eksperckiego w zakresie realizacji przypisanych im zadań, jak również comiesięcznych superwizji.
Dofinansowanie całości dwuletniego projektu z Unii Europejskiej wynosi 188 336,00 zł i stanowi 100% jego wartości. W 2019 r. wydatkowano kwotę 143 976,42 zł.
6.7. Realizacja projektu konkursowego finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego pn. „Nowe Perspektywy II"
Drugim projektem realizowanym przez Ośrodek w ubiegłym roku był projekt pn. „Nowe Perspektywy II", współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Małopolskiego 2014-2020, mający na celu aktywizację społeczno-zawodową osób korzystających z pomocy i wsparcia w ramach systemu pomocy społecznej, wykluczonych społecznie bądź zagrożonych takim wykluczeniem.
Uczestnikami projektu w 2019 r. było 20 osób z terenu gminy Michałowice, spełniających kryteria udziału, które miały możliwość skorzystania m.in. ze wsparcia doradcy zawodowego, psychologa, coacha czy psychoterapeuty, a 7 osób spośród nich uczestniczyło w ofercie wsparcia, oferowanej przez utworzony w ramach projektu Klub Integracji Społecznej, która obejmowała m.in. warsztaty rynku pracy, kurs BHP oraz wybrane wspólnie z doradcą zawodowym kursy zawodowe, tj. kurs opiekuna osoby starszej i niepełnosprawnej, kurs stylizacji paznokci oraz kurs stylizacji rzęs.
Ogólny koszt dofinansowania w ubiegłym roku to kwota 256 685 zł, wydatkowano natomiast 170 975,78 zł.
Rozdział III. Inne zadania realizowane przez Ośrodek w 2019 roku
7. Centrum Wolontariatu „Wkręceni w Pomoc"
Działające w strukturach Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach, Centrum Wolontariatu „Wkręceni w Pomoc" uczestniczyło w 2019 r. w następujących wydarzeniach i akcjach społecznych:
* zbiórka żywności na terenie gminy Michałowice z przeznaczeniem dla starszych i samotnych mieszkańców – udało się zrobić z zebranych produktów żywnościowych 29 paczek,
* zbiórka żywności i preparatów odżywczych dla chorej onkologicznie osoby,
* współpraca z Sosnowiecką Spółdzielnią Socjalną w zakresie sprzedaży ich produktów,
* organizowanie animacji zabaw dziecięcych przez wolontariuszy na festynie rodzinnym w Masłomiącej oraz sierpniowym Pikniku Rodzinnym,
* półkolonia organizowana w dniach 22 lipca – 14 sierpnia (3 turnusy) przez Stowarzyszenie „Nadzieja Michałowic", w której uczestniczyło 20 wolontariuszy,
* „Znicz dla Zapomnianych" – akcja w całości zorganizowana przez Centrum Wolontariatu, mająca na celu zbiórkę zniczy i kwiatów oraz sprzątanie zapomnianych grobów na terenie gminy Michałowice,
* zbiórka na rzecz bezdomnych zwierząt ze Schroniska w Krakowie, organizowana przez KJK Szary Michałowice,
* międzypokoleniowe spotkanie z udziałem Seniorów – uczestników Klubu Senior+ „Przestrzeń Seniora" w Masłomiącej oraz Pierwszej Damy RP.
8. Program Operacyjny Pomoc Żywnościowa 2014 – 2020
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego współpracował z Caritas Polska w kwestii dystrybuowania żywności. Celem programu jest wsparcie osób i rodzin podlegających deprywacji materialnej, polegającej na braku możliwości zaspokojenia potrzeb żywnościowych.
W ramach ww. współpracy objęto pomocą 78 rodzin, w których żyło 205 osób. Dodatkowo 1 rodzina, w której żyło 5 osób, otrzymała skierowanie do pomocy żywnościowej, realizowanej przez Stowarzyszenie Osób Niepełnosprawnych w Miechowie – w ramach sieci Federacji Polskich Banków Żywności.
W asortymencie rozdanych produktów znalazło się z m.in: pieczywo, ciasta, słodycze, mleko, mąka, makarony, kasze, ryż, olej rzepakowy, tłuszcze, miód, cukier, przetwory z owoców, przetwory z warzyw, konserwy rybne, konserwy mięsne, dania gotowe itp.
9. Prace społecznie użyteczne
Wydatki Gminy w 2019 roku na realizację tego zadania stanowiły kwotę 4 444,00 zł, a dotyczyło ono aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych, korzystających ze świadczeń pomocy społecznej.
Do zadań Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach należała: organizacja prac, obsługa administracyjna i finansowo-księgowa. Koszty prac społecznie użytecznych, zgodnie z zawartym porozumieniem, podlegały do 60% refundacji z UPPK (Całkowity koszt zadania 10 685,00 zł).
Prace organizowane były na terenie gminy Michałowice (prace porządkowe na terenie obiektów gminnych jednostek pomocniczych) w okresie marzec – listopad 2019 r. i ogółem w okresie realizacji ww. prac wykonano
1 270 godzin.
Pracami objęto łącznie 5 osób, które zajmowały się sprzątaniem ww. placówek oraz pracami porządkowymi. Zadanie realizowane po raz szósty w naszej gminie.
10. Współpraca z organizacjami pozarządowymi i innymi instytucjami
Wykonując zadania pomocy społecznej i dyspozycje wynikające z przepisu art. 2 ust 2 ustawy o pomocy społecznej ośrodki pomocy społecznej współpracują, na zasadzie partnerstwa, z organizacjami pozarządowymi, Kościołem Katolickim, innymi kościołami, związkami wyznaniowymi oraz osobami prawnymi i fizycznymi,
Ośrodek, wypełniając w 2019 r. swoje statutowe zadania, współpracował z wieloma instytucjami i organizacjami, zarówno z terenu gminy, jak i powiatu krakowskiego oraz Miasta i Gminy Kraków:
− Urzędem Pracy Powiatu Krakowskiego, filia w Słomnikach – w zakresie organizacji prac społecznie użytecznych oraz zatrudnienia subsydiowanego,
− Stowarzyszeniem „Nadzieja Michałowic" – w zakresie corocznej organizacji półkolonii letniej dla dzieci w wieku 6 – 12 lat z terenu gminy Michałowice,
− Stowarzyszeniem „Wiosna" – Ośrodek rekomenduje osoby i rodziny do udziału w projekcie „Szlachetna Paczka", pomaga osobom zainteresowanym w wypełnianiu wniosków,
− Centrum Obsługi Edukacji w Michałowicach,
− Dyrektorami i pedagogami szkolnymi z szkół oraz przedszkoli funkcjonujących na terenie gminy Michałowice oraz tych działających poza obszarem gminy,
− Klubem Jazdy Konnej „Szary" w Michałowicach.
− Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Krakowie, w tym Powiatowym Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności, m.in. w zakresie organizacji działań mających na celu przeciwdziałanie przemocy w rodzinie,
− Gminnymi Ośrodkami Pomocy Społecznej w Czernichowie, Zabierzowie, Zielonkach, Niepołomicach,
− Sądem Rodzinnym i Nieletnich w Krakowie-Śródmieście oraz kuratorzy sądowi,
− Komisariatem Policji w Zielonkach,
− Kuratorium Oświaty w Krakowie.
11. Pozostałe zadania Ośrodka
Sporządzanie bilansu potrzeb w zakresie pomocy społecznej
W roku ubiegłym opracowany został bilans potrzeb w zakresie realizacji zadań gminy w obszarze pomocy społecznej – w formie projektu planu finansowego Ośrodka na rok następny oraz sprawozdania z działalności Ośrodka wraz z potrzebami w zakresie pomocy społecznej, przedstawionego w kwietniu 2017 roku Radzie Gminy Michałowice.
Prowadzenie i zapewnienie miejsc w mieszkaniach chronionych
Gmina Michałowice nie prowadziła mieszkań chronionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 12 oraz art. 53 ustawy o pomocy społecznej (jest to zadanie własne gminy o charakterze obowiązkowym).
Sporządzanie sprawozdawczości oraz przekazywanie jej właściwemu wojewodzie
Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach sporządzał raz na kwartał sprawozdania (w tym w formie elektronicznej) z realizacji zadań z zakresu pomocy społecznej oraz świadczeń rodzinnych i przekazywał w terminach wyznaczonych do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie.
Rozdział IV. Potrzeby w zakresie pomocy społecznej – bilans potrzeb, kierunki działań w 2020 roku
Rok 2020 będzie dla Ośrodka kontynuacją realizowanych dotychczas zadań i prowadzonych działań, wynikających z przepisów prawa oraz podejmowaniem nowych inicjatyw w zakresie rozwiązywania problemów społecznych, które są niezbędne żeby instytucja pomocy społecznej była skuteczna, efektywna i nowoczesna. Jednocześnie Ośrodek skupi się na niesieniu pomocy i wsparcia osobom i rodzinom, dotkniętym skutkami epidemii Covid-19 – ekonomicznymi i społecznymi.
W szczególności poprzez:
* opracowanie nowej strategii rozwiązywania problemów społecznych w perspektywie 5-cio lub 7-mio letniej, uwzględniającej aktualne kwestie społeczne,
* realizację Gminnego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie w gminie Michałowice na lata 2018 – 2020,
* realizację Gminnego Programu Wspierania Rodziny na lata 2020 – 2022, a w szczególności prowadzenia Punktu Wsparcia Rodzinie,
* realizację projektów współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej, w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego,
* podjęcie działań adresowanych do osób starszych, mających na celu ich ochronę w okresie epidemii Covid-19, a także skutkami społecznymi i ekonomicznymi związanymi z epidemią, jak również większą integrację ze społecznością lokalną,
* tworzenie i wdrażanie programów osłonowych służących realizacji zadań pomocy społecznej adresowanych do konkretnych grup społecznych, wynikających z rozeznanych potrzeb,
* realizację gminnych programów skierowanych na rozwiązywanie problemów społecznych (profilaktyka i przeciwdziałanie alkoholizmowi, przeciwdziałanie narkomanii)
* uruchomienie mieszkań chronionych, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 12 i art. 53 ustawy o pomocy społecznej,
* realizacja prac społecznie użytecznych jako aktywnej formy pomocy dla osób długotrwale bezrobotnych,
* systematyczny rozwój Centrum Wolontariatu „Wkręceni w Pomoc" oraz idei pracy wolontarystycznej,
* rozwój idei usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych,
* prowadzenie systematycznej pracy psychologicznej (indywidualnej i grupowej) z beneficjentami systemu pomocy społecznej oraz rozwijanie oferty w tym zakresie,
* prowadzenie aktywnej integracji, adresowanej do klientów pomocy społecznej, z wykorzystaniem instrumentów aktywizacji społecznej, zawodowej, zdrowotnej i edukacyjnej,
* podejmowanie kompleksowych działań na rzecz zmiany postaw klientów, zwiększenia ich aktywności i współuczestniczenia w rozwiązywaniu trudnych sytuacji życiowych,
* rozwijanie pomocy w formie profesjonalnie prowadzonej pracy socjalnej, w tym w szczególności prowadzonej w oparciu o kontrakt socjalny oraz prowadzonej pod superwizją,
* zapewnianie dla dzieci i młodzieży gorącego posiłku we wszystkich szkołach funkcjonujących na terenie gminy a także osobom starszym i niepełnosprawnym,
* rozwijanie współpracy z sektorem pozarządowym oraz innymi podmiotami i partnerami społecznymi,
* prowadzenie elastycznej polityki kadrowej służącej utrzymaniu dobrej jakości obsługi klienta oraz prawidłowej realizacji zadań, obejmującej m.in. dostosowywanie zatrudnienia do występujących potrzeb, szkolenie pracowników i podnoszenie kwalifikacji zatrudnionej kadry,
* zmiana modelu funkcjonowania Ośrodka, polegającego na oddzieleniu pracy socjalnej od postępowania administracyjnego w sprawach świadczeń z pomocy społecznej oraz świadczenia usług społecznych, a także:
− dalsza profesjonalizacja pracy socjalnej,
− rozwijanie środowiskowej pracy socjalnej (metody organizowania społeczności lokalnej) związanej z aktywizacją i integracja mieszkańców,
− podnoszenie jakości oferowanych usług społecznych,
− dostosowywanie oferty usług do zmieniających się potrzeb indywidualnych i lokalnych z zastosowaniem innowacyjnych metod, technik i narzędzi,
− monitorowanie oraz ewaluacja funkcjonowania jednostki oraz realizowanych przez nią celów.
43 | <urn:uuid:6eff6d69-2783-4971-a7ca-752cd913349f> | finepdfs | 1.746094 | CC-MAIN-2024-51 | https://www.gops.michalowice.malopolska.pl/sites/default/files/sprawozdanie_gops_2019.pdf | 2024-12-05T01:34:03+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066322645.68/warc/CC-MAIN-20241204233153-20241205023153-00550.warc.gz | 746,163,801 | 0.997034 | 0.999979 | 0.999979 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",... | pol_Latn | {} | false | [
223,
341,
3798,
6407,
7748,
10634,
12995,
17067,
20513,
24121,
26418,
29410,
30740,
33380,
35897,
36096,
36897,
40483,
43143,
46366,
49851,
52651,
55200,
58644,
60273,
62682,
65844,
67534,
70473,
73569,
76619,
80317,
83576,
87058,
89840,
93132,
... | 1 | 3 |
Komunikat klasyfikacyjny
VIII OGÓLNOPOLSKIE ZAWODY
BENCHREST 100
Siemianowice Śląskie, 1 września 2013r.
## Wyniki konkurencji BENCHREST 100
| Miejsce | Nazwisko i imię | Klub | Nazwa broni; kaliber; luneta | Kaliber w mm | Średni wynik w MOA |
|---------|--------------------------|-----------------------|--------------------------------------------------------------------|--------------|--------------------|
| 1 | SZTYBÓR Adam | KS KVG | NC RADO 6,5 x 47; SOLB | 6,5 | 0,2242 |
| 2 | PARDELA Przemysław | Srebrny Kur | NC RADO; 6,5x47L; 8-32X56 SIGHTRON | 6,5 | 0,3019 |
| 3 | WALCZOWSKI Rafał | F CLASS. PL | NC RADO; 6 BR; NF COMP | 6 | 0,3347 |
| 4 | KURDZIEL Roman | Combat Kragal Bytom | NC RADO; 6,5X47L; LEUPOLD | 6,5 | 0,3646 |
| 5 | KRYWULT Jerzy | Gwardia 1924 | NC RADO; 308WIN; NF | 7,62 | 0,4906 |
| 6 | WILMOWSKI Józef | Srebrny Kur | Savage; 223 REM, Shieston | 5,56 | 0,5397 |
| 7 | ŻYCHIEWICZ Łukasz | WKS Wawel | SAVAGE 12BVSS; 223 REM, WEAVER T36 | 5,56 | 0,5867 |
| 8 | HORDYŃSKI Robert | ZO LOK Knurów | ZO LOK Knurów | HOWA 1500 3 | 0,6887 |
| 9 | OCHNIAK Artur | ALFA Siemianowice | TIKKA 7,62, 2,5x12/50 | 7,62 | 0,8899 |
| 10 | PTAK JACEK | ALFA Siemianowice | WEIHRAUCH 223REM; delta Optical | 5,56 | 0,9860 |
| 11 | KACZMARZYK Adam | TS Temida Zabrze | REMINGTON 700, 308WIN, SHIST 6- 24X50 | 7,62 | 1,2372 |
| 12 | FILIPIŃSKI Tadeusz | TS Temida | CZ- 527; 223REM; VIXEN 5-20x50 | 5,56 | 1,3270 |
| 13 | SKIPIRZEPA Jan | ALFA Siemianowice | HOWA 223REM; Bushnel | 5,56 | 1,5422 |
| 14 | STERNAK Andrzej | ALFA Siemianowice | HOWA 223 REM; Bushnel | 5,56 | 1,7165 |
| 15 | GEMBORYS Wiesław | ALFA Siemianowice | HOWA 223REM; Bushnel | 5,56 | 2,3142 |
Przewodniczący Komisji Klasyfikacyjnej
Józef Wilmowski
sędzia kl. państwowej
## Wyniki konkurencji według grupy w najlepszej serii 5 strzałowej
| Lp. | Nazwisko i imię | Klub | Wynik najlepszej serii 5 strzałowej w MOA |
|-----|--------------------------|-----------------------|------------------------------------------|
| 1 | SZTYBÓR Adam | KS KVG | 0,1320 |
| 2 | WALCZOWSKI Rafał | F CLASS. PL | 0,2412 |
| 3 | WILMOWSKI Józef | Srebrny Kur | 0,2656 |
| 4 | PARDELA Przemysław | Srebrny Kur | 0,3096 |
| 5 | KURDZIEL Roman | Combat Kragal Bytom | 0,2863 |
| 6 | KRYWULT Jerzy | Gwardia 1924 | 0,2670 |
| 7 | ŻYCHIEWICZ Łukasz | WKS Wawel | 0,3979 |
| 8 | HORDYŃSKI Robert | ZO LOK Kraków | 0,6354 |
| 9 | OCHNIAK Artur | ALFA Siemianowice | 0,7381 |
| 10 | PTAK Jacek | ALFA Siemianowice | 0,7388 |
| 11 | KACZMARZYK Adam | TS Temida Zabrze | 1,0017 |
| 12 | FILIPIŃSKI Tadeusz | TS Temida | 1,2137 |
| 13 | SKIPIRZEPA Jan | ALFA Siemianowice | 1,3399 |
| 14 | GEMBORYS Wiesław | ALFA Siemianowice | 1,4598 |
| 15 | STERNAK Andrzej | ALFA Siemianowice | 1,6584 |
Przewodniczący Komisji Klasyfikacyjnej
Józef Wilmowski
sędzia kl. państwowej
SKŁAD SĘDZIOWSKI:
Obserwator: Rober Wrona sędzia kl. państwowej (1311/P/07)
Sędzia Główny Zawodów: Michał Krajewicz sędzia kl. państwowej (1440/P/07)
Przewodniczący Komisji Klasyfikacyjnej: Józef Wilmowski sędzia kl. państwowej (0561/P/07)
Sędzia Biura Obliczeń: Anna Prokopiuk - sędzia kl. III (3682/III/10)
Sędziowie stanowiskowi konkurencji 100m: Piotr Michałowski sędzia kl. III (III-0993/03)
Zawody odbyły się zgodnie z przepisami bezpieczeństwa i regulaminem zawodów oraz w protokołach z zakończonych konkurencji liczba sklasyfikowanych zawodników była zgodna ze stanem faktycznym.
Protestów nie wnoszono.
OBSERWATOR
Robert Wrona
sędzia kl. państwowej
SĘDZIA GŁÓWNY
Michał Krajewicz
sędzia kl. państwowej
Siemianowice Śląskie, 1 września 2013r. | 6041c031-f176-4bfa-964d-aa428d06ed80 | finepdfs | 1.079102 | CC-MAIN-2021-04 | https://f-class.pl/benchrest/benchrest8.pdf | 2021-01-21T04:01:17+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703522242.73/warc/CC-MAIN-20210121035242-20210121065242-00713.warc.gz | 328,926,171 | 0.996209 | 0.999462 | 0.999462 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
106,
4962,
5726
] | 1 | 0 |
Imienny wykaz głosowania
Zgromadzenia Związku Międzygminnego „NIDA 2000”
na posiedzeniu w dniu 10 listopada 2021 roku
w sprawie przyjęcia porządku obrad
| Lp. | Nazwisko i imię | Obecność | Glos "za" | Glos "przeciw" | Glos "wstrzymujący się" |
|-----|--------------------------|----------------|-----------|----------------|------------------------|
| | | obecny | nieobecny | | |
| 1 | Anielski Zbigniew | X | | X | |
| 2 | Bodzioch Adam | X | | X | |
| 3 | Kabat Olga | X | | X | |
| 4 | Kowalczyk Sławomir | X | | X | |
| 5 | Krupa Edward | X | | X | |
| 6 | Marzec Łukasz | X | | X | |
| 7 | Moskal Zbigniew | | X | | |
| 8 | Rybak Stanisław | | X | | |
| 9 | Stokłosa Rafał | X | | X | |
| 10 | Wilaszek Regina | | X | | |
Obecnych: ................. 4 .......................
Głosów „za” ................. 4 .......................
Głosów „przeciw” ........... 0 .......................
Głosów „wstrzymujących się” .... 0 ..........
PRZEWODNICZĄCY
Zgromadzenia Związku
mgr inż. Sławomir Kowalczyk
Imienny wykaz głosowania
Zgromadzenia Związku Międzygminnego „NIDA 2000”
na posiedzeniu w dniu 10 listopada 2021 roku
w sprawie przyjęcia protokołu z posiedzenia Zgromadzenia z dnia 28 czerwca 2021 roku
| Lp. | Nazwisko i imię | Obecność | Glos "za" | Glos "przeciw" | Glos "wstrzymujący się" |
|-----|--------------------------|----------|-----------|---------------|------------------------|
| | | obecny | nieobecny | | |
| 1 | Anielski Zbigniew | X | | X | |
| 2 | Bodzioch Adam | X | | X | |
| 3 | Kabat Olga | X | | X | |
| 4 | Kowalczyk Sławomir | X | | X | |
| 5 | Krupa Edward | X | | X | |
| 6 | Marzec Łukasz | X | | X | |
| 7 | Moskal Zbigniew | | X | | |
| 8 | Rybak Stanisław | | X | | |
| 9 | Stokłosa Rafał | X | | X | |
| 10 | Wilaszek Regina | | X | | |
Obecnych: .................. 7 .................
Głosów „za” .................. 7 .................
Głosów „przeciw” ............... 0 .............
Głosów „wstrzymujących się” .... 0 .......
Imienny wykaz głosowania
Zgromadzenia Związku Międzygminnego „NIDA 2000”
na posiedzeniu w dniu 10 listopada 2021 roku
w sprawie zmiany w Wieloletniej Prognozie Finansowej Związku Międzygminnego „NIDA 2000” na lata 2021-2024.
| Lp. | Nazwisko i imię | Obecność | Glos "za" | Glos "przeciw" | Glos "wstrzymujący się" |
|-----|--------------------------|----------|-----------|---------------|------------------------|
| | | obecny | nieobecny | | |
| 1 | Anielski Zbigniew | X | | X | |
| 2 | Bodzioch Adam | X | | X | |
| 3 | Kabat Olga | X | | X | |
| 4 | Kowalczyk Sławomir | X | | X | |
| 5 | Krupa Edward | X | | X | |
| 6 | Marzec Łukasz | X | | X | |
| 7 | Moskal Zbigniew | | X | | |
| 8 | Rybak Stanisław | | X | | |
| 9 | Stokłosa Rafał | X | | X | |
| 10 | Wilaszek Regina | | X | | |
Obecnych: ..........................
Głosów „za” ..........................
Głosów „przeciw” .......................
Głosów „wstrzymujących się” ...........
Imienny wykaz głosowania
Zgromadzenia Związku Międzygminnego „NIDA 2000”
na posiedzeniu w dniu 10 listopada 2021 roku
w sprawie dokonania zmian budżetu Związku Międzygminnego „NIDA 2000” na 2021 rok.
| Lp. | Nazwisko i imię | Obecność | Glos "za" | Glos "przeciw" | Glos "wstrzymujący się" |
|-----|--------------------------|----------|-----------|---------------|------------------------|
| | | obecny | nieobecny | | |
| 1 | Anielski Zbigniew | X | | X | |
| 2 | Bodzioch Adam | X | | X | |
| 3 | Kabat Olga | X | | X | |
| 4 | Kowalczyk Sławomir | X | | X | |
| 5 | Krupa Edward | X | | X | |
| 6 | Marzec Łukasz | X | | X | |
| 7 | Moskal Zbigniew | | X | | |
| 8 | Rybak Stanisław | | X | | |
| 9 | Stokłosa Rafał | X | | X | |
| 10 | Wilaszek Regina | | X | | |
Obecnych: ................. 7 .......................
Głosów „za” ............... 7 .......................
Głosów „przeciw” .......... 0 .......................
Głosów „wstrzymujących się”........... 0 ......... | <urn:uuid:818d87c9-b822-4b96-898b-a6e0dc45bd22> | finepdfs | 1.143555 | CC-MAIN-2023-14 | https://nida2000.realnet.pl/pliki/Imienny%20wykaz%20glosowania%2010.11.2021.pdf | 2023-03-26T05:04:30+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296945433.92/warc/CC-MAIN-20230326044821-20230326074821-00642.warc.gz | 476,601,443 | 0.999477 | 0.9994 | 0.9994 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1719,
3408,
5089,
6801
] | 1 | 1 |
SCENARIUSZ KURONIA
Jacek Kuroń był przez długie lata uważany przez władze PRL za jednego z przywódców ekstremistycznego skrzydła solidarnościowej opozycji. Taka ocena była w większym stopniu konsekwencją rozpatrywania skutków działalności organizacyjnej Kuronia niż rzetelnej analizy głoszonych przezeń poglądów. Te ostatnie, jeśli nie liczyć napisanych na początku stanu wojennego w obozie internowanych Tez o wyjściu z sytuacji bez wyjścia, w których proponował organizację powstania narodowego, były zawsze dalekie od radykalizmu.
Zresztą nawet pisząc na początku 1982 r. o możliwości powstania, Kuroń traktował je jako alternatywę dla odrzucenia przez komunistyczne władze propozycji wznowienia dialogu społecznego przerwanego 13 grudnia 1981 r. Powstanie nie wybuchło, a po latach Kuroń napisał, że Tezy o wyjściu z sytuacji bez wyjścia były najgłupszym tekstem, jaki wyszedł spod jego pióra.
W latach osiemdziesiątych Kuroń był konsekwentnym zwolennikiem wznowienia rozmów z władzami. Jednak dopiero w połowie 1988 r., po dwóch falach strajków i odrzuceniu przez Episkopat roli partnera władz w tworzeniu nowego kontraktu politycznego, ekipa gen. Wojciecha Jaruzelskiego zdecydowała się na podjęcie dialogu z główną częścią obozu solidarnościowego skupioną wokół Lecha Wałęsy. Prezentowany poniżej dokument pochodzi z 22 sierpnia 1988 r., a zatem z okresu bezpośrednio poprzedzającego pierwsze po latach przerwy spotkanie gen. Czesława Kiszczaka z Lechem Wałęsą (31 sierpnia 1988 r.). Przez Polskę przetaczała się wówczas fala strajków rozpoczęta 15 sierpnia przez górników kopalni „Manifest Lipcowy". Strajk szybko rozprzestrzenił się na inne kopalnie, w szczytowym okresie obejmując czternaście z nich. Listę górniczych żądań otwierał postulat zalegalizowania NSZZ „Solidarność". 17 sierpnia strajk rozpoczął się w Porcie Szczecińskim, a później w tamtejszych zakładach komunikacyjnych. 20 sierpnia fala strajkowa dotarła do Gdańska, obejmując najpierw Port Północny, a w dwa dni później Stocznię im. Lenina oraz inne zakłady. Tego samego dnia stanęła też Huta Stalowa Wola, a w telewizji wystąpił minister spraw wewnętrznych gen. Czesław Kiszczak, grożąc wprowadzeniem godziny milicyjnej oraz innymi nadzwyczajnymi środkami, jeżeli nie ustaną nielegalne strajki. W rzeczywistości jednak kierownictwo PZPR dojrzewało już wówczas do decyzji o rozpoczęciu rozmów z Wałęsą, choć – jak zauważył 21 sierpnia na posiedzeniu Biura Politycznego Mieczysław F. Rakowski – „lekko mnie nie przechodzi to przez gardło".
Propozycje przedstawione przez Jacka Kuronia w publikowanym niżej dokumencie stanowią doskonałą ilustrację ocen i poglądów formułowanych w tym okresie przez ludzi z otoczenia Lecha Wałęsy. Trzyetapowy plan reform politycznych, który przedstawił Kuroń, doczekał się realizacji w ciągu kolejnego roku. W styczniu 1989 r. na drugiej części X Plenum KC PZPR wyrażono zgodę na legalizację NSZZ „Solidarność" (związek zalegalizowano w kwietniu, a zatem Kuroń pomylił się tylko o miesiąc!). Od lutego do kwietnia trwały obrady okrągłego stołu, które Kuroń przewidywał w drugiej fazie swojego scenariusza. Wreszcie na przełomie sierpnia i września 1989 r. powstał gabinet Tadeusza Mazowieckiego, który z powodzeniem można uznać za zmodyfikowaną wersję Kuroniowego „rządu fachowców". Zbieżność tych wydarzeń z prognozami Kuronia jest uderzająca i świadczy o jego niezwykłej intuicji politycznej w tym szczególnym momencie polskiej historii.
W przemianach politycznych w 1989 r. Kuroń odegrał bardzo istotną rolę, choć początkowo sprzeciw władz PRL wobec jego udziału w rozmowach okrągłego stołu był jednym z czynników blokujących ich rozpoczęcie. We wrześniu 1988 r., w pierwszej fazie rozmów przygotowawczych, władze zakwestionowały udział dwunastu proponowanych uczestników obrad ze strony opozycji (w tym m.in. Zbigniewa Romaszewskiego, Jana Józefa Lipskiego, Janusza Onyszkiewicza, Władysława Frasyniuka). Ostatecznie listę zastrzeżeń zredukowano do dwóch nazwisk: Jacka Kuronia i Adama Michnika. W tym czasie w ekipie Jaruzelskiego wciąż dominowało przekonanie, że rozpoczynając rozmowy z Wałęsą, należy dążyć do otoczenia go przez umiarkowanych doradców związanych z Episkopatem w rodzaju Andrzeja Stelmachowskiego. Kuronia i Michnika uznawano natomiast za ekstremistów dążących – jak oceniano zarówno w Departamencie III, jak i Biurze Studiów MSW – do zdobycia przez „środowisko postkorowskie" wyłączności na doradzanie Wałęsie. Osiągnięcie tego celu, a następnie wynegocjowanie przywrócenia „Solidarności" zapewniłoby im „automatyczne wejście do kierownictwa zalegalizowanego związku". Takiego scenariusza obawiano się zaś wówczas najbardziej, jak pisano bowiem w innym dokumencie, „aktywnie kontrolowane środowisko b. KSS-KOR" stanowi nadal „główny ośrodek programowotwórczy działalności antypaństwowej w Polsce".
Spór wokół udziału Kuronia i Michnika w przyszłych obradach stał się istotną przeszkodą o charakterze prestiżowym, tym bardziej że cała sprawa szybko przestała być tajemnicą. W tej sytuacji Wałęsa nie mógł dopuścić, aby to władze zadecydowały, z kim będzie reprezentował opozycję przy okrągłym stole. Dopiero w kilka tygodni później, w grudniu 1988 r., stosunek władz do Kuronia i Michnika uległ zmianie. Z pewnością wpływ na to miało stanowisko, jakie obaj zajęli na pierwszym posiedzeniu Komitetu Obywatelskiego (18 grudnia 1988 r.), opowiadając się zdecydowanie za kompromisem z władzami. Adam Michnik dowodził, że „droga do konfrontacji jest drogą do wojny domowej" i w związku z tym trzeba myśleć „w kategoriach Polski dla wszystkich. Polski, w której będzie także miejsce dla znacznej części obecnego aparatu władzy i administracji". Jeśli nawet zaledwie 5 proc. ludzi z aparatu władzy tworzy „proreformatorskie jądro", to zdaniem Michnika „na te 5 procent warto postawić". Niemal identycznie rozumował Jacek Kuroń, który uznał, że „to byłaby najkorzystniejsza sytuacja, gdybyśmy się potrafili z jakąś częścią obozu władzy porozumieć na gruncie wspólnoty interesów". Wypowiedzi te dobrze oddają ówczesny sposób rozumowania Wałęsy i jego otoczenia, zakładający, że przyszłość Polski można budować tylko na podstawie kompromisu z PZPR, wszelkie zaś rachuby na całkowite załamanie ustroju komunistycznego uznający za polityczne awanturnictwo.
Dokument
W dniu 22 bm. [sierpnia 1988 r.] w Departamencie III MSW została przeprowadzona rozmowa ostrzegawcza z Jackiem Kuroniem w związku z tym, iż on i inni czołowi animatorzy działalności antypaństwowej stanowią grupę osób wpływających na rozszerzanie akcji strajkowej oraz systematycznie przekazują informacje na ten temat do zachodnich rozgłośni wraz z własnym komentarzem, wpływając tym samym na eskalację nastrojów społecznych, zwłaszcza środowiska robotniczego. Został ostrzeżony, że jego wyjazdy do innych miast
w celu spotkania się z działaczami struktur opozycyjnych spowodują jego zatrzymanie. Jacek Kuroń wyjaśnił, że nie planuje wyjazdów w takim celu. Zamierza w dniach 25 i 26 bm. przebywać w Krakowie i wziąć udział w tzw. konferencji praw człowieka organizowanej przez Zbigniewa Romaszewskiego i Ruch „Wolność i Pokój". Na tej konferencji ma mówić na temat praw człowieka do wolnego zrzeszania się w związki zawodowe.
W kwestii oceny sytuacji w Polsce oraz kierunków gaszenia strajków Jacek Kuroń przedstawił tok rozumowania sprowadzający się do następujących tez:
– strajki w kopalniach były zaskoczeniem dla większości osób zawodowo zajmujących się oceną sytuacji społeczno-politycznej w Polsce. Geneza ich ma początek w strajku w kopalni miedzi „Rudna" zorganizowanym przez związki zawodowe będące pod wpływami najsilniejszego w Polsce lobby węglowo-hutniczego. Strajk ten był „zapalnikiem" dla aktualnie trwających;
– przemiany społeczno-ustrojowe rozpoczęte w sierpniu 1980 roku, zatrzymane sztucznie 13 grudnia 1981 roku przez wprowadzenie stanu wojennego, nabierają obecnie ponownego rozmachu. Sytuacja gospodarcza Polski oraz uwarunkowania międzynarodowe sprzyjają tym przemianom. Jest przekonany, że do końca pierwszego kwartału 1989 r. związek zawodowy „Solidarność" będzie działał legalnie. On sam nie włączy się w działalność tej nowej „Solidarności", a jedynie zajmować się będzie publicystyką społeczno-polityczną;
– uważa, że jedynym wyjściem z sytuacji jest podjęcie rzeczowych rozmów z ludźmi posiadającymi duży autorytet społeczny, którzy wystąpią z apelem o przerwanie strajków, władze zniosą klauzulę uniemożliwiającą tworzenie pluralizmu związkowego, wyłoniony zostanie rząd składający się z wybitnych specjalistów. Bez tych warunków obecne strajki,
nawet stłumione siłą, odrodzą się po paru tygodniach. Sytuacja gospodarcza jest taka, że trzeba wyjednać na społeczeństwie, aby wydajnie pracowało przy niższej stopie życiowej. Jest to możliwe w warunkach sterroryzowania społeczeństwa przez władze bądź zaufania szerokich rzesz społeczeństwa do władzy;
– sytuacja społeczno-polityczna jest na tyle poważna, że ustępstwa w czasie strajków są wymuszane i na ogół powodują dalsze żądania. Zdaniem J. Kuronia władze po strajkach majowych powinny pozwolić na pluralizm związkowy i to uwiarygodniłoby dobre intencje władz. Obecnie decyzja taka odebrana zostanie jako wymuszona.
W konkluzji J. Kuroń sformułował swój pogląd na możliwość znalezienia drogi wyjścia z obecnej, bardzo trudnej sytuacji polityczno-społecznej. Jego zdaniem droga ta winna charakteryzować się trzema zasadniczymi etapami:
– etap pierwszy – podjęte zostaną bezpośrednie rozmowy z L. Wałęsą bez żadnych warunków wstępnych ze strony rządu. W czasie tych rozmów strona rządowa wyraża zgodę na wprowadzenie pluralizmu związkowego z dniem 1 stycznia 1989 roku, natomiast L. Wałęsa zobowiązuje [się] do podjęcia natychmiastowych działań w kierunku wygaszenia strajków, w formie apelu do społeczeństwa;
– etap drugi – autentycznie wyłoniona reprezentacja społeczeństwa, wywodząca się głównie z uczestników aktualnej akcji protestacyjnej, podejmuje bezpośrednie rozmowy z reprezentacją rządową w celu przedyskutowania i określenia warunków autentycznej reformy ekonomicznej i przebudowy systemu zarządzania państwem;
– etap trzeci – po ustaleniu uzgodnionego programu działania następuje powstanie rządu fachowców, którzy publicznie prezentują swój program działania, określając poszczególne fazy jego realizacji.
Zdaniem J. Kuronia rząd zaangażuje w ten sposób dotychczasowych przeciwników do współodpowiedzialności za realizację programu przebudowy ekonomicznej, uzyskując polityczną neutralizację L. Wałęsy. W sytuacji, gdy mimo wspólnych wysiłków doszłoby do nowych niezadowoleń społecznych, wówczas władza osiąga chociaż jeden cel – zanegowanie autorytetu L. Wałęsy i osób z nim działających.
Realizacja tego typu koncepcji rozwiązania sytuacji politycznej dałaby – zdaniem J. Kuronia – możliwość rozszerzenia bazy społecznej władzy i jej społeczne uwiarygodnienie. Obecnie – jak podkreślił – zapleczem władzy jest właściwie tylko wojsko i resort spraw wewnętrznych, wspierane przez niewielkie grupy społeczne z różnych środowisk, uzależnione w różnych formach od władzy.
J. Kuroń usiłował akcentować, że głównym celem działalności jego i znacznej części społeczeństwa jest odtworzenie NSZZ „Solidarność" jako autentycznego obrońcy interesów klasy robotniczej, gotowego do podjęcia szerokiego dialogu z władzą. Po wykazaniu mu wielu sprzeczności w formułowaniu takiej tezy przyznał się, iż jego celem zasadniczym jest dokonanie w Polsce zasadniczych zmian ustrojowych, co jest możliwe jedynie w warunkach posiadania władzy politycznej.
Publikowany dokument pochodzi z Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, z teczki o sygnaturze IPN BU 0296/65, t. 1. | <urn:uuid:14130b66-36ed-4c6f-bb66-3954624bc476> | finepdfs | 3.998047 | CC-MAIN-2021-49 | https://polska1918-89.pl/pdf/scenariusz-kuronia,5783.pdf | 2021-12-07T20:50:34+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363418.83/warc/CC-MAIN-20211207201422-20211207231422-00201.warc.gz | 517,959,249 | 0.999944 | 0.999941 | 0.999941 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3209,
6812,
8582,
11652
] | 2 | 3 |
8
Przenieś numer i zyskaj
Nawet 6 miesięcy przed końcem umowy u obecnego operatora
Nowy smartfon
Smartfon w supercenie już od 1 zł
Za 0 zł bez limitu
Nielimitowane rozmowy, SMS-y oraz internet bez limitu GB (10 GB z pełną prędkością) do czasu przeniesienia numeru
Prosto i wygodnie
Załatwimy za Ciebie wszystkie formalności w trakcie jednej wizyty w Salonie Play
Brak konieczności doładowań kwotą kontraktową na numerze tymczasowym do czasu przeniesienia numeru.
DOŁĄCZ
/PLAY
/PLAYMOBILETV
/PLAY_POLSKA
DO NAS:
ULOTKA PRZYJAZNA DLA ŚRODOWISKA NATURALNEGO
Pamiętaj o recyklingu
11739 MIX 22.04.2021 7006737
KORZYSTAJ BEZ ZOBOWIĄZAŃ Z ELASTYCZNEJ OFERTY MIX
2
Sprawdź elastyczną ofertę MIX
MIX 30 zł
24 doładowania
MIX
2 GB
+ 1 GB dodatkowego internetu
Minuty do Play bez limitu
oraz 200 minut do innych sieci
40
zł
24 doładowania dodatkowego internetu
4 GB
+ 1 GB
Minuty do Play bez limitu
oraz 400 minut do innych sieci
MIX 50 zł 24 doładowania
7 GB
+ 2 GB dodatkowego internetu
Minuty bez limitu
do wszystkich sieci
SMS-y i MMS-y bez limitu do wszystkich sieci
SMS-y i MMS-y bez limitu
SMS-y i MMS-y bez limitu do wszystkich sieci
do wszystkich sieci
W ulotce podajemy informacje o usługach krajowych (bez roamingu i połączeń międzynarodowych). Pakiet, który przyznajemy po każdym doładowaniu kwotą kontraktową lub jej marketingowych i na profilowanie podczas zawierania umowy.
Szczegóły u Konsultanta.
wielokrotnością, jest ważny 30 dni. Cenę pakietu podaną w tabeli pobieramy ze środków na koncie.
Dodatkowy internet 1 GB / 2 GB obowiązuje wyłącznie po wyrażeniu wszystkich zgód
Wybierz MIX Extra z usługą Naprawa Wyświetlacza
MIX Extra
60 zł 24 doładowania
Usługa Naprawa Wyświetlacza na 2 lata za 1 zł jednorazowo
9 GB
+ 2 GB
dodatkowego internetu
Minuty bez limitu
do wszystkich sieci
SMS-y i MMS-y bez limitu
do wszystkich sieci
Naprawimy wyświetlacz razem z obudową, przyciskami i aparatem fotograficznym – jeśli uległy uszkodzeniu wraz z wyświetlaczem
Twój roczny limit kosztów naprawy wynosi 600 zł
Zgłaszasz uszkodzenie wyświetlacza online lub telefonicznie
Kurier za darmo odbiera uszkodzony telefon i potem dostarcza do domu naprawiony
Usługa Naprawa Wyświetlacza
Usługa Naprawa Wyświetlacza zostanie wyłączona przed upływem 24 miesięcy w przypadku zawarcia aneksu, cesji, zmiany oferty lub rozwiązania umowy MIX. Szczegóły w regulaminie usługi
„Naprawa Wyświetlacza dla Klientów MIX".
3
Poznaj zalety elastycznej oferty MIX
4
70 milionów utworów
JAK
AKTYWOWAĆ USŁUGĘ?
1
Pobierz
Usługi dodatkowe w ofercie
bez opłat przez pierwsze 7 dni
potem 5 zł/tydz.
słuchaj na kilku urządzeniach
ciesz się muzyką
nawet poza zasięgiem sieci
aplikację TIDAL
pod numer
677
/ zaloguj się
Wyślij
SMS o treści START
2
Gotowe! Muzyka
3
do aplikacji bez limitu tylko z TIDAL
Bezpieczna Rodzina bez opłat przez miesiąc
Chroń swoje dzieci w internecie i poza domem
* Sprawdzaj na mapie miejsce pobytu dziecka
* Wyznaczaj strefy bezpieczeństwa (np. dom, szkoła) i otrzymuj powiadomienia, kiedy dziecko je opuści
* Blokuj niedostosowane do wieku treści w internecie
* Określaj limity czasu i listę aplikacji, z których dziecko może korzystać
JAK
AKTYWOWAĆ USŁUGĘ?
1
Pobierz aplikację Bezpieczna Rodzina i wybierz wariant dla siebie
2
Aktywuj usługę
3
Zacznij chronić
swoich bliskich
5
Smartfony rekomendowane w ofercie MIX
6
Powyżej prezentujemy kwoty kontraktowe obowiązujące dla 24 doładowań. Telefon Motorola moto e7 power dostępny na wyłączność operatorską w Play do 30.06.2021.
MIX
vivo Y11s wyświetlacz 6,51" HD+
LCD IPS
aparat główny 13 + 2 Mpix, przedni 8 Mpix
pamięć 3 GB RAM /
32 GB ROM + microSD
50
zł
OPPO A15s
wyświetlacz 6,2" HD+ LCD
aparat główny 13 + 2 + 2 Mpix, przedni 8 Mpix pamięć 4 GB RAM /
64 GB ROM + microSD
procesor 8-rdzeniowy
Qualcomm Snapdragon 460
face unlock – funkcja rozpoznawania twarzy
Dostępność telefonów do odwołania lub wyczerpania zapasów.
7 | <urn:uuid:663c9387-1879-4f15-bb33-c6ac2b19e6db> | finepdfs | 1.047852 | CC-MAIN-2021-21 | https://netprstorage.s3.eu-west-1.amazonaws.com/0/3580/1902873/nowa_oferta_play_mix_z_dodatkowymi_gigabajtami_w_prezencie.pdf?X-Amz-Algorithm=AWS4-HMAC-SHA256&X-Amz-Date=20210507T014951Z&X-Amz-SignedHeaders=host&X-Amz-Expires=14399&X-Amz-Credential=AKIAUOC4YS7FE2FENBGQ%2F20210507%2Feu-west-1%2Fs3%2Faws4_request&X-Amz-Signature=a9ec434f9c71563b812e9912b9a9b5cb8047796011142a3fb580cfa48e89eb43 | 2021-05-07T01:49:52+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243988774.18/warc/CC-MAIN-20210506235514-20210507025514-00475.warc.gz | 351,479,019 | 0.999604 | 0.999808 | 0.999808 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
673,
2466,
3375,
3991
] | 1 | 0 |
Zarządzenie Nr 1/2018
Wójta Gminy Rybno
z dnia 05 stycznia 2018r.
w sprawie zasad dofinansowania kosztów demontażu, transportu i unieszkodliwienia wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych z terenu Gminy Rybno na rok 2018
Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017r. poz. 1875 z późn.zm.), w związku z uchwałą Rady Gminy Rybno z Nr XVI/63/11 z dnia 30 grudnia 2011r. w sprawie przyjęcia „Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Rybno, zmienionej uchwałą Nr XIX/13/12 Rady Gminy Rybno z dnia 29.03.2012r. w sprawie zmiany uchwały w sprawie przyjęcia „Programu usuwania wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Rybno zarządzam, co następuje:
§ 1. 1. Określam zasady przyznawania dofinansowania na realizację przedsięwzięć polegających na pokryciu części kosztów związanych z demontażem, transportem i unieszkodliwieniem wyrobów zawierających azbest z obiektów budowlanych. Pomoc w zakresie dofinansowania może zostać udzielona właścicielowi nieruchomości ujętych w ewidencji wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Rybno.
2. Dofinansowanie o którym mowa w ust. 1, nie pokrywa kosztów związanych z zakupem i montażem nowych pokryć dachowych i innych elementów budowlanych.
3. O dofinansowanie ubiegać się mogą:
a) jednostki samorządu terytorialnego i Skarb Państwa, osoby fizyczne, rolnicy, kościoły i związki wyznaniowe, stowarzyszenia, spółdzielnie mieszkaniowe, wspólnoty mieszkaniowe, rodzinne ogrody działkowe, będące we władaniu Polskiego Związku Działkowców, jednostki sektora finansów publicznych będące gminnymi lub powiatowymi osobami prawnymi,
b) spółki prawa cywilnego i handlowego.
4. Środki finansowe na pokrycie całości kosztów związanych z usunięciem azbestu i wyrobów zawierających azbest pochodzą będą z:
1) Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w wysokości do 85% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, nie przekraczające 300 zł za 1 tonę unieszkodliwionych odpadów zawierających azbest, w przypadku Beneficjentów wymienionych w punkcie 3a - dotacja.
2) Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w wysokości do 85% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia, nie przekraczające 300 zł za 1 tonę unieszkodliwionych odpadów zawierających azbest, w przypadku Beneficjentów wymienionych w punkcie 3b, nie więcej niż 200.000,00zł na jednego Beneficjenta w danym roku kalendarzowym – dotacja.
3) wkładu własnego właściciela nieruchomości, na której mają być wykonywane prace przewidziane dofinansowaniem - 15% kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia.
5. Wysokość wkładu własnego może ulec zmianie, w przypadku zmiany wysokości dofinansowania przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie.
6. Do wyliczenia kosztów kwalifikowanych dofinansowania należy przyjąć następujące założenia: 1m² powierzchni płyt azbestowo – cementowych waży 13 kg (0,013 Mg).
7. Dofinansowanie obejmuje jednorazowe pokrycie kosztów wykonania usługi polegającej na:
1) demontażu, transporcie i unieszkodliwianiu wyrobów zawierających azbest,
lub
2) transporcie i unieszkodliwianiu zdemontowanych wcześniej wyrobów zawierających azbest,
przy założeniu, że Gmina Rybno pozyska na ten cel dofinansowanie z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie (dla podmiotów wskazanych w § 1 ust. 3 Zarządzenia). W razie nieuzyskania dotacji z WFOŚiGW w Olsztynie Program nie będzie realizowany. Zadanie realizowane będzie po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku Gminy Rybno o dotację z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie.
8. Dofinansowanie przysługuje osobom mającym tytuł prawny do nieruchomości zlokalizowanej na terenie gminy Rybno, na której znajdują się wyroby zawierające azbest.
9. Pomoc nie przewiduje zwrotu kosztów poniesionych przez podmioty wymienione w § 1 ust. 3, które zdemontowały wyroby zawierające azbest i przekazały do unieszkodliwienia na składowisko odpadów.
10. Warunkiem koniecznym do ubiegania się o dofinansowanie zadania określonego w ust. 1 jest przedłożenie w Urzędzie Gminy Rybno informacji o wyrobach zawierających azbest i miejscu ich wykorzystywania zgodnie z § 10 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2010r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz. U. 2011r. Nr 8, poz. 31).
11. Wyroby i odpady zawierające azbest będą usuwane przez wykonawcę wyłonionego przez Gminę Rybno z uwzględnieniem przepisów ustawy o zamówieniach publicznych, z którym Gmina Rybno zawrze stosowną umowę. Wykonanie usługi nastąpi w terminie: **do 30 września 2018r**. Dokładny termin wykonania usługi ustala właściciel z Wykonawcą.
12. 1. Podmiot ubiegający się o dofinansowanie przedsięwzięcia określonego w § 1 ust. 1 zobowiązany jest w terminie do dnia **02 luty 2018r**, złożyć:
1) wniosek, zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszego Zarządzenia,
2) podpisaną deklarację w zakresie współfinansowania zadania w wysokości 15 %, załącznik nr 2 do Zarządzenia,
3) dokument potwierdzający tytuł własności – aktualny wypis z rejestru gruntów i budynków,
4) mapę lokalizującą obiekt budowlany,
5) kopię zgłoszenia robót budowlanych do Starosty Działdowskiego, kopię potwierdzenia o nie wniesieniu sprzeciwu lub oświadczenie wnioskodawcy (załącznik nr 9), iż w ciągu 21 dni od zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych Starosta Działdowski nie wnosił sprzeciwu lub kopię decyzji o pozwoleniu na budowę wymaganej w przypadku rozbiórki lub zmiany wyglądu obiektu zgodnie z przepisami prawa budowlanego (należy ostatecznie dostarczyć po pozytywnej weryfikacji wniosku, a przed podpisaniem umowy z Gminą),
6) informację o wyrobach zawierających azbest, według wzoru stanowiącego załącznik nr 3 do Zarządzenia,
7) ocenę stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest, według wzoru stanowiącego załącznik nr 4 do Zarządzenia,
8) oświadczenie o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych, według wzoru stanowiącego załącznik nr 5 do Zarządzenia,
9) oświadczenie o odpowiedzialności karnej, według wzoru stanowiącego załącznik nr 6 do Zarządzenia,
10) informacje wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 czerwca 2010r. w sprawie informacji składanych przez podmioty ubiegające się o pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie (Dz. U. z 2010r. Nr 121, poz. 810) w przypadku określonym w § 3 ust. 2.
11) informacje wynikającą z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 marca 2010r. w sprawie zakresu informacji przedstawianych przez podmiot ubiegający się o pomoc de minimis (Dz. U. z 2010r. Nr 53, poz. 311) w przypadku określonym w § 3 ust. 3.
12) Oświadczenie współwłaściciela - załącznik nr 10.
2. Dokumenty, o których mowa w ust.12 pkt 1 należy złożyć w siedzibie Urzędu Gminy Rybno przy ul. Lubawskiej 15, 13 – 220 Rybno - pokój nr 11, Sekretariat, piętro II.
3. Rozpatrywane będą wnioski kompletne i złożone na formularzach stanowiących załączniki nr 1-10 do niniejszego Zarządzenia. W przypadku kserokopii dokumentów wymagane jest przedłożenie do wglądu oryginału dokumentów, dla stwierdzenia zgodności kserokopii z oryginałem. Wnioski niekompletne i złożone po terminie nie będą rozpatrywane.
4. Złożenie wniosku nie gwarantuje przyznania dofinansowania.
5. Wnioskodawca zostanie pisemnie powiadomiony o pozytywnej weryfikacji wniosku lub o odmowie udzielenia dofinansowania. Podmiotowi ubiegającemu się o dofinansowanie, któremu po rozpatrzeniu wniosku odmówiono jego udzielenia, nie przysługuje z tego tytułu roszczenie.
§ 2. 1. W przypadku ograniczonej wysokości środków finansowych przydzielonych na realizację tych zadań przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie, o kolejności dofinansowania będzie decydowała data złożenia wniosku o dofinansowanie.
2. Liczba zrealizowanych wniosków uzależniona jest od wysokości dofinansowania przyznanej na realizację przedsięwzięcia przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie.
3. Wnioski niezrealizowane w danym roku z powodu braku środków finansowych będą mogły być realizowane w roku następnym.
4. Po uzyskaniu przez Gminę Rybno dofinansowania z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie, zostanie zawarta umowa pomiędzy Gminą Rybno a beneficjentami, których wnioski zostały rozpatrzone pozytywnie na udzielenie dofinansowania.
5. Dofinansowanie, o którym mowa w § 1 ust.1, może obejmować również zbieranie i transport na składowisko odpadów niebezpiecznych wyrobów i odpadów zawierających azbest wcześniej zdemontowanych z obiektu budowlanego i magazynowanych na terenie nieruchomości oraz ich unieszkodliwianie na takim składowisku pod warunkiem, że zostały wykazane w przeprowadzonej inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest.
§ 3. 1. Gmina Rybno zastrzega sobie prawo kontroli przez osoby upoważnione, przedsięwzięcia objętego dofinansowaniem na każdym etapie jego realizacji.
2. W przypadkach udzielenia dofinansowania na usunięcie wyrobów zawierających azbest z obiektów związanych z prowadzoną działalnością rolniczą, przyznana pomoc jest pomocą de minimis w sektorze produkcji rolnej, udzielaną zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18.12.2013r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. Urz. L 352 z 24.12.2013r.).
3. W przypadku udzielenia dofinansowania na usunięcie wyrobów zawierających azbest z obiektów należących do podmiotów wskazanych w §1 ust. 3 pkt. B przyznana pomoc jest pomocą de minimis, udzielana zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18.12.2013r. w sprawie zastosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. Urz. L 352 z 24.12.2013r.).
§ 4. Zarządzenie podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty:
1) na tablicach ogłoszeń Urzędu Gminy,
2) w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Gminy Rybno.
§ 5. Traci moc Zarządzenie Nr 8/2017 z dnia 19 stycznia 2017r. w sprawie zasad dofinansowania kosztów demontażu, transportu i unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Rybno na rok 2017.
§ 6. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania i podlega ogłoszeniu w sposób zwyczajowo przyjęty.
Tomasz Węgrzynowski
Wójt Gminy Rybno
Rybno, dnia .........................................
Imię i nazwisko/nazwa:
................................................................
Adres zamieszkania: ..........................................
................................................................
Telefon ........................................................
NIP ............................................................
Wójt Gminy Rybno
ul. Lubawska 15
13-220 Rybno
WNIOSIEK
O DOFINANSOWANIE USUNIĘCIA AZBESTU I WYROBÓW ZAWIERAJĄCYCH
AZBEST Z TERENU GMINY RYBO
1. Wnioskodawca:
Imię i nazwisko/nazwa: ................................................................
Adres zamieszkania: ................................................................
(kod pocztowy, nazwa miejscowości, ulica, nr domu, nr lokalu)
Telefon: ....................................................... e-mail: .......................................................
Tytuł prawny do nieruchomości:
Właściciel/współwłaściciel/użytkowanie wieczyste/najem/użyczenie/inny* .......................................................
Dowód osobisty Nr .................. Seria ......................... wydany w dniu ....................... przez
................................................................
2. Miejsce planowanego usunięcia wyrobów zawierających azbest:
Adres nieruchomości ................................................................
(na której został przeprowadzony lub będzie przeprowadzony demontaż wyrobów zawierających azbest)
Nr obrębu i nr działki ewidencyjnej ................................................................
3. Rodzaj obiektu, z którego będą usuwane wyroby zawierające azbest
........................................................................................................
(np. budynek mieszkalny, budynek gospodarczy (jak? np. garaz, stodoła, obora, wiatra), bud. mieszkalno-gosp. altana, bud. użytecz. publicznej, wyroby zgrzewione na terenie nieruchomości itp.)
4. Rodzaj wyrobów zawierających azbest:
a) płyty faliste azbestowo – cementowe stosowane w budownictwie
b) płyty azbestowo – cementowe płaskie stosowane w budownictwie
c) inne, jakie? ................................................................
5. Ilość wyrobów zawierających azbest, które zostaną unieszkodliwione: Ilość wyrobów azbestowych należy określić (zmierzyć) z możliwie największą dokładnością. Dla celów obliczeniowych należy przyjąć, że szacunkowa waga 1m² pokrycia dachowego z płyty azbestowo – cementowej wynosi 13 kg (0,013 Mg); w przypadku pomiaru pokryć dachowych należy uwzględnić powierzchnię zakładów płyt
| Lp. | Rodzaj wyrobów zawierających azbest | Ilość w m²/nałęży uwzględnić zakłady płyt | Ilość w mb | Ilość w Mg (tonach) |
|-----|-----------------------------------|------------------------------------------|------------|---------------------|
| 1 | Płyty etermitowe faliste | | | |
| 2 | Płyty etermitowe płaskie | | | |
| Lp. | Źródło pochodzenia wyrobów zawierających azbest | Ilość w m² | Ilość w mb | Ilość w Mg (tonach) |
|-----|---------------------------------------------|------------|------------|-------------------|
| 1 | Pokrycia dachowe i inne elementy budowlane zawierające azbest planowane do demontażu i unieszkodliwienia z obiektów należących do osób fizycznych | | | |
| 2 | Materiały budowlane zawierające azbest zgromadzone na działkach gruntowych należących do osób fizycznych | | | |
Razem:
7. Miejsce tymczasowego magazynowania/zalegania wyrobów zawierających azbest na terenie nieruchomości ..................................................................
8. Planowany termin realizacji zadania od dnia .......................2018r. do dnia .......................2018r.
(max. do 30 września 2018r.)
9. Określenie zakresu pomocy*:
a) wnioskuję o pomoc w pełnym zakresie – demontaż, transport i unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest;
b) wnioskuję o pomoc w zakresie transportu i unieszkodliwiania zdementowanych odpadów zawierających azbest zgromadzonych/zalegających na mojej posesji.
10. Oświadczam, że zapoznałem/em się z treścią Zarządzenia Nr 1/2018 Wójta Gminy Rybno z dnia 05.01.2018r. w sprawie zasad dofinansowania kosztów demontażu, transportu i unieszkodliwienia wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Rybno na rok 2018.
Oświadczam, iż zostałem poinformowany, że:
1) Warunkiem realizacji przez Gminę Rybno zadania związanego z usuwaniem azbestu i wyrobów zawierających azbest jest uzyskanie dofinansowania z WFOŚiGW w Olsztynie na wniosek złożony przez Wójta Gminy Rybno.
2) Zadanie związane z usuwaniem wyrobów zawierających azbest z terenu gminy Rybno nie obejmuje zakupu i wykonania nowego pokrycia.
3) Kwota dofinansowania przedsięwzięcia wynosi do 85% jego kosztów kwalifikowalnych lecz nie więcej niż 300 zł za 1 Mg (tonę) unieszkodliwionych lub zabezpieczonych odpadów zawierających azbest.
*podkreślić właściwe
...............................................
Czytelny podpis Wnioskodawcy
Załączniki:
I. Dokument potwierdzający tytuł prawny do budynku/działki: (aktualny wypis z rejestru gruntów i budynków) – aktualny wypis można uzyskać w Starostwie Powiatowym w Działdowie
- w przypadku budynków będących przedmiotem współwłasności – zgoda wszystkich współwłaścicieli na wykonanie prac związanych z usuwaniem odpadów niebezpiecznych zawierających azbest, upoważnienie dla wnioskodawcy do występowania w imieniu wszystkich współwłaścicieli i do podpisania umowy z Gminą Rybno – załącznik nr 10;
DEKLARACJA
W związku ze złożonym przez Gminę Rybno do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie wnioskiem o dofinansowanie przedsięwzięcia polegającego na Usuwaniu wyrobów zawierających azbest z terenu Gminy Rybno, zgłaszam chęć uczestnictwa w powyższym przedsięwzięciu i deklaruję finansowy udział własny w wysokości 15 % kosztów demontażu, transportu i unieszkodliwiania wyrobów zawierających azbest będących moją własnością.
Jednocześnie deklaruję, że do dnia wyznaczonego umową zawartą mną a Gminą Rybno dokonam wpłaty w wysokości co najmniej 15 % wartości całości przedsięwzięcia na rachunek bankowy Urzędu Gminy Rybno lub w kasie Urzędu. Podstawą wyliczenia kosztów usunięcia wyrobów zawierających azbest będzie protokół obmiaru oraz cena jednostkowa uzyskana w drodze przetargu/zapytania ofertowego.
W przypadku zmiany decyzji o moim uczestnictwie w tym programie zobowiązuję się niezwłocznie poinformować o tym fakcie pisemnie Urząd Gminy Rybno.
Dofinansowanie nie obejmuje kosztów i wykonania nowego pokrycia dachu!
Złożenie deklaracji nie jest jednoznaczne z przyznaniem dofinansowania, gdyż realizacja programu uzależniona jest od otrzymania wnioskowanej dotacji z WFOŚiGW w Olsztynie.
..........................................................................
(podpis właściciela/współwłaścicieli nieruchomości)
INFORMACJA O WYROBACH ZAWIERAJĄCYCH AZBEST
1. Nazwa miejsca/urządzenia/instalacji, adres:
...........................................................................................................................................................................
2. Wykorzystujący wyroby zawierające azbest – imię i nazwisko lub nazwa i adres:
...........................................................................................................................................................................
3. Rodzaj zabudowy: ........................................................................................................................................................
4. Numer działki ewidencyjnej: ..................................................................................................................................
5. Numer obrębu ewidencyjnego: ..................................................................................................................................
6. Nazwa, rodzaj wyrobu: ..............................................................................................................................................
7. Ilość posiadanych wyrobów: ..................................................................................................................................
8. Stopień pilności: ..........................................................................................................................................................
9. Zaznaczenie miejsca występowania wyrobów:
a) nazwa i numer dokumentu: ..................................................................................................................................
b) data ostatniej aktualizacji: ..................................................................................................................................
10. Przewidywany termin usunięcia wyrobów: .............................................................................................................
11. Ilość usuniętych wyrobów zawierających azbest przekazanych do unieszkodliwienia: ...........................................
...........................................................................................................................................................................
(podpis)
data: ...........................................................................................................................................................................
1) Za wyrob zawierający azbest uznaje się każdy wyrob zawierający wagowo 0,1 % lub więcej azbestu.
2) Adres faktycznego miejsca występowania azbestu należy uzupełnić w następującym formacie: województwo, powiat, gmina, miejscowość, ulica, numer nieruchomości.
3) Należy podać rodzaj zabudowy: budynek mieszkalny, budynek gospodarczy, budynek przemysłowy, budynek mieszkalno-gospodarczy, inny.
4) Należy podać numer działki ewidencyjnej i numer obrębu ewidencyjnego faktycznego miejsca występowania azbestu.
5) Przy określaniu rodzaju wyrobu zawierającego azbest należy stosować następującą klasyfikację:
- płyty azbestowo-cementowe płaskie stosowane w budownictwie,
- płyty faliste azbestowo-cementowe stosowane w budownictwie,
- mury i złącza azbestowo-cementowe,
- mury i złącza azbestowo-cementowe pozostawione w ziemi,
- izolacje natryskowe środkami zawierającymi w swoim składzie azbest,
- wyroby ciemne azbestowo-kauzukowe,
- przedzia specjalna, w tym włókna azbestowe obrobione,
- szczeliva azbestowe,
- lasmy tkane i plecone, sznury i sznurki,
- wyroby azbestowo-kauzukowe, z wyjątkiem wyrobów ciernych,
- papier, tektura,
- drogi zabezpieczone (drogi utwardzone odpadami zawierającymi azbest przed wejściem w życie ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, po trwałym zabezpieczeniu przed emisją włókien azbestu),
- drogi utwardzone odpadami zawierającymi azbest przed wejściem w życie ustawy z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest, ale niezabezpieczone trwałe przed emisją włókien azbestu,
- inne wyroby zawierające azbest, oddzielnie niewymienione, w tym papier i tektura; podać jakie.
6) Ilość wyrobów zawierających azbest należy podać w jednostkach właściwych dla danego wyrobu (kg, m², m³, m.b., km).
7) Według „Oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest” określonej w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie sposobów i warunków bezpiecznego użytkowania i usuwania wyrobów zawierających azbest (Dz. U. Nr 71, poz. 649 oraz z 2010 r.Nr 162, poz. 1089).
8) Nie dotyczy osób fizycznych niebędących przedsiębiorcami. Należy podać nazwę i numer dokumentu oraz datę jego ostatniej aktualizacji, w którym zostały oznaczone miejsca występowania wyrobów zawierających azbest, w szczególności planu sytuacyjnego terenu instalacji lub urządzenia zawierającego azbest, dokumentacji technicznej.
OCENA
stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania wyrobów zawierających azbest
Nazwa miejsca/obiektu/urządzenia budowlanego/instalacji przemysłowej:
..................................................................................................................................
Adres miejsca/obiektu/urządzenia budowlanego/instalacji przemysłowej:
..................................................................................................................................
Rodzaj zabudowy\(^1\): ...........................................................................................................
Numer działki ewidencyjnej\(^2\): ..........................................................................................
Numer obrębu ewidencyjnego\(^2\): ..........................................................................................
Nazwa, rodzaj wyrobu\(^3\): ....................................................................................................
Ilość wyrobów\(^4\): ................................................................................................................
Data sporządzenia poprzedniej oceny\(^5\): ..............................................................................
| Grupa/nr | Rodzaj i stan wyrobu | Punkty | Ocena |
|----------|--------------------------------------------------------------------------------------|---------|-------|
| 1 | I Sposób zastosowania azbestu | | |
| | 1 Powierzchnia pokryta masą natryskową z azbestem (torkret) | 30 | |
| | 2 Tynk zawierający azbest | 30 | |
| | 3 Lekkie płyty izolacyjne z azbestem (ciężar obj. < 1 000 kg/m\(^3\)) | 25 | |
| | 4 Pozostałe wyroby z azbestem (np. pokrycia dachowe, elewacyjne) | 10 | |
| II | Struktura powierzchni wyrobu z azbcestem | | |
| | 5 Duże uszkodzenia powierzchni, naruszona struktura włókien | 60 | |
| | 6 Niewielkie uszkodzenia powierzchni (rysły, odpryski, załamania), naruszona struktura włókien | 30 | |
| | 7 Ścisła struktura włókien przy braku warstwy zabezpieczającej lub jej dużych ubytkach | 15 | |
| | 8 Warstwa zabezpieczająca bez uszkodzeń | 0 | |
| III | Możliwość uszkodzenia powierzchni wyrobu z azbcestem | | |
| | 9 Wyrób jest przedmiotem jakichś prac | 30 | |
| | 10 Wyrób bezpośrednio dostępny (do wysokości 2 m) | 15 | |
| | 11 Wyrób narażony na uszkodzenia mechaniczne | 10 | |
| | 12 Wyrób narażony na wstrząsy i drgania lub czynniki atmosferyczne | 10 | |
| | 13 Wyrób nie jest narażony na wpływy zewnętrzne | 0 | |
| IV | Miejsce usytuowania wyrobu w stosunku do pomieszczeń użytkowych | | |
| | 14 Bezpośrednio w pomieszczeniu | 30 | |
| | 15 Za zawieszonym, nieszczelnym sufitem lub innym pokryciem | 25 | |
| | 16 W systemie wywietrzania pomieszczenia (kanaly wentylacyjne) | 25 | |
| | 17 Na zewnątrz obiektu (np. tynk) | 20 | |
\(^1\) Zgodnie z Kodeksem Budowlanym
\(^2\) Zgodnie z Kodeksem Budowlanym
\(^3\) Zgodnie z Kodeksem Budowlanym
\(^4\) Zgodnie z Kodeksem Budowlanym
\(^5\) Zgodnie z Kodeksem Budowlanym
| | Elementy obiektu (np. osłony balkonowe, filarki międzyokienne) | 10 |
|---|-------------------------------------------------------------|----|
| 19 | Za zawieszonym szczelnym sufitem lub innym pokryciem, ponad pyłoszczelną powierzchnią lub poza szczelnym kanałem wentylacyjnym | 5 |
| 20 | Bez kontaktu z pomieszczeniem (np. na dachu odizolowanym od pomieszczeń mieszkalnych) | 0 |
V Wykorzystanie miejsca/obiektu/urządzenia budowlanego/instalacji przemysłowej
| | Regularne przez dzieci, młodzież lub sportowców | 40 |
|---|-------------------------------------------------|----|
| 22 | Stale lub częste (np. zamieszkanie, miejsce pracy) | 30 |
| 23 | Czasowe (np. domki rekreacyjne) | 15 |
| 24 | Rzadkie (np. strychy, piwnice, komórki) | 5 |
| 25 | Nieużytkowane (np. opuszczone zabudowania mieszkalne lub gospodarskie, wyłączone z użytkowania obiektu, urządzenia lub instalacji) | 0 |
SUMA PUNKTÓW OCENY
STOPIEŃ PILNOŚCI
UWAGA: W każdej z pięciu grup arkusza należy wskazać co najmniej jedną pozycję. Jeśli w grupie zostanie wskazana więcej niż jedna pozycja, sumując punkty z poszczególnych grup, należy uwzględnić tylko pozycję o najwyższej punktacji w danej grupie. Sumaryczna liczba punktów pozwala określić stopień pilności:
Stopień pilności I od 120 punktów
wymagane pilnie usunięcie (wymiana na wyrob bezazbestowy) lub zabezpieczenie
Stopień pilności II od 95 do 115 punktów
wymagana ponowna ocena w terminie do 1 roku
Stopień pilności III do 90 punktów
wymagana ponowna ocena w terminie do 5 lat
...............................................................................................................................
Oceniający
(nazwisko i imię)
...............................................................................................................................
Właściciel/ Zarządca
(podpis)
...............................................................................................................................
(adres lub pieczęć z adresem)
(miejscowość, data)
Objaśnienia:
1) Należy podać rodzaj zabudowy: budynek mieszkalny, budynek gospodarczy, budynek przemysłowy, inny.
2) Należy podać numer obrębu ewidencyjnego i numer działki ewidencyjnej faktycznego miejsca występowania azbestu.
3) Przy określaniu rodzaju wyrobu zawierającego azbest należy stosować następującą klasyfikację:
- płyty azbestowo-cementowe płaskie stosowane w budownictwie,
- płyty faliste azbestowo-cementowe dla budownictwa,
- rury i złącza azbestowo–cementowe,
- izolacje natryskowe środkami zawierającymi w swoim składzie azbest,
- wyroby ciernie azbestowo–kauczukowe,
- przedzia specjalna, w tym włókna azbestowe obrobione,
- szczeliva azbestowe,
- taśmy tkane i plecione, sznury i sznurki,
- wyroby azbestowo–kauczukowe, z wyjątkiem wyrobów ciernych,
- papier, tektura,
- inne wyroby zawierające azbest, oddzielnie niewymienione, w tym papier i tektura, podać jakie.
4) Ilość wyrobów azbestowych podana w jednostkach masy (Mg) oraz w jednostkach właściwych dla danego wyrobu (m², m³, mb).
5) Należy podać datę przeprowadzenia poprzedniej oceny; jeśli jest to pierwsza ocena, należy wpisać "pierwsza ocena".
OŚWIADCZENIE O WYRAŻENIU ZGODY NA PRZETWARZANIE DANYCH OSOBOWYCH
Ja, niżej podpisany/a ................................................................., zamieszkały ................................................................., wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych zawartych we wniosku o udzielenie pomocy w usuwaniu wyrobów zawierających azbest na terenie Gminy Rybno oraz ich udostępnianie firmie, z którą Gmina Rybno zawrze umowę na usługę zbiórki, transportu i unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych zawierających azbest zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (j.t. Dz. U. z 2016r., poz. 922).
..................................................................
(podpis właściciela/ współwłaścicieli/osoby upoważnionej)
Oświadczenie
Oświadczam, że jest mi znana odpowiedzialność karna za przedłożenie fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo nierzetelnego oświadczenia dotyczącego okoliczności mających istotne znaczenie dla uzyskania dofinansowania do usuwania wyrobów zawierających azbest, wynikająca z art. 233 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny.
...........................................................................................................
(podpis Wnioskodawcy)
OŚWIADCZENIE O POSIADANIU GOSPODARSTWA ROLNEGO/PROWADZENIU/NIE PROWADZENIU* DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ
Ja niżej podpisany/a ...............................................................
zam. ......................................................................................
legitymujący/a się dowodem osobistym ..........................................
wydanym przez ...........................................................................
oświadczam
że w obiekcie, z którego usuwany będzie azbest prowadzę / nie prowadzę* działalności gospodarczej.
Posiadam/nie posiadam* gospodarstwo rolne o powierzchni użytków rolnych ..............................................
* podkreślić właściwe
........................................................................................................
(miejscowość i data) ........................................................................
(podpis składającego oświadczenie)
OŚWIADCZENIE O
POMOCY DE MINIMIS / DE MINIMIS W ROLNICTWIE
Ja niżej podpisany/a .......................................................................................................................
zam. ..............................................................................................................................................
legitymujący/a się dowodem osobistym ..........................................................................................
wydanym przez .................................................................................................................................
oświadczam, że
1. dotacja stanowi / nie stanowi* pomoc de minimis / de minimis w rolnictwie *, o której mowa w ustawie z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2016r. poz.1808), w związku z czym składam / nie składam* formularz/-a informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis / de minimis w rolnictwie*:
2. w ciągu bieżącego roku kalendarzowego oraz dwóch poprzedzających go lat kalendarzowych:
1) otrzymałem pomoc de minimis / de minimis w rolnictwie* w łącznej kwocie ......................... zł, co stanowi równowartość .................................................. euro*,
2) nie otrzymałem pomocy de minimis/ de minimis w rolnictwie*.
* podkreślić właściwe
..............................................................................................................................................
(miejscowość i data) .....................................................................................................................
(podpis składającego oświadczenie)
OŚWIADCZENIE
Ja, niżej podpisany/a..............................................................zamieszkały................................................
..................................................oświadczam, iż w ciągu 21 dni od dnia zgłoszenia zamiaru wykonania robót Starosta Działdowski nie wniosł sprzeciwu do zgłoszenia z dnia ............................................. r.
dotyczącego zamiaru wymiany pokrycia dachowego z etermitu na ..................................................
w miejscowości ........................................................., działka nr ........................., obręb geodezyjny nr ..................................................
...........................................................................................................................................................................
(podpis właściciela/współwłaścicieli/osoby upoważnionej)
Wójt Gminy Rybno
ul. Lubawska 15
13-220 Rybno
Ja niżej podpisany/a ...............................................................
zam. ......................................................................................
legitymujący/a się dowodem osobistym ..........................................
wydanym przez ...........................................................................
wyrażam zgodę na wykonanie prac związanych z usuwaniem odpadów niebezpiecznych zawierających azbest z terenu nieruchomości stanowiącej moją współwłasność, położonej w ..................................................................
Jednocześnie upoważniam .......................................................... do wystąpienia w moim imieniu do złożenia wniosku o udzielenie pomocy w usuwaniu wyrobów zawierających azbest i do podpisania umowy z Gminą Rybno.
...............................................................
(czytelny podpis) | <urn:uuid:94d77141-e683-405f-b5c3-849152fe5f4c> | finepdfs | 1.484375 | CC-MAIN-2018-30 | http://bip.gminarybno.pl/system/obj/4708_zarzadzenie_1-2018.pdf | 2018-07-21T00:17:08Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-30/segments/1531676592001.81/warc/CC-MAIN-20180720232914-20180721012914-00148.warc.gz | 42,605,860 | 0.996041 | 0.999928 | 0.999928 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4583,
9684,
10611,
13733,
16362,
17725,
22825,
27004,
30191,
30986,
31479,
32420,
34107,
35029,
35973
] | 2 | 0 |
PROCEDURA
Postępowania w przypadku podejrzenia zakażenia u pracownika/rodzica/opiekuna prawnego dziecka przebywającego w ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark, mieszczącego się w Krakowie przy ul. Siwka 28, koronawirusem SARS-COV-2 (dalej: koronawirus).
Procedura obowiązuje od dnia 6 czerwca 2020 r.
I. Cel
Celem procedury jest określenie zasad postępowania w przypadku wystąpienia podejrzenia zakażenia u pracownika/rodzica/opiekuna prawnego dziecka przebywającego w ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark, koronawirusem SARS-COV-2 lub w przypadkach kontaktu z osobą zakażoną.
II. Zakres procedur
Procedurę należy stosować w odniesieniu do wszystkich pracowników i osób przebywających na terenie ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark.
III. Osoby odpowiedzialne za wdrożenie procedury
Właściciel firmy: Łukasz Gawąd
IV. Postanowienia ogólne
1. Do pracy powinny przychodzić jedynie osoby zdrowe, bez jakichkolwiek objawów wskazujących na chorobę zakaźną.
2. Przez niepokojące objawy rozumie się:
-wysoką temperaturę
-ból głowy i mięśni
-ból gardła
-kaszel
-duszności i problemy z oddychaniem
-uczucie wyczerpania
-brak apetytu.
3. Pracownik, który mógł narazić się na zakażenie koronawirusem poza Wrotkarnią Przewrotki, powinien zgłosić ten fakt właścicielkom.
4. Rodzic/opiekun prawny dziecka, które mogło narazić się na zakażenie koronawirusem poza ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark, powinien zgłosić ten fakt właścicielowi ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark.
5. W ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark, należy wyznaczyć i przygotować (m.in. wyposażenie w środki ochrony i płyny do dezynfekcji), pomieszczenie lub wydzielić obszar, w którym będzie można odizolować osobę w przypadku wystąpienia objawów choroby.
6. Zawsze, w przypadku wątpliwości należy zwrócić się do właściwej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej w celu konsultacji lub uzyskania porady – tel. 12 254-95-55.
7. Przemieszczając się do szpitala lub do domu po podejrzeniu wystąpienia zakażenia, należy zrezygnować ze środków komunikacji publicznej.
V. Podejrzenie zakażenia podejrzane poza miejscem pracy
1. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów pracownicy nie powinni stawić się w pracy, powinni pozostać w domu i skontaktować się telefonicznie ze stacją sanitarno-epidemiologiczną, oddziałem zakaźnym, a w razie pogarszania się stanu zdrowia zadzwonić pod numer 112 i poinformować, o podejrzeniu zakażenia koronawirusem.
2. Do czasu otrzymania pomocy należy odizolować się od innych osób.
1) Nie należy zgłaszać się samemu do placówek służby zdrowia bez wcześniejszego uzgodniania.
2) Pracownik o zaistaniałej sytuacji musi niezwłocznie powiadomić managera/właściciela ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark
VI. Postępowanie w przypadku podejrzenia zakażenia u pracownika lub dziecka przebywającego na terenie ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark.
1. W przypadku wystąpienia u pracownika będącego na stanowisku pracy niepokojących objawów sugerujących zakażenie koronawirusem należy:
a) Niezwłocznie odsunąć go od pracy
b) Wstrzymać przyjmowanie dzieci w lokalu
c) Powiadomić właściwą miejscowo powiatową stację sanitarno -epidemiologiczną i ściśle stosować się do wydawanych instrukcji i poleceń – tel. 12 254-95-55
2. W przypadku wystąpienia u dziecka niepokojących objawów sugerujących zakażenie koronawirusem należy:
a) Niezwłocznie odizolować je w wyznaczonym do tego miejscu, zapewniając opiekę.
b) Poinformować o zaistniałym fakcie rodzica/opiekuna prawnego
c) Powiadomić właściwą miejscowo powiatową stację sanotrano-epidemilogiczną i ściśle stosować się do wydawanych instrukcji i poleceń – tel. 12 254-95-55
3. Należy stosować się do zaleceń Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego przy ustaleniu, czy należy wdrożyć dodatkowe procedury, biorąc pod uwagę zaistniały przypadek, procedury dostępne na stonach: gov.pl/web/koronawirus/ oraz gis.gov.pl
4. Obszar, w którym poruszał się i przebywał pracownik lub dziecko podejrzane o zakażenie koronawirusem, należy poddać gruntownemu sprzątaniu oraz dezynfekcji (zdezynfekować powierzchnie dotykowe tj. klamki, poręcze, uchwyty itp.).
5. Należy ustalić listę osób (jeśli to możliwe) obecnych w tym samym czasie w pomieszczeniach, w których przebywała osoba z objawami zakażenia.
6. W przypadku, gdy powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna w trakcie konsultacji nakaże odesłanie osoby z podejrzeniem zakażenia koronawirusem transportem indywidualnym do domu, osoba powinna oczekiwać na transport w wyznaczonym pomieszczeniu lub wydzielonym obszarze, w którym jest możliwe czasowe odizolowanie jej od innych osób.
7. Dasze kroki postępowania w przypadku pracowników i dzieci przebywających w grupie, w której zaistniało podejrzenie zakażenia koronawirusem należy ustawlic z właściwą powiatową stacją sanitarni-epidemilogiczną.
VII. Postępowanie w przypadku kontaktu z osobą podejrzaną o zakażenie.
1.Definicja KONTAKTU obejmuje:
a) każdego pracownika ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark, rodzica/opiekuna prawnego dziecka pozostającego w
bezpośrednim kontakcie z osobą chorą lub w kontakcie w odległości mniej niż 2 metry przez ponad 15 minut
b) rozmowę z osobą zakażoną twarzą w twarz przez dłuższy okres czasu c) każdą osobę mieszkającą w tym samym gospodarstwie domowym, co osoba
chora.
2. Osób z kontaktu NIE uważa się za zakażone, jednak prewencyjnie zaleca się:
a) Pozostanie w domu przez 14 dni od ostatniego kontaktu z osobą chorą i prowadzenie samoobserwacji- codzienny pomiar temperatury i świadome zwracanie uwagi na swój stan zdrowia
b) Poddanie się monitoringowi pracownika stacji sanitarno-epidemiologicznej w szczególności udostępnieni numeru telefonu w celu umożliwienia codziennego kontaktu i przeprowadzenia wywiadu odnośnie stanu zdrowia.
c) Jeżeli w ciągu 14 dni samoobserwacji zauważone zostaną objawy (gorączka, kaszel, duszności, problemy z oddychaniem) – należy bezzwłocznie, telefonicznie powiadomić stację sanitarno-epidemiologiczną lub zgłosić się bezpośrednio do oddziału zakaźnego lub oddziału obserwacyjno-zakaźnego, gdzie określony zostanie dalszy tryb postępowania medycznego.
3. Pozostali Pracownicy ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark nie są zobowiązani do podejmowania szczególnych środków ostrożności. Jeśli wystąpią niepokojące objawy, poddane zostaną kwalifikacji w zależności od rodzaju tych objawów przez służby sanitarne.
4. Decyzja, do jakiej grupy kontaktu należą pracownicy, powinna zostać podjęta we współpracy ze służbami sanitarnymi.
VIII. Postanowienia końcowe.
1. W przypadku stwierdzenia zakażenia koronawirusem pracownika, rodzica/opiekuna prawnego dziecka, dalsze postępowanie powinno być ustalone z właściwą miejscowo powiatową stacją sanitarno-epidemiologiczną. W związku z tym, manager/właściciel ,,BEAR HDWR ŁUKASZ GAWĄD'' / Street Park Cracow Indoor Skatepark są zobowiązane do ścisłej współpracy i wykonywania zaleceń służb medycznych.
2. W przypadku zaobserwowania niepokojących objawów (wymienionych w części IV ust.2) bezzwłocznie należy powiadomić telefonicznie Małopolską
Wojewódzką Stację Sanitarno-Epidemiologiczną, ul. Prądnicka 76, 31-202 Kraków, tel. 12 254-95-55 lub w przypadku nasilonych objawów zadzwonić pod numer alarmowy 112.
CAŁODOBOWA INFOLINIA NFZ W SPRAWIE KORONAWIRUSA : 800-190-590 | <urn:uuid:732bb52c-5332-435d-bfd9-914d6be28631> | finepdfs | 1.880859 | CC-MAIN-2021-43 | https://streetpark.pl/wp-content/uploads/2021/02/Procedura-dzialania-przy-podejrzeniu-zaraz%CC%87enia.docx.pdf | 2021-10-16T05:08:13+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323583423.96/warc/CC-MAIN-20211016043926-20211016073926-00360.warc.gz | 686,961,070 | 0.999852 | 0.999975 | 0.999975 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1351,
3287,
5261,
7292,
7522
] | 1 | 0 |
PODRĘCZNIKI dla absolwentów
ośmioletniej szkoły podstawowej NA ROK SZKOLNY 2019/2020
| AUTOR | | TYTUŁ | |
|---|---|---|---|
| Anna Helmin, Jolanta Holeczek | | Biologia na czasie 1 Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres podstawowy | |
| Romuald Hassa, Aleksandra Mrzigod, Janusz Mrzigod | | To jest chemia 1.Chemia ogólna i nieorganiczna. Podręcznik dla liceum ogólnikształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Jarosław Słoma | | Żyję i działam bezpiecznie. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Marcin Braun, Weronika Śliwa | | Odkryć fizykę 1. Podręcznik do fizyki dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Roman Malarz, Marek Więckowski | | Oblicza geografii 1. Podręcznik do liceum i technikum. Zakres podstawowy. Informacja o kartach pracy będzie podana we wrześniu | |
| Marcin Pawlak, Adam Szweda | | Poznać przeszłość 1. Podręcznik do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Grażyna Koba | | Teraz bajty. Informatyka dla szkół ponadpodstawowych. Zakres podstawowy. Klasa 1 | |
| David Spencer, Monika Cichmińska, zesz. ćwicz.: Annie Cornford, Frances Watkins | | Checkpoint B1+ | |
| Fabienne Gallon, Celine Himber | | En Action! 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Małgorzata Spychała, Xavier Pascual Lopez, | Descubre 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Agnieszka Dudziak-Szukała, Arleta | | |
| | Kaźmierczak, José Carlos García González | | |
| | | | Podręcznik zostanie wybrany we wrześniu po określeniu poziomu |
| | | | konkretnej grupy |
| Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski | | Oblicza epok. Cz. 1., cz. 2 Język polski | |
| Wojciech Babiański, Lech Chańko, Karolina Wej | | MATeMAtyka 1 podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Małgorzata Rykowska, Zbigniew Nikodem Szałko | | Muzyka Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. | |
| (red.) J. Szpet, D. Jackowiak | | Żyć w miłości Boga | |
| Autorzy: Andrzej Waśkiewicz, Tomasz Merta, Łukasz Pawłowski, Alicja Pacewicz | | "Przewodnik Obywatelski. Wiedza o społeczeństwie w liceum i technikum- zakres podstawowy. Część 1" | |
2
KLASA 1p_B – biologiczno - chemiczna
| AUTOR | | TYTUŁ | |
|---|---|---|---|
| Marek Guzik, Ryszard Kozik, Renata Matuszewska, Władysław Zamachowski | | Biologia na czasie 1 Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres rozszerzony | |
| Zeszyt formatu A4 | | | |
| Maria Litwin, Szarota Styka –Wlazło, Joanna Szymońska | | To jest chemia 1. Chemia ogólna i nieorganiczna.Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony | |
| Jarosław Słoma | | Żyję i działam bezpiecznie. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Marcin Braun, Weronika Śliwa | | Odkryć fizykę 1. Podręcznik do fizyki dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Roman Malarz, Marek Więckowski | | Oblicza geografii 1. Podręcznik do liceum i technikum. Zakres podstawowy. Informacja o kartach pracy będzie podana we wrześniu | |
| Marcin Pawlak, Adam Szweda | | Poznać przeszłość 1. Podręcznik do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy" | |
| Grażyna Koba | | Teraz bajty. Informatyka dla szkół ponadpodstawowych. Zakres podstawowy. Klasa 1 | |
| David Spencer, Monika Cichmińska, zesz. ćwicz.: Annie Cornford, Frances Watkins | | Checkpoint B1+ | |
| Fabienne Gallon, Celine Himber | | En Action! 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Małgorzata Spychała, Xavier Pascual Lopez, | Descubre 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Agnieszka Dudziak-Szukała, Arleta | | |
| | Kaźmierczak, José Carlos García González | | |
| | | | Podręcznik zostanie wybrany we wrześniu po określeniu poziomu |
| | | | konkretnej grupy |
| Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski | | Oblicza epok. Cz. 1., cz. 2 Język polski | |
| Wojciech Babiański, Lech Chańko, Karolina Wej | | MATeMAtyka 1 podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Małgorzata Rykowska, Zbigniew Nikodem Szałko | | Muzyka Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. | |
| red.) J. Szpet, D. Jackowiak | | Żyć w miłości Boga | |
| Autorzy: Andrzej Waśkiewicz, Tomasz Merta, Łukasz Pawłowski, Alicja Pacewicz | | "Przewodnik Obywatelski. Wiedza o społeczeństwie w liceum i technikum- zakres podstawowy. Część 1" | |
KLASA 1p_C – psychologiczno - językowa
| AUTOR | | TYTUŁ | |
|---|---|---|---|
| Marek Guzik, Ryszard Kozik, Renata Matuszewska, Władysław Zamachowski | | Biologia na czasie 1 Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres rozszerzony | |
| Zeszyt formatu A4 | | | |
| Romuald Hassa, Aleksandra Mrzigod, Janusz Mrzigod | | To jest chemia 1.Chemia ogólna i nieorganiczna. Podręcznik dla liceum ogólnikształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Jarosław Słoma | | Żyję i działam bezpiecznie. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Marcin Braun, Weronika Śliwa | | Odkryć fizykę 1. Podręcznik do fizyki dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Roman Malarz, Marek Więckowski | | Oblicza geografii 1. Podręcznik do liceum i technikum. Zakres podstawowy. Informacja o kartach pracy będzie podana we wrześniu | |
| Marcin Pawlak, Adam Szweda | | Poznać przeszłość 1. Podręcznik do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Grażyna Koba | | Teraz bajty. Informatyka dla szkół ponadpodstawowych. Zakres podstawowy. Klasa 1 | |
| David Spencer, Monika Cichmińska, zesz. ćwicz.: Annie Cornford, Frances Watkins | | Checkpoint B1+ | |
| Fabienne Gallon, Celine Himber | | En Action! 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Małgorzata Spychała, Xavier Pascual Lopez, | Descubre 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Agnieszka Dudziak-Szukała, Arleta | | |
| | Kaźmierczak, José Carlos García González | | |
| | | | Podręcznik zostanie wybrany we wrześniu po określeniu poziomu |
| | | | konkretnej grupy |
| Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski | | Oblicza epok. Cz. 1., cz. 2 Język polski | |
| Wojciech Babiański, Lech Chańko, Karolina Wej | | MATeMAtyka 1 podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Małgorzata Rykowska, Zbigniew Nikodem Szałko | | Muzyka Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. | |
| red.) J. Szpet, D. Jackowiak | | Żyć w miłości Boga | |
| Autorzy: Andrzej Waśkiewicz, Tomasz Merta, Łukasz Pawłowski, Alicja Pacewicz | | "Przewodnik Obywatelski. Wiedza o społeczeństwie w liceum i technikum- zakres podstawowy. Część 1" | |
KLASY 1 p_D - dwujęzyczna
| AUTOR | | TYTUŁ | |
|---|---|---|---|
| Anna Helmin, Jolanta Holeczek | | Biologia na czasie 1 Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres podstawowy | |
| Romuald Hassa, Aleksandra Mrzigod, Janusz Mrzigod | | To jest chemia 1.Chemia ogólna i nieorganiczna. Podręcznik dla liceum ogólnikształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Jarosław Słoma | | Żyję i działam bezpiecznie. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Marcin Braun, Weronika Śliwa | | Odkryć fizykę 1. Podręcznik do fizyki dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Barbara Grabowska, Wiesława Kowalik, Grażyna Wnuk | | Earth and people - podręcznik dla klas dwujęzycznych LO Decyzja o kartach pracy zapadnie we wrześniu | |
| Ryszard Kulesza, Krzysztof Kowalewski | | Zrozumieć przeszłość 1. Podręcznik do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony | |
| Grażyna Koba | | Teraz bajty. Informatyka dla szkół ponadpodstawowych. Zakres podstawowy. Klasa 1 | |
| David Spencer, Monika Cichmińska, zesz. ćwicz.: Annie Cornford, Frances Watkins | | Checkpoint B1+ | |
| Fabienne Gallon, Celine Himber | | En Action! 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Małgorzata Spychała, Xavier Pascual Lopez, | Descubre 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | Agnieszka Dudziak-Szukała, Arleta | | |
| | Kaźmierczak, José Carlos García González | | |
| | | | Podręcznik zostanie wybrany we wrześniu po określeniu poziomu |
| | | | konkretnej grupy |
| Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski | | Oblicza epok. Cz. 1., cz. 2 Język polski | |
| Wojciech Babiański, Lech Chańko, Karolina Wej | | MATeMAtyka 1 podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Małgorzata Rykowska, Zbigniew Nikodem Szałko | | Muzyka Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. | |
| red.) J. Szpet, D. Jackowiak | | Żyć w miłości Boga | |
| Autorzy: Andrzej Waśkiewicz, Tomasz Merta, Łukasz Pawłowski, Alicja Pacewicz | | "Przewodnik Obywatelski. Wiedza o społeczeństwie w liceum i technikum- zakres podstawowy. Część 1" | |
KLASY 1 p_E – dziennikarsko - medialna
| AUTOR | TYTUŁ | |
|---|---|---|
| Anna Helmin, Jolanta Holeczek | Biologia na czasie 1 Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres podstawowy | |
| Romuald Hassa, Aleksandra Mrzigod, Janusz Mrzigod | To jest chemia 1.Chemia ogólna i nieorganiczna. Podręcznik dla liceum ogólnikształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Jarosław Słoma | Żyję i działam bezpiecznie. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy | |
| Marcin Braun, Weronika Śliwa | Odkryć fizykę 1. Podręcznik do fizyki dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Roman Malarz, Marek Więckowski, Paweł Kroh | Oblicza geografii 1. Podręcznik do liceum i technikum. Zakres rozszerzony. Informacja o kartach pracy będzie podana we wrześniu | |
| Ryszard Kulesza, Krzysztof Kowalewski | Zrozumieć przeszłość 1. Podręcznik do historii dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres rozszerzony | |
| Grażyna Koba | Teraz bajty. Informatyka dla szkół ponadpodstawowych. Zakres podstawowy. Klasa 1 | |
| David Spencer, Monika Cichmińska, zesz. ćwicz.: Annie Cornford, Frances Watkins | Checkpoint B1+ | |
| Fabienne Gallon, Celine Himber | En Action! 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| Małgorzata Spychała, Xavier Pascual Lopez, Agnieszka Dudziak-Szukała, Arleta Kaźmierczak, José Carlos García González | Descubre 1 (podręcznik i zeszyt ćwiczeń) | |
| | | Podręcznik zostanie wybrany we wrześniu po określeniu poziomu |
| | | konkretnej grupy |
| Dariusz Chemperek, Adam Kalbarczyk, Dariusz Trześniowski | Język polski . Oblicza epok. Cz. 1., cz. 2 | |
| Wojciech Babiański, Lech Chańko, Karolina Wej | MATeMAtyka 1 podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum zakres podstawowy | |
| Małgorzata Rykowska, Zbigniew Nikodem Szałko | Muzyka Podręcznik dla szkół ponadpodstawowych. | |
| red.) J. Szpet, D. Jackowiak | Żyć w miłości Boga | |
| Autorzy: Andrzej Waśkiewicz, Tomasz Merta, Łukasz Pawłowski, Alicja Pacewicz | "Przewodnik Obywatelski. Wiedza o społeczeństwie w liceum i technikum- zakres podstawowy. Część 1" | | | <urn:uuid:41c4af67-63b5-460a-a943-ef55d762bb0a> | finepdfs | 1.585938 | CC-MAIN-2019-39 | https://lo25.pl/images/lista-podrecznikow/PODR%C4%98CZNIKI_19-20_PO_SZ._PODST.pdf | 2019-09-22T01:26:15Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514574765.55/warc/CC-MAIN-20190922012344-20190922034344-00226.warc.gz | 571,558,581 | 0.999995 | 0.999707 | 0.999707 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
85,
2234,
4496,
6754,
8935,
11067
] | 1 | 0 |
Załącznik do uchwały Nr XI/220/19 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 13 listopada 2019 r.
Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli
STATUT we Włocławku
Rozdział 1
Postanowienia ogólne
§ 1. Kujawsko-Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku, zwane dalej „placówką doskonalenia", jest publiczną, wojewódzką placówką doskonalenia nauczycieli, działającą na obszarze województwa kujawsko-pomorskiego, w szczególności miasta Włocławka oraz powiatów: aleksandrowskiego, lipnowskiego, radziejowskiego, rypińskiego i włocławskiego.
§ 2. Siedzibą placówki doskonalenia jest miasto Włocławek.
§ 3. Organem prowadzącym placówkę doskonalenia jest Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Nadzór pedagogiczny nad placówką sprawuje Kujawsko-Pomorski Kurator Oświaty.
Rozdział 2
Cel i zadania
§ 4. Celem placówki doskonalenia jest wszechstronne i profesjonalne wspomaganie szkół i placówek oświatowych poprzez wspieranie rozwoju zawodowego nauczycieli, doradców metodycznych, dyrektorów szkół i placówek, pracowników organów nadzorujących i prowadzących szkoły i placówki, zespołów nauczycielskich oraz innych podmiotów edukacyjnych zgodnie z ich potrzebami i zainteresowaniami.
§ 5. 1. Do obowiązkowych zadań placówki doskonalenia należy:
1) organizowanie i prowadzenie doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie:
a) wynikającym z kierunków polityki oświatowej oraz wprowadzanych zmian w systemie oświaty,
b) wymagań stawianych wobec szkół i placówek, których wypełnianie jest badane przez organy sprawujące nadzór pedagogiczny w procesie ewaluacji zewnętrznej, zgodnie z przepisami w sprawie nadzoru pedagogicznego,
c) realizacji podstaw programowych, w tym opracowywania programów nauczania,
d) diagnozowania potrzeb uczniów oraz dostosowywania procesu kształcenia i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej odpowiednio do zdiagnozowanych potrzeb,
e) przygotowania do analizy wyników i wniosków z nadzoru pedagogicznego, wyników egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego, egzaminu zawodowego i egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie oraz korzystania z nich w celu doskonalenia pracy nauczycieli,
f) potrzeb zdiagnozowanych na podstawie analizy wyników i wniosków z nadzoru pedagogicznego oraz wyników egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego, egzaminu zawodowego i egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie;
2) organizowanie i prowadzenie doskonalenia zawodowego:
a) dyrektorów szkół i placówek, którym po raz pierwszy powierzono to stanowisko,
b) dyrektorów szkół i placówek w zakresie zarządzania oświatą,
c) nauczycieli rozpoczynających pracę zawodową,
d) nauczycieli pełniących funkcję opiekuna stażu w zakresie:
- opieki nad nauczycielami stażystami oraz
- opracowywania przez nauczyciela pełniącego funkcję opiekuna stażu projektu oceny pracy nauczyciela stażysty za okres stażu;
3) gromadzenie i udostępnianie informacji o formach kształcenia, dokształcania i doskonalenia zawodowego nauczycieli dostępnych w województwie;
4) realizowanie zadań edukacyjnych wynikających z:
a) podstawowych kierunków polityki oświatowej państwa,
b) priorytetów Kujawsko-Pomorskiego Kuratora Oświaty,
c) strategii rozwoju województwa kujawsko-pomorskiego;
5) gromadzenie, opracowywanie, ochrona, przechowywanie i udostępnianie użytkownikom materiałów bibliotecznych, w tym dokumentów piśmienniczych, zapisów obrazu i dźwięku oraz zbiorów multimedialnych, obejmujących w szczególności:
a) literaturę z zakresu pedagogiki i nauk pokrewnych,
b) publikacje naukowe i popularnonaukowe z różnych dziedzin wiedzy objętych ramowymi planami nauczania,
c) literaturę piękną, a także teksty kultury, o których mowa w przepisach w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół,
d) piśmiennictwo z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej,
e) podręczniki szkolne oraz przykładowe programy nauczania i programy wychowania przedszkolnego,
f) materiały informacyjne o kierunkach realizacji przez kuratorów oświaty polityki oświatowej państwa, ustalanych przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz o wprowadzanych zmianach w systemie oświaty,
g) materiały, w tym literaturę przedmiotu, stanowiące wsparcie szkół i placówek w realizacji ich zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
h) materiały, w tym literaturę przedmiotu, dotyczące problematyki związanej z udzielaniem dzieciom i młodzieży oraz rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej;
6) organizowanie i prowadzenie wspomagania:
a) szkół i placówek w realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, w tym w wykorzystywaniu technologii informacyjno-komunikacyjnej,
b) bibliotek szkolnych, w tym w zakresie organizacji i zarządzania biblioteką szkolną;
7) prowadzenie działalności informacyjnej i bibliograficznej;
8) inspirowanie i promowanie edukacji czytelniczej i medialnej;
9) organizowanie i prowadzenie działalności edukacyjnej i kulturalnej, w szczególności otwartych zajęć edukacyjnych, lekcji bibliotecznych i spotkań autorskich.
2. Placówka doskonalenia może realizować również inne zadania z zakresu doskonalenia zawodowego nauczycieli zlecone przez organ prowadzący, a w szczególności:
1) pozyskiwanie funduszy z Unii Europejskiej na działania statutowe;
2) współredagowanie oraz wydawanie publikacji i czasopism.
3. Placówka doskonalenia może nawiązywać współpracę z jednostkami samorządu terytorialnego w zakresie wspierania szkół i placówek oświatowych.
Rozdział 3
Organizacja placówki doskonalenia
§ 6. 1. Działalnością placówki doskonalenia kieruje dyrektor.
2. Do podstawowych zadań dyrektora należy:
1) reprezentowanie placówki doskonalenia;
2) przygotowanie planu pracy placówki doskonalenia na kolejny rok szkolny i przedłożenie do zaopiniowania kuratorowi oświaty w terminie do dnia 15 lipca oraz do zatwierdzenia organowi prowadzącemu w terminie do dnia 31 lipca poprzedniego roku szkolnego;
3) przygotowanie sprawozdania z realizacji planu pracy placówki doskonalenia za dany rok szkolny i przedłożenie organowi prowadzącemu w terminie do dnia 30 września następnego roku szkolnego;
4) nadanie regulaminu organizacyjnego placówce doskonalenia;
5) sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad pracą podległych pracowników pedagogicznych;
6) przeprowadzanie okresowej oceny pracy nauczycieli konsultantów, opiniowanie pracy doradców metodycznych, ocenianie pozostałych pracowników;
7) sprawowanie nadzoru nad wykonaniem zadań przez komórki organizacyjne placówki doskonalenia;
8) dysponowanie środkami określonymi w planie finansowym placówki doskonalenia;
9) wydawanie zarządzeń w sprawach szczegółowych rozwiązań organizacyjnych, związanych z funkcjonowaniem placówki doskonalenia;
10) nadzór nad przestrzeganiem wewnętrznych procedur obowiązujących w placówce doskonalenia.
§ 7. W pracach komisji konkursowej powołanej w celu przeprowadzenia konkursu na stanowisko dyrektora placówki doskonalenia bierze udział nauczyciel zatrudniony w placówce doskonalenia wyłoniony w drodze tajnego głosowania przy kworum co najmniej 50% nauczycieli zatrudnionych w placówce doskonalenia i uzyskaniu bezwzględnej większości głosów. Zebranie wyborcze prowadzi wicedyrektor placówki doskonalenia.
§ 8. 1. Dyrektor kieruje działalnością placówki doskonalenia przy pomocy dwóch wicedyrektorów.
2. Do podstawowych obowiązków wicedyrektora do spraw pedagogicznych należy:
1) koordynowanie planowania pracy i realizacji zadań wykonywanych przez podległych pracowników;
2) sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami konsultantami;
3) inicjowanie i wspieranie działań nauczycieli konsultantów, specjalistów i doradców metodycznych w zakresie doskonalenia nauczycieli i kadry kierowniczej oświaty;
4) monitorowanie zadań związanych z zapewnieniem wysokiej jakości pracy.
3. Do podstawowych obowiązków wicedyrektora do spraw administracyjnogospodarczych należy:
1) organizowanie i kierowanie pracą działu administracyjno-gospodarczego;
2) wspieranie pracy pracowni dydaktycznych i wydziałów bibliotecznych;
3) organizowanie, kierowanie i nadzorowanie działań informacyjno-promocyjnych placówki doskonalenia;
4) zastępowanie dyrektora podczas jego nieobecności.
4. Szczegółowy zakres obowiązków wicedyrektora określa dyrektor placówki doskonalenia.
5. Dyrektor powierza obowiązki kierownikom pracowni i innych komórek organizacyjnych, zgodnie z potrzebami placówki doskonalenia.
6. Do podstawowych obowiązków kierownika pracowni należy:
1)
opracowywanie planów i sprawozdań z realizowanych zadań;
2) określanie zadań pracownikom przypisanym do pracowni;
3) prowadzenie dokumentacji pracowni;
4) opiniowanie pracy podległych konsultantów i doradców metodycznych;
5) ponoszenie odpowiedzialności za powierzony majątek, sprzęt i wyposażenie;
6) wykonywanie innych prac zleconych przez dyrektora.
§ 9. 1. W placówce doskonalenia mogą być zatrudnieni:
1) nauczyciele:
a) konsultanci,
b) doradcy metodyczni;
2) specjaliści niebędący nauczycielami;
3) pracownicy ekonomiczni, inżynieryjno-techniczni, administracji i obsługi.
2. Szczegółowy zakres obowiązków nauczycieli i pozostałych pracowników wymienionych w ust. 1 określa dyrektor placówki doskonalenia.
§ 10. 1. Zadania placówki doskonalenia wymienione w § 5 realizowane są przez nauczycieli konsultantów, nauczycieli doradców metodycznych oraz specjalistów niebędących nauczycielami.
2. Na stanowiskach specjalistów mogą być zatrudnione osoby, które ukończyły studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie oraz posiadają przygotowanie niezbędne do realizacji zadań statutowych placówki doskonalenia.
§ 11. 1. W skład placówki doskonalenia wchodzą:
1) komórki organizacyjne realizujące zadania podstawowe:
a) Pracownia Dydaktyki, Doradztwa i Innowacyjnej Edukacji,
b) Pracownia Zarządzania, Diagnozy i Wychowania,
c) Pracownia Informacji i Promocji,
d) Wydział Wypożyczalni,
e) Wydział Zarządzania Zbiorami;
2) działy:
a) finansowy,
b) administracyjno-gospodarczy;
3) pełnomocnicy:
a) Pełnomocnik ds. Ochrony Informacji Niejawnych,
b) Inspektor Ochrony Danych.
2. Zadania poszczególnych komórek organizacyjnych określa Regulamin Organizacyjny placówki doskonalenia.
3. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, za zgodą Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego, dyrektor placówki doskonalenia może tworzyć inne niż wymienione w ust. 1, komórki organizacyjne.
Rozdział 4
Zasady gospodarki finansowej
§ 12. 1. Placówka doskonalenia działa jako jednostka budżetowa.
2. Placówka doskonalenia prowadzi gospodarkę finansową według zasad określonych w ustawie o finansach publicznych.
3. Podstawą gospodarki finansowej placówki doskonalenia jest plan dochodów i wydatków zwany „planem finansowym".
4. Placówka doskonalenia stosuje zasady rachunkowości określone w obowiązujących przepisach o rachunkowości.
5. Rokiem obrotowym placówki doskonalenia jest rok kalendarzowy.
6. Roczne sprawozdania finansowe zatwierdzane są przez Zarząd Województwa KujawskoPomorskiego.
7. Osobą upoważnioną do składania oświadczeń woli w zakresie praw i obowiązków majątkowych placówki doskonalenia jest dyrektor placówki doskonalenia.
Rozdział 5
Postanowienia końcowe
§ 13. Zmiany w statucie dokonywane są przez Sejmik Województwa KujawskoPomorskiego z własnej inicjatywy lub na wniosek dyrektora placówki doskonalenia, w trybie właściwym dla jego nadania.
UCHWAŁA NR XVIII/310/20 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA KUJAWSKO-POMORSKIEGO
z dnia 8 kwietnia 2020 r.
w sprawie zmiany statutu Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku
Na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, 1622, 1649, 2020 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 284 i 374) oraz § 2 ust. 2 i 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. poz. 1045), uchwala się, co następuje:
§ 1. W statucie Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku, stanowiącym załącznik do uchwały Nr XI/220/19 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 13 listopada 2019 r. w sprawie nadania statutu KujawskoPomorskiemu Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku wprowadza się następujące zmiany:
1) w § 8:
a) w ust. 2 pkt 2 i 3 otrzymują brzmienie:
„2) sprawowanie nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami konsultantami i nauczycielami bibliotekarzami;
3) inicjowanie i wspieranie działań nauczycieli konsultantów, nauczycieli bibliotekarzy, specjalistów i doradców metodycznych w zakresie doskonalenia nauczycieli i kadry kierowniczej oświaty;",
b) ust. 5 i 6 otrzymują brzmienie:
„5. Dyrektor powierza obowiązki kierownikom pracowni, wydziałów i innych komórek organizacyjnych, zgodnie z potrzebami placówki doskonalenia.
6. Do podstawowych obowiązków kierownika pracowni/wydziału należy:
1) opracowywanie planów i sprawozdań z realizowanych zadań;
2) określanie zadań pracownikom przypisanym do pracowni/wydziału;
3) prowadzenie dokumentacji pracowni/wydziału;
4) opiniowanie pracy podległych nauczycieli konsultantów, nauczycieli bibliotekarzy i doradców metodycznych;
5) ponoszenie odpowiedzialności za powierzony majątek, sprzęt i wyposażenie;
6) wykonywanie innych prac zleconych przez dyrektora.";
2) w § 9 ust. 1 pkt 1 otrzymuje brzmienie:
„1) nauczyciele:
a) konsultanci,
b) bibliotekarze,
c) doradcy metodyczni;";
3) w § 10 ust. 1 otrzymuje brzmienie:
„1. Zadania placówki doskonalenia wymienione w § 5 realizowane są przez nauczycieli konsultantów, nauczycieli bibliotekarzy, nauczycieli doradców metodycznych oraz specjalistów niebędących nauczycielami.".
§ 2. Wykonanie uchwały powierza się Zarządowi Województwa KujawskoPomorskiego.
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
UZASADNIENIE
1. Przedmiot regulacji:
Niniejszą uchwałą zmienia się statut Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku.
2. Omówienie podstawy prawnej:
Zgodnie z art. 12 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, 1622, 1649, 2020 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 284 i 374):
„Jednostki budżetowe, z zastrzeżeniem odrębnych ustaw, tworzą, łączą i likwidują:
1) ministrowie, kierownicy urzędów centralnych, wojewodowie oraz inne organy działające na podstawie odrębnych ustaw - państwowe jednostki budżetowe;
2) organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego - gminne, powiatowe lub wojewódzkie jednostki budżetowe.
2. Tworząc jednostkę budżetową, organ, o którym mowa w ust. 1, nadaje jej statut, chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej, oraz określa mienie przekazywane tej jednostce w zarząd.".
Zgodnie z § 2 ust. 2 i 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. poz. 1045):
„2. Placówka doskonalenia działa na podstawie statutu. Statut określa w szczególności:
1) nazwę placówki doskonalenia oraz jej szczegółowe cele;
2) organ prowadzący placówkę doskonalenia;
3) zadania placówki doskonalenia;
4) organizację placówki doskonalenia;
5) tryb wprowadzania zmian w statucie.
3. Organ prowadzący placówkę doskonalenia:
1) nadaje placówce doskonalenia statut, z tym że w przypadku nowo tworzonej placówki doskonalenia prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego pierwszy statut nadaje się w brzmieniu zgodnym z brzmieniem statutu, o którym mowa w art. 185 ust. 1 ustawy;".
3. Konsultacje wymagane przepisami prawa (łącznie z przepisami wewnętrznymi):
Nie dotyczy.
4. Uzasadnienie merytoryczne:
Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego jest organem prowadzącym dla Kujawsko-Pomorskiego Centrum Edukacji Nauczycieli we Włocławku. Zapisy zmieniające statut ww. jednostki są spójne z zapisami rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 28 maja 2019 r. w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli (Dz. U. poz. 1045).
Dokonano zmian w zakresie zatrudnienia w placówce doskonalenia nauczycieli bibliotekarzy oraz funkcjonowania wydziałów bibliotecznych, wynikających ze struktury organizacyjnej placówki. W związku z powyższymi uregulowaniami prawnymi, podjęcie uchwały jest konieczne i uzasadnione.
5. Ocena skutków regulacji:
Uchwała nie powoduje skutków finansowych dla budżetu Województwa KujawskoPomorskiego. | <urn:uuid:3511013a-52ad-4d72-8bcd-987813c19e9e> | finepdfs | 1.953125 | CC-MAIN-2020-40 | http://www.kpcen.cen.info.pl/wp-content/uploads/2020/05/statut_kpcen_wloc.pdf | 2020-09-18T13:16:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400187899.11/warc/CC-MAIN-20200918124116-20200918154116-00375.warc.gz | 196,300,502 | 0.999637 | 0.999959 | 0.999959 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
174,
5219,
5491,
8466,
10356,
11336,
13705,
16204
] | 3 | 1 |
REGULAMIN KONKURSU „CZYTANIE – TO DZIAŁA!"
I. POSTANOWIENIA OGÓLNE
1. Konkurs organizowany jest pod nazwą „Czytanie – to działa!" i jest zwany dalej „Konkursem".
2. Organizatorem konkursu jest Barbara Maria Morawiec – redaktor naczelna Lustra Biblioteki.
3. Zasady Konkursu określa niniejszy Regulamin, który wchodzi w życie z dniem rozpoczęcia Konkursu i obowiązuje do czasu jego zakończenia na podstawie poniższych postanowień.
4. Niniejszy Regulamin stanowi integralną część umowy pomiędzy Uczestnikiem a Organizatorem.
5. Regulamin Konkursu zostanie udostępniony w Internecie, na stronie www.lustrobiblioteki.pl.
6. Konkurs odbywać będzie się w terminie od 20.09.2017 – 30.09.2017.
7. Fundatorem Nagród w Konkursie jest Wydawnictwo Egmont.
8. W Konkursie mogą brać udział wszystkie biblioteki.
II. WARUNKI I ZASADY UCZESTNICTWA
1. Uczestnikiem Konkursu („Uczestnik") może zostać każda osoba, która:
a) jest pełnoletnia;
b) jest zatrudniona w bibliotece;
c) nie jest współpracownikiem Organizatora;
d) nie jest spokrewniona/spowinowacona z współpracownikami Organizatora oraz Organizatorem.
2. Warunki:
a) Uczestnik Konkursu musi podać pełną afiliację i wyrazić zgodę na przetwarzanie danych osobowych przez Organizatora wzór załącznik nr 1;
b) opisanie inspiracji promującej czytelnictwo wśród dzieci i ich rodziców zgodnie z załącznikiem nr 1 do niniejszego regulaminu.
c) wysłanie e-maila zgłoszeniowego wraz z wypełnionym załącznikiem nr 1 w formie pliku doc lub docx na adres organizatora email@example.com do dnia 30.09.2017;
d) Uczestnik reprezentujący daną bibliotekę może zgłosić ją tylko 1 raz. Zgłoszenia innych Uczestników reprezentujących tę samą bibliotekę lub tę samą filię biblioteczną nie będą przyjmowane przez Organizatora.
e) zapoznanie się z niniejszym Regulaminem, akceptacja i przestrzeganie jego postanowień przez każdego Uczestnika;
f) udostepnienie informacji o wygranej na stronie internetowej biblioteki oraz mediach społecznościowych biblioteki (jeśli biblioteka dysponuje takimi mediami).
III. NAGRODY
1. Organizator konkursu przyznaje 10 nagród za najlepsze inspiracje promujące czytelnictwo wśród dzieci i ich rodziców.
2. Nagrody otrzyma 10 bibliotek.
3. 1 nagroda składa się z 4 tytułów książek z serii „Czytam sobie".
4. Zdobywcami nagród w Konkursie są osoby spełniające warunki niniejszego regulaminu.
5. O wyborze zwycięzców decyduje Organizator.
6. O wynikach Konkursu Organizator poinformuje w terminie do 14 dni roboczych od zakończenia Konkursu poprzez umieszczenie odpowiedniego powiadomienia na stronie www.lustrobiblioteki.pl oraz mediach społecznościowych.
7. Zwycięzcy zostaną powiadomieni o wygranej drogą mailową w terminie do 7 dni od dnia ogłoszenia wyników Konkursu na wskazany przez nich adres e-mail:
a) celem potwierdzenia woli przyjęcia nagrody, powiadomiony Zwycięzca powinien odpowiedzieć pocztą elektroniczną na adres Organizatora w terminie 5 dni od dnia wysłania powiadomienia o wygranej w Konkursie przez Organizatora, pod rygorem przepadku prawa do nagrody;
b) w przypadku nie potwierdzenia odbioru nagrody przez danego Zwycięzcę Organizator zastrzega sobie prawo do przyznania tej nagrody innemu uczestnikowi. Termin 5 dni na potwierdzenie woli przyjęcia nie podlega przedłużeniu pod wszelkimi powodami;
c) nagrody zostaną przesłane Zwycięzcom na koszt Fundatora w ciągu 14 dni od potwierdzenia woli przyjęcia nagrody przez Zwycięzcę;
8. Nie ma możliwości zmiany nagród rzeczowych na ich równowartość pieniężną bądź inne nagrody.
9. Wszelkie wątpliwości dotyczące zasad Konkursu, postanowień jego Regulaminu i interpretacji rozstrzyga Organizator.
IV. POSTANOWIENIA KOŃCOWE
1. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za podanie przez Uczestnika błędnych lub fałszywych informacji oraz danych osobowych.
2. Uczestnik Konkursu dane osobowe podaje dobrowolnie, lecz są one niezbędne do zgłoszenia swojego udziału w Konkursie i poinformowaniu o wygranej.
3. Uczestnikowi Konkursu przysługuje prawo do wglądu do swoich danych osobowych oraz prawo do żądania ich poprawienia lub usunięcia.
4. Zmiana Regulaminu:
a) Organizatorowi przysługuje prawo do dokonania modyfikacji postanowień niniejszego Regulaminu z ważnych powodów,
w każdym czasie, a także do zawieszenia, przerwania, przedłużenia lub odwołania Konkursu bez podania przyczyn;
b) o ewentualnych modyfikacjach w Regulaminie Organizator ma obowiązek powiadomienia na stronie internetowej www.lustrobiblioteki.pl.
ZAŁĄCZNIK NR 1
Tytuł e-mail – CZYTANIE – TO DZIAŁA!
Czytanie - to działa! – konkurs dla bibliotek
Załącznik nr 1 do regulaminu
Imię i nazwisko uczestnika
Stanowisko
Afiliacja: pełna nazwa biblioteki, adres biblioteki (ulica, kod, miejscowość, województwo)
Dane kontaktowe biblioteki: telefon, adres e-mail
Dane kontaktowe uczestnika: telefon, adres e-mail
Link do strony internetowej biblioteki/profilu social media
Nazwa inspiracji*
Opis inspiracji* (max. 200 słów)
Czy inspiracja była realizowana w bibliotece? Jeśli tak, mile widziane zdjęcie lub link do relacji.
* Pozycje obowiązkowe
Oświadczam, że wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Organizatora dla potrzeb związanych z przeprowadzeniem konkursu i ogłoszeniem jego wyników w mediach oraz na stronach internetowych Organizatora Konkursu zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. Nr 133, poz. 833). | <urn:uuid:8141430e-4426-44b0-bb78-f5929baadfaf> | finepdfs | 1.057617 | CC-MAIN-2023-40 | https://lustrobiblioteki.pl/wp-content/uploads/2017/09/REGULAMIN-KONKURSU-CZYTANIE-TO-DZIALA.pdf | 2023-09-21T08:44:33+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233505362.29/warc/CC-MAIN-20230921073711-20230921103711-00811.warc.gz | 438,977,608 | 0.999951 | 0.999963 | 0.999963 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4457,
5398
] | 1 | 0 |
| Rekomendacja KE | Polski komentarz |
|-----------------|------------------|
| 2.1.1 (6) | Rada wciąż będzie zdominowana przez sędziów (17 – w stosunku do 8 nie-sędziów). Będą oni mianowani przez Parlament 3/5 większości głosów na 4-letnie kadencje bez możliwości [wcześniejnego] odwołania ich z Rady lub pozabawienia mandatu sędziowskiego. Nie istnieje mechanizm, który umożliwiłby Parlamentowi lub rządowi efektywne wymuszenie na Radzie wyboru konkretnych sędziów do Sądu Najwyższego. Inni urzędnicy publiczni wybierani przez Parlament, tacy jak: Rzecznik Praw Obywatelskich, sędziowie Trybunału Konstytucyjnego czy prezes Najwyższej Izby Kontroli, także są w tym rozumieniu nominatami politycznymi, a cieszą się pełną niezależnością od pozostałych władz. Podobnie cieszą się nią, i cieszyć będą dalej, członkowie Krajowej Rady Sądownictwa, jako że nie istnieje żaden przepis, który już po wyborze wymuszałby na nich działanie zgodnie z wolą Parlamentu. |
| 2.1.1 (10) | Rozumiemy, że może być trudno zrozumieć dlaczego i zrobimy wszystko co w naszej mocy, żeby to należycie wyjaśnić. W nadchodzących tygodniach przedstawimy białą księgę, wyjaśniającą przyczyny, które sprawiły, że reforma jest niezbędna. W skrócie, warto podkreślić, że polskie sądownictwo, jest jedyną dziedziną władzy, która z ery totalitarnego komunizmu praktycznie nietknięta weszła w nowoczesną demokrację. Prawdą jest, że prawie wszyscy sędziowie zodtali „uznani za zdolnych” do dalszego wykonywania obowiązków, stało się tak jednak wyłącznie z powodów politycznych. Społeczeństwo nigdy nie zaakceptowało faktu, że sędziowie ery komunizmu wciąż
odpowiadają za administrację sądową – jest to jeden z powodów, dla których poziom zaufania do sądownictwa jest bardzo niski.
W Sądzie Najwyższym wciąż zasiadają sędziowie, którzy byli zaangażowani w ferowanie surowych, politycznie umotywowanych wyroków, w czasie stanu wojennego [w oryginale Martial War] w latach 80. Inni byli poufnymi informatorami komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Ich ciągła obecność w najwyższym sądzie państwowym oraz wpływ jaki na niego mają odbiły piętno zarówno na poziomie społecznego zaufania do władzy sądowniczej, jak także na postępowaniu młodszych sędziów.
W 2007 roku (prawie 20 lat po demokratycznej transformacji) Sąd Najwyższy wydał orzeczenie, które w praktyce zwolniło wszystkich sędziów zaangażowanych w zbrodnicze procesy sądowe ery komunizmu z odpowiedzialności za swoje czyny\(^1\). W szerszej perspektywie było to umotywowane chęcią ochrony starszych kolegów przed możliwymi konsekwencjami (dyscyplinarnymi i/lub karnymi).
Nie jest naszym zamiarem indywidualne potępienie każdego sędziego zaangażowanego w komunizm i organizowanie połowania na czarownice – spowodowałoby to jedynie dalszy spadek publicznego zaufania do sądownictwa. Zamiast tego proponujemy reformę, która:
1. Zachowuje wszystkie prawa wspomnianych sędziów – jako że do końca życia będą oni pobierać pełną pensję;
2. Umożliwia reformę Sądu Najwyższego, gwarantując, że będzie on się składał wyłącznie z szanowanych sędziów i uczonych, mianowanych przez KRS większością 2/3 niezależnych, nieodwoalnych głosów.
\(^1\) KRS 37/07
| 2.1.2 (16) | „Prezydent Rzeczypospolitej, jako wybierany polityk, nie powinien mieć uznaniowej władzy przedłużania mandatu sędziowskiego poza wiek emerytalny” |
| --- | --- |
| | Jesteśmy przekonani, że takie podejście wzmacni zaufanie do niezależnych sądów, w przeciwieństwie do indywidualnych postępowań dyscyplinarnych, które tylko by je zmniejszyły. |
| | Podobny system działa w Wielkiej Brytanii, gdzie taka władza powierzona jest Lordowi Kancelzerowi (który nie musi być nawet wybrany przez naród, ale jest mianowany przez Gabinet z woli premiera)\(^2\) |
| | We Francji kadencje sędziów sądów powszechnych także mogą zostać przedłużone – decyzje podejmuje Najwyższa Rada Sądownictwa (w której skład – jak wspomniano wyżej – na 22 członków tylko 6 jest sędziami). Jeżeli prośbę przedłoży Minister Sprawiedliwości, może on również zasugerować przeniesienie sędziego na stanowisko w innym sądzie takiej samej lub niższej instancji. |
| | Kilka reform dotyczących sędziowskich emerytur przeprowadzono niedawno we Włoszech. W 2014 roku obniżono [wiek emerytalny] z 75 do 70 lat. W sierpniu 2016 roku wiek emerytalny podniesiono do 72 lat dla sędziów Sądu Kasacyjnego, a w 2017 roku rząd zaproponował by dotyczyło to również sędziów innych sądów. Włoska Najwyższa Rada Sądownictwa gwałtownie oprotestowała wszystkie reformy uznając je za niekonstytucyjne i *ad personam*; tj. zaproponowane w interesie kilku konkretnych sędziów\(^3\). |
| | Włoskie reformy obowiązują do dnia dzisiejszego i ani Komisja Europejska ani Komisja Wenecka nie wydają się być zaniepokojone – tak samo jak nigdy nie przeszkadzała im legislacja brytyjska czy francuska. |
| 2.1.3 (18) | Pogwałcenie konstytucyjnych zasad, praw i |
---
\(^2\) Art. 26 (6) i (13) oraz art. 30, *Judicial Pensions and Retirement Act*, 1993.
\(^3\) *Pensioni magistrati alla studio nuova proroga*, „Il Sole 24 ore” 11.05.2017.
„Jeśli zajdzie potrzeba, nadzwyczajna apelacja może zostać wniesiona, żeby zapewnić rządy prawa i sprawiedliwości społecznej, i orzeczenie nie może być uchylone ani zmienione za pomocą innych nadzwyczajnych środków, może to być albo (1) pogwałcenie zasad lub praw i wolności osób i obywateli chronionych przez Konstytucję, albo (2) rażące naruszenie prawa na gruncie błędnej interpretacji lub niewłaściwego zastosowania, albo (3) pojawienie się oczywistej sprzeczności pomiędzy wnioskami sądu a zgromadzonym materiałem dowodowym.”
„Procedura nadzwyczajnej apelacji jest zagrożeniem dla stabilności polskiego porządku prawnego (…) możliwe będzie ponowne otwarcie każdej sprawy rozpatrzonej w ciągu ostatnich 20 lat na praktycznie jakiejkolwiek podstawie. System może doprowadzić do sytuacji, w której żadne orzeczenie nie będzie już ostateczne.”
wolności ciężko nazwać jakąkolwiek podstawą, podobnie jak rażące naruszenie prawa, czy oczywista sprzeczność pomiędzy wnioskami sądu a zgromadzonym materiałem dowodowym.
Te dwa paragrafy zaleceń Komisji Europejskiej przeczą sobie wzajemnie (w sposób rażący i oczywisty, jeśli już o tym mowa).
Zarówno Komisja Wenecka, jak i Komisja Europejska zlekceważyły fakt, że także w obecnym systemie każda sprawa może zostać ponownie otwarta, bez żadnych ograniczeń.
Artykuł 540 Kodeksu Karnego (w zastosowaniu od 1997 roku) nie określa terminu, po którym sprawa nie może zostać otwarta, jeśli tylko skazany dostarczy nowych dowodów przemawiających na jego korzyść. Artykuł 408 Kodeksu Cywilnego (w zastosowaniu od 1965 roku) również nie określa podobnie terminu, jeśli strona została pozbawiona możliwości dociekania swoich praw lub była nienależycie reprezentowana.
Po wyczerpaniu zwyczajnych środków każdy i wszystkie wyroki sądowe są osteteiczne i egzekwowalne – chyba że sprawa zostanie ponownie otwarta z powodu nadzwyczajnych okoliczności, kiedy to nowe orzeczenie zostaje wydane po niezależnej rewizji sądowej. Tak jest od lat i pozostanie po reformie.
Nowa ustawa wprowadza pewne nowe podstawy (i nie są to jakiejkolwiek podstawy) do ponownego otwierania spraw, w ten sposób zapewniając obywatelom większy dostęp do niezależnych rewizji sądowych. Zanim sprawa zostanie otworzona będzie musiała zostać zbadana przez Rzecznika Praw Obywatelskich albo prokuratora generalnego, co gwarantuje, że nowa procedura zostanie wdrożona tylko w przypadku, gdy te instytucje uznają to za stosowne.
| 2.1.4 (23) | Ani Prezydent, ani Minister Sprawiedliwości nie będzie miał jurysdykcji nad sądami |
| 2.1.4 (23) | „Fakt, że Prezydent Rzeczypospolitej (a w pewnych przypadkach także Minister Sprawiedliwości) dysponuje władzą, która pozwala mu wywrzeć wpływ na postępowania dyscyplinarne przeciwko Sądowi Najwyższemu poprzez wyznaczenie rzecznika dyscyplinarnego do zbadania sprawy („rzecznik dyscyplinarny”), co wykluczy rzecznika dyscyplinarnego Sądu Najwyższego z postępowania, stwarza wątpliwości co do naruszenia zasady podziału władzy i może wpłynąć na niezależność sądownictwa.” |
| --- | --- |
| | „Fakt, że Prezydent Rzeczypospolitej (a w pewnych przypadkach także Minister Sprawiedliwości) dysponuje władzą, która pozwala mu wywrzeć wpływ na postępowania dyscyplinarne przeciwko Sądowi Najwyższemu poprzez wyznaczenie rzecznika dyscyplinarnego do zbadania sprawy („rzecznik dyscyplinarny”), co wykluczy rzecznika dyscyplinarnego Sądu Najwyższego z postępowania, stwarza wątpliwości co do naruszenia zasady podziału władzy i może wpłynąć na niezależność sądownictwa.” |
| 2.1.4 (24) | „Materiał dowodowy zebrany przy pogwałceniu prawa mógłby być użyty przeciwko sędziemu (artykuł 108 (23) regulaminu Sądu Najwyższego w świetle artykułu 115c).” |
| --- | --- |
| | „Materiał dowodowy zebrany przy pogwałceniu prawa mógłby być użyty przeciwko sędziemu (artykuł 108 (23) regulaminu Sądu Najwyższego w świetle artykułu 115c).” |
| 2.1.4 (24) | „Pod pewnymi warunkami materiał dowodowy zaprezentowany przez zainteresowanego sędziego, może zostać pominięty” |
| --- | --- |
| | „Pod pewnymi warunkami materiał dowodowy zaprezentowany przez zainteresowanego sędziego, może zostać pominięty” |
| 2.1.4 (25) | „Obie [Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izba Dyscyplinarna] (...) składają się mają z sędziów wybranych przy decydującym wpływie rządzącej większości. Komisja Wenecka podkreśla także, że prawo to uczyni sądową rewizję sporów wyborczych wyjątkowo podatną na naciski polityczne” |
| --- | --- |
| | „Obie [Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izba Dyscyplinarna] (...) składają się mają z sędziów wybranych przy decydującym wpływie rządzącej większości. Komisja Wenecka podkreśla także, że prawo to uczyni sądową rewizję sporów wyborczych wyjątkowo podatną na naciski polityczne” |
| 2.1.4 (26) | „Jak zaobserwowała Komisja Wenecka, wprowadzenie lawników do dwóch nowych izb Sądu Najwyższego zagraża efektywności i jakości sprawiedliwości” |
| --- | --- |
| Co więcej, raz powołany do Sądu Najwyższego, sędzia nie może być odwołany w żadnych okolicznościach i dzięki temu pozostaje całkowicie niezależny, zarówno od polityków (tak Parlamentu jak Prezydenta), jak i od Rady, która go rekomendowała |
Przypuszczenie, że członkowie Parlamentu – pozbawieni mechanizmu do wywierania nacisku na Krajową Radę Sądownictwa, która sama nie ma środków, żeby narzucić swoją wolę Sądowi Najwyższemu – będą w jakiś sposób wpływać na orzeczenia tego ostatniego (odnośnie ważności wyborów czy czegokolwiek innego), wydaje się, mówiąc łagodnie, naciągane.
| 2.2 (31) | Powszechnie uznane europejskie standardy, w szczególności rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy 2010, określają, że nie mniej niż połowę członków [Rad Sądowniczych] powinni stanowić sędziowie wybierani przez swoich współpracowników ze wszystkich poziomów sądownictwa”. |
Artykuł 182 Konstytucji mówi, że obywatele powinni brać udział w administrowaniu sprawiedliwością. Udział lawników w procesie jest powszechnie uznaną metodą w wielu systemach prawnych. Zaskakującym jest, że zarówno Komisja Europejska jak Komisja Wenecka uznały to za zagrożenie dla efektywności i jakości sprawiedliwości, o wiele groźniejsze wydaje się dalsze wyłączanie ogółu społeczeństwa z jej administracji, dalsze pomniejszanie publicznego zaufania do sędziów, których uważa się za zamknięte i niedostępne środowisko. Jakkolwiek szczegóły uczestnictwa lawników mogą być dyskutowane, tak główną zasadą powinno być nie tylko zezwolenie [na uczestnictwo], ale i jego promocja na każdym możliwym poziomie.
Prawda jest, że wszystkie dokumenty cytowane w zaleceniach KE tak twierdzą, ale czy to oznacza, że można to określić mianem powszechnie uznanych europejskich standardów? Wiele krajów UE stosuje inne wytyczne i ich systemy sądownicze nie wywołują zaniepokojenia.
W Danii tylko 5 z 11 członków szanowanej rady
---
4 Nr 77 KE odnosi się również do (i) Plan Działań Rady Europy, (ii) opinia nr 10 Rady Konsultacyjnej Sędziów Europejskich o radach sądowniczych w służbie społecznej i (iii) Europejska Sieć Rad Sądownictwa, standardy w Radach Sądowniczych, raport 2010-11.
to sędziowie\(^5\). We Francji tylko 6 z 22\(^6\). W Portugalii 8 na 17\(^7\). W Holandii obecnie 2 na 2, ale prawo dopuszcza relacje większości 3 do 2 dla nie-sędziowskich członków\(^8\). W Niemczech taka rada nie istnieje, jedynie Komitet, który wyznacza sędziów (co jest najważniejszym uprawnieniem rady) i składa się wyłącznie z polityków, zarówno władzy wykonawczej jak i ustawodawczej...
Polska Konstytucja zapewnia zdecydowaną większość sędziowską, ponad 2/3 sędziów (17) w stosunku do nie-sędziowskich członków Rady (8). Konstytucja nie mówi, kto powinien wybierać sędziów, pozwalając zwyczajnemu prawu ustalać zasady. Niemniej, od momentu ustalenia kadencji Rady jej członkowie powinni zachować niezależność, niezależnie od tego, kto ich wybrał, czy to Parlament, czy ich współpracownicy, czy ogół społeczeństwa.
Nowa ustawa jest bardzo podobna do hiszpańskiego prawa o władzy sądowniczej, które także zapewnia większość sędziów w Radzie Sądowniczej (12 – 8) a wszyscy jej członkowie są wybierani przez Parlament na określoną kadencję.
Ponieważ tak wiele państw członkowskich UE stosuje kryteria, które nie są zgodne z tymi ustalonymi w dokumentach, na które powołują się zalecenia KE, bezpodstawnie są oskarżenia wobec Polski o łamanie europejskich standardów, jako że prawo po reformie wciąż gwarantuje sędziom większą niezależność od innych władz niż ta, którą cieszą się [sędziowie] w kilku innych państwach.
---
\(^5\) Guide to the European Network of the Councils for the Judiciary, s.50.
\(^6\) Ibidem, s.53.
\(^7\) Ibidem, s.83.
\(^8\) Ibidem, s.87.
| | |
|---|---|
| | | | <urn:uuid:eafb979a-bd09-44da-a6e8-9e907701e209> | finepdfs | 2.367188 | CC-MAIN-2022-21 | http://bi.gazeta.pl/im/0/22928/m22928220,MORAWIECKI2.pdf | 2022-05-22T23:51:35+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662550298.31/warc/CC-MAIN-20220522220714-20220523010714-00412.warc.gz | 5,367,445 | 0.955348 | 0.999974 | 0.999974 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1632,
3180,
5079,
7617,
9851,
12180,
13756,
13787
] | 1 | 0 |
Morze ¿ywi i bogaci...
Tê sentencjê od stuleci rozumieli mieszkañcy pañstw po³o¿onych nad Ba³tykiem. Aby jednak wspó³czeœnie realizowaæ tê myœl nale¿y m¹drze i rozs¹dnie prowadziæ gospodarkê po³owow¹ na tak specyficznym akwenie, jakim jest Ba³tyk.
W ostatnich latach polska flota dokonuj¹ca po³owów na Ba³tyku charakteryzowa³a siê wyeksploatowanym sprzêtem. Kutry rybackie licz¹ sobie ju¿ po kilkadziesi¹t lat. Z braku œrodków finansowych armatorzy oraz w³aœciciele nie byli w stanie dokonywaæ inwestycji na w³asnych jednostkach rybackich. Istotn¹ poprawê przynios³o dopiero przyst¹pienie Polski do Unii Europejskiej. Akcesja stworzy³a now¹ sytuacjê w polskim rybo³ówstwie, w którym armatorzy z jednej strony zostali poddani wspólnotowym regulacjom prawnym dotycz¹cym dzia³alnoœci po³owowej, z drugiej zaœ strony pojawi³y siê szerokie mo¿liwoœci unowoczeœnienia statków rybackich.
Od sierpnia 2004 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa realizuje Sektorowy Program Operacyjny „Rybo³ówstwo i przetwórstwo ryb 20042006", w ramach którego wprowadzono miêdzy innymi dzia³anie 2.2. Modernizacja istniej¹cych statków rybackich.
Inwestycje na statkach rybackich obejmuj¹ szerokie spektrum dzia³añ. Mo¿na wyodrêbniæ trzy podstawowe zakresy modernizacji. S¹ to projekty zmierzaj¹ce do racjonalizacji dzia³añ po³owowych, poprawy jakoœci i bezpieczeñstwa sanitarnego produktów z³owionych i przetwarzanych na statku oraz poprawy bezpieczeñstwa i warunków pracy.
Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od samego pocz¹tku podjê³a kampaniê informacyjn¹ dotycz¹c¹ wykorzystania œrodków unijnych. Pocz¹tek realizacji by³ doœæ trudny, w przeciwieñstwie do przetwórców i hodowców ryb, którzy ju¿ w programie przedakcesyjnym SAPARD wykorzystali œrodki finansowe i zmodernizowali swoje zak³ady produkcyjne, które w chwili obecnej z powodzeniem mog¹ konkurowaæ na wspólnym unijnym rynku. Jednoczeœnie programy przedakcesyjne nie zak³ada³y finansowego wsparcia dla armatorów i w³aœcicieli jednostek rybackich. Sytuacja ta uleg³a zmianie w drugiej po³owie 2005 roku, kiedy to Agencja zaczê³a realizowaæ p³atnoœci z tytu³u zawartych umów o dofinansowanie inwesty-
Sprzêt radarowy
cji. Zadzia³a³ tu mechanizm tzw. pozytywnego przyk³adu. Armatorzy przekonali siê, ¿e warto wystêpowaæ o refundacje dokonywanych inwestycji.
towniczej oraz zakupiono wytwornicê lodu.
Jednym z takich przyk³adów mo¿e byæ realizacja projektu modernizacji statku rybackiego przez armatora Pani¹ Wies³awê Wil-
Kolejnym przyk³adem wykorzystania szansy oferowanej przez fundusze unijne oferowane przez ARiMR jest Pan Robert Maciejewski armator kutra W£A-131. G³ównym celem jego inwestycji by³a gruntowna modernizacja ³a-
Wyci¹garka sieciowa
downi polegaj¹ca na wymianie przestarza³ego poszycia wykonanego wg starych technologii. Dziêki przeprowadzonym pracom uzyskano ³adowniê maksymalnie odizolowan¹ od zewnêtrznego œrodowiska, nienara¿on¹ na szybk¹ utratê wymaganej niskiej temperatury. W efekcie zapewniono odpowiednie warunki do przechowywania i konserwacji z³owionych ryb, co w znaczny sposób poprawi³o jakoœæ surowca.
Oprócz osób fizycznych, prace modernizacyjne wykonuj¹ tak¿e przedsiêbiorstwa pañstwowe bêd¹ce zarz¹dcami floty rybackiej. Jednym z nich jest Przedsiêbiorstwo Po³owów i Us³ug Rybackich „Szkuner" we W³adys³awowie, które na jednostkach dokona³o inwestycji poprawiaj¹cych morsk¹ nawigacjê poprzez wyposa¿enie kutrów w urz¹dzenia GPS, radary morskie oraz mapy elektroniczne. Doposa¿ono czyñsk¹ z Ustki. Korzystaj¹c z funduszy unijnych na jednostce Pani Wilczyñskiej - UST-100 dokonano zakupu urz¹dzeñ podnosz¹cych bezpieczeñstwo oraz higienê pracy. Zainstalowano now¹ windê kotwiczn¹, agregat pr¹dotwórczy, agregat ch³odniczy, zbiornik wody, sortownice, taœmoci¹gi do transportu ryb, radiop³awê oraz myjkê. Poprawiono równie¿ elementy nawigacji poprzez zakup urz¹dzenia GPS wraz z ploterem. Przebudowano ³adownie pod k¹tem pracy sor-
równie¿ jednostki w radiop³awy awaryjne, sonary kad³ubowe oraz przenoœne radiotelefony UKF jak i sortownice do szprota i œledzia. Ponadto zainstalowano system doch³adzania ³adowni.
Zaprezentowane przyk³ady wyraŸnie wskazuj¹, i¿ polscy rybacy coraz chêtniej siêgaj¹ po unijne œrodki finansowe, nadrabiaj¹c tym samym wieloletnie zaniedbania technologiczne.
Na dzia³ania zwi¹zane z modernizacj¹ statków rybackich przeznaczono ok. 28 mln z³otych. Na koniec czerwca bie¿¹cego roku z³o¿ono do Oddzia³ów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ponad 100 wniosków o dofinansowanie realizacji projektu, które zakontraktowa³y ok. 16% dostêpnych œrodków.
W ostatnim czasie Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjê³o szeroko zakrojon¹ kampaniê medialn¹, ukazuj¹c¹ korzyœci wynikaj¹ce z absorpcji œrodków unijnych. W telewizji ukaza³y siê spoty reklamowe przedstawiaj¹ce, w jaki sposób rybacy modernizuj¹ swoje miejsca pracy. Wychodz¹c naprzeciw oczekiwaniom potencjalnych beneficjentów uproszczono procedurê rozpoczêcia prac zwi¹zanych z realizacj¹ projektu. Oznacza to w praktyce, ¿e inwestycje mo¿na rozpocz¹æ po dniu z³o¿enia wniosku o dofinansowanie, a nie jak to by³o dotychczas od momentu podpisania umowy z Agencj¹. Dzia³ania te maj¹ s³u¿yæ jeszcze wiêkszej absorpcji funduszy z dzia³ania 2.2 Modernizacja istniej¹cych statków rybackich. Reasumuj¹c, polscy armatorzy przekonali siê ju¿, mimo pocz¹tkowych oporów, ¿e warto siêgaæ po pieni¹dze, tym bardziej, ¿e polskie statki rybackie ze wzglêdu na wieloletnie zaniedbania w dalszym ci¹gu wymagaj¹ gruntownej modernizacji.
Agregat ch³odniczy
Program wspó³finansowany ze œrodków Unii Europejskiej | <urn:uuid:bb89abc2-1aa0-485c-8878-ccd61c9edfc4> | finepdfs | 2.113281 | CC-MAIN-2019-39 | https://www.arimr.gov.pl/fileadmin/pliki/zdjecia_strony/443/Morze_Zywi_i_bogaci.pdf | 2019-09-18T20:15:48Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573331.86/warc/CC-MAIN-20190918193432-20190918215432-00419.warc.gz | 744,952,345 | 0.998442 | 0.998442 | 0.998442 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
5595
] | 1 | 0 |
POLICJA.PL
https://policja.pl/pol/aktualnosci/209916,Obowiazek-kazdego-kierowcy-filmowe-przypomnienie-o-przepisach.html 2022-05-18, 01:58
Informacja
Strona znajduje się w archiwum.
„OBOWIĄZEK KAŻDEGO KIEROWCY" – FILMOWE PRZYPOMNIENIE O PRZEPISACH
Data publikacji 25.10.2021
Elbląscy policjanci postanowili przypomnieć o tym, że ustępowanie pierwszeństwa pieszym wchodzącym na przejście dla pieszych, a nie tylko tym już na nim będącym, to od niedawna obowiązek wszystkich kierowców. A to wszystko za sprawą zmienionych w czerwcu przepisów ruchu drogowego. Nowy materiał na ten temat to wynik współpracy TV Truso oraz Komendy Miejskiej Policji w Elblągu, której efekt można obejrzeć w 50 sekundowym spocie.
W 2020 roku policjanci w Elblągu odnotowali na przejściach dla pieszych 15 wypadków drogowych, a w 2021 roku, który się jeszcze nie zakończył, takich zdarzeń było 6. W tym roku zmieniły się także przepisy dotyczące pieszych i ustępowania im pierwszeństwa przez kierujących. Aby o tym nieustannie przypominać powstał specjalny spot.
Dwie główne role zostały w nim odegrane przez panią Wiesławę Srokę oraz podkom. Wiktora Kaczmarka policjanta ruchu drogowego elbląskiej komendy.
Spot „Obowiązek każdego kierowcy" powstał jako element miejskiego programu Bezpieczny Elbląg. W jego realizację, tak jak i przy poprzednich spotach, zaangażowany był sprawdzony już zespół: połączone siły elbląskiej Policji oraz ekipy Telewizji Truso TV, która jak zwykle dała z siebie wszystko.
- Przy realizacji zawsze przyświeca nam idea aby dotrzeć do jak największej grupy odbiorców, stąd też forma filmowa takiego przedsięwzięcia – mówi nadkom. Krzysztof Nowacki oficer prasowy KMP w Elblągu. – Ma ona być krótka i dawać prosty przekaz. Myślę, że i tym razem się to udało, choć ocena należy do widzów i odbiorców tego materiału.
Film był realizowany przez Truso Tv, które ma na koncie też wcześniejsze spoty realizowane przy współpracy z policjantami: „Oszukaj oszusta", „Drogowe realia" oraz „Mordercy bez zlecenia".
W realizację najnowszego spotu zaangażowani byli: Jacek Żukowski, Krzysztof Paluszyński, Paulina Borkowska, Łukasz Nosarzewski.
Filmu będzie od tego tygodnia emitowany na antenie Truso Tv, a od dziś (25.10.2021) jest dostępny w Internecie, na stronach internetowych KMP w Elblągu oraz KWP w Olsztynie, na kanale YouTube Komendy Wojewódzkiej Policji w Olsztynie i policyjnych profilach na portalach społecznościowych.
Film rozpoczyna widok z lotu ptaka na osiedle złożone z bloków mieszkalnych. Następnie widoczna jest kobieta w pomarańczowym szaliku, która idzie chodnikiem. Staje przy przejściu dla pieszych. Widać jadące samochody. Widok z wnętrza auta przez przednią szybę. Auto zatrzymuje się i przepuszcza kobietę. Kamera pokazuje kierowcę, który mówi
„Teraz to obowiązek wszystkich kierowców". Widok przejścia dla pieszych z lotu ptaka oraz napis „Ustąp pierwszeństwa pieszemu". Plansza końcowa informująca o zmianie przepisów od 1 czerwca 2021 roku.
Film Spot "Obowiązek każdego kierowcy"
Opis filmu: Film pokazujący pieszą, która chce w ruchu miejskim przejść przez przejście oraz kierowcę, który się zatrzymuje, by jej to umożliwić.
Aby obejrzeć film włącz obsługę JavaScript w swojej przelądarce.
Pobierz plik Spot "Obowiązek każdego kierowcy" (format mp4 - rozmiar 16.57 MB)
(kn/tm) | <urn:uuid:79b92adc-583c-4cbd-b2f5-7dcde97de901> | finepdfs | 1.830078 | CC-MAIN-2022-21 | https://policja.pl/pol/aktualnosci/209916,Obowiazek-kazdego-kierowcy-filmowe-przypomnienie-o-przepisach.pdf | 2022-05-17T23:58:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662520936.24/warc/CC-MAIN-20220517225809-20220518015809-00652.warc.gz | 546,689,360 | 0.999894 | 0.999856 | 0.999856 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3111,
3720
] | 1 | 0 |
UCHWAŁA NR CVII/23/2011
Zgromadzenia Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP w Katowicach z dnia 24.05.2011r.
w sprawie: zmiany Uchwały Zgromadzenia KZK GOP w Katowicach nr CIV/53/2010 z dnia 28.12.2010 r. w sprawie planu finansowego Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP na 2011r.
Na podstawie art. 211 i art. 233 ustawy o finansach publicznych (Dz. U. 2009 r. Nr 157, poz. 1240), art. 18 ust. 2 pkt. 4, art. 51 oraz art. 73a ustawy o samorządzie gminnym (tekst jednolity 2001r. Dz. U. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.), § 10 ust.2 lit. d/ Statutu Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP w Katowicach (tekst jednolity Dz. Urz. Woj. Śląskiego 2009r. Nr 187 poz. 3401)
Zgromadzenie Związku uchwala:
§ 1.
W tabeli nr 1 do Uchwały Zgromadzenia KZK GOP w Katowicach nr CIV/53/2010 z dnia 28.12.2010 r. w sprawie planu finansowego Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP na 2011r. wprowadza się następujące zmiany:
1. W dziale 600 - transport i łączność: rozdział 60004 - lokalny transport zbiorowy, w pozycji dochody bieżące; zwiększa się plan w pozycji:
§ 2900 - wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz innych jednostek samorządu terytorialnego oraz związków gmin i powiatów na dofinansowanie zadań bieżących
o kwocie 13.614.392,31 zł;
2. W dziale 750 – administracja publiczna ; rozdział 75095 – pozostała działalność, w grupie :
- dochody bieżące
dopisuje się pozycje planu:
§ 2007 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich
w kwocie 1.834.863,36 zł;
§ 2009 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich
w kwocie 239.590,70 zł;
- dochody majątkowe
zmniejsza się pozycje:
§ 6207 - dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt. 3 oraz ust. 3 pkt. 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich
o kwotę 3.691.536,92 zł;
§ 6619 - dotacje celowe otrzymane z gminy na inwestycje i zakupy inwestycyjne realizowane na podstawie porozumień (umów) między jednostkami samorządu terytorialnego
o kwotę 239.590,70 zł.
§ 2.
W tabeli nr 2 do Uchwały Zgromadzenia KZK GOP w Katowicach nr CIV/53/2010 z dnia 28.12.2010 r. w sprawie planu finansowego Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP na 2011r. wprowadza się następujące zmiany:
1. dziale 600 - transport i łączność: rozdziale 60004 - lokalny transport zbiorowy, w pozycji wydatki bieżące:
zwiększa się plan wydatków bieżących jednostek budżetowych w pozycji:
§ 4300 – zakup usług pozostałych
o kwotę 12.256.315,32 zł;
dopisuje się pozycję planu w dotacjach na zadania bieżące:
§ 2910 - zwrot dotacji oraz płatności, w tym wykorzystanych niezgodnie z przeznaczeniem lub wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art.184 ustawy, pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości
w kwocie planu 3.171.403,43 zł;
2. W dziale 750 – administracja publiczna; rozdział 75095 – pozostała działalność, w grupie:
- wydatki majątkowe:
zmniejsza się pozycje planu:
§ 6067 – wydatki na zakupy inwestycyjne jednostek budżetowych
o kwotę 2.842.048,00 zł;
§ 6069 – wydatki na zakupy inwestycyjne jednostek budżetowych
o kwotę 827.952,00 zł;
§ 3.
W wyniku dokonanych zmian opisanych w § 1 i § 2 niniejszej uchwały, § 1 uchwały Zgromadzenia KZK GOP w Katowicach nr CIV/53/2010 z dnia 28.12.2010 r. w sprawie planu finansowego Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP na 2011r. otrzymuje brzmienie:
1. Ustala się dochody budżetu w łącznej kwocie 540.842.217,75 zł,
z tego:
a) bieżące w kwocie 540.842.217,75 zł,
b) majątkowe w kwocie 0,00 zł,
zgodnie z załączonym do niniejszej uchwały załącznikiem nr 1.
2. Ustala się wydatki budżetu w łącznej kwocie 540.842.217,75 zł
z tego:
a) bieżące w kwocie 537.587.217,75 zł,
b) majątkowe w kwocie 3.255.000,00 zł,
zgodnie z załączonym do niniejszej uchwały załącznikiem nr 2.
Załączniki nr 1 i 2 stanowią integralną część niniejszej uchwały.
§ 4.
W pozostałym zakresie Uchwała Zgromadzenia KZK GOP w Katowicach nr CIV/53/2010 z dnia 28.12.2010 r. w sprawie planu finansowego Komunikacyjnego Związku Komunalnego GOP na 2011r. pozostaje bez zmian.
§ 5.
Wykonanie Uchwały powierza się Zarządowi Związku.
§ 6.
Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Przewodniczący Zgromadzenia
Zbigniew Podraza
Załączniki:
1 - Tabela nr 1 dochody budżetu na 2011 r.
2 - Tabela nr 2 wydatki budżetu na 2011 r.
| Dział | Rozdział | S | Treść | Dochody bieżące | Dochody majątkowe |
|-------|----------|---|-----------------------------------------------------------------------|-----------------|------------------|
| 600 | | | Transport i łączność | 537 347 763,69 | 0,00 |
| | 60004 | | Lokalny transport zbiorowy | 537 347 763,69 | 0,00 |
| | | | w tym z tytułu dotacji i środków na finansowanie wydatków na realizację zadań finansowanych z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 | 0,00 | 0,00 |
| | | | 0570 Grzywny, mandaty i inne kary od ludności | 6 400 000,00 | |
| | | | 0580 Grzywny i inne kary od osób prawnych | 2 000 000,00 | |
| | | | 0690 Wpływy z różnych opłat | 35 000,00 | |
| | | | 0830 Wpływy z usług | 247 617 771,38 | |
| | | | 0920 Pozostałe odsetki | 50 000,00 | |
| | | | 0970 Wpływy z różnych dochodów | 4 500 000,00 | |
| | | | 2900 Wpływy z wpłat gmin i powiatów na rzecz innych jednostek samorządu terytorialnego oraz związków gmin lub związków powiatów na dofinansowanie zadań bieżących | 276 744 992,31 | |
| 750 | | | Administracja publiczna | 3 494 454,06 | 0,00 |
| | 75095 | | Pozostała działalność | 3 494 454,06 | 0,00 |
| | | | w tym z tytułu dotacji i środków na finansowanie wydatków na realizację zadań finansowanych z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 | 0,00 | |
| | | | 0750 Dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub innych jednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych oraz innych umów o podobnym charakterze | 400 000,00 | 0,00 |
| | | | 0830 Wpływy z usług | 20 000,00 | 0,00 |
| | | | 0920 Pozostałe odsetki | 1 000 000,00 | 0,00 |
| | | | 2007 Dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich | 1 834 863,36 | |
| | | | 2009 Dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich | 239 590,70 | |
| | | | **Dochody ogółem** | **540 842 217,75** | **0,00** |
| | | | w tym z tytułu dotacji i środków na finansowanie wydatków na realizację zadań finansowanych z udziałem środków o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 | **2 074 454,06** | **0,00** |
**O. Główny Księgowy Związku**
Małgorzata Cieślak
| Kod | Opis | Kwota 1 | Kwota 2 | Kwota 3 | Kwota 4 |
|-----|------|---------|---------|---------|---------|
| 4217 | Zakup materiałów i wyposażenia | 63 314,95 | 63 314,95 | | |
| 4219 | Zakup materiałów i wyposażenia | 75 645,05 | 75 645,05 | | |
| 4240 | Zakup pompy niskowych, dydaktycznych i księgi | 33 000,00 | 33 000,00 | 33 000,00 | |
| 4260 | Zakup energii | 373 000,00 | 373 000,00 | 373 000,00 | |
| 4270 | Zakup usług rzemieślniczych | 215 000,00 | 215 000,00 | 215 000,00 | |
| 4280 | Zakup usług zewnętrznych | 6 000,00 | 6 000,00 | 6 000,00 | |
| 4300 | Zakup usług pozostałych | 1 278 900,00 | 1 278 900,00 | 1 278 900,00 | |
| 4307 | Zakup usług pozostałych | 48 929,47 | 48 929,47 | | |
| 4309 | Zakup usług pozostałych | 104 750,53 | 104 750,53 | | |
| 4360 | Opłaty z rót zakupu usług telekomunikacyjnych i telefonię komórkową | 50 000,00 | 50 000,00 | 50 000,00 | |
| 4367 | Opłaty z rót zakupu usług telekomunikacyjnych i telefonię komórkową | 20 722,94 | 20 722,94 | | |
| 4549 | Opłaty z rót zakupu usług telekomunikacyjnych i telefonię komórkową | 6 037,06 | 6 037,06 | | |
| 4570 | Opłaty z rót zakupu usług telekomunikacyjnych i telefonię komórkową | 36 500,00 | 36 500,00 | 36 500,00 | |
| 4580 | Zakup usług obejmujących skanowanie | 62 000,00 | 62 000,00 | 62 000,00 | |
| 4590 | Zakup usług obejmujących wykonanie ekspertyzy, analiz i opinii | 135 000,00 | 135 000,00 | 135 000,00 | |
| 4599 | Zakup usług obejmujących wykonanie ekspertyz, analiz i opinii | 150 000,00 | 150 000,00 | | |
| 4600 | Opłaty czynszowe za pomieszczenia biurowe | 78 000,00 | 78 000,00 | 78 000,00 | |
| 4610 | Podróże służbowe krajowe | 25 000,00 | 25 000,00 | 25 000,00 | |
| 4620 | Podróże służbowe zagraniczne | 38 000,00 | 38 000,00 | 38 000,00 | |
| 4630 | Różne opłaty i składki | 43 000,00 | 43 000,00 | 43 000,00 | |
| 4639 | Różne opłaty i składki | 300 000,00 | 300 000,00 | | |
| 4640 | Odpisy na nakładowy fundusz świadczeń socjalnych | 250 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | |
| 4660 | Podatek dochodowy od osób prawnych | 80 000,00 | 80 000,00 | 80 000,00 | |
| 4680 | Podatek od nieruchomości | 100 000,00 | 100 000,00 | 100 000,00 | |
| 4690 | Składki do organizacji międzynarodowych | 15 000,00 | 15 000,00 | 15 000,00 | |
| 4690 | Prowizje odsetki | 500,00 | 500,00 | 500,00 | |
| 4610 | Koszty postępowania sądowego | 11 000,00 | 11 000,00 | 11 000,00 | |
| 4700 | Sukcesje pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | 255 000,00 | 255 000,00 | 255 000,00 | |
| 4650 | Wydatki inwestycyjne | 680 000,00 | | | |
| 4660 | Wydatki na zakupy inwestycyjne | 780 000,00 | | | |
| 4667 | Wydatki na zakupy inwestycyjne | 0,00 | | | |
| 4669 | Wydatki na zakupy inwestycyjne | 90 000,00 | | | |
| 758 | RÓŻNE ROZLICZENIA | 2 000 000,00 | 2 000 000,00 | 2 000 000,00 | |
| 75818 | Rezerwy ogólne i celowe | 2 000 000,00 | 2 000 000,00 | 2 000 000,00 | |
| 4810 | Rezerwy | 2 000 000,00 | 2 000 000,00 | 2 000 000,00 | |
Razem: 540 842 217,75 537 587 217,75 531 413 414,32 14 789 649,00 516 703 765,32 3 171 483,43 710 600,00 2 292 400,00 0,00 0,00 3 255 000,00 3 255 000,00 90 000,00 0,00
p.o. Główny Księgowy Związku
Małgorzata Gajda | <urn:uuid:0690a892-4093-4895-a2fb-9fafd9180eba> | finepdfs | 1.142578 | CC-MAIN-2021-49 | http://bip.kzkgop.pl/pdf/uchwaly/2011/uchwala_CVII_23_2011.pdf | 2021-11-27T08:06:50+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964358153.33/warc/CC-MAIN-20211127073536-20211127103536-00169.warc.gz | 10,326,449 | 0.999959 | 0.999967 | 0.999967 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1653,
3476,
4696,
8459,
12041
] | 1 | 0 |
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 kwietnia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie:
| Przewodniczący : | SSA Lucyna Świderska-Pilis |
|---|---|
| Sędziowie : | SA Elżbieta Karpeta SO del. Gabriela Ott (spr.) |
| Protokolant : | Małgorzata Korszun |
po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2013 r. w Katowicach na rozprawie
sprawy z powództwa I. K., H. K. i F. K.
przeciwko Skarbowi Państwa-Prezydentowi Miasta (...) i Gminie S.
o ustalenie na skutek apelacji powodów
od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 31 października 2012 r., sygn. akt I C 396/10,
1) oddala apelację;
2) zasądza od powodów solidarnie na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego;
3) zasądza od powodów solidarnie na rzecz pozwanej Gminy S. 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt I A Ca 147/13
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 17 kwietnia 2013 r.
I. K., H. K., F. K., po ostatecznym sprecyzowaniu swojego żądania, domagali się ustalenia, że przysługuje im – odpowiednio I. K. w 4/8 częściach, H. K. 1/8 części i F. K. w 3/8 częściach – prawo własności nieruchomości położonej w S. przy ulicy (...), składającej się z działki nr (...), o powierzchni 4.115 m ( 2) , uwidocznionej na mapie sytuacyjnej i wykazie zmian gruntowych, sporządzonych w dniu 9.01.2012 r. przez biegłego sądowego inż. E. P., odpowiadającej dawnym działkom o powierzchni 3.739,26 m ( 2) i 394,73 m ( 2) , objętych księgą hipoteczną Rep. (...)
W uzasadnieniu żądania powodowie podali, że są spadkobiercami M. K. oraz B. K., którzy byli współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości, nabytej na podstawie umów sprzedaży z 20 kwietnia 1937 r. i 3 lutego 1938 r. W celu uregulowania sytuacji prawnej nieruchomości powód I. K. pismem z dnia 31 lipca 2004 r. zwrócił się do Urzędu Miasta w S. z wnioskiem o wydanie przedmiotowej nieruchomości oraz zmianę wpisów w ewidencji gruntów. W odpowiedzi na ten wniosek Urząd Miasta S. zażądał m.in. dostarczenia orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12.02.1948 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. wraz z protokołem zdawczo - odbiorczym, uznając, że dokumenty te wskazują na przejęcie tego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości powodów na rzecz Skarbu Państwa. Pismem z dnia 13.11.2006 r. I. K. zwrócił się z wnioskiem do Ministra Przemysłu i Handlu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie zakończyło się prawomocnym umorzeniem z uwagi na brak dowodów przejęcia nieruchomości powodów na rzecz Skarbu Państwa. Jak wskazali powodowie od wojny nieruchomość stoi pusta, nie posiada urządzonej nowej księgi wieczystej, a pozwana twierdzi, że powodowie nie są jej właścicielami. Tymczasem przedstawiony stan faktyczny wskazuje jednoznacznie, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje powodom jako spadkobiercom hipotecznych właścicieli, gdyż wywłaszczenie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nigdy nie miało miejsca.
Pozwana Gmina S., w odpowiedzi na pozew, domagała się oddalenia powództwa i zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazała, że w jej ocenie prawo własności przedmiotowych działek powinno być ustalone na rzecz Skarbu Państwa, który stał się ich właścicielem na podstawie orzeczenia nr 22 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12.02.1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa. W 1968 r. nieruchomość użytkowana była przez Skarb Państwa i taki wpis został dokonany w ewidencji gruntów, a do 30.09.1988 r. nieruchomością zarządzały Zakłady (...) w S..
Na wniosek powodów, postanowieniem z dnia 12.10.2010 r., Sąd Okręgowy w Katowicach wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarb Państwa -Prezydenta Miasta (...)
Pozwany Skarb Państwa - Prezydent Miasta (...), w odpowiedzi na pozew, wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów procesu. W pierwszej kolejności zarzucił, że powodowie nie wykazali interesu prawnego w żądaniu ustalenia prawa własności, ponieważ przysługują im inne formy ochrony ich prawa. Nie zostało bowiem zakończone postępowanie o wydanie nieruchomości oraz o zmianę wpisów w ewidencji gruntów i budynków, ani też postępowanie rozgraniczeniowe. W toku postępowania pozwany podniósł zarzut nabycia własności przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, ewentualnie w drodze zasiedzenia.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 31 października 2012 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił powództwo i zasądził od powodów na rzecz każdego z pozwanych kwoty po 3.600 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Swoje rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach.
M. K. i jego brat B. K. byli współwłaścicielami w równych częściach nieruchomości położonej w S., objętej księgą hipoteczną Rep. (...), składającej się z działek o powierzchni 3.739, 26 m ( 2) i 394, 73 m ( 2) . Nieruchomość tę nabyli od Zakładów (...) Spółki Akcyjnej. Umową notarialną z dnia 20.04.1937 r., Rep. nr (...), nabyli obszar o powierzchni 3.739, 26 m ( 2) oznaczony literami (...) na mapie sporządzonej przez mierniczego przysięgłego E. Ł. z 17.04.1937 r., a na podstawie umowy z dnia 3.02.1938 r., Rep. nr (...), nabyli obszar o powierzchni 394, 73 m ( 2) oznaczony na ww. mapie literami (...) Określony w księdze hipotecznej Rep. (...) obszar składający się z ww. działek figurował w księdze parcel jako parcela o nr ewidencyjnym (...) i powierzchni 4.133,99 m ( 2) , a jako władający tą nieruchomością wpisany był (...). Przedsiębiorstwo (...) znalazło się pod zarządem państwowym na początku 1945 r. W dniu 1.02.1945 r. sporządzony został jego inwentarz i bilans otwarcia. Orzeczeniem nr 22 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12.02.1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa orzeczono przejęcie na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. w S. przy ul. (...), którego przedmiotem działania była produkcja wyrobów ściernych na papierze i płótnie oraz mielonych minerałów szlifierskich. Do objęcia powyższego przedsiębiorstwa wyznaczone zostały Zakłady (...) w B.. Wstępny protokół zdawczo - odbiorczy przekazania tym Zakładom zakładu (...) w S. został spisany w dniu 30.12.1948 r. w S. w fabryce (...), przy czym jako dzień przejęcia fabryki przyjęto 1.01.1949 r. W dniu 31.12.1948 r. sporządzono kolejny inwentarz przedsiębiorstwa (...), a następnie po zakończeniu prac bilansowych w dniu 13.05.1949 r. sporządzono protokół zdawczo - odbiorczy. W dniu 3.11.1949 r. został sporządzony plan sytuacyjny wydzielenia parceli z nieruchomości (...), położonej przy ul. (...) w S. dla celów upaństwowienia przemysłu. Według rejestru pomiarowego nieruchomość objęta księgą hipoteczną (...) stała się częścią parceli nr (...) o powierzchni 4.600 m ( 2) będącej własnością Zakładów (...) w S..
Minister Przemysłu Ciężkiego orzeczeniem z dnia 30.10.1963 r. zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. w S. ustalając, że składniki majątkowe, objęte tym protokołem sporządzonym w dniu 23.03.1950 r. przez Zakłady (...) w B., wyznaczone do objęcia Przedsiębiorstwa (...), przechodzącego na własność Państwa, stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa.
W latach 1966-1968 na terenie miasta S. zakładano nową ewidencję gruntów i budynków. Podstawą jej założenia były znajdujące się w zasobie geodezyjnym materiały mapowe i pomiarowe pochodzące z różnych okresów oraz ustalenia dotyczące granic nieruchomości poczynione w celu założenia ewidencji gruntów według aktualnego stanu władania. Według sporządzonego w dniu 15.03.1966 r. protokołu ustalenia władania obszarem zapisanym w księdze wieczystej (...) władały Zakłady (...) w S.. W nowej ewidencji w obszarze tym wyodrębniono działki o numerach (...). Dawna parcela nr (...) o powierzchni 4.133,99 m ( 2) stanowiła działkę nr (...) i część działki nr (...). W 1972 r. na wniosek Zakładów (...) w S. dokonano podziału nieruchomości obejmującej działki o nr (...) w ten sposób, że połączono je w jedną, której nadano nr (...), a następnie wydzielono z niej 2 działki o nr (...), przy czym przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład działki (...). W 1974 r. nieruchomość obejmująca działki (...) została podzielona w ten sposób, że z działki (...) wydzielono działki nr (...), zaś działka (...) pozostała bez zmian, przy czym przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład działki (...).
Geodeta Miejski w S. decyzją z dnia 30.09.1988 r. nr (...), orzekł o wygaśnięciu zarządu sprawowanego przez Zakłady (...) w B. terenu Skarbu Państwa położonego w S. w rejonie ulic (...) o ogólnej powierzchni 23.572 m ( 2) , oznaczonego na mapie geodezyjnej (...) jako działki nr (...) ponieważ teren ten w całości stał się zbędny dla ww. Zakładów z powodu ich likwidacji.
Kolejnego podziału działek dokonano w 1998 r. na wniosek (...) w S. w ten sposób, że działkę (...) podzielono na działki (...), a działkę (...) podzielono na działki (...), zaś przedmiotowa nieruchomość stanowiła wówczas część działki (...). W latach 2007-2009, w związku z wprowadzeniem systemu informatycznego, przeprowadzono modernizację ewidencji gruntów i budynków, nadając działkom nowe numery ewidencyjne. Przedmiotowa nieruchomość o powierzchni 4.133, 99 m ( 2) , w granicach opisanych w księdze (...), zajmuje obecnie część działki oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków nr (...) o powierzchni 6756 m ( 2) . W ewidencji gruntów i budynków jako właściciel tej nieruchomości wpisany jest Skarb Państwa, a jako władający UM w S..
Biegły geodeta inż. E. P. sporządził projekt podziału geodezyjnego tej nieruchomości w celu wydzielenia z niej nieruchomości nabytej przez poprzedników prawnych powodów w granicach opisanych w księdze (...). W wyniku dokonanego podziału z nieruchomości nr (...) wyodrębnił geodezyjnie m.in. działkę oznaczoną nr (...) o powierzchni 4.115 m ( 2) , odpowiadającą działkom nabytym przez poprzedników prawnych powodów.
B. K. został uznany za zmarłego postanowieniem SR w B. z dnia 30.12.2002 r., sygn. akt l Ns 1580/00, a chwila jego śmierci została oznaczona na dzień 1.01.1947 r. Spadek po B. K. w całości na podstawie ustawy nabył syn I. K. urodzony (...), co zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem SR w B. z 16.12.2003 r., sygn. akt l Ns 659/03.
M. K., na mocy postanowienia SR w B. z 17.05.2005 r., sygn. akt l Ns 885/03, został uznany za zmarłego z dniem 9.05.1945 r. Spadek po nim nabył w całości, na podstawie ustawy, syn J. K. urodzony (...), zmarły 30.10.1982 r. w M.. Z kolei spadek po nim na podstawie ustawy nabyli żona R. B. K. L. z domu J. oraz córka F. E.po 1/2 części, zaś po spadek po R. B. K. L., na podstawie ustawy, nabyły dzieci F. E. i H. K. po 1/2 części. Powyższe zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem SR w S. z dnia 31.10.2006 r., sygn. akt II Ns 1052/06.
W dniu 31.07.2004 r. powód I. K. wystąpił z wnioskiem do Wydziału (...) UM w S. o wydanie przedmiotowej. Wniosek nie został uwzględniony.
Minister Gospodarki decyzją z dnia 20.112007 r. umorzył wszczęte przez powodów postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 22 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12.07.1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, odnośnie przedsiębiorstwa (...)-ka z o.o. w S. oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 30.10.1963 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. w S., w części dotyczącej nieruchomości o powierzchni 3739,26 m ( 2) , objętej księgą wieczystą Rep. (...), a następnie decyzją z dnia 10.06.2004 r. utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu tych decyzji wskazano, że powodowie nie wykazali interesu prawnego tj. okoliczności nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości na podstawie decyzji o stwierdzenie nieważności których wystąpili. Nie udało się bowiem pozyskać dokumentu zatwierdzonego zaskarżonym orzeczeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 30.10.1963r. - protokołu zdawczoodbiorczego sporządzonego w dniu 23.03.1950 r., jako dokumentu określającego poszczególne składniki majątkowe znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, a jedynie na podstawie tego dokumentu istniała możliwość ustalenia, czy rzeczywiście wraz z ww. przedsiębiorstwem przeszła na własność Państwa wskazana przez wnioskodawców nieruchomość o powierzchni 3.739,26 m ( 2) .
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy stwierdził, że chociaż decyzja nacjonalizacyjna nie dotyczyła nieruchomości objętej żądaniem pozwu, to od czasów powojennych faktycznie nieruchomość wykorzystywana była przez Skarb Państwa na potrzeby przedsiębiorstwa (...) w B., w zarządzie których pozostawała do 30.09.1988 r. Zdaniem Sądu I-instancji w tej sytuacji zachodzą podstawy, aby uznać, że pozwany Skarb Państwa nabył własność przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. 1946.13.87). Przedmiotowa nieruchomość spełnia przesłanki, aby uznać ją za majątek opuszczony w rozumieniu art. 1 ust. 1 ww. dekretu, albowiem poprzednicy prawni powodów utracili ją w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., a następnie nie odzyskali jej. Nie ma wprawdzie dowodów, że przedmiotowa nieruchomość została objęta nadzorem odpowiedniego urzędu likwidacyjnego i wciągnięta do rejestru majątków opuszczonych, ale nie ma to istotnego znaczenia dla kwestii nabycia przez Państwo w trybie dekretu własności majątku opuszczonego, ponieważ o nabyciu w trybie art. 34 własności nieruchomości decyduje jej charakter jako majątku opuszczonego i upływ przewidzianego w dekrecie czasu. Bieg terminu przewidzianego w art. 34 ust. 1 lit. a nie został przerwany, gdyż do dnia 31.12.1948 r. nie został złożony przez osoby uprawnione wniosek o przywrócenie posiadania ani też nie został złożony przez właściciela przed upływem 10-letniego terminu biegnącego od końca 1945 r., wniosek o wydanie nieruchomości, ani wytoczone powództwo z takim żądaniem.
Zdaniem Sądu Okręgowego nawet gdyby stanowiska tego nie podzielić to istnieją przesłanki, aby uznać, że Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość przez zasiedzenie. Z dokonanych ustaleń wynika, że zarówno przedsiębiorstwo (...) jak i przedmiotowa nieruchomość od 1.01.1949 r. znajdowały się we władaniu przedsiębiorstwa (...) w B. i że nieruchomość pozostawała w zarządzie Zakładów (...) aż do 30.09.1988 r. Okoliczności te świadczą o tym, że pozwany Skarb Państwa władał przedmiotową nieruchomością jak właściciel, gdyż zarząd wykonywany przez państwowe jednostki organizacyjne był formą władania mieniem państwowym. Mając na uwadze treść art. 50 § 2 dekretu z dnia 11.10.1946 r. prawo rzeczowe (Dz. U. nr 57, póz. 319), art. 172 § 2 kc w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą z dnia 28.07.1990 r.( Dz. U. nr 55, póz. 321) oraz treść art. XLI przepisów wprowadzających kodeks cywilny, istnieją przesłanki do stwierdzenia, że pozwany Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość przez zasiedzenie z dniem 1.01.1979 r., jako posiadacz w złej wierze. Natomiast gdyby uznać, że dopiero upływ 10 letniego terminu z art. 34 ust. 1 lit. a dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich umożliwił przekształcenie władztwa sprawowanego przez Państwo w ramach funkcji publicznych nad nieruchomościami opuszczonymi, w posiadanie właścicielskie Skarbu Państwa, to należałoby przyjąć, iż pozwany nabył przedmiotową nieruchomość przez zasiedzenie z dniem 1.01.1985 r.
W ocenie Sądu powodowie nie wykazali, że w okresie biegu terminu zasiedzenia byli pozbawieni realnej możliwości dochodzenia roszczeń, poprzez które mogliby odzyskać posiadanie należącej do nich nieruchomości.
W ocenie Sądu, wbrew stanowisku pozwanego, powodowie mieli interes prawny w wytoczeniu niniejszego powództwa. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c.
Apelację od tego wyroku złożyli powodowie, którzy domagali się jego zmiany i orzeczenia zgodnie ze zmodyfikowanym żądaniem pozwu, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi I-instancji do ponownego rozpoznania. W apelacji powodowie zarzucili sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału polegająca na przyjęciu, że:
- istnieją przesłanki do stwierdzenia, że pozwany Skarb Państwa, na podstawie art. 34 uchylonego dekretu z dnia 8.03.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, nabył własność przedmiotowej nieruchomości z dniem 31.12.1955 r.,
- gdyby przyjąć, że nieruchomość utraciła charakter mienia opuszczonego, to istnieją przesłanki do uznania, że Skarb Państwa nabył przedmiotową nieruchomość przez zasiedzenie z dniem 1.01.1979 r. lub też z dniem 1.01.1985 r.,
- Skarb Państwa przez jednostki państwowe władał nieruchomością jako posiadacz samoistny mimo braku przesłanek wskazujących na taki stan faktyczny,
- brak jest podstaw do powoływania się przez powodów na siłę wyższą jako przesłankę zawieszenia biegu terminu zasiedzenia z art. 121 pkt 4 k.c.,
- nie wyciągnięciu żadnych wniosków z faktu, że Skarb Państwa przed 2012 r. nie podjął żadnych działań faktycznych lub prawnych celem ustalenia własności spornej nieruchomości.
Ponadto powodowie zarzucali uchybienia procesowe mające wpływ na wynik sprawy polegające na obrazie art. 244 k.p.c. poprzez oparcie ustaleń o materiał nie będący dokumentami urzędowymi, pominięciu dokumentów, z których wynika, że Skarb Państwa i urzędy nie dysponowały żadnymi danymi na temat stanu posiadania nieruchomości od czasów zakończenia wojny oraz obrazie art. 233 k.p.c. i art. 328 § 2 k.p.c. poprzez brak wszechstronnej oceny dowodów przez przypisywanie dopuszczonym dowodom treści, której nie posiadają.
Pozwani Skarb Państwa oraz Gmina S. domagali się oddalenia apelacji i zasądzenia kosztów procesu.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje:
Apelacja powodów nie jest zasadna i nie mogła skutkować zmianą ani też uchyleniem zaskarżonego wyroku z następujących powodów.
Ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Okręgowy, dotyczące:
- nabycia w 1937 i 1938 roku przez M. K. i B. K. nieruchomości o łącznej powierzchni 4.133, 99 m ( 2) , objętych dawnym Rep. (...) Sądu Rejonowego w S.,
- ich śmierci i spadkobierców,
- zmian geodezyjnych w oznaczeniu nieruchomości,
- wydania orzeczeniem nr 22 przez Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12.02.1948 r. o przejęciu na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. w S., przy ul. (...), którego przedmiotem działania była produkcja wyrobów ściernych na papierze i płótnie oraz mielonych minerałów szlifierskich i wyznaczenia do objęcia powyższego przedsiębiorstwa Zakładów (...) w B.,
- wydania przez Ministra Przemysłu Ciężkiego orzeczenia z dnia 30.10.1963 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczoodbiorczego przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. w S. i ustaleniu, że składniki majątkowe, objęte tym protokołem sporządzonym w dniu 23.03.1950 r. przez Zakłady (...) w B., wyznaczone do objęcia Przedsiębiorstwa (...), przechodzącą na własność Państwa i stanowią część składową przedsiębiorstwa,
- orzeczenia przez Geodetę Miejskiego w S., decyzją z dnia 30.09.1988 r. nr (...), o wygaśnięciu zarządu sprawowanego przez Zakłady (...) w B. terenu Skarbu Państwa, położonego w S. w rejonie ulic (...), o ogólnej powierzchni 23.572 m ( 2) , oznaczonego na mapie geodezyjnej (...) jako działki nr (...), ponieważ teren ten w całości stał się zbędny dla ww. Zakładów z powodu ich likwidacji,
- wystąpienia w dniu 31.07.2004 r. przez I. K. do Wydziału (...) UM w S. z wnioskiem o wydanie przedmiotowej nieruchomości oraz nieuwzględnienia tego wniosku,
- umorzenia, decyzją z dnia 20.112007 r., przez Ministra Gospodarki, zainicjowanego przez powodów, postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr 22 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12.07.1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, odnośnie przedsiębiorstwa (...) oraz utrzymania w mocy tej decyzji decyzją z dnia 10.06.2004 r., jak również przyczyn tego umorzenia
są prawidłowe, wynikają z dokumentów przedłożonych przez strony postępowania, nie zostały zakwestionowane w apelacji powodów i ustalenia te Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, ustalenia poczynione przez Sąd Okręgowy w pozostałym zakresie nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy i dlatego zarzuty dotyczące zbierania w tej części materiału dowodowego i jego oceny nie mogły decydować o zasadności złożonej apelacji.
Bezsporne w sprawie jest, że powodowie są spadkobiercami M. K. i B. K., przedwojennych właścicieli nieruchomości o łącznej powierzchni 4.133, 99 m ( 2) , objętej księgą dawną Rep. (...) Sądu Rejonowego w S., która utraciła moc prawną. Dla nieruchomości nie jest aktualnie prowadzona księga wieczysta i w tym znaczeniu nieruchomość nie posiada uregulowanego stanu prawnego. Bezsporne jest również to, że byli właściciele nieruchomości zginęli w czasie wojny.
Jak wynika z twierdzeń powodów, zawartych w pozwie, ale również konsekwentnie podtrzymywanych w późniejszych pismach procesowych, „od wojny nieruchomość stoi pusta" a Urząd Miasta w S. odmawia jej wydania powodom. Z twierdzeń powodów wynika również, że w okresie PRL nie mogli domagać się wydania nieruchomości albowiem min., mieszkając za granicą, nie mogli przyjechać do kraju.
Prawidłowo również ustalił Sąd Okręgowy, zgodnie z twierdzeniami powodów, które nie zostały zakwestionowane przez pozwany Skarb Państwa, że nieruchomość stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania nie została znacjonalizowana i nie przeszła w tym trybie na własność Państwa. W początkowym okresie postępowania tylko pozwana Gmina S. przeczyła tym twierdzeniom powodów i podnosiła fakt nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości, ale faktu tego nie wykazała i nie przedstawiła na tę okoliczność dowodów pozwalających na takie ustalenia. Ze zgromadzonego natomiast w sprawie materiału dowodowego, zaoferowanego przez obydwie strony, jednoznacznie wynika, że nieruchomość została nabyta przez M. K. i B. K., jako własność osób fizycznych, brak dowodów aby weszła w skład prowadzonego przez nich przedsiębiorstwa, jak również brak dowodów przejęcia na własność Państwa w trybie nacjonalizacji tej konkretnej nieruchomości, stanowiącej własność osób fizycznych (brak protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 23.03.1950 r. o przejęciu przez Państwo konkretnych składników mienia przedsiębiorstwa (...) S-ka z o.o. w S.). W toku przedmiotowego postępowania, ani też wcześniej toczącego się postępowania administracyjnego dotyczącego orzeczenia o nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości, nie ustalono, aby nacjonalizacja dotyczyła nieruchomości objętej żądaniem pozwu. Z całą pewnością nie wykazano zatem, aby Skarb Państwa stał się właścicielem przedmiotowych nieruchomości w tym trybie. Z twierdzeń powodów oraz przedłożonych przez Gminę S. dokumentów, nie zakwestionowanych przez powodów, wynika, że nieruchomość ta w okresie powojennym nie pozostawała we władaniu spadkobierców M. K. i B. K., do 1988 r. (nie wiadomo od kiedy i na jakiej podstawie) była w zarządzie przedsiębiorstwa (...) – Zakładów (...) w B.. W przedmiotowej sprawie nie podjęto nawet próby wykazania w jakim trybie doszło powstania wymienionego zarządu. Z całą pewnością natomiast ani powodowie, ani ich wstępni nie władali tą nieruchomością co najmniej od czasu zakończenia wojny.
Zgodnie z art. 1 ust. dekretu z 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (DZ. U. Nr 13, poz. 87 z późn. zm.) majątkiem opuszczony w rozumieniu tego dekretu był wszelki majątek (ruchomy i nieruchomy) osób, które w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. utraciły jego posiadanie, a następnie go nie odzyskały. Z twierdzeń samych powodów wynika, że spadkobiercy M. K. i B. K. nie odzyskali posiadania przedmiotowej nieruchomości i dopiero w 2004 r. wystąpili do Urzędu Miasta w S. o jej zwrot. W tej sytuacji nieruchomość objęta żądaniem pozwu była nieruchomością opuszczoną w rozumieniu powołanego wyżej dekretu i nie utraciła tego charakteru albowiem jak wskazano wyżej brak dowodów aby podlegała przejęciu przez Państwo na własność, stosownie do przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R. P. Nr 3, poz. 17). W powołanym w apelacji orzeczeniu z dnia 19.12.1960 r., I CR 412/60, Sąd Najwyższy stwierdził, że z chwilą gdy Państwo przejmuje mienie opuszczone pod swój zarząd na podstawie innych przepisów aniżeli przepisy o majątkach opuszczonych (a wśród nich na podstawie przepisów o nacjonalizacji), mienie to traci tym samym charakter mienia opuszczonego w rozumieniu art. 1 dekretu z 8 marca 1946 r. Tymczasem powodowie od początku postępowania konsekwentnie przeczyli, aby nieruchomość została przejęta przez Państwo w trybie nacjonalizacji. Między innymi z tego faktu powodowie wywodzili swoje prawo do nieruchomości.
W związku z tym, że nieruchomość spełniała kryteria nieruchomości opuszczonej w rozumieniu powołanego wyżej dekretu, z mocy jego art. 16, krewni w linii prostej zmarłych właścicieli, bracia i siostry a także małżonkowie mogli żądać wprowadzenia w posiadanie tej nieruchomości. Konsekwencją braku działania osób najbliższych zmarłych właścicieli nieruchomości było nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa, w drodze tzw. przemilczenia na mocy art. 34 ust. 1 pkt a dekretu, po upływie 10 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wojna została ukończona. W postanowieniu z dnia 13.10.1997 r., I CKU 146/97 Sąd Najwyższy wyjaśnił, że uzyskanie tytułu własności w trybie dekretu z 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich było wyłącznie następstwem niewykonywania swego prawa przez właściciela. Z istoty bowiem przemilczenia jako następstwa bezczynności właściciela wynika, że takie nabycie nie może nastąpić wówczas, gdy właściciel dał wyraz woli odzyskania swego prawa. Oznacza to, że nabyciu przez Skarb Państwa własności nieruchomości opuszczonej można było zapobiec poprzez złożenie wniosku o przywrócenie posiadania takiej nieruchomości. Na przeszkodzie nabyciu własności takiej nieruchomości przez Skarb Państwa stało także faktyczne władanie nieruchomością przez jej właściciela i wykonywanie przez niego prawa własności. W innym z orzeczeń stwierdził także, że przemilczenie z art. 34 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich polega na tym, że skutkiem samej bezczynności właściciela jest nabycia własności przez inną osobę. Posiadanie nie stanowi więc przesłanki tego nabycia wobec czego kwestia, czy Skarb Państwa był w posiadaniu działki przedstawiałaby się jako bezprzedmiotowa. Istotne jest, czy właściciel działki dał wyraz woli odzyskania swego prawa i wolę swą zrealizował przez wejście w posiadanie przedmiotu swej własności (postanowienie SN z 19.11.1973 r., III CRN 264/74).
Żadnej z przesłanek przerwy biegu terminu przemilczenia powodowie nie tylko nie wykazali, ale nawet nie podnosili okoliczności świadczących o takich zdarzeniach. Powoływali się wyłącznie na fakt spadkobrania po przedwojennych właścicielach nieruchomości, brak dowodów nacjonalizacji przedmiotowej nieruchomości oraz niemożliwość posiadania nieruchomości i ubiegania się o jej wydanie w okresie PRL-u, w szczególności po 1967 roku.
Z mocy art. 6 k.c. to powodowie domagając się ustalenia prawa własności nieruchomości zobowiązani byli do wykazania tytułu własności tej nieruchomości. Nie przedstawili żadnych dowodów, a nawet nie twierdzili, że do dnia 31.12.1955 r. spadkobiercy lub inni uprawieni krewni zmarłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości podjęli działania, które zapobiegłyby nabyciu jej własności przez Skarb Państwa w drodze przemilczenia. Ponieważ to powodowie domagali się ustalenia własności na swoją rzecz, podnosili okoliczność pozostawania nieruchomości bez opieki od czasu wojny, to byli zobowiązani do wykazania, że oni sami lub inne osoby uprawnione podjęły działania przerywające bieg terminu przemilczenia. W tym zakresie ciężar dowodu spoczywał na powodach albowiem to oni z tego faktu wywodzili korzystne dla siebie skutki prane.
Dlatego też prawidłowo Sąd I-instancji stwardził, że w świetle twierdzeń samych powodów oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak było podstaw do ustalenia, że własność nieruchomości objętej żądaniem pozwu aktualnie przysługuje powodom. Powodowe faktu tego nie wykazali. W świetle zaoferowanego przez powodów materiału dowodowego prawidłowo Sąd Okręgowy przesłankowo stwierdził, że Skarb Państwa nabył własność nieruchomości w drodze przemilczenia, co uniemożliwiło uwzględnienie żądania pozwu.
Dlatego też dalej idące rozważania i ustalenia Sądu Okręgowego, dotyczące ewentualnego nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia są zbędne. Ustalenia te i wywody były poczynione przez Sąd I-instancji na wypadek nie podzielenia poglądów o nabyciu własności nieruchomości w drodze przemilczenia i nie mogły mieć istotnego znaczenia. Ponieważ ustalenia te nie były istotne dla rozstrzygniecie przedmiotowej sprawy, to także zarzuty apelacji dotyczące ustaleń faktycznych w tej części, sposobu gromadzenia dowodów i oceny zebranego materiału dowodowego nie miały wpływu na ocenę prawidłowości rozstrzygnięcia. Zarzuty dotyczyły bowiem ustaleń, na których Sąd Apelacyjny nie oparł swojego rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny nie zajmował się badaniem przesłanek ewentualnego zasiedzenia nieruchomości przez Skarb Państwa albowiem było zbędne w świetle przytoczonych wyżej okoliczności. Podkreślenia wymaga jeszcze raz to, że zupełnie inne są przesłanki nabycia własności przez Skarb Państwa w drodze przemilczenia a inne w drodze zasiedzenia. Pierwsze nabycie następuje w związku z brakiem działania właściciela nieruchomości, zmierzającego do odzyskania jej posiadania, w drugim wypadku przesłanką nabycia prawa własności jest działanie, w tym wypadku Skarbu Państwa, który musi wykazać samoistność posiadania nieruchomości.
Reasumując, powodowie nie udowodnili, że przysługuje im prawo własności do nieruchomości opisanej w pozwie, zatem ich żądanie ustalenia prawa nie mogło zostać uwzględnione. Zaskarżony wyrok Sądu I-instancji jest prawidłowy.
Dlatego też mając na uwadze powyższe rozważania Sąd Apelacyjny oddalił apelację powodów na mocy art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego, stosownie do jego wyniku, orzekł na mocy art. 98 k.p.c., przyjmując wysokość stawek zastępstwa procesowego na podstawie § 6 w zw. z § 12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349) oraz na podstawie art. 99 k.p.c. w zw. z § 6 i 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348). | <urn:uuid:db621837-7cd5-4d0a-8bcf-ae4cacd06634> | finepdfs | 1.217773 | CC-MAIN-2015-35 | http://orzeczenia.katowice.sa.gov.pl/content.pdffile/$002fneurocourt$002fpublished$002f15$002f150000$002f0000503$002fACa$002f2013$002f000147$002f151500000000503_I_ACa_000147_2013_Uz_2013-04-17_002-publ.xml?t:ac=$N/151500000000503_I_ACa_000147_2013_Uz_2013-04-17_002 | 2015-09-05T07:41:13Z | crawl-data/CC-MAIN-2015-35/segments/1440645396463.95/warc/CC-MAIN-20150827031636-00283-ip-10-171-96-226.ec2.internal.warc.gz | 177,266,991 | 0.999989 | 0.999994 | 0.999994 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1584,
6914,
10391,
15515,
20003,
23367,
28087,
31005
] | 3 | 21 |
UMOWA
na zadanie pn.:
Świadczenie usług weterynaryjnych dla bezdomnych zwierząt z terenu Gminy Wierzbica w roku 2015”
zawarta w dniu 11.03.2015 r. pomiędzy:
Gminą Wierzbica ul.Kościuszki 73, 26-680 Wierzbica
NIP 9482382481, REGON 670224054
reprezentowaną przez Wójta Gminy Wierzbica – Pana Zdzisława Duliasa
przy kontrasygnacie Skarbnika Gminy Pani Ireny Stańkowskiej zwanym dalej „Zleceniodawca”,
a
Małgorzatą Nowak Ośrodek Adopcyjny dla Zwierząt
NIP 9482507936
REGON 360868202
reprezentowanym przez Panią Małgorzatę Nowak
zwanym w dalszej części umowy „Zleceniobiorca”.
§ 1
Zgodnie z art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. 2010r. Nr 113 poz. 759 z późn. zm.) do przedmiotowego zamówienia nie stosuje się w/w ustawy.
§ 2
• Przedmiotem umowy jest świadczenie przez Zleceniobiorcę usługi przyjęcia zwierząt bezdomnych z terenu gminy Wierzbica do Ośrodka Adopcyjnego, zapewnienie im właściwej opieki oraz usługi transportowej.
• Usługi weterynaryjne będą wykonywane przez podmiot: Usługi Weterynaryjne Sprzedaż Pasz Paweł Głowacki Wierzbica, ul. Staszica 32.
• Usługi będą wykonywane wyłącznie na zgłoszenie uprawnionego pracownika Referatu Infrastruktury Rolnictwa i Ochrony Środowiska Urzędu Gminy w Wierzbicy
• Zakres usług obejmuje czynności ujęte w Ofercie cenowej, która stanowi integralną część umowy oraz inne działania jeżeli okazać się niezbędne.
§ 3
Strony ustalają odpłatność za czynności wymienione w § 2 zgodnie z cenami ofertowymi przedstawionymi w formularzu propozycji cenowej (Załącznik nr 1 do umowy).
§ 4
Umowa zostaje zawarta na okres od dnia 02.03.2015 do dnia 31.12.2015 r.
§ 5
Strony ustalają następujące zasady regulowania należności za wykonaną usługę:
• Rozliczenie będzie następowało na podstawie rachunków wystawionych przez Zleceniobiorcę w terminie 14 dni od daty ich złożenia.
§ 6
Zleceniodawca ma prawo uzyskiwania od Zleceniobiorcy bieżących informacji na temat realizacji usług, a także obserwowania i kontroli Zleceniobiorcy w trakcie wykonywania usług zleconych przez Zleceniodawcę.
§ 7
Zmiana warunków umowy lub jej zakresu winny być dokonywane na piśmie w formie aneksu.
§ 8
W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową będą miały zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego.
§ 9
Zleceniobiorca ponosi pełną odpowiedzialność za szkody powstałe przy realizacji przedmiotu umowy wyrządzone Zleceniodawcy i osobom trzecim.
§ 10
Wszystkie spory jakie mogą wyniknąć z wykonania niniejszej umowy rozstrzygać będzie właściwy miejscowy i rzeczowy Sąd dla siedziby Zleceniodawcy.
§ 11
Integralną częścią umowy jest:
• załącznik nr 1 – Oferta cenowa wykonania usługi dotyczącej przyjęcia do Ośrodka Adopcyjnego bezdomnych zwierząt z terenu Gminy Wierzbica w roku 2015
§ 12
Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, z których jeden otrzymuje Zleceniobiorca.
Zleceniobiorca:
Nawz Helspoto
Zleceniodawca:
WOJTOWICNY
mgr Zdzisław Dalius
| Lp | Nazwa usługi | Cena jednostkowa | VAT | Cena jednostkowa brutto |
|----|------------------------------------------------------------------------------|------------------|------|-------------------------|
| 1 | Przyjęcie zwierzęcia do Ośrodka Adopcyjnego/schroniska oraz zapewnienie mu właściwej opieki | 1155,00 | 345,00 | 1500,00 |
| 2 | Zapewnienie opieki weterinaryjnej | 0 | 0 | 0 |
| 3 | Transport odtłowionych bezpańskich zwierząt | gratis | gratis | gratis |
| 4 | Wydawanie zwierząt dla osób chętnych do ich adopcji | gratis | gratis | gratis |
| 5 | Uśpienie w uzasadnionych przypadkach bezpańskiego zwierzęcia | 0 | 0 | 0 |
| 6 | Uśpienie ślepego miota | 0 | 0 | 0 |
Małgorzata Jóźwiak
Do akceptacji
WOJEWÓDZTWO
mgr Zbigniew Dydias | <urn:uuid:5c6488b9-05ee-4232-8aa6-cfb97aa27c6d> | finepdfs | 1.080078 | CC-MAIN-2023-14 | http://www.boz.org.pl/dokumenty/2015/142511_u_e0.pdf | 2023-03-21T07:16:24+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-14/segments/1679296943637.3/warc/CC-MAIN-20230321064400-20230321094400-00686.warc.gz | 70,064,020 | 0.993421 | 0.999938 | 0.999938 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2077,
2947,
4143
] | 1 | 0 |
Tematy wydania:
- Regulacje na rynku gazu ziemnego
- Ośrodek Mediacji Gospodarczej przy IGG
Gromadź piękne chwile,
My zajmiemy się gazem.
Zastanawiałeś się kiedyś, jak magazynuje się gaz ziemny? Nie trac na to swojego cennego czasu. Twórz nową rzeczywistość, realizuj śmiałe wizje i gromadź piękne chwile. Magazynowaniem gazu zajmą się eksperci ze spółki Gas Storage Poland.
Głównym celem naszej działalności jest realizacja zadań operatora systemu magazynowania gazu w Polsce. Po co to robimy? Są dziedziny życia, w których gromadzenie zapasów jest koniecznością. Taką dziedziną jest zapas energetyczny każdego kraju.
Gromadzimy i magazynujemy gaz ziemny – to nasza pasja.
gasstoragepoland.pl
Tematem wydania ostatniego numeru „Przeglądu Gazowniczego” były „potencjalne kierunki rozwoju rynku gazu”. Zwracaliśmy uwagę na dynamicę rozwoju rynku, którego źródłem jest dywersyfikacja kierunków i źródeł dostaw, a tym samym bezpieczeństwo rynku.
Wskazywaliśmy na ogromny potencjał wzrostu zapotrzebowania na „błękitne paliwo”, wynikający z inwestycji w infrastrukturę przesyłową i dystrybucyjną, a więc większej dostępności gazu, a także z rosnącej popularności segmentu LNG/CNG jako alternatywnych paliw w transporcie.
To są fundamenty rozwoju rynku gazu ziemnego. W bieżącym numerze koncentrujemy się na uwarunkowaniach rozwoju rynku gazu. Nie jest bowiem tak, że branża gazownicza ma wyłączny wpływ na dynamikę wzrostu jej znaczenia w gospodarce.
Jak każdy sektor gospodarki funkcjonuje bowiem w pewnym otoczeniu regulacyjnym, wynikającym zarówno z dyrektyw i rozporządzeń wspólnego rynku UE, jak i z ustawodawstwa krajowego, w obszarach prawa energetycznego, prawa budowlanego, inwestycji, systemu finansowego i mechanizmów wsparcia z funduszy europejskich.
Zwracamy uwagę, że źródło regulacji rynku gazu ziemnego na poziomie Unii Europejskiej zazwyczaj szukamy w dyrektywach i rozporządzeniach unijnych. Ciężar regulacji sektora gazowniczego w ostatnich latach zaczął się jednak przesuwać w stronę szczegółowych aktów – unijnych kodeksów siedciowych, które stanowią kluczowe instrumenty umożliwiające pełne wdrożenie zasad wspólnego rynku energii w zakresie gazu ziemnego na obszarze całej Unii Europejskiej, określając jednolite i wspólne zasady funkcjonowania i zarządzania systemami gazowymi, zmierzając do zniwelowania barier technicznych, ograniczających swobodny przepływ gazu ziemnego wewnątrz UE.
Również na poziomie krajowym mamy do czynienia z regulacjami prawnymi, które silnie rztują na funkcjonowanie sektora gazowniczego. Dotyczy to szczególnie rynku inwestycji. Inwestycje liniowe w przeważającej mierze realizowane są w ramach reżimu zamówień publicznych. Zwłaszcza dokonywanie wyboru według najniższej ceny (pomimo zmienionych przepisów) oraz niedostrzeganie wpływu zamówień publicznych na kondycję przedsiębiorstw utrudniają poprawną, prawidłową realizację inwestycji liniowych oraz budowę stałych struktur firm wykonawczych, realizujących infrastrukturę liniową. Analiza ryzyka dla inwestycji liniowych wynika nie tylko z prawa zamówień publicznych, ale także z bardzo skomplikowanego ustawodawstwa, regulującego procesy inwestycyjne, dotyczącego ochrony środowiska, prawa wodnego, krajobrazowego, a także prawa do informacji publicznej.
W jakiejś skali specustawa o inwestycjach liniowych rozwiązuje te kwestie, ale nie obejmuje wszystkich inwestycji, a zatem inwestorzy muszą mieć świadomość ograniczeń.
Rozwiązania legislacyjne w zakresie budowania reguł gry na rynku nie obejmują całej rzeczywistości funkcjonowania przedsiębiorstw, ponieważ wyznacza to również praktyka. Stąd liczne inicjatywy samorządu gospodarczego, aby cywilizować te praktyki, zmierzać w kierunku kodeksów dobrych praktyk. Izba Gospodarcza Gazownictwa bardzo aktywnie włączyła się w budowanie dobrych relacji zamawiający-wykonawca, aby proces ten był bardziej przejrzysty i równoważył pozycję stron. Odnotowaliśmy jednak, że oczekiwania naszych firm członkowskich dotyczą także sytuacji, w których dochodzi do sporów. Uznaliśmy, że IGG powinna stworzyć platformę dialogu, która pozwoli rozwiązywać spory na drodze mediacji. W związku z tym przy IGG powołaliśmy Ośrodek Mediacji Gospodarczej, który pozwoli stronom wychodzić z posiedzenia medacyjnego z partnerem biznesowym na innym poziomie relacji (win-win) niż w przypadku zakończenia sprawy wyrokiem sądu (win-lose).
Zapraszam do lektury.
Łukasz Kroplewski, prezes Izby Gospodarczej Gazownictwa
RADA PROGRAMOWA „Przeglądu Gazowniczego”
Teresa Laskowska, IGG – przewodnicząca
Grzegorz Romanowski, wiceprzewodniczący
Zbigniew Kajdanowski, PGNiG SA
Ewa Kukulska-Zając, INIG-PiB
Sławomir Lizak, EuRoPol GAZ s.a.
Artur Michniewicz, PSG sp. z o.o.
Tomasz Pietrasieński, GAZ–SYSTEM S.A.
Marcin Szczudło PGNiG Obrót Detaliczny sp. z o.o.
Anna Trojanowska, PGNiG SA
Piotr Wojtasik, Gas Storage Poland sp. z o.o.
Wydawca: Izba Gospodarcza Gazownictwa
01-224 Warszawa, ul. Kasprzaka 25
tel. 22 631 08 46, 22 631 08 38
faks 22 631 08 47, e-mail: email@example.com www.igg.pl
Redaktor naczelny: Adam Cymer
tel. kom. 602 625 474, e-mail: firstname.lastname@example.org
DTP i druk: BARTGRAF
00-549 Warszawa, ul. Piękna 24/26
tel. 22 625 55 48, e-mail: email@example.com
Projekt graficzny: Jolanta Krafft-Przedziecka
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść zamieszczanych ogłoszeń i reklam oraz może odmówić zamieszczenia reklamy, jeśli jej treść lub forma pozostają w sprzeczności z prawem, liinią programową i charakterem pisma.
**Spis treści**
**TEMAT WYDANIA**
8 Unijne kodeksy sieciowe – kluczowe instrumenty rynku gazu ziemnego w UE. Dr Mariusz Swora analizuje nowy mechanizm regulacji wspólnotowego rynku gazu
13 Inwestycje liniowe w świetle nowych zasad wyboru wykonawcy. Jan Styliński, radca prawny, przedstawia propozycje stosowania kryteriów pozacenowych
16 Czy sektor CNG/LNG ma szansę na rozwój? Marcin Budziewski z PIM wskazuje na uwarunkowania rozwoju tego rynku
18 Analiza ryzyka dla inwestycji liniowych. Dr Andrzej Sikora analizuje inwestorski tor przeszkód
**NASZ WYWIAD**
22 Trzeba być obecnym w Brukseli. Rozmowa z Anetą Wilmańską, dyrektorem Przedstawicielstwa PGNiG SA w Brukseli.
24 Nowe rozporządzenie SoS a bezpieczeństwo gazowe Polski. Komentarz Aleksandry Kulagi z Ministerstwa Energii
**OŚRODEK MEDIACJI GOSPODARCZEJ PRZY IGG**
26 Nowa platforma rozwiązywania sporów. Wypowiedź Łukasza Kroplewskiego, prezesa Izby Gospodarczej Gazownictwa
27 Co, jeśli nie sąd? Tobiasz Szychowski, Mariusz Mazepus i Krzysztof Czeszejko-Sochacki, radcowie prawni, charakteryzują alternatywne formy rozwiązywania sporów i zasady działania OMG przy IGG
29 Skład zespołu mediatorów OMG przy IGG
**PGNiG SA**
34 PGNiG SA rozpoczyna wydobycie ropy i gazu ze złoża Gina Krog w Norwegii
35 Co słyszać w InnVento?
**PGNiG SA OBRÓT DETALICZNY**
36 Strategia operacyjna, czyli jak z sukcesem zrealizować strategiczne cele
**POLSKA SPÓŁKA GAZOWNICTWA**
38 System Informacji Zarządczej w PSG
41 Wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w PSG
**GAZ–SYSTEM S.A.**
42 Projekt Baltic Pipe
**GAS STORAGE POLAND**
44 KPMG Kosakowo przykładem prośrodowiskowej realizacji inwestycji
**EuRoPol GAZ s.a.**
46 Niezawodność zasilania tłoczni w energię elektryczną gwarantem bezpieczeństwa dostaw gazu
**TECHNOLOGIE**
50 Szanse rozwoju i synergii rynku gazu i biogazu rolniczego. Dr inż. Wojciech Grządzieński prezentuje możliwość zasilania biogazem rolniczym „wyspowych” stref dystrybucyjnych
53 PGNiG SA dołącza do Programu Kosmicznego ARP. Anna Trojanowska prezentuje program kosmiczny jako źródło innowacji i zastosowań w różnych dziedzinach gospodarki.
**OSOBOWOŚĆ**
54 Adam Cymer kreśli sylwetkę Władysława Mielczarskiego
**SPORT**
58 „Sportgas”, czyli o tradycjach sportowych w branży
Na okładce: Platforma wiertnicza na złożu Gina Krog. Fot. Ole Jorgen Bratland, źródło: Statoil
Z życia Izby Gospodarczej Gazownictwa
Z nami trzeci kwartał 2017 roku. W IGG nastąpiła kolejna już w tym roku zmiana na stanowisku wiceprezesa zarządu. W związku z cofnięciem pełnomocnictwa dla Tomasza Białcharskiego do reprezentowania Polskiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o. w Izbie Gospodarczej Gazownictwa, 17 sierpnia 2017 roku odbyły się wybory uzupełniające do Prezydium Zarządu IGG. W tajnym głosowaniu Zarząd Izby Gospodarczej Gazownictwa na stanowisko wiceprezesa zarządu wybrał Dariusza Brzozowskiego, prezesa zarządu w EWE energia sp. z o.o., który z branżą gazowniczą związany jest od 17 lat.
Realizując decyzję Walnego Zgromadzenia Członków IGG, IGG podjęła działania na rzecz powołania Ośrodka Mediacji Gospodarczej. W kwietniu 2017 roku Zarząd IGG przyjął statut i regulamin Ośrodka Mediacji Gospodarczej. Na pierwszym spotkaniu mediatorów (pod koniec czerwca) przewodniczący OMG wręczył 13 aktów powołania na mediatorów Ośrodka Mediacji Gospodarczej przy IGG, co ukonstytuowało jego istnienie. W sierpniu został powołany sekretarz OMG. We wrześniu odbyło się drugie spotkanie mediatorów, podczas którego omówiono bieżącą działalność OMG oraz plany na przyszłość. Przewagą konkurencyjną dla działalności powołanego przez IGG Ośrodka Mediacji Gospodarczej może być możliwość zatwierdzenia ugody przez Sąd Arbitrażowy IGG, co pozwoli wykluczyć ewentualne problemy związane z uchyleniem się od realizacji zobowiązań będących efektem postępowania mediacyjnego. Na sierpniowym posiedzeniu Zarządu IGG powołano mec. Elżbietę Muchę na prezesa Sądu Arbitrażowego przy Izbie Gospodarczej Gazownictwa na 3-letnią kadencję, a na stanowisko sekretarza – Łukasza Wiatera.
W sierpniu uchwalał Zarząd IGG powołany został również Zespół Ekspertów liczący 9 osób. Członkowie zespołu swoją wiedzą i doświadczeniem będą wspierali działania IGG i firm członkowskich w kwestiach dotyczących funkcjonowania i rozwoju polskiej branży gazowniczej. Skład Zespołu Ekspertów może być rozbierany w zależności od potrzeb. Notki biograficzne członków Zespołu Ekspertów znajdują się na stronie internetowej IGG w zakładce Ekspertci.
Okres wakacyjny obfitował w prace legislacyjne nad projektami ustaw i rozporządzeń.
Izba Gospodarcza Gazownictwa przez ostatnie 3 miesiące zwracała się do firm członkowskich o zaopiniowanie jedenastu następujących aktów prawnych, przesyłanych do konsultacji publicznych z właściwych ministerstw:
- konsultacje podatkowe w sprawie listy przesłanek należytej sta-ranności po stronie nabywcy w transakcjach krajowych w kontekście prawa do odliczenia podatku naliczonego,
- konsultacje podatkowe w sprawie zmian technicznych oraz rozbudowy schemy JPK_VAT,
- projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,
- projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości i sposobu pobierania przez prezesa URE corocznych opłat wnoszonych przez przedsiębiorstwa energetyczne, którym została udzielona koncesja,
- projekt ustawy o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osobą fizyczną,
- projekt nowelizacji zalecenia OIML R 139 Compressed gaseous fuel measuring systems for vehicles – części 1–3,
- projekt rozporządzenia MRiR, zmieniający rozporządzenie w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać gazomierze i przeliczniki do gazomierzy, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych,
- projekt ustawy o architektach, inżynierach budownictwa oraz urbanistach,
- projekt ustawy o organach administracji inwestycyjnej i nadzoru budowlanego,
- projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z uproszczeniem realizacji inwestycji służących bezpieczeństwu i obronności państwa,
- projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z uproszczeniem procesu inwestycyjno-budowlanego.
Izba – w ramach współpracy pomiędzy: Polskim Towarzystwem Elektrociepłowni Zawodowych, Izbą Gospodarczą Ciepłownictwo Polskie oraz Izbą Energetyki Przemysłowej i Odbiorców Energii – uczestniczy w pracach nad „Programem rozwoju kogeneracji”. Zaktualizowano materiał dotyczący analizy krajowego potencjału ciepłownictwa i chłodnictwa, który zostanie przekazany do Ministerstwa Energii. Mamy nadzieję, że opracowanie będzie merytorycznym wsparciem w pracach nad mechanizmami rozwoju kogeneracji.
Pod auspicjami Izby Gospodarczej Gazownictwa 15 września br. w Warszowicach odbyło się spotkanie śląskich firm gazowniczych, na którym przedstawiono informacje na temat działalności IGG w ostatnich dziewięciu miesiącach, rozmawiano też na temat relacji inwestor-wykonawca.
dokończenie na str. 56
Krajowe rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa infrastruktury energetycznej
Hotel Warszawianka Centrum Kongresowe
Jachranka 77, 05-140 Serock
14–15 listopada 2017 r.
Tematyka konferencji
- Rozwój sieci dystrybucyjnej PSG sp. z o.o.
- Strategiczne inwestycje w planach GAZ–SYSTEM S.A.
- Dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnych w energetyce - stan obecny i perspektywy na przyszłość
- Aktualizacja przepisów związanych z pozyskiwaniem funduszy unijnych na projekty inwestycyjne w gazownictwie
- Cyberbezpieczeństwo instalacji energetycznych
- Zastosowanie dronów w diagnostyce infrastruktury energetycznej
- Techniki diagnostyczne transportu rurociągowego
- Techniki diagnostyczne den zbiorników z wykorzystaniem ultradźwięków i magnetyzmu
- Bezpieczeństwo infrastruktury energetycznej w optyce służb ratowniczych
- Rola standaryzacji technicznej IGG w zapewnieniu bezpieczeństwa infrastruktury gazowniczej
- Mediacja jako nowoczesna i alternatywna metoda rozwiązywania sporów
Szczegółowy program konferencji oraz formularz zgłoszeniowy dostępne są na stronach internetowych IGG: www.igg.pl
2 października br. PGNiG Obrót Detaliczny i Autosan podpisały porozumienie o współpracy, którego efektem będzie kompleksowa oferta sprzedaży autobusów napędzanych paliwem gazowym, a także zapewnienie infrastruktury oraz dostaw paliwa CNG i LNG dla obecnych i przyszłych klientów. – Jest to pierwsza, nowotarska próba wypracowania atrakcyjnej oferty rynkowej dla przedsiębiorstw komunikacji miejskiej i międzymiastowej, która zintegruje sprzedaż nowoczesnych autobusów Autosana z dostawami gazu CNG wraz z niezbędną infrastrukturą od PGNiG – powiedział Henryk Mucha, prezes zarządu PGNiG Obrót Detaliczny.
21 września Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Polskiej Spółki Gazownictwa sp. z o.o. podjęło uchwałę w sprawie zmian w zarządzie spółki. Decyzją Zgromadzenia Wspólników skład zarządu PSG został rozszerzony do czterech osób. Do sprawujących się obowiązki od 2 marca 2016 roku Członków Zarządu II Kadencji – Prezesa Zarządu Jarosława Wróbla oraz Członka Zarządu Adama Wegrzyna z dniem 2 października 2017 dołączyli jako nowi członkowie zarządu Wioletta Czemiel-Grzybowska, dotychczasowa dyrektor Oddziału Zakładu Gazowniczego w Warszawie oraz Marian Zołyniak – dotychczasowy dyrektor Oddziału Zakładu Gazowniczego w Jaśle.
28 września br. Ponad 5,5 mld zł przychodów, 18 koncesji i przygotowania do wydobycia 2,5 mld m³ gazu rocznie. PGNiG SA podsumowało dekadę działalności na Norweskim Szelfie Kontynentalnym. W okresie dziesięciu lat PGNiG zainwestowało na Norweskim Szelfie Kontynentalnym ok. 5,3 mld zł. Od rozpoczęcia produkcji w 2012 r. PGNiG wydobyło tam 2,14 mld m³ gazu ziemnego i prawie 2,2 mln tonropy naftowej. Wielkość zasobów wydobywalnych PGNiG w Norwegii to 78 mln boe. Wraz z rosnącym wydobyciem spółka osiąga coraz lepsze wyniki finansowe – tylko w ubiegłym roku przychody osiągnięte w Norwegii przekroczyły 1 mld zł. Grupa Kapitałowa PGNiG obecna jest w tym kraju za sprawą swojej spółki zależnej – PGNiG Upstream Norway, która obecnie posiada udziały w 18 koncesjach. PGNiG wydobywa gaz i ropa naftową ze złóż Skarv, Vilje, Morvin, Vale i Gina Krog. Wydobycie ze złóż Gina Krog rozpoczęło się na przełomie czerwca i lipca 2017 roku. Trwają również prace nad zagospodarowaniem złóż Storklakken i Snadd, z których wydobycie rozpocznie się w roku 2020.
19 września br. Zarząd GAZ–SYSTEM wydał rekomendacje spółce Polskie LNG, dotyczące rozpoczęcia prac projektowych i przygotowawczych rozbudowy Terminalu LNG im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Świnoujściu. W ramach projektu zbudowane zostanie dodatkowe stanowisko zaladunkowo-rozładunkowe dla statków oraz stanowisko zaladunku bunkerek LNG. – To kolejny znaczący krok w rozwoju terminalu LNG w Świnoujściu i cieszę się, że skutecznie wykorzystujemy potencjał skroplonego gazu ziemnego, rozwijając perspektywiczny rynek usług przeladunku LNG i bunkrowania statków – powiedział Tomasz Stępień, prezes zarządu GAZ–SYSTEM.
4 września br. Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo oraz Polski Koncern Naftowy ORLEN uruchomiły wydobycie gazu ziemnego ze złóż Miłosław E. Instalacja wydobywcza obsługiwana jest z oddalonej o 30 km kapalni. Złoże gazu Miłosław E, z którego obie spółki rozpoczęły wydobycie, leży na obszarze projektowym Plotki w gminie Miłosław (powiat wrzesiński, województwo wielkopolskie). Zostało ono udokumentowane w 2015 roku w trakcie wiercenia otworu Miłosław-4K na koncesji Kórnik–Środa (nr 32/96/p). Zasoby wydobywalne oszacowano na poziomie 680 mln m³ gazu ziemnego zazotowanego, a prognozowana eksploatacja złoża potrwa 18 lat.
30 sierpnia br. Po I półroczu 2017 r. wyniki finansowe Polskiej Spółki Gazownictwa znacznie przekroczyły wielkości planowane. Miały na to wpływ między innymi: wyższy o 844,3 mln m³ wolumen dystrybuowanego gazu, co stanowi przyrost o 15,2%, oraz wyższa o 2821 liczba wybudowanych nowych przyłączy gazowych, czyli o 18% więcej niż zaplanowano. Nie bez znaczenia były również stałe prowadzone działania w zakresie optymalizacji procesów, które przyniosły oszczędności na działalności operacyjnej, mimo przyrostu zatrudnienia w PSG do 30.06.2017 r. o 460 osób, w tym bezpośrednio w obszarze eksploatacji sieci gazowych o 276 osób.
- **17 sierpnia br.** Uchwałą Zarządu IGG powołany został Zespół Ekspertów przy IGG. W jego skład wchodzą: Tomasz Blacharski, dr inż. Jacek Jaworski, prof. dr hab. inż. Waldemar Kamrat, Adam Matkowski, prof. dr hab. inż. Andrzej Osiadacz, Jacek Piotrowicz, dr Grzegorz Rosłonke, dr inż. Jan Sas oraz Włodzimierz Tomczak.
- **17 sierpnia br.** Prawie 1 kilometr gazociągu ma zostać położony pod rzeką San przy wykorzystaniu metody przewiertu horyzontalnego wiercenia kierunkowego (HDD). Rozpoczynający się przewiert to jedno z największych wyzwań dla GAZ–SYSTEM podczas realizacji gazociągu Hermanowice–Strachocina.
Wiercenie otworu, w którym ma zostać położony gazociąg, rozpoczęło się w miejscowości Mrzygłód (gmina Sanok). Po jego wykonaniu pod dnem rzeki San zostanie ulokowany ok. 1 km gazociągu. Skala wyzwania związana jest z długością przewiertu, który jest jednym z najdłuższych tego typu w Polsce.
- **10 sierpnia 2017 r.** w Świątkowie (gmina Janowiec Wielkopolski, województwo kujawsko-pomorskie) odbyło się uroczyste rozpoczęcie wiercenia pierwszego z dwóch otworów rozpoznawczych. Odwierty pozwolą ustalić, czy wysad solny "Damasławek" nadaje się pod planowany przez GAZ–SYSTEM kawernowy podziemny magazyn gazu.
- **3 sierpnia br.** GAZ–SYSTEM podpisał umowę z firmą Ramboll Danmark A/S na wykonanie prac analitycznych, badawczych i projektowych, niezbędnych do uzyskania wymaganych pozwoleń na budowę podmorskiego gazociągu Baltic Pipe.
Zakres prac obejmuje badania geofizyczne, geotechniczne i środowiskowe wraz z uzyskaniem niezbędnych pozwoleń na budowę podmorskiego gazociągu. Ramboll Danmark A/S będzie również odpowiedzialny za opracowanie prawnie wymaganych postępowań, uzgodnień i konsultacji. Przygotuje także dokumentację wykonawczą i zamówieniową, pozwalającą na rozpoczęcie i prowadzenie prac budowlanych.
- **27 lipca br.** W 2016 roku PSG rozpoczęło spotkania z przedstawicielami gmin w całej Polsce w sprawie gazyfikacji. Efektem tych spotkań jest podpisanie 439 listów intencyjnych, z czego 158 do końca 2016 roku, a 281 w pierwszej połowie 2017 roku. Aktywna współpraca z jednostkami samorządu terytorialnego, proaktywne podejście do potencjalnych odbiorców gazu oraz mobilizacja jednostek terytorialnych PSG w zakresie nowych gazyfikacji spowodowały, że dostęp do gazu uzyskały aż 42 nowe gminy (według raportu GUS ZPG7).
- **4 lipca br.** Paweł Jakubowski, dyrektor Pionu Rozwoju GAZ–SYSTEM, został wybrany na członka zarządu ENTSOG. W skład Zarządu ENTSOG wchodzą 13 reprezentantów operatorów systemów przesyłowych gazu z państw Unii Europejskiej.
Wybór przedstawiciela GAZ–SYSTEM to potwierdzenie dużego znaczenia spółki na arenie europejskiej i jej zaangażowania w realizację celów polityki energetycznej Unii Europejskiej. – Poprzez pracę w Zarządzie ENTSOG chcę kontynuować nasze działania na rzecz budowy dzisiejszego, zintegrowanego i konkurencyjnego rynku gazu ziemnego w Europie Środkowej i regionie Morza Bałtyckiego – powiedział Paweł Jakubowski.
European Network of Transmission System Operators for Gas (ENTSOG) to założona w 2009 roku organizacja, której celem jest podejmowanie działań na rzecz rozwoju wewnętrznego rynku gazu ziemnego w UE.
Główna tematyka konferencji:
Dyswersyfikacja dostaw gazu ziemnego w oparciu o źródła alternatywne, produkcja biometanu oraz możliwości jego wprowadzania do systemu przesyłowego, dostawy gazu LNG klientom końcowym w sytuacjach awaryjnych oraz w przypadku jądrowych, rozwój i innowacje w sektorze gazownictwa, analiza niezpieczeństw na gazociągach, materiałem konstrukcyjnym, problemy techniki izolacji połączeń spawanych, technologie bezpieczne w gazownictwie, prace hermetyczne na gazociągach, regazifikacja LNG z produkcją energii elektrycznej, możliwości wykorzystania ciepła odpadowego z tłoczni gazu, nowoczesne rozwiązania do transportu i przepychywania rur przewodowych
Ponadto:
Specjalistyczne szkolenia techniczne, wystawy produktów i urządzeń, możliwość skorzystania z regionalnych atrakcji
e-mail: firstname.lastname@example.org
Organizatorzy:
Gascontrol Polska Sp. z o.o., Instytut Techniki Cieplnej Politechniki Śląskiej w Gliwicach
Unijne kodeksy sieciowe – kluczowe instrumenty rynku gazu ziemnego w UE
Mariusz Swora
Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie znaczenia kodeksów sieciowych, bez których już dziś nie wydaje się możliwe prawidłowe prowadzenie działalności regulowanej w sektorze gazu ziemnego, nie tylko na poziomie przesyłu, ale również w zakresie obrotu, magazynowania i dystrybucji.
Źródłem regulacji rynku gazu ziemnego na poziomie Unii Europejskiej tradycyjnie szukamy w dyrektywach i rozporządzeniach unijnych. Ciężar regulacji sektora gazowniczego w ostatnich latach zaczął się jednak przesuwać w stronę szczegółowych aktów, które w bardzo szczegółowy sposób normują kwestie wpływające na rynek gazu w jego podstawowych segmentach. Akty te są specyficzne nie tylko ze względu na złożoną procedurę ich przyjmowania i wspomnianą szczegółowość. Również sposób ich wykładania często wymaga sięgnięcia po bardziej złożone metody interpretacji tekstów prawnych, w których liczy się nie tylko podstawowe, literalne brzmienie przepisów, ale i wykładnia systemowa i funkcjonalna. Co równie istotne, stosowanie kodeksów w wymiarze europejskim powinno być spójne, co wymaga współdziałania na poziomie unijnym. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie znaczenia kodeksów sieciowych, bez których już dziś nie wydaje się możliwe prawidłowe prowadzenie działalności regulowanej w sektorze gazu ziemnego, nie tylko na poziomie przesyłu, ale również w zakresie obrotu, magazynowania i dystrybucji. Autor artykułu nie stawia sobie celu w postaci szczegółowej analizy wpływu kodeksów na rynek, co jest przedmiotem prac agencji i organizacji europejskich i przekracza ramy niniejszego opracowania.
Podstawy prawne, obszary regulacji i procedura przyjmowania kodeksów sieci
Podstawą prawną opracowywania i przyjmowania kodeksów sieciowych dla rynku gazu są przepisy rozporządzenia 715/2009\(^1\). Zwłaszcza art. 8 tego rozporządzenia zobowiązuje ENTSOg (European Network of Transmission System Operators for Gas, czyli europejska sieć operatorów systemów przesyłowych gazu ziemnego\(^2\)), do opracowania tzw. kodeksów sieci (nazywanych również kodeksami sieciowymi) w dwunastu przedstawionych poniżej obszarach, podstawowych z punktu widzenia funkcjonowania systemu gazowego.
W konsekwencji gazowe kodeksy sieciowe stanowią kluczowe instrumenty umożliwiające pełne wdrożenie zasad wspólnego rynku energii w zakresie gazu ziemnego na obszarze całej Unii Europejskiej, określając jednolite i wspólne zasady funkcjonowania i zarządzania systemami gazowymi, zmierzając do zniwelowania znaczenia barier technicznych ograniczających swobodny przepływ gazu ziemnego wewnątrz UE.
Istotną rolę w opracowywaniu i przyjmowaniu kodeksów sieciowych odgrywa Agencja ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER). Zgodnie z procedurą uregulowaną także w rozporządzeniu 715/2009 (art. 6), pierwszym krokiem jest tutaj wniosek kierowany przez Komisję Europejską do ACER o przedłożenie tzw. wytycznych ramowych, których celem jest określenie jasnych i obiektywnych zasad opracowania danego kodeksu sieci, na podstawie zasad niedyskryminacji, skutecznej konkurencji i niezakłóconego funkcjonowania rynku. Wniosek KE uwzględnia przy tym wcześniej przygotowane priorytety w zakresie przygotowania kodeksów odnoszących się do poszczególnych obszarów funkcjonowania systemów i rynku gazu ziemnego. ACER powinien przygotować wspomniane wytyczne w 6 miesiące. Po ich zaakceptowaniu przez KE wytyczne są przekazywane do ENTSOg jako podstawa do opracowania projektu kodeksu sieci w terminie 12 miesięcy. Uwzględniając wytyczne, projekt kodeksu w sposób szczegółowy określa zasady harmonizacji systemów i funkcjonowania rynku gazu ziemnego. Projekt kodeksu jest przekazywany do ACER, która dokonuje jego analizy m.in. pod kątem zgodności z zasadami określonymi w wytycznych ramowych i zupełności ich uwzględnienia przez ENTSOg. Efektem analizy ACER jest uzasadniona opinia, która powinna być przekazana ENTSOg w okresie trzech miesięcy od otrzymania projektu kodeksu przez ACER. ENTSOg może zmienić projekt w świetle opinii ACER, natomiast jeśli ta opinia jest pozytywna, projekt jest przedkładany Komisji Europejskiej wraz z zaleceniem przyjęcia w rozsądnym terminie. Proces przyjmowania kodeksu przez Komisję Europejską odbywa się w ramach tzw. procedury komitetowej, czyli akceptacji przez gremium ekspertów z państw członkowskich. Ostateczne przyjęcie danego kodeksu sieciowego przez Komisję Europejską skutkuje jego mocą wiążącą w stosunku do państw członkowskich, która ma charakter bezpośredni. Innymi słowy, kodeksy przyjęte przez KE mają moc prawną równą rozporządzeniom unijnym i – co za tym idzie – nie wymagają implementacji od krajowych porządków prawnych państw członkowskich. Co niezwykle istotne,
w trakcie pracy nad kodeksami sieci obowiązuje zasada transparentności i wymóg konsultacji z uczestnikami rynku, które wiążą wszystkich aktorów tego procesu.
Z punktu widzenia uczestników rynku krajowego, kluczowym skutkiem przyjęcia kodeksów sieciowych jest konieczność uwzględnienia wymogów w nich określonych w krajowych kodeksach sieci – instrukcjach ruchu i eksploatacji sieci, zarówno przesyłowej, jak i dystrybucyjnych.
**Zakres regulacji gazowych kodeksów sieciowych**
Obecnie przyjętych w ramach opisanej wyżej procedury zostało pięć kodeksów sieciowych, regulujących określone obszary funkcjonowania systemów i rynku gazu ziemnego, przedstawione w zamieszczonej tabeli.
**Konsekwencje dla rozwoju rynku gazu ziemnego w Europie**
Próbkę oceny skutków obowiązywania rozwiązań wynikających z regulacji zawartych w unijnych kodeksach sieciowych należy rozpocząć od ich ujęcia w kontekście celów ogólnych III pakietu, wynikających z rozporządzenia 715/2009, takich jak:
- efektywna konkurencja;
- skuteczne funkcjonowanie mechanizmów rynkowych;
- integracja rynków;
- równe traktowanie uczestników rynku.
Wskażane powyżej wymagania z jednej strony są podstawowymi kryteriami oceny samych wytycznych ramowych oraz kodeksów sieciowych, przygotowywanych odpowiednio ACER i ENTSOg, co wynika wprost z treści art. 6 ust. 2 i ust. 4 oraz art. 8 ust. 7 rozporządzenia 715/2009. Z drugiej strony, wymienione ogólne cele o charakterze politycznym są kluczowymi wymogami, których wypełnienie podlega monitorowaniu przez ACER w odniesieniu do wdrażania przyjętych kodeksów sieci (np. zgodnie z art. 9 ust. 1 rozporządzenia 715/2009). W tym kontekście należy zatem wskazać konkretne rozwiązania w ramach poszczególnych kodeksów i sposob, w jaki implementacja tych rozwiązań może przyczynić się do zrealizowania wymienionych powyżej celów o charakterze politycznym, wynikających z rozporządzenia 715/2009.
**BAL NC**
W zakresie szczegółowych celów operacyjnych wdrożenie BAL NC powinno umożliwić osiągnięcie następujących celów:
- wprowadzenie mechanizmów bilansujących opartych na zasadach rynkowych;
- zapewnienie użytkownikom sieci poziomu informacji umożliwiającego efektywne zarządzanie ryzykiem związanym z bilansowaniem, przestrzegając przy tym zasad niedyskryminacji;
- zapewnienie użytkownikom sieci maksymalnego poziomu elastyczności w dostępie do sieci poprzez wykorzystanie możliwości wynikających z renominacji;
- zmotywowanie użytkowników sieci do samodzielnego bilansowania swoich portfeli i zapewnienie, aby opłaty za niebilansowanie odzwierciedlały koszty;
- umożliwienie użytkownikom sieci i OSP korzystanie z tych samych platform obrotu w celu ułatwienia zarówno obrotu, jak i bilansowania;
- ułatwienie obrotu pomiędzy strefami bilansowania w celu zwiększenia płynności rynku krótkoterminowego i zapewnienia elastyczności za pośrednictwem mechanizmów rynkowych.
Powyższe cele szczegółowe, odnoszące się do wdrożenia kodeksu sieci w zakresie bilansowania są efektem zidentyfikowania kluczowych niedoskonałości stosowanych mechanizmów bilansujących w ramach poszczególnych systemów gazowych w państwach członkowskich, takich jak np. podział rynku oraz brak konkurencyjności wynikający z różnic między stosowanymi sposobami bilansowania czy nierynkowe metody bilansowania, w większości przypadków realizowanego przez OSP.
W tym zakresie pożądany efektem wdrożenia BAL NC ma być uzyskanie przejrzystego, dobrze funkcjonującego rynku krótkoterminowego, zapewniającego wszystkim uczestnikom niezbędną elastyczność. W ramach takiego rynku szczególną rolę „animatora” odgrywać powinni operatorzy systemów
przesyłowych poprzez działania w trzech kluczowych dziedzinach: organizowanie lub wspieranie organizowania platformy obrotowej, maksymalizowanie możliwości użytkowników sieci w zakresie renominacji oraz zapewnianie uczestnikom rynku niezbędnych informacji. Kolejnym pożądanym efektem ma być zmniejszanie długoterminowego kontraktowania elastyczności przez OSP z jednoczesnym ograniczeniem bilansowania realizowanego przez OSP do minimalnych woluminów. Elementami sprzyjającymi zniwelowaniu podziału rynku oraz zwiększeniu konkurencyjności mają też być: wprowadzenie przejrzystych mechanizmów bilansujących na podstawie merit order, przejrzyste metody identyfikacji niezbędnych wolumenów w granicach dostępnej zdolności przesyłowej, która w optymalnym scenariuszu powinna być całkowicie wykorzystana. Drugim istotnym celem wdrożenia jednolitych zasad zarządzania ograniczeniami przesyłowymi jest maksymalizowanie dostępnej stałej zdolności przesyłowej poprzez wykorzystanie mechanizmów ponownego oferowania na rynku już zarezerwowanych, ale niewykorzystywanych zdolności przesyłowych.
Problem, który legł u podstaw przekonania o konieczności wdrożenia jednolitych zasad zarządzania ograniczeniami w przesyłce, związany jest ze zidentyfikowaniem przypadków wspomnianych powyżej ograniczeń kontraktowych. Występowanie tych ograniczeń sprowadza się do przekroczenia po-
| Kodeks/zrówno | Obszar regulacji |
|---------------|-----------------|
| **Bilansowanie (BAL NC)**<br>Rozporządzenie Komisji (UE) nr 312/2014 z 26 marca 2014 r., ustanawiające kodeks sieci dotyczący bilansowania gazu w sieciach przesyłowych; Dz. Urz. UE nr L 91 z 27.02.2014 r. | Reguły bilansowania, w tym zasady odpowiedzialności operatorów systemów przesyłowych oraz użytkowników systemu. |
| **Interoperacyjność (INT NC)**<br>Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/703 z 30 kwietnia 2015 r., ustanawiające kodeks sieci dotyczący zasad interoperacyjności i wymiany danych; Dz. Urz. UE nr L 113 z 1.05. 2015 r. | Uzgodnienie procedur technicznych poszczególnych operatorów systemów przesyłowych w ramach Unii Europejskiej. Kodeks reguluje zasady zarządzania przez operatorów transgranicznymi przepływami gazu ziemnego, sposoby postępowania w przypadku różnic w jakości gazu, zasady wymiany danych między operatorami oraz uczestnikami rynku. Docelowo, ułatwiając przepływy gazu ziemnego w ramach całej UE (a nawet całego kontynentu europejskiego), omawiany kodeks ma się przyczynić do wzrostu poziomu bezpieczeństwa zaopatrywania oraz konkurencyjnych cen dla odbiorców. |
| **Zarządzanie ograniczeniami przesyłowymi (CMP)**<br>Decyzja Komisji (UE) 2015/715 z 30 kwietnia 2015 r., zmieniająca załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego; Dz. Urz. UE nr L 114 z 5.05.2015 r. | Celem tego kodeksu jest zredukowanie ograniczeń przesyłowych dzięki wprowadzeniu zasady wykorzystać lub stracić (usiełosieść – UIOU) w stosunku do zdolności zarezerwowanych przez uczestników rynku, przy czym niewykorzystana zdolność przesyłowa powinna wrócić na rynek. |
| **Alokowanie zdolności przesyłowych (przepustowości) (CAM NC)** – rozporządzenie Komisji (UE) 2017/459 z 16 marca 2017 r., ustanawiające kodeks sieci dotyczący mechanizmów alokacji zdolności w systemach przesyłowych gazu i uchyłające rozporządzenie (UE) nr 984/2013; Dz. Urz. UE nr L 72 z 17.03.2017 r. | Ustanawia dla operatorów systemów przesyłowych obowiązek stosowania zharmonizowanych aukcji jako metody przyznawania przepustowości zarządzanej przez ich infrastrukturę. Harmonizacja aukcji polega na udstępowaniu tych samych produktów w tym samym czasie i zgodnie z takimi samymi zasadami w całej Unii Europejskiej. |
| **Harmonizacja taryf przesyłowych (TAR NC)**<br>Rozporządzenie Komisji (UE) 2017/460 z 16 marca 2017 r., ustanawiające kodeks sieci dotyczący zharmonizowanych struktur taryf przesyłowych dla gazu; Dz. Urz. UE nr L 72 z 17.03.2017 r. | Zwiększenie stopnia przejrzystości i wzajemnej zgodności taryf poprzez zharmonizowanie podstawowych zasad i określen wykorzystywanych przy kalkulowaniu taryf przesyłowych oraz dzięki obligatoryjnemu porównaniu krajowych metodologii ustalania taryf z metodologią wzorcową. Określa też obowiązki publikacyjne w zakresie taryf i przychodów operatorów systemów przesyłowych. |
lumenów oraz jawne podejmowanie decyzji w zakresie zakupu i sprzedaży gazu. Zasadniczo w docelowym modelu główną rolę w zakresie bilansowania powinni odgrywać użytkownicy sieci, a OSP powinien pełnić jedynie rolę wspierającą w opisany powyżej sposób. Wówczas osiągnięty zostanie odpowiedni poziom płynności i konkurencyjności oraz zniwelowane zostaną bariry wejścia na rynek, a także w obrocie transgranicznym.
**CMP**
Wdrożenie unijnych zasad w zakresie zarządzania ograniczeniami przesyłowymi powinno doprowadzić do wyeliminowania przypadków niezaspokojenia popytu na przepustowość, związanego z ograniczeniami kontraktowymi w punktach połączeń międzysystemowych. Tego typu działanie powinno doprowadzić docelowo do efektywnego wykorzystania zdolności przesi-
zjomu technicznej zdolności przesyłowej o charakterze stałym przez wolumen wynikający z ofert objęcia tej przepustowości, generowanych przez uczestników rynku, przy czym w danych warunkach istnieje niewykorzystana techniczna zdolność przemysłowa. Upraszczając, mowa w tym wypadku o sytuacjach, w których niektórzy użytkownicy sieci pomimo zarezerwowania zdolności przesyłowych, nie zamierzają jej wykorzystywać (np. w celu zamknięcia dostępu do rynku dla konkurencyjnych dostawców) i w efekcie, pomimo istnienia zapotrzebowania na tę przepustowość, pozostaje ona niewykorzystana.
W pożądanym modelu docelowym zatem OSP powinien ponownie oferować na rynku zdolność przesyłową, która naprawdę została już przyznana i zarezerwowana na rzecz danego użytkownika sieci, ale nie jest przez niego wykorzystywana. Co istotne, stosowanie jednolitych reguł zarządzania ograniczeniami przesyłowymi powinno dotyczyć operatorów systemów
przesyłowych działających po obu stronach punktów połączeń międzysystemowych. W efekcie zminimalizowany będzie wolumen niewykorzystanej stałej zdolności technicznej, wynikający z ograniczeń kontraktowych, co z kolei powinno przyczynić się do zlikwidowania trwałych różnic cenowych pomiędzy poszczególnymi strefami rynkowymi, wynikających z nadmiernych kosztów kontraktowania zdolności przesyłowych.
**CAM NC**
Wdrożenie rozwiązań w zakresie skoordynowanych mechanizmów alokowania zdolności przesyłowych ma służyć – zgodnie z preambułą do rozporządzenia 2017/459 – osiągnięciu następujących celów:
- ustanowieniu przejrzystych, efektywnych ekonomicznie, zestandardyzowanych i niedyskryminacyjnych procedur i metod alokacji ujednoliconych produktów w zakresie zdolności przesyłowych w punktach połączeń międzysystemowych;
- umożliwieniu użytkownikom sieci elastycznego korzystania z możliwości oferowanych przez funkcjonujące systemy przesyłowe w celu zawierania transakcji arbitrażowych między wirtualnymi punktami obrotu;
- uproszczeniu dostępu do wykorzystania transgranicznych zdolności przesyłowych;
- przyczynieniu się do skoncentrowania płynności w hubach gazowych (a nie na połączeniach międzysystemowych);
- przyciągnięciu nowych użytkowników sieci oraz dostawców w celu zwiększenia płynności rynku i w ten sposób wzmacnienia skuteczności rynkowych mechanizmów ustalania cen;
- maksymalizacji technicznych i dostępnych zdolności przesyłowych w punktach połączeń międzysystemowych.
Zrealizowanie wskazanych powyżej celów szczegółowych jest konieczne z punktu widzenia zidentyfikowanych barier związanych z zasadami alokowania przepustowości, które skutecznie hamują rozwój zintegrowanego rynku gazu ziemnego na poziomie całej Unii Europejskiej. Barierę te są efektem np. stosowania nietransparentnych i nierynkowych mechanizmów alokowania zdolności przesyłowych, które z zasady faworyzują zasiędziałych uczestników rynku w stosunku do podmiotów, które dopiero starają się wejść na rynek, czego przykładem może być model przyznawania przepustowości oparty na zasadzie *first-come-first-served*. Inną poważną przeszkodą dla integracji rynków krajowych czy stref rynkowych w ramach danego państwa członkowskiego jest brak zgodyności między zasadami alokowania, stosowanymi w państwach członkowskich lub nawet przez operatorów poszczególnych systemów przesyłowych w ramach jednego państwa członkowskiego, polegający np. na zróżnicowaniu oferowanych produktów dotyczących przepustowości czy terminów wyznaczonych na zrealizowanie określonych działań w ramach procedury alokowania. Taka sytuacja prowadzi do nieuzasadnionego komplikowania wykorzystania przepustowości punktów połączeń międzysystemowych, co przyczynia się do ograniczania transgranicznych przepływów gazu ziemnego. Kolejnym zagrożeniem dla integracji i wzrostu konkurencji na rynku unijnym jest wspomniany już brak przejrzystości stosowanych mechanizmów alokowania zdolności przesyłowych, co generuje niepotrzebnie wysokie koszty oraz trudności dla uczestników rynku i w poważny sposób osłabia ewentualne sygnały inwestycyjne. Ostatnim z istotnych mankamentów dotychczasowego modelu, opartego na zróżnicowanych metodach alokacji, jest fakt, że *de facto* ograniczają one dostęp do infrastruktury, zniechęcając potencjalnych nowych uczestników do wejścia na rynek właśnie z uwagi na trzy wymienione powyżej przesłanki, co w oczywisty sposób wpływa negatywnie na poziom konkurencji.
Implementacja unijnego kodeksu sieci w zakresie alokowania przepustowości w efekcie powinna doprowadzić do sytuacji, w której o wiele łatwiej jest uzyskać i wykorzystać zdolności przesyłowe w punktach połączeń międzysystemowych, dzięki oferowaniu przez sąsiadujących operatorów tzw. produktów powiązanych (*bundled capacity*), dzięki czemu użytkownik może pozyskać i wykorzystać wspomnianą zdolność dzięki pojedynczej transakcji i pojedynczej nominacji. Ponadto, wspólnie (przez sąsiadujących OSP) kalkulując dostępną zdolność przesyłową można maksymalizować oferowaną zdolność techniczną w punktach połączeń międzysystemowych. Co więcej, nastąpi wyeliminowanie przypadków niezrealizowania transakcji transgranicznych, spowodowanego brakiem uzgodnień w zakresie dostępnych zdolności technicznych i stosowania zróżnicowanych procedur alokacji w punktach połączeń międzysystemowych. W dalszym etapie maksymalizacja przepustowości oferowanej jako produkty powiązane doprowadzi do zwiększenia płynności w wirtualnych punktach obrotu gazem ziemnym i stopniowego zmniejszania wolumenów będących przedmiotem obrotu w punktach połączeń międzysystemowych. Innym pozytywnym skutkiem będzie zwiększenie znaczenia wtórnego obrotu zdolnościami przesyłowymi za pośrednictwem dedykowanych platform obrotu. Wszystko to razem powinno doprowadzić do znacznego wzrostu liczby nowych użytkowników sieci, nabijających przepustowość, co w oczywisty sposób przełoży się na zwiększenie konkurencji na rynku samego gazu ziemnego i pozytywnie wpłynie na poziom cen dla odbiorców końcowych.
Przenosząc powyższe rozważania na ogólne cele polityczne, wynikające z rozporządzenia 715/2009, należy liczyć na efektywniejsze funkcjonowanie rynku, będące konsekwencją lepszego wykorzystania sieci dzięki oferowaniu maksymalnych przepustowości technicznych czy wydajniejszemu (w związku z zastosowaniem aukcji) alokowaniu przepustowości, której jest za mało w stosunku do zapotrzebowania. Także uproszczenie samej procedury alokowania w punktach połączeń międzysystemowych oraz idące za tym obniżenie kosztów w handlu transgranicznym powinno się przyczynić do wydajniejszego funkcjonowania rynku.
Z kolei będące wynikiem stosowania ujednoliconych i uproszczonych metod alokowanie przepustowości na punktach połączeń międzysystemowych będzie generować wzrost i skoncentrowanie płynności oraz konkurencji w centrach handlu gazem (również wirtualnych), co z kolei przyczyni się do efektywniejszej konkurencji.
Pozytywny wpływ na poziom integracji rynku unijnego będzie efektem rosnącej zbieżności cen, zakładając zwiększenie dostępnej zdolności przesyłowej i konkurencji zarówno w zakresie samej przepustowości, jak i towaru: gazu ziemnego. Nie bez znaczenia będą również nowe możliwości wynikające z połączenia centrów handlu gazem i – co za tym idzie – efektywnego przepływu gazu między poszczególnymi strefami rynkowymi (wejścia-wyjścia).
W kontekście niedyskryminacji, dzięki stosowaniu przejrzystych, zestandardyzowanych mechanizmów alokowania przepustowości wdrożenie i stosowanie CAM NC oznaczać będzie te same warunki i wymagania dla wszystkich użytkowników sieci.
**TAR NC**
Kodeks sieciowy dotyczący taryf przesyłowych został przygotowany w celu osiągnięcia następujących celów:
- ograniczenia zakłóceń w obrocie transgranicznym gazem ziemnym poprzez wprowadzenie przejrzystej, niedyskryminacyjnej i uzasadnionej kosztowo metodologii taryfowej;
- umożliwienia użytkownikom sieci samodzielnego obliczania wysokości opłat z tytułu korzystania z infrastruktury przesyłowej;
- udostępnienia informacji pozwalającej użytkownikom sieci przewidywać wysokość taryf przesyłowych w przyszłości;
- stabilnego poziomu taryf przesyłowych dla użytkowników sieci i przewidywalnych przychodów dla operatorów systemów przesyłowych;
- ustalenia zharmonizowanych struktur taryfowych dla gazu, ułatwiających łączenie się sąsiadujących stref rynkowych (wejścia–wyjścia).
Powyższe cele wynikają z zidentyfikowanych, nieuzasadnionych różnic w metodologiach taryfowych stosowanych przez poszczególnych operatorów sieci przesyłowych, które z kolei mogą wpływać negatywnie na transgraniczny obrot i konkurencję. Ponadto, częstym zjawiskiem jest brak przejrzystości zarówno w samych metodologiach taryfowych, jak i w przypadkach ich stosowań. Takie podejście prowadzi do sytuacji, w której taryfy przesyłowe nie odzwierciedlają rzeczywistego poziomu kosztów świadczenia usług w tym zakresie, ich wysokość może się znacznie wahać i – co za tym idzie – jest nieprzewidywalna. Kolejnym niepożądanym zjawiskiem z punktu widzenia konkurencji i promowania obrotu transgranicznego jest nieprawidłowa relacja cen w przypadku krótko- i długoterminowych usług przesyłowych oraz niejednolity sposób podejścia do wyceniania usług przesyłowych o charakterze przerywanym.
W kontekście zidentyfikowanych powyżej problemów wdrożenie rozwiązań wynikających z TAR NC powinno doprowadzić do powszechnego stosowania przejrzystych metodologii taryfowych, minimalizujących przypadki subsydiowania skróśnego pomiędzy użytkownikami sieci i racjonalnie odzwierciedlających koszty świadczenia usług przesyłowych. Stosowanie przejrzystych metodologii umożliwi użytkownikom racjonalne przewidywanie i obliczanie wysokości opłat przesyłowych. Z kolei operatorzy przesyłowi są w stanie osiągać uzasadnione przychody bez konieczności częstego dostosowywania taryfy; także przypadki nadmiernych lub niedostatecznych przychodów operatorów przesyłowych powinny być wyeliminowane. Co więcej, taryfy zharmonizowane, przejrzyste, odzwierciedlające rzeczywiste koszty oraz niedyskryminacyjne – z jednej strony – dają wiarygodne i miarodajne sygnały inwestycyjne, a z drugiej – promują rozwój transgranicznego obrotu gazem ziemnym.
W kontekście ogólnych celów politycznych, dzięki zwiększeniu przejrzystości i przewidywalności implementacja rozwiązań zawartych w TAR NC przyczyni się do efektywnego funkcjonowania mechanizmów rynkowych, co ograniczy ryzyko użytkowników sieci i związane z nim koszty. Z kolei taryfy odzwierciedlające koszty sprzyjąć będą efektywniejszemu wykorzystaniu i rozbudowie infrastruktury sieciowej. W kontekście skutecznej konkurencji oraz integracji rynków, zharmonizowane metodylogie taryfowe powinny ograniczyć dyskryminacyjne skutki stosowania taryf nieodzwierciedlających koszty i w ten sposób sprzyjać konkurencji i wymianie handlowej na poziomie transgranicznym. Z kolei przejrzystość stosowanych mechanizmów taryfowych oraz minimalizowanie zjawiska subsydiowania skróśnego powinny wyeliminować lub przynajmniej w sposób znaczący ograniczyć przypadki nierównego traktowania użytkowników sieci.
* * *
Wdrażanie gazowych kodeksów sieciowych jest procesem dynamicznym, a sam ich wpływ na rozwój rynku gazu w Unii Europejskiej jest przedmiotem ciągłego monitoringu i ewaluacji. Ta ewaluacja jest dokonywana na podstawie szczegółowych wskaźników, których analiza przekracza ramy niniejszego opracowania. Z założenia wszystkie kodeksy mają realizować ogólne cele polityczne w postaci integracji, niedyskryminacji, efektywnej konkurencji i prawidłowego funkcjonowania rynku. W procesie stosowania kodeksów w celu właściwego ich rozumienia istotną jest świadomość podporządkowania ich treści konieczności realizacji tych celów oraz systemowość. W swej istocie bowiem kodeksy stanowią system naczyń połączonych, uzupełniających różne elementy integracji rynkowej.
Dr hab. Mariusz Swora, adwokat, członek rady odwoławczej ACER, prezes URE w latach 2007–2010.
Literatura:
1) *Implementation monitoring and evaluation of the impact of the gas network codes and guidelines on the internal market*, Final Report, Cambridge Economic Policy Associates Ltd; October 2015; http://www.acer.europa.eu/official_documents/public_consultations/pc_2015_g_04/cepap%20proposed%20methodology%20for%20monitoring%20and%20evaluation%20of%20impacts%20of%20gas%20ncs.pdf
2) *Continental European Gas Hubs: Are they fit for purpose?*, P. Heather, Oxford Institute of Energy Studies, NG 63, June 2012; http://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2012/06/NG-63.pdf
3) *The Dynamics of a Liberalised European Gas Market: Key determinants of hub prices, and roles and risks of major player*, J. Stern and H. V Rogers, Oxford Institute for Energy Studies, OIES PAPER: NG 94 http://www.oxfordenergy.org/wpcms/wp-content/uploads/2014/12/NG-94.pdf
4) *Benefits of an Integrated European Energy Market*, Booz & Company, Amsterdam, Prof. D. Newbery (University of Cambridge), Prof. G. Strbac and D. Pudjianto (Imperial College, London), Prof. P. Noël (IISS, Singapore), Leigh Fisher, London; 2013; http://ec.europa.eu/energy/sites/ener/files/documents/20130902_energy_integration_benefits.pdf
---
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 715/2009 z 13 lipca 2009 r. w sprawie warunków dostępu do sieci przesyłowych gazu ziemnego i uchyłające rozporządzenie (WE) nr 1775/2005; Dz. Urz. UE nr L 211, z 2009 r.
2 Powołana na podstawie art. 5 rozporządzenia 715/2009 w celu „promowania dokonania budowy i funkcjonowania rynku wewnętrznego gazu ziemnego oraz transgranicznego handlu tym gazem i zapewnienia optymalnego zarządzania, skoordynowanej eksploatacji sieci przesyłowej gazu ziemnego oraz jej właściwego rozwoju technicznego”.
Analiza ryzyk dla inwestycji liniowych
Andrzej Sikora
Od lat piszę o potrzebie zdefiniowania polityki gospodarczej, z której wynikać powinna polityka energetyczna, a z niej to wszystko, co dotyczy inwestycji w infrastrukturę liniową. Podmioty działające na polskim rynku (a także w UE) mają za sobą lata doświadczeń. Niniejszy tekst to próba podsumowania i opisu rodzajów ryzyka, które immanentnie związane są z prowadzeniem takich inwestycji. Nie zamierzam tu dokonywać analizy obowiązujących aktów prawnych. Chętnych zapraszam, bo mam je wszystkie zebrane i wylistowane...
RYZYKA PO STRONIE INWESTORA
Unia Europejska chroni przede wszystkim środowisko i chwała jej za to! Ale to ryzyko związane z zagrożeniami ekologicznymi oraz jego możliwy wpływ na tworzony/zaakceptowany harmonogram prac budowlanych jest krytyczne dla inwestycji liniowych.
Ryzyko związane z zagrożeniami ekologicznymi
Zanim podejmiesz jakiejkolwiek decyzję i zobowiązania, proszę SPRAWDZ możliwość występowania na terenie budowy obszaru chronionego, jak na przykład Natura 2000, park krajobrazowy, rezerwat, siedlisko itd. Decyzja środowiskowa zwykle zawiera warunki dotyczące ochrony środowiska przyrodniczego, w tym obszarów Natura 2000, do uwzględnienia w fazie projektowania, budowy i eksploatacji przedsięwzięcia. To ona opisuje działania minimalizujące i łagodzące wpływ inwestycji na środowisko przyrodnicze. Pamiętaj proszę, że w ramach tych działań należy opracować „Plan zadań ochronnych”, który powinien zawierać elementy zwykle określone w decyzji środowiskowej.
Ryzyko uzyskania odpowiednich zezwoleń
Inwestor ma obowiązek uzyskania zezwoleń Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ) na odstąpienie od zakazów w trybie art. 56 ustawy o ochronie przyrody (zawsze odpowiedni punkt decyzji środowiskowej). Pamiętaj proszę, że zezwolenie wydaje się na wniosek, że GDOŚ lub dyrektor regionalny może dokonywać kontroli spełnienia warunków określonych w zezwoleniu.
Ryzyko prowadzenia prac poza sezonem lęgowym
Do najbardziej uciążliwych elementów decyzji środowiskowej, mogących wpłynąć na opóźnienie prac, jest ryzyko prowadzenia prac poza sezonem lęgowym ptaków. Często w decyzji środowiskowej wprowadza się ograniczenia prowadzenia działań przygotowawczych i budowlanych ze względu na występowanie biotopów ptaków. Poza tym roboty budowlane i przygotowawcze w sąsiedztwie granic stref ochrony częściowej, wyznaczonych dla par lęgowych na przykład bielików, można prowadzić zwykle tylko w okresie od 1 stycznia do 30 września. Bywa, że decyzja środowiskowa nakłada na wykonawcę obowiązek przeprowadzenia kontroli terenu przez ornitologa przed rozpoczęciem jakichkolwiek prac. Wykonawca musi więc zaplanować prace w taki sposób, aby realizować je poza terminem określonym w decyzji środowiskowej i, co jest oczywiste, w pozwoleniu na budowę.
Ryzyko prac w strefie ochrony przed hałasem
Prace budowlane w sąsiedztwie terenów objętych ochroną przed hałasem należy prowadzić w porze dziennej, tj. od 6.00 do 22.00. Zazwyczaj wyznaczone są odpowiednie odległości.
Ryzyko archeologiczne
Bywa, że inwestycja zlokalizowana jest na terenach objętych ochroną konserwatorską stanowisk archeologicznych. Przed przystąpieniem do realizacji inwestycji na terenie objętym ochroną konserwatorską zabytków archeologicznych, jakimi są stanowiska archeologiczne, niezbędne jest przeprowadzenie wykopaliskowych badań archeologicznych, a cała inwestycja powinna być realizowana pod nadzorem archeologicznym. W trakcie realizacji inwestycji od właściwego konserwatora zabytków należy uzyskać zezwolenie na przeprowadzenie interwenncyjnych badań archeologicznych. Zgodnie z informacją uzyskaną w biurze konserwatora, średni okres wydawania zgody trwa około 30 dni, przy czym nie można wykluczyć, że w sprawach bardziej skomplikowanych okres ten może się przedłużyć.
Może się to wiązać z istotnym ryzykiem opóźnienia pracy i dokonania odkryć archeologicznych na naszym obszarze, które mogą na długo wstrzymać prace na naszym terenie.
Osobnym tematem jest ryzyko karcowania pni i utylizacja karpiny.
Wycinka drzew i krzewów oraz utylizacja karpiny (trzeba ustalić koszt!) może być prowadzona zwykle poza okresem od 1 marca do 30 października. Karczowanie pni i utylizacja karpiny należy zwykle do obowiązków wykonawcy, co oznacza również, że musi on dostosować prace budowlane do terminu wycinki.
**Ryzyko zabezpieczenia, transplantacji i przechowywania roślin i humusu**
Decyzja środowiskowa nakłada na inwestora (w konsekwencji na wykonawcę) obowiązek gromadzenia humusu (organicznego materiału ziemnego) obok placu budowy (do późniejszej rekultywacji terenu). Zbieranie humusu z uwagi na okres wegetacyjny roślin należy prowadzić poza okresem od 1 marca do 30 października. Zgodnie z decyzją środowiskową, wykonawca zobowiązany jest do dokonywania odpowiednich czynności minimalizujących. W myśl decyzji transplantacja muraw lub elementów siedlisk chronionych na stanowiska zastępcze, zebranie form przetrwałnikowych lub humusu zwykle może być prowadzone równolegle z układaniem infrastruktury liniowej, ale po dokonaniu wycinki drzew i krzewów. Konieczne jest więc odpowiednie zaplanowanie działań w tym zakresie. Wykonawca pokrywa również koszt prowadzenia monitoringu środowiskowego.
**RYZYKA PO STRONIE WYKONAWCY**
**Ryzyko związane z uwarunkowaniami ekonomicznymi**
Inwestor wymaga zabezpieczenia finansowego. Zwyczajowo oczekuje:
- wadium,
- zabezpieczenia należytego wykonania umowy,
- gwarancji i rękojmi,
- ubezpieczenia.
Wadium to ryzyko jego utraty w przypadkach określonych i szczegółowo zapisanych w umowie. Zabezpieczenie należytego wykonania umowy to zwykle twardze zabezpieczenie finansowe w wysokości nawet 10% ceny całkowitej wynikającej z oferty (całkowitego wynagrodzenia z umowy). Koszt przedłużenia terminu ważności obciąża wykonawcę. Po podpisaniu protokołu odbioru końcowego pozostaje zabezpieczenie w wysokości 30% dotychczasowej wartości do zakończenia okresu obowiązywania rękojmi. Może być stosowany wydłużony okres ważności – 30 dni od dnia wykonania zamówienia i 15 dni po upływie okresu obowiązywania rękojmi.
Gwarancje jakości i rękojmi oznaczają, że wykonawca udzieli gwarancji jakości i rękojmi na okres zwykle 36 miesięcy po „dacie zakończenia inwestycji” i umowy lub innej wspólnie określonej daty (np. wymiany określonego elementu). Zasady wykonywania obowiązków gwarancyjnych i rękojmi zwykle wskazują krótkie terminy podjęcia niezbędnych działań (np. 72 godziny, 7 i 21 dni), pod sankcją wykonania zastępczego na koszt wykonawcy. Koszty gwarancji i rękojmi zwykle mogą zostać przeniesione na podwykonawców lub uwzględnione w cenie.
Ubezpieczenia to ryzyko/obowiązek uzyskania ubezpieczeń na wysokie kwoty i o bardzo restrykcyjnych klauzulach, na przykład:
- ubezpieczenie wszystkich rodzajów ryzyka budowy i montażu (CAR/EAR) – nie mniej niż 125 mln PLN,
- ryzyko projektanta oraz producenta – nie mniej niż 5 mln PLN za każde zdarzenie,
- mienie otaczające zamawiającego – nie mniej niż 10 mln PLN,
- klauzula konservacji lub konserwacji rozszerzonej,
- klauzula kosztów pracy w godzinach nadliczbowych, nocnych i frachtu ekspresowego – do kwoty 5 mln PLN (odpowiedź na pytanie 67 do SIWZ),
- klauzula wzrostu wartości umowy do 110%,
- klauzula uprątnienia pozostałości po szkodzie – nie mniej niż 5 mln PLN,
II ubezpieczenie OC – nie mniej niż 10 mln PLN,
III ubezpieczenie mienia podczas transportowania – do wartości przewożonego mienia,
IV ubezpieczenie maszyn budowlano-montażowych,
V ubezpieczenie NNW – nie mniej niż 50 tys. PLN/na osobę.
Ponadto, zwykle istnieje konieczność uzyskania akceptacji zamawiającego co do poszczególnych ubezpieczeń oraz utrzymania ich ciągłości, wraz z przedstawianiem dowodów opłat składek i przedstawieniem certyfikatów ubezpieczeniowych.
Koszt wymaganych ubezpieczeń powinien być negocjowany indywidualnie z brokerem ubezpieczeń energetycznych. Koszt dokonania poszczególnych ubezpieczeń kształtuje się na poziomie od ulamka procentu do kilku procent wartości ubezpieczenia (w zależności od ryzyka, przedmiotu ubezpieczenia, wartości udziału własnego i wielu innych elementów).
Ryzyko finansowe można zidentyfikować w następujących obszarach:
- ryzyko w obszarze płynności finansowej wykonawcy (wartość wynagrodzenia, terminy i warunki płatności),
- ryzyko dotyczące nieprzewidzianych kosztów wykonania prac (zarówno zaniesienia kosztów zdefiniowanych prac do wykonania, jak i konieczności wykonania prac dodatkowych, nieprzewidzianych do wykonania),
- ryzyko finansowe, związane z kosztami ustanowionych zabezpieczeń finansowych i wysokością odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, w tym opóźnienia związane z wykonaniem umowy (kary umowne i szkody).
**Ryzyko w obszarze płynności finansowej wykonawcy**
- Wartość wynagrodzenia, która zwykle określona jest jako ryczałtowa kwota maksymalna (bez możliwości zwiększenia, ewentualnie w wyjątkowych sytuacjach). Zaniesienie wartości wynagrodzenia lub nieprzewidziane zwiększenie kosztów negatywnie wpłyną na płynność finansową wykonawcy i rentowność projektu.
- Zwykle płatności za projekt następują w wyznaczonych terminach za tzw. kamienie milowe. Procentowa wycena wartości poszczególnych kamieni milowych nie może ulec zmianie, przez co ewentualne zaniesienie wartości danego etapu prac, powstanie prac dodatkowych lub przesunięcie części prac do wcześniejszego etapu zwiększa koszty bez zwiększenia wartości płatności za dany kamień milowy (może to prowadzić do zachwiania płynności finansowej wykonawcy). Możliwa formą zarządzania tym ryzykiem jest kontrola i zarządzanie przelewami pieniężnymi oraz maksymalne opóźnienie terminów płatności swoich należności lub przeniesienie warunków płatności na dostawców/podwykonawców (ale wtedy powstaje ryzyko podwykonawcy…).
- Terminy płatności; zwykle wykonawca finansuje koszt zakupu części towarów, usług, odszkodowań oraz opłat, podatków lokalnych i innych, związanych z realizacją budowy lub koniecznością dokonania stosownych uzgodnień. Płatności za projekt następują w wyznaczonych terminach za tzw. kamienie milowe. Ponadto, wykonawca może wesprzeć się dodatkowym finansowaniem np. przez bank (ale to podnosi koszty wykonawcy).
- Warunki płatności; umowa zwykle restrykcyjnie określa warunki płatności. Brak spełnienia warunków płatności może wstrzymać lub opóźnić płatność, co również negatywnie wpływa na przepływy pieniężne.
Oprócz ww. form przeciwdziałania ryzyku należy wprowadzić zarządzanie realizacją projektu i umowy przez monitorowanie i kontrolę w obszarze zarządzania projektem i wsparciem prawnym.
**Ryzyko dotyczące nieprzewidzianych kosztów wykonania prac**
- zaniesienia kosztów zdefiniowanych prac do wykonania,
- konieczność wykonania prac dodatkowych, nieprzewidzianych do wykonania.
Ryzyko finansowe, związane z kosztami ustanowionych zabezpieczeń finansowych i wysokością odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, w tym opóźnienia związane z wykonaniem umowy (kary umowne i szkody), w tym:
- znaczące koszty ustanowienia zabezpieczeń finansowych i ich odnawiania, w tym ryzyko krótkiego czasu na ustanowienie dużej liczby zabezpieczeń,
- wysokość odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zwykle nie zostaje ograniczona do określonej kwoty. W niekorzystny sposób zostaje ustanowiony system naliczania i wysokości kar umownych (np. za opóźnienie, które może być związane z przyczynami niezależnymi od wykonawcy). Ponadto, wykonawca zwykle w szerokim zakresie odpowiada za szkody osób trzecich, wraz z kosztami wykonania zastępczego lub pomocy prawnej dla zamawiającego w przypadku sporów. Dodatkowo ponosi ryzyko braku zapłaty za zakupione towary w przypadku odstąpienia od umowy.
Mimo że w tego rodzaju i przy tych wielkościach inwestycji można spotkać się z rygorystycznymi wymogami umów w przetargach. Niemniej jednak wymaga to od wykonawcy profesjonalnego zarządzania projektem i wsparcia doradczego w tym obszarze.
**Ryzyko związane z wykonawstwem technicznym**
Tu tylko jako przykład dla budowy gazociągów – pojawia się często ryzyko przystosowania gazociągu. Na wykonawcy spoczywa obowiązek dokonania czyszczenia gazociągu po próbach stresowych, a przed badaniem tłokiem kalibrującym; ryzyko dostarczenia łuków giętych – często zamawiający zapewnia dostawę niezbędnych rur, np. DN 800, dla potrzeb realizacji inwestycji, z wyjątkiem rur przeznaczonych na łuki gięte indukcyjnie, oraz rur DN 800 o odpowiedniej grubości ścianki (np. 12,5 mm), przeznaczonych do zabudowy na zespołach zaporoowo-upustowych, które musi dostarczyć wykonawca. Każdy łuk gięty indukcyjnie przed jego zabudowaniem na gazociągu należy poddać próbie ciśnieniowej do 100% minimalnej umownej granicy plastyczności.
O wymaganiach spawalniczych można napisać osobny rozdział…
W sprawach z zakresu kontroli jakości złączy spawanych często wymagane jest w stosunku do spawanych złączy doczołowych rur gazociągu 100% badań wizualnych, magnetyczno-proszkowych lub penetracyjnych oraz radiograficznych i ultradźwiękowych. Takie same wymagania dotyczą spawanych złączy króciców i odgałęzień rurowych gazociągu, z zastrzeżeniem możliwości wykonania bądź badania radiograficznego lub ultradźwiękowego, bądź obu. W celu potwierdzenia braku rozwartstwienia
w materiale wycinanego obszaru rury należy przeprowadzić badanie ultradźwiękowe zarówno przed procesem wycinania otworu w ścianie rury gazociągu, jak i spawaniem króćców i odgałęzień do rur gazociągu. Kryteria akceptacji złączy spawanych rur gazociągu opisuje się na podstawie przeprowadzonego badania jakości w protokole zawierającym wszystkie wykryte rodzaje i poziomy niezgodności. Przed przystąpieniem do badania wymaga się usunięcia wszelkich zanieczyszczeń powierzchni złącza. Tu opisuję jedynie wierzchołek góry lodowej...
**Ryzyko związane z kolizjami przejść gazociągów przez linie sieci energetycznych**
Należy je zgłaszać w określonych terminach. Wiąże się to z kosztami, a w przypadku wystąpienia nieprzewidzianych kolizji – z zawarciem umów o usunięcie kolizji lokalizacji gazociągu i linii energetycznej. Wymagania zapewniające bezpieczeństwo prac lub budynków, bezpieczne odległości od bezpiecznych stref w pobliżu linii (dotyczących wysokości linii i szerokości rozstawienia słupów) określa rozporządzenie ministra infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych (Dz.U. z 19 marca 2003 r.) i Polska Norma PN-EN 50 341-1 „Elektroenergetyczne linie napowietrzne prądu przemiennego powyżej 45 kV”. Uzgodnień należy dokonywać z Wydziałem Zarządzania Systemem Dystrybucyjnym OSD/OSP.
**Odpowiedzialność za szkody rolne**
Na wykonawcy zwyczajowo spoczywa obowiązek oszacowania szkód rolnych przez uprawnionego rzeczoznawcę na terenach, dla których ustanowiono służebność przesyłu na podstawie umowy cywilnoprawnej, zawartej z właścicielem nieruchomości przez zamawiającego. Wykonawca zwykle jest odpowiedzialny za sprawdzenie i potwierdzenie obmiarów oraz określenie zakresu szkód bezsprzecznie identyfikowanych jako wynikających z poprawnie prowadzonych robót. Koszty odszkodowań wykraczające poza pas ustalony w decyzji lokalizacyjnej oraz poza pas ustalony w umowach o ustanowieniu służebności przesyłu zwykle ponosi wykonawca.
**Ryzyko wystąpienia niewybuchów i niewypałów**
Z uwagi na prowadzone na terenie Polski działania wojenne istnieje ryzyko wystąpienia na terenie budowy infrastruktury liniowej niewypałów bądź niewybuchów. Zgodnie z przepisami ustawy o zarządzaniu kryzysowym, usuwaniu przedmiotów wybuchowych i niebezpiecznych z terenu prowadzonej inwestycji zajmują się patrole minerskie. Prace budowlane uważa się za miejsca publiczne, dlatego otrzymują charakter interwencji pilnej, dzięki czemu usuwanie przedmiotów niebezpiecznych z ich terenu odbywa się w terminie 24 godzin od przyjęcia zgłoszenia. Jednostkami zobowiązanymi do poinformowania minerskich patroli są terenowe administracje państwowe, samorządowe, policja lub straż pożarna. Do przyjazdu patrolu policja odpowiada za ochronę miejsca znalezionego niewybuchu.
A termin wykonania prac zwykle zostaje określony szywno, bez możliwości wydłużenia, pod sankcją wysokich kar umownych plus obciążenia kosztom wykonania zastępczego. Dodatkowe prace patroli minerskich nie przesuwają terminu zakończenia prac. Wykonawcanawlasneryzykotakorganizujedostawy,odbiorypozwolenia i wszelkie czynności wynikające z zawieranej umowy, aby dotrzymać terminu realizacji.
Odpowiedzialność na przykład:
I) wysokie kary umowne za opóźnienie (niezawinioną zwłokę), a) np. 1000 zł za każdy dzień opóźnienia opracowania lub zaktualizowania;
b) np. za opóźnienie w obiorze końcowym lub w usunięciu wad – 0,05% wynagrodzenia brutto do 4 tygodni, po 0,1% wynagrodzenia brutto, sumowane w karą za odstąpienie, maksymalnie do 25% wynagrodzenia brutto, z możliwością potrącenia z wynagrodzenia. Kary umowne mogą być potrącane z jakiejkolwiek płatności należnej wykonawcy. Środkiem służącym wykonawcy przed zapłatą tak wysokich kar jest jedynie tzw. miarkowanie kary w postępowaniu cywilnym;
II) rygorystyczne przesłanki i wysokie kary umowne za odstąpienie od umowy – 10% wynagrodzenia brutto, bez zapłaty za zakupione przez wykonawcę materiały, urządzenia i wyposażenie;
III) zwykle brak ograniczenia maksymalnej odpowiedzialności wykonawcy, jeżeli szkoda zamawiającego przekracza wysokość zastrzeżonych kar umownych.
Proszę pamiętać, że zamawiający może ponadto dochodzić odszkodowania, jeśli szkoda przewyższać będzie wysokość zastrzeżonych kar umownych, przy czym wówczas ma obowiązek udowodnienia szkody oraz jej wartości po swojej stronie;
IV) możliwość obciążenia wykonawcy kosztami wykonania zastępczego (art. 19 ust. 3 umowy);
V) możliwość obciążenia wykonawcy kosztami pomocy prawnej;
VI) odpowiedzialność dotycząca zabezpieczeń i rękojmi została opisana powyżej;
VII) każdy członek konsorcjum ponosi odpowiedzialność solidarną.
Nie opisuję ryzyka związanego z możliwością w ogóle zmiany umowy, ryzyka podwykonawstwa, pomocy publicznej. Zdarza się, że w ramach realizacji inwestycji możliwe jest ryzyko wystąpienia pomocy publicznej na rzecz wykonawcy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, transfer środków przypisywalnych władzy publicznej (w tym dotacji unijnych) powinien odbywać się w otwartej, niedyskryminacyjnej procedurze przetargowej. Pod pojęciem otwartej, niedyskryminacyjnej procedury przetargowej należy rozumieć przede wszystkim przetarg nieograniczony, podczas gdy zwykle zamówienie jest realizowane w trybie przetargu ograniczonego. Może to powodować zarzut Komisji Europejskiej nierynkowego wynagrodzenia wykonawcy.
W przypadku udzielenia dotacji niezgodnie z przepisami dotyczącymi pomocy publicznej Komisja Europejska może nakazać zwrot wynagrodzenia przewyższającego wynagrodzenie rynkowe z tytułu realizacji podobnej inwestycji.
W artykule wskazałem kilka – w mojej ocenie najważniejszych – rodzajów ryzyka, dotyczących inwestycji prowadzonych głównie na lądzie. Dla tych na morzu lista znacznie się wydłuża. I niekoniecznie oznacza to, że tam buduje się drożej.
Dr inż. Andrzej Sikora, Instytut Studiów Energetycznych sp. z o.o
Inwestycje liniowe w świetle nowych zasad wyboru wykonawcy
Jan Styliński
Inwestycje liniowe w przeważającej mierze realizowane są w ramach reżimu zamówień publicznych, bowiem dużych inwestorów w pełni „prywatnych”, działających w sektorze infrastruktury transportowej bądź przesyłowej, jest niewielu. W rezultacie wyzwania stojące przez realizacją inwestycji liniowych siłą rzeczy swoje rozwiązania znajdują na gruncie systemu zamówień publicznych oraz regulacji budowlanych.
Móżna zatem powiedzieć, że to od wartości leżących podstaw systemu zamówień publicznych zależy sposób realizacji inwestycji liniowych, który powinien być wynikowy w stosunku do fundamentalnych wartości i celu zamówień publicznych. Spośród takich celów należałoby wskazać przede wszystkim bezpośrednią realizację celu publicznego (zaspewnienie infrastruktury – dróg, kolei, energii, gazu itp.), a także budowę rynku i wzmocnienie przedsiębiorstw oraz racjonalizację wydawania środków publicznych. Wadliwa priorytetyzacja, a nade wszystko wadliwie stworzone, a następnie stosowane mechanizmy, mające służyć wcieleniu w życie owych celów, prowadzą do rozregulowania rynku zamówień publicznych i słabej kondycji krajowych przedsiębiorstw budowlanych.
W istniejącej dotąd praktyce, która w świetle naszych obserwacji nie uległa istotnej zmianie po głębokiej nowelizacji przepisów prawa zamówień publicznych, nadal dominują dotychczasowe pryncypia systemu zamówień publicznych, to jest 1) skupienie się na zaspokojeniu potrzeb społecznych, 2) absolutyzowanie zasady gospodarności wskutek nastawienia na najniższą cenę, oraz 3) rezygnacja z aktywności w obszarze budowy rynku i wzmocnienia przedsiębiorstw. Zwłaszcza dokonywanie wyboru według najniższej ceny (mimo zmienionych przepisów) oraz niedostępnanie wpływu zamówień publicznych na kondycję przedsiębiorstw utrudniają prawidłową realizację inwestycji liniowych oraz budowę stałych struktur firm wykonawczych, realizujących tę infrastrukturę.
W minionych latach takie podejście do prawa zamówień publicznych czy szerzej – systemu zamówień publicznych skutkowało upadłością ponad tysiąca firm średnich i dużych, kilkudziesięcioprocentowym spadkiem produkcji budowlanej, fatalną, bowiem ujemną rentownością oraz – w konsekwencji – dramatycznym obniżeniem zdolności sektora budowlanego do budowy trwałych ram długoterminnego funkcjonowania i rozwoju na rynku krajowym, a także na rynkach zagranicznych.
Do dziś w ramach znówelizowanych przepisów prawa zamówień publicznych zarysowuje się rozpacliwa próba latania dziur legislacyjnych oraz dostosowania przepisów do dyrektyw unijnych, niestety, w sposób istotnie niedoskonały i – zaryzykuję tezę – bez zrozumienia ratio, czyli ducha przepisów europejskich. W sposób szczególnie jaskrawy problem ten dotyczy sposobu dokonywania wyboru oferty, który – co do zasady – miał oędzić od zasady wyboru ofert najtańszych na rzecz wyboru ofert najbardziej opłacalnych. Tak się jednak nie stało, w dużej mierze za sprawą złej praktyki, jednakże nie można zapominać, że do prawa należy kształtowanie prawidłowych postaw i zachowań wówczas, gdy alternatywne metody zawodzą.
Kryteria pozacenowe
Pozacenowe kryteria wyboru oferty wykonawcy w polskim systemie zamówień publicznych istnieją od 1994 roku. Niestety, mimo upływu ponad 20 lat nie wypracowano spójnego i funkcjonalnego mechanizmu ich definiowania i oceniania. Obecny wymóg ustawowy określenia tych kryteriów na poziomie minimum 40% wagi sprawia zamawiającym więcej kłopotów niż przynosi korzyści, bowiem nie mają oni dobrych doświadczeń, na których mogliby się opierzeć. Powszechne jest stosowanie kryteriów o znikomym wpływie na konkurencję i proces konstrukcji ofert, w efekcie czego wszyscy oferenci w kategorii pozacenowych kryteriów otrzymują maksymalną liczbę punktów. W tak prowadzonym przetargu o wyborze oferty ponownie decyduje najniższa cena. Takie działanie nie było intencją ustawodawców i w praktyce prowadzi do dalszego spadku efektywności funkcjonowania systemu zamówień publicznych. W procesie wyboru oferty kluczowe są dwa elementy, będące wyłączną kompetencją zamawiającego: 1) jakość opisu tego, co chce nabycie oraz 2) jego zdolność oceny złożonych ofert. Oba te elementy nie są mocną stroną instytucji zamawiających. Zainteresowani przetargiem wykonawcy zadają tysiące pytań dotyczących treści SIWZ, a prawie połowa odwołań wnoszonych do KIO dotyczy skonstruowanej przez zamawiającego umowy i opisu przedmiotu zamówienia.
Jak zatem w świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa zamówień publicznych mogłyby wyglądać prawidłowo skonstruowane kryteria dla zamówień na infrastrukturę liniową?
Zamówienie w formule „Buduj” (na podstawie projektu zamawiającego). Rekomendowana waga pozacenowych kryteriów oceny ofert: 40%
| A1 | ● jakość (wcześniej sparametryzowana przez zamawiającego) np. na podstawie art. 30a 1. ust. 1), 2), 3)
● parametry techniczne |
| B1 | ● aspekty społeczne (wcześniej zdefiniowane)
● integracja zawodowa i społeczna osób, o których mowa w art. 22 ust.??? |
| A2 | ● jakość (zdefiniowana inaczej niż parametrem)
● aspekty środowiskowe
● aspekty innowacyjne
● organizacja |
| B2 | ● aspekty społeczne
● aspekty środowiskowe |
Zamówienie w formule „Zaprojektuj i wybuduj” (projektuje wykonawca). Rekomendowana waga pozacenowych kryteriów oceny ofert: 50% lub więcej w zależności od typu obiektu
| A1 | ● jakość (wcześniej sparametryzowana przez zamawiającego) np. na podstawie art. 30a 1. ust. 1), 2), 3)
● parametry techniczne |
| B1 | ● aspekty społeczne (wcześniej zdefiniowane)
● integracja zawodowa i społeczna osób, o których mowa w art. 22 ust.??? |
| A2 | ● jakość (zdefiniowana inaczej niż parametrem)
● właściwości estetyczne
● właściwości funkcjonalne
● aspekty środowiskowe
● aspekty innowacyjne
● organizacja
● kwalifikacje zawodowe i doświadczenie osób wyznaczonych do realizacji zamówienia, jeżeli mogą mieć znaczący wpływ na jakość wykonania zamówienia |
| B2 | ● aspekty społeczne
● aspekty środowiskowe |
Zamówienie na usługę projektowania i prac koncepcyjnych. Rekomendowana waga pozacenowych kryteriów oceny ofert: 80%
| A1 | ● jakość (wcześniej sparametryzowana przez zamawiającego) np. na podstawie art. 30a 1. ust. 1), 2), 3)
● parametry techniczne |
| B1 | ● aspekty społeczne (wcześniej zdefiniowane)
● integracja zawodowa i społeczna osób, o których mowa w art. 22 ust.??? |
| A2 | ● jakość (zdefiniowana inaczej niż parametrem)
● właściwości estetyczne
● właściwości funkcjonalne
● aspekty środowiskowe
● aspekty innowacyjne
● organizacja
● kwalifikacje zawodowe i doświadczenie osób wyznaczonych do realizacji zamówienia, jeżeli mogą mieć znaczący wpływ na jakość wykonania zamówienia |
| B2 | ● aspekty społeczne
● aspekty środowiskowe |
Można przyjąć, iż rola (waga) pozacenowych kryteriów oceny ofert powinna być tym większa, im mniej precyzyjnie da się opisać końcowy efekt samego zamówienia. Te zasady można również przedstawić alternatywnie: waga kryteriów pozacenowych powinna być tym większa, im większe znaczenie w wykonaniu zamówienia ma wkład usług intelektualnych.
Na przykład jeżeli zamawiający dysponuje kompletem projektów wykonania robót z precyzyjnie założonymi ilościami, nakładami i jakością, efekt końcowy jest precyzyjnie określony i wykonawcy mogą konkuruować jedynie ceną za wykonanie tego przedmiotu, to w tym przypadku pozacenowe kryteria mogą dotyczyć parametrów jakościowych i kwestii związanych bezpośrednio z przedmiotem zamówienia, jak np. zagadnienia CRS.
Inaczej rzecz ma się w przypadku przetargów w formule zaprojektuj i wybuduj, w której wykonawca, realizując zamówienie, musi wykonać również projekt. Ten intelektualny komponent bezpośrednio tworzy ofertę wykonawcy i przekłada się na końcowy efekt, który zamawiającemu nie jest w szczegółach znany z chwilą wszczęcia przetargu. W tym przypadku obok wymienionych wcześniej kryteriów zamawiający będzie mógł ocenić jakość proponowanych rozwiązań, trwałość, koszty eksploatacji, estetykę i doświadczenie projektantów.
Nowym, niestosowanym wcześniej w Polsce podejęciem, które powinno być zastosowane na szeroką skalę po zeszłorocznej nowelizacji przepisów prawa zamówień publicznych, jest zmiana na zasadzie wyboru wykonawców usług intelektualnych. Głównym założeniem przy wyborze wykonawców tych usług jest określenie pozacenowych kryteriów oceny ofert na odpowiednim, adekwatnym poziomie. Celem położenia większego akcentu na pozacenowe kryteria jest zmniejszenie motywacji oferentów do konkurowania ceną. Tym samym oferenci, przy tak zdefiniowanych wagach, będą motywowani do konkurowania jakością proponowanych usług.
Generalnie, ze względu na rodzaj związków kryterium z przedmiotem zamówienia można byłoby spróbować wyróżnić dwa podstawowe obszary stosowania kryteriów pozacenowych do wyboru wykonawców inwestycji liniowych, to jest:
a) kryteria związane bezpośrednio z przedmiotem zamówienia;
b) kryteria związane pośrednio z przedmiotem zamówienia.
Do kryteriów związanych bezpośrednio z przedmiotem zamówienia należałoby wówczas zaliczyć takie kryteria, jak jakość (mierzona zróżnicowanymi metodami), parametry techniczne, właściwości estetyczne i funkcjonalne oferowane przez wykonawcę. Kryteria związane dotyczą samego przedmiotu zamówienia lub jego efektu. Innymi słowy, wybiera się ofertę pod kątem tego, co chcemy otrzymać i jakie w efekcie ma mieć parametry. Szczególnie w ramach systemu zaprojektuj i wybuduj byłyby to realne kryteria, umożliwiające dokonanie merytorycznej oceny oferty.
Z kolei kryteria pozacenowe, związane pośrednio z przedmiotem zamówienia, dają możliwość włączenia do procesu wyboru oferty oceny wpływu wykonywania zamówienia publicznego na realizację określonych celów publicznych. Ustawodawca, realizując politykę, wspiera pewne wybrane przez siebie inne polityki (wsparcie trwałych form zatrudnienia, wsparcie osób wykluczonych, promocja innowacji itp.).
Idąc dalej, obok podziału kryteriów pozacenowych według wskazanych powyżej obszarów oceny, należy przyjrzeć się stosowaniu kryteriów pozacenowych od strony sposobu dokonywania oceny oferty. W tym kontekście wyróżnić można w zasadzie tylko dwie metody: parametryczną i eksperską. Jak dotąd, stosowana była głównie pierwsza z nich, zaś metoda eksperska raczej w okresie przeddakcesyjnym do UE – w ramach ówczesnych środków pomocowych oraz środków Banku Światowego.
**Kryteria pozacenowe – propozycja stosowania**
Przenosząc powyższe na grunt praktyki oraz przypisania konkretnych pozacenowych kryteriów oceny ofert kategoriom ustawowym, krystalizuje się systematyka: pierwszy znak oznacza DOMENĘ, a drugi TYP.
Na przykład kryterium A1 oznacza ocenę parametru w obszarze związanym bezpośrednio z przedmiotem zamówienia.
A2 – związane bezpośrednio z przedmiotem, ocena eksperska;
B1 – związane pośrednio z przedmiotem, ocena parametryczna;
B2 – związane pośrednio z przedmiotem, ocena eksperska.
W świetle przepisów ustawy „Prawo zamówień publicznych”, powyższe kryteria wyglądałyby następująco:
Art. 91. 1. Zamawiający wybiera ofertę najkorzystniejszą na podstawie kryteriów oceny ofert określonych w specyfikacji istotnych warunków zamówienia.
2. Kryteriami oceny ofert są cena lub koszt albo cena lub koszt i inne kryteria odnoszące się do przedmiotu zamówienia, a zwłaszcza:
1) jakość [A1/A2], w tym parametry techniczne [A1], właściwości estetyczne [A2] i funkcjonalne [A2/A1].
W tym przypadku nie ma wątpliwości, że kryteria związane są bezpośrednio z przedmiotem zamówienia, ale już sposób oceny może być zróżnicowany: parametryczny, eksperski i mieszany (funkcjonalność możemy zdefiniować parametrem, ale możemy posłużyć się szerszym opisem, jeżeli w ramach zamówienia ma być wykonana jakąś usługa koncepcyjna);
2) aspekty społeczne [B1/B2], w tym integracja zawodowa i społeczna osób, o których mowa w art. 22 ust. 2 [B1/B2], dostępność dla osób niepełnosprawnych lub uwzględnianie potrzeb użytkowników [A2/B2].
Aspekty społeczne i CSR nie są związane bezpośrednio z efektem zamówienia (realizują inne polityki europejskie i krajowe). Zwraca uwagę niejasna treść przepisu. Generalnie jednak, takie nieostre kryteria są możliwe do prawidłowej oceny w zasadzie wyłącznie metodą eksperską;
3) aspekty środowiskowe [A1/A2], w tym efektywność energetyczna przedmiotu zamówienia [A1].
Tu jest pewne pole do szerszego podejścia, bo choć zarówno pierwsze, jak i drugie kryterium odnoszą się do samego przedmiotu zamówienia, to jednak „aspekty środowiskowe” mogą dotyczyć również fazy realizacji, przez co nie będą bezpośrednio związane z efektem zamówienia. W konsekwencji kryterium można oceniać ekspertko (zwłaszcza prace koncepcyjne lub projektowe) lub parametrycznie, zwłaszcza w odniesieniu do efektywności;
4) aspekty innowacyjne [A2].
W odniesieniu do aspektów innowacyjnych w zasadzie jedynym racjonalnym podejściem byłoby dokonywanie ocen ekspertkich;
5) organizacja, kwalifikacje zawodowe i doświadczenie osób wyznaczonych do realizacji zamówienia, jeżeli mogą mieć znaczący wpływ na jakość wykonania zamówienia.
Wprowadzenie wprost w ustawie „Prawo zamówień publicznych” powyższego obszaru kryteriów jest znamiennie i doniosłe. Takie kryteria są nieodzowne zwłaszcza przy zamówieniach na usługi intelektualne. Organizacja – eksperskie [A2/B2], doświadczenie: parametryczne (można wykorzystać międzynarodowe wskaźniki „kategorię ekspertów” [A1]);
6) serwis posprzedażny oraz pomoc techniczna, warunki dostawy, takie jak termin dostawy, sposób dostawy oraz czas dostawy lub okres realizacji.
Kryterium odnosi się bezpośrednio do przedmiotu zamówienia i, co do zasady, ma charakter parametryczny [A1].
Podsumowując, w odniesieniu do inwestycji liniowych należałoby zastosować zaproponowany w zamieszczonych tabelach podział na kryteria i podkryteria szczegółowe, jednakże z uwzględnieniem odmienności projektów typu „Buduj” oraz projektów typu „Zaprojektuj i wybuduj”.
Szczególnym przypadkiem pozostaje wybór wykonawcy usług intelektualnych – projektant, nadzór, konsultant – w ramach realizacji inwestycji liniowej. Z uwagi na trudności w ocenie realnych kosztów świadczenia usług intelektualnych, a co za tym idzie – stwierdzenia przez zamawiającego, czy oferta zawiera cenę rzadzącą niską, a nadto wszystko z uwagi na znaczną wpływ jakości usługi intelektualnej na prowadzenie inwestycji, zdecydowanie rekomenduje się stosowanie pozacenowych kryteriów oceny ofert o wadze na poziomie 70%–80%.
Prawidłowe i konsekwentne stosowanie pozacenowych kryteriów oceny ofert będzie służyć realizacji nie tylko samych inwestycji, ale także realizacji celów publicznych oraz budowie rynku – silnych przedsiębiorstw, konkurencyjnych na swoich rynkach. Nie będzie możliwe osiągnięcie tych celów bez podniesienia rentowności usług budowlanych, projektowych oraz inżynierskich, co w naturalny sposób musi się wiązać z urealnieniem wycen (które obecnie są nagnimnie zaniżane poniżej rzeczywistych kosztów wykonywania) oraz ze zwiększeniem wydajności pracy w budownictwie. Zwiększenie wydajności pracy może nastąpić przede wszystkim przy wykorzystaniu innowacji – zarówno technologicznej, jak i procesowej. Jednakże jej wprowadzenie na szerszą skalę wymaga odejścia od dotychczasowego uproszczenia reżimu systemu zamówień publicznych, który nie realizował poprawnie celów opisanych na wstępie niniejszego artykułu.
W tym świetle pozacenowe kryteria oceny ofert powinny być traktowane jako jeden z najistotniejszych i najskuteczniejszych instrumentów realizacji szerokiej polityki gospodarczej państwa, wprowadzanej w życie z wykorzystaniem systemu zamówień publicznych.
Jan Styliński, adwokat, prezes zarządu Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa.
Czy sektor CNG/LNG ma szansę na rozwój?
Marcin Budziewski
O rozwoju rynku CNG/LNG, wykorzystywanych jako paliwo dla samochodów, mówi się w Polsce od kilkunastu lat. Przed rokiem 2010 PGNiG SA otworzyło 24 sztandarowe stacje tankowania, zlokalizowane głównie na terenie własnych obiektów. Mijają kolejne lata, a stacji nie przybywa. Czy Polska ma szansę na rozwój tego sektora, szczególnie teraz, gdy stawia się na rozwój rynku samochodów elektrycznych?
– Producenci samochodów „odrobili lekcje” w obu przypadkach już dawno. Dostępne są zarówno nowe pojazdy elektryczne, jak i samochody z fabrycznie wmontowanymi instalacjami CNG. Wspólnym mianownikiem w obu przypadkach jest jednak brak infrastruktury. Fakt, że łatwiej i taniej jest postawić słupek do ładowania akumulatorów niż stację tankowania gazem ziernym – mówi Roman Kantorski, prezes Polskiej Izby Motoryzacji.
Niemal każdy producent nowych samochodów ma w swojej ofercie pojazdy napędzane CNG. Ich cena nie jest nadmiernie wygórowana i oscyluje na pulapie kwotowym zbliżonym do samochodu z silnikiem wysokoprężnym. Dlaczego zatem rozwój stacji tankowania tego ekologicznego paliwa nie postępuje? – Dużą rolę w tym obszarze powinno odegrać Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo (PGNiG SA), które w rzeczywistości jest liderem rynku – mówi Bartłomiej Kamiński, dyrektor zarządzający portalu cng.auto.pl i prezes Fundacji Green Fuel. – Z moich obserwacji wynika, że głównym problemem jest brak konsekwencji w realizacji programu rozwoju rynku paliw alternatywnych. Ponadto, zarówno zasady dostępności tych nieco ponad dwudziestu stacji tankowania, jak i sposób obsługi, pozostawiają wiele do życzenia. Zazwyczaj trzeba uzyskać pozwolenie na wjazd na teren zakładu, na którym stacje najczęściej są zlokalizowane, udać się do kasę „gdzieś tam”, czasem zapłacić gotówką – dodaje Bartłomiej Kamiński.
To jednak nie wszystko. Niebezpieczne dla stabilności biznesu są obowiązujące w Polsce taryfy zużycia gazu, dedykowane głównie takim odbiorcom, jak domostwa, fabryki itp. Stacja tankowania CNG wymaga innego podejścia, innego sposobu rozliczeń, ponieważ liczba sprzedanych m³ w danym okresie jest trudno przewidywalna.
– Jeżeli zamówimy dostawę np. 100 m³ gazu na godzinę, płacąc abonament, ale okaże się, że mieliśmy sprzedaż, która znacznie przekroczyła ilość gazu zakontraktowanego, to zamiast cieszyć się osiągniętym zyskiem, czeka nas zapłacenie dosyć wysokich kar za przekroczenie ustalonego limitu – mówi Roman Kantorski.
W Niemczech rynek tankowania CNG jest wysoko rozwinięty. Działa ponad tysiąc stacji tankowania, dostępnych 24 godziny na dobę. Inaczej rozwiązało również sposób rozliczeń dedykowany dla stacji tankowania, dzięki czemu wyeliminowano kary za sprzedaż większej ilości gazu. W Polsce doszło do takiego kurozum, że w niektórych punktach tankowania CNG zmniejszana jest moc sprzężarki w obawie przekroczenia ilości zakontraktowanego paliwa. – Dlatego w Polsce, przy obecnym stanie rzeczy, rację bytu mogą mieć stacje tankowania LNG (skroplonego gazu ziemnego), z którego „zrobiony” zostanie CNG, czyli sprężony gaz ziemny. Patrząc ze strony technicznej, na stację przywożony jest w cysternie gaz skroplony i tankowany do stacjonarnego zbiornika. Za pomocą instalacji trafia, już jako gaz sprężony, do zbiorników samochodów – wyjaśnia Bartłomiej Kamiński.
Co zatem może poprawić kondycję tego sektora?
W listopadzie 2013 roku wprowadzony został podatek akcyzowy od sprężonego gazu ziemnego (CNG), wykorzystywanego do celów napędowych. Wynosi on 32 grosze netto za 1 m³ gazu. W wyniku tej regulacji na stacjach paliw nastąpił wzrost ceny CNG o 52 grosze brutto, ponieważ do ceny paliwa doliczony został podatek drogowy oraz VAT. W efekcie, w Polsce mamy do czynienia z jednymi z najwyższych cen CNG w Europie, która obecnie wynosi około 3,30 zł za m³. Paliwo to jest tańsze nawet w Holandii, Niemczech czy we Włoszech, gdzie siła nabywcza ludności jest o wiele wyższa niż w Polsce. Sytuacja ta dotyczy również skroplonego gazu ziemnego (LNG).
Obecne wpływy z tego tytułu do Skarbu Państwa kształtują się tylko na poziomie kilku milionów złotych rocznie. Jednocześnie stanowią poważne obciążenie dla podmiotów, które ze względów ekologicznych do zasilania pojazdów wybrały gaz ziemny. Co więcej, obecna sytuacja stoi w sprzeczności z polityką zrównoważonego transportu oraz promocją niskoemisyjnych paliw. Dla-
tego niezbędne jest obniżenie podatku akcyzowego co najmniej o połowę względem obecnych wartości. Warto w tym przypadku zastosować okres przejściowy, w którym wysokość podatku akcyzowego narastałaby wraz z rosnącym wolumenem sprzedaży tego paliwa. Pozwoliłoby to na ograniczenie w Polsce negatywnego oddziaływania akcyzy na rozwój rynku CNG i LNG.
Z zupełnie niezrozumiałych względów samodzielne tankowanie paliwa CNG w Polsce jest zabronione. Czynność tę mogą wykonywać wyłącznie osoby, które przeszły specjalne przeszkolenie. Co ciekawe, na mocy obecnie obowiązujących regulacji dozwolone jest samodzielne tankowanie gazu propan-butan (LPG), a jest to o wiele bardziej niebezpieczne niż tankowanie CNG.
Zakaz samodzielnego tankowania CNG negatywnie wpływa na koszty obsługi punktów tankowania tego paliwa. W związku z tym operatorzy stacji paliw zmuszeni są do ograniczenia czasu pracy punktów tankowania CNG. Zaledwie 9 z 24 ogólnodostępnych stacji CNG w Polsce jest czynnych w trybie całodobowym. Wpływ to negatywnie na dostępność tego paliwa oraz na jego popularność wśród kierowców.
Zarówno badania laboratoryjne, jak i doświadczenia praktyczne pokazują, że paliwo CNG jest dużo bezpieczniejsze niż paliwa naftowe – benzyna, olej napędowy czy LPG. Niestety, z niewiadomych względów w polskim porządku prawnym jest zupełnie inaczej. Na mocy obowiązujących przepisów posiadacz auta CNG zmuszony jest do dokonywania regularnych kontroli zbiorników CNG, wykonywanych przez Transportowy Dozór Techniczny. Jest to duże obciążenie, bo wiąże się z koniecznością skorzystania z bardzo ograniczonej sieci punktów dozoru. Ponadto, procedura ta jest niezwykle kosztowna. – Według zebranych przez nas informacji, koszt wszystkich badań wykonywanych przez TDT dla auta z czterema zbiornikami CNG w okresie dziesięciu lat wynosi aż 3280 zł! Zawarte są tutaj trzykrotne badania „rewizja zbiorników CNG” oraz jedna próba ciśnieniowa. Dla porównania: koszt podobnych badań w Niemczech wynosi obecnie około 1100 zł (260 euro) – wskazują Bartłomiej Kamiński.
Niezbędne zatem jest wprowadzenie nowych rozwiązań prawnych, odpowiadających współczesnym standardom technicznym dla zbiorników CNG na mocy regulaminu R 110. Obecna częstoliwość badań oraz koszty procedury ze strony TDT nie znajdują uzasadnienia w trosce o bezpieczeństwo użytkowników, a stanowią wyłącznie niepotrzebne obciążenie finansowe dla posiadaczy aut na gaz ziemny. Potrzebna jest również poprawa w dostępności punktów dokonujących badań. Obecnie użytkownicy aut CNG w celu przeprowadzenia badań przez Transportowy Dozór Techniczny nierzadko muszą pokonać nawet kilkaset kilometrów.
Ze względu na wysokie ciśnienie paliwa CNG w instalacji gazowej niezbędne jest stosowanie wysokociśnienniowych zbiorników w celu magazynowania sprężonego gazu ziemnego. Niestety, wiąże się to z wysoką masą całej instalacji gazowej. Zbiorniki, najczęściej wykonane ze stali, znacznie podwyższają masę pojazdu. Przekłada się to na zwiększenie masy całkowitej pojazdu, a przez to na zmniejszenie ładowności. Problem ten dotyczy zwłaszcza aut dostawczych o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 tony.
– Parlament Europejski wyszedł naprawdę temu wyzwaniu, związanemu z ekologicznymi napędami, i obecnie pracuje nad zmianą dyrektywy 96/53 o masach i wymiarach. Przy homologacji pojazdu możliwe byłoby odjęcie od masy całkowitej pojazdu masy instalacji przeznaczonej dla paliw alternatywnych. W dokumencie przewidziane jest wprowadzenie preferencji dla instalacji zasilania gazem ziemnym (CNG i LNG), wodorem, a także energią elektryczną – mówi Roman Kantorski.
Samochody zasilane CNG spotykają się z ograniczeniem dostępności do parkingu podziemnych. W tym przypadku dokonywana jest nadinterpretacja prawa, gdyż paliwo CNG traktuje się niezasadnie jak paliwo LPG. W myśl obowiązujących przepisów prawa budowlanego, podziemne garaże muszą posiadać wentylację umożliwiającą pozbycie się spalin, co pokrywa się z wymaganiami dotyczącymi gazu ziemnego.
Zdaniem Bartłomieja Kamińskiego, wskazane jest ustalenie zasad parkowania aut zasilanych gazem w garażach podziemnych, z wyraźnym rozróżnieniem na auta zasilane CNG i LPG. Obecny brak doprecyzowania w tej dziedzinie powoduje nadinterpretację prawa i przerzucanie niepotrzebnych zakazów na paliwo CNG.
Paliwa CNG i LNG zasługują w Polsce na wiele preferencji natury prawnej i fiskalnej, które od dawna są powszechnie przyjętą praktyką w państwach Europy Zachodniej. W prosty sposób mogą przyczynić się do poprawy konkurencyjności polskiej gospodarki oraz wzrostu zatrudnienia w innowacyjnym dziale transportu i sektora paliwowego.
Wprowadzenie zmian pozwoliłoby na przywrócenie pozytywnego wizerunku ekologicznych aut zasilanych gazem ziemnym w polskiej literze prawa. Niestety, obecnie obowiązujące przepisy nie dość, że nie wspierają użytkowników pojazdów zasilanych metanem, to dodatkowo nakładają na nich nieuzasadnione restrykcje.
Marcin Budziewski jest pracownikiem Polskiej Izby Motoryzacji.
Jak można określić misję takiej placówki, jak przedstawicielstwo koncernu gazowego w Brukseli?
Misją Przedstawicielstwa PGNiG SA w Brukseli, którym kieruję od prawie półtora roku, jest budowanie relacji sprzyjających tworzeniu sojuszy wokół interesów Grupy Kapitałowej PGNiG zarówno wśród instytucji unijnych, jak i wybranych firm oraz stowarzyszeń branżowych działających w Brukseli. Pracujemy wspólnie z kolegami z Centrali PGNiG na to, aby Przedstawicielstwo PGNiG SA było postrzegane jako aktywny i rzetelny partner. Chcemy skutecznie budować sojusze wokół naszych interesów.
Unia Europejska jest politycznym, wielonarodowym organizmem, o rozbudowanej polityczno-administracyjnej strukturze, a tym samym bardzo trudnym obszarem do prowadzenia rzecznictwa gospodarczego. Czy można jakoś scharakteryzować arenę działań przedstawicielstwa w instytucjach unijnych?
Proces tworzenia unijnych strategii rozwoju oraz ram prawnych jest niezwykle ważny i złożony. Ważny przede wszystkim dla podmiotów gospodarczych, ponieważ ponad 70% legislacji dotyczącej aktywności gospodarczej jest tworzone w Brukseli. Złożoność tego procesu wynika z dwóch powodów: po pierwsze, z unijnego wymiaru spraw, wymuszającego pogodzenie wielu, często odmiennych interesów, w tym krajów członkowskich, przemysłu czy organizacji pozarządowych, a po drugie – z mnogości podmiotów i osób zaangażowanych w te procesy, tworzących bardzo silną konkurencję w grze interesów.
Nasza aktywność lobbingowa w Brukseli koncentruje się wokół czterech grup podmiotów. Pierwsza z nich to instytucje unijne, czyli Komisja Europejska i jej służby, takie jak np. Europejska Służba Działań Zewnętrznych oraz Parlament Europejski, ale również stałe przedstawicielstwa krajów członkowskich przy UE oraz – co istotne w branży gazowej – wybranych krajów trzecich, takich jak Norwegia czy USA.
Drugim forum naszej bieżącej aktywności są organizacje branżowe, w naszym przypadku jest to International Oil & Gas Producers (IOGP) oraz wybrane spółki, zwłaszcza z branży gazowej. To w tym gronie bardzo często budujemy sojusze wokół naszych interesów i wspólnie promujemy je wobec decydentów. Do sukcesów przy współpracy z branżą zaliczamy np. zgodzenie stanowiska KE, pod wpływem argumentów przemysłu, odnośnie do przygotowania dokumentów referencyjnych w sprawie wydobycia węglowodorów (HC BREF) – ostatecznie pracujemy z KE nad dokumentem o charakterze wytycznych. W tym roku udało się nam na poziomie Parlamentu Europejskiego wyeliminować z raportu w sprawie polityki unijnej wobec Arktyki groźne zapisy dla sektora wydobywczego. Działamy też przy European Energy Forum, współorganizując debaty z udziałem europosłów i uczestnicząc w nich.
Trzecią, bardzo ważną grupą, która może pomóc w dotarciu do szerszej grupy adresatów z naszym przekazem, są dziennikarze piszący do gazet i portali powszechne czytanych przez ludzi tworzących tzw. Brussels bubble.
Do czwartej grupy należą organizacje pozarządowe oraz ośrodki analityczne, z którymi warto dzielić się naszym spojrzeniem na kluczowe kwestie, bo to one nierzadko wpływają na kształt ważnych dla nas dokumentów.
Wsparciem dla funkcjonowania przedstawicielstwa są także członkostwo i współpraca z funkcjonującymi w Brukseli europejskimi organizacjami parasolowymi, często o charakterze branżowym, ale także inne formalne lub nieformalne sieci kontaktów. Czy takie relacje funkcjonują?
Z uwagi na mnogość interesów zderzających się w Brukseli, skuteczne forsuowanie własnych interesów wymaga najczęściej gry zespołowej. Dlatego tak ważna jest umiejętność identyfikowania sojuszników i budowania z nimi wspólnych stanowisk, co często wymaga pójścia na kompromis. Zazwyczaj sojuszników znajdujemy w stowarzyszeniach branżowych, do których należymy lub w spółkach z danej branży lub branż połączonych. Innymi kręgami, w których również można poszukać sojuszników, są: administracja publiczna własnego kraju, a czasem również innych, Komitet Regionów czy organizacje pozarządowe.
Identyfikacja sojuszników wymaga dobrej orientacji w interesach innych podmiotów. Nieformalne kontakty pomagają w identyfikacji naszych sojuszników w danej sprawie. Pamiętajmy, że w każdej instytucji pracują ludzie i dobre relacje z nimi mogą być pomocne. Dyskusje na szczębie nieformalnym są bardzo ważne, gdyż stwarzają okazję do prezentowania naszej perspektywy, która nie w każdym przypadku jest znana i dobrze rozumiana przez naszych partnerów.
Aby rozwijać relacje, trzeba być obecnym w Brukseli. Niestety, liczba przedstawicieli podmiotów pochodzących z Polski w Brukseli jest bardzo skromna. Na ponad 11 tysięcy lobbystów zarejestrowanych w Brukseli, z czego połowa to spółki i stowarzyszenia branżowe, podmiotów pochodzących z Polski jest kilkanaście, nie licząc 16 przedstawicieli polskich regionów.
Rzecznictwo gospodarcze to również zaplecze eksperckie. Nie tylko branżowe, ale też legislacyjne, administracyjne i polityczne. Jak w Brukseli się je buduje?
Oprócz zrozumienia interesów interesariuszy oraz zasad funkcjonowania otoczenia, w którym działamy (wspomniany już tzw. Brussels bubble) oraz silnie rozwiniętych relacji z interesariuszami, aktywność lobbingowa wymaga solidnego zaplecza analitycznego. Zaplecza, które potrafi zdefiniować priorytety, zaproponować rozwiązania na poziomie unijnym oraz ocenić szanse i zagrożenia wynikające z projektów unijnych dokumentów. Bez zaplecza ekspertów, prawników trudno mówić o konstruktywnym udziale w europejskim dialogu.
Do lobbystów należy najczęściej pierwszy i ostatni etap pracy nad rozwiązaniami dotyczącymi unijnych ram regulacyjnych – dostarczyć informacje, które uruchamiają prace analityczne oraz przekonać interesariuszy w Brukseli do ich przyjęcia. Stąd tak ważna jest praca zespołowa, na czele z osobami z central spółek, zajmującymi się public affairs, niekiedy wsparcią zewnętrznymi zasobami i sojusznikami.
Lobbing, jak każda profesjonalnie prowadzona działalność, oprócz zaangażowania wysokiej klasy zasobów ludzkich wymaga dość dużych nakładów finansowych, w tym na analizy, doradztwo, działania PR i marketingowe. Stanowią one niezbędne elementy budowania pozytywnego wizerunku reprezentowanych podmiotów oraz efektywnej promocji ich stanowisk.
Forum Unii Europejskiej opisuje się często jako obszar dwóch dychotomii: szczębe krajowy w opozycji do szczębla europejskiego oraz sektor prywatny w opozycji do publicznego. Przedstawicielstwo sektora prywatnego musi dysponować wsparciem nie tylko swojej macierzystej organizacji, ale też administracji krajowej i krajowych przedstawicieli w instytucjach europejskich. Czy ten mechanizm działa?
Jako że reprezentuję PGNiG SA – spółkę Skarbu Państwa o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa energetycznego kraju – trudno mi mówić o perspektywie typowego przedsiębiorstwa sektora prywatnego, która może być odmienna. Jednakże, bazując na mojej wiedzy i doświadczeniu, mogę stwierdzić, że skuteczność w Brukseli wymaga skoordynowanej, systematycznej, wielowymiarowej (z różnymi interesariuszami, w tym administracją, stowarzyszeniami branżowymi oraz NGO) aktywności lobbingowej na wszystkich szczęblach i etapach prac nad kluczowymi dla nas dokumentami. Dlatego ważne jest utrzymywanie relacji z wieloma partnerami na wszystkich możliwych szczęblach.
Rolę koordynatora takiej współpracy wszystkich podmiotów reprezentujących podmioty pochodzące z Polski upatruję, za przykładem innych krajów, w Stałym Przedstawicielstwie RP przy UE. Rola administracji publicznej w ramach Rady w tworzeniu unijnych ram prawnych jest bowiem wciąż realnie silniejsza niż Parlamentu Europejskiego.
Pozostałe kanały, w tym przez stowarzyszenia, organizacje pozarządowe, prace w różnych doradczych grupach roboczych przy Komisji Europejskiej zdecydowanie mogą wesprzeć starania firm w uwzględnianiu naszych interesów przy tworzeniu strategii czy ram prawnych na poziomie unijnym. Obecnie świat lobbingu w Brukseli jest zdominowany przez podmioty pochodzące z krajów Europy Zachodniej, zwłaszcza z Niemiec, Francji czy Wielkiej Brytanii. Często to te kraje i ich sojusznicy nadają kierunki rozwoju UE, określają zasady funkcjonowania jednolitego rynku oraz relacje z krajami trzecimi, nie uwzględniając odmienności uwarunkowań na rynkach Europy Środkowo-Wschodniej. Dużą aktywność wykazują też podmioty z krajów trzecich, np. Gazprom – bezpośrednio i pośrednio – przez różne podmioty bardzo silnie promuje swoje interesy. Aby mitygować działania prowadzące do osłabiania pozycji konkurencyjnej krajowych podmiotów, a co za tym idzie – wymiernych strat w sferze gospodarczej, konieczne jest dalsze wzmacnianie aktywności lobbingowej promującej polskie interesy w Brukseli.
Rozmawiał Adam Cymer
Nowe rozporządzenie SoS a bezpieczeństwo gazowe Polski
Aleksandra Kułaga
Nowe przepisy w zakresie obowiązkowej współpracy regionalnej, mechanizmu solidarności w sytuacjach kryzysowych oraz przejrzystości kontraktów gazowych wymiany informacji między państwami członkowskimi znalazły się w rewizji rozporządzenia w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego.
W lutym 2016 roku Komisja Europejska przedstawiła tzw. pakiet propozycji w zakresie zrównoważonego bezpieczeństwa energetycznego. Obejmował on cztery dokumenty, wprowadzające instrumenty mające na celu podniesienie bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego. Rewizja rozporządzenia nr 994/2010 w sprawie środków zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego (tzw. rozporządzenie SoS – security of supply), stanowiła kluczowy element pakietu. W czerwcu 2016 r. Rada UE przyjęła podejście ogólne do przeglądane go rozporządzenia, w którym zaakcentowała konieczność wzmacnienia współpracy regionalnej, przejrzystości kontraktów gazowych oraz wprowadzenia obowiązkowych przepisów w zakresie solidarności. Po kilkumiesięcznych negocjacjach na poziomie Rady UE przystąpiono do rozmów z Parlamentem Europejskim. Ostateczny kompromis w sprawie nowych przepisów rozporządzenia SoS został osiągnięty z końcem kwietnia 2017 roku.
Państwa członkowskie zostały podzielone na tzw. grupy ryzyka – zlokalizowane wokół poszczególnych szlaków dostaw gazu ziemnego do Unii. Polska znalazła się w dwóch grupach regionalnych zidentyfikowanych wzdłuż szlaku ukraińskiego i białoruskiego. Nowa formula współpracy regionalnej, ma polegać na kolekwnym sporządzaniu ocen ryzyka oraz tworzeniu rozdziałów regionalnych w planach krajowych. Przygotowywane plany zapobiegawcze i na wypadek sytuacji nadzwyczajnej, określają niezbędne środki do przeciwdziałania i ograniczania ewentualnych skutków związanych z zakłóceniami w dostawach gazu ziemnego. Wskazując na transgraniczny wymiar sytuacji kryzysowych, nowe przepisy przewidują współpracę z państwami Wspólnoty Energetycznej, które pozostają w sąsiedztwie UE, tj. z Ukrainą, Mołdawią, Albanią, Bośnią i Hercegowiną, Czarnogórą, Gruzją, Kosowem, Macedonią i Serbią. Współpraca ta polegać ma na włączaniu stron Wspólnoty Energetycznej do tworzenia wspólnych ocen ryzyka oraz na zapewnieniu transgranicznej spójności planów działań zapobiegawczych i na wypadek sytuacji nadzwyczajnej.
W rozporządzeniu wskazane są trzy stany kryzysowe związane z zakłóceniami w dostawach gazu ziemnego, tj. stan wczesnego ostrzeżenia, stan alarmowy i stan nadzwyczajny. Mechanizm solidarności jest środkiem ostatniej potrzeby, który zostaje uruchomiony po wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków, wynikających z krajowych planów na wypadek sytuacji nadzwyczajnej. Polega on na udostępnieniu przez państwo X wolumenów gazu niezbędnych do utrzymania dostaw do odbiorców chronionych, np. gospodarstw domowych w państwie Y. Przepisy rozporządzenia SoS określają wytyczne w sprawie mechanizmu solidarności oraz gwarantują jego automatyczny charakter i przyjmowanie środków ad hoc w nagłych sytuacjach. Konkretnie postanowienia finansowe, techniczne i prawne będą przedmiotem porozumień między państwami członkowskimi, które mają zacząć obowiązywać od grudnia 2018 roku.
Sukcesem polskich negocjatorów było włączenie do treści rozporządzenia priorytetacji dla konkurencyjnych połączeń międzysystemowych nad zdolnościami magazynowymi w przypadku ogłoszenia stanu nadzwyczajnego w państwie sąsiadnim. Aspekt ten jest powiązany z połączeniem międzysystemowym Polski i Niemiec (IP Mallnow) i polityką operatora niemieckiego, który przesądził, że zdolności transgraniczne i magazynowe powinny ze sobą konkuruować z uwagi na uwarunkowania funkcjonowania systemu niemieckiego. Na mocy rozporządzenia w przypadku ogłoszenia stanu nadzwyczajnego w Polsce, operator niemieckiego systemu przesyłowego zapewni pierwszeństwo w przesyłce gazu przez interkonektor do Polski nad konkurencyjnymi zdolnościami w punktach wyjścia do instalacji magazynowych (magazyn Kaltharina). Priorytet dla IP Mallnow będzie utrzymyany niezależnie od tego, czy zdolności te są ciągle czy przerwane oraz czy były one zarezerwowane wcześniej lub w trakcie trwającego stanu nadzwyczajnego. Podkreślić przy tym należy, że dotyczy to wyłącznie przypadku zdolności konkurencyjnych. Nie stanowi to natomiast bezwarunkowego priorytetu dla gazu przesyłanego do Polski połączeniem w IP Mallnow w przypadku kryzysu.
Nowe przepisy wprowadzają większą przejrzystość w zakresie kontraktów gazowych podpisanych przez państwa członkowskie UE z krajami trzecimi. Istniejące oraz nowe kontrakty na dostawy gazu będą podlegać dwustopniowej kontroli (bez informacji w zakresie cen gazu). Kontrakty długoterminowe, tj. m.in. 12-miesięczne, które odpowiadają ekwiwalentowi co najmniej 28% rocznego zużycia gazu w danym państwie członkowskim, będą podlegać notyfikacji do instytucji publicznej, która odpowiada za bezpieczeństwo energetyczne kraju (w Polsce – Ministerstwo Energii). W przypadku wątpliwości co do zgodności kontraktu z prawem unijnym, właściwy organ krajowy ma przekazywać taką informację do rozpatrzenia Komisji Europejskiej.
Niezależnie od ustanowionych rozporządzeniem SoS progów i wymagań, zarówno każde państwo członkowskie, jak i KE, będzie miało możliwość zażądania informacji dotyczących danego kontraktu i umów z nim powiązanych w przypadku uzasadnionej wątpliwości co do jego negatywnego wpływu na bezpieczeństwo dostaw do danego państwa/regionu/UE.
**Geneza przeglądu unijnego ustawodawstwa w dziedzinie bezpieczeństwa dostaw**
Początek debaty dotyczącej przeglądu unijnego ustawodawstwa w zakresie wzmacniania bezpieczeństwa gazowego związany jest z kryzysami gazowymi z 2006 i 2009 r. Pierwszy z nich wiązał się z ograniczeniem dostaw tranzytu gazu przez terytorium Ukrainy. Natomiast w styczniu 2009 r. nastąpił znaczny spadek przesyłanego przez Ukrainę i Moldawię wolumenu gazu ziemnego, powodując jego niedobory w państwach europejskich. Całkowite zatrzymanie dostaw gazu ziemnego, przesyłanego z Rosji przez Ukrainę i dalej do państw członkowskich UE, nastąpiło 6 stycznia 2009 r. W Bułgarii oraz w państwach bałtyckich, które są całkowicie uzależnione od dostaw gazu ziemnego z Rosji, sytuacja ta spowodowała odcięcie wielu gospodarstw domowych od ogrzewania w samym środku zimy. 19 stycznia 2009 roku strony konfliktu podpisały porozumienie o wznowieniu dostaw, natomiast ich całkowite odnowienie nastąpiło dwa dni później. Rzeczywistym powodem trwającego piętnaście dni kryzysu był spor między Rosją a Ukrainą, spowodowany nieuregulowanymi rachunkami pomiędzy ukraińskim Naftogazem a rosyjskim Gazpromem.
W związku z zaistniałą sytuacją, rozpoczęła się debata dotycząca ram ustawodawstwa unijnego, której wzmacnian system bezpieczeństwa gazowego UE, nie dopuszczając tym samym do podobnych kryzysów w przyszłości.
Prawo pierwotne UE określa cele unijnej polityki energetycznej – jednym z nich jest zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii w UE\(^1\). Już w 2010 roku pojawiła się idea powstania unii energetycznej, której pomysłodawcami byli: prof. Jerzy Buzek oraz Jacques Delors. W maju 2014 r. Komisja Europejska wydała komunikat pt. „Europejska strategia bezpieczeństwa energetycznego”, którego efektem było przeprowadzenie tzw. stress-testów, w zakresie oceny wpływu ewentualnych zakończeń dostaw gazu w krajach europejskich oraz opracowanie rekomendacji dla niwelowania negatywnych skutków takich sytuacji.
Kolejnym krokiem KE była publikacja „Strategii ramowej na rzecz stabilnej unii energetycznej, opartej na przyszłościowej polityce w dziedzinie klimatu”\(^2\). Unia Energetyczna opiera się na pięciu filarach, a pierwszym z nich jest bezpieczeństwo energetyczne, solidarność i zaufanie. Dodatkowym impulsem politycznym dla tworzenia silnych ram legislacyjnych w zakresie bezpieczeństwa gazowego w UE było posiedzenie Rady Europejskiej w marcu 2015 roku, która zobiligowała Komisję Europejską do podjęcia działań mających na celu przegląd istniejącego ustawodawstwa w tym zakresie\(^3\). Rewizja rozporządzenia nr 994/2010 była więc efektem kierunku wyznaczonego przez państwa członkowskie w latach ubiegłych.
**Ocena nowych przepisów**
Ambitne rozwiązania, które zostały przekute na przepisy nowego rozporządzenia SoS w dużej mierze opierają się na założeniu, że państwa członkowskie chcą i będą współpracować w duchu solidarności. W związku z tym mogą nasuwać się pytania i wątpliwości co do operacyjności nowo przyjętych przepisów. Na przykład można poddawać w wątpliwość skuteczność działania mechanizmu solidarności. Przecież opierać się on będzie na dwu- lub wielostronnych porozumieniach między państwami członkowskimi Unii Europejskiej. Zasady, na podstawie których będzie miał funkcjonować mechanizm solidarności, zostaną więc ostatecznie ukształtowane w grudniu 2018 roku – termin ten wynika z przepisów rozporządzenia SoS. Ewaluacji podpisanych porozumień i ewentualnej potencjalnej skuteczności mechanizmu (założeniem optymalnym jest pozostawienie go martwym) można będzie dokonać dopiero za kilka lat.
Trudny do przewidzenia jest też scenariusz przebiegu współpracy regionalnej pomiędzy państwami członkowskimi. Pewne jest, że praca nad przygotowaniem wspólnej oceny ryzyka oraz rozdziałów regionalnych w krajowych planach zapobiegawczych i na wypadek sytuacji nadzwyczajnej nie będzie zadaniem prostem. Wynika to z faktu liczby uczestników biorących udział w pracach, ich zaangażowania i terminowości oraz sprawności i efektywności działań koordynatora procesu – Komisji Europejskiej. W zakresie mechanizmu wymiany informacji i przejrzystości duża odpowiedzialność została nalozona na właściwe organy, czyli na resorty administracji rządowej, właściwe w dziedzinie energii. To od ich oceny zależeć będzie jakość współpracy w zakresie wzmacniania unijnego systemu bezpieczeństwa dostaw gazu ziemnego. W tym zakresie należy zastanowić się nad tym, czy właściwe instytucje z państw członkowskich będą odpowiedzialnie podchodzić do tematu i konsultować się z KE w przypadku wątpliwości. Pojawia się też pytanie o włączanie państw-stron Wspólnoty Energetycznej do unijnego systemu bezpieczeństwa dostaw, które – jak wynika z preambuły rozporządzenia – nastąpi dopiero po zmianach w traktacie Wspólnoty. Proces negocjacji nad zmianami traktatowymi rozpoczął się już w 2014 roku i obecnie trudno przewidzieć termin jego zakończenia.
W myśl zasady w grupie siła, współpraca z partnerami unijnymi powinna być jednak, mimo wszystko, rozpatrywana w kategoriach szansy. Najlepszym tego przykładem może być rozwiązanie spornej kwestii IP Mallnow. Długotrwałe, bilateralne rozmowy prowadzone między polskimi a niemieckimi negocjatorami, przy dobrej woli obu stron, doprowadziły do osiągnięcia korzystnego kompromisu. Wprowadzone przepisy w zakresie solidarności są precedentem w skali europejskiej, ponieważ tego typu obligatoryjne rozwiązania pierwszy raz znalazły się w akcie ustawodawczym na poziomie unijnym. Pozytywnym zjawiskiem jest też wzmacniona współpraca regionalna, która zapewni co najmniej zwiększenie poziomu wymiany informacji i spojrzenie na te same problemy bezpieczeństwa z różnych perspektyw.
Aleksandra Kulaga, specjalista w Departamencie Ropy i Gazu Ministerstwa Energii
Poglądy wyrażone przez autora są jego poglądami osobistymi i nie stanowią stanowiska pracodawcy.
\(^1\) Art. 194 TFUE, Dz.U. C 326 z 26.10.2012.
\(^2\) Komisja COM(2015)80, 25.02.2015 r., Bruksela.
\(^3\) Rada Europejska, EUCO 11/15, 20.03.2015 r., Bruksela.
Nowa platforma rozwiązywania sporów
Wypowiedź Łukasza Kroplewskiego, prezesa Izby Gospodarczej Gazownictwa
IGG podejmuje nową inicjatywę – stworzenie Ośrodka Mediacji Gospodarczej. Jakie są przesłanki tej decyzji?
Po objęciu funkcji wiceprezesa IGG, zainicjowałem stworzenie Ośrodka w ramach Izby. Pomyśl spotkał się z aprobatą członków Izby. Dyskusja na ten temat odbyła się na Walnym Zgromadzeniu w dniu 26 lipca 2016 roku. Brałem w niej udział i w mojej ocenie jego utworzenie to naturalna potrzeba ponad 140 podmiotów zgromadzonych w IGG. Zmiana statutu IGG pozwoliła na utworzenie Ośrodka.
Ośrodek osiągnął pełną zdolność operacyjną do przyjmowania i rozwiązywania sporów 29 czerwca tego roku, kiedy powołano 13 pierwszych mediatorów. Są to wybitni specjaliści w swoim dziedzinach. To nie tylko mediatorzy, arbitrzy, adwokaci i radcowie prawni, ale również syndycy, inżynierowie, gazownicy, doświadczeni członkowie rad nadzorczych. Dzięki temu oferta Ośrodka Mediacji Gospodarczej jest rzeczywiście interdyscyplinarna.
Warto również podkreślić, że utworzenie Ośrodka Mediacji jest zgodne z trendami ogólnoświatowymi i krajowymi. Ten sposób rozwiązywania sporów jest promowany również przez ustawodawcę. Nie ulega wątpliwości, że zarówno sam wymiar sprawiedliwości, jak i przedsiębiorcy mogą odnosić wyłącznie korzyści. Proszę sobie wyobrazić, że z kilku sporów, które toczą Państwo teraz w sądzie, jeden lub dwa kończą się ugodą wypracowaną wspólnie przed mediatorom, zatwierdzoną przez sąd. Ponoszą Państwo tylko koszty mediacji, a co najważniejsze – w optymalnym scenariuszu – a do takiego zmierza mediacja, wychodzicie z posiedzenia mediacyjnego z partnerem biznesowym na zupełnie innym poziomie relacji (win-win) niż w przypadku zakończenia sprawy wyrokiem sądu (gdzie większość przypadków to jednak win-lose).
Inicjatywa jest adresowana do firm członkowskich IGG czy może mieć szerszy zasięg?
Oczywiście, w pierwszej kolejności inicjatywa ma służyć członkom IGG, bo przecież Ośrodek powstał właśnie dla nich. Pierwsze sprawy, które wpłynęły do Ośrodka Mediacji IGG, to sprawy dotyczące członków Izby, jednak jako Ośrodek mediacji jesteśmy dostępní dla wszystkich przedsiębiorców. Teraz, po ukonstytuowaniu się Ośrodka, trwają intensywne prace Zgromadzenia Mediatorów nad inicjatywą skierowaną do sądów i przedsiębiorców, dotyczących rzetelnej informacji na temat naszego Ośrodka.
Nie ma co ukrywać, że wypromowanie Ośrodka będzie wymagać dużej pracy nad zmianą sposobu myślenia o rozwiązywaniu sporów. To kwestia czasu, większego otwarcia przedsiębiorców na dialog oraz uswiadomienia sobie, że nie zawsze warto wytaçać sądowe armaty. Zwłaszcza w sytuacji gdy mamy do czynienia z drobnym nieporozumieniem. To zresztą jest problem zmiany myślenia nie tylko samego klienta (przedsiębiorcy), ale również jego pełnomocnika. Proszę sobie wyobrazić, że zamiast dyspozycji wygrania sprawy przed sądem, zlecacie Państwu swojemu pełnomocnikowi wypracowanie „optymalnego rozwiązania sporu” albo wprost „zawarcie ugody przed mediatorom”. To wymaga od pełnomocnika innego nastawienia do rozwiązania problemu.
Członkowie IGG to wielkie koncerny, ale też średnie i małe firmy wykonawcze i usługiowe. Są szanse, że spotkają się w Ośrodku Mediacji w poszukiwaniu ugody?
Myślę, że tak. Jak już wspomniałem, zmiany legislacyjne otwierają nowe możliwości dla ośrodków mediacyjnych. W mojej ocenie, dużą zachętą jest także to, że efekt pracy stron i mediatora, czyli ugod, może podlegać zatwierdzeniu przez sąd powszechny. To jest kluczowa sprawa dla zrównania skutków prawnych mediacji i postępowania przed sądem. Sąd badając taką ugodę sprawdza przecież jej zgodność z prawem i może odmówić jej zatwierdzania, jeśli stwierdzi, że narusza prawo lub jest sprzeczna z elementarnymi zasadami współczynnego czy dobrymi obyczajami kupieckimi. Inną sprawą natomiast jest fakt, że w przypadku wielkich koncernów mogą wystąpić ograniczenia, zarówno natury ustawowej jak i w zakresie wewnętrznych regulacji, jeśli chodzi o możliwość kierowania spraw do postępowania mediacyjnego. Ten temat wymaga samodzielnego badania przez każdego z członków IGG.
Czy działający przy IGG Sąd Arbitrażowy będzie wsparciem dla prac Ośrodka Mediacji Gospodarczej?
Ośrodek Mediacji powstał jako samodzielna jednostka i organizacyjnie pozostaje wyodrębniony od Sądu Arbitrażowego. Nie ulega natomiast wątpliwości, że jest tu pole do poszukiwania synergii. Jednym z tematów analiz prawnych prowadzonych obecnie w Ośrodku jest właśnie zagadnienie możliwości, skutków i benefisów takiej współpracy, chociażby w postaci zatwierdzania ugod zawieranych przed Ośrodkiem Mediacji Gospodarczej IGG nie tylko przed sądem powszechnym, ale również arbitrażowym, działającym przy IGG.
Co, jeśli nie sąd?
Tobiasz Szychowski, Mariusz Mazepus, Krzysztof Czeszejko-Sochacki
Powszechnie przyjmuje się, że jedynym skutecznym sposobem rozwiązywania sporów pomiędzy podmiotami jest postępowanie sądowe. Ale czy jest to założenie poprawne? Co, jeśli istnieje inna, równie skuteczna, ale tańsza i szybsza alternatywa? Niniejszy artykuł ma przybliżyć czytelnikom pojęcie ADR (Alternative Dispute Resolution) i uświadomić, że obok tradycyjnego postępowania sądowego, w którym strony występują jako przeciwnicy procesowi, istnieją również metody alternatywnego rozwiązywania sporów.
Metody ADR – nie koncentrują się na polaryzacji stanowiska stron. Partnerzy biznesowi nie konfrontują się w sądzie, nie są przeciwnikami. Nadal pozostają partnerami, którzy sami lub przy pomocy profesjonalisty (mediatora) próbują dojść do porozumienia, zanim zostaną wytoczone najcięższe działa.
Do form alternatywnego rozwiązywania sporów należą:
negocjacje – podejmowane przez strony dobrowolne pertraktacje, mające na celu samodzielne wypracowanie stanowiska kompromisowego;
mediacja¹ – jest również dobrowolną i, co ważne, poufną metodą rozwiązywania sporu, w której strony sporu, przy pomocy bezstronnego, neutralnego i zaakceptowanego przez siebie mediatora, prowadzą rozmowy ugodowe. Osoba mediatora jest niezwłocznie istotna w całym procesie mediacji, ponieważ pomaga stronom określić ich interesy i kwestie do dyskusji, wspomaga przebieg komunikacji i stara się doprowadzić do wspólnie akceptowanego porozumienia. Zastosowanie mediacji jest możliwe we wszystkich sprawach, w których prawo dopuszcza zawarcie ugody²;
arbitraż – metoda rozwiązywania sporów prawnych, podobnie jak w przypadku mediacji – bez udziału sądu powszechnego, której istotą jest powierzenie kompetencji sądu bezstronnemu specjalistce. Sąd arbitrażowy (sąd polubowny) proceduje zgodnie z własnym regulaminem i zasadami prawa.
Mediacja jest zatem formą pośrednią, plasującą się pomiędzy negocjacjami a arbitrażem. Łączy w sobie zalety negocjacji, z tym że w rozwiązywaniu sporu stronom pomaga bezstronny i fachowy mediator, zachowując jednocześnie mniej sformalizowany od arbitrażu charakter, co z kolei kładzie nacisk na wypracowanie kompromisu, a nie oddanie rozstrzygnięcia „w ręce” arbitra.
Istotą mediacji jest to, że opiera się ona na dobrowolności i pozwala na samodzielne wypracowanie najlepszego rozwiązania konfliktu, zamiast odwoływania się do wcześniejszych rozstrzygnięć i wyroków. Często w przypadku, gdy same unormowania kodeksowe bądź nieprzychylna wykładnia Sądu Najwyższego nie pozwalały na wprowadzenie konkretnego rozwiązania, stosuje się umowne odstępstwa, na przykład wyłącznie zasadę słuszności danego rozwiązania, z wyłączeniem odpowiedzialności na zasadach ryzyka czy winy. Ponadto, strony mają zapewnione lepsze możliwości zidentyfikowania i wyrażenia swoich rzeczywistych potrzeb i interesów, czego zakładanym efektem jest osiągnięte przez nie porozumienie³.
Przedmiotem mediacji mogą być na przykład sprawy z zakresu prawa gospodarczego, zwłaszcza o zapłatę, rozwiązanie lub nie wykonanie umowy, wszelkie spory dotyczące wykonywania kontraktu, a także sprawy cywilne, rodzinne i z zakresu prawa pracy.
Korzyści z mediacji:
- samodzielne, szybkie i tanie rozwiązanie sporu w formie ugody,
- utrzymanie wzajemnych relacji biznesowych,
- zachowanie korzystnego wizerunku,
- lepsze zrozumienie potrzeb własnych i drugiej strony, ułatwiające dalszą współpracę i minimalizujące ryzyko wystąpienia kolejnego konfliktu⁴.
Jak sprawa trafia do mediacji?
- Wystarczy do Ośrodka Mediacji Gospodarczej przy IGG złożyć wniosek o przeprowadzenie mediacji (wzór wniosku będzie wkrótce dostępny na stronie IGG).
- Jeśli trwa już postępowanie sądowe, sprawę do mediacji kieruje sąd na wniosek stron procesu, złożony do sądu ze wskazaniem jako mediatora OMG przy IGG.
- W każdym przypadku warunkiem prowadzenia mediacji jest zgoda stron.
- Każda ze stron może złożyć wniosek o przeprowadzenie mediacji na każdym etapie sporu lub negocjacji.
Jak opłacić wniosek?
- Strona lub strony składające wniosek o przeprowadzenie mediacji wpłacają bezzwrotną opłatę rejestracyjną w wysokości 400,00 zł na rachunek bankowy lub w kasie Izby Gospodarczej Gazownictwa w Warszawie, przeznaczoną na pokrycie kosztów rozpatrzenia wniosku.
- Rozpatrywane są jedynie wnioski, w odniesieniu do których wniesiona została wymagana opłata rejestracyjna.
Kto decyduje o wyborze mediatora?
- Mediatora wybierają wspólnie strony lub wyznacza na wniosek stron przewodniczący OMG, a w postępowaniu sądowym – sąd kierujący sprawę do mediacji z listy mediatorów.
Jeżeli strony nie wyznaczyły wspólnie mediatora ani nie wniosły o jego wyznaczenie przez przewodniczącego OMG bądź mediator nie został wskazany w postanowieniu sądu kierującego stroną do mediacji, mediatora wyznacza – niezwłocznie po wszczęciu postępowania mediacyjnego – przewodniczący OMG.
Co ważne, każda ze stron może żądać wyłączenia mediatora, składając wniosek do przewodniczącego OMG lub do protokołu w trakcie posiedzenia mediacyjnego. W przypadku uwzględnienia wniosku, przewodniczący OMG niezwłocznie powoła innego mediatora w danej sprawie.
Jak przebiega mediacja?
Niezwłocznie po otrzymaniu informacji o wyborze lub wskazaniu do prowadzenia mediacji, mediator kontaktuje się ze stronami, wyznaczając termin i miejsce pierwszego spotkania mediacyjnego (co do zasady, siedziba IGG w Warszawie).
Mediator wyjaśnia zasady i cele postępowania mediacyjnego i pyta, czy strony wyrażają zgodę na mediację. Mediacja prowadzona jest w obecności obu stron. Mogą się także odbywać indywidualne spotkania mediatora z każdą ze stron.
Strony mogą zrezygnować z udziału w mediacji na każdym etapie postępowania mediacyjnego.
Strony podczas mediacji mogą działać osobnście lub z udziałem umocowanych pełnomocników.
Sesja medacyjna trwa 1,5 godziny. W trakcie sesji medacyjnej mediator może się spotykać osobno z każdą ze stron.
Postępowanie mediacyjne nie jest jawne, ale w sesji mediacyjnej mogą brać udział osoby trzecie, na których obecność wyrażą zgodę obie strony oraz mediator.
Mediator udziela stronom pomocy w rozmowie, prowadzonych negocjacjach zmierzających do polubownego rozwiązania sporu w sposób bezstronny i niezależny.
Mediator nie rozstrzyga sporu, nie narzucza rozwiązania, a jedynie podejmuje czynności zmierzające do rozwiązania sporu przez strony poprzez osiągnięcie porozumienia.
Na każdym etapie mediacji mediator może zwrócić się do strony o dodatkowe informacje. Informacje te mediator ujawnia drugiej stronie, chyba że udzielająca je strona zastrzegła, że mediator ma je zachować w poufności.
Strony mogą korzystać z ekspertów lub konsultantów posiadających wiedzę w danej dziedzinie.
Z przebiegu mediacji sporządza się protokół, w którym zaznacza się miejsce i czas prowadzenia mediacji, a także podaje się nazwy i adresy stron oraz nazwiska mediatorów lub mediatora i adres OMG oraz wynik mediacji. Protokół podpisują mediatorzy lub mediator.
Czym kończy się mediacja?
Jeżeli strony zawarły umowę przed mediatorom, jej istotną treścią wciąż się do protokołu lub załącza do protokołu egzemplarz umowy, podpisany przez strony. Niemożność podpisania umowy mediator stwierdza w protokole.
Jeżeli wymagają tego obowiązujące przepisy prawa, protokół składa się we właściwym sądzie.
Umowa zawarta przed mediatorom stanowi tytuł egzekucyjny. Mediator doręcza stronom odpis protokołu zawierającego umowę, z pociągnięciem o możliwości wystąpienia do sądu o za**PRZEWODNICZĄCY**
**Tobiasz SZYCHOWSKI**
Adwokat. Absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego oraz Szkoły Prawa Niemieckiego Uniwersytetu Wilhelma w Münster. Jest członkiem Izby Adwokackiej w Łodzi. W latach 2013, 2014, 2015 rekomendowany w dziedzinie Sporów Sądowych i Arbitrażu w Legal 500 i Chambers&Partners. Posiada ponad 10 lat doświadczenia w branży prawniczej zarówno od strony organów wymiaru sprawiedliwości (aplikacja sądowa), jak i w sektorze prywatnym (adwokat). Przez 5 lat był szefem departamentu procesowego w topowej polskiej kancelarii. Specjalizuje się w arbitrażu gospodarczym, inwestycyjnym, sporach gospodarczych, dochodzeniu wierzytelności, mediacji i negocjacjach, prawie ubezpieczeniowym, przestępstwach gospodarczych, sporach dotyczących patentów i znaków towarowych, sporach pracowniczych, sporach prawa mediów, autorskiego i z zakresu nieuczciwej konkurencji, w prawie nieruchomości i prawie energetycznym. Od 2015 r. mec. Szychowski jest odpowiedzialny za pracę prawników w Grupie Kapitałowej PGNiG SA. Prowadził spory we wszystkich niemal dziedzinach prawa materialnego i na gruncie każdej z procedur prawa powszechnego (karnej, cywilnej, gospodarczej, administracyjnej), jak również w ramach tzw. *Alternative Dispute Resolution*, zarządzając zespołem adwokatów i radców prawnych (negociatorów, mediatorów i litygatorów). Zyskał laur w postaci Dyplomu Uznania Centrum Mediacji Lewiatan za pozytywny stosunek do mediacji, zwłaszcza za stanowcze „TAK” dla mediacji ze skierowania sądu w roku mediacji gospodarczej 2015. Od 2017 roku jest przewodniczącym Ośrodka Mediacji Gospodarczej przy Izbie Gospodarczej Gazownictwa w Warszawie oraz mediatorom ośrodka.
---
**SEKRETARZ**
**Łukasz WIATER**
Radca prawny, absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, studiów podyplomowych w Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji w Lublinie w zakresie przygotowania projektów i zarządzania funduszami europejskimi oraz studiów podyplomowych w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie w zakresie zamówień publicznych. W latach 2003–2009 ekspert ds. formalnoprawnej oceny jakości kształcenia w Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Od 2009 roku pracuje w Kancelarii Prawnej Elżbieta Mucha. Od 2012 roku wspólnik w spółce Proacademia Małecka Wiater sp.j., zajmującej się wsparciem instytucji sektora szkolnictwa wyższego.
---
**ZESPÓŁ**
**Krzysztof CZESZEJKO-SOCHACKI**
Adwokat, arbiter, mediator, absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Po złożonych egzaminach: sędziowskim i adwokackim (1983 r.) rozpoczął wykonywanie zawodu adwokata, od 1992 roku w kancelarii własnej. Pełnomocnik w licznych procesach sądowych i arbitrażowych. Pełnił funkcję szefa Kancelarii Sejmu, sędziego Trybunału Stanu, wiceprezesa Krajowej Izby Gospodarczej, zastępcy prezesa Sądu Arbitrażowego przy KIG w Warszawie, członek wielu rad nadzorczych. Obecnie jest arbitem i mediatorem Sądu Arbitrażowego przy KIG w Warszawie, Sądu Polubownego Adwokatury Polskiej przy NRA, Sądu Arbitrażowego przy Polsko-Niemieckiej Izbie Przemysłowo-Handlowej w Warszawie, Sądu Arbitrażowego przy Stowarzyszeniu Inżynierów Doradców i Rzeczoznawców w Warszawie, Sądu Arbitrażowego Pomorza Zachodniego przy Północnej Izbie Gospodarczej w Szczecinie, Międzynarodowego Centrum Mediacji w Polsce, a także członkiem Komisji Legislacyjnej NRA, członkiem honorowym Stowarzyszenia Międzynarodowego Prawa Prywatnego w Lugano.
Specjalizacja: budownictwo, nieruchomości, finanse, prawo energetyczne, prawo administracyjne, prawo bankowe, prawo cywilne, prawo lokalowe, prawo ochrony środowiska, prawo gospodarcze, prawo handlowe międzynarodowe, prawo podatkowe, prawo pracy, prawo reklamy i mediów, prawo konstytucyjne, prawo sportowe, prawo ubezpieczeniowe, prawo zamówień publicznych, prawo telekomunikacyjne, IT, prawo własności intelektualnej, projekty infrastrukturalne, projekty inwestycyjne, umowy dystrybucyjne, franchising, FIDIC.
Dr Joanna GŁOWACKA
Radca prawny, absolwentka Wydziału Prawa i Administracji UJ (1994), ukończyła pomagisterskie studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Karola Ruprechta w Heidelbergu (1995, LL.M.), a także studia doktoranckie na Wydziale Prawa Uniwersytetu Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem, gdzie uzyskała stopień naukowy doktora nauk prawnych (1998, stypendystka Fundacji Konrada Adenauera w Bonn). W latach 1992–1994 pracowała w Międzynarodzianym Instytucie Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej UJ, prowadziła seminaria jako profesor wizytujący (Gastprofessor) na Uniwersytecie Ekonomicznym w Wiedniu (1997), od roku 2003 wykonuje zawód radcy prawnego w prywatnej kancelarii w Warszawie, specjalizując się w prawie zamówień publicznych i prawie budowlanym. Autorka artykułów z tematyki robót budowlanych i zamówień publicznych. Od roku 2012 pełni honorowo funkcję adwokata zaufania (Vertrauensanwalt) w Ambasadzie Austriackiej w Warszawie.
Filip KONA
Z wykształcenia politolog i prawnik, z zawodu adwokat, z rodziny o łódzko-lwowskich tradycjach adwokackich. Absolwent stosunków międzynarodowych oraz prawa Uniwersytetu Łódzkiego. Stypendysta Uniwersytetu Wschodniej Karelii w Joensuu (Finlandia) oraz Roehampton University w Londynie (Wielka Brytania), słuchacz studium menedżerskiego współorganizowanego przez Robert H. Smith School Uniwersytetu Maryland (USA). Praktykował zarówno w kancelariach wyspecjalizowanych w procesach karnych, jak i w czołowej polskiej firmie prawniczej. Doradzał klientom w zakresie polityki zgodności z prawem (compliance), reprezentował też ich w charakterze obroncy i pełnomocnika oskarżycieli posiłkowych. Prelegent szkoleń dotyczących przeciwdziałania popełnianiu przestępstw. Obecnie odpowiedzialny za kierowanie projektami o międzynarodowym zasięgu w branży gazowniczej. W swej pracy łączy wszechstronne doświadczenie z niekonwencjonalnymi rozwiązaniami zagadnień z wielu dziedzin.
Wacław KRZYWOSZYŃSKI
Absolwent Politechniki Wrocławskiej (1982 r.). Studia podyplomowe – Politechnika Warszawska, Wirtschaftsförderungsinstitut (WIFI – Wiedeń) oraz Wrocław (zarządzanie w warunkach prawa Unii Europejskiej). Egzamin dla kandydatów na członków rad nadzorczych w spółkach Skarbu Państwa oraz jednoosobowych spółkach z udziałem Skarbu Państwa (1996 r.). Duże doświadczenie w przygotowaniu inwestycji i w obszarze finansowania projektów energetyki – przygotowanie koncepcji i pełna realizacja budowy 6 bloków energetycznych w Elektrowni Turów (wartość 1500 milionów USD). Doświadczenie w zarządzaniu finansami dużych przedsiębiorstw przy zmiennym rynku finansowym. Współpraca przy zawieraniu umów ubezpieczeniowych i rozliczaniu odszkodowań za szkody o wielkim rozmiarze. Szeroka wiedza w zakresie wytwarzania i wykorzystania energii. Ekspert w zakresie energetyki i energii oraz nowych rozwiązań dla energetyki.
Karolina KULESZA
Radca prawny. Ukończyła Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Stypendystka Programu Erasmus na Uniwersytecie Wilenskim. Odbyla aplikację radcowską przy Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Łodzi. Od 2013 r. wpisana na listę radców prawnych. Doświadczenie zdobywała w kancelariach prawnych, prowadząc sprawy z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, obsługi spółek prawa handlowego, prawa telekomunikacyjnego oraz prowadzenia sporów sądowych. Od 2013 r. pracuje w Dziale Prawnym PGNiG SA. Specjalizuje się w prawie energetycznym,
prawie gospodarczym, administracyjnym,
a także w prowadzeniu sporów przed sądami
powszechnymi i arbitrażowymi. Wspiera zespoły
negocjacyjne przy zawieraniu kontraktów
z kluczowymi dla spółki odbiorcami.
Pracuje w języku polskim i angielskim.
Andrzej KWAŚNIK
Radca prawny.
Absolwent Wydziału
Prawa i Administracji
Uniwersytetu
Warszawskiego,
a także podyplomowych
studii w zakresie
polityki społecznej
oraz podyplomowych
studii
dyplomatycznych.
W latach 70. radca prawny w przedsiębiorstwach
państwowych, w latach 80. radca prawny
w administracji państwowej, w tym zastępca
dyrektora Biura Prawnego Urzędu Rady Ministrów.
W latach 1987–1992 kierownik działu prawnego
w ambasadzie RP w Bonn. Od 1992 roku własna
kancelaria prawnicza. W latach 1997–2000 partner
i prezes zarządu Feddersen Laule Scherzberg
& Ohle Hansen Ewerwahn sp. z o.o. w Warszawie.
Wiceprezydent sądu, sędzia Sądu Polubownego
przy Polsko-Niemieckiej Izbie Przemysłowo-
Handlowej w Warszawie, przewodniczący Komisji
Rewizyjnej przy Polsko-Niemieckiej Izbie
Przemysłowo-Handlowej (2004 – nadal).
Sędzia Sądu Arbitrażowego przy Krajowej Izbie
Gospodarczej, sędzia Sądu Arbitrażowego
przy Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych
Lewiatan. Członek Polskiego Towarzystwa
Legislacyjnego, Polskiego Towarzystwa Badań
nad Prawem Europejskim.
Specjalizacja: prawo gospodarcze, prawo spółek,
prawo budowlane i umowy o roboty budowlane,
prawo ochrony konkurencji, prawo o zamówieniach
publicznych oraz prawo obrotu nieruchomościami.
Autor licznych publikacji w prawniczych periodykach,
autor komentarza do ustawy o prawie zamówień
publicznych w wydawnictwie Beck.
Dr Ireneusz MATUSIAK
Prawnik z ponad
20-letnim doświadczeniem
zawodowym,
obejmującym
wykonawanie zawodu
sędziego sądu
powszechnego
(orzekania
w I i II instancji)
oraz radcy prawnego specjalizującego się m.in.
w sporach sądowych. Znajomość zagadnień
dotyczących postępowani mediacyjnych wynika m.in.
z wykonywanego społecznie od 2003 r. funkcji prezesa
Sądu Polubownego ds. Domen Internetowych
przy Polskiej Izbie Informatyki i Telekomunikacji
w Warszawie oraz funkcji arbitera w Stałym
Polubownym Sądzie Konsumenckim przy Prezesie
Urzędu Komunikacji Elektronicznej.
Praca doktorska z zakresu prawa własności
intelektualnej. Autor/współautor monografii,
komentarzy i opracowań dotyczących prawa
autorskiego oraz własności przemysłowej.
Pełnomocnik procesowy w sporach dotyczących
m.in. własności intelektualnej, zagadnień IT, prawa
cywilnego i prasowego.
Mariusz MAZEPUS
Adwokat. Absolwent
Wydziału Prawa
Uniwersytetu Łódzkiego.
Odbił aplikację
adwokacką w Łódzkiej
Izbie Adwokackiej.
wpisany na listę
adwokacką w 2010 r.
Od 2016 roku członek
Okręgowej Rady
Adwokackiej w Łodzi.
Przewodniczący Komisji Parlamentarno-Prawnej ORA
w Łodzi. Członek Komisji ds. Ośrodka Mediacji
przy ORA w Łodzi. Organizator programu
„Łódzcy adwokaci dla swojego miasta”.
Wiceprzewodniczący Łódzkiego Porozumienia
Samorządów Zawodów Zaufania Publicznego,
skupiającego m.in. władze: adwokatury, lekarzy,
notariuszy, architektów, radców prawnych, inżynierów
budownictwa, rzeczoznawców majątkowych.
Od 2010 roku prowadzi własną kancelarię adwokacką.
Specjalizuje się w dziedzinie nauki prawa cywilnego,
gospodarczego i administracyjnego Prowadzi spory
gospodarcze, mediacje sądowe, doświadczony
negociator.
Małgorzata MŁYNARSKA
Radca prawny,
absolwentka Wydziału
Prawa i Administracji
Uniwersytetu
Warszawskiego.
Aplikacja radcowska
w 1986 r. Ukończyła
Roczne Studia
Podyplomowe
w Instytucie Własności
Intelektualnej
na Uniwersytecie Jagiellońskim z zakresu prawa
własności intelektualnej, prawa autorskiego
oraz prawa reklamy, odbyła też wiele szkoleń z dziedziny prawa autorskiego i reklamy, zamówień publicznych oraz problematyki gospodarki nieruchomościami, a także organizacji pracy dla osób na stanowiskach kierowniczych. Specjalizuje się w prawie gospodarczym, w tym w zakresie windykacji należności, cywilnym (ze szczególnym naciskiem na nieruchomość), handlowym, pracy, autorskim oraz ogólnie pojętej własności intelektualnej.
W 1995 roku rozpoczęła pracę w mediach publicznych, w Regionalnej Rozgłośni Radiowej „Radio dla Ciebie” SA jako radca prawny zajmujący pełną obsługę prawną rozgłośni. W latach od 1999 do 2007 pracowała jako zastępca dyrektora Biura Prawno-Organizacyjnego, a następnie dyrektor Biura Prawno-Organizacyjnego w Polskim Radiu S.A., oraz jako radca prawny i dyrektor Biura Organizacyjno-Prawnego Poczty Polskiej S.A.
**Paweł NIEDZIAŁEK**
Adwokat i doradca restrukturyzacyjny, negocjator, mediator. Jest absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Łódzkiego. Aplikację adwokacką odbył w latach 2006–2010 w Izbie Adwokackiej w Łodzi.
Od 2011 roku prowadzi indywidualną kancelarię adwokacką specjalizującą się w sprawach z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego i upadłościowego. Pełni funkcje likwidatora spółek i stowarzyszeń, kuratora spółek i stowarzyszeń oraz syndyka. Od 2015 roku posiada licencję syndyka (doradcy restrukturyzacyjnego). Zastępca przewodniczącego Komisji Parlamentarno-Prawnej Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi.
**Janusz PIETRUSZEWSKI**
Absolwent Wydziału Metalurgicznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach oraz studiów podyplomowych w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem gazowniczym. Na Politechnice Warszawskiej ukończył studia podyplomowe w zakresie Inżynierii gazownictwa. Po studiach pracownik biura projektowego, kopalni węgla kamiennego, a od 1993 roku związany z sektorem gazowniczym – od stanowiska starszego mistrza sieci przesyłowej po funkcję zastępcy dyrektora OGP GAZ–SYSTEM S.A., Oddział w Świerklanach. Odbył wiele specjalistycznych szkoleń, m.in. w zakresie: audytor wewnętrznego systemu zarządzania jakością, audytor SESP kontrola robót spawalniczych w przemyśle gazowniczym, ratownictwo gazowe dla osób dozoru, badania nieniszczące złączy spawanych w świetle wymagań normy EN 12732. Jest biegłym sądownym w zakresie: instalacje i urządzenia gazowe, stalowe sieci gazowe. Sądu Okręgowego w Gliwicach.
**Rafał WIATR**
Radca prawny. Absolwent Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego. W latach 2000–2007 był pracownikiem naukowym tego wydziału i tam również otworzył przewód doktorski z zakresu prawa spółek pod kierunkiem sędziego Sądu Najwyższego prof. dr hab. Józefa Frąckowiaka. Od 2005 r. radca prawny, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Wałbrzychu. Doświadczenie zawodowe zdobywał w renomowanych kancelariach prawnych pracowników naukowych Uniwersytetu Wrocławskiego. Od 2010 do dziś partner zarządzający w Kancelarii Radców Prawnych Wiatr i Partnerzy. Laureat konkursu Profesjonalności Forbesa (2012 r.) w kategorii radca prawny – zawód ufauania publicznego. Członek licznych rad nadzorczych. Specjalizuje się w transakcjach związanych z obrotem nieruchomościami oraz w transakcjach fuzji i przejęć. Świadczy pomoc prawną przy zabezpieczaniu transakcji handlowych oraz zagadnieniach z zakresu prawa budowlanego i umów handlowych w obrocie międzynarodowym, prawa własności intelektualnej oraz prawa własności przemysłowej – prawa energetycznego, prawa zamówień publicznych i prawa nowych technologii. Bierze również czynny udział w akcjach społecznościowych, takich jak Niebieski Parasol, zainicjowany przez KRRP, a także jako członek Stowarzyszenia Braterskiej Pomocy „OddFellows”, niesie idee wspierania najuboższych, przede wszystkim dzieci oraz osób niepełnosprawnych.
UDT-CERT to nowoczesna jednostka notyfikowana, certyfikująca i ekspercka. Rozwijamy się wraz z postępem technologii, potrzebami przemysłu i naszych klientów. Wdrażamy rozwiązania z wykorzystaniem nowych narzędzi badawczych. Wykorzystujemy naukowe metody analizy zagrożeń i oceny ryzyka. Przeprowadzamy analizy niezawodności układów bezpieczeństwa. Wspieramy przedsiębiorców z sektora energetyki, petrochemii, gazownictwa, współpracujemy przy największych przedsięwzięciach gospodarczych. Nasi eksperci analizują światowe trendy rozwijowe w zakresie metod diagnostycznych, badawczych pomiarowych. Testujemy innowacyjne rozwiązania, aby rozszerzać zakres usług skierowanych do przemysłu.
- **FSA** – ocena bezpieczeństwa funkcjonalnego – (ŚIL, ocena niezawodności oprogramowania)
- **HAZOP** – analiza zagrożeń i zdolności operacyjnych
- **C-HAZOP** – analiza zagrożeń i zdolności operacyjnych automatyki
- **Nadzór nad testami** i udział w testach (np. FAT, SAT i inne)
- **Nadzór nad modernizacją** systemów bezpieczeństwa
- **Expediting**: nadzór w formie inspekcji, nadzór nad dostawcami, nadzór spawalniczy, nadzór antykorozji
- **Analiza ryzyka** względnego eksploatowanego gazociągu przesyłowego – (metoda punktowa)
- **ATEX User** – ocena dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem / weryfikacja poprawności doboru urządzeń do stref zagrożenia wybuchem
- **Emisja akustyczna** – wykrywanie degradacji, korozji i naruszeń integralności mechanicznej zbiorników i gazociągów
- **Badanie dronem** – badania stanu technicznego gazociągów, urządzeń i instalacji
- **Impulsowe prądy wirowe** – badania degradacji pod obudową i izolacją gazociągów
- **SLOFEC** (Saturated Low Frequency Eddy Current) – mapowanie dna zbiorników
- **Fale prowadzone** (guided waves) – badanie gazociągów w miejscach niedostępnych (pod ziemią, w tunelach)
- **Termowizja aktywna** – badania delaminacji w materiałach kompozytowych zbiorników, gazociągów, identyfikacja pęknięć w spawach
- **Cyberbezpieczeństwo** – badanie podatności komponentów instalacji na potencjalny atak
- **Szkolenia techniczne** – zajęcia z najlepszymi ekspertami UDT
Dowiedz się więcej >> Zadzwoń: tel. 22 57 22 110 | Napisz: email@example.com | Odwiedź: www.udt-cert.pl
PGNiG rozpoczyna wydobycie gazu i ropy ze złoża Gina Krog w Norwegii
Anna Trojanowska
30 czerwca ruszyła eksploatacja zlokalizowanego na Morzu Północnym złoża Gina Krog. PGNiG Upstream Norway jest jednym z czterech partnerów konsorcjum na tym złożu – polska spółka dysponuje 8 proc. udziałów w koncesji. Wolumen wydobywalnych zasobów złoża wynosi 218 mln boe (baryłek ekwiwalentu ropy naftowej), a więc tyle, ile wyniosła ubiegłoroczna produkcja na całym Norweskim Szelfie Kontynentalnym.
Złoże Gina Krog znajduje się około 30 km od wybrzeża Norwegii. To jedno z pięciu złoż ropy naftowej i gazu ziemnego, zlokalizowanych w tym regionie, w których PGNiG posiada udziały. Odkryte w 1974 r. Gina Krog początkowo oceniane było jako małe złoże gazowe. Dopiero w 2007 r. okazało się, że jest ono zasobne także w duże ilości ropy naftowej. Udziały w złożu PGNiG Upstream Norway nabyła w 2014 roku. Operatorem koncesji jest Statoil Petroleum AS, który posiada 58,7 proc. udziałów. Pozostałymi konsorcjantami są: Total E&P Norge AS (15 proc.), KUFPEC Norway AS (15 proc.) i Aker BP ASA (3,3 proc.).
– Rozpoczęcie produkcji na Gina Krog to bardzo dobra wiadomość nie tylko dla PGNiG, ale dla całej polskiej branży gazowniczej. Wysoka produktywność tej koncesji będzie miała istotny wpływ na wolumen naszego wydobycia na Norweskim Szelfie Kontynentalnym w 2017 roku – powiedział Piotr Woźniak, prezes zarządu PGNiG SA. – Dzisiejsze uruchomienie złoża to także kolejny krok do systematycznego podnoszenia poziomu
mu naszego wydobycia w Norwegii – zakładamy, że od 2022 r. będziemy w stanie, za pośrednictwem połączenia z Norwegii poprzez Danię do Polski, dostarczać do kraju rocznie około 2,5 mld m³ własnego gazu – dodał Piotr Woźniak.
Jednym z ważniejszych elementów strategii GK PGNiG na lata 2017–2022 jest rozwój zagranicznej działalności upstream. Naturalnym kierunkiem inwestycyjnym jest rynek norweski, na którym PGNiG posiada już duże doświadczenia związane z eksploatacją złóż ropy i gazu. Norweski Szef Kontynentalny uznaje się za obszar o perspektywicznych zasobach. Tamtejsze projekty charakteryzują się wysokim poziomem rentowności i niskim ryzykiem. Zarówno obecne, jak i przyszłe inwestycje w tym regionie będą tworzyć bazę dla przyszłych dostaw gazu do Polski.
Do roku 2022 operatorzy systemów przesyłowych w Norwegii, Danii i Polsce zbudują system gazociągów nazywany korytarzem norweskim – BalticPipe, zapewniający możliwość bezpośredniego sprowadzenia gazu z Norwegii do Polski. Grupa PGNiG jest zaangażowana w działania, których celem jest sprowadzenie gazu wydobywanego w Norwegii do Polski nowym połączeniem.
PGNiG rozpoczęło działalność w Norwegii w 2007 r., po nabyciu od ExxonMobil udziałów w złóżu Skarv. Uruchomienie wydobycia nastąpiło w 2012 r. i od tego czasu projekt ten znacząco wpływa na wyniki finansowe segmentu upstream. Przewidywana wielkość produkcji ze złóż norweskich w 2017 r. to 571 tys. ton ekwiwalentu ropy naftowej i 0,5 mld m³ gazu ziemnego.
Obecnie zaangażowanie PGNiG na Norweskim Szelife Kontynentalnym obejmuje 18 koncesji. Grupa posiada udziały w pięciu złóżach ropy naftowej i gazu ziemnego (Skarv, Vilje, Morvin, Vale, Gina Krog), a wielkość jej zasobów w Norwegii to 78 mln boe (wg stanu na 1 stycznia 2017 r.). Działalność poszukiwawcza prowadzona jest w ramach dziewięciu koncesji, z czego w przypadku dwóch PGNiG pełni funkcję operatora. Spółka zamierza wziąć udział w kolejnych rundach konkursowych.
Co słychać w InnVento
Anna Trojanowska
Popieramy inicjatywy wspierające młodych, ambitnych ludzi, ponieważ wierzymy, że jest to dobra inwestycja w przyszłość. Konsekwentnie i kompleksowo działamy na rzecz wzrostu innowacyjności sektora energetycznego, poszukujemy nowych rozwiązań technologicznych oraz biznesowych – powiedział podczas wizyty w Inkubatorze InnVento Michał Kurtyka, wicepremier energii.
– Cieszymy się, że spółki Skarbu Państwa dostrzegają zasadność takich działań i włączają się w ten proces. Liczymy, że to dopiero początek fundamentalnej zmiany w sektorze – podkreślił M. Kurtyka.
W okresie dwóch miesięcy od oficjalnego otwarcia InnVento w PGNiG zorganizowano wiele wydarzeń animujących środowisko start-upowe. Odbyła się debata o innowacjach, w której udział wzięli prezes GK PGNiG i prezes start-upów, zorganizowano szkolenie z teorii rozwiązywania innowacyjnych zadań (TRIZ), „Inntegração” – spotkanie społeczności MIT Enterprise Forum Poland, odbyła się też prezentacja dotycząca uczestnictwa start-upów na BootCamp w MIT w Bostonie.
W tym czasie wpłynęło już 66 propozycji pomysłów, możliwych do realizacji w inkubatorze. W ramach oceny merytorycznej zorganizowano pierwszą edycję Pitch Day. Start-upy miały 3 minuty na zaprezentowanie swojej koncepcji przed kapitułą, w której skład wchodzili: Mark Zurada Founder/CEO start-upu Shopography, dr inż. Jacek Jaworski, zastępca dyrektora ds. gazownictwa, Instytut Nafty i Gazu – Państwowy Instytut Badawczy, Bartosz Sokoliński, dyrektor Biura Rozwoju i Innowacji, Agencja Rozwoju Przemysłu, Stanisław Jasnos, główny specjalista ds. zarządzania operacyjnego, Polska Spółka Gazownictwa, oraz Jacek Brzozowski, dyrektor Biura Rozwoju Ofer-ty PGNiG Obrót Detaliczny. Podczas wydarzenia przedstawiono 18 pomysłów, możliwych do zastosowania w PGNiG – od nowoczesnych rozwiązań wykorzystujących mapy 3D, przez robot podwodny czy całkowicie zautomatyzowany proces kontroli rurociągów i gazociągów za pomocą dronów ladowanych bezprzewodowo.
– Żeby funkcjonować w biznesie oil&gas, musimy skupić się na rozwoju i innowacjach. Nie wyobrażamy sobie, żeby być konkurencyjnym dzisiaj bez mocnego angażowania się w tego typu przedsięwzięcia – powiedział Łukasz Kroplewski, wiceprezes PGNiG SA ds. rozwoju, który otwierał Pitch Day w InnVento.
– Podjęliśmy się dużego wyzwania, którym było uruchomienie Inkubatora InnVento. Szukamy start-upów, których pomysły mogłyby zostać wykorzystane w naszej spółce, ale również u naszych partnerów – podsumował Maciej Szota, p.o. dyrektora Departamentu Innowacji i Rozwoju Biznesu.
Wydarzenie było transmitowane na żywo na facebookowym profilu InnVento – Inkubator. Zachęcamy do odwiedzenia profilu FB/inkubatorinnvento.
Strategia operacyjna, czyli jak z sukcesem zrealizować strategiczne cele
18 lipca 2017 roku Zarząd PGNiG Obrót Detaliczny przyjął „Strategię operacyjną PGNiG OD na lata 2017–2020”. Poprosiliśmy Tomasza Krasa, dyrektora Departamentu Strategii i Rozwoju PGNiG OD, o wypowiedź, jak przebiegały prace nad „Strategią” i co udało się osiągnąć, realizując ten projekt.
13 marca PGNiG SA ogłosiło „Strategię Grupy Kapitałowej PGNiG na lata 2017–2022”. W dokumencie znalazła się też część dotycząca PGNiG Obrót Detaliczny – po co w takim razie rozpoczęliście pracę nad własną strategią?
Tomasz Kras: Strategia GK PGNiG określa misję, wizję oraz cele z perspektywy całej Grupy Kapitałowej, wyznacza poszczególnym spółkom cele do osiągnięcia, pozostawiając jednak przestrzeń dla określenia, jak to zrobić. Dodatkowo koncentruje się, co zrozumiałe, na kluczowych aspektach biznesowych. Nasza „Strategia” jest odpowiedzią na pytanie, jak osiągnąć sukces, czyli jak zrealizować strategię GK PGNiG – zarówno w obszarach wyznaczonych przez Zarząd PGNiG SA, jak i tych, które sami postawiliśmy przed sobą. Jest więc elementem naszego przygotowania do realizacji celów strategicznych, czyli zasadniczej części strategii GK PGNiG, tylko uszczegółowioną, rozpisana na projekty, kluczowe działania, tzn. zoperacjonalizowana. Otoczenie rynkowe zmienia się tak szybko, że musielibyśmy przyjrzeć się mu wnikielniej i z naszej perspektywy. Ważnymi założeniami dla nowej strategii operacyjnej było uporządkowanie poszczególnych obszarów funkcjonalnych naszych procesów, naszego podejścia do budowania i zachowania wiedzy i realizowanych projektów. Wierzę, że to wszystko pozwoli na sprawniejsze działanie oraz efektywniejsze wykorzystanie zasobów spółki. Słowem, po kilkumiesięcznej pracy otrzymaliśmy mnóstwo informacji, które pozwolą nam szybciej i skuteczniej się zmieniać.
Punktem wyjścia każdej strategii jest dobra diagnoza. Czego dowiedzieliście się o sobie samych?
Przeprowadziliśmy dogłębną diagnozę całego otoczenia spółki, warunków zewnętrznych i wyzwań, przed którymi stajemy. Co najmniej tyle samo uwagi poświęciliśmy analizie naszego wnętrza, diagnozie skoncentrowanej na tym, kim i jacy jesteśmy. Ważnym jej elementem były spotkania w regionach z pracownikami i kadrą kierowniczą. Dostarczyły nam one ogromną wiedzy, a wiele pozyskanych wtedy informacji stało się źródłem dla kluczowych projektów strategicznych. Pierwszy raz w historii naszej spółki przeprowadzono badanie kultury organizacyjnej. Pokazało ono, że nasi pracownicy utożsamiają się z firmą, czują się dumni z pracy dla niej, ale też widzą duże potrzeby w kilku ważnych obszarach. Musimy na pewno wzmacnić komunikację wewnętrzną oraz poprawić system motywacyjny. Komunikacja prac nad strategią była dla nas niezwykle ważna. Pracownicy mieli możliwość śledzenia postępów prac na bieżąco, na specjalnie stworzonej do tego stronie w naszym Intranecie. Dodatkowo uruchomiliśmy wiele narzędzi, dzięki czemu udało nam się zaangażować na różnych etapach prac szerokie grono pracowników.
Może jakieś przykłady?
Na ogłoszony konkurs Innowacyjny Bank Pomysłów w 3 tygodnie przysłano 254 zgłoszenia – inicjatyw i pomysłów różnego kalibru – od drobnych usprawnień, wynikających z zauważonych niedomagań pracy codziennej, po ważne i dalekosądne pomysły rozwojowe na przyszłość. W spotkaniach regionalnych uczestniczyło ponad 380 osób, a w warsztatach dotyczących wartości – około 90% zalogi. W audycie kultury organizacyjnej wypowiadały się 1883 osoby – tuż pracowników zechniło po dzielić się z nami swoimi opiniami i uwagami o firmie. Za
całe to zaangażowanie wszystkim bardzo dziękuję. Więźrz, że jest to potencjał, który przyczyni się do sukcesu naszej strategii, że nasze projekty będą miały wsparcie na etapie wdrożenia, przekładając się na trwałą poprawę zarówno naszych wyników, jak i satysfakcji naszych pracowników.
Jak zatem PGNiG Obrót Detaliczny będzie się zmieniał?
Kierunki zmian będą się koncentrowały na czterech obszarach. Pierwszym jest wzmacnianie kompetencji i motywacji pracowników poprzez powiązanie wyników pracy z wynagrodzeniem oraz budowanie kultury wiedzy. Drugi obszar to odpowiadanie na potrzeby klienta poprzez rozwój oferty produktów i usług oraz budowanie centrów kompetencyjnych. Trzeci element to budowa skutecznych narzędzi i procesów, w tym ich upraszczanie i ujednolicenie. No i czwarty obszar – szeroko pojętego zwiększenia efektywności operacyjnej – obejmujący m.in. standardyzację działań, rozwój naszych narzędzi oraz większą samodzielność i odpowiedzialność menedżerów i pracowników.
Te obszary są dla nas kluczowe, abyśmy mogli skutecznie odpowiedzieć na oczekiwania właściciela, a tym samym utrzymać naszą pozycję na dynamicznie zmieniającym się rynku. Bardzo ważne dla nas będzie osiąganie celów, zaspokajanie potrzeb naszych klientów, przy zapewnieniu, że dajemy pracownikom warunki i narzędzia do realizacji zadań oraz możliwości rozwoju. Nikt nie ma wątpliwości, że czeka nas sporo pracy.
To ambitne plany. Jak zamierzacie je zrealizować?
„Strategia operacyjna PGNiG OD” to kilkanaście obszernych projektów, z których część już się rozpoczęła, na przykład prace nad nowym systemem motywacyjnym, optymalizacja działania naszego call-center czy wypracowanie pierwszych elementów e-commerce.
Docelowo będzie kilkadziesiąt inicjatyw operacyjnych i zadań strategicznych, zgłaszanych przez poszczególne departamenty i zespoły projektowe. To naprawdę ogromne przedsięwzięcie, które zmieni naszą spółkę w nowoczesną i sprawną organizację. Musimy pamiętać, że jesteśmy blisko Polaków, ich gospodarstw domowych oraz biznesu. Klienci przez pryzmat kontaktu z nami kształtują sobie opinię o całej Grupie PGNiG, a to zobowiązuje.
Czy w „Strategii” znalazło się miejsce dla innych spółek Grupy PGNiG?
PGNiG Obrót Detaliczny, jako część Grupy Kapitałowej, ściśle współpracuje z innymi spółkami z grupy. Jestesmy przekonani, iż aby osiągnąć powodzenie, nasza „Strategia” musi wspierać model rzeczywistego wykorzystania synergii z innymi spółkami GK, stąd mocny akcent, że wspólnie budujemy sukces Grupy Kapitałowej PGNiG, dotycząc to zwłaszcza tych spółek, które razem z nami tworzą łańcuch wartości dla odbiorców. Wzajemne rozumienie potrzeb i oczekiwań klientów oraz dynamiki zmian jest tu kluczowe.
Sukces realizacji „Strategii” opiera się na zmianie kultury organizacyjnej, poprawie procesów oraz poszerzeniu oferty produktowej przy konsekwentnym budowaniu wizerunku spółki jako firmy gwarantującej atrakcyjną cenę i najlepszą jakość.
Kiedy poznamy szczegóły dotyczące „Strategii operacyjnej” waszej spółki?
Mam nadzieję, że w najbliższym numerze zaprezentujemy nie tylko szczegóły „Strategii”, ale i kluczowe projekty realizowane w ramach implementacji. Przygotowujemy i niedługo rozpoczynamy kolejny cykl spotkań w naszych regionach, aby mieć pewność, że cała kadra kierownicza i pracownicy dobrze rozumieją nakreślone w „Strategii” plany i zamierzenia projektowe, znają swoje zadania i spoczywającą na nich odpowiedzialność. Zapraszam do lektury kolejnego numeru „Przeglądu Gazonicznego”.
Dziękuję za rozmowę.
Bartosz Cholawo
System Informacji Zarządczej w PSG
Piotr Skrzyniarz
W 2016 roku Zarząd PSG drugiej kadencji rozpoczął działalność od przeprowadzenia wieloaspektowej diagnozy Polskiej Spółki Gazownictwa. Jednym z badanych aspektów był stan systemu informacji zarządczej.
Drogębna jego analiza wykazała jedynie szczątkową wartość stosowanych do tej pory rozwiązań. Wynikało to z braku przeprowadzenia na poziomie operacyjnym faktycznej konsolidacji sześciu byłych spółek dystrybucyjnych. Między innymi nie zostały ujednolicone metody generowania, przetwarzania i prezentacji informacji zarządczych oraz dedykowane dla nich rozwiązania informatyczne. Skutkowało to tworzeniem informacji nieprawdziwych, sprzecznych lub obciążonych dużym błędem. W wielu przypadkach uzyskanie pożądanych informacji było wręcz niemożliwe.
Następstwem takiej diagnozy było podjęcie przez Zarząd PSG decyzji o uruchomieniu intensywnych prac nad opracowaniem i wdrożeniem nowoczesnego Systemu Informacji Zarządczej (SIZ), który odpowiadałby na wymagania dynamicznie zmieniającego się otoczenia.
Rys. 1. Mapa celów strategicznych PSG
a także pozwolił skutecznie monitorować dużą, wielooddziałową organizację, identyfikować obszary potencjalnej optymalizacji i podejmować skuteczne decyzje. Od samego początku przyjęto założenie, że jego poszczególne elementy muszą być spójne i logicznie ze sobą powiązane na wszystkich szczeblach zarządzania, począwszy od centrali, przez zakłady gazownicze, po gazownie. Z uwagi na skalę przedsiębiorstwa i specyfikę prowadzonej działalności podjęto również kierunkową decyzję o rozwijaniu własnych kompetencji oraz o samodzielnym opracowywaniu i wdrożeniu kluczowych rozwiązań w zakresie Systemu Informacji Zarządczej. Jako kluczowe określono subsystemy oparte na następujących metodykach: 1) Balanced Scorecard, 2) Zarządzanie projektami, 3) Zarządzanie procesami, 4) Zarządzanie ryzykiem, 5) Kokpity menedżerskie.
Znalazło to odzwierciedlenie w strukturze Departamentu Strategii Polskiej Spółki Gazownictwa, na który składają się: Biuro Strategii, Biuro Analiz Strategicznych (odpowiedzialne m.in. za kokpity menedżerskie), Biuro Zarządzania Procesami, Biuro Zarządzania Projektami oraz Biuro Zarządzania Ryzykiem.
Poniżej zaprezentowano dotychczasowe działania oraz stan zaawansowania w budowie i rozwoju holistycznego Systemu Informacji Zarządczej w Polskiej Spółce Gazownictwa.
BALANCED SCORECARD
W marcu 2016 roku rozpoczęto prace nad opracowaniem i wdrożeniem nowej „Strategii Polskiej Spółki Gazownictwa na lata 2016–2022”. Do opracowania i zarządzania jej realizacją zastosowano metodykę Balanced Scorecard (BSC), w ramach której określono 14 celów strategicznych w czterech perspektywach, do których prowadzi 45 ścieżek realizacji oraz 138 pojedynczych inicjatyw.
W dalszym opisie ograniczono się do prezentacji tych aspektów wdrożonej metodyki, które bezpośrednio determinują holistyczny charakter przyjętych rozwiązań.
Największą wartością dodaną BSC jest sposób operacyjnizacji strategii. W PSG dokonano autorskich modyfikacji metodyki w tym zakresie, które istotnie podnoszą jej skuteczność i odpowiadają potrzebom przeprowadzenia gruntownej transformacji przedsiębiorstwa. Zastosowano między innymi element pośredni, między celem strategicznym a inicjatywą, w postaci „ścieżki realizacji celu” z określeniem jej siły wpływu na realizację celu. Rozwiązanie to pozwala na logiczne powiązanie inicjatyw w prograRys. 2. Przykładowa mapa realizacji celu strategicznego
Zasadność realizacji poszczególnych procesów i inicjatyw określa cele strategiczne w poszczególnych perspektywach BSC. Z kolei możliwość realizacji tych procesów i inicjatyw determinuje określony poziom ryzyka. Dlatego również zarządzanie ryzykiem należy uwzględnić jako niezbędny element operacjalizacji strategii. PSG wykorzystała dodatkowo określenie siły wpływu poszczególnych inicjatyw i procesów na realizację celów strategicznych. Rozwiązywanie to pozwoliło skutecznie reagować na odchylenia poprzez zmiany w procesach lub uruchamianie i wygaszanie inicjatyw niezgodnych z założeniami zarządzania strategicznego. Zwiększa ono znacząco reaktywność PSG oraz jej zdolność dopasowania się do zmian w otoczeniu.
KASKADOWANIE CELÓW
Skuteczność operacjalizacji strategii w dużym stopniu zależy również od korelacji interesu poszczególnych menedżerów z interesem przedsiębiorstwa. Zarządzanie procesowe w tym aspekcie doskonale wpisuje się w koncepcję BSC. Procesy, wraz z kluczowymi wskaźnikami efektywności KPI (ang. Key Performance Indicators), stanowią ogniwo logicznie łączące cele strategiczne przedsiębiorstwa z indywidualnymi celami poszczególnych menedżerów. Rysunek nr 4 przedstawia model kaskadowania celów na podstawie procesów i projektów w ramach zastosowanego w PSG zarządzania przez cele MBO (ang. Management by Objectives).
Rys 4. Modelowe kaskadowanie celów zgodnie z procesami w PSG
PERSPEKTYWA ZASOBÓW
Istotnym przedmiotem operacjalizacji strategii są także zasoby, niezbędne do realizacji celów strategicznych zawartych w BSC. W tym wypadku zarządzanie procesowe jest również warunkiem koniecznym dla optymalnego dopasowania zasobów do procesów, które bezpośrednio wpływają na realizację celów strategicznych. Chcąc odzwierciedlić tę logikę w BSC, w PSG zmodyfikowana została nomenklatura perspektyw, dość aksojmatycznie przyjęta w literaturze przedmiotu. Ostatnia perspektywa, nazywana często perspektywą rozwoju, została nazwana perspektywą zasobów. Przy czym
w PSG jako zasoby traktuje się również wartości niematerialne i prawne, w tym między innymi licencje, certyfikaty, innowacje, patenty, wiedzę, szkolenia itp. Podejście to zasadniczo nie zmienia samej logiki BSC, a jedynie odzwierciedla naturalne zależności przyczynowo-skutkowe. Rozwój dotyczy bowiem szeroko rozumianych zasobów, niezbędnych do realizacji procesów, które z kolei określają sposoby osiągania wyznaczonych przez przedsiębiorstwo celów strategicznych.
**INTEGROWANIE METOD I TECHNIK ZARZĄDZANIA**
Komplementarne potraktowanie metodyki BSC, powiązanej z zarządzaniem procesowym, pozwala zintegrować w jednym, spójnym rozwiązaniu wiele metod i technik zarządzania opartych na procesach, takich jak procesowy rachunek kosztów (ang. *Activity Based Costing*), analiza wrażliwościści celu strategicznego na odchylenia w realizacji procesów, analiza ABC procesów, analiza „wąskich gardel”.
*Balanced Scorcard* w Polskiej Spółce Gazownictwa stanowi zatem element integrujący i sprowadzający do wspólnego mianownika różne narzędzia i techniki zarządzania. Informacje pozyskane z takich rozwiązań przekłada się bezpośrednio na skuteczność podejmowania decyzji, między innymi w zakresie oceny rentowności, optymalizacji kosztów, delegowania uprawnień i odpowiedzialności, polityki taryfowej oraz rozliczania świadczeń wewnętrznych.
**KOKPITY MENEDŻERSKIE**
Przez System Informacji Zarządczej w PSG rozumie się powiązaną ze sobą w sposób pośredni bądź bezpośredni sieć mierników służących pomiarowi stopnia realizacji określonych w organizacji celów (KPI), a także mierników umożliwiających kwantyfikację efektu realizacji tych celów.
Rys. 5. Przykład kokpitu menedżerskiego z realizacją celów MBO zakładów gazowniczych
(MBO). Powiązanie to powinno spełniać logiczne kryteria, umożliwiające w określonych miejscach kaskadowanie (dekompozycję) mierników, ze wskaźników zagregowanych na wskaźniki zdezagregowane. System Informacji Zarządczej PSG w warstwie użytkowej przyjmuje zatem postać powiązanych ze sobą kokpitów menedżerskich.
W lipcu 2016 roku podjęto prace nad opracowaniem metodyki oraz wyborem narzędzi do budowania i administrowania kokpitami menedżerskimi w Polskiej Spółce Gazownictwa. Tak jak w przypadku pozostałych rozwiązań, w PSG zostały w tym zakresie zbudowane własne kompetencje. Koncepcją kokpitów menedżerskich objęto ponad 800 kluczowych stanowisk menedżerskich, dla których zaplanowano opracowanie 42 różnych typów kokpitów.
Efektem rocznych prac zespołu Biura Analiz Strategicznych PSG było opracowanie „Polityki tworzenia i obiegu informacji zarządczej w Polskiej Spółce Gazownictwa sp. z o.o.”.
Rys. 6. Przykład kokpitu menedżerskiego – Harmonogram Realizacji Inwestycji
Integrальną częścią Systemu Informacji Zarządczej w PSG są udostępnione kadrze zarządzającej, zarówno w Centrali PSG, jak i w zakładach gazowniczych i gazowniach kokpity menedżerskie. Zostały one oparte na tzw. Dynamicznym Repozytorium Danych, stanowiącym pierwsze i podstawowe źródło danych wykorzystywanych do wszelkiego typu analiz, opracowań i prezentacji, tworzonych na potrzeby wewnętrzne spółki, a także wykorzystywanych w komunikacji z interesariuszami zewnętrznymi.
System kokpitów menedżerskich PSG ma na celu standaryzację działań i monitoring przebiegu procesów w megaprocesach. Po jego wprowadzeniu dane obszarowe są jednolicie i spójnie raportowane, dzięki czemu istnieje możliwość ich porównywania w czasie, a także wykorzystywania w bieżącej działalności zarządczej. Polityka tworzenia i obiegu informacji zarządczej w Polskiej Spółce Gazownictwa sp. z o.o. realizowana jest zwłaszcza w celu zwiększenia poziomu reaktywności spółki, przez co należy rozumieć zwiększenie poziomu jej elastyczności i reakcji na odchylenia od zakładanych planów. Konsultacje z właścicielami procesów pozwalają na ciągłe doskonalenie kokpitów menedżerskich i wypracowywanie najważniejszych dla spółki wskaźników.
Aktualna funkcjonalność Systemu Kokpitów Menedżerskich pozwala na bieżące raportowanie między innymi:
- celów MBO na poziomie dyrekcji oddziałów zakładów gazowniczych, udostępnionych na potrzeby zarządcze zarówno kadrze menedżerskiej jednostek terenowych, jak i Centrali PSG,
- zmian w liczbie i stanie zaawansowania projektów, w tym m.in. bazy kompetencji PMO, a także poziomu zaangażowania poszczególnych pracowników w realizowane w spółce projekty,
- skalni zmian oraz rozkładu przestrzennego podpisanych przez spółkę listów intencyjnych,
Wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w PSG
Genowefa Marks-Ziaja
W lutym 2017 roku Zarząd Polskiej Spółki Gazownictwa podjął decyzję o wdrożeniu nowej koncepcji Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji (SZBI) na zgodność z wymaganiami międzynarodowej normy ISO/IEC 27001:2013.
Dzięki wdrożeniu SZBI Polska Spółka Gazownictwa uzyska adekwatny poziom mechanizmów ochrony informacji w stosunku do aktualnych zagrożeń, podniesie poziom poufności informacji oraz zapewni wyższy poziom dostępności informacji i kontroli błędów w systemach informatycznych.
Wprowadzenie systemowego podejścia do zarządzania bezpieczeństwem informacji zapewni po wdrożeniu bieżące identyfikowanie pojawiających się nowych zagrożeń, monitorowanie w sposób ciągły skuteczności procesów mających istotny wpływ na bezpieczeństwo informacji oraz podejmowanie ważnych działań w sposób spójny i zintegrowany.
Wdrożenie SZBI przeprowadzane jest projektowo, projekt został podzielony na etapy, których koncepcja zapewnia spójne podejście do wdrożenia SZBI. Zakończenie projektu planowane jest na pierwszy kwartał 2018 roku. W ramach projektu przeprowadzono audyt wstępny, szkolenia świadomościowe dla wybranych grup pracowników, szacowanie ryzyka i szans według po-
dejścia wskazanego w normie ISO/IEC 27001. Obecnie trwają intensywne prace nad zakończeniem opracowania nowej dokumentacji SZBI, która będzie regulowała zasady, procedury i procesy bezpieczeństwa informacji. W bieżącym roku planuje się jeszcze przeprowadzenie szkoleń z dokumentacji, ponownego szacowania ryzyka oraz pierwsze audyty wewnętrzne.
Wdrożenie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji obejmuje następujące obszary zarządzania:
- bezpieczeństwo IT,
- bezpieczeństwo fizyczne,
- bezpieczeństwo personalne,
- bezpieczeństwo prawno-organizacyjne,
- monitorowanie i doskonalenie SZBI.
Wdrożenie SZBI jest świadectwem zaangażowania i dużej świadomości Zarządu PSG w proces zarządzania bezpieczeństwem informacji.
Autorka jest pełnomocnikiem ds. SZBI, PSG.
Projekt Baltic Pipe
Agnieszka Ozga, Agata Zamłyńska
Poszukiwania alternatywnych wobec kierunku wschodniego źródeł dostaw gazu do Polski oraz działania podejmowane w celu bezpośredniego połączenia Polski ze złożami gazu w Norwegii sięgają lat 90. ubiegłego wieku. Niestety, z uwagi na różne uwarunkowania, zarówno polityczne, jak i gospodarcze, projekt ten nie mógł dotychczas zostać zrealizowany. Niezależnie jednak od powyższych uwarunkowań zainteresowanie realizacją projektu zostało podtrzymane, a operatorzy systemów przesyłowych Polski i Danii, tj. spółki Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ–SYSTEM oraz Energinet, kontynuowali rozmowy w zakresie możliwości ponownego rozpoczęcia prac nad projektem.
Kluczowym działaniem dla realizacji projektu było przygotowane w 2016 roku „Studium wykonalności”, którego przedmiotem była szczegółowa analiza techniczna, finansowa oraz społeczno-ekonomiczna projektu. W ramach prac nad „Studium wykonalności” przeprowadzone zostało także niewiążące badanie rynku, które miało na celu wstępne określenie zainteresowania rynku projektem Baltic Pipe, wraz z poziomem przepustowości, niezbędnym do przeprowadzenia analiz opłacalności projektu. Dodatkowo, w celu zapewnienia kompleksowej realizacji projektu, obaj operatorzy równolegle rozpoczęli współpracę ze stroną norweską w zakresie analizy infrastruktury umożliwiającej przesył gazu na odpowiednim poziomie z Norwegii w kierunku Danii, a następnie do Polski.
W efekcie prowadzonych prac studialnych przygotowana została nowa charakterystyka projektu, uwzględniająca aktualne i przewidywane uwarunkowania rozwoju rynku gazu w regionie bałtyckim oraz Europy Środkowo-Wschodniej. Prowadzone analizy pozwoliły na właściwe zdefiniowanie roli i zakresu projektu w obecnej sytuacji rynkowej. Ostatecznie zdefiniowane zostały wszystkie parametry techniczne projektu, umożliwiające przesył gazu na poziomie maksymalnie do 10 mld m³ rocznie na całej trasie z Norwegii do Polski oraz do 3 mld m³ rocznie do Danii i Szwecji z Polski.
Zdefiniowany na podstawie studium wykonalności projekt Baltic Pipe składa się z pięciu głównych elementów:
- gazociąg prowadzący z systemu norweskiego na Morzu Północnym do punktu odbioru w systemie duńskim,
- rozbudowa istniejących zdolności w duńskim lądowym systemie przesyłowym,
- tłocznia gazu na Zelandii w Danii,
- podmorski gazociąg międzynarodowy, biegnący z Danii do Polski wraz z terminalem odbiorczym,
- rozbudowa polskiego systemu przesyłowego.
ZAINTERESOWANIE RYNKU I PROCEDURA OPEN SEASON
Ponieważ realizacja projektu Baltic Pipe charakteryzuje się wysoką kapitałochłonnością i wymaga od promotorów projektu poniesienia znacznych nakładów finansowych, podjęto decyzję o przeprowadzeniu wiążącej procedury Open Season, która ma na celu potwierdzenie rzeczywistego (zatwierdzonego podpisanymi warunkowymi umowami przesyłowymi) zainteresowania przepustowością powstałą w wyniku realizacji projektu Baltic Pipe.
Procedura Open Season ma na celu zebranie wiążących zamówień na rezerwację przepustowości jeszcze przed podjęciem przez obu operatorów ostatecznej decyzji inwestycyjnej, przewidzianej na koniec 2018 r. Aby to było możliwe, kontrakty przesyłowe w ramach Open Season powinny zostać zawarte najpóźniej do
I kwartalu 2018 r. Intencją obu operatorów jest umożliwienie przesyłu gazu z wykorzystaniem projektu Baltic Pipe już od IV kwartału 2022 r.
6 czerwca 2017 roku GAZ–SYSTEM oraz Energinet uruchomili procedurę Open Season dla projektu Baltic Pipe. 25 lipca 2017 roku zakończona została faza 1. procedury Open Season, która potwierdziła zainteresowanie rynku realizacją tej inwestycji poprzez zgłoszenie wystarczającego popytu na przesył gazu ziemnego.
Pozytywny wynik fazy 1. pozwolił na uruchomienie 5 września 2017 roku 2. fazy procedury, której celem będzie ostateczne zadeklarowanie przez uczestników rynku wolumenu rezerwowanej przepustowości, a następnie zawarcie umów przesyłowych na okres do 15 lat gazowych. Zakończenie procedury Open Season zaplanowano na 31 października 2017 roku. Następnie, zgodnie z dokonaną alokacją przepustowości, przeprowadzony zostanie test ekonomiczny, a jego pozytywny wynik pozwoli na zawarcie umów przesyłowych.
**KONTEKST KRAJOWY**
Z punktu widzenia dostaw gazu do Polski, rok 2022 jest bardzo istotny. Właśnie wtedy kończy się, obowiązujący od 1996 roku, kontrakt na dostawy gazu z Rosji do Polski. Oznacza to, iż jeśli Polska chce zmienić kierunek dostaw gazu w długoterminowej perspektywie, już od 2022 roku musi zostać utworzony nowy kierunek i źródło dostaw gazu, niezależne od kierunku wschodniego.
W 2016 roku zużycie gazu ziemnego w Polsce wynosiło około 16 mld m³, a produkcja i import – prawie 18 mld m³. Z tego 10,3 mld m³ pochodziło bezpośrednio z Rosji, 2,5 mld m³ z Niemiec, 4,2 mld m³ stanowiło wydobycie krajowe, a 0,96 mld m³ pochodziło z importu LNG przez terminal w Świnoujściu. Biorąc pod uwagę fakt, że przepustowość oddanego w 2016 roku do użytku terminalu wynosi 5 mld m³ rocznie (a po przygotowywanej obecnie rozbudowie – 7,5 mld m³/r., z możliwością rozbudowy w przyszłości do 10 mld m³/r.), realizacja projektu Baltic Pipe przy obecnie zakładanej przepustowości do 10 mld m³/r. pozwoliłaby Polsce na uzyskanie całkowitej niezależności od dostaw gazu ziemnego z Rosji i umożliwiłaby pełną niezależność energetyczną Polski.
**KONTEKST EUROPEJSKI**
Ocenia się, że realizacja projektu Baltic Pipe podnieśe bezpieczeństwo rynku gazu nie tylko Polski, ale także w ujęciu europejskim, wpłynie też pozytywnie na integrację rynków oraz wzmacnienie konkurencji w sektorze energii. Projekt Baltic Pipe wpisuje się w koncepcję Korytarza Północ-Południe oraz Baltic Energy Market Interconnection Plan (BEMIP), które stanowią priorytety rozwoju infrastruktury energetycznej, wyznaczone przez Unię Europejską. Realizacja projektu jest zbliżna z realizacją celów polityki energetycznej Unii Europejskiej, tj. wzmacnienia konkurencji, integracji rynków gazu, podniesienia bezpieczeństwa dostaw oraz skutecznego wdrożenia zasad zrównoważonego rozwoju.
Na uwagę zasługuje także fakt, że dzięki działaniom podejmowanym przez GAZ–SYSTEM oraz Energinet projekt Baltic Pipe został już dwukrotnie (w latach 2013 oraz 2015) uwzględniony na opracowanej przez Komisję Europejską liście projektów PCI, co podkreśla jego znaczenie w wymiarze europejskim.
**BRAMA PÓŁNOCNA**
Zarówno projekt Baltic Pipe, jak i planowana rozbudowa oraz zwiększenie zdolności regazyfikacyjnych funkcjonującego już terminalu LNG w Świnoujściu stanowią fundamenty koncepcji Bramy Północnej, umożliwiającej dywersyfikację źródeł gazu nie tylko Polsce, ale także Europy Środkowo-Wschodniej i państwom regionu Morza Bałtyckiego.
Kryzysy gazowe z ostatnich dziesięciu lat pokazały, że rynki gazu ziemnego w regionie charakteryzują się fragmentacją, izolacją i uzależnieniem państw regionu od jednego dostawcy gazu. Wraz z planowanym budową połączenia Polski z szelfem norweskim oraz zwiększeniem możliwości regazyfikacyjnych terminalu LNG, GAZ–SYSTEM jest jednocześnie zaangażowany w rozbudowę krajowego systemu przesyłowego, a także budowę połączeń międzysystemowych z sąsiadami: Litwą, Ukrainą, Słowacją i Czechami. Kompleksowa strategia rozbudowy infrastruktury, uwzględniająca zarówno gazociągi krajowe, jak i zintegrowanie krajowego systemu przesyłowego z systemami państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz regionu Morza Bałtyckiego, umożliwia nie tylko Polsce, ale i państwom regionu korzystanie z nowych źródeł dostaw gazu ziemnego, co znacznie wzmacnia stopień dywersyfikowania dostaw gazu w regionie i bezpośrednio wpływa na poprawę bezpieczeństwa energetycznego.
Brama Północna będzie stymulować rozwój silnego regionalnego rynku gazu. Państwa uwzględniane w koncepcji: Finlandia, Estonia, Łotwa, Litwa, Czechy, Słowacja, Węgry i Ukraina tworzą rynek o zapotrzebowaniu na gaz ziemny wynoszący obecnie około 81 mld m³/r., a w perspektywie kilkunastu lat – około 91 mld m³/r. Biorąc pod uwagę unijny program rozbudowy południowego korytarza gazowego, Brama Północna będzie miała realny wpływ nie tylko na bezpieczeństwo dostaw, ale także na poprawę konkurencyjności i niższe koszty energii, a dzięki temu na zwiększenie wydajności ekonomicznej gospodarek w całym regionie.
Agnieszka Ozga, starszy koordynator w Dziale Projektów Międzynarodowych, Pion Rozwoju, GAZ–SYSTEM.
Agata Zamłyńska, specjalista w Dziale Projektów Międzynarodowych, Pion Rozwoju, GAZ–SYSTEM.
KPMG „Kosakowo” przykładem prośrodowiskowej realizacji inwestycji
Marian Ceklarz, Hubert Mierzejewski, Wojciech Robakiewicz, Paweł Wilkosz
Budowa Kawernowego Podziemnego Magazynu Gazu „Kosakowo” (KPMG „Kosakowo”) od samego początku realizowana była w sposób przyjazny dla środowiska naturalnego Zatoki Puckiej. Na etapie projektowania wykonano wiele badań modelowych, które stały się podstawą wyboru rozwiązań technicznych i technologicznych, gwarantujących minimalizację negatywnego wpływu na środowisko naturalne. Na wszystkich etapach realizacji inwestycji prowadzony był monitoring środowiskowy zgodnie z uzyskanymi przez inwestora – PGNiG SA – decyzjami. Realizacja budowy KPMG „Kosakowo” została powierzona spółce Investgas SA – obecnie jest to spółka Gas Storage Poland (GSP). Po kilku latach realizacji inwestycji można dokonać obiektywnej oceny jej wpływu na środowisko naturalne, a zwłaszcza wpływu zrzutu solanki na zmiany w środowisku naturalnym Zatoki Puckiej. W artykule podsumowano najważniejsze wyniki badań i pomiarów monitoringu oraz skuteczność zastosowanych rozwiązań technicznych i technologicznych.
Kawernowy Podziemny Magazyn Gazu „Kosakowo” jest jednym ze strategicznych elementów systemu gazowego w Polsce. Ze względu na lokalizację na północy kraju i charakterystykę pracy efektywnie wpisuje się w zapotrzebowanie rynku. Sezonowa zmienność zużycia gazu, a także wzrastające dostawy drogą morską, charakteryzujące się koniecznością odbioru znaczej ilości gazu w krótkim czasie, zwiększyły zapotrzebowanie na pojemność magazynową. W KPMG „Kosakowo” gaz magazynowany jest w komorach wytworzonych w złożu soli kamiennnej „Mechelinki” na głębokości ponad 1000 m pod powierzchnią terenu. Obecnie oddano już do eksploatacji 5 komór magazynowych, a kolejne 3 komory zostaną oddane do eksploatacji do końca 2018 r. Do końca 2021 r. planuje się oddanie do eksploatacji 10 komór magazynowych.
Do wytworzenia dziesięciu komór magazynowych konieczne jest wydobycie ok. 4 mln ton soli w postaci solanki o objętości około 18 mln m³. Ze względu na brak możliwości zagospodarowania przemysłowego solanka jest odprowadzana do wód Zatoki Puckiej za pomocą specjalnej instalacji. Od samego początku realizacji inwestycji takie rozwiązanie „zagospodarowania” solanki budziło duże kontrowersje w środowisku naukowym i lokalnej społeczności, a zdania były podzielone.
Po siedmiu latach prowadzonej działalności można stwierdzić, że obawy o stan środowiska Zatoki Puckiej były bezzasadne i na wyrost.
Podczas dotychczasowej budowy komór w latach 2010–2017 wydobyto i odprowadzono do wód Zatoki Puckiej ponad 2,6 mln ton soli w postaci solanki o objętości ponad 13,6 mln m³ i średnim nasyceniu około 215 kg/m³.
W celu minimalizacji negatywnego oddziaływania solanki o dużej zawartości soli na środowisko naturalne wód Zatoki Puckiej zastosowano wiele innowacyjnych rozwiązań technicznych i technologicznych oraz prowadzono monitoring środowiskowy i techniczny na wszystkich etapach realizacji inwestycji.
Do ługowania komór wykorzystuje się oczyszczone ścieki, pobierane z oczyszczalni ścieków w Dębogórzcu, nie powodując zużycia cennych zasobów wód podziemnych. Solanka z komór jest natleniana i tłoczona rurociągiem zakończonym instalacją dyfuzyorową (patrz rysunek), zlokalizowaną w Zatoce Puckiej, w odległości 2,3 km od brzegu, na wysokości miejscowości Mechelinki, w miejscu, w którym głębokość wody wynosi 8 m.
Rurociąg zakończony jest komorą rozdzielczą solanki, posadowioną na głębokości 2,6 m pod dnem morza. W komorze zainstalowano element rozdzielający strumień na cztery osobne ramiona zrzutu, urządzenia odcinające dopływ solanki do poszczególnych ramion oraz urządzenia pomiaru przepływu i ciśnienia odprowadzanej solanki. Cała instalacja odprowadzająca solankę zajmuje obszar około 200 x 200 m i składa się z czterech ramion, 16 bloków z głowicami wyposażonymi w sumie w 48 dysz. Strumień solanki „wyrzucany” jest z każdej dyszy ku powierzchni po kątem 45° z prędkością około 25 m/s. Instalacja oznakowana jest zlokalizowaną centralnie stawą nawigacyjną, w której dodatkowo zainstalowano aparaturę kontrolno-pomiarową i sterującą, w tym 4 salinometry na głębokościach: 1,5 m, 3,5 m, 5,5 m i 7,5 m od powierzchni wody, w celu ciągłej kontroli zasolenia w polu bliskim zrzutu.
Takie rozwiązanie techniczne oraz przestrzeganie rygorystycznych parametrów pracy instalacji dyfuzorowej, tj. wielkości przepływu, ciśnienia, prędkości wylotowej solanki itd., zapewnia efektywne rozproszenie solanki w polu bliskim do wartości zasolenia wody morskiej. Wyniki prowadzonych pomiarów zasolenia wskazują, że solanka wypływająca z dyszy rozprzestrzenia się i miesza z wodą morską zgodnie z założeniami wynikającymi z badań modelowych. Wyniki pomiarów zasolenia pozwalają na określenie ogólnych tendencji zmian struktury zasolenia wód. Wzrost zasolenia w polu bliskim w warstwie przydennej nie jest duży i wynosi około 0,3–0,4 PSU w stosunku do warunków naturalnych „tła”. Dla porównania: średnie zasolenie w Zatoce Puckiej wynosi 7,5 PSU i z przyczyn naturalnych wahają się plus minus 2 PSU (wlewów wód z Morza Północnego). Odprowadzana solanka rozprzestrzenia się w polu bliskim przy dnie w warstwie o miąższości około 3–4 m. W okresach zaprzestania zrzutu (przerwy technologiczne) w krótkim czasie zasolenie powraca do wartości zasolenia „tła”, co wskazuje na szybkie odprowadzenie ładunku soli z obszaru prowadzonego zrzutu.
W celu określenia ewentualnych zmian w środowisku od roku 2009 prowadzony jest monitoring środowiskowy obejmujący część lądową i morską inwestycji. Zakres, etapy i częstotliwość monitoringu zostały określone w decyzji wojewody pomorskiego z 23 października 2008 roku oraz w „Programie monitoringu kontrolnego – podstawowego i awaryjnego dla KPMG «Kosakowo»”, opracowanego w roku 2014 i zaakceptowanego przez Urząd Morski w Gdyni.
Monitoring obejmuje badania i pomiary biologiczne i hydrologiczne oraz badanie parametrów technicznych pracy instalacji zrzutowej.
W roku 2009 określono zostało „tło zerowe” w obszarze planowanego zrzutu solanki w tzw. polu bliskim oraz w wyznaczonych rejonach Zatoki Puckiej, tzw. polu dalekim. Zrealizowany zakres badań obejmował pomiary prądów, temperatury, zasolenia, przeźroczystości, zawiesiny, związków biogenicznych, materii organicznej, fitoplanktonu, zooplanktonu, chlorofili a, makrozooobentosu, makrofitów, ichtofauny i bakterii E. coli. Na etapie opracowywania „Programu monitoringu kontrolnego – podstawowego i awaryjnego KPMG «Kosakowo»” dodatkowo wprowadzono pomiary stopnia natlenienia wody w bezpośrednim rejonie zrzutu solanki, spełniając tym samym zalecenia części środowiska naukowego. Pomiary zawartości tlenu prowadzone są od 2015 roku. Dotychczas wykonano 11 serii pomiarowych. Wyniki pomiarów wskazują, że natlenienie wody morskiej w rejonie prowadzonego zrzutu jest dobre, wahając się – w zależności od pory roku – w przedziale 7,93–13,96 mg/l i nie odbiega od warunków tlenowych wód w pozostałej części Zatoki Puckiej.
Badania i pomiary wykonują instytucje naukowe, tj. Instytut Morski w Gdańsku, Instytut Budownictwa Wodnego PAN w Gdańsku, Instytut Oceanologii PAN w Sopocie oraz Stacja Morska Uniwersytetu Gdańskiego w Helu.
Na podstawie wyników badań i pomiarów prowadzonych w latach 2009–2017 można dokonać oceny wyboru zastosowanych rozwiązań technicznych i wpływu solanki na stan środowiska wodnego.
1. Zastosowanie systemu dysz powoduje efektywne mieszanie się i rozprzestrzenianie zrzucanej solanki zgodnie z założeniami wynikającymi z obliczeń modelowych i teoretycznych.
2. Mieszanie solanki wyrzucanej z dużą prędkością z dysz jest efektywniejsze niż przewidywano w obliczeniach.
3. Pomiar rozchodzenia się pojedynczej strugi wykazał, że wyrzucona z dyszy solanka unosi się znacznie wyżej ku powierzchni wody niż wynikało to z obliczeń teoretycznych i modelowych. Solanka dociera do warstwy wody, w której występuje falowanie oraz są silniejsze prądy wywołane przez wiatr.
4. Prowadzony zrzut solanki do wód Zatoki Puckiej nie powodował przekroczenia wartości zasolenia w polu bliskim w stosunku do naturalnego zasolenia wód Zatoki Puckiej o więcej niż 0,5 PSU.
5. Przyrosty zasolenia wahają się w granicach 0,35–0,4 PSU.
6. Wyniki pomiarów natlenienia wody morskiej w rejonie zrzutu solanki wskazują na dobre natlenienie we wszystkich badanych profilach pionowych niezależnie od pory roku. Zawartość tlenu określona we wszystkich seriah pomiarowych mieściła się w przedziale 7,93–13,96 mg/l.
7. Wyniki badań hydrologicznych (zawartość tlenu, przeźroczystość, temperatura i zasolenie) i biologicznych (makrofity, makrozooobentos i ichtofauna) wskazują jednoznacznie, że zrzut solanki nie wpływa negatywnie na stan środowiska wód Zatoki Puckiej, a zmiany w strukturze biologicznej i hydrologicznej są niewielkie.
8. Chwilowe zmiany wartości zasolenia wód Zatoki Puckiej są wynikiem warunków hydrologiczno-meteorologicznych, takich jak szybkie zmiany poziomu wody, wynikające z silnych i zmiennych kierunków wiatru, napływów chłodniejszej i bardziej słonej wody (11–13 PSU) z głębszej części Zatoki Gdańskiej – z Głębi Gdańskiej. W Głębi Gdańskiej odczuwane są skutki wylewów wód o dużym zasoleniu z Morza Północnego. Notowane są także powierzchniowe napływy mniej zasolonej wody z rejonu Ujścia Wisły.
dr Paweł Wilkosz, mgr inż. Hubert Mierzejewski, Dział Geologii i Ochrony Środowiska Gas Storage Poland sp. z o.o.,
mgr inż. Marian Ceklarz, KPMG „Kosakowo” Gas Storage Poland sp. z o.o.,
doc. dr inż. Wojciech Robakiewicz, konsultant naukowy Gas Storage Poland sp. z o.o.
Niezawodność zasilania tłoczni w energię elektryczną gwarantem bezpieczeństwa dostaw gazu
Dariusz Ziółkowski
Podstawą bezpiecznej i nieprzerwanej pracy tłoczni jest pewność i ciągłość zasilania w energię elektryczną wszystkich systemów, a szczególnie tych, które są odpowiedzialne za bezpieczeństwo i ciągłość przesyłu. Aby zrealizować ten cel, należy zapewnić kilka równoważnych i niezależnych źródeł zasilania.
Wszystkie tłocznie na polskim odcinku gazociągu Jamal–Europa zasilane są w energię elektryczną z Energetyki Zawodowej poprzez dwie linie kablowe lub napowietrzno-kablowe średniego napięcia 15 kV i, dodatkowo, przez agregaty prądotwórcze zamontowane na każdej tłoczni. Zapewnienia to prawidłowy i bezpieczny stan systemów elektroenergetycznych, a tłoczniom ciągłość ich zasilania w energię elektryczną. To z kolei umożliwia w sposób bezpieczny i ciągły realizować usługę przesyłu gazu dla naszych klientów, a tym samym odbiorcom w Polsce i Europie zapewnia niezakłócony dostęp do paliwa gazo-wego. Takie zasilanie tłoczni spełnia wszystkie wymogi bezpieczeństwa technicznego.
TŁOČNIA I POMIAROWNIA GAZU KONDRATKI
Dwie linie energetyczne 15 kV, o długości około 26 km każda, zasilające Tłocznia i Pomiarownię Gazu Kondratki, oraz dwa agregaty prądotwórcze o mocy 900 kW każdy tworzą cztery wzajemnie równoważne źródła zasilania dla zaspokojenia potrzeb tłoczni w energię elektryczną (rys. 1.). Linie napowietrzno-kablo-
Rys. 1. Możliwość pokrycia zapotrzebowania pracy tłoczni z każdego źródła
we prowadzone są równolegle do siebie ze stacją GPZ na słupach betonowych, a w miejscach skrzyżowań z drogami – na słupach kratownicowych przez tereny uprawne oraz leśne. Agregaty prądotwórcze zainstalowane zostały w specjalnie do tego celu zaprojektowanym i wybudowanym budynku energetycznym. Spełniają one wszystkie wymogi dotyczące czystości emisji spalin.
Głównym elementem układu elektroenergetycznego (np. Pomiarowni i Tłoczni Gazu Kondratki) jest stacja elektroenergetyczna 15/0,4 kV wraz z agregatami prądotwórczymi. Rozdział energii odbywa się po stronie niskiego napięcia z rozdzielni głównej 0,4 kV.
W przypadku awarii linii zasilających Energetyki Zawodowej zainstalowane agregaty prądotwórcze grupy GE, każdy o mocy 900 kW (generator napędzany silnikiem gazowym – rys. 2.), w 100% przejmują zasilanie tłoczni. Wraz z liniami z Energetyki Zawodowej stanowią rezerwę zasilania, w pełni zastępując się i zaspokajając potrzeby tłoczni. Układ ten sterowany jest zdalnie poprzez systemy sterowania tłocznią (SCS) – rys. 3.
Wzajemne rezerwowanie źródeł zasilania w zasadniczy sposób zwiększa bezpieczeństwo pracy tłoczni, a tym samym gwarantuje ciągłość tranzytu. Agregaty prądotwórcze zasilane są paliwem gazowym dostarczanym z instalacji technologicznej stacji redukcyjno-pomiarowej, znajdującej się na terenie tłoczni, i nie są uzależnione od dostaw z innych źródeł niż własny gazociąg.
Rys. 4. Struktura zużycia energii w poszczególnych miesiącach
Rys. 5. Udział kosztów stałych w cenie energii elektrycznej
Gwarantuje to niezmienność parametrów paliwa – inaczej niż w przypadku oleju napędowego do zasilania silników spalinowych. Tam w zależności od temperatury zewnętrznej zmieniają się parametry oleju napędowego. Jest to szczególnie istotne w warunkach zimowych. Zła jakość może spowodować uniemożliwienie uruchomienia silnika spalinowego.
Agregaty prądotwórcze na etapie założeń projektowych nie były przewidywane jako podstawowe źródło zasilania tłoczni, a jedynie jako zasilanie awaryjne. Biorąc pod uwagę obecną na rynku cenę energii elektrycznej oraz inne aspekty techniczne i prawne, spółka może zmienić koncepcję zasilania tłoczni, traktując agregaty prądotwórcze jako podstawowe źródło zasilania tłoczni, a linie z Energetyki Zawodowej jako zasilanie rezerwowe.
Koszt wytworzenia energii z wykorzystaniem agregatów prądotwórczych, biorąc pod uwagę tylko cenę paliwa gazowego, jest niższy niż koszt pobieranej energii z sieci energetycznych o około 10% przy obecnej strukturze zużycia (rys. 4.) i cenach energii. Dostawcy energii elektrycznej mogą zmienić warunki dostaw na niekorzystne dla spółki, a spółka może z tego powodu – również w każdej chwili – zmienić zasady, wykorzystując własne źródło zasilania. Wymagać to będzie dostosowania się do warunków zawartych w ustawach „Prawo energetyczne” i „Prawo ochrony środowiska”.
Pod uwagę należy również wziąć koszty stałe, które są znaczącym czynnikiem, mającym bezpośredni wpływ na cenę wytwarzanej energii (rys. 5.).
Przy zasilaniu z agregatów możliwe jest zmniejszenie kosztów związanych z opłatami stałymi. Zmianę koncepcji zasilania w celu obniżenia kosztów można rozważyć w zależności od sytuacji rynkowej.
Posiadanie wielu równoważnych i niezależnych źródeł zasilania daje gwarancję, że od strony energetycznej nie ma zagrożenia dla bezpieczeństwa prawidłowego funkcjonowania tłoczni oraz ciągłości przesyłu polskim odcinkiem gazociągu Jamal–Europa. Jest to jeden z podstawowych elementów zapewniających stabilność dostaw gazu do odbiorców w Polsce i Europie.
Autor jest pracownikiem SGT EuRoPol GAZ s.a.
Budowa gazociągu relacji Lwówek–Odolanów na półmetku
Marcin Tadeusiak
Umowę na realizację zadania „Budowa gazociągu w/c DN1000 MOP 8,4 MPa relacji Lwówek–Odolanów” etap II, w ramach utworzonego konsorcjum, którego liderem jest JT S.A., podpisaliśmy 30 grudnia 2016 roku. Po pięciu miesiącach rozpoczęliśmy prace spawalnicze, a po siedmiu zaczęliśmy układać rurociąg. Zbliżamy się do półmetka, utrzymując się w założeniach harmonogramu.
Stan zaawansowania przedstawia się następująco:
| Lp. | Element robót – stan na 14.09.2017 | Zaawansowanie prac [proc.] |
|-----|-----------------------------------|---------------------------|
| 1 | Tyczenie trasy | 100,00 |
| 2 | Wycinka drzew | 100,00 |
| 3 | Zdjęcie humusu | 97,04 |
| 4 | Rozwózka rur i łuków | 96,32 |
| 5 | Gięcie łuków | 100,00 |
| 6 | Rozwózka obciążników siodłowych | 42,69 |
| 8 | Przejścia nieruchomości | 100,00 |
| 9 | Spawanie liniowe | 41,76 (1214 spoin) |
| 10 | Spawanie montażowe | 20,33 (195 spoin) |
| 11 | Badania nieniszczące | 41,36 |
| 12 | Izolacja styków | 27,68 (1070 spoin) |
| 13 | Układka | 17,49 (9468 mb) |
| 14 | Przewiertry poziome (przeciski, przewiertry, mikrotuneling) | 62,16 (23 z 37) |
Od początku mieliśmy świadomość, że realizacja tego zadania będzie pionierskim wyzwaniem. Przygotowaliśmy do niego kompetentny i doświadczony zespół, przemyślaną projekt zarządzania kontraktem oraz strategię jego realizacji. Zakoczyła nas, pomimo istnienia dokumentacji projektowej, szczegółowość, złożoność oraz liczba koniecznych do utworzenia struktur technicznych, planów i procedur, których bezwarunkowe zatwierdzenie umożliwiało przejście terenu budowy i rozpoczęcie prac. Narzucony bezwarunkowo na wykonawcę tryb całkowitej odpowiedzialności za bezpieczeństwo i pełne powodzenie realizacji kontraktu, narzucone wykonawcy działania pod wyraźną preją czasu, obowiązek wkalkulowania nierozpoczynanych i niemożliwych do przewidzenia i tym samym oszacowania rodzajów ryzyka w koszty budowy, dociążenie bogatym katalogiem umownych obwarowań karnych, obowiązek przewidywania rzeczy nieprzewidzianych w dokumentacji czy w kontrakcie, doprojektowywanie elementów niezaprojektowanych, uwzględnienie w kilkusetczynnych pozycjach harmonogramu nawet ryzyka czasowego przesunięć wynikających z działań administracyjnych czy działań zewnętrznych, na które wykonawca zupełnie pozbawiony jest wpływów, notoryczne kontrole dopuszczeniowe, wprowadzające i realizacyjne, dające wrażenie prowadzenia kontroli z kontroli – to wszystko stanowi potężną przeszkodę realizacyjną nawet dla tak zaangażowanego i sprawnie funkcjonującego zespołu, jaki stworzyło JT S.A. Oczywiście jest także – w ocenie każdego wykonawcy – że czas na uzgodnienia to strata produkcyjna, to czas, który powinien być mierzony odrębną, pozakontraktową miarą czasu w tzw. trybie przygotowania wstępnego i nie powinien być wliczany w bardzo wąski terminarz na realizację kontraktu. Jednakże wymogi kontraktu są w tym aspekcie bezwzględne. Mimo zaangażowania dwukrotnie liczniejszego personelu (niż minimalne wymogi i wytyczne zamawiającego w SIWZ) dopiero po trzech miesiącach pracy większość niezbędnych dokumentów została uzgodniona (same działania planistyczne, budowanie harmonogramu robót zaangażowało grupę wysoko wykwalifikowanych specjalistów na niemal trzy miesiące). Spośród wykonawców, z którymi pod koniec 2016 roku GAZ-SYSTEM zawarł umowy na realizację równoległych kontraktów, JT S.A. jako pierwsza firma w Polsce, mimo iż nie jako pierwsza podpisała kontrakt – osiągnęła i kamień milowy, oznaczający formalne rozpoczęcie budowy, oraz jako pierwsza rozpoczęła prace spawalnicze. Na osiągnięcie
takich rezultatów składało się wielomiesięczne przygotowywanie się do inwestycji i zaangażowanie wykwalifikowanego, doświadczonego zespołu specjalistów.
Reasumując, najbardziej uciszały dla pracowników budowy jest burokratyczna strona realizacji tego kontraktu, czego widocznym efektem są puchnace od raportów, protokołów, dopuszczeń, zatwierdzeń i kolejnych instrukcji segregatory. Nie ma tu miejsca na nieformalne uzgodnienia – przed rozpoczęciem jakichkolwiek prac dosłownie każda czynność musi formalnie być zgłoszona i zatwierdzona przez nadzór inwestorski, a potem zamawiającego. Profesjonalne podejście i widoczne zaangażowanie wszystkich stron procesu inwestycyjnego, oraz lepsze zgranie się zespołów pracowników zamawiającego (GAZ–SYSTEM), nadzoru inwestorskiego (SOS), nadzoru autorskiego (ILF) oraz wykonawcy (JT) pozwala – pod presją czasu i pośród wyśrubowanych wymogów – oswajać nową kontraktową rzeczywistość oraz utrzymywać po- prawną atmosferę pracy.
**SPRZĘT**
Kontrakt stawia wysokie wymagania również w aspekcie sprzętowym. Wymaga zaangażowania dużej ilości specjalistycznego sprzętu, spełniającego wysokie wymagania zarówno techniczne, BHP jak i ochrony środowiska. Podkreślę fakt, iż pojedyncza rura DN 1000 waży ok. 9 ton, a do jej rozwinienia, spawania i ułożenia w wykopie niezbędne są odpowiednie ilości ciężkiego sprzętu oraz doświadczone zasoby ludzkie. Obecnie na budowie na odcinku ponad 20 km pracuje ponad 200 jednostek sprzętowych, w tym ciężkie, ponad 30-tonowe koparki, dźwigi boczne (40–90 ton) oraz kołowy i gaśniczy sprzęt pomocniczy. JT S.A dysponuje dwoma kompletnie wyposażonymi czołgami spawalniczymi (uzbrojonymi w 24 automaty spawalnicze)
Grupa układkowo-montażowa.
oraz dwoma grupami układkowymi. Jest to jeden z największych w Polsce potencjałów wykonawczych. Należy też zauważyć, że umiejętności i doświadczenia z budowy gazociągów DN 700 są już niewystarczające do pracy z rurami DN 1000. Z uwagi na ciężar oraz parametry rury DN 1000 zwiększoną jest ilość nakładów podczas prac tymczasowych, przygotowawczych oraz wykonywaniu spoin montażowych, ponieważ czasy operacyjne i międzyoperacyjne są dwukrotnie dłuższe, co powoduje, iż wykonanie spoin montażowych jest wielokrotnie droższe od spoin liniowych. Warto o tym pamiętać przy konstruowaniu budżetu.
**LUDZIE**
Obecnie na placu budowy zaangażowanych jest ponad 300 osób, a docelowo ma pracować około 400. Cały czas prowadzimy nabór inżynierów, spawalników, techników, monterów spawaczy i operatorów maszyn i urządzeń.
**SPRZEDAŻ NA ZADANIU**
Aby złożyć fakturę nie wystarczy już podpisany kilkustronicowy protokół. Wymagana jest dokumentacja potwierdzająca wykonanie robót, porównywalna z dokumentacją odbiorową zawierającą wytyczenia, szkice, dzienniki spawania i izolacji oraz protokoły z dopuszczeń i odbiorów częściowych robót. Proces prawidłowego tworzenia i kompletowania takiej dokumentacji wymaga ciągłego oddelegowania do tych czynności właściwej, kilkunastoosobowej grupy osób, a sam zbiór dokumentów pod fakturowanie zabiera co najmniej półtora tygodnia i angażuje w tym celu 6–8 osób z zespołu. W planie zasad płatności zamawiający przyjął taki sposób rozliczenia kontraktu, który powoduje, iż istotna część wykonanych prac zostaje czasowo zamrożona, nie może być sprzedana na bieżąco i jest przesunięta na późniejszy etap realizacji kontraktu. Rozbieżność między fakturowaniem a poniesionymi kosztami w dłuższej perspektywie może przekraczać nawet 20%. Liczymy, że nowe przetargi zawierać będą korzystniejsze dla polskich firm wykonawczych zapisy i regulacje, dotyczące zasad płatności.
**JT S.A. STRATEGIA**
Od 2010 roku przygotowywaliśmy się do budowy rurociągów przesyłowych dużych średnic. Przyjęliśmy strategię organicznego wzrostu, optymalizując i udoskonalać procesy i system zarządzania firmą. Postawiliśmy na jakość, terminowość oraz transparentność. Bardzo ważny jest dobór partnerów, podwykonawców i dostawców materiałów. Rzetelnych i spełniających oczekiwania zamawiającego jest niewielu. Dlatego współpracujemy z najlepszymi i wzajemnie się wspieramy. Przyjęte założenia pozwoliły przetrwać najtrudniejsze lata, podczas których nieustannie rozwijaliśmy kompetencje i konkurencyjność całego przedsiębiorstwa. Teraz ta wieloletnia praca zaczyna procentować.
Szanse rozwoju i synergii rynku gazu i biogazu rolniczego
Wojciech Grządzielski
Zasilanie biogazem rolniczym „wyspowych” stref dystrybucyjnych może stanowić alternatywę dla rozwoju i synergii rynku gazu i biogazu rolniczego.
Tematyka wykorzystania biogazu rolniczego od kilku lat jest aktualna zarówno w Polsce, jak i w krajach europejskich.
W końcu 2015 r. w krajach Unii Europejskiej pracowało 381 biogazowni rolniczych, dostarczających biometan do sieci gazowej oraz do jego wykorzystania w transporcie. Obecnie w Polsce energetyczne wykorzystanie biogazu rolniczego zasadniczo dotyczy lokalnej produkcji energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu. Natomiast wykorzystanie biogazu rolniczego w sieci gazowej nie istnieje, nie licząc dotychczasowych wystąpień do Operatorów Systemu Dystrybucyjnego (OSD) o określenie warunków przyłączenia. Wpływ na to mają czynniki zarówno techniczne, jak i ekonomiczne. Jednakże regulacje prawne, ich znajomość i interpretacja w dużej mierze determinują rozwój tego ekologicznego paliwa i wzrost jego udziału w miksie energetycznym kraju. Akty prawne w Polsce, tj. ustawa „Prawo energetyczne” [1] oraz rozporządzenie [2] regulują możliwość rozwoju biogazowni rolnicznych poprzez wprowadzanie tego paliwa do dystrybucyjnej sieci gazowej. Określają m.in. kwestie wprowadzania do dystrybucyjnej sieci gazowej biogazu rolniczego oraz jego parametrów jakościowych. Biorąc jednak pod uwagę obecny brak faktycznego rozwoju w tym segmencie, temat jest nadal aktualny i wymaga szerszego komentarza i dyskusji. Konieczna może być nowelizacja wybranych aktów prawnych, tak aby w praktyce stworzyć warunki dla rozwoju i synergii rynku gazu i biogazu rolniczego, co przełożyć się może na:
- zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego poprzez regionalną dywersyfikację dostaw paliw i energii,
- zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii (OZE) dzięki budowie w regionach biogazowni rolnicznych,
- ograniczenie emisji CO₂ oraz zwiększenie efektywności energetycznej dzięki wykorzystaniu biogazu rolniczego w procesach grzewczych i technologicznych oraz możliwości lokalnej produkcji energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu.
PRZYŁĄCZENIE DO DYSTRYBUCYJNEJ SIECI GAZOWEJ
Zgodnie z zapisem art. 9c ust. 6 a) ustawy [1]: „OSD gazowego, w obszarze swojego działania, jest obowiązany do odbioru biogazu rolniczego (...).” Obowiązek przyłączenia do sieci gazowej sieci i instalacji, w tym przed wszystkim instalacji odnawialnego źródła energii, musi odbywać się na zasadzie równoprawnego traktowania, jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci i dostarczania paliw i energii, a żądający zawarcia umowy o przyłączenie spełnia warunki przyłączenia i do sieci, i odbioru. Szczegółowo reguluje to art. 7 ust. 1. Kryteria podziału na grupy podmiotów ubiegających się o przyłączenie, kalkulacje opłaty za przyłączenie, jak również warunki przyłączenia do sieci, w tym wymagania techniczne w zakresie przyłączenia do sieci, opisuje ustawa [1] wraz z rozporządzeniem [3].
Z uwagi na formę zapisu powyższe akty prawne mogą wprowadzać w błąd zainteresowane strony, czyli inwestorów biogazowni rolniczych i gazowych OSD. Dotyczy to przede wszystkim określenia obowiązku „odbioru biogazu rolniczego” przez gazowego OSD. W ustawie [1] nie istnieje definicja „odbioru biogazu rolniczego”. Ustawa określa jedynie kwestie przyłączenia, zdefiniowane we wspomnianym powyżej art. 7 ust. 1. Wydaje się zasadne przyjęcie bardziej jednoznacznego określenia, mówiącego, że gazowy OSD w obszarze swojego działania jest obowiązany do „przyłączenia”, a nie do „odbioru” biogazu rolniczego. Wówczas zapis nie stwarzałby sytuacji, w której potencjalny inwestor biogazowni rolniczej może błędnie antycypować, że gazowy OSD jest zobowiązany do zakupu wprowadzanego do dystrybucyjnej sieci gazowej biogazu rolniczego. Obecny zapis „odbior biogazu rolniczego”, przy jednoczesnym braku szczegółowej wiedzy o funkcjonowaniu systemu gazowego, implikuje sytuację problemowe, wpływając na brak wzajemnego zrozumienia i nieskuteczną współpracę.
Kolejny czynnik, mogący znacząco wpływać na obecną stagnację rozwoju biogazowni rolnicznych wprowadzających biogaz rolniczy do sieci gazowej, to ekonomiczny aspekt przyłączenia, związany z opłatami za przyłączenie. Art. 7 ust. 8, pkt 3) ustawy [1] określa wysokość opłaty za przyłączenie źródeł współpracujących z siecią na podstawie rzeczywistych nakładów poniesionych na realizację przyłączenia. Niejednokrotnie wartość opłaty za przyłączenie biogazowni rolniczych do sieci gazowych to koszt około kilku milionów złotych, co może stanowić prawie 20% nakładów na budowę typowej biogazowni. Wysoka wartość opłaty za przyłączenie wynika z konieczności budowy dużego zakresu sieci gazowej, aby źródło, jakim jest biogazownia rolnicza, mogło zostać przyłączone w miejsce, w którym sieć gazowa posiada przepustowość, umożliwiając prawidłowe funkcjonowanie sieci i dystrybucję gazu do odbiorców końcowych. Natomiast duży zakres rozbudowy sieci wynika ze struktury polskiego systemu gazowego, który historycznie budowany był jako jeden, bez rozróżnienia na funkcje przesyłowe i dystrybucyjne. Powiązana z tematem jest kwestia struktury połączeń gazociągów. W obszarach wiejskich jest to zazwyczaj układ rozgałęźny (drzewkowy). Inaczej mówiąc, miejscem włączenia biogazowni rolniczej jest lokalizacja obecnych stacji gazowych, które zasilają daną strefę dystrybucyjną.
W przedmiotowym aspekcie kwestia zmiany zasad kalkulacji opłaty za przyłączenie bądź możliwości ujęcia opłaty za przyłączenie w kosztach kwalifikowanych dofinansowania z zewnętrznych środków finansowych może potencjalnie inicjować rozwój rynku biogazu we współpracy z dystrybucyjną siecią gazową.
Ponadto, relacja podaży i popytu w lokalnej strefie dystrybucyjnej determinuje również możliwości przyłączenia. Na przykład wydajność produkcji biometanu (o zawartości CH₄ ok. 92%) typowej biogazowni rolniczej to 250–300 m³/h, której okres pracy to około 8700 h w roku, czyli praca o jednakowej wydajności przez prawie cały rok. Rozpatrując natomiast strome popytu lokalnego rynku gazu w obszarach wiejskich, szczytowe zapotrzebowanie na paliwo gazowe wynosi zazwyczaj od 15–50 m³/h w okresie wiosenno-letnim do 300–350 m³/h w okresie jesienno-zimowym. Zauważać można, że występuje nadpodaż biogazu rolniczego w stosunku do możliwości jego energetycznego wykorzystania przez odbiorców końcowych w strefach dystrybucyjnych. Pojawia się pytanie: co zrobić z ilością nadprodukcji, jeżeli technicznie strefa dystrybucyjna nie jest w stanie wchłonąć wprowadzanych do sieci dystrybucyjnej ilości biogazu?
ŚWIADCZENIE USŁUGI DYSTRYBUCJI
Inną istotną kwestią jest fakt, że w myśl art. 9d ust. 1 h ustawy [1], gazowy OSD „nie może prowadzić działalności gospodarczej związanej z produkcją, wytwarzaniem lub obrotem palivami gazowymi ani jej wykonywać na podstawie umowy na rzecz innych przedsiębiorstw energetycznych”. Świadczenie usługi dystrybucji jest podstawową działalnością gazowego OSD, a zasady i szczegółowe warunki korzystania z sieci, prowadzenia ruchu, eksploatacji i planowania rozwoju opisane są w „Instrukcji ruchu i eksploatacji sieci dystrybucyjnej”, która opracowana jest zgodnie z art. 9 g ust. 1 ustawy [1].
Inaczej mówiąc, gazowy OSD nie może zakupić wprowadzanego biogazu rolniczego, może jedynie stworzyć warunki przyłączenia takiego źródła do sieci i umożliwić świadczenie usługi dystrybucji na podstawie zawartej umowy ze zleceniodawcą usługi dystrybucji (ZUD). Zazwyczaj przedsiębiorstwa obrotu gazem, jako ZUD, zlecają usługę dystrybucji w OSD dla swoich klientów (odbiorców końcowych). OSD jedynie dostarcza paliwo gazowe z punktu wejścia do punktów wyjścia z systemu dystrybucyjnego. Brak świadomości badań znajomości obecnego funkcjonowania systemu gazowego przez inwestorów biogazowni może być również powodem zastoju rozwoju biogazowni rolnicznych współpracujących z dystrybucyjnymi sieciami gazowymi.
PARAMETRY JAKOŚCIOWE
Rozporządzenie [2] szczegółowo opisuje parametry jakościowe wprowadzanego biogazu rolniczego do dystrybucyjnej sieci gazowej oraz inne, istotne z punktu widzenia przyłączenia, informacje. § 3 ust. 1 określa m.in. dopuszczalną zawartość siarkowodoru, siarki bądź par rtęci, temperatur punktu rosy oraz minimalnej wartości ciepła spalania. Ciepła spalania biogazu rolniczego odnoszą się odpowiednio do parametrów gazu wysokometanowego grupy E bądź zaaotowanego podgrupy Lw, Ls, Ln i Lm, transportowanego w danej dystrybucyjnej sieci gazowej.
Inaczej mówiąc, wprowadzany biogaz rolniczny do istniejącej sieci dystrybucyjnej musi spełniać parametry jakościowe gazu ziemnego, jaki jest w tej sieci obecnie transportowany. W Polsce przeważająca większość sieci dystrybucyjnych to sieci gazu wysokometanowego. Natomiast system gazu zaaotowanego podgrupy Lw i Ls występują lokalnie. Strefy dystrybucyjne gazu zaaotowanego podgrupy Ln i Lm stanowią marginalną część rynku gazu.
Inną kwestią to dotrzymanie parametrów jakościowych innych związków chemicznych biogazu rolniczego, które nie zostały wymienione w ww. rozporządzeniu, a potencjalnie mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie systemu gazowego oraz instalacji i urządzeń odbiorców końcowych (kotły, turbiny, silniki tłokowe, ogniwa paliwowe). Przykładem mogą tu być syntetyczne organiczne związki krzemiu, tzw. siloksany [4].
MOŻLIWOŚCI ROZWOJU
Biorąc pod uwagę opisane powyżej determinanty, rozwój i synergia rynku gazu i biogazu rolniczego są w obecnych uwarunkowaniach ograniczone i mało realne. Stosowane metody wzbogacania biogazu rolniczego [5] mogą umożliwić ich rozwój, jeżeli rentowność inwestycji uzasadni biznesowo realizację przyłączeń do sieci dystrybucyjnej. Możliwości rozwoju można wiązać z:
- nowelizacją wybranych aktów prawnych w zakresie doprecyzowania i zmiany niektórych zapisów dotyczących przyłączeń do sieci, świadczenia usługi dystrybucji i dotrzymania parametrów jakościowych,
- komunikacją zewnętrzną, uwidaczniającą podmiotom rynku gazu jego funkcjonowanie,
- wzajemną współpracą gazowych OSD, biogazowni rolniczych i ZUD-ów,
- wsparciem finansowym inwestycji.
Zasilanie biogazem rolniczym „wyspowych” stref dystrybucyjnych może stanowić alternatywę dla rozwoju i synergii rynku gazu i biogazu rolniczego. Poniżej opisano teoretyczny model funkcjonowania wyodrębnionych stref dystrybucyjnych (patrz rysunek na str. 56), w których źródłem zasilania (punktem wejścia) jest biogazownia rolnicza.
1. Biogazownia rolnicza wytwarza biogaz rolniczy o ciepłe spalania odpowiednio odpowiadającemu gazowi ziemnemu grupy E lub zaaotowanemu podgrupy Lw, Ls, Ln bądź Lm.
2. Biogazownia rolnicza składa wniosek o określenie warunków przyłączenia do dystrybucyjnej sieci gazowej.
3. Lokalnie w obszarze wiejskim, w którym zlokalizowana jest biogazownia rolnicza, występują podmioty, które wnioskują u gazowego OSD o przyłączenie do sieci instalacji i urządzeń dostosowanych do zasilania biogazem rolniczym.
4. Gazowy OSD analizuje otrzymane wnioski o określenie warunków przyłączenia zarówno dla biogazowni rolniczej, jak i odbiorców końcowych.
5. Istnieje ZUD, który gazowemu OSD zleca usługę dystrybucji, jednocześnie prowadząc działalność obrotu gazem, czyli zakup biogazu z biogazowni rolniczej i jego sprzedaż odbiorcom końcowym.
6. Dystrybucyjną siecią gazową dostarczany jest biogaz rolniczy do przyłączonych instalacji i urządzeń odbiorców końcowych.
7. Typowymi urządzeniami i instalacjami wykorzystującymi energetycznie wprowadzony do dystrybucyjnej sieci gazowej biogaz rolniczy bądź bezpośrednio zasilanymi z biogazowni są jednostki kogeneracji (silniki gazowe) bądź kotły grzewcze.
8. Przyłączone do dystrybucyjnej sieci gazowej instalacje uzdatniania biogazu rolniczego do postaci biometanu i dalej jego skraplania bądź/sprężania mogą stanowić alternatywę dla zasilania pojazdów samochodowych (zwłaszcza taboru komunikacji miejskiej) lub przewożenia cysternami kriogenicznymi w inne miejsca, w których występuje zapotrzebowanie na paliwo gazowe bądź energię.
Powyższy model synergii biogazu rolniczego z „wyspową” siecią dystrybucyjną lokalnie może być wsparciem dla wspomnianej dywersyfikacji dostaw paliw i energii, regionalnego zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii (OZE) i ograniczenia emisji CO₂ oraz zwiększenia efektywności energetycznej. Prace [5] [6] [7] bliżej opisują uwarunkowania regionalnego wykorzystania biogazu rolniczego i współpracy z dystrybucyjną siecią gazową. Oczywiście, nie zamykają one tematu, wręcz przeciwnie, przedstawiają możliwości energetycznego wykorzystania biogazu w lokalnej gospodarce energetycznej gmin. Uczestnicy rynku, tj. producent biogazu rolniczego, gazowy OSD, ZUD, odbiorcy końcowi i zarządy gmin mogą czerpać korzyści. Instrumenty finansowe, tj. wsparcie finansowe wynikające z systemu aukcyjnego są tutaj również istotnym czynnikiem determinującym rozwój biogazu rolniczego.
* * *
Zważywszy na problemy techniczne związane z przyłączeniem do sieci i dotrzymianiem parametrów jakościowych, zasilanie biogazem rolniczym istniejących stref dystrybucyjnych wydaje się mało realne. Natomiast zasilanie biogazem rolniczym „wyspowych” stref dystrybucyjnych może stanowić alternatywę dla rozwoju i synergii rynku gazu i biogazu rolniczego. Niezależnie od tego aktywizacja regionalnego rozwoju biogazu rolniczego we współpracy z dystrybucyjną siecią gazową wymaga podjęcia działań sektorowych w zakresie nowelizacji wybranych aktów prawnych, komunikacji zewnętrznej i zacieśnienia wzajemnej współpracy gazowych OSD, biogazowni rolnicznych oraz ZUD-ów.
Dr inż. Wojciech Grządzielski, koordynator ds. rozwoju w Departamencie Rozwoju/Biuro Rozwoju Infrastruktury w PSG
Bibliografia:
[1] Ustawa „Prawo energetyczne” z 10 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.).
[2] Rozporządzenie ministra gospodarki z 24 sierpnia 2011 r. „w sprawie szczegółowego zakresu obowiązku potwierdzania danych dotyczących wytwarzanego biogazu rolniczego wprowadzonego do sieci dystrybucyjnej gazowej” (Dz.U. z 2011 r. Nr 187, poz. 1117).
[3] Rozporządzenie ministra gospodarki z 2 lipca 2010 r. „w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu gazowego” (Dz.U. z 2010 r. Nr 133, poz. 891).
[4] Pakuluk A., Ciolek J., Problemy zsiłoksanami w instalacjach biogazowych – cz. I. Zagrożenia stwarzane przez spalanie biogazu zawierającego organiczne związki krzemu. Konferencja Interdyscyplinarna Zagadnienia w Inżynierii i Ochronie Środowiska EKO-DOK 2013, materiały konferencyjne, s. 483–490.
[5] Grządzielski W., Mróz T. M., Technologie kriogeniczne w systemach uzdatniania gazów, „Rynek Energii” 3(118)/2015, s. 48–55.
[6] Grządzielski W., Mróz T. M., Radomski B., Optymalizacja wykorzystania biogazu – realizacja idei Smart Community. VI Konferencja Naukowo-Techniczna ENERGETYKA GAZOWA 2016, materiały konferencyjne.
[7] Grządzielski W., Mróz T. M., Planowanie rozwoju dystrybucyjnej sieci gazowej zasilanej skroplonym gazem ziemnym lub biogazem, „Rynek Energii” 3(130)/2017, s. 77–84.
PGNiG SA dołącza do Programu Kosmicznego ARP
Anna Trojanowska
Agencja Rozwoju Przemysłu przygotowała dedykowany „Program kosmiczny”, związany z całościowym spojrzeniem na przemysł kosmiczny, nie tylko w kontekście eksploracji kosmosu, ale również jako źródła innowacji i zastosowań w innych dziedzinach gospodarki.
ARP w trakcie realizacji kompleksowego programu wsparcia sektora technologii kosmicznych w Polsce kieruje się podejściem biznesowym, akcentując również wsparcie rozwoju kadr oraz start-upów.
Obecnie kosmos przestał już być jedynie domeną naukowców – jego potencjał dostrzegają przedsiębiorcy. Realizując liczne działania wspierające sektor technologii kosmicznych w Polsce, należy postrzegać kosmos przede wszystkim jako szansę dla rozwoju biznesu i innowacyjnych technologii. Dlatego Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo dołączyło do Agencji Rozwoju Przemysłu w przygotowaniu kompleksowych rozwiązań wspierających biznes kosmiczny w Polsce. Pozostałymi partnerami zostali: Ministerstwo Rozwoju, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Agencja Kosmiczna oraz Związek Pracodawców Sektora Kosmicznego.
– Sektor kosmiczny jest jednym z najbardziej innowacyjnych i zaawansowanych technologicznie obszarów, mających coraz większe znaczenie dla gospodarki europejskiej i światowej. Wspieranie tej branży umożliwi realizację „Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju” – powiedział o Programie Kosmicznym ARP Mateusz Morawiecki, wicepremier, minister rozwoju i finansów.
W ramach „Programu kosmicznego ARP” zorganizowane zostaną różne spotkania związane z transferem innowacji, jak np. Forum Satelitarne, Innovation Pitch 4Space, Space AppsHackathon czy EO CloudHackathon. Dodatkowo zorganizowane zostaną: promująca sektor Debata Club 4Space, raporty ARP misje gospodarcze sektora kosmicznego. Ponadto, program ma na celu wspieranie polskich kadr inżynierskich poprzez zorganizowanie programu stażowego „Rozwój kadr technologii kosmicznych”, Space Business School i Kosmiczna Giełda Pracy.
– W sektor kosmiczny trudno inwestować kapitał prywatny, dlatego ważne są połączenia biznesu z nauką. Z czasem dzięki tej synergii nastąpi rozwój sektora technologii kosmicznych – powiedział prof. Łukasz Szumowski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Celem PGNiG jest pozyskanie innowacyjnych rozwiązań technologicznych i energetycznych, a także innych, które mogą wpisywać się w aktualne potrzeby spółki. Program kosmiczny z ARP zakłada akcelerowanie pomysłów związanych między innymi z: satelitarną detekcją wycieków w systemach przesyłu gazu, satelitarną detekcją pionowych i poziomych deformacji terenu oraz obiektów inżynierskich czy detekcją gazów za pomocą detektorów podczerwieni i kamer termowizyjnych. Dzięki udziałowi w „Programie kosmicznym” GK PGNiG będzie miała możliwość współpracy z twórcami najnowszych technologii, dedykowanych naszemu sektorowi. Skorzystać z nich może Polska Spółka Gazownictwa sp. z o.o., EXALO DRILLING S.A, Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Górnictwa Surowców Chemicznych „Chemkop” Sp. z o.o., Geofizyka Toruń S.A. oraz – z ramienia PGNiG SA – Oddział Geologii i Eksploatacji. Dodatkowym atutem „Programu kosmicznego” jest szerokie spojrzenie na rozwój sektora, w tym również na wysoko wykwalifikowane kadry inżynierskie.
– W PGNiG twarzą stąpamy po ziemi, ale przyjdzie czas, że będziemy eksplorować kosmos. I ja w to wierzę. Dlatego spółka chce inwestować w rozwój sektora kosmicznego, jako kolejny powód do rozwoju nie tylko naszej firmy, ale gospodarki Polski. Wiemy, że biznes nie może funkcjonować bez doskonałych kadr. Jeżeli będziemy stawiać na najlepszych, to faktycznie sięgniemy gwiazd – powiedział Łukasz Kroplewski, wiceprezes PGNiG ds. rozwoju.
Technologie kosmiczne zwykle wyprzedzają technologie już istniejące i standardowe. To dzięki nim rozwijęły się takie rozwiązania, jak ogniwa paliwowe, robotyka i automatyka czy miniaturyzacja sensorów. Dzieje się tak, dlatego że obszar kosmosu stawia znacznie ostrzejsze wymagania co do niezawodności technologii, wymagań temperaturowych, materiałowych itp. Przemysł gazowo-naftowy wymaga właśnie takich rozwiązań. Oznacza to, że sprawdzone rezultaty badań kosmicznych powodzeniem mogą być zastosowane w rozwiązaniach obszaru oil&gas.
Ekspert skali światowej
Adam Cymer
Wciąż nie gasną dyskusje, jaki powinien być model rozwiązywania strategicznych dla państwa problemów, takich jak na przykład bezpieczeństwo energetyczne. Czy taka koncepcja ma być wypracowana przez struktury polityczne i urzędnicze czy przez struktury eksperteczne? Doświadczenia światowe prof. dr. inż. Władysława Mielczarskiego w budowaniu modeli rynku energetycznego pokazują, jak owocny w takich działaniach jest dialog i współpraca.
Już Mark Twain w swoich „złotych myślach” zauważył, że marzenia z dzieciństwa bardzo rzadko się spełniają. Jeden z jego bohaterów całe dzieciństwo marzył, by zostać strażakiem. Nie udało się – został profesorem lingwistyki na uniwersytecie.
Władysław Mielczarski jako młody chłopak marzył, żeby zostać marynarzem. Też się nie udało, został profesorem na politechnice. W tamtych latach istniała taka instytucja, jak wojskowa komisja uzupełnień, która dla tych, którzy nie zdobyli indeksu uczelni, miała ofertę nie do odrzucenia – pobór do wojska. – Wybrałem wariant ucieczkowy, zdalem egzamin na wydział elektryczny Politechniki Łódzkiej – mówi profesor Mielczarski. – I bardzo starałem się być dobrym studentem, by wojsko ponownie się o mnie nie upomniało. Skończyłem studia w 1973 roku, z dobrymi wynikami, ale nie bardzo miałem pomysł na to, co z tym inżynierskim dyplomem zrobić.
Problem rozwiązało stypendium w Elektromontażu nr 3 w Katowicach. Co prawda, studiował automatykę, a trafił do energetyki, ale szybko się uczył i po trzech miesiącach stażu dostał samodzielne stanowisko w grupie regulacyjno-rozruchowej, która miała za zadanie sprawdzanie urządzeń elektrycznych wysokiego napięcia na powstających wówczas obiektach energetycznych zasilających kombinaty hutnicze w Bolesławcu, Olkuszu, Tychach, w Hucie Katowice. – To było wielkie wyzwanie – wspomina prof. Mielczarski. – Nie tylko dlatego, że trzeba było uganiać się po placach budowy w najgorszych nawet warunkach pogodowych. Bardziej stresowało poczucie odpowiedzialności, bo to były inwestycje priorytetowe i jakikolwiek popełniony przez nasz ekipy błąd groził olbrzymimi karami. Ale ten okres pobytu na Śląsku bardzo dobrze wspominam, bo jednak wiele się nauczyłem. Jedynie żona nie mogła się przyzwyczaić i nalegała na powrót do Łodzi. I tak się stało, przeniósłem się do łódzkiego Elektromontażu. Ale to już było coś zupełnie innego. Pracowałem na małych rozdzielniah, w jakichś zakładach garmazeryjnych i zdalem sobie sprawę, że to nie są wyzwania inżynierskie, które mogą przynosić satysfakcję.
Trzeba było podjąć decyzję – co dalej. Pomógł przypadek – dowiedział się, że na Politechnice Łódzkiej prowadzone są studia doktoranckie. Przystąpił do egzaminu, dostał się i po trzech latach, w 1978 roku, został doktorem nauk technicznych. Los nadal sprzątał, bo wkrótce okazało się, że na macierzystym wydziale zwalnia się etat i został przyjęty. – Zdałem sobie sprawę, że rozpoczyna się zupełnie nowy etap w moim życiu. I starałem się uświadomić sobie, co to oznacza być pracownikiem akademickim. Jakie jest modus operandi takiej instytucji jak akademia. I odkryłem, że istotę rzeczy oddaje hymn akademicki „Gaudeamus igitur” z jego fragmentem „vivat academia, vivant professores”. Istotą akademii są studenci i profesorowie. Cała reszta to są tylko pomocnicy. A zatem, nie będąc już studentem, trzeba jak najszybciej zostać profesorem.
Pierwszym krokiem w kierunku profesury była habilitacja. Władysław Mielczarski zrobił ją bardzo szybko i otrzymał tytuł doktora habilitowanego nauk technicznych jako najmłodszy na uczelni, w wieku 38 lat. Zajęcia akademickie nie pochłaniały dużo czasu, więc koncentrował się na publikacjach. Przede wszystkim w języku angielskim, uznając, że trzeba pracować w języku uniwersalnym w nauce. I w krótkim czasie miał dziesięć publikacji w uznanych na świecie specjalistycznych periodykach. I być może to sprawiło, że niespodziewanie dostał zaproszenie ze Curtin University of Technology w Perth, w zachodniej Australii. Jak wielu innych z całego świata, bo Australia na przełomie lat 80. i 90. stała się kuźnią kadru technicznych dla tamtego regionu świata. Dokonujący się niebywały postęp technologiczny wymagał coraz więcej wykształconych ludzi i Australia poszukiwała pracowników akademickich, dokonując swego rodzaju „zasiegu” międzynarodowego. Po roku okazało się, że prof. Mielczarski ma bardzo dobre wyniki na tle całego departamentu, więc postanowił – za namową swego amerykańskiego szefa departamentu – przystąpić do międzynarodowego konkursu na stanowisko Associate Professor na Monash University w Melbourne. Wygrał ten konkurs i otrzymał stały etat uniwersytecki.
Na początku lat 90. w Melbourne panował głęboki kryzys gospodarczy, podobnie jak w całym stanie Wiktoria. Gdy na czele
rządowi stanowego stanął konserwatywny premier, postanowił dokonać radykalnych reform. Zwrócił się do naukowców z Monash University, firm konsultingowych, aby przygotowali program raturkowy. – Zgłosilem się na ten apel wraz z kilkoma kolegami z uniwersytetu, podobnie jak ja, niedawno przybyłymi do Australii. To byli specjaliści z wielu dyscyplin, ale kluczowe elementy programu reform miały na celu urynkowienie takich sektorów, jak energetyka i telekomunikacja. I tak zostałem doradcą premiera stanu Wiktoria. W swoim zakresie obowiązków miałem za zadanie stworzyć rynek energii i on powstał. Dodatkowo pracowałem jako doradca urzędu rzecznika praw odbiorców energii, co u nas jest dopiero w sferze projektów. Cała reforma była bardzo radykalna, ale się powiodła.
Po sześciu latach pracy na uniwersytecie – według australijskiego prawa – przysługuje tzw. urlop sabbatical, co nie ma odpowiednika w języku polskim, ale można powiedzieć, że chodzi o odpoczynek, odświeżenie umysłu. Ten czas prof. Mielczarski spędził na Nanyang Technological University w Singapurze, jako Research Associate. I wtedy odezwało się kanadyjskie Toronto, że wiedzą o powodzeniu programu budowy rynku energii w Australii i chciałiby to samo zrobić w siebie. W latach 1997–2001 prof. Mielczarski uczestniczył w pracach nad wprowadzeniem rynku energii w stanie Ontario w Kanadzie. – W globalnym świecie rozwiązania systemowe w zakresie budowy rynków muszą być uniwersalne. Stworzony i dobrze funkcjonujący model w jednym regionie świata, znakomicie może być wykorzystany w dowolnym innym miejscu, bo zasady są podobne – podkreśla Władysław Mielczarski. – W Melbourne spotkałem przedstawiciela PSE, Staszka Porębę, który jeździł po świecie i sprawdzał, jak działa rynek energii. Byłem bardzo rad, że Polska dołącza do krajów reformujących energetykę. Zaprosił mnie do Polski. W połowie 1999 roku spotkałem prof. Fornalczyk, ówczesną szefową gabinetu politycznego wicepremiera Balcerowicza, który zaprosił mnie do pracy nad projektem polskiego rynku energii elektrycznej. Został przyjęty przez rząd RP w grudniu i wdrożony w latach 2000–2001. W tym okresie współpracowałem z Energoprojekt-Consulting z dr. Michałem Klawe, przygotowując dla PSE zasady działania rynku bilansującego oraz oprogramowanie dla planowania pracy systemu. Wówczas kursowałem pomiędzy Melbourne, Toronto i Warszawą. Pani Stefania Kasprzyk, późniejsza wieloletnia szefowa PSE, zaprosila mnie do dalszych prac. Stanąłem przed dilemmałem – programy optymalizacyjne albo australijski uniwersytet. I wybrałem – zrezygnowałem z cieplej posady na dobrym uniwersytecie w Melbourne.
Na początku transformacji doradcy powiedzieli, że trzeba energetykę rozproszyć, na małe jednostki i tak powstały 33 zakłady dystrybucyjne, 16 elektrowni i dwadzieścia kilka elektrociepłowni. – I to był absurd – mówi prof. Mielczarski. – To był model korzystny tylko dla inwestorów zagranicznych. W procesie prywatyzacji najpierw sprzedawano kogeneracje, bo wiadomo, że to jest lokalny monopolista. A o tym marzy każdy inwestor kapitalistyczny: żeby kupić monopolistę. Podejmowano próby konsolidacyjne, ale to było bardzo chaotyczne. Zasadnicza decyzja – o systemowej konsolidacji sektora energii – w 2005 roku podjął Piotr Woźniak, ówczesny minister gospodarki. Zaproponowałem wówczas model składający się z czterech dużych polskich podmiotów, wystarczająco silnych, by konkuruować i wystarczająco liczny, by nie monopolizować Polski regionalnej. Program został przyjęty przez rząd w marcu 2006 roku i wdrożony w następnym roku. I to działa do dzisiaj.
We wrześniu 2007 roku prof. Mielczarski został delegowany przez polski rząd do Komisji Europejskiej, gdzie do roku 2011 pełnił funkcję European Energy Coordinator w DG Energy, będąc odpowiedzialnym za ułatwienie rozwoju połączeń transeuropejskich systemów energetycznych w północnej i centralnej Europie. Z jego inicjatywy powstał LitPol Link, połączenie elektroenergetyczne Polski i Litwy, oddane do eksploatacji w grudniu 2015 roku.
Aktywność ekspercka prof. Mielczarskiego w żadnym okresie nie ograniczała się do udziału w jednostkowych projektach. Pozostał aktywny w wielu międzynarodowych projektach. Jest członkiem Europejskiego Instytutu Energii (European Energy Institute), związanego z belgijskim uniwersytetem w Leuven, w grupie sesznaściu ekspertów pełniących funkcję doradca – think tank – w sprawach energetycznych dla instytucji i firm europejskich. Od listopada 2016 roku bierze udział w niemieckim think tank International Business Council: Grid & Infrastructure. Jest to grono ekspertów, wielodyscyplinarne, pracujące zarówno na rzecz biznesu, jak i sektora publicznego. – Takie panele eksperckie ceni biznes, ale przede wszystkim administracja publiczna i taki sojusz jest czymś oczywistym. Jeśli posiada się wiedzę, trzeba się nią dzielić, a administracja najbardziej potrzebuje tej wiedzy. Zajmuje się problemami techniczno-ekonomicznymi systemów energetycznych i bezpieczeństwem energetycznym. To neuralgiczne problemy każdego kraju. Jestem dumny, że byłem doradcą tylu rządów w tylu krajach. I to dobrze. Bo politycy podejmują decyzje, ale te decyzje muszą przygotować eksperci. Nauka i polityka w sprawach regulacji rynków to konieczny sojusz. Rynek energii jest rynkiem bardzo wrażliwym, bo nie brakuje dilematów. Wciąż żywe są kwestie energetyki odnawialnej, bo polityka klimatyczna ma swoje wymagania. Wciąż debatuje się o miejscu gazu ziemnego wobec pozycji węgla w miksie energetycznym. Często mówi się, że o wszystkim decyduje cena. Otóż, symulacje rynkowe pokazują, że gaz może stać się alternatywą w niektórych obszarach. Robilem niedawno taki raport dla Biura Analiz Sejmowych. Z niektórych scenariuszy wynika, że gaz może, także w Polsce, wyprzeć węgiel, ale głównie w energetyce rozproszonej. W Polsce są tysiące małych kotłowni węglowych, które muszą być jak najszybciej – ze względu na smog – przebudowane na kogenerację i tam widzę olbrzymi potencjał dla gazu. I drugi obszar – energetyka systemowa – ze względu na to, że ten system nie jest w stanie szybko reagować na źródła generowane przez OZE, a elektrownie gazowe są bardzo elastyczne. Musimy brać pod uwagę również regulacje europejskie. W listopadzie ubiegłego roku KE opublikowała tzw. pakiet zimowy. I tam pojawia się zapis, że nie będzie można wspierać energetyki, jeśli emisje CO₂ będą większe niż 550 g/kWh energii, co oznacza, że wszystkie elektrownie węglowe nie będą mogły być wspierane. Ale gazowe tak, bo emitują 500 g/kWh energii. Nie wiadomo, co z tego wyniknie. Jest dużo niepewności. I to jest jedna z licznych okoliczności, które powinni wymuszać dialog decydentów politycznych z ekspertami. Rynki nie znoszą niepewności. To, że miałem możliwość uczestniczenia w dwóch wielkich reformach systemowych polskiej energetyki pokazuje, iż taki dialog administracji publicznej i ekspertów jest możliwy i może być skuteczny.
Z życia Izby Gospodarczej Gazownictwa
dokończenie ze str. 5
W ostatnim kwartale Izba Gospodarcza Gazownictwa była/będzie patronem honorowym:
- XI konferencji naukowo-technicznej PROCESS AUTOMATION, która odbyła się 7–8 września 2017 roku w Krakowie,
- „III kongresu energetycznego – bezpieczeństwo, transformacja, efektywność”, który odbędzie się we Wrocławiu 18–19 października 2017 roku,
- „III konferencji techniczno-naukowej Energas 2018”, która odbędzie się w Wiśle w okresie od 31 stycznia do 2 lutego 2018 roku,
- IX edycji sympozjum TOp – Gaz „Technika opomiarowania gazu dzisiaj i jutro”, które odbyło się 25–27 września 2017 roku,
- II edycji mistrzostw udzielania pierwszej pomocy dla branży gazowej i naftowej, które odbędą się 10–12 października br. w Radziejowicach. Ich organizatorem jest Operator Gazociągów Przesyłowych GAZ–SYSTEM S.A.
Przed nami ostatni kwartał roku, w którym IGG oprócz realizacji bieżących, operacyjnych zadań, wynikających ze statutu, organizuje warsztaty techniczne oraz konferencje, na które serdecznie zapraszamy. Na 16 października w Warszawie zaplanowane są warsztaty „Ochrona rurociągów przed korozją i zagadnienia dotyczące biogazu a standardy techniczne Izby Gospodarczej Gazownictwa”. Podczas warsztatów odbędą się:
- prelekcje ekspertów odnoszące się do ochrony antykorozyjnej, w tym dotyczącej rurociągów,
- panel dyskusyjny dotyczący biogazu, z udziałem specjalistów w tej dziedzinie;
- prezentacje standardów technicznych IGG z zakresu ochrony przed korozją zewnętrznych stalowych rurociągów lądowych oraz laboratoryjnych i procesowych chromatografów gazowych,
- omówienie nowych i będących w opracowaniu standardów i wytycznych technicznych IGG.
Konferencja pt. „Krajowe rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa infrastruktury energetycznej” odbędzie się 14–15 listopada w Jachrance. Podczas konferencji omówione zostaną kwestie związane z szeroko rozumianym bezpieczeństwem infrastruktury energetycznej. W tym kontekście poruszone zostaną kwestie dotyczące zarówno cyberbezpieczeństwa instalacji energetycznych, jak i najnowocześniejszych możliwości technicznych w zakresie diagnostyki i monitoringu sieci gazowych. Chcibyśmy również zaprezentować – kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego państwa polskiego – plany inwestycyjne strategicznych spółek branży gazowniczej oraz możliwości dotyczące dofinansowania inwestycji infrastrukturalnych w energetyce, w tym w ramach projektów realizowanych we współpracy z Agencją Rozwoju Przemysłu S.A. i Narodowym Centrum Badań i Rozwoju.
Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do udziału w warsztatach i konferencji, a także w wydarzeniach objętych patronatem IGG.
Agnieszka Luty
Ostatnio w poczet członków Izby Gospodarczej Gazownictwa pozyskaliśmy następujące firmy:
- Dolnośląski Instytut Studiów Energetycznych (al. Kasztanowa 3A-5, 53-125 Wrocław) – działalność ekspercka, naukowa, badawcza, oświatowa oraz gospodarcza, mająca na celu rozwój polskiej energetyki, zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego Polski i Unii Europejskiej oraz kształtowanie efektywnej polityki paliwowej Polski, rozwój polskiej przedsiębiorczości oraz innowacyjności, zwłaszcza w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, oraz zrównoważony rozwój społeczny Polski,
- GAS – ENGINEERING Jerzy Heider (ul. Gen. Hallera 20, 41-709 Ruda Śląska) – projektowanie sieci gazowych wysokiego, średniego i niskiego ciśnienia (gazociągi, stacje gazowe, węże itp.),
- Główny Instytut Górnictwa (pl. Gwarków 1, 40-166 Katowice) – prowadzenie badań naukowych i prac rozwojowych, przystosowywanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych do potrzeb praktyki, wdrażanie wyników badań naukowych i prac rozwojowych w dziedzinie nauk technicznych, w ramach nauk przyrodniczych i technicznych oraz nauk społecznych i humanistycznych, jak również prowadzenie prac dotyczących monitoringu i zapobiegania skutkom zjawisk i wydarzeń mogących stwarzać zagrożenie publiczne związane z działalnością przemysłu,
- ORLEN Upstream sp. z o.o. (ul. Prosta 70, 00-838 Warszawa) – spółka prowadzi działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i wydobywania ropy naftowej i gazu ziemnego. W ramach Grupy ORLEN zarządza portfelem aktywów upstream największej grupy paliwowo-energetycznej w Europie Centralnej i Wschodniej. Spółka systematycznie rozszerza bazę zasobową, zwiększa wydobycie oraz buduje zdwywierszliwiane portfolio projektowe, skupiając się na najbardziej perspektywnych aktywach. ORLEN Upstream prowadzi projekty operacyjne w Polsce, gdzie jest jednym z liderów krajowego rynku węglowodorów, oraz – za pośrednictwem spółki zależnej ORLEN Upstream Canada – działa w kanadyjskich prowincjach Alberta, Nowy Brunszwick i Nowa Szkocja,
- Państwowy instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy (ul. Rakowiecka 4, 00-975 Warszawa) – wykonwanie prac i badań geologicznych podstawowych, stosowanych, metodologicznych i technologicznych, a także wdrażanie wyników prac, realizacja polityki państwa w zakresie geologii (w tym zasobów surowcowych, hydrogeologii i geologii inżynierskiej) na potrzeby gospodarki bogactwami i zasobami naturalnymi, gospodarki wodnej, bezpieczeństwa surowcowego, bezpieczeństwa energetycznego, ochrony środowiska, gospodarki przestrzennej i budownictwa, bezzbiornikowego magazynowania substancji w górtworze, monitoringu środowiska oraz rozpoznawania i prognozowania geozagrożeń,
- SPYRA-PRIMO Poland sp. z o.o. (ul. Darwina 8, 43-190 Mikołów – Paniowy) – produkcja płyt, arkuszy, rur i kształtek z tworzyw sztucznych,
- ZISCO sp. z o.o. (ul. Zjednoczenia 11, 43-250 Pawłowice) – prace związane z budową rurociągów przesyłowych i sieci rozdzielczych.
WSPOMNIENIE O ŚP. ADAMIE NOWAKU
4 sierpnia 2017 roku odbył się w Jaśle pogrzeb Adama Nowaka, długoletniego pracownika i menedżera przemysłu naftowego i gazowniczego.
Adam urodził się w 1933 roku w Harklowej, w rodzinie z tradycjami naftowymi i, kontynuując te tradycje, odbył studia na Wydziale Górniczym AGH w Krakowie, uzyskując w 1956 roku stopień magistra inżyniera górnictwa ze specjalnością eksploatacja złóż ropy i gazu ziemnego.
Z „nakazu” rozpoczął pracę na stanowisku asystenta Kopalni Osobnica, następnie, szybko awansując, powołany został na stanowisko głównego inżyniera w PPKN Krośno Zakład Eksploatacyjny Mielec. W latach 1967–1977 był naczelnym inżynierem Przedsiębiorstwa NAFTOMONTAŻ w Krośnie. 1 listopada 1977 roku został powołany na stanowisko naczelnego dyrektora Poszukiwań Nafty i Gazu w Jaśle i funkcję tę pełnił do 31 stycznia 2000 roku, tj. do chwili przejścia na emeryturę po 44 latach pracy w górnictwie naftowym i gazownictwie.
Był powszechne cenionym i uznawanym autorytetem w branży naftowej, dając najlepszy przykład młodym adeptom tego zawodu. Znany z inicjatyw społeczno-charytatywnych i pomagania potrzebującym.
Aktywny członek Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Naftowego i Gazowniczego, przez dwie kadencje przewodniczący Oddziału SITNPIG w Krośnie, członek Zarządu Głównego i członek Prezydium Zarządu Głównego w Krakowie.
Za wzorową pracę zawodową i działalność społeczną otrzymał wiele odznaczeń państwowych, branżowych i regionalnych, w tym Krzyż Kawalerski OOP, „Zasłużony dla polskiej geologii”. Dyrektor Generalny Górnictwa II Stopnia.
Żegnaj. Drogi Przyjacielu
WSPOMNIENIE O ŚP. ELŻBIECIE SZCZESZEK-TOMASZEWSKIEJ
W kwietniu br. odeszła od nas pani Elżbieta Szczeszek-Tomaszewska, inżynier, wychowawca młodych inżynierów, mądra, wrażliwa kobieta.
Swoją inżynierską drogę zawodową rozpoczęła w 1956 roku, po skończeniu studiów na Politechnice Warszawskiej, na Wydziale Inżynierii Sanitarnej. Od 1991 roku w nowo utworzonej Rozdzielnii Gazuw Sulejówku odpowiadała za techniczną stronę wydawanych warunków przyłączeniowych, za uzgodnienia dokumentacji technicznej i nadzory inspektorские. Ostatni etap inżynierskiej działalności to praca na stanowisku głównego projektanta w JT BPB i współpraca z JT S.A. Wieloletnia praktyka, posiadane uprawnienia budowlane, a przede wszystkim chęć dzielenia się wiedzą i doświadczeniem były bezcenne. Była szanowana i ceniona przez współpracowników i klientów za profesjonalizm, zaangażowanie i... uśmiech.
Praca w środowisku gazowników była bliska Jej sercu, bo łączyła się z tradycją wyniesioną z domu rodzinnego. Od 1934 roku, gdy przyszła na świat, mieszkała przy ulicy Ludnej na terenie gazowni, w której pracował Jej tata, inżynier Teofil Szczeszek.
Dla wielu była i pozostanie mentorem, a Jej udane projekty, sieci sanitarne, a przede wszystkim sieci gazowe, nadal służą ludziom. Pamięć o Tobie pozostanie...
Przyjaciele ze środowiska gazowniczego
„Sportgas”, czyli o tradycjach sportowych w branży
Waldemar Mnich
Od ponad 14 lat Towarzystwo Sportowo-Turystyczne Nafty i Gazu „Sportgas” dba o to, by kilkudziesięcioletnia tradycja różnych aktywności sportowych w branży górnictwa naftowego gazownictwa się rozwijała.
Podając za pasjami pracowników – naszych członków – przy okazji odnosimy indywidualne i grupowe sukcesy, chętnie dzieląc się nimi z tymi, którzy nam pomagają. Godnie reprezentujemy firmy (naszych członków wspierających), w których pracujemy, dbając o to, co najlepsze i najcenniejsze, czyli o własne zdrowie i pozytywny wizerunek pracodawcy. Dlatego rozwijamy projekt pt. „Sportgas” i zapraszamy do współpracy tych, którzy chcą się z nami dzielić dobrą energią.
Wracając do początków, czyli do praprzyczyn założenia stowarzyszenia, powinniśmy wyjaśnić młodszym koleżankom i kolegom, że powstało ono w trudnych czasach – w 2003 r. – kiedy to ówczesne władze, szukając oszczędności, zlikwidowały wszelkie wsparcie finansowe dla aktywnych pracowników. Niejako w proteście przeciwko „liczeniu ołówków” i ograniczaniu nieistotnych kosztów – na bazie społeczności tenisowej powstało Towarzystwo Sportowo-Turystyczne Nafty i Gazu „Sportgas”, do którego po jakimś czasie zaprosiliśmy pasjonatów innych dyscyplin sportowych.
Nic nie przychodzi łatwo. Każdy sportowiec wie, że sukces jest okupiony wieloma porażkami. Od samego początku zarząd, kierownicy sekcji i członkowie realizują cele statutowe stowarzyszenia, nie pobierając za to wynagrodzenia. Jednocześnie staramy się realizować nasze cele statutowe, z zachowaniem maksymalnych standardów dotyczących transparentności w sprawozdawczości wynikającej z obowiązujących przepisów prawa.
Cele statutowe realizowane są m.in. poprzez organizowanie zawodów sportowych, rozgrywek i pokazów, a także bieżące funkcjonowanie sekcji sportowych.
Praktycznie każdego dnia kilkusetosobowa grupa członków/ pracowników stowarzyszenia rozwija swoje zainteresowania sportowe w różnych sekcjach: tenisowej, piłkarskiej, badmintonowej, siatkarskiej, brydżowej, strzeleckiej, squasha i biegowej, co wiąże się m.in. z ponoszeniem kosztów wynajmu hal, kortów, boisk, torów, sal itp. obiektów, niezbędnych do uprawiania ww. aktywności sportowych. Wyróżniają się sportowo członkowie lub reprezentacje (gry zespołowe) poszczególnych sekcji delegowani są do udziału i reprezentowania pracodawców w różnych formach rywalizacji – zarówno w obrębie Grupy Kapitałowej PGNiG, jak i poza nią – w krajowych i międzynarodowych zawodach branżowych w danej dyscyplinie.
Niewątpliwie po wyczerpującym dniu pracy wskazana jest aktywność fizyczna. Dlatego zachęcamy wszystkich do przyłączenia się do stowarzyszenia – zarówno pracowników, dla których mamy doskonale zorganizowane zajęcia w ramach poszczególnych sekcji, jak i pracodawców, którym oferujemy skrojone na miarę zasady wspierania aktywności sportowej pracowników oraz sprawdzone rozwiązania finansowo-podatkowe.
Zapraszamy do odwiedzania naszej strony internetowej. Pod adresem www.sportgas.pl znajdziecie niezbędne dane kontaktowe do kierowników poszczególnych sekcji oraz do zarządu stowarzyszenia.
Zaproszenie
XXVIII Branżowe Mistrzostwa Polski Firm Gazowniczych i Naftowych w Tenisie o Puchar Prezesa PGNiG SA
Warszawa, 17–19 listopada 2017 r.
na kortach Towarzystwa Sportowego „Orzeł” przy ul. Podskarbińskiej 14
Ze sportowym pozdrowieniem
Waldemar Mnich,
prezes Sportgas
Piotr Woźniak
prezes PGNiG SA
Wybierz doświadczenie Akademii UDT
**SZKOLENIA**
- **Wymagania w zakresie eksploatacji urządzeń ciśnieniowych**
- 17.11.2017, Bydgoszcz
- 24.11.2017, Bielsko-Biała
- **Wymagania w zakresie eksploatacji urządzeń ciśnieniowych, zbiorników bezciśnieniowych i niskociśnieniowych oraz rurociągów technologicznych i przesyłowych**
- 07.12.2017, Wałbrzych
- **Stacje LPG - wybrane aspekty bezpiecznej eksploatacji zbiorników magazynowych propanu-butanu**
- 22.11.2017, Gliwice
- **Urządzenia ciśnieniowe oraz zbiorniki bezciśnieniowe i niskociśnieniowe podlegające dozorowi technicznemu na stacjach paliw oraz stacjach LPG**
- 27.10.2017, Kraków
- **Urządzenia zabezpieczające przed wzrostem ciśnienia**
- 24-25.10.2017, CLDT w Poznaniu
- 22-23.11.2017, Dąbrowa Górnicza
- **Zapewnienie bezpieczeństwa urządzeń ciśnieniowych zgodnie z wymaganiami dyrektywy PED**
- 26.10.2017, Szczecin
- 26.10.2017, Łódź
- 28.11.2017, Opole
- **Zapewnienie bezpieczeństwa rurociągów przemysłowych (technologicznych) metalowych – wymagania normy PN-EN 13480**
- 18.10.2017, Poznań
Dowiedz się więcej >> Zadzwoń: tel. 22 57 22 221 Napisz: firstname.lastname@example.org Odwiedź: www.udt.gov.pl/szkolenia
Różne kierunki. Jeden cel.
Bezpieczeństwo
Dywersyfikacja kierunków dostaw gazu to stabilność i bezpieczeństwo kraju. Działania takie jak projekt Korytarza Norweskiego i zwiększanie mocy terminala LNG w Świnoujściu podnoszą polską niezależność energetyczną. Intensyfikacja pozyskiwania zasobów krajowych i zagranicznych, handel na rynkach światowych oraz wspieranie przez PGNiG innowacyjnych rozwiązań, odpowiadających na najpilniejsze wyzwania polskiej energetyki to nie tylko rozwój firmy, ale przede wszystkim pobudzenie rodzimej gospodarki. | ccef7a9b-238c-46e0-8f8d-db6cbfa8053f | finepdfs | 2.078125 | CC-MAIN-2023-40 | https://www.igg.pl/app/uploads/2023/08/055_Przeglad-Gazowniczy-Nr-3_2017.pdf | 2023-09-23T01:11:02+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506429.78/warc/CC-MAIN-20230922234442-20230923024442-00135.warc.gz | 934,666,114 | 0.999934 | 0.999966 | 0.999966 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
92,
699,
5487,
7880,
12619,
17732,
22019,
26788,
30410,
36445,
42805,
49166,
53369,
56689,
62482,
68419,
73061,
77970,
84132,
88469,
93519,
96845,
102213,
107390,
113759,
118505,
123125,
126018,
129497,
133452,
137070,
140865,
143088,
144595,
14927... | 1 | 0 |
Hanower, 11 listopada 2019 r.
Lamborghini z bezstopniowym napędem
Podobnie jak w latach ubiegłych, także tym razem podczas targów Agritechnica 2019 włoska marka, znana z wyjątkowej stylistyki oraz z wyposażenia na wysokim poziomie zaawansowania, potwierdza swoją renomę, prezentując 3 modele średniej i dużej mocy. W szystkie wyposażono są w bezstopniową przekładnię o wysokiej wydajności.
Model Lamborghini Spark 130 VRT plasuje się pośrodku gamy modeli Lamborghini z przekładnią bezstopniową. W yróżnia się wysokim poziomem ergonomii, nieograniczoną widocznością i niezwykle prostymi ustawieniami funkcji układu napędowego.
Zaskakującą skuteczność hamowania umożliwia wykorzystanie systemu HEB (Hydraulic Engine Brake): uruchamiany oddzielnym pedałem dodatkowy hamulec hydrauliczny HEB aktywuje w trakcie hamowania główny układ hydrauliczny, wentylator wiskotyczny do schładzania chłodnic oraz przekładnię w celu zmniejszenia prędkości jazdy bez nadmiernego obciąż ania układu hamulcowego ciągnika. Wyposażenie seryjne modelu Spark obejmuje wielotarczowe hamulce w kąpieli olej owej działające na wszystkie koła, bardzo skuteczny w działaniu hydrauliczny hamulec postojowy HPB (Hydraulic Parking Brake), oraz hamulce Powerbrake, czyli układ zasilany olejem ze skrzyni biegów pod wyższym ciśnieniem, co pozwala zredukować nacisk na pedał hamulca, zachowując jednocześnie szybką, zdecydowaną i płynną reakcję hamulców.
Spark został wyposażony w zaawansowany technologicznie czterocylindrowy silnik z rodziny FARMotion z katalizatorem SCR, dzięki czemu spełnia normy emisji spalin Stage IV. Silnik zapewnia wyjątkową szybkość reakcji już przy najniższych prędkościach obrotowych, zapewniając przy tym niezwykle niskie zużycie paliwa.
Innowacyjna przekładnia umożliwia jazdę z prędkością 40 km/ h (lub 50 km/ h w krajach, gdzie jest to dozwolone) przy zredukowanej prędkości obrotowej silnika. Komfort i bezpieczeństwo podczas jazdy po drogach są dodatkowo wspomagane funkcją trailer-stretch, która zapobiega ryzyku utraty stabilności ciągnika w jeździe z przyczepami, natomiast funkcja ASM (która w sposób automatyczny zarządza blokadą mechanizmów różnicowych i włączaniem napędu przedniej osi) przyczynia się do wyjątkowej skuteczności modelu Spark 130 VRT w pracach polowych.
Kabina daje możliwość precyzyjnego dostosowania jej wyposażenia do indywidualnych potrzeb wyposażenia w elementy sterowania. Opcjonalnie dostępne jest wyposażenie takie jak amortyzacja przedniej osi i wiele innych akcesoriów, które dotychczas oferowane były tylko w modelach wyższej klasy. Są to m.in. układ kierowniczy SDD (Steering Double Displacement) służący ułatwianiu wykonywania manewrów z niską prędkością oraz iMonitor – centrum sterowania wszystkimi funkcjami ciągnika .
KOMUNIKAT PRASOWY
Biuro prasowe Tel. +39 0363 421 757 email@example.com
KOMUNIKAT PRASOWY
Biuro prasowe
Tel. +39 0363 421 757 firstname.lastname@example.org
W Hanowerze zaprezentowany zostanie także model Lamborghini Spark 165 VRT. Finezyjna forma nadwozia tego modelu ukrywa nowoczesny 6-cylindrowy silnik Deutz 6.1 spełniający rygorystyczne normy emisji spalin Stage V, dzięki wykorzystaniu katalizatora SCR i pasywnego, bezobsługowego filtra cząstek stałych (DPF), który nie wymaga wtrysku paliwa w celu regeneracji. W porównaniu z poprzednią generacją, nowa gama silników Deutz wyróżnia się wyższym zapasem momentu, lepszym przygotowaniem do reakcji na zmienne obciąż enie i jeszcze niższym zużyciem paliwa. W modelu Spark 165 VRT efektownie prezentuje się także kabina MaxiVision 2, celowo oddzielona od maski silnika, aby zapewnić doskonały poziom komfortu pracy , dzięki redukcji poziomu hałasu . Cała nowa gama modeli Spark, począwszy od 155.4 aż do 215 VRT oferuje sterowanie maszyn z wykorzystaniem ISOBUS oraz 12- calowy iMonitor.
Dopełnieniem gamy maszyn z logiem byka prezentowanych w Hanowerze jest flagowy model marki Lamborghini, czyli Mach 250 VRT. Ciągnik powstał specjalnie z myślą o zapewnieniu najwyższej wydajności i jednego z najwyższych poziomów technologicznych bez konieczności rezygnacji z powszechnie znanego już eleganckiego i wyszukanego designu. Modele Mach VRT są wyposażone w silniki Deutz 6.1 Stage V, bezstopniową przekładnię ZF - wysokowydajną i komfortową w obsłudze (umożliwiającą jazdę z prędkością 60 km/ h w krajach, gdzie jest to dozwolone), dostosowaną do jazdy ciągnikiem z maksymalną prędkością przy zredukowanej prędkości obrotowej silnika w celu optymalizacji zużycia paliwa. I odwrotnie, ta sama przekładnia umożliwia poruszanie się z prędkością jedynie 200 me trów/godzinę przy maksymalnej prędkości obrotowej silnika.
Nowa gama Mach VRT została przygotowana do sterowania maszyn z wykorzystaniem standardu ISOBUS, oferuje także możliwość wyposażenia w 12-calowy iMonitor .
Układ hydrauliczny z pompą Load Sensing o przepływie do 160 l/ min, maksymalnie 5 tylnych obwodów hydraulicznych i dodatkowo dwa obwody przednie (wszystkie sterowane elektronicznie z regulacją czasu i wydatku oleju), tylny podnośnik o maksymalnym udźwigu 10 000 kg oraz dostępność 3 prędkości tylnego WOM (540ECO/1000/1000ECO) i dwóch prędkości przedniego WOM (1000 lub 1000ECO) pozwalają zagwarantować pracę maszyny z najlepszymi parametrami użytk owymi w każdej sytuacji.
Lamborghini Trattori
Ciągniki Lamborghini posiadają wyrazisty charakte r i wyróżniają się unikalnymi osiągami oraz ekskluzywnym designem.
www.lamborghini-tractors.com www.facebook.com/LamborghiniTrattori
www.youtube.com/user/LamborghiniTrattori
KOMUNIKAT PRASOWY
Biuro prasowe Tel. +39 0363 421 757 email@example.com
Informacje o grupie SDF:
Grupa SDF, z siedzibą główną we W łoszech, w Treviglio (BG), jest jednym z najważniejszych światowych producentów ciągników, maszyn do zbioru plonów i silników diesel. Prowadzi dystrybucję swoich produktów pod markami SAME, DEUTZ FAHR, Lamborghini Trattori, Hürlimann i Grégoire. Gama ciągników obejmuje modele o mocy od 25 do 336 KM, zaś gama maszyn żniwnych – modele o mocy do 395 KM.
Grupa SDF posiada 8 zakładów produkcyjnych, 12 filii handlowych, 2 spółki joint venture i jest reprezentowana przez 155 importerów oraz ponad 3100 dealerów, zatrudniając łącznie ponad 4200 pracowników na całym świecie. W 2018 roku Grupa odnotowała przychód o wartości 1,373 miliarda euro i EBITDA na poziomie 9%.
http://www.sdfgroup.com | <urn:uuid:68df9d8f-b46c-42cf-a3e1-9a3916810ec3> | finepdfs | 1.573242 | CC-MAIN-2020-45 | https://www.lamborghini-tractors.com/pl-pl/lamborghini-z-bezstopniowym-nap%C4%99dem/download/6739_216db58fcffe3eed950f41b2c00b4999 | 2020-10-27T21:35:20+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107894759.37/warc/CC-MAIN-20201027195832-20201027225832-00041.warc.gz | 743,558,683 | 0.999861 | 0.999927 | 0.999927 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2867,
5552,
6394
] | 1 | 0 |
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Warszawie
Ogłoszenie o naborze nr 17093 z dnia 25 października 2017 r.
OFERTY DO: 07 listopada 2017
WYMIAR ETATU: 1
STANOWISKA: 1
STATUS: nabór w toku
DODATKOWE:
Dyrektor Generalny poszukuje kandydatów\kandydatek na stanowisko:
starszy inspektor
do spraw: ds. wsparcia nadzoru finansowego nad instytucjami państwowymi i budżetu departamentu
w Wydziale ds. Finansowych, Departament Dziedzictwa Kulturowego
MIEJSCE WYKONYWANIA PRACY:
Warszawa
ADRES URZĘDU:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
ul. Krakowskie Przedmieście 15/17
00-071 Warszawa
WARUNKI PRACY
- budynek nie przystosowany do poruszania się osób na wózkach inwalidzkich,
- w budynku brak oznaczeń dla osób niewidomych,
- brak specjalistycznych urządzeń umożliwiających pracę osobom niewidomym, niedosłyszczącym oraz głuchoniemym,
- praca w pokoju wieloosobowym, przy monitorze ekranowym powyżej czterech godzin oraz przy użyciu urządzeń biurowych: fax, ksero, drukarka,
- praca pod presją czasu,
- podejmowanie decyzji w warunkach stresu,
- obsługa klienta zewnętrznego i wewnętrznego w tym liczne kontakty bezpośrednie, telefoniczne, mailowe.
Praca wymaga przemieszczania się między kondygnacjami w budynku
ZAKRES ZADAŃ
• Dokonuje weryfikacji formalno – rachunkowej przedłożonych rozliczeń dotacji budżetowych oraz sprawdza zgodność wydatkowania dotacji z jej przeznaczeniem w celu przygotowania wkładu do okresowej oceny jednostki;
• Wykonuje działania związane z finansowaniem zadań Departamentu w celu zapewnienia optymalnego wykorzystania środków finansowych będących w dyspozycji Departamentu w tym m.in. monitorowanie stanu planu i realizowanych wydatków oraz sprawdzanie i gromadzenie dokumentacji;
• Uczestniczy w przygotowywaniu projektów pism i dokumentów niezbędnych do udzielania dotacji w celu należytego zabezpieczenia interesów urzędu;
• Uczestniczy w analizie zrealizowanych przez jednostki nadzorowane mierników zgodnie z obowiązującym układem budżetu zadaniowego w celu przygotowania wkładu do sprawozdania łącznego przekazywanego na potrzeby Ministra Finansów;
• Współuczestniczy w opracowywaniu okresowych planów kontroli instytucji podległych w celu przedłożenia wkładu departamentu na potrzeby Biura Audytu i Kontroli;
• Uczestniczy w analizie planów jednostek w zakresie zadań bieżących i inwestycyjnych w celu przygotowania przez departament wkładu do planów resortu na kolejny rok budżetowy;
• Współuczestniczy w sporządzaniu rocznej zbiorczej informacji dla Biura Audytu i Kontroli MKiDN o skargach i zażaleniach rozpatrzonych przez DDK w celu kontroli nad terminowością udzielania odpowiedzi i wypełniania rozporządzeń Kadra\k. Departamentu Administracyjnego.
Współczestniczy w analizie jednostkowych oświadczeń o stanie kontroli zarządczej Dyrektorów jednostek podległych w celu przygotowania wkładu do oświadczenia Dyrektora Departamentu;
**WYMAGANIA NIEZBĘDNE**
- Wykształcenie: wyższe
- Doświadczenie zawodowe: 1 rok i 6 miesięcy w jednostkach sektora finansów publicznych w dziale finansowym, księgowym lub zamówień publicznych
- Znajomość ustawy o finansach publicznych wraz z aktami wykonawczymi, ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, ustawy o muzeach, ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, ustawy o służbie cywilnej;
- Kompetencje: rzetelność i terminowość, organizacja pracy i osiąganie rezultatów, skuteczna komunikacja (pisemna i werbalna), zorientowanie na klienta, myślenie analityczne, kreatywność;
- Posiadanie obywatelstwa polskiego
- Korzystanie z pełni praw publicznych
- Nieskazanie prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe
**WYMAGANIA DODATKOWE**
- Wykształcenie: wyższe Kierunek: zarządzanie, finanse, ekonomia, rachunkowość, prawo.
**DOKUMENTY I OŚWIADCZENIA NIEZBĘDNE**
- Życiorys/CV i list motywacyjny
- Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania niezbędnego w zakresie wykształcenia
- Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania niezbędnego w zakresie doświadczenia zawodowego / stażu pracy
- Kwestionariusz osobowy zamieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego: www.mkidn.gov.pl;
- Oświadczenie o posiadaniu obywatelstwa polskiego albo kopia dokumentu potwierdzającego posiadanie polskiego obywatelstwa
- Oświadczenie o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych do celów naboru
- Oświadczenie o korzystaniu z pełni praw publicznych
- Oświadczenie o nieskazaniu prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe
**DOKUMENTY I OŚWIADCZENIA DODATKOWE**
- Kopia dokumentu potwierdzającego niepełnosprawność - w przypadku kandydatek/kandydatów, zamierzających skorzystać z pierwszeństwa w zatrudnieniu w przypadku, gdy znajdą się w gronie najlepszych kandydatek/kandydatów
- Kopie dokumentów potwierdzających spełnienie wymagania dodatkowego w zakresie wykształcenia
**TERMINY I MIEJSCE SKŁADANIA DOKUMENTÓW**
- Dokumenty należy złożyć do: 07 listopada 2017 r.
- Decyduje data: wpływu oferty do urzędu
- Miejsce składania dokumentów:
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Biuro Podawcze
ul. Krakowskie Przedmieście 15/17, 00-071 Warszawa
Dodatkowe informacje można uzyskać pod numerem telefonu (022) 42-10-284 email@example.com
**INNE INFORMACJE:**
W miesiącu poprzedzającym datę upublicznienia ogłoszenia wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w urzędzie, w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, nie wynosi co
Oferty otrzymane po terminie nie będą rozpatrywane (liczy się data wpływu dokumentów do Ministerstwa, Biuro Podawcze czynne w godz. 8.15 - 16.00). Dokumenty winny być opatrzone datą i podpisane własnoręcznie. Dokumenty można dostarczyć osobiście do Biura Podawczego lub wysłać pocztą. W ofercie należy podać adres e-mail.
Kandydatki/kandydaci zakwalifikowani do następnego etapu rekrutacji będą informowani e-mailem lub telefonicznie o terminie kolejnego etapu postępowania rekrutacyjnego. Osoby, których oferty zostaną rozpatrzone negatywnie nie będą o tym informowane. Prosimy o rzetelne przygotowanie aplikacji. W przypadku przedstawienia dokumentów w języku obycym należy dołączyć ich tłumaczenie na język polski dokonane przez tłumacza przysięgłego. Po zakończeniu procesu naboru oferty niespełniające wymagań formalnych oraz wszystkie pozostałe oferty z wyjątkiem oferty wybranego kandydata podlegają zniszczeniu po upływie 3 miesięcy od dnia obsadzenia tego stanowiska. Dokumenty złożone w ramach naboru nie będą zwracane.
Informacje o metodach i technikach naboru:
Proces naboru składa się z następujących etapów:
- etap 1: weryfikacja formalna nadesłanych ofert – do drugiego etapu zaproszeni zostaną kandydaci, którzy spełniają wszystkie wymagania formalne,
- etap 2: test wiedzy merytorycznej
- etap 3: rozmowa kwalifikacyjna.
Wzór oświadczenia dostępny jest na stronie www.mkidn.gov.pl
Nasz urząd jest pracodawcą równych szans i wszystkie aplikacje są rozważane z równą uwagą bez względu na płeć, wiek, niepełnosprawność, rasę, narodowość, przekonania polityczne, przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientacje seksualną czy też jakakolwiek inną cechę prawnie chronioną.
**Legenda**
**Pierwszeństwo dla osób z niepełnosprawnościami**
Ogłoszenie z tym symbolem oznacza, że pierwszeństwo w zatrudnieniu mają osoby z niepełnosprawnościami, które spełniają wszystkie następujące warunki:
- złożyły w terminie ofertę wraz z dokumentem potwierdzającym niepełnosprawność,
- spełniają warunki wymienione w ogłoszeniu,
- po rekrutacji znalazły się w gronie najlepszych kandydatów.
**Zastępstwo**
Ogłoszenie z tym symbolem oznacza, że urząd poszukuje kandydatów do pracy na czas przewidywanej nieobecności swojego pracownika. Jeśli w ogłoszeniu nie wskazano okresu zastępstwa, możesz o to spytać w urzędzie. Osoba zatrudniona na zastępstwo jest członkiem korpusu służby cywilnej.
**Nabór otwarty dla cudzoziemców**
Ogłoszenie z tym symbolem oznacza, że o stanowisko mogą starać się, poza polskimi obywatelami, również cudzoziemcy. Kandydaci muszą spełniać następujące warunki:
- są obywatelami państwa Unii Europejskiej lub innego państwa, którego obywatelom na podstawie umów międzynarodowych lub przepisów prawa wspólnotowego przysługuje prawo podjęcia zatrudnienia na terytorium Polski,
- ich znajomość języka polskiego jest potwierdzona jednym z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu w sprawie rodzajów dokumentów potwierdzających znajomość języka polskiego przez osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego, ubiegające się o zatrudnienie w służbie cywilnej. | <urn:uuid:d0c6e250-5ad9-447f-a9ce-49a4160dbf9c> | finepdfs | 1.042969 | CC-MAIN-2019-39 | http://bip.mkidn.gov.pl/media/ogloszenia3/20171026_starszy_inspektor_DDK17093.pdf | 2019-09-17T16:59:57Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573098.0/warc/CC-MAIN-20190917161045-20190917183045-00550.warc.gz | 24,447,040 | 0.99998 | 0.999986 | 0.999986 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2715,
5588,
8687
] | 1 | 0 |
PARLAMENT EUROPEJSKI
2016/0171 (COD)
AKTY USTAWODAWCZE I INNE INSTRUMENTY
Dotyczy:
DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY zmieniająca dyrektywę Rady 98/41/WE w sprawie rejestracji osób podróżujących na pokładzie statków pasażerskich płynących do portów państw członkowskich Wspólnoty lub z portów państw członkowskich Wspólnoty oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/65/UE w sprawie formalności sprawozdawczych dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich
UNIA EUROPEJSKA
RADA
Bruksela, 11 października 2017 r. (OR. en)
PE-CONS 35/17
MAR 141 CODEC 1124
DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2017/...
z dnia …
zmieniająca dyrektywę Rady 98/41/WE w sprawie rejestracji osób podróżujących na pokładzie statków pasażerskich płynących do portów państw członkowskich Wspólnoty lub z portów państw członkowskich Wspólnoty oraz dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/65/UE w sprawie formalności sprawozdawczych dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 100 ust. 2, uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym, uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego 1 ,
po konsultacji z Komitetem Regionów, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą 2 ,
1 Dz.U. C 34 z 2.2.2017, s. 172.
2 Stanowisko Parlamentu Europejskiego z dnia 4 października 2017 r. (dotychczas nieopublikowane w Dzienniku Urzędowym) oraz decyzja Rady z dnia ...
1
a także mając na uwadze, co następuje:
(1) Dokładne i terminowe informacje o liczbie lub o tożsamości osób znajdujących się na pokładzie statku mają istotne znaczenie dla przygotowania i skuteczności operacji poszukiwawczych i ratunkowych. W razie wypadku na morzu pełna i całkowita współpraca między właściwymi organami krajowymi zainteresowanego państwa lub zainteresowanych państw, armatorem statku oraz ich przedstawicielami może znacząco przyczynić się do skuteczności działań. Niektóre aspekty tej współpracy reguluje dyrektywa Rady 98/41/WE 1 .
(2) Wyniki kontroli sprawności w ramach programu sprawności i wydajności regulacyjnej (REFIT) oraz doświadczenia zebrane przy wdrażaniu dyrektywy 98/41/WE wykazały, że informacje o osobach znajdujących się na pokładzie nie zawsze są łatwo dostępne dla właściwych organów gdy są im potrzebne. Aby rozwiązać ten problem, obecne wymogi dyrektywy 98/41/WE powinny zostać dostosowane do wymogów przekazywania danych drogą elektroniczną, co doprowadzi do większej skuteczności. Cyfryzacja umożliwi także ułatwienie dostępu do informacji dotyczących znaczącej liczby pasażerów w nagłym wypadku lub w następstwie wypadku na morzu.
1 Dyrektywa Rady 98/41/WE z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie rejestracji osób podróżujących na pokładzie statków pasażerskich płynących do portów państw członkowskich Wspólnoty lub z portów państw członkowskich Wspólnoty (Dz.U. L 188 z 2.7.1998, s. 35).
(3) W ciągu ostatnich 17 lat odnotowano znaczący postęp techniczny w zakresie środków komunikacji i przechowywania danych dotyczących ruchu statków. Wzdłuż wybrzeży Europy utworzono szereg obowiązkowych systemów raportowania statków, zgodnie ze stosownymi przepisami przyjętymi przez Międzynarodową Organizację Morską (IMO). Zarówno prawo unijne, jak i prawo krajowe zapewniają, aby statki przestrzegały wymogów sprawozdawczych obowiązujących w ramach tych systemów. Obecnie niezbędne jest poczynienie postępów w zakresie innowacji technologicznych, w oparciu o dotychczas osiągnięte rezultaty, w tym na szczeblu międzynarodowym, oraz przy zapewnieniu stałego zachowania neutralności technologicznej.
(4) Gromadzenie, przekazywanie i wymiana danych dotyczących statków zostały umożliwione, uproszczone i zharmonizowane w ramach krajowego pojedynczego punktu kontaktowego, o którym mowa w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/65/UE 1 , oraz unijnego systemu wymiany informacji morskiej (SafeSeaNet), o którym mowa w dyrektywie 2002/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady 2 . Informacje o osobach znajdujących się na pokładzie wymagane na mocy dyrektywy 98/41/WE należy zatem przekazywać do krajowego pojedynczego punktu kontaktowego, który umożliwia właściwemu organowi łatwy dostęp do danych w nagłym wypadku lub w następstwie wypadku na morzu. Informacje o liczbie osób na pokładzie należy przekazywać do krajowego pojedynczego punktu kontaktowego przy użyciu odpowiednich środków technicznych, których wybór powinien zostać pozostawiony w gestii państw członkowskich. Alternatywnie, należy ją przekazywać do wyznaczonego organu za pomocą systemu automatycznej identyfikacji.
1 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/65/UE z dnia 20 października 2010 r. w sprawie formalności sprawozdawczych dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich i uchylająca dyrektywę 2002/6/WE (Dz.U. L 283 z 29.10.2010, s. 1).
2 Dyrektywa 2002/59/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2002 r. ustanawiająca wspólnotowy system monitorowania i informacji o ruchu statków i uchylająca dyrektywę Rady 93/75/EWG (Dz.U. L 208 z 5.8.2002, s. 10).
(5) W celu ułatwienia dostarczania i wymiany informacji przekazywanych zgodnie z niniejszą dyrektywą oraz zmniejszenia obciążeń administracyjnych, państwa członkowskie powinny stosować zharmonizowane formalności sprawozdawcze ustanowione na mocy dyrektywy 2010/65/UE. W razie wypadku dotyczącego więcej niż jednego państwo członkowskiego państwa członkowskie powinny udostępniać informacje pozostałym państwom członkowskim za pośrednictwem systemu SafeSeaNet.
(6) Aby zapewnić państwom członkowskim wystarczający okres czasu na dodanie nowych funkcjonalności w krajowych pojedynczych punktach kontaktowych, należy przewidzieć okres przejściowy, podczas którego państwa członkowskie mają możliwość utrzymania obecnego systemu rejestracji osób znajdujących się na pokładzie statków pasażerskich.
(7) Postępy w rozwoju krajowych pojedynczych punktów kontaktowych powinny służyć jako podstawa do stworzenia europejskiego środowiska pojedynczego punktu kontaktowego w przyszłości.
(8) Państwa członkowskie powinny zachęcać armatorów, w szczególności mniejszych armatorów, do korzystania z krajowego pojedynczego punktu kontaktowego. Jednakże w celu zapewnienia przestrzegania zasady proporcjonalności państwa członkowskie powinny mieć możliwość zwolnienia, na określonych warunkach, mniejszych armatorów, którzy nie korzystają jeszcze z krajowego pojedynczego punktu kontaktowego i którzy obsługują głównie krótkie rejsy krajowe trwające nie dłużej niż 60 minut, z obowiązku przekazywania do krajowego pojedynczego punktu kontaktowego informacji o liczbie osób znajdujących się na pokładzie.
(9) W celu uwzględnienia szczególnego położenia geograficznego wysp Helgoland i Bornholm oraz charakteru ich połączeń transportowych ze stałym lądem, Niemcy, Dania i Szwecja powinny otrzymać dodatkowy czas na zebranie wykazu osób na pokładzie oraz, przez okres przejściowy, na używanie obecnego systemu do przekazywania tych informacji.
(10) Państwa członkowskie powinny nadal mieć możliwość obniżenia progu 20 mil do celów rejestracji i przekazywania wykazu osób znajdujących się na pokładzie. Uprawnienie to obejmuje rejsy, w których statki pasażerskie przewożące dużą liczbę pasażerów zawijają kolejno do portów odległych od siebie o mniej niż 20 mil w trakcie jednego dłuższego rejsu. W takich przypadkach państwa członkowskie powinny mieć możliwość obniżenia progu 20 mil, tak aby możliwa była rejestracja informacji wymaganych na mocy niniejszej dyrektywy w odniesieniu do pasażerów znajdujących się na pokładzie, którzy zostali zaokrętowani w pierwszym porcie lub w portach pośrednich.
(11) W celu przekazywania bliskim terminowych i wiarygodnych informacji w razie wypadku, ograniczenia niepotrzebnych opóźnień w zakresie pomocy konsularnej oraz innych usług, a także w celu uproszczenia procedur identyfikacji, przekazywane dane powinny zawierać informacje dotyczące obywatelstwa osób znajdujących się na pokładzie. Wykaz wymaganych danych w odniesieniu do rejsów przekraczających 20 mil powinien zostać uproszczony, doprecyzowany oraz, w miarę możliwości, dostosowany do wymogów sprawozdawczych dla krajowego pojedynczego punktu kontaktowego.
(12) Zważywszy na postęp w zakresie elektronicznych środków rejestracji danych oraz mając na uwadze fakt, że dane osobowe są gromadzone przed odpłynięciem statku, trzydziestominutowe opóźnienie przewidziane obecnie w dyrektywie 98/41/WE należy skrócić do 15 minut.
(13) Ważne jest, aby każda osoba znajdująca się na pokładzie otrzymywała wyraźne instrukcje postępowania w nagłym wypadku, zgodnie z wymogami międzynarodowymi.
(14) W celu zwiększenia jasności prawa oraz zwiększenia spójności z odpowiednimi przepisami unijnymi, a w szczególności z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/45/WE 1 , należy zaktualizować lub usunąć szereg nieaktualnych, niejasnych i mylących odniesień. Definicję „statku pasażerskiego" należy dostosować do innych przepisów unijnych w sposób niewykraczający poza zakres stosowania niniejszej dyrektywy. Definicję „osłoniętego obszaru morskiego" należy zastąpić pojęciem dostosowanym do dyrektywy 2009/45/WE do celów zwolnień w ramach niniejszej dyrektywy, zapewniając bliskość stacji ratowniczych. Definicję „rejestratora pasażerów" należy zmienić w celu odzwierciedlenia nowych obowiązków, które nie obejmują już przechowywania informacji. Definicja „wyznaczonego organu" powinna obejmować właściwe organy mające bezpośredni lub pośredni dostęp do informacji wymaganych na mocy niniejszej dyrektywy. Należy skreślić odpowiednie wymogi w odniesieniu do systemów rejestracji pasażerów kompanii.
(15) Niniejsza dyrektywa nie powinna mieć zastosowania do jachtów rekreacyjnych ani do rekreacyjnych jednostek pływających. W szczególności nie powinna mieć zastosowania do jachtów rekreacyjnych ani do rekreacyjnych jednostek pływających, gdy są one czarterowane bez załogi i nie są następnie zaangażowane w działalność handlową mającą na celu przewóz pasażerów.
(16) Państwa członkowskie powinny być nadal odpowiedzialne za zapewnianie przestrzegania wymogów w zakresie rejestracji danych zgodnie z dyrektywą 98/41/WE, tj. w odniesieniu do dokładności i terminowości rejestracji danych. Aby zapewnić spójność informacji należy umożliwić przeprowadzanie kontroli doraźnych.
1 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/45/WE z dnia 6 maja 2009 r. w sprawie reguł i norm bezpieczeństwa statków pasażerskich (Dz.U. L 163 z 25.6.2009, s. 1).
(17) W zakresie, w jakim środki przewidziane w dyrektywach 98/41/WE i 2010/65/UE wiążą się z przetwarzaniem danych osobowych, przetwarzanie to powinno odbywać się zgodnie z przepisami unijnymi dotyczącymi ochrony danych osobowych, w szczególności z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 1 oraz rozporządzeniem (WE) 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady 2 . W szczególności, oraz bez uszczerbku dla innych obowiązków prawnych zgodnych z przepisami o ochronie danych, dane osobowe gromadzone zgodnie z dyrektywą 98/41/WE nie powinny być przetwarzane ani wykorzystywane w żadnym innym celu i nie należy ich przechowywać dłużej, niż to konieczne do celów dyrektywy 98/41/WE. Dane osobowe powinny zatem zostać usunięte automatycznie i bez zbędnej zwłoki po bezpiecznym zakończeniu rejsu przez statek lub, w stosownych przypadkach, po zakończeniu postępowania przygotowawczego lub postępowania sądowego wszczętego w następstwie wypadku lub w nagłym wypadku.
(18) Uwzględniając stan wiedzy technicznej i koszt wdrożenia, każda kompania powinna wdrożyć odpowiednie środki techniczne i organizacyjne w celu ochrony danych osobowych przetwarzanych w ramach niniejszej dyrektywy przed przypadkowym lub niezgodnym z prawem zniszczeniem lub przypadkową utratą, wprowadzaniem zmian, nieuprawnionym ujawnieniem lub dostępem, zgodnie z przepisami unijnymi i krajowymi dotyczącymi ochrony danych.
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1). 2 Rozporządzenie (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych (Dz.U. L 8 z 12.1.2001, s. 1).
(19) Z myślą o zasadzie proporcjonalności oraz mając na uwadze fakt, że dostarczanie rzeczywistych informacji leży w najlepiej pojętym interesie pasażerów, obecne środki gromadzenia danych osobowych oparte na własnych deklaracjach pasażerów są wystarczające do celów dyrektywy 98/41/WE. Jednocześnie elektroniczne środki rejestracji i weryfikacji danych powinny zapewniać, aby niepowtarzalne informacje były rejestrowane dla każdej osoby znajdującej się na pokładzie.
(20) Aby zwiększyć przejrzystość oraz ułatwić powiadamianie przez państwa członkowskie o zwolnieniach i wnioskach o przyznanie odstępstwa Komisja powinna utworzyć i utrzymywać w tym celu bazę danych. Baza ta powinna zawierać zgłoszone środki w formie projektów i przyjętych środków. Przyjęte środki powinny być udostępniane publicznie.
(21) Dane dotyczące powiadomień o zwolnieniach i wnioskach o przyznanie odstępstwa dokonanych przez państwa członkowskie powinny zostać zharmonizowane i w razie potrzeby koordynowane, aby zapewnić możliwie najefektywniejsze wykorzystanie takich danych.
(22) Z uwagi na zmiany wprowadzone na mocy Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) należy odpowiednio zaktualizować uprawnienia powierzone Komisji w celu wykonania dyrektywy 98/41/WE. Akty wykonawcze należy przyjmować zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 1 .
1 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiające przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję (Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13).
(23) W celu uwzględnienia zmian na poziomie międzynarodowym, a także w celu zwiększenia przejrzystości, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE w odniesieniu do niestosowania, w razie potrzeby, do celów niniejszej dyrektywy, zmian instrumentów międzynarodowych. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa. W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.
(24) Biorąc pod uwagę pełny cykl monitorowania poprzez wizyty Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa Morskiego, Komisja powinna przeprowadzić ocenę wykonania dyrektywy 98/41/WE do dnia... [siedem lat po dniu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi] oraz przedstawić w tej sprawie sprawozdanie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie. Państwa członkowskie powinny współpracować z Komisją w celu gromadzenia wszystkich informacji niezbędnych do przeprowadzenia tej oceny.
(25) W celu uwzględnienia zmian wprowadzonych do dyrektywy 98/41/WE informacje o osobach znajdujących się na pokładzie należy włączyć do wykazu formalności sprawozdawczych, o których mowa w części A załącznika do dyrektywy 2010/65/UE.
(26) Aby nie nakładać nieproporcjonalnego obciążenia administracyjnego na państwa członkowskie nieposiadające dostępu do morza, które nie mają portów morskich i które nie mają statków pasażerskich pływających pod ich banderą, objętych zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, takie państwa członkowskie powinny mieć możliwość odstąpienia od przepisów niniejszej dyrektywy. Oznacza to, że dopóki warunek ten jest spełniony, nie są one zobowiązane do transpozycji niniejszej dyrektywy.
(27) Zgodnie z art. 28 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 45/2001 skonsultowano się z Europejskim Rzecznikiem Ochrony Danych, który wydał formalne uwagi w dniu 9 grudnia 2016 r.
(28) Należy zatem odpowiednio zmienić dyrektywy 98/41/WE i 2010/65/UE, PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
Artykuł 1
Zmiany w dyrektywie 98/41/WE
W dyrektywie 98/41/WE wprowadza się następujące zmiany:
1) w art. 2 wprowadza się następujące zmiany:
a) tiret drugie otrzymuje brzmienie:
„– »statek pasażerski« oznacza statek lub szybką jednostkę przewożącą więcej niż 12 pasażerów,";
b) tiret szóste otrzymuje brzmienie:
„– »rejestrator pasażerów« oznacza osobę wyznaczoną przez kompanię w celu wypełniania obowiązków wynikających z kodeksu ISM, tam, gdzie ma to zastosowanie, lub osobę wyznaczoną przez kompanię jako osoba odpowiedzialna za przekazywanie informacji na temat osób zaokrętowanych na statku pasażerskim kompanii,";
c) tiret siódme otrzymuje brzmienie:
„– »wyznaczony organ« oznacza właściwy organ państwa członkowskiego odpowiedzialny za poszukiwanie i ratownictwo lub zajmujący się następstwami wypadku, posiadający dostęp do informacji wymaganych na podstawie niniejszej dyrektywy,";
d) skreśla się tiret dziewiąte;
e) w tiret dziesiątym zdanie wprowadzające otrzymuje brzmienie:
„– »regularna obsługa« oznacza serię rejsów statków organizowanych w taki sposób, aby obsługiwać ruch między tymi samymi dwoma portami lub większą ich liczbą, lub serie podróży z oraz do tego samego portu bez zawijania do portów pośrednich:";
f) dodaje się tiret w brzmieniu:
„– »obszar portowy« oznacza obszar zdefiniowany w art. 2 lit. r) dyrektywy 2009/45/WE,";
g) dodaje się tiret w brzmieniu:
„– »jacht rekreacyjny lub rekreacyjna jednostka pływająca« oznacza statek niezaangażowany w działalność gospodarczą, niezależnie od rodzaju jego napędu.";
2) art. 3 otrzymuje brzmienie:
„Artykuł 3
1. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do statków pasażerskich, z wyjątkiem:
– okrętów wojennych i transportowców,
– jachtów rekreacyjnych i rekreacyjnych jednostek pływających,
– statków, które uprawiają żeglugę wyłącznie w obrębie obszarów portowych lub po śródlądowych drogach wodnych.
2. Państwa członkowskie, które nie mają portów morskich i które nie mają statków pasażerskich pływających pod ich banderą, objętych zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, mogą odstąpić od przepisów niniejszej dyrektywy, z wyjątkiem obowiązku określonego w akapicie drugim.
Te państwa członkowskie, które zamierzają skorzystać z takiego odstępstwa, powiadamiają o tym Komisję najpóźniej w dniu … [data transpozycji niniejszej dyrektywy zmieniającej], jeżeli warunki są spełnione, a następnie corocznie informują Komisję o wszelkich późniejszych zmianach. Takie państwa członkowskie nie mogą pozwalać statkom pasażerskim, objętym zakresem stosowania niniejszej dyrektywy, aby pływały pod ich banderą do czasu dokonania przez te państwa transpozycji niniejszej dyrektywy oraz jej wdrożenia.";
3) art. 4 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„2. Przed rozpoczęciem rejsu przez statek pasażerski kapitanowi statku przekazuje się informacje o liczbie osób znajdujących się na pokładzie oraz przekazuje się je za pomocą odpowiednich środków technicznych do pojedynczego punktu kontaktowego ustanowionego na podstawie art. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/65/UE* lub, jeżeli dane państwo członkowskie tak postanowi, wyznaczonemu organowi za pomocą systemu automatycznej identyfikacji.
W okresie przejściowym wynoszącym sześć lat od dnia … [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy zmieniającej] państwa członkowskie mogą w dalszym ciągu zezwalać na przekazywanie tych informacji rejestratorowi pasażerów kompanii lub na przekazywanie ich do umiejscowionego na lądzie systemu kompanii, który spełnia tę samą funkcję, zamiast wymagać przekazywania ich do pojedynczego punktu kontaktowego lub wyznaczonego organu za pomocą systemu automatycznej identyfikacji.
_____________
* Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/65/UE z dnia 20 października 2010 r. w sprawie formalności sprawozdawczych dla statków wchodzących do lub wychodzących z portów państw członkowskich i uchylająca dyrektywę 2002/6/WE (Dz.U. L 283 z 29.10.2010, s. 1).";
4) art. 5 otrzymuje brzmienie:
„Artykuł 5
1. W przypadku gdy statek pasażerski wypływa z portu położonego w państwie członkowskim w celu odbycia rejsu, a odległość do pokonania od miejsca wypłynięcia do następnego portu przekracza 20 mil, rejestrowane są następujące informacje dotyczące osób znajdujących się na pokładzie:
– nazwiska osób znajdujących się na pokładzie, ich imiona, płeć, obywatelstwo, ich daty urodzenia,
– w przypadku dobrowolnego podania przez pasażera – informacje na temat szczególnej opieki lub pomocy, której dana osoba mogłaby potrzebować w nagłym wypadku,
– jeżeli państwo członkowskie tak postanowi oraz w przypadku dobrowolnego podania przez pasażera – numer kontaktowy w nagłym przypadku.
2. Informacje wymienione w ust. 1 są gromadzone przed wypłynięciem statku pasażerskiego i przekazywane do pojedynczego punktu kontaktowego ustanowionego na podstawie art. 5 dyrektywy 2010/65/UE po wypłynięciu statku pasażerskiego, ale w żadnym przypadku nie później niż w ciągu 15 minut po wypłynięciu.
3. W okresie przejściowym wynoszącym sześć lat od dnia … [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy zmieniającej] państwa członkowskie mogą w dalszym ciągu zezwalać na przekazywanie informacji rejestratorowi pasażerów kompanii lub na przekazywanie ich do umiejscowionego na lądzie systemu kompanii, który spełnia tę samą funkcję, zamiast wymagać przekazywania ich do pojedynczego punktu kontaktowego.
4. Bez uszczerbku dla innych obowiązków prawnych zgodnych z unijnymi i krajowymi przepisami o ochronie danych – dane osobowe gromadzone do celów niniejszej dyrektywy nie mogą być przetwarzane ani wykorzystywane w jakimkolwiek innym celu. Takie dane osobowe muszą być zawsze traktowane zgodnie z unijnymi przepisami o ochronie danych i o prywatności oraz zostają one automatycznie i bez zbędnej zwłoki usunięte, gdy nie są już dłużej potrzebne.";
5) art. 6 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„2. Każde państwo członkowskie, w odniesieniu do każdego statku pasażerskiego pływającego pod banderą państwa trzeciego, który wypływa w rejs z portu położonego poza terytorium Unii do portu znajdującego się w tym państwie członkowskim, wymaga, aby kompania zapewniła dostarczenie informacji określonych w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1, zgodnie z art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 2.";
6) art. 8 otrzymuje brzmienie:
„Artykuł 8
Każda kompania odpowiedzialna za eksploatację statku pasażerskiego wyznacza, gdy jest to wymagane na podstawie art. 4 i 5 niniejszej dyrektywy, rejestratora pasażerów odpowiedzialnego za przekazywanie informacji, o których mowa w tych przepisach, do pojedynczego punktu kontaktowego ustanowionego na podstawie art. 5 dyrektywy 2010/65/UE lub do wyznaczonego organu za pomocą systemu automatycznej identyfikacji.
Dane osobowe gromadzone zgodnie z art. 5 niniejszej dyrektywy mogą być przechowywane przez kompanię przez okres nie dłuższy niż jest to konieczne do celów niniejszej dyrektywy, a w każdym razie tylko do momentu, w którym rejs danego statku zostanie bezpiecznie ukończony, a dane zostały przekazane do pojedynczego punktu kontaktowego ustanowionego zgodnie z art. 5 dyrektywy 2010/65/UE. Bez uszczerbku dla innych szczególnych obowiązków prawnych wynikających z prawa unijnego lub krajowego, w tym do celów statystycznych, gdy informacje nie są już dłużej potrzebne do tego celu, zostają one automatycznie i bez zbędnej zwłoki usunięte.
Każda kompania zapewnia, aby informacje dotyczące pasażerów, którzy zadeklarowali, że wymagają szczególnej opieki lub pomocy w nagłym wypadku, były odpowiednio rejestrowane i przekazane kapitanowi przed wypłynięciem statku pasażerskiego.";
7) w art. 9 wprowadza się następujące zmiany:
a) w ust. 2 wprowadza się następujące zmiany:
– skreśla się lit. a);
– lit. b) i c) otrzymują brzmienie:
„2. Państwo członkowskie, z którego portu wypływa statek pasażerski, może zwolnić go z obowiązku przekazywania informacji o liczbie osób znajdujących się na pokładzie do pojedynczego punktu kontaktowego ustanowionego na podstawie art. 5 dyrektywy 2010/65/UE, pod warunkiem że dany statek pasażerski nie jest jednostką szybką, wykonuje regularną obsługę, w ramach której czas między zawinięciami do poszczególnych portów jest krótszy niż jedna godzina, wyłącznie w obszarze morskim D ustalonym zgodnie z art. 4 dyrektywy 2009/45/WE, oraz zapewniona jest bliskość stacji ratowniczych na tym obszarze morskim.
Państwo członkowskie może zwolnić statki pasażerskie uprawiające żeglugę między dwoma portami lub z i do tego samego portu bez portów pośrednich z obowiązków określonych w art. 5 niniejszej dyrektywy, pod warunkiem że dany statek wykonuje regularną obsługę wyłącznie w obszarze morskim D ustalonym zgodnie z w art. 4 dyrektywy 2009/45/WE, oraz zapewniona jest bliskość stacji ratowniczych na tym obszarze morskim.";
– dodaje się akapit w brzmieniu:
„W drodze odstępstwa od art. 5 ust. 2 oraz bez uszczerbku dla okresu przejściowego określonego w art. 5 ust. 3 następujące państwa członkowskie mają prawo stosować następujące zwolnienia:
(i) Niemcy mogą przedłużyć okres gromadzenia i przekazywania informacji, o których mowa w art. 5 ust. 1, do jednej godziny po wypłynięciu w przypadku statków pasażerskich pływających do i z wyspy Helgoland; oraz
(ii) Dania i Szwecja mogą przedłużyć okres gromadzenia i przekazywania informacji, o których mowa w art. 5 ust. 1, do jednej godziny po wypłynięciu w przypadku statków pasażerskich pływających do i z wyspy Bornholm.";
b) w ust. 3 lit. a) i b) otrzymują brzmienie:
„a) państwo członkowskie niezwłocznie powiadamia Komisję o swojej decyzji o przyznaniu zwolnienia z obowiązków określonych w art. 5, podając jego merytoryczne powody. Powiadomienia dokonuje się za pośrednictwem bazy danych utworzonej i utrzymywanej w tym celu przez Komisję, do której Komisja i państwa członkowskie mają dostęp. Komisja udostępnia przyjęte środki na publicznie dostępnej stronie internetowej;
KAD/mit
b) jeżeli w terminie sześciu miesięcy od takiego powiadomienia Komisja uzna, że zwolnienie to nie jest uzasadnione lub mogłoby mieć negatywny wpływ na konkurencję, może przyjąć akty wykonawcze wymagające, aby państwo członkowskie zmieniło lub cofnęło swoją decyzję. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 13 ust. 2.";
c) w ust. 4 akapit trzeci otrzymuje brzmienie:
„Wniosek jest składany do Komisji za pośrednictwem bazy danych, o której mowa w ust. 3. Jeżeli w terminie sześciu miesięcy od takiego wniosku Komisja uzna, że odstępstwo to nie jest uzasadnione lub mogłoby mieć negatywny wpływ na konkurencję, może przyjąć akty wykonawcze wymagające, aby państwo członkowskie zmieniło swoją decyzję lub nie przyjmowało proponowanej decyzji. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 13 ust. 2.";
8) art. 10 otrzymuje brzmienie:
```
„Artykuł 10
```
Państwa członkowskie zapewniają, aby kompanie wprowadziły procedurę rejestracji danych gwarantującą przekazywanie informacji wymaganych na mocy niniejszej dyrektywy w sposób dokładny i terminowy.
Każde państwo członkowskie wyznacza organ, który będzie mieć dostęp do informacji wymaganych na mocy niniejszej dyrektywy. Państwa członkowskie zapewniają, aby w nagłym wypadku lub w następstwie wypadku taki wyznaczony organ miał bezpośredni dostęp do informacji wymaganych na mocy niniejszej dyrektywy.
Dane osobowe gromadzone zgodnie z art. 5 są przechowywane przez państwa członkowskie przez okres nie dłuższy, niż to konieczne do celów niniejszej dyrektywy, a w każdym razie nie dłużej niż:
a) do momentu bezpiecznego ukończenia danego rejsu przez statek, ale w każdym przypadku nie dłużej niż 60 dni po wypłynięciu statku; lub
b) w nagłym wypadku lub w następstwie wypadku – do zakończenia jakiegokolwiek postępowania przygotowawczego lub postępowania sądowego.
Bez uszczerbku dla innych szczególnych obowiązków prawnych wynikających z prawa unijnego lub krajowego, w tym obowiązków do celów statystycznych, gdy informacje nie są już dłużej potrzebne do celów niniejszej dyrektywy, zostają one automatycznie i bez zbędnej zwłoki usunięte. ";
9) art. 11 otrzymuje brzmienie:
„Artykuł 11
1. Do celów niniejszej dyrektywy wymagane dane są gromadzone i rejestrowane w sposób pozwalający uniknąć zbędnej zwłoki przy zaokrętowaniu na lub wyokrętowaniu pasażerów ze statku.
2. Należy unikać mnożenia gromadzenia danych na identycznych lub podobnych trasach.";
10) dodaje się artykuł w brzmieniu:
„Artykuł 11a
1. Przetwarzanie danych osobowych na podstawie niniejszej dyrektywy odbywa się zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679*.
2. Przetwarzanie danych osobowych przez instytucje i ograny Unii na podstawie niniejszej dyrektywy, na przykład w pojedynczym punkcie kontaktowym i w systemie SafeSeaNet, odbywa się zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 45/2001**.
______________
* Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U. L 119 z 4.5.2016, s. 1).
** Rozporządzenie (WE) nr 45/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2000 r. o ochronie osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez instytucje i organy wspólnotowe i o swobodnym przepływie takich danych (Dz.U. L 8 z 12.1.2001, s. 1).";
11) art. 12 otrzymuje brzmienie:
„Artykuł 12
1. W wyjątkowych okolicznościach, w przypadku gdy jest to należycie uzasadnione odpowiednią analizą przeprowadzoną przez Komisję oraz w celu uniknięcia poważnego i niedopuszczalnego zagrożenia dla bezpieczeństwa morskiego lub w celu uniknięcia niezgodności z unijnym prawodawstwem morskim, Komisja jest uprawniona do przyjmowania zgodnie z art. 12a aktów delegowanych zmieniających niniejszą dyrektywę, aby, do celów niniejszej dyrektywy, nie stosować zmiany instrumentów międzynarodowych, o których mowa w art. 2.
2. Te akty delegowane przyjmuje się co najmniej trzy miesiące przed upływem terminu ustalonego na szczeblu międzynarodowym dla dorozumianego przyjęcia danej zmiany lub przed przewidzianą datą wejścia w życie tej zmiany. W okresie poprzedzającym wejście w życie takiego aktu delegowanego państwa członkowskie powstrzymują się od wszelkich inicjatyw zmierzających do włączenia zmiany do przepisów krajowych lub stosowania zmiany danego instrumentu międzynarodowego.";
12) dodaje się artykuł w brzmieniu:
„Artykuł 12a
1. Powierzenie Komisji uprawnień do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 12, podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.
2. Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 12, powierza się Komisji na okres siedmiu lat od dnia … [data wejścia w życie niniejszej dyrektywy zmieniającej]. Komisja sporządza sprawozdanie dotyczące przekazania uprawnień nie później niż dziewięć miesięcy przed końcem okresu siedmiu lat. Przekazanie uprawnień zostaje automatycznie przedłużone na takie same okresy, chyba że Parlament Europejski lub Rada sprzeciwią się takiemu przedłużeniu nie później niż trzy miesiące przed końcem każdego okresu.
3. Przekazanie uprawnień, o którym mowa w art. 12, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub przez Radę. Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w późniejszym terminie określonym w tej decyzji. Nie wpływa ona na ważność już obowiązujących aktów delegowanych.
4. Przed przyjęciem aktu delegowanego Komisja konsultuje się z ekspertami wyznaczonymi przez każde państwo członkowskie zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa.
5. Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.
6. Akt delegowany przyjęty na podstawie art. 12 wchodzi w życie tylko wówczas, gdy ani Parlament Europejski, ani Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, lub gdy, przed upływem tego terminu, zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten przedłuża się o dwa miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.";
13) w art. 13 wprowadza się następujące zmiany:
a) ust. 2 otrzymuje brzmienie:
„2. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011*.
____________
* Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 z dnia 16 lutego 2011 r. ustanawiające przepisy i zasady ogólne dotyczące trybu kontroli przez państwa członkowskie wykonywania uprawnień wykonawczych przez Komisję (Dz.U. L 55 z 28.2.2011, s. 13).";
b) skreśla się ust. 3;
14) dodaje się artykuł w brzmieniu:
„
Artykuł 14a
Komisja dokona oceny wykonania niniejszej dyrektywy i przedstawi wyniki tej oceny Parlamentowi Europejskiemu i Radzie do dnia … [siedem lat po dniu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi].
Do dnia ... [trzy lata po dniu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi] Komisja przedłoży Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z wykonania niniejszej dyrektywy.".
Artykuł 2
Zmiany w załączniku do dyrektywy 2010/65/UE
W części A załącznika do dyrektywy 2010/65/UE dodaje się punkt w brzmieniu:
„7. Informacje o osobach znajdujących się na pokładzie
Art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 2 dyrektywy Rady 98/41/WE z dnia 18 czerwca 1998 r. w sprawie rejestracji osób podróżujących na pokładzie statków pasażerskich płynących do portów państw członkowskich Wspólnoty lub z portów państw członkowskich Wspólnoty (Dz.U. L 188 z 2.7.1998, s. 35).".
Artykuł 3
Transpozycja
1. Państwa członkowskie przyjmują i publikują do dnia ... [24 miesiące po dniu wejścia w życie niniejszej dyrektywy zmieniającej], przepisy niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy. Niezwłocznie przekazują one Komisji tekst tych przepisów.
Państwa członkowskie stosują te przepisy od dnia ... [24 miesiące po dniu wejścia w życie niniejszej dyrektywy zmieniającej].
Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Sposób dokonywania takiego odniesienia określany jest przez państwa członkowskie.
2. Państwa członkowskie przekazują Komisji teksty najważniejszych przepisów prawa krajowego w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą.
Artykuł 4
Wejście w życie
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 5
Adresaci
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w …
W imieniu Parlamentu Europejskiego
W imieniu Rady
Przewodniczący
Przewodniczący | <urn:uuid:cc9d1407-9ca2-4886-8977-1954360fa9b9> | finepdfs | 2.201172 | CC-MAIN-2022-27 | https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CONSIL:PE_35_2017_INIT&from=EN | 2022-07-06T22:56:30+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656104678225.97/warc/CC-MAIN-20220706212428-20220707002428-00524.warc.gz | 279,861,447 | 1 | 1.000002 | 1.000002 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
606,
1658,
3091,
5274,
7199,
8841,
10693,
12694,
14325,
16012,
16773,
17701,
18652,
19941,
21419,
22990,
24325,
25501,
26618,
28065,
29125,
30203,
31429,
32771,
33734,
34637,
35545,
35729
] | 2 | 0 |
INFORMACJA O WYBORZE OFERTY NAJKORZYSTNIEJSZEJ
Działając w myśl art.253 ust.2 ustawy z dnia 11 września 2019r. Prawo zamówień publicznych informuję, iż w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego prowadzonego w trybie podstawowym bez przeprowadzenia negocjacji z dnia 21.12.2023r na zadanie pn.: „Ochrona obiektów Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji w Jastrzębiu-Zdroju”
Wpłynęły 2 oferty złożone przez:
1) Ekotrade Sp. z o.o – lider konsorcjum
Ul. Melomanów 4
00-712 Warszawa
Silesia Ekotrade Sp. z o.o – partner konsorcjum
Ul. Pawła Śmiałowskiego 2
41-100 Siemianowice Śląskie
Agopol- Ekotrade Sp.zo.o – partner konsorcjum
Ul. Jana Kilińskiego 31
76-200 Słupsk
2) MASTER SECURIT Sp. z o.o
Ul. Śląska 18
44-206 Rybnik
Jako najkorzystniejszą ofertę uznano ofertę złożoną przez: Ekotrade Sp. z o.o – lider konsorcjum, Ul. Melomanów 4, 00-712 Warszawa
Silesia Ekotrade Sp. z o.o – partner konsorcjum
Ul. Pawła Śmiałowskiego 2, 41-100 Siemianowice Śląskie
Agopol- Ekotrade Sp.zo.o – partner konsorcjum
Ul. Jana Kilińskiego 31, 76-200 Słupsk
oferowaną ceną brutto na realizację całego zadania: 187 353,20 złotych zł (słownie: sto osiemdziesiąt siedem tysięcy trzysta pięćdziesiąt trzy złote 20/100).
Uzasadnienie wyboru:
Wykonawca uzyskał najwyższą liczbę punktów zgodnie z kryterium oceny ofert określonym w SWZ.
Poniżej przedstawiam informacje wymagane ww. artykułem ustawy Prawo Zamówień Publicznych:
| Nr oferta | Nazwa Wykonawcy | ilość punktów w kryterium ceny | ilość punktów ogółem |
|-----------|-----------------------------------------------------|---------------------------------|----------------------|
| 1. | Ekotrade Sp. z o.o – lider konsorcjum, | | |
| | Ul. Melomanów 4, 00-712 Warszawa | 100 pkt | 100 pkt |
| | Silesia Ekotrade Sp. z o.o – partner konsorcjum | | |
| | Ul. Pawła Śmiałowskiego 2, 41-100 Siemianowice Śląskie| | |
| | Agopol- Ekotrade Sp.zo.o – partner konsorcjum | | |
| | Ul. Jana Kilińskiego 31, 76-200 Słupsk | | |
Komisji przetargowa:
Anna Szweda .................................................. [podpis]
Monika Myśliwiec ........................................... [podpis]
Arkadiusz Mrozek ........................................... [podpis]
Zamawiający:
DYREKTOR
Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji
mgr Zofia Florek | <urn:uuid:19f7fe4c-dbe3-43bb-9451-930cce65a84e> | finepdfs | 1.129883 | CC-MAIN-2024-22 | https://platformazakupowa.pl/file/get_new/f66f0c8acea446c13825c2ad34ab07ea.pdf | 2024-05-26T04:44:26+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058868.12/warc/CC-MAIN-20240526043700-20240526073700-00766.warc.gz | 395,677,188 | 0.999098 | 0.999181 | 0.999181 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1220,
2744
] | 1 | 0 |
Wóz bojowy dla strażaków
XV dni Pawłowic
* Wizyta włódrzy miast partnerskich
* Koncert zespołu Elektryczne Gitary
* Dzień promocji zdrowia
* Obóz rycerzy średniowiecznych
* Międzynarodowy wyścig kolarski
Szczegóły na załączonej ulotce
Nowa matura w ZSO
str. 6
str. 8
Drogi do remontu
Trwają prace związane z modernizacją ul. 1 Maja w Pawłowicach. Planowany termin zakończenia robót wyznaczono na lipiec.
W tym samym rejonie rozpoczęły się także roboty polegające na przebudowaniu drogi 22 Lipca, prostopadłej do ul. 1 Maja. Roboty rozpoczęły się od budowy odcinka kanalizacji deszczowej w ul. Nowej, co umożliwi odprowadzenie wód deszczowych.
Następnie będą prowadzone roboty nawierzchniowe. Ulica 22 Lipca zostanie przebudowana i planowane jest jej poszerzenie do szerokości 5 metrów. Z uwagi na brak zgody części mieszkańców na przekazanie gruntów przy drodze nie zostanie wybudowany chodnik.
Ponieważ inwestycje przebudowy ul. 1 Maja i 22 Lipca zbiegły się w jednym czasie, mieszkańcy mogą spodziewać się uciążliwości związanych z dojazdem do domu. Wynagrodzeniem tego będzie fakt, że po zakończeniu inwestycji, osiedle domków jednorodzinnych w Pawłowicach wzbogaci się o kolejną po ul. K. Miarki, Ogrodowej, Wrzosowej, Astrów, Poprzecznej wyremontowaną w tym rejonie drogę.
Sabina Bartecka
Chodnik przy Ligonia w Krzyżowicach
Na mocy porozumienia ze Starostwem Powiatowym, rozpoczęły się prace przy budowie kolejnego odcinka chodnika przy ul. Ligonia w Krzyżowicach.
W ramach planowanych robót zostanie wykonany chodnik o długości 200 metrów oraz kanalizacja deszczowa. Prace potrwają do końca lipca.
Takie same terminy są na innych odcinkach chodników w ramach tego samego porozumienia z powiatem. Niedługo rozpocznie się pierwszy etap budowchodnika wraz z kanalizacją deszczową, przy ul. Kruczej od ul. Orlej w kierunku wiaduktu kolejowego.
Prace rozpoczna się również przy ul. Kraszewskiego w Golasowicach na odcinku od ul. Orzeszkowej do drogi wojewódzkiej nr 938. To już ostatni ciąg pieszy, który kończy budowę chodnika w ciągu ul. Korczaka i Kraszewskiego.
Sabina Bartecka
Roboty na Świerczewskiego
Jeszcze w tym miesiącu rozpoczną się roboty przy przebudowie nawierzchni drogi wojewódzkiej nr 933 w Pawłowicach i Pniówku.
Ulica Świerczewskiego zostanie wyremontowana na odcinku od ul. Mickiewicza do granicy z Miastem Jastrzębie w Pniówku.
Po stronie pawłowickiej zostanie wykonany nowy chodnik z kostki betonowej, a po stronie Pniówka zostanie utwardzone pobocze za pomocą ścinik asfaltowej.
Inwestycja prowadzona jest przez Urząd Marszałkowski w Katowicach, który prowadzi i finansuje zadanie na podstawie porozumienia z Gminą Pawłowice. Nasz urząd partykuje w kosztach inwestycji, a pieniądze na remont drogi w Pniówku ze względu na szkody górnicze wyłoży także KWK Pniówek.
Roboty rozpoczna się od strony Jastrzębia Zdroju i potrwają w przypadku Pniówka do czerwca, a w Pawłowicach do lipca. Obydwa odcinki: Pawłowic i Pniówka będą prowadzone równolegle przez dwie wybrane w przetargu firmy.
- Prace będą prowadzone pod ruchem, co oznacza, że w czasie remontu droga zostanie częściowo zwężona do jednego pasa ruchu, a ruch pojazdów będzie się odbywał wahadłowo - mówi Marian Botorrek z Urzędu Gminy.
Za to po zakończeniu zadania, ul. Świerczewskiego od ronda do Jastrzębia będzie wyremontowana i pokryta nowym asfalem.
Sabina Bartecka
Pomnik z okazji jubileuszu
Jubileusz 700 lat Krzyżowic to dla ludzi wierzących przypomnienie credo - "wierzę w świętych obcowanie" - mówi ks. Jan Grzegorzek, proboszcz parafii pw. św. Michała Archanioła w Krzyżowicach. - Przy okazji jubileuszu wspominamy zmarłych, fundatorów parafii, ale żyjemy w wolnej ojczyźnie, a wolność jest efektem tych, którzy poświęcili za nią życie.
W I wojnie światowej zginęło około 20 mieszkańców Krzyżowic, podczas II – 51 osób. Ksiądz kanonik Franciszek Kuboszek, który ukrywał się przez 5 lat przed hitlerowcami, w maju 1945 roku w ogłoszeniach parafialnych powiedział mieszkańcom, że w tym dniu minęła I rocznica śmierci ks. Józefa Kani – „kapelana” AK i jego brata - Władysława Kuboszka – komendanta AK oraz tych, którzy zostali rozstrzelani pod ścianą śmierci w obozie w Oświęcimiu.
Obaj działacze Armii Krajowej – ks. Józef Kania i Władysław Kuboszek razem z Franciszkiem Stalmachem – mieszkańcem Krzyżowic i plutonowym AK zostali aresztowani pod Strumieniem w lutym 1943 roku. Jak wynika z relacji historyków, Stalmach został zastrzelony przez hitlerowców na miejscu. Natomiast księży zostali przewiezieni do Oświęcimia, gdzie po roku katogri zostali zabici.
Podczas wspomnianej mszy w 1945 roku, ks. kanonik Kuboszek powiedział jeszcze, że przydałby się pod kościołem kamień z nazwiskami bohaterów i taki kamień znajdzie się pod pomnikiem przy zabytkowej bramie prowadzącej na probostwo. Na kamieniu na pamiątkowej tablicy znajdą się nazwiska ks. Kani, ks. Władysława Kuboszka oraz Franciszka Stalmacha.
21 maja o godz. 11.00 odbędzie się msza, po której nastąpi odsłonięcie pomnika z napisem "Obronićm ojczyzny poległy na frontach Europy w 700-lecie Krzyżowic – mieszkańcy".
Sabina Bartecka
Trwają prace przy budowie pomnika z pamiątkową tablicą.
Do wynajęcia
Pomieszczenia w ośrodku zdrowia
Wójt Gminy Pawłowice ogłasza nieograniczony pismem przetarg ofertowy na najem lokalu użytkowego położonego przy ul. Górniczej 14a w Pawłowicach.
Przeznaczenie wynajmowanych pomieszczeń to działalność związana z usługami medycznymi lub inną nie mająca negatywnego wpływu na świadoczne usługi w ramach opieki zdrowotnej.
Lokal o łącznej powierzchni użytkowej 125,46m² znajduje się na piętrze budynku w przychodni zdrowia. Składa się z przylegających wzajemnie pięciu pomieszczeń z korytarzami o powierzchniach użytkowych: 8,13 m²; 11,92m²; 17,72m²; 2,43m²; 4,97m² + korytarze 80,29 m².
Oferty w formie pisemnej należy składać w zamkniętych kopertach, nie identyfikujących oferenta, z dopiskiem na kopercie "Przetarg na najem lokalu położonego w budynku w Pawłowicach, przy ul. Górniczej 14a" w Punktce Obsługi Klienta w Urzędzie Gminy Pawłowice do 25.05.2006r. do godz. 10.00.
Część jawna przetargu odbędzie się w Urzędzie Gminy Pawłowice 26 maja o godz. 10:00 w sali numer 13.
Szczegółowych informacji o lokalu i warunkach przetargu udzielają pracownicy Urzędu Gminy: Tyberiusz Zawadzki, Robert Stepień, tel. (032) 47-56-300.
Doradca Zawodowy w Gminnym Centrum Informacji
17 maja od godz. 9.00 do 11.00 w siedzibie Gminnego Centrum Informacji w Pawłowicach przy ul. Zjednoczenia 65, bud. C Urzędu Gminy, pok. 1, tel. 032 475 63 47 bezpłatnych porad będzie udzielać doradca zawodowy Górniczej Agencji Pracy.
W ramach konsultacji osoby zainteresowane mogą uzyskać informacje w zakresie: aktywnego poruszania się po rynku pracy, prawidłowego wypełniania dokumentów aplikacyjnych oraz przygotowania się do rozmowy kwalifikacyjnej.
Pracownik ZUS w Gminnym Centrum Informacji
19 maja od godz. 9.00 do 11.00 w siedzibie Gminnego Centrum Informacji w Pawłowicach przy ul. Zjednoczenia 65, bud. C Urzędu Gminy, pok. 1, tel. 032 475 63 47, bezpłatnych porad będzie udzielać pracownik ZUS z Rybnika.
W ramach konsultacji osoby zainteresowane mogą uzyskać informacje w zakresie:
- ogólnych przepisów regulujących podleganie ubezpieczeniom społecznym,
- zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego,
- wysokości składek,
- zasad wypełniania dokumentów zgłoszenia do ubezpieczenia i dokumentu płatniczego należności ZUS z tytułu składek.
Nowe oświetlenie uliczne
Ponad 40 nowych punktów świetlnych rozjaśni trzy ulice naszej gminy.
Właśnie rozstrzygnięto przetargi na wykonanie oświetlenia przy ul. Reja w Golasowicach, Gruntowej w Pielgrzymowicach i Dąbkowej w Pniówku. Najwięcej opraw świetlnych zaplanowano przy ul. Reja (20), a przy kolejnych ulicach: Gruntowa (15) i Dąbkowa (9).
Przede wszystkim będą stawiane latarnie wolnostojące, a tam, gdzie będzie to możliwe będą wykorzystywane istniejące słupy.
Prace rozpoczęły się w zeszłym tygodniu i potrwają do końca czerwca. bs
Czy reklamy szpecą Pawłowice?
Ustawione na trawnikach reklamy przeróżnych firm szpecą Pawłowice, informował podczas sesji jeden z radnych. – Przede wszystkim reklamy i szyldy ustawione przy rondzie zasłaniają piękny park przy kościele w Pawłowicach. Nie tylko ja zwróciłem, na to uwagę, także mieszkańcy innych miejscowości – mówił radny.
Nadzór nad reklamami należy do kompetencji Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach i Powiatowego Inspektora Nadrzu Budowlanego w Pszczynie.
Wielu pawłowiczan uważa, że Pawłowice są ładną i interesującą gminą. Ładna, bo spośród innych gmin wyróżnia ją ciekawa architektura z XVIII i XIX wieku, interesująca ze względu na bogatą historię. Gminę szpecą reklamy, ustawiane chaotycznie, bez żadnego nadzoru, przez co nie spełniają zamierzonego celu. Zastanawiam się, na co liczą firmy, umieszczające swoje reklamy na ruchliwym skrzyżowaniu? Bo przecież chyba nie na to, że osoby jadące samochodami przeczytają cokolwiek, zapamiętają adresy tych firm, a już na pewno nie na to, że zdążą zapoznać się z długimi tekstami.
Nadzór nad reklamami należy do kompetencji Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach i Powiatowego Inspektora Nadrzu Budowlanego w Pszczynie. Na ustawienie reklamy, firma musi mieć pozwolenie wydane przez Starostwo Powiatowe. Umieszczenie reklamy powinno być też zgodne z planem zagospodarowania przestrzennego gminy. Jednak najbardziej – nie tylko moim zdaniem - szpecą gminę budynek byłego posterunku znajdujący się w widocznym miejscu przy ul. Zjednoczenia przy drodze na Cieszyn. Odpadające tynki, wybite okna, liszące brudnej farby i namalowane sprayem różne napisy źle świadczą o gospodarzach. Niestety Gmina jest bezsilna, bo nie może zmusić Powiatowego Inspektora Nadrzu Budowlanego w Pszczynie, który odpowiada za stan budynków w powiecie, do interwencji i zabezpieczenia budynku. Inspektorat nie odpowiada na pisma, które Urząd Gminy w tym celu do niego wysyła. Uzbierała się ich już cała teczka. Jedyną nadzieję na poprawienie sytuacji jest wykupienie budynku przez inwestorów. Są dwie chętne osoby, ale na razie nie wiadomo, co będzie dalej i czy kupią były posterunek. Pewne jest to, że trzeba by natychmiast coś z tym budynkiem zrobić, by nie kompromitował gminy.
Naszą gminę szpecą również dziury na drogach powiatowych. W okresie wiosennego remontu częściowego, są wycinane kawalki dziurawej jezdni, ale zanim, zostaną one pokryte asfalem mija nawet kilka tygodni. Jazda samochodem po takiej drodze przypomina slalom i może spowodować wypadek. - Co na to radni powiatowi, przecież oni też jeżdżą po tych samych drogach? W ogóle nie widać efektu ich działań – stwierdza jeden z mieszkańców.
Prace społecznie użyteczne
Na mocy porozumienia Wójta Gminy Pawłowice i Starosty Pszczyńskiego 10 bezrobotnych osób zostanie zatrudnionych przez Urząd Gminy Pawłowice w ramach prac społecznie użytecznych. Są to osoby bez prawa do zasiłku oraz korzystające z świadczeń pomocy społecznej. Zatrudnieni pracują w jednostkach organizacyjnych Urzędu Gminy- są to szkoły, OPS i GZK.
Urząd Pracy w Pszczynie refunduje 60 proc. kosztów wynagrodzenia pozostał 40 proc. pokryje Urząd Gminy. Zatrudnione osoby wykonują prace porządkowe wokół budynków publicznych przez 10 godzin tygodniowo. Dostają za to wynagrodzenie w wysokości 6 zł za godzinę.
24 kwietnia prace rozpoczęło sześć osób, a trzy dni później dołączyła do nich jedna osoba. Są to panowie, mieszkańcy naszej gminy w wieku od 32 do 50 lat. Mają umowy do sierpnia i do końca grudnia. Trzy osoby, które nie zgłosili się, za nie przyjęcie propozycji Urzędu Pracy mogą stracić status bezrobotnego na 90 dni.
Prace społecznie użyteczne to nowy instrument rynku pracy skierowany do osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, a jednocześnie korzystający ze świadczeń pomocy społecznej, wprowadzony od listopada 2005r. na podstawie znowelizowanej ustawy o promocji zatrudnienia.
Sabina Bartecka
Stypendia socjalne
Rusza edycja programu stypendialnego dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Pawłowice. O stypendium mogą ubiegać się rodzice uczniów, których miesięczny dochód na 1 osobę w rodzinie nie przekracza 316,00 zł. Wszelkie informacje zamieszczane są na stronie www.pawlowice.pl oraz na tablicach ogłoszeń w placówkach oświatowych.
Wnioski do odbioru codziennie w szkołach na terenie Gminy i w Gminnym Zespole Oświaty w Pawłowicach ul. Zjednoczenia 65.
Termin złożenia wniosków upływa 31 maja 2006 roku.
To już ostatni artykuł cyklu o wybitnych postaciach Krzyżowic, które wywarły wpływ na losy tej miejscowości, zostały szczególnie zapamiętane i przyczyniły się do rozwoju sołectwa. Warto poznać historię Krzyżowic, bo wioska obchodzi rocznicę 700-lecia istnienia. W tym numerze gazety przedstawiamy braci Jana i Tomasza Kowalczyków. Tekst został opracowany przez proboszcza kościoła w Krzyżowicach ks. Jana Grzegorza i stanowi fragment przygotowanej do wydania książki „Z kart historii wsi i parafii Krzyżowice (zapiski z okazji 700-lecia).
**Zasłużeni krzyżowiczanie**
**Jan i Tomasz Kowalczykowie**
„Górnoślązaka”. Cieszył się na Śląsku dużym autorytetem. Mając 31 lat kandydował z pszczyńskiego-rybnickiego okręgu w wyborach do parlamentu niemieckiego. Startował z listy Polskiego Towarzystwa Wyborczego, co spowodowało zmasowaną nagonkę prawową na jego osobę ze strony ugrupowań niemieckich. Wyraźnie wygrał pierwszą turę. W wyborach ścisłejszych przegrał nieznacznie z kandydatem Centrum, z adwokatem Faltinem z Żor.
Szykan y i nieporozumienia z Wojciechem Korfantom oraz upadłość „Górnoślązaka” spowodowały, że Jan Kowalczyk za zgodą swojej żony wyjechał w 1906 roku do Stanów Zjednoczonych, gdzie redagował dzienniki polskojęzyczne. Był w tym czasie najbardziej znanym i szanowanym działaczem polonijnym na wschodnim wybrzeżu USA. Przed wybuchem I wojny światowej wrócił z pokazaną sumą pieniędzy. 72 tysiące dolarów przekazał W. Korfantomu na pokrycie kosztów przyszłego plebiscytu.
W latach 1920-1921 był pierwszym konserlem RP w Danii. Kiedy przyszedł czas na odbudowanie Polski, podjął na nowo ideę rozwoju kraju na drodze spółdzielczości. Opracował pomysł szerokiej akcji spółdzielczej, skupionej w towarzystwie – macierzy pod nazwą Polskie Akcyjne Towarzystwo Gospodarczo-Asekuracyjne. Jest autorem pomysłu unarodzenia przemysłu górnośląskiego drogą objęcia go w posiadanie przez bardzo szeroką spółkę akcyjną.
Podsumowując działalność Jana Kowalczyka, związaną z jego twórczością publicystyczną, możemy powiedzieć, że tutaj okazał się doskonałym teoretykiem odrodzenia narodowego na Śląsku, podczas gdy działający z nim razem brat Tomasz przeszedł do historii jako praktyk.
**Tomasz Kowalczyk** urodził się 19 grudnia 1879 roku w Krzyżowicach. Po ukończeniu gimnazjum odbył dwuletnią praktykę u kupca Stefana Kukowskiego w Żorach. Już w domu zetknął się z handlem, bo jego ojciec Franciszek w Krzyżowicach założył konsum sklep, do którego sprowadził towary od wspomnianego kupca.
Jego działalność polityczna rozpoczęła się w 1895 roku, kiedy zaczął angażować się przed wyborami do parlamentu niemieckiego, uczestnicząc w agitacji na rzecz Polaka Stefana Radwańskiego. Ożywiona była jego działalność w towarzystwie gimnastycznym „Sokół”, poprzez które propagował ideę Polski Niepodległej.
Był organizatorem Czytelni Ludowych, a od 1910 roku zaczął działać na rzecz rozwoju ruchu śpiewacznego na Górnym Śląsku. Z jego inicjatywy powstał chór „Ogniwko” w Katowicach. W latach 1918-1921 brał czynny udział w politycznej i zbrojnej walce o przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Jako członek PCK zaopatrywał ludność polską w artykuły pierwszej potrzeby, żywność itp.
W latach 1926-1938 był prezesem Związku Towarzystw Kupców Polskich w województwie śląskim. Podczas II wojny światowej spotkały go represje i przesładowania ze strony władz hitlerowskich. Od 1940 do 1941 roku przebywał w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu.
Po wojnie pracował w Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach i w administracji „Śląskich Wiadomości Gospodarczych. Zmarł w 1963 roku w Katowicach.
ks. Jan Grzegorzek
---
**Trening komunikacji interpersonalnej**
W szkoleniu, które odbyło się w dniach 26-27 kwietnia w Gminnym Centrum Informacji, wzięło udział 13 osób. Szkolenie przeprowadzone zostało przez doradcę zawodowego Górniczej Agencji Pracy.
Szkolenie było prowadzone metodą warsztatową, interaktywną, co oznacza, że krótkie wykłady były wzbogacone o różnego rodzaju ćwiczenia, testy i gry, których zadaniem jest nie tylko urozmaicenie zajęć, ale także stworzenie możliwości przećwiczenia i utrwalenia zdobytych informacji.
Pierwszy dzień szkolenia odbywał się pod hasłem: komunikacja interpersonalna, a uczestnicy zajęć kształtowali umiejętność słuchania oraz właściwego przekazywania informacji. Następnego dnia ćwiczono autoprezentacje - kształto wano wizerunek własnej osoby oraz elementy autoprezentacji przydatne na rynku pracy. bs
Nowy wóz bojowy dla strażaków
Ochotnicza Straż Pożarna w Pawłowicach otrzymała nowy wóz bojowy. Jest to lekki samochód ratowniczo-gaśniczy na podwoziu Mitsubishi Canter ze zbiornikami na 1500 litrów wody.
Jest on wyposażony w urządzenia do ratownictwa drogowego, posiada zestaw hydraulicznych narzędzi ratowniczych firmy Lukas – nożyce do rozcinania karoserii samochodu, które wykorzystywane są, gdy w samochodzie zostaną uwiezieni ludzie, rozpiecze oraz pompę o wydajności 1060 l na minutę, a także pojemnik na środek pianotwórczy, drabinę DW 10, maszt oświetleniowy, wyciągarkę 3,9 tonny oraz piłę do cięcia stali i betonu oraz piłę do drewna. Samochód posiada również sprzęt do ratownictwa medycznego: torbę R1 wraz z zestawem do tlenoterapii.
Samochód kosztował 256 tys. zł. Jednostka otrzymała go już w lipcu zeszłego roku, a miesiąc później dokupiono do niego sprzęt hydrauliczny za 51 tys. zł. Uroczystość przekazania i poświęcenia wozu odbyła się prawie rok później na początku maja. Dlaczego tak późno? Strażacy chcieli nadać tej uroczystości wyjątkową oprawę i czekali na święto swojego patrona - Floriana, które przypada właśnie w maju.
Uroczyste przekazanie wozu rozpoczęło się mszą świętą w kościele Jana Chrzciciela. Po mszy strażacy wraz z druhami z pozostałych jednostek gminy i pocztami sztandarowymi oraz zaproszonymi gośćmi przeszli w kowrowowie pod budynek strażnicy. Prowadziła ich orkiestra KWK Pniówek. Tam głos ooddano przybyłym na uroczystość gościom: przedstawicielom Państwowej Straży Pożarnej oraz władzom gminy. - Już od dłuższego czasu istniała potrzeba zakupienia drugiego wozu dla strażaków z Pawłowic i wyposażenia go w zestaw ratownictwa drogowego – mówił komendant gminny Jan Kieloch. - W ubiegłym roku nasza jednostka interveniowała 68 razy, a 25 razy w wypadkach drogowych.
Przez gminę Pawłowice przebiegają trzy ważne drogi: DK 81, DW 933 i DW 938. To powoduje ogromny ruch samochodów i związaną z tym ilość zdarzeń drogowych. - Sytuacja jest taka, że nie przestrzegamy przepisów, jeździmy szybko i bez wyobraźni – mówił Jan Kieloch. - Ostatnie tragiczne wypadki wskazały, jak ważne jest posiadanie wozu ratownictwa drogowego do szybkiego ratowania osób uwiezionych w swych pojazdach.
Ochotnicza Straż Pożarna zrzesza mieszkańców naszej gminy – ochotników i pasjonatów, którzy za darmo i bezinteresownie chcą ratować innych ludzi, zarówno w wypadkach drogowych, jak i w klęsках powodzi i w przypadku ognia. Wyposażenie jednostek i bezpieczeństwo mieszkańców zależy więc przede wszystkim od władz samorządowych, które finansują zakup bardzo drogiego sprzętu pożarniczego. Myślę, że strażacy naszej gminy mogą liczyć na włodarzy gminy i nie muszą martwić się o przyszłość i bezpieczeństwo swojej miejscowości. bs
Majówka w Pniówku
27 maja, godz. 16.00, plac przy Domu Ludowym
W programie:
Godz. 16.00-19.00 – Big Band KWK Pniówek, zespół „Retro”, „Miniatura”, „Flava” oraz gry i zabawy dla dzieci z nagrodami
Godz. 19.00-20.30 – gwiazda festynu „Mirosław Szoltysek i Wesołe Trío”, czyli śląskie biesiadne granie, śpiewanie, taniec i dowcipy oraz „duet trębaczcy”. Znany zespół z anteny „Radia Piekary” i TVP Katowice „Biesiady Śląskie”.
Godz. 20.30 – zabawa taneczna przy muzyce czteroosobowego zespołu „Kredyt”. Wiele atrakcji. Stoiska Gastronomiczne. Szczegóły na plakatach.
Serdecznie zapraszam i proszę o liczny udział w festynie.
Soltys Pniówka Zdzisław Goik
Spotkanie z wolontariuszami
W czwartek, 18 maja o godz. 14.30 odbędzie się spotkanie z wolontariuszami w Zakładzie Opiekuńczo – Leczniczym w Krzyżowicach, który jest filią Archidiecezjalnego Domu Hospicyjnego Caritas w Katowicach.
Na spotkanie zapraszamy wszystkie chętne osoby, które chcą pomóc podopiecznym krzyżowickiego zakładu i planują pracę w wolontariacie.
Dzień Comeniusa w Modrzewiowym Ogrodzie
Takie różne, a takie podobne zarazem
Przedszkole w Modrzewiowym Ogrodzie w Pawłowicach 27 kwietnia zorganizowało prezentację projektu realizowanego w ramach programu Sokrates Comenius. Najbardziej widownskie były z pewnością występy przedszkolaków w kolorowych strojach maskotek reprezentujących poszczególne kraje.
Przedszkole współpracuje z pięcioma krajami europejskimi: Anglia, Malta, Niemcami, Rumunią i Wyspami Kanaryjskimi. Na prezentacji byli obecni rodzice przedszkolaków oraz dyrektorzy z innych przedszkoli, również spoza gminy. Prezentacja miała na celu nie tylko przedstawienie projektu, ale również zachęcenie innych przedszkoli do międzynarodowej współpracy. Tytuł projektu, który brzmi „Takie różne, a takie podobne zarazem” ma na celu nauczyć małych wychowanków postrzegania siebie jako obywatela Europy i świata.
- Główne cele projektu to przekazanie wiadomości, że dzieci generalnie są wszędzie takie same. Mają wspólne zainteresowania, bez względu na to, gdzie żyją – mówiła podczas prezentacji Justyna Rutkowska, dyrektorka przedszkola. – Chcemy poszerzyć horyzonty naszych małych dzieci poprzez przedstawienie ich dzieciom żyjącym w innych krajach, wpiając im szacunek dla inny ludzi i uświadomić piękno naturalnego środowiska.
Aby zrealizować tę wizję oraz Program Rozwoju Przedszkola, rada pedagogiczna postanowiła wziąć udział w programie unijnym Sokrates Comenius Akcja 1. – Nasze dzieci są w wieku od 3 do 7 lat i nie potrafią się jeszcze dobrze komunikować. Bezpośredni kontakt za pomocą telefonu internetowego i wideokonferencję uświadomi im ważność komunikacji i jednocześnie pomoże w realizacji standardu wzajemnego – dodaje.
Większość dzieci nie ma możliwości wyjazdu za granicę i nie posiada komputera w domu. W związku z tym projekt umożliwi im poznanie nowych technologii i różnic kulturowych oraz środowiskowych partnerskich przedszkoli.
Nauka przez maskotki
Założenia wspólnie opracowanego planu działań zakładają pisanie pamiętników przez maskotki. Każde państwo biorące udział w projekcie wybrało sobie maskotkę, która pisze pamiętnik przebywając w swojej placówce i krajach ją goszczących. Maskotką przedszkola w Pawłowicach jest Kitka (wiewiórka), Malty – Finu (delfinek), Wysp Kanaryjskich – Canario (żółty ptaszek), Niemiec – Sandy (wiewiórka), Wielkiej Brytanii – Matt (piesek), a Rumunii – Tinu (reniferek).
Do realizacji projektu przystąpiono we wrześniu ubiegłego roku. Już w październiku Przedszkole w Modrzewiowym Ogrodzie przesłało placówkom partnerskim książkę z informacjami i zdjęciami swojej placówki, przedszkolakami i maskotką. W październiku odbyła się pierwsza audiokonferencja z wykorzystaniem telefoni internetowej między państwami partnerskimi. Dzieci opowiadały o sobie, śpiewały piosenki w swoich ojczyźnnych językach.
Ważną częścią projektu są także międzynarodowe spotkania nauczycieli. W marcu odbyło się one w Rumunii, a grudniu planowane jest na Wyspach Kanaryjskich celem zaplanowania zadań na ostatni rok realizacji projektu. Z kolei spotkanie w Wielkiej Brytanii w marcu przyszłego roku będzie służyło ewaluacji dotychczasowych osiągnięć i realizacji projektu.
Koncowym efektem trwającego trzy lata projektu ma być stworzenie przez każde państwo pudła z bogactwami. Będzie ono zawierało m.in. puzzle z obrazkami szkół partnerskich, pamiętnik maskotki, film z dziećmi śpiewającymi proste piosenki oraz opowiadanie napisane przez dzieci w rodzimym języku i angielskim.
Sabina Bartecka
Uwaga konkurs!!!
Wzorem lat ubiegłych, celem podnoszenia estetyki otoczenia w naszej gminie, Wójt Gminy Pawłowice ogłasza konkurs na:
Najpiękniejszy ogródek przydomowy Gminy Pawłowice 2006,
Najbardziej estetycznie zagospodarowaną zagrodę wiejską Gminy Pawłowice.
Do udziału w konkursie zachęcamy wszystkich właścicieli ogródków i zagrod rolniczych. Najlepsi otrzymają nagrody. Przewidziana jest do podziału kwota ok. 3 tysięcy złotych. Konkurs odbywać się będzie w dwóch etapach na poziomie sołectwa oraz całej gminy.
Osoby chcące wziąć udziału w konkursie prosimy o zgłaszanie się do sołtysów w nieprzekraczalnym terminie do 15 czerwca. Sołtys wraz z Radą Sołecką zorganizuje komisję konkursową w sołectwie, która wybiera najlepsze ogródki i zagrody na terenie sołectwa. Do 15 lipca sołtysi przekażą listę najlepszych reprezentantów sołectwa do drugiego etapu, który odbywać się będzie na poziomie całej gminy.
Jednocześnie informujemy, że ogródki i zagrody nagrodzone w konkursach z ostatnich pięciu lat nie będą nagradzane w tym roku. Regulamin konkursu jest dostępny w Referacie Ochrony Środowiska i Rolnictwa oraz u sołtysów.
Nowa matura w ZSO Pawłowice
Rok temu było m.in. wypracowanie z „Potopu”. W tym roku z „Makbeta”. Prawie 430 tysięcy maturzystów rozpoczęło 4 maja egzamin dojrzałości.
Matura z polskiego to już nie tasiemcowe wypracowanie pisane w pocie czoła przez pięć godzin. W ubiegłym roku tę starą maturę zastąpiła nowa - test sprawdzający rozumienie czytanego tekstu i dodatkowo krótkie wypracowanie na zadanym temat. Rok temu było m.in. o Sienkiewiczkowiskim „Potopie”. Co teraz? Uczniowie mieli charakteryzować Szekspirowskiego Makbeta. - Spodziewaliśmy się trudniejszych tematów – mówi Szymon Klimza z Warszowic. - Ja wszystko pokręciłem i napisałem, że losy Makbeta naznaczone były fatum. Pomyliłem Makbeta z Edypem – mówi Adrian Srokosz z Pawłowic. - Test z polskiego określiłbym jako średnio trudny, natomiast z języka angielskiego – jako łatwy – dodaje Rafał Modrzewski z Pawłowic. - A ja bardziej stresowałam się angielskim niż polskim – twierdzi Agnieszka Tomala. Zadania są identyczne w całym kraju – żeby można było porównać osiągnięcia uczniów z różnych miast, z różnych szkół i różnych środowisk. I by ogólnopolska matura mogła być przepustką na studia. Startujący 4 maja maturalny maraton potrwa aż miesiąc! W tym czasie każdego maturzystę czeka przynajmniej pięć egzaminów. Trzy pisemne - z polskiego, języka obcego (trzy czwarte uczniów zdaje angielski) i jednego z dziesięciu przedmiotów do wyboru (matematyka, fizyka, chemia, biologia, geografia, WOS, historia, wiedza o tanciu, historia sztuki albo historia muzyki). I jeszcze dwa egzaminy ustne - z polskiego i z języka obcego. Wyniki finatury mają być znane 11 lipca. W ubiegłym roku nowa matura w ogólniakach poszła nieźle - egzaminu nie zdało w zależności od województwa od 4 do 9 proc. uczniów. Stary egzamin dojrzałości nie znika na dobrze. Jeszcze przez kilka lat będzie obowiązywać w szkołach dla dorosłych, którzy kończyli ósmoletnie podstawówki sprzed reformy oświaty.
Sabina Bartecka
Najlepsza biblioteka w województwie
Bibliotekarze naszej gminy mają powody do radości. To za sprawą otrzymanych tabel statystycznych podsumowujących działalność biblioteki za 2005 rok, przygotowanych przez pracowników działu Instrukcyjno-Metodycznego Biblioteki Śląskiej w Katowicach.
Dobre wyniki Gminnej Biblioteki Publicznej uplasowały ją wspólnie z Suszcem na pierwszym miejscu w województwie wśród samorządowych bibliotek publicznych pod względem aktywności czytelników. Biblioteka uplasowała się na pierwszym miejscu również pod względem zakupionych woluminów - 3896 książek oraz biorąc pod uwagę liczbę wypożyczeń w czytelni i do domu - 124.607.
Tak dobre wyniki biblioteki nie biorą się z niczego. To efekt systematycznego wzbogacenia swojego zbioru i wyczulenie na potrzeby czytelnicze mieszkańców. Z myślą o młodzieży, która stanowi większość osób korzystających z biblioteki oraz o studentach, których liczba stale rośnie i już wynosi 10 proc. wszystkich czytelników, uatrakcyjniono zbiory biblioteki o literaturę popularnonaukową oraz pozycje z zakresu prawa, ekonomii, pedagogiki i informatyki. bs
Książka za złotówkę
Gminna Biblioteka Publiczna w Pawłowicach prowadzi sprzedaż wycofanych książek. Można je nabycić za przysłowią złotówkę. Są to głównie powieści, kryminały z serii „Z kluczykiem” oraz książki popularno-naukowe.
Wypożyczalnia czasopism
Gminna Biblioteka Publiczna w Pawłowicach informuje, że prenumeruje wiele różnorodnych czasopism znajdujących się w czytelni, m.in. „Gałą”, „Cztery katy”, „Kwietnik”, „Murator”, „Politykę”, „Mówią wieki”, „Świerszczyk” oraz „Cogito”. Czasopisma można wypożyczyć także do domu.
Krzysztof Petek w Pawłowicach
5 czerwca na zaproszenie Gminnej Biblioteki Publicznej przyjedzie Pawłowic autor cyklu powieści sensacyjno-przygodowych dla młodzieży, Krzysztof Petek.
To dziennikarz, reportażysta, organizator wypraw i szkół przetrwania. Jego serie „Porachunki z przygodą”, „GRA” a ostatnio „Operacja HYDRA” cieszą się ogromnym powodzeniem wśród młodzieży.
Pisarz urodził się w 1970 roku w Wadowicach. Od najmłodszych lat jest związany z harcerstwem. Zaliczył 28 obozów harcerskich, ponad 300 wypraw, biwaków i rajdów. W terenie łącznie spędził trzy lata, o każdej porze roku. Od 1987 roku przez 7 lat prowadził harcerski Oddział Specjalny powołany do ochrony obozów, biwaków, baz harcerskich. Przeszedł szkolenia survivalu (szkoły przetrwania), walki wręcz, psychologii i sytuacji krytycznych. bs
Wiosenne szczepienia przeciw wściekliźnie
Chociaż mieszkańcom krajów europejskich trudno w to uwierzyć, ale na świecie do dzisiaj wściekliźna zaraża się rokrocznie kilkadziesiąt tysięcy ludzi, głównie w krajach subtropikalnych. W Indiach każdego roku umiera na nią od 50 do 50 tys. osób. Również na Filipinach stwierdza się bardzo dużo przypadków.
Szczepionka przeciwko wściekliźnie została wynaleziona w 1885 roku przez francuskiego biochemika, profesora fizyki w Dijon, Ludwika Pasteura. Pierwsza szczepionka przeciw wściekliźnie uratowała życie człowiekowi pokasanemu przez chorego psa.
Na większą skalę stosowana jest od 1920 roku, kiedy to w Stanach Zjednoczonych i Japonii rozpoczęto masowe szczepienia psów, po roku zachorowalność psów zmniejszyła się o ok. 75 proc., a liczba pogryzionych o 50 proc. Wściekliźna uchodzi za chorobę nieuleczalną, a według wszystkich źródeł zakażenie nieuchronnie prowadzi do śmierci.
W Pawłowicach akcja szczepienia psów prowadzona jest co roku w okresie wiosennym w poszczególnych sołectwach. W tym roku rozpoczęła się ona 4 maja w Warszowicach i zakończyła 9 maja w Pniówku. Szczepienia wykonywała Przychodnia Weterynaryjna Zbigniewa Budzika przy ul. K. Miarki w Pawłowicach.
- Zaszczepiliśmy około półtora tysiąca psów – rasowych i mieszanych w różnym wieku, rocznych, dwuletnich i mających kilkańascie lat – mówi Wojciech Marek, lek. wet. – Szczepienie kosztuje 17 zł. a cena co roku ustala lekarz wojewódzki. Po dość słabym ubiegłym roku, w tym akcja szczepienia psów znów cieszyła się dużym zainteresowaniem.
Ze swoimi pupilami przychodzili przeważnie mężczyźni, ale kobiety też stanowiły sporą grupę. – Mojego psa – bokserkę Tole przywieźli mi znajomi. Bląkała się pod blokami na osiedlu w Żorach. Była bardzo chuda, sama skóra i kości. Nie wiem dokładnie ile ma lat - myśleć, że koło 12 – mówi jedna z mieszkańców Pniówka.
- Ja znalazłam trzydniowego szczecianczka koło wejścia na basen w Pawłowicach. Udało się go uratować. Ma 2 tygodnie i już otworzył oczy - dodaje Daria Budzik, która pomagała przy szczepieniach. bs
Awans blisko, ale jeszcze nie teraz
Na świętowanie awansu kibice Pniówka muszą jeszcze trochę poczekać. W ostatniej kolejce, rozegranej 13 maja na boisku przy hali GOS, Pniówek Pawlowice – prowadzący w lidze okręgowej – zremisował z Ogrodnikiem Cielmice 0:0.
Mecz odbył się w dobrych nastrojach, bo Pniówek do tej pory zdobył na swoim koncie 59 punktów i jego awans jest już praktycznie pewny, a przeciwnik z Cielmic zajmuje dopiero piętnaste miejsce w tabeli i ma 22 punkty. Kibice spodziewali się więc licznych bramek. Rozegrany w deszczu i silnym wietrze mecz nie przyniósł jednak rozstrzygnięcia i na bramki w wykonaniu piłkarzy Pniówka trzeba będzie jeszcze poczekać.
W rudzie wiosennej piłkarze Pniówka idą jak burza, wygrywając jeden mecz za drugim. Do tej pory rozegrali oni na swoją korzyść większość ze swoich spotkań, a tylko 2 zremisowali: 22 kwietnia z Rudą Śląską i 13 maja z Cielmicami.
Wygraną 1:0 zakończył się także decydujący mecz z wiceliderem grupy z Belka oraz przed tygodniem z Górnikiem Boguszowice. Lider tabeli wygrał bez problemu 3:0. Dwie bramki dla pawłowiczan strzelił Zachnik.
Wydaje się więc, że awans Pniówka jest już niezagrożony. Piłkarze Pniówka mają jeszcze do rozegrania w tej rundzie 5 kolejek, drużyna z Belka z dorobkiem 44 punktów – o jedną więcej. Pniówek, żeby awansować potrzebuje więc jednego wygranego meczu lub trzy musi zremisować. Trzymamy kciuki. bs
**Spłonęło volvo**
W Pielgrzymowicach 20 kwietnia spłonęło 20-litrowe volvo, które stało w garażu. Przybyli na miejsce strażacy (sześć jednostek) szybko zażegnali sprawę. Samochód został usunięty z garażu, a strażacy dodatkowo polali dach garażu wodą. Nie wiadomo, co było przyczyną pożaru. Sprawę bada policja.
**Niewybuch na posesji**
18 kwietnia mieszkaniec Jastrzębia Zdroju powiadomił policję o odnalezieniu niewybuchu z okresu II wojny światowej w Pielgrzymowicach. Niewybuch zabezpieczono i powiadomiono saperów z JW w Lublińcu.
Kolejny niewybuch odnaleziono 25 kwietnia przy ul. Poprzecznej w Pawłowicach. W tym przypadku także powiadamiano saperów i zabezpieczono miejsce zdarzenia.
**Ukradł złom**
30-letni mieszkaniec Pawłowic otworzył drzwi zabezpieczone od wewnątrz metalową zasuwką i włamał się do części gospodarczej budynku jednorodzinnego. Na szkodę mieszkańca Pawłowic ukradł metalowe przedmioty (złom) o wartości 200 zł. Do zdarzenia doszło 19 kwietnia.
**Znowu Romowie**
21 kwietnia przy ul. Leśnej w Pawłowicach dwaj sprawcy – prawdopodobnie narodowości romskiej, wykorzystując nieuwagę domowników, weszli do domu, przeszukali go i ukradli wyroby ze złota o wartości 3 tys. zł. Z miejsca zdarzenia sprawcy odjechali czerwonym samochodem, prawdopodobnie marki VW Golf. Oprac. sb
---
**Zwrot akcyzy dla rolników**
Z dniem 1 kwietnia 2006 roku weeszła w życie ustawa o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do jego produkcji. Zwrot podatku przysługuje producentom rolnym za okresy sześciomiesięczne (dwa razy w roku – z wyjątkiem roku 2006 r., kiedy przysługuje jednorazowy zwrot) na podstawie wniosków złożonych przez producentów rolnych do wójta wraz z fakturami VAT lub ich kopiami.
Kwota zwrotu podatku na 1 litr oleju napędowego określaną będzie corocznie przez Radę Ministrów. W tym roku według jeszcze nie potwierdzonych informacji przewidywana stawka zwrotu części podatku akcyzowego na 1 litr zakupionego oleju napędowego będzie wynosić 0,45 zł (całkowita kwota akcyzy w 1 litrze oleju to ok. 1,10 zł). Maksymalny limit zwrotu podatku akcyzowego na 1 ha użytków rolnych będzie wynosić 38,70 zł.
Wniosek o zwrot podatku rolnicy z terenu naszej gminy będą mogli składać w Urzędzie w okresie od 1 do 30 września wraz z fakturami VAT stanowiącymi dowód zakupu oleju napędowego, wystawionymi od dnia 1 stycznia 2006 roku. Terminy składania wniosków o zwrot podatku akcyzowego od 2007 roku zostały ustalone: od 1 marca do 31 marca i od 1 września do 30 września danego roku. Referat Ochrony Środowiska i Rolnictwa
---
**Sprzedaż działki w Krzyżowicach**
Wójt Gminy Pawłowice ogłasza drugi przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości niezabudowanej oznaczonej nr działki 157/52, k.m. 7 dod. 2, obręb Krzyżowice, zapisanej w KW 1103-J, położonej w Krzyżowicach przy ul. Śląskiej. Powierzchnia działki wynosi 5000 m².
Na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy Pawłowice dla części sołectwa Krzyżowice nieruchomość położona jest terenach:
- symbol planu „8.MN” – co oznacza tereny zabudowy mieszkaniowej o niskiej intensywności;
- symbol planu „18.RP” – co oznacza tereny upraw polowych;
- symbol planu „24.RZ” – co oznacza tereny łąk i pastwisk.
Oznaczenie według ewidencji gruntów: R IIIa – 1880 m², R IIIb – 2480 m², Ł III - 480 m², dr – 160 m².
Cena wywoławcza nieruchomości – 23.500 zł.
Nieruchomość podlega pod zakres ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego. W przypadku, gdy nabywca nieruchomości rolnych: nie ma kwalifikacji rolniczych, nie zamieszkuje w gminie w której jest położona nieruchomość, nie prowadził osobiście gospodarstwa i gdy nabywana nieruchomość łącznie z gruntami własnymi i dzierżawionymi nabywcę przekroczy 300 ha użytków rolnych Agencja Nieruchomości Rolnych ma prawo pierwokupu.
Przetarg odbędzie się 22 czerwca o godz. 12.00 w siedzibie Urzędu Gminy Pawłowice, ul. Zjednoczenia 60, sala nr 13.
Szczegółowe warunki przetargowe – regulamin, można odebrać w Urzędzie Gminy Pawłowice (punkt obsługi klienta). Osoby uprawnione do udzielania informacji: Danuta Dziendziel – tel. 032/ 4756-315, Tyberiusz Zawadzki – tel.032/ 4756-319.
---
**JALUM Janusz Mokry**
**UBEZPIECZENIA:**
- domów
- samochodów (wg pojemności silnika ccm)
- do 900 * skidka przy znizce 60%,
od 901 do 1250 od 1251 do 1300 od 1301 do 1500 od 1501 do 1800 od 1801 do 2500 pow. 2500
- od 200 zł* od 201 zł od 270 zł od 286 zł od 345 zł od 376 zł od 420 zł
**Pakietły OC, AC, NW, ASS od 3,8% wartości**
**KREDYTY bez poręczycieli i bez zgody współmałżonka**
Pawłowice, ul. Górnicza (obok Leader Price)
tel. 032 472 86 10, tel. kom. 0502 092 691
---
**Pracownia USG**
(badania prywatne)
**NWZOZ „MEDICUS 99” Filia Pawłowice, ul. Krużca 12**
USG piersi – spec. ginekolog – położnik Kazimierz Czuczman
Środa od 14.30 – 15.30
USG ciąży i ginekologiczne – spec. ginekolog-położnik Leszek Suda
Poniedziałek od 14.00 – 15.00
* USG narządów jamy brzusznej, łancycz, głowy dziecka (przeszlemiączkowe)
Lekarz radiolog Danuta Sarrazin
Czwartek od 15.30 - 16.30
Zapisy oraz dodatkowe informacje pod nr tel. 032/ 75-62-841.
Międzynarodowe szachy
W Szkołę Podstawowej nr 2 w Pawłowicach odbył się Międzynarodowy Drużynowy Turniej Szachowy Juniorów. Impreza była dotowana przez Urząd Gminny, który organizację turnieju powierzył Uczniowskiemu Klubowi Sportowemu „Goniec”. Dla tego klubu był to debiut w organizacji tak dużego turnieju.
Wzięło w nim udział aż 27 drużyn. Zgodnie z regulaminem każda drużyna mogła składać się z czterech osób, a ostatnia czwarta szachownica była zarezerwowana wyłącznie dla dziewczyny. W sumie, więc w turnieju grało 107 zawodników – jedna drużyna była niepełna. Organizatorzy nie spodziewali się takiej rekordowej liczby chętnych.
Przyjechali do nas z zagranicy - Słowacy – były trzy drużyny z Źyliny i jedna drużyna z Czech – z Orłowej. Poza tym impreza miała charakter ponadlokalny, bo ze strony polskiej oprócz gospodarzy grały drużyny z Częstochowy, Gliwice, Pszczyny, Jastrzębia, Łazów, Goleszowa, Cieszyna, Raciborza, Strumienia, a nawet z Chrzanowa koło Krakowa. Miejscowość ta wystawiała drużynę mistrzów Polski szkół podstawowych. Poziom turnieju był wysoki, bo przyjechało wielu zawodników z bardzo wysokim rankingiem.
Zawody, które trwały od godz. 9.00 do 16.00, zostały rozegrane systemem szwajcarskim: 7 rund po 15 minut dla zawodnika – czyli jedna partia mogła trwać maksymalnie 30 minut.
Nad przebiegiem gry czuwali: Marek Kobiela, który był sędzia głównym oraz Piotr Kamiński (instruktor UKS-u) – sędzia pomocniczy. W imieniu organizatorów funkcję „mistrza ceremonii” pełnił radny powiatowy Grzegorz Nogły, który jest również wiceprezesem UKS „Goniec”.
Szachiści rywalizowali o sześć pucharów, nagrody rzeczowe do VI miejsca (hulajnogi, torby, latarki) oraz medale dla najlepszych.
Zwyciężyli nasi południowi sąsiedzi ze Słowacją. Poniżej podajemy wyniki rozgrywek:
I miejsce: Źylina A Słowacja
II miejsce: UKS SP 8 Chrzanów I
III miejsce: Hetman Częstochowa
IV miejsce: MUKS Cieszyn
V miejsce: SK Slavia Orłowa (Czechy)
VI miejsce: AZS Gliwice
UKS „Goniec” Pawłowice: 13,18 i 20 miejsce.
W imieniu organizatorów składam podziękowanie pani dyrektor Zofii Musiał – za bardzo dużą życzliwości i możliwość zorganizowania turnieju, Markowi Kobielu i Piotrowi Kaminskiemu, Janinie i Tomaszowi Głowalom oraz Danucie Janulek za bardzo aktywne włączenia się w organizację turnieju, a także Romanowi Gruszczykowi z Urzędu Gminy za okazaną pomoc.
Izabela Szostok
Prezes UKS „Goniec”
Młodzieżki starsze w półfinałach
Drużyna koszykarek z Gimnazjum nr 2 w Pawłowicach, po wygranej z Elblągiem, zakwalifikowała się do półfinałów Pucharu Polski.
W sobotę, 6 maja rozegrała mecz w Poznaniu z Olimpią Poznań, a 13 maja rewanż odbył się w Gminnym Ośrodku Sportu w Pawłowicach. Niestety przeciwnik okazał się za silny i drużyna z Pawłowic musiała uznać wyższość rywalek z Wielkopolski. Spotkanie w Poznaniu reprezentantki naszej gminy przegrały 13 punktami, a kolejne 56:37. Taki wynik nie pozostawił złudzeń, co do tego, co w tym dniu był lepszy i pozbawił pawłowiczanki szans na final ogólnopolski. – Źle się do tego meczu nastawiliśmy. Po przegranej w Poznaniu przestałyśmy wierzyć, że możemy pokonać zawodniczki tej drużyny – mówiły po meczu reprezentantki „Gwarka” Pawłowice. – Po za tym one cały czas faulowały, a my się denerwowaliśmy na sędziów, że tego nie widać – dodaje Kinga Bandyk.
I chyba coś w tym było, bo pawłowiczanki w słabszym składzie i grając na wyjeździe radziły sobie dużo lepiej niż u siebie przy dopingu licznych kibiców.
- To była bardzo mocna drużyna. Poznań w ostatnich latach aż czterokrotnie zdobył Puchar Polski. Jest więc mocno nastawiony na sukces – komentował trener Zbigniew Dusza po zakończonym meczu.
Niezależnie od tego, trzeba docenić gimnazjalistki z Pawłowic, bo w całym turnieju radziły sobie bardzo dobrze i po raz pierwszy zaszyły tak daleko w turnieju ogólnopolskim. W zależności od zdobytych punktów uplasowały się na ósmym lub piątym miejscu. Jak na małą gminę, która konkurowała z największymi miastami Polski, pokazały klasę i to, że trzeba się z nimi liczyć.
W drużynie „Gwarka” Pawłowice grają dziewczyny uczące się w gimnazjum i dwie w szkole podstawowej. Jeżeli dalej będą tak sobie radzić, to mogą jeszcze namieszać w turniejach ogólnopolskich. Trenerzy spodziewają się, że pełnia formy dopiero przed nimi i wtedy powalczą o finał. bs
Nasi najmłodsi
* Wiktoria Drapaicz z Golasowic,
córka Sylwii i Leszka, ur. 18 marca
* Dawid Józefiak z Pielgrzymowic,
syn Aleksandry i Tomasza, ur. 20 marca
* Julia Kornasińska z Krzyżowic,
córka Magdaleny i Sebastiana, ur. 23 marca
• Kamil Niemiec z Pniówka,
syn Beaty i Jerzego, ur. 3 kwietnia
• Wiktoria Bryła z Pniówka,
córka Anny i Grzegorza, ur. 5 kwietnia
• Mateusz Wojoczek z Pawłowic,
syn Magdaleny i Mirosława, ur. 12 kwietnia
Wiktoria Szota z Pawłowic,
córka Marzeny i Artura, ur. 16 kwietnia
• Dawid Barchaniski z Pielgrzymowic,
syn Celiny i Jana, ur. 19 kwietnia
Rodzicom gratulujemy i życzymy wielu szczęśliwych chwil w wychowywaniu swych pociech.
Kamil Krzempek, 22 kwietnia świętował swoje I urodziny. | e59627b3-0fb4-49eb-af8b-40062758cc51 | finepdfs | 2.046875 | CC-MAIN-2023-06 | https://www.kultura.pawlowice.pl/fileadmin/user_upload/Gminne_Racje/racje_10_2006.pdf | 2023-02-06T12:55:08+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500339.37/warc/CC-MAIN-20230206113934-20230206143934-00560.warc.gz | 859,852,414 | 0.999099 | 0.999897 | 0.999897 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
272,
3377,
7997,
12413,
16853,
20636,
25280,
29703,
33186,
38363,
42675,
43413
] | 1 | 0 |
Polska Akademia Nauk
Instytut Geografii
Polska Akademia Nauk
Instytut Geografii
Zakład Geografii Rolnictwa
W-wa 64, ul. Kruc. Przedmieście 20
Przegląd Geograficzny
Kwartalnik
Tom XXXIV, zeszyt 2
Państwowe Wydawnictwo Naukowe
Warszawa 1962
http://rcin.org.pl
POLSKA AKADEMIA NAUK
INSTYTUT GEOGRAFII
PRZEGLĄD
GEOGRAFICZNY
ПОЛЬСКИЙ ГЕОГРАФИЧЕСКИЙ ОБЗОР
POLISH GEOGRAPHICAL REVIEW
REVUE POLONAISE DE GÉOGRAPHIE
KWARTALNIK
Tom XXXIV, zeszyt 2
PAŃSTWOWE
WYDAWNICTWO NAUKOWE
WARSZAWA 1962
http://rcin.org.pl
KOMITET REDAKCYJNY
Redaktor naczelny Stanisław Leszczycki, redaktorzy działów: Jerzy Kondracki, Jerzy Kostrowicki, członkowie komitetu: Rajmund Galon, Mieczysław Klimaszewski, sekretarz redakcji Antoni Kukliński
RADA REDAKCYJNA
Józef Barbag, Julian Czyżewski, Jan Dylik, Kazimierz Dziewoński, Adam Malicki, Bolesław Olszewicz, Józef Wąsowicz, Maria Kielczewska-Zaleska, August Zierhoffer
Adres Redakcji: Instytut Geografii PAN
Warszawa, Krakowskie Przedmieście 30.
PAŃSTWOWE WYDAWNICTWO NAUKOWE WARSZAWA, UL. MIODOWA 10
| Nakład 1913 + 147 egz. | Oddano do składania 1.III.1962 r. |
|------------------------|-----------------------------------|
| Ark. wyd. 17,75 druk. 12,5 + 4 wklejki | Podpisano do druku 15.VI.1962 r. |
| Papier ilustr. 70 g, 70×100 V kl. | Druk ukończono w czerwcu 1962 r. |
| Cena zł 25.— | Zam. nr G-136 z dn. 22.03.1962 r. H-57 |
Druk i kilse WZKart. Warszawa
http://rcin.org.pl
VI Kongres INQUA w Polsce
VI INQUA Congress in Poland
Zarys treści. Autor omawia przebieg VI Międzynarodowego Kongresu Asocjacji do Badań Czwartorzędu (INQUA), który odbył się w Polsce jesienią 1961 roku, podaje trasy wycieczek przed- i pokongresowych oraz podsumowuje jego wyniki naukowe.
Okres przygotowawczy 1958—1961
Na Kongresie Miedzynarodowej Asocjacji do Badań Czwartorzędu (INQUA) w Madrycie w roku 1957, na wniosek delegacji polskiej, upoważnionej przez PAN, uchwalono powierzyć Polsce zorganizowanie następnego kongresu. W roku 1958 Sekretariat Naukowy PAN, upoważniony przez Prezydium Rządu, postanowił przyjąć Kongres INQUA w Polsce i sfinansować jego organizację. Powołano Komitet Organizacyjny w składzie niżej podanym (z późniejszymi zmianami). Bezpośrednią opiekę nad Kongresem sprawował Wydział III PAN. Do prac przygotowawczych przystąpiono niemal natychmiast po zakończeniu V Kongresu, a w sposób systematyczny — od chwili powołania w roku 1958 przez PAN Komitetu Organizacyjnego.
Skład Komitetu Organizacyjnego
Przewodniczący: prof. dr Władysław Szafer, wiceprezes PAN; I wiceprzewodniczący: prof. dr Stanisław Leszczycki, członek Prezydium PAN; wiceprzewodniczący: prof. dr Mieczysław Klimaszewski, członek PAN; prof. dr Zbigniew Różycki, członek PAN, prof. dr Edward Ruhle, dyrektor Instytutu Geologicznego; sekretarz generalny: prof. dr Rajmund Galon; sekretarze: dr Józef Edward Mojski, doc. dr Andrzej Środoń, doc. mgr Bogodor Winid; naczelny redaktor: prof. dr Jan Dylik; redaktorzy: prof. dr Jerzy Kondracki, prof. dr Stanisław Krajewski; członkowie: prof. dr Włodzimierz Antoniewicz, członek PAN, doc. dr Kazimierz Guzik, doc. dr Antonina Halicka, dyrektor Muzeum Ziemi, prof. dr Bronisław Halicki, prof. dr Alfred Jahn, prof. dr Konrad Jaźdżewski, prof. dr Aleksander Kosiba, doc. dr Kazimierz Kowalski, prof. dr Bogumił Krygowski, prof. dr Adam Malicki, generał inż. Teodor Naumienko, szef Służby Topograficznej, prof. dr Wincenty Okołowicz, prof. dr Edward Passendorfer, członek PAN, prof. dr Zdzisław Pazdro, prof. dr Stanisław Pietkiewicz, prof. dr Kazimierz Smulikowski, członek PAN i zast. sekr.
naukowego Wydz. III PAN, prof. dr Stanisław Sokołowski, prof. dr Jan Stach, członek PAN.
Komitet Organizacyjny zbierał się wielokrotnie w Krakowie pod przewodnictwem prof. dra Wł. Szafera i ustalił program prac przygotowawczych Kongresu. Przede wszystkim ustalono sekcje obrad kongresowych i specjalne sympozja, powierzając opiekę nad nimi wybranym członkom Komitetu Organizacyjnego. Inne zadanie Komitetu Organizacyjnego polegało na ustaleniu tras wycieczek kongresowych z podziałem na regionalne wycieczki przedkongresowe oraz główną wycieczkę pokongresową.
Od roku 1958 zaczął działać Sekretariat Komitetu Organizacyjnego z siedzibą w Toruniu. Rozpoczęły się prace badawcze, które obejmowały niemal cały kraj, a skupiały się głównie wzdłuż tras projektowanych wycieczek kongresowych lub na wybranych terenach, których problematyka miała się stać tematem referatów kongresowych. Wzdłuż tras wycieczek przygotowano ponad 250 odsłonięć i opisano je w postaci wydrukowanych przewodników.
Wydaniem publikacji kongresowych zajmowało się Biuro Wydawnictw VI Kongresu INQUA w Łodzi, działające od roku 1960. Wydrukowano nie tylko przewodniki dla wszystkich wycieczek kongresowych (w języku angielskim), lecz także streszczenia referatów zgłoszonych na Kongres.
Biuro Kongresu, czynne od lipca do końca września 1961 roku i kierowane przez B. Kosickiego, dyrektora administracyjnego Instytutu Geografii PAN, mieściło się w Instytucie Geografii PAN.
**Przebieg Kongresu**
**Program Kongresu i jego uczestnicy**
VI Kongres Międzynarodowej Asocjacji do Badań Czwartorzędu odbył się w dniach 26 sierpnia — 20 września 1961 roku, a zatem z dojazdami trwał prawie cały miesiąc. Kongres sensu lato dzielił się na 3 części: a) wycieczki przedkongresowe i sympozja, b) właściwy kongres, czyli obrady sekcji i komisji w Warszawie i c) wielka wycieczka Bałtyk-Tatry.
W Kongresie uczestniczyły 522 osoby, z tego 301 z zagranicy i 221 z Polski. Goście zagraniczni przyjechali z 32 krajów. Najliczniejsze były delegacje z NRD (54), USA (40), Związku Radzieckiego (28), Francji (28), NRF (27), Holandii (16), Czechosłowacji (13) i Danii (10). W Kongresie uczestniczyli także przedstawiciele Chin Ludowych, Maroka, Ghany, Meksyku, Afryki Pd. i Nowej Zelandii. Reprezentowane były zatem prawie wszystkie kontynenty. Osobno należy wymienić zagraniczną grupę, liczącą stokilkadzieśiat osób, która zapisała się w charakterze członków nie uczestniczących, z prawem otrzymania wszystkich publikacji kongresowych. W Kongresie natomiast brała udział grupa (28 osób) tzw. osób towarzyszących. Grupą ta, złożoną przeważnie z żon profesorów, opiekował się specjalny Komitet Pań pod przewodnictwem p. Jadwigi Leszczyckiej.
**Problematyka wycieczek przedkongresowych i sympozjów**
Obrady kongresowe były poprzedzone pięcioma wycieczkami regionalnymi oraz dwoma sympozjami. Posiadały one charakter regionalny, a częściowo specjalistyczny.
A. Wycieczka po Nizinie Wielkopolskiej, połączona z sympozjum dotyczącym marginalnych osadów lodowcowych (29—31.VIII.1961). Kierownik naukowy wycieczki i organizator sympozjum: prof. dr B. Krygowski. Ilość uczestników zagranicznych: 17.
W referatach i dyskusji na sympozjum (9 referatów) omawiano w szczególności formy i osady lodu martwego, mając jako punkt wyjścia referat W. Niewiarowskiego o kemach. Na czoło problemów, związanych z formami marginalnymi, wysunęła się glacitektonika, omawiana w sze- regu referatów, zwłaszcza B. Krygowskiego. Trzecią grupę zagadnień stanowił problem recesji lądolodu w czasie ostatniego zlodowacenia. Odczuwano jednak brak referatu syntetycznego. W referatach brak było klasyfikacji moren czołowych. Tym większą rolę odegrała wycieczka, podczas której demonstrowano różne typy moren czołowych oraz inne formy marginalne, a następnie wydmy i terasy w pradolinie Noteci-Warty.
B. Wycieczka w Sudety (29—31.VIII.1961). Kierownik naukowy: prof. dr A. Jahn. Ilość uczestników zagranicznych: 39.
Problematyka wycieczki obejmowała zagadnienia sedymentacji glacjałnej i fluwioglaciałnej oraz peryglaciałnej na Nizinie Śląskiej, u podnóża Sudetów, a zwłaszcza w Kotlinie Jeleniogórskiej. Następnie na terenie Sudetów studiowano procesy i formy glacjałne i peryglaciałne oraz dyskutowano zagadnienie pokryw wietrzelinowych.
C. Wycieczka w okolicy Łodzi (29—31.VIII.1961 r.). Kierownik naukowy: prof. dr J. Dylik. Ilość uczestników zagranicznych: 15.
Uczestnicy wycieczki mieli możliwość zapoznania się z wynikami badań łódzkiej szkoły peryglaciałnej. Głównym tematem były peryglaciałne utwory i struktury, jako dokumenty wahań klimatycznych i stratygrafii późnego plejstocenu w powiązaniu z osadnictwem prehistorycznym.
D. Wycieczka na Mazury i Suwalszczyznę (29—31.VIII.1961 r.). Kierownicy naukowi: prof. dr J. Kondracki i prof. dr St. Pietkiewicz. Ilość uczestników zagranicznych: 44.
Tematem zasadniczym wycieczki było zapoznanie uczestników wycieczki z nowymi polskimi badaniami w zakresie geomorfologii utworów ostatniego zlodowacenia, szczególnie stadium pomorskiego na terenie Polski północno-wschodniej.
E. Wycieczka na Wyżynę Lubelską, połączona z sympozjum dot. lessu (29—31, VIII.1961). Kierownik naukowy wycieczki i organizator sympozjum: prof. dr A. Malicki. Ilość uczestników zagranicznych: 49.
Referaty, wygłoszone na sympozjum, dotyczyły głównie trzech tematów: a) genezy lessów, b) stratygrafii lessów jako wskaźnika podziału młodszego plejstocenu, a w szczególności ostatniego zlodowacenia i c) metod prac polowych i laboratoryjnych. Na specjalne wyróżnienie zasługują referaty Tung-Sheng Liu o lessach Chin, I. L. Sokolowskiego (ZSRR) o regionalnych i genetycznych typach osadów lessowych oraz J. Finka (Austria) o podziale Wurmu w Austrii na podstawie stratygrafii lessowej. Sympozjum wykazało, że w ostatnich dziesięciu latach w licznych
krajach dokonano imponującego postępu w badaniach nad lessami (USA, ZSRR, NRF, NRD, Austria). Na wycieczce studiowano i dyskutowano typologię lubelskich lessów, peryglacjalne struktury w lessach, znaczenie stratygraficzne gleb kopalnych oraz warunki klimatyczne akumulacji lessowej.
Obrady Kongresu w Warszawie
Obrady odbywały się na terenie Uniwersytetu Warszawskiego (Kra- kowskie Przedmieście 30), mianowicie w Auditorium Maximum, w Pałacu Kazimierzowskim oraz w Instytucie Geograficznym, gdzie mieściły się także biura Kongresu oraz inne agendy dla obsługi uczestników Kongre- su ("Orbis", poczta, wymiana walut itp.).
Otwarcie Kongresu
Otwarcia Kongresu dokonał prof. dr W. Szafer, przewodniczący Komite- tu Organizacyjnego. Następnie wygłosili przemówienia powitalne prof. dr St. Kulczyński, zastępca przewodniczącego Rady Państwa, w imieniu władz państwowych, oraz prof. dr J. Groszkowski, wiceprezes PAN, w imieniu władz Polskiej Akademii Nauk.
Po przemówieniach okolicznościowych prof. dr W. Szafer zabrał po- nownie głos, aby w zwartym referacie przedstawić rozwój organizacji INQUA i zarysować główną problematykę czwartorzędu Polski.
Posiedzenia plenarne
Każdy dzień obrad rozpoczynano referatem plenarnym, wygłaszanym w Auli A. Mickiewicza. W pierwszym dniu (2.IX.) po otwarciu Kongresu odbyły się dwa zasadnicze referaty, dotyczące czwartorzędu Polski, wy- głoszone w języku francuskim przez prof. dra E. Ruhlego (Podłoże czwar- torzędu i jego wpływ na rozmieszczenie i charakter osadów czwartorzę- dowych w Polsce) oraz prof. dr St. Z. Różyckiego (Ewolucja poglądów i główne rysy stratygrafii czwartorzędu Polski). Z kolei prof. dr F. Gul- lentops (Louvain, Belgia), sekretarz Komisji Nomenklatury i Korelacji Plejstocenu, przedstawił postępy w zakresie stratygrafii czwartorzędu od kongresu INQUA 1957 w Hiszpanii. Obraz ogólnej chronostratygrafii plej- stocenu jest coraz bardziej jednolity. Początek plejstocenu pokrywa się z Villafranchien, który jest udokumentowany faunistycznie i sedymentologicznie. Dla dalszych badań chronostratygrafii plejstocenu należy wy- brać obszary kluczowe jako bazy porównawcze, a jako punkt wyjścia ba- dań obrać okres najlepiej poznany, tj. górny plejstocen.
W drugim dniu (3.IX.) prof. Neustadt (Moskwa) odczytał w języku rosyjskim referat prof. I. Gierasimowa pt. Obecny stan badań czwartorzę- du (Antropogenu) na terenie ZSRR, rozpatrując główne kwestie badań czwartorzędu w ZSRR. Szczególną uwagę poświęcił referent rozwojowi na terenie Rosji i ZSRR koncepcji glacializmu, postawionej przed około 100 laty przez Kropotkina. Referat obejmował także opis paleogeograficz- nego przebiegu zlodowaceń na terenie ZSRR oraz ogólne rozważania paleoklimatologiczne.
W trzecim dniu (4.IX.) prof. Richard Foster Flint (New Haven, Conn., USA) omówił problemy pleistoceńskich okresów pluwialnych. Okresy
te — jak wiadomo — miały miejsce na terenie obecnej strefy zwrotnikowej suchej i odbywały się w czasie pleistoceńskich zlodowaceń w wyższych szerokościach geograficznych. Powyższe ogólnoziemskie zmiany klimatyczne podlegały ogólnym procesom dynamicznym na powierzchni Ziemi, związanym z cyrkulacją atmosferyczną. Pleistoceńskie wahania klimatyczne utrwały się w strefie podzwrotnikowej w postaci różnych utworów i form, jak również w postaci osadów głębokomorskich, z otwornicami.
W czwartym dniu (5.IX.) prof. Jean Dresch z Paryża przedstawił główne zagadnienia czwartorzędu Afryki. Klimat tego kontynentu był bardziej wilgotny i chłodniejszy. Referent zajmował się przede wszystkim korelacją afrykańskich okresów pluwialnych ze zlodowaceniami europejskimi. Są dowody na istnienie co najmniej czterech pluwiałów i trzech interpluwiałów, nie licząc jeszcze starszych okresów wilgotnych, przypadających na Villafranchien i Pliovillafranchien. W strefie równikowej wahania klimatyczne w ciągu plejstocenu były oczywiście mniej wyraźne.
W piątym dniu obrad (6.IX.) odczytano referat prof. Harry Godwina z Cambridge (Wielka Brytania) pt. Reakcja roślinności na postglacialne wahania klimatyczne. Zawierał on opis ewolucji roślinności postpleistoceńskiej w Europie zachodniej na tle wań klimatycznych. Referaty plenarne informowały w sposób ogólny i syntetyczny o postępie w różnych dziedzinach badań czwartorzędu. Były one również formą uczczenia zasług wybitnych znawców czwartorzędu. Referatów plenarnych wysłuchała większość uczestników kongresu.
Obrady w sekcjach
Obrady odbywały się w następujących Sekcjach: Stratygraficznej, Geomorfologicznej, Peryglacialnej, Paleoklimatologicznej, Paleobotanicznej, Paleozoologicznej i Archeologiczno-Antropologicznej.
W Sekcji Stratygraficznej (organizator: prof. dr St. Z. Różycki, sekretarze: dr A. Marcinkiewicz i dr H. Ruszczyńska) wygłoszono 31 referatów. Szczególne zainteresowanie budziły nowe syntezy podziału stratygraficznego czwartorzędu wielkich regionów, jak Związku Radzieckiego (Markow, Capenko i in.), USA (Richmond) i Niziny Węgierskiej (Mihaltz). Analizowano także niektóre interglacjały oraz rozpatrywano metodykę badań czwartorzędu na przykładach regionalnych: Lożek (kryteria paleozoologiczne), Mihaltz (analizy granulometryczne), Richter (analizy głazowe), Różycki (badania kompleksowe). Na posiedzeniach Sekcji przewodniczyli kolejno: M. H. Alimen (Francja), F. E. Zeuner (W. Brytania), R. F. Flint (USA), E. V. Szancer (ZSRR), H. L. Heck (NRD), K. Richter (NRF), E. Hyypa (Finlandia) i E. Liteanu (Rumunia). Uczestnicy polscy wygłosili 6 referatów, dotyczących zagadnień czwartorzędu Polski.
W Sekcji Geomorfologicznej (organizator: prof. dr M. Klimaszewski, sekretarze: dr W. Niewiarowski, mgr J. Pokorny) na 7 sesjach wygłoszono 35 referatów. W stosunku do poprzedniego kongresu nastąpiło daleko idące pogłębianie metod badawczych. Pod tym względem większość referatów stała na wysokim poziomie. Szczególnie wyróżniały się prace K. Kobayashi (Japonia) i J. Zonnevelda (Holandia). Interesujące są także wyniki prac nad ilością, zasięgiem i przebiegiem zlodowaceń na obszarze Związku Radzieckiego (K. K. Markow i in.). Również daleko naprzód zostały posunięte badania, dotyczące przebiegu deglacjacji (G. Hoppe, K. Gripp, S. L. Kuszew i in.). Przedstawione zostały także nowe, interesujące wyniki badań nad zagadnieniami, związanymi ze zlodowacieniami górskimi. Polacy wygłosili 9 referatów, w których omawiali przebieg deglacjacji na ziemiach polskich oraz niektóre problemy geomorfologiczne w Karpatach. Na sesjach przewodniczyli kolejno K. Kobayashi (Japonia), G. Hoppe (Szwecja), K. Gripp (NRF), N. Dumitraszko (ZSRR), J. F. Gel- lert (NRD), M. Lukniš (Czechosłowacja), J. Roglić (Jugosławia).
W Sekcji Peryglacialnej (organizator): prof. dr J. Dylik, sekretarze: dr J. Kolasińska, mgr T. Kubiak) wygłoszono 24 referaty. Referaty wniosły wiele nowego i wykazały znaczny postęp w badaniach peryglacialnych. Referaty grupy problemowej „znaczenie faktów peryglacialnych dla stratygrafii plejstocenu” wykazały, jak wielkie znaczenie mają osady i struktury peryglacialne dla zrozumienia i rozpoznania następstwa faz klimatycznych w obrębie jednego glacjatu. W konsekwencji wyniki badań peryglacialnych dają nowe możliwości w ustaleniu porządku stratygraficznego i chronologicznego utworów plejstoceńskich (referaty: R. F. Black, E. P. Zarina, J. De Ploy, J. Dylik).
W zakresie problemu „wpływ środowiska peryglacialnego na sedymentację” wysuwają się na pierwsze miejsce znakomite referaty A. Cailleux (Francja), V. Guilliena (Francja), J. A. Ławruszina (ZSRR), R. F. Raynal (Maroko). W zakresie problemu „geomorfologia peryglacialna” najbardziej ożywioną dyskusję wywołał referat R. T. Russella z USA pt. Mass-movement in contrasting latitudes. Polacy wygłosili 5 referatów. Referat J. Dylika o stwierdzeniu wahań klimatycznych w czasie ostatniego zlodowacenia na podstawie faktów peryglacialnych ma znaczenie ogólne. Na sesjach przewodniczyli po kolei: C. Troll (NRF), F. Raynal (Maroko), P. Macar (Belgia), R. Black (USA) i M. Pecsi (Węgry), J. P. Bakker (Hollandia) i B. Fedorowicz (ZSRR), K. Wiche (Austria) oraz W. van Leckwyck (Belgia) i R. J. Russell (USA).
W Sekcji Paleoklimatologicznej (organizator: prof. dr A. Kosiba, sekretarze: doc. dr Z. Kaczorowska i dr S. Reichhart) wygłoszono na 3 posiedzeniach 11 referatów, w tym 5 referatów polskich. Obejmowały one bardzo szeroki wachlarz zagadnień, dotyczących wahań klimatycznych.
A. Kosiba w swoich referatach zwrócił uwagę na konieczność usystematyzowania i zużytkowania materiałów klimatologicznych z całej kuli ziemskiej oraz potrzebę koordynacji metod opracowania, zabezpieczającej porównywalność materiałów. Na podstawie własnych badań na Spitsbergenie A. Kosiba stwierdził zahamowanie ablacji, a nawet przyrost lodowców na tym terenie. Inni referenci przedstawili dynamikę zmian cyrkulacji klimatu na różnych obszarach w wybranych okresach plejstocenu i holocenu na podstawie kryteriów glacjologicznych (wahania lodowców), florystycznych, glebowych i geomorfologicznych (np. wydmy śródlądowe). Dyskutanci poparli projekt utworzenia komisji tefrochronologii ze względu na wielką rolę zapylenia w stratyfikacji niwalnej i lodowej. Podkreślono także konieczność nasielenia rejestracji promieniowania słonecznego, jako głównego czynnika cyrkulacji atmosferycznej. Na posiedzeniach Sekcji Paleoklimatologicznej przewodniczyli kolejno: A. H. Weidick (Dania), J. Corbel (Francja) i H. H. Lamb (W. Brytania).
W Sekcji Paleobotanicznej (organizator: prof. dr W. Szafer, sekretarze: dr M. Reyman i dr K. Wasylkowa) na 7 posiedzeniach wygłoszono
Fot. 1. Prezydium VI Kongresu INQUA w dniu otwarcia (2.IX.1961 r.)
The executive board of the Congress during the opening Ceremony
Fot. 2. Grupa palcobotaniczna w czasie przerwy między obradami sekcjnymi. W środku grupy prof. W. Szafer
A group of paleobotanists during the interwall between meetings (in the middle Prof. Dr. W. Szafer)
Fot. 3. Fragment wystawy paleobotanicznej w Instytucie Botaniki PAN w Krakowie
A look on some items of the Paleobotanic Exhibition in the Institute of Botany of the Polish Academy of Sciences in Cracow
Fot. 4. Uczestnicy wycieczki pokongresowej zwiedzają Witów
The members of the Post-Congress excursion in Witów
28 referatów. Ostatnie, siódme posiedzenie odbyło się wspólnie z Sekcją Archeologiczno-Antropologiczną. Polacy wygłosili 8 referatów. Najwięcej zainteresowania poświęcono następującym zagadnieniom: a) znaczeniu analizy pyłkowej dla rozwiązywania zagadnień zmian klimatu i oświetlenia pierwszych faz rozwoju rolnictwa, b) florze i klimatowi interglacjałów, c) refugiom flory w ostatnim glacjale w Europie i d) zagadnieniom stratygraficznym na podstawie florystycznej. Na szczególną uwagę zasługiwały referaty R. G. Westa, K. Wasylkowej, I. Iversona, W. A. Watts-a, Th. Andersena, F. Firbasa, W. Koperowej, Z. Janczyk-Kopikowej i J. A. Troels-Smitha. W obradach Sekcji uczestniczyły 94 osoby.
W sesjach przewodniczyli kolejno: H. Gams (Austria), F. P. Jonker (Holandia), U. Haften (Norwegia), I. Iversen (Dania), E. Pop (Rumunia), a na siódmym posiedzeniu, wspólnym z Sekcją Archeologiczno-Antropologiczną, F. Firbas (NRF) i K. Jaźdżewski (Polska).
W Sekcji Palaeozoologicznej (organizator: doc. dr K. Kowalski, sekretarze: mgr L. Sych i mgr H. Kubiak) wygłoszono na 3 posiedzeniach 12 referatów. Uczestnicy polscy wygłosili 4 referaty. Większość referatów dotyczyła stratygraficznego znaczenia fauny dla charakterystyki zlodowaceniu Wurm. Pewną ilość referatów, dotyczących paleozoologii, wygłoszono na innych sekcjach, np. Archeologicznej, w Podkomisji Dolnej Granicy Plejstocenu oraz Komisji Absolutnego Wieku Osadów.
Wygłoszone referaty reprezentują bardzo wąski wycinek obecnych badań z zakresu paleozoologii czwartorzędu, prowadzonych na świecie. W zakresie stratygrafii czwartorzędu fauna odgrywa ważną rolę. Powstają nowe metody, np. badanie drobnych ssaków, śledzenie zmian morfologicznych zwierząt pod wpływem klimatu, następnie też powiązanie badań paleozoologicznych z różnymi metodami fizykalnymi datowania bezwzględnego lub porównawczego. W dyskusji nad referatami uczestniczyło wielu wybitnych paleozoologów lub dyluwialistów, zainteresowanych fauną plejstoceńską, m. in. A. R. V. Arellano (Meksyk), F. Zeuner (W. Brytania), W. Gromow (ZSRR), G. H. R. v. Koenigswald (Holandia) i V. Ložek (Czechosłowacja). W okresie przygotowań do Kongresu INQUA dokonano w Polsce zasadniczego przełomu w badaniach paleozoologii czwartorzędu. Obecnie posiadamy już interesujące materiały i opracowania, które wzbudzały duże zainteresowanie uczestników, zarówno w czasie obrad, jak i w czasie wycieczek lub też zwiedzania wystawy paleozoologicznej w Krakowie.
W sesjach Sekcji Paleozoologicznej przewodniczyli kolejno: D. Perkins (USA), F. M. Bergounioux (Francja) i K. Nikiforowa (ZSRR).
W Sekcji Archeologiczno-Antropologicznej (organizator: prof. dr K. Jaźdżewski, sekretarze: dr W. Chmielewski i dr R. Schild) wygłoszono na 6 posiedzeniach 21 referatów, w tym były 3 referaty polskie. Po kolei przewodniczyli na posiedzeniach Sekcji: J. Troels-Smith (Dania), J.B. Griffin (USA), M. H. Wormington-Volk (USA), H. Schwabedissen (NRF), i G. Behm-Blancke (NRD).
Większość referatów dotyczyła badań stanowisk paleolitycznych i wczesnomezolitycznych z ciekawymi wynikami w zakresie chronologii i zmian w środowisku geograficznym. Głównym dążeniem przeprowadzanych obecnie badań w zakresie archeologii czwartorzędu jest ustalenie dokładnej chronologii obserwowanych faktów archeologicznych, prawidłowe wydzielenie poszczególnych kultur oraz wykrycie między nimi istniejacych związków. M. in. w badaniach wieku stosuje się metodę radiowęglą, jak też analizę na zawartość argonu i potasu. Stosowanie kompleksowych badań stanowisk archeologicznych pozwala na określenie warunków środowiskowych, szczególnie klimatycznych, w jakich rozwijały się poszczególne kultury, i ustalenie ich związku z środowiskiem geograficznym.
Dla poznania stosunków kulturowych w późnym paleolicie i wczesnym mezolicie ważnym osiągnięciem były odkrycia, również na terenie Polski, nowych przemysłów oraz prześledzenie wzajemnych związków poszczególnych zespołów kulturowych.
Skromny był udział zarówno antropologów polskich, jak i zagranicznych, w obradach Sekcji. Na szczególną uwagę zasługuje w tym zakresie referat prof. G. H. R. v. Koenigswalda z Holandii o wieku bezwzględnym *Pithecanthropus erectus*.
**Działalność komisji**
W czasie Kongresu zebraly się również komisje INQUA, które odbyły zarówno posiedzenia organizacyjne, jak i zebrania referatowe, zgodnie z ogłoszonym programem.
Komisja Czwartorzędowych Linii Brzegowych, osierocona po śmierci jej zasłużonego przewodniczącego prof. A. G. Blanca (Włochy), odbyła pod przewodnictwem R. W. Fairbridge’a (USA) i T. Hurtiga (NRD) dwa posiedzenia referatowe. Wygłoszono 6 referatów o tematyce, dotyczącej czwartorzędowych wahań eustatycznych mórz w świetle dokumentacji geologicznej i geomorfologicznej na różnych obszarach. Dla nas bardziej interesujące były: referat H. Kliewego (NRD) o transgresji holocenńskiej w obszarze ujściowym Odry oraz referat Japończyka Shoji Horie, który porównywał wahania mórz na terenie Japonii, Północnej Ameryki i Europy.
Na posiedzeniu Podkomisji Linii Brzegowych Morza Śródziemnego i Czarnego pod przewodnictwem R. W. Heya (W. Brytania) wygłoszono 4 referaty łącznie z raportem przewodniczącego o postępach badań w obrębie Subkomisji. Referaty dotyczyły głównie obszaru Morza Czarnego.
Na posiedzeniu Podkomisji Atlantyckich Linii Brzegowych Europy i Afryki pod przewodnictwem L. Dangearda (Francja) wygłosił referat O. Davies (Ghana) dotyczący korelacji osadów wybrzeża Afryki z interglacjalami.
Wreszcie na posiedzeniu Podkomisji Linii Brzegowych Ameryki pod przewodnictwem G. Richardsa (USA) wygłoszono 2 referaty. Z nich szczególnie ciekawy był referat porównawczy G. Richardsa o pleistoceńskich liniach brzegowych Ameryki Północnej i Południowej. W ramach tej Podkomisji wygłosił także referat S. Rusnak (USA) o morskiej sedymentacji w ciągu późnego plejstocenu.
Komisja Linii Brzegowych odbyła także posiedzenie organizacyjne, na którym przewodniczył R. W. Fairbridge (USA). Na wniosek R. Galona utworzono nową Podkomisję dla Badań Linii Brzegowych Regionu Morza Bałtyckiego. Wybrano następujący skład Komisji i Podkomisji:
**Komisja Czwartorzędowych Linii Brzegowych:** przewodniczący: R. W. Fairbridge (USA), sekretarz: G. Richards (USA), członkowie: L. Dangeard (Francja), J. Donner (Finlandia), R. Galon (Polska), E. D. Gill (Australia), R. W. Hey (W. Brytania), H. Kliewe (NRD), W. P. Zenkowicz (ZSRR).
Subkomisja Bałtycko-Skandynawskich Linii Brzegowych: przewodniczący: J. Donner (Finlandia), członkowie: S. Florin (Szwecja), W. Gudelis (ZSRR), U. Hafsten (Norwegia), O. Kolp (NRD), R. Koster (NRF), H. Krog (Dania), B. Rosa (Polska).
Subkomisja Linii Brzegowych Morza Śródziemnego, Czarnego i Kaspijskiego: przewodniczący: R. W. Hey (W. Brytania), członkowie: A. Ardel (Turcja), R. Coque (Francja), P. Fiedorow (ZSRR), H. Fleisch (Liban), F. Hageman (Norwegia), M. Pfannenstiel (NRF), R. Segre (Włochy).
Subkomisja Linii Brzegowych Ameryki: przewodniczący: H. G. Richards (USA), członkowie: A. R. V. Arellano (Meksyk), Jaime de Porta (Kolumbia), Ch. Fray (USA), A. Olsson (USA), B. Orr (USA), J. Royo y Gomez (Wenezuela), F. Zuniga (Peru).
Subkomisja Eurafrykańskich Linii Brzegowych Atlantyku: przewodniczący: L. Dangeard (Francja), członkowie: P. Biberson (Francja), W. E. Dechend (NRF), O. Davies (Ghana), S. van der Heide (Holandia), G. Zbyszewski (Portugalia), F. Zeuner (W. Brytania).
Nowy skład Komisji i Podkomisji został zaaprobowany przez plenarne zebranie Kongresu.
Komisja Nomenklatury i Korelacji Plejstocenu odbyła pod przewodnictwem M. van der Vlerka (Holandia) jedno posiedzenie, na którym dokonano podsumowania dyskusji, odbytej w Sekcji Stratygraficznej, w zakresie wyników badań nad podziałem plejstocenu. Stwierdzono, że stratygrafia czwartorzędu postąpiła duży krok naprzód od ostatniego kongresu. Jednak są jeszcze trudności w korelacji podziałów w poszczególnych krajach. Nawet tak powszechnie znane nazwy, jak Holsteinian i Cromerian, mogą obecnie być stosowane tylko w lokalnym znaczeniu. Stratygrafia lessowa Europy powoli wyjaśnia się, natomiast w zakresie nazewnictwa panuje jeszcze duże zamieszanie.
Przewodniczący zaproponował stworzenie nowej, bardziej aktywnej komisji o nazwie Komisja Stratygrafii Czwartorzędu, obejmującej przewodniczącego (prof. M. v. der Vlerk), wiceprzewodniczącego — sekretarza (F. Gullentops — Belgia) oraz 6 członków regionalnych: dla Ameryki — R. F. Flint (USA), dla wsch. części Europy — K. W. Nikiforowa (ZSRR), dla pn. Azji — K. K. Markow (ZSRR), dla Zelandii, Australii i pd.-wsch. Azji — R. P. Suggate, dla regionu Morza Śródziemnego — R. Selli (Włochy), dla zachodniej Europy — F. Gullentops (Belgia).
Dla potrzeb archeologii i innych nauk należy stworzyć Podkomisję dla Stratygrafii Lessowej Europy z przewodniczącym J. Finkiem (Austria) oraz członkami: E. Schoenhalsem (NRF), P. K. Zamorijem (ZSRR) i V. Ložkiem (Czechosłowacja).
Podkomisja Granicy Plioceńsko-Plejstoceńskiej pod przewodnictwem W. P. Griczuka (ZSRR) odbyła dwa posiedzenia naukowe z 7 referatami, w których rozpatrywano zarówno metody odgraniczania plejstocenu (metoda paleobotaniczna i paleozoologiczna), jak i wyniki badań na terenie ZSRR, Niemiec, Włoch i Belgii w zakresie problemu dolnej granicy plejstocenu.
Po dyskusji Podkomisja wysunęła szereg wniosków. Przede wszystkim ustalono, iż określenie pozycji stratygraficznej granicy plioceńsko-plejstoceńskiej może nastąpić na obszarze, gdzie występują osady morskie dolnego Calabrien jako spagowy utwór plejstocenu wraz z ich lądowym ekwiwalentem w postaci osadów górnego Villafranchien. Obszarem typowym pod tym względem są Włochy.
Nadtto Podkomisja zaleciła zbadanie w rejonie Morza Północnego następujących osadów, jako stratygraficznych ekwiwalentów podstawowego horyzontu plejstocenu w Italii: a) osady „Red Crag” w Anglii i ich lądowy odpowiednik, b) osady morskie Amstelian w Holandii i ich lądowy odpowiednik.
Podkomisja wskazała także na konieczność organizowania specjalnych badań w celu ustalenia zasięgu stratygraficznego osadów Villafranchien w Italii i ich odpowiedników w innych krajach Europy oraz w północnej Afryce i określenia pozycji tych osadów w ogólnej sekwencji stratygraficznej.
Podkomisja Holocenu odbyła pod przewodnictwem J. D. de Jonga (Hollandia) 3 posiedzenia, na których wygłoszono razem 12 referatów. Dotyczyły one problemów granicy pomiędzy plejstocenem a holocenem, po-
działu holocenu, holoceniskich zmian linii brzegowej oraz kartowania utworów holoceniskich.
Podkomisja doszła do wniosku, iż należy utrzymać niezależną pozycję holocenu w stosunku do plejstocenu. Jednakże co do granicy pomiędzy plejstocenem a holocenem istnieją jeszcze odmienne punkty widzenia. Dalsze prace podkomisji będą poświęcone głównie temu zagadnieniu.
Komisja Neotektoniki odbyła 3 posiedzenia. Wobec rezygnacji i nie-
obecności przewodniczącego Komisji, prof. J. Bourcarta (Francja) prze-
wodniczyli po kolei: H. Louis (NRF), E. Fromm (Szwecja) i K. K. Orviku (ZSRR). Wygłoszono 8 referatów, w tym 2 referaty polskie. Poruszono w nich regionalne objawy młodych ruchów, związanych głównie z procesami wyrównania izostatycznego w czwartorzędzie, zarówno w obrębie obszarów objętych zlodowaceniem, jak i na terenach sfalowania alpejskiego lub starych platform. W badaniach stosuje się przeważnie metodę geomorfologiczną.
Komisja na wniosek N. Nikolajewa (ZSRR) zaproponowała powzięcie uchwali, że INQUA popiera postanowienie XXI Międzynarodowego Kon-
gresu Geologicznego zestawienia międzynarodowej mapy neotektonicznej Europy na wzór opracowanej przez N. Nikolajewa (ZSRR) mapy neotek-
tonicznej ZSRR, i zleca Komisji Neotektoniki zorganizowanie tej pracy w obrębie komisji i przedstawienie jej wyników na przyszłym kongresie INQUA.
Komisja Genezy i Litologii Osadów Czwartorzędowych pod przewod-
nictwem B. Krygowskiego (Polska) odbyła jedno posiedzenie z 6 refera-
tami (w tym 2 polskie). Sekretarzowali: doc. dr T. Bartkowski i dr S. Ko-
zar ska z Poznania.
Skromna ilość referatów nie mogła dać pełnego obrazu prac w dzie-
dzinie genezy i litologii osadów czwartorzędowych. Z punktu widzenia metodologicznego ważne i nowe były referaty A. Čailleux (Francja), oraz B. Krygowskiego i W. Stankowskiego (Polska), dotyczące analizy mor-
fologii ziarna. Na uwagę zasługują także radzieckie studia nad utwora-
mi aluwialnymi.
Na posiedzeniu organizacyjnym Komisji wysunięto kilka postulatów, mających na celu zaktywizowanie Komisji i nadanie kierunku jej pra-
com: klasyfikacja gliny morenowej, klasyfikacja lessów, klasyfikacja osa-
dów aluwialnych.
Dokonano także wyboru nowych władz Komisji. Na miejsce ustępują-
cego przewodniczącego K. Lukaszewa wybrano dwóch przewodniczących:
J. Szancera (ZSRR) i B. Krygowskiego (Polska).
Komisja Bezwzględnego Wieku Osadów Czwartorzędowych pod prze-
wodnictwem F. E. Zeunera (W. Brytania) odbyła 3 posiedzenia z 8 refe-
ratami. Razem jednak w ramach Komisji opracowano 14 tematów, które zostały zaprezentowane na posiedzeniach. Prace te dotyczyły postępu badań nad określeniem wieku bezwzględnego osadów czwartorzędowych przy pomocy różnych metod datowania (fizyczne, geomorfologiczne, sedimentologiczne, petrograficzne, paleontologiczne, botaniczne, astronomiczne).
Komisja pragnie kontynuować różnorodne badania i proponuje następujący skład personalny Komisji: W. Broecker (USA) — datowanie metodami fizycznymi, Everdend (USA) — datowanie metodami fizycznymi, E. Deevey (USA) — paleobotanika, R. W. Fairbridge (USA) — linie brzegowe, E. Fromm (Szwecja) — warwy, C. Emiliani (USA) — osady głębokomorskie, D. B. Erickson (USA) — osady głębokomorskie, V. Ložek (Czechosłow.) — less i mięczaki, M. Rubin — radiokarbon, L. R. Serebriany (ZSRR) — radiokarbon, H. Tauber (Dania) — radiokarbon, T. L. Smiley (USA) — dendrochronologia, Winogradow (ZSRR) — radiokarbon, F. E. Zeuner (W. Brytania) — osady plejstoceńskie i gleby.
Przewodniczącym komisji pozostał nadal F. E. Zeuner (W. Brytania), a sekretarzem nadal H. Tauber (Dania). Komisja wyraziła chęć przejęcia Podkomisji Osadów Głębokomorskich z Komisji Linii Brzegowych, ponieważ problematyka badawcza tej Podkomisji jest bardziej zbliżona do problematyki Komisji Wieku Bez względnego Osadów Czwartorzędowych.
Komisja Słownictwa Geologii Czwartorzędu nie wykazała żadnej aktywności, tym bardziej, że przewodniczący jej, prof. E. Wegmann (Szwajcaria) nie przybył na Kongres. Sprawa dalszych losów tej Komisji została przedyskutowana na ogólnym zebraniu uczestników Kongresu (patrz niżej).
Komisja Mapy Geologicznej Czwartorzędu Europy obradowała pod przewodnictwem J. S. Zonnevelda (Holandia), sekretarza Komisji, zastępującego nieobecnego przewodniczącego Komisji, P. Woldstedta (NRF). Zademonstrowano mapę w skali 1 : 2,5 mln we fragmentach dla różnych obszarów Europy. Mapy te wykonane zostały przez dra Grahlego pod kierunkiem K. Richtera w Instytucie Geologicznym w Hanowerze (NRF) na podstawie materiałów, dostarczonych przez współpracowników Komisji w różnych krajach. Jednak nadesłany materiał okazał się bardzo różnorodny, nie zawsze przydatny do powyższego celu, a w kilku przypadkach bez wystarczającej legendy. Współpracownicy Komisji natrafiają nie raz na trudności w otrzymywaniu odpowiednich materiałów geologicznych. W związku z tym Komisja pragnie nawiązać bezpośredni kontakt ze Służbą Geologiczną w poszczególnych krajach Europy w celu otrzymania bardziej odpowiednich materiałów dla zestawienia mapy geologicznej czwartorzędu Europy oraz odbywania posiedzeń z udziałem zainteresowanych osób z różnych krajów.
Prof. K. Richter postarał się o zasilek z Bundesanstalt fur Bodenforschung w Hanowerze (NRF) na wykonanie mapy, którą sporządzi w tamtejszej instytucji geolog, dr Grahle. Mapa może być wydrukowana w ciągu pięciu lat. Na następnym kongresie zostaną zademonstrowane opublikowane arkusze. Legenda do mapy geologicznej czwartorzędu Europy będzie oparta na wytycznych, ustalonych w tym zakresie na drugim kongresie INQUA w Leningradzie, oraz na znakach, zastosowanych na mapie geologicznej czwartorzędu ZSRR, zademonstrowanej na obecnym kongresie przez I. Krasnowa (ZSRR).
Powołany został Komitet Redakcyjny powyższej mapy geologicznej w osobach: P. Woldstedt (NRF) — przewodniczący, J. Zonneveld (Holandia) — pierwszy sekretarz, K. Richter (NRF) — drugi sekretarz i szef biura kartograficznego oraz członkowie: A. Cailleux (Francja), G. Choubert (Maroko), J. Fink (Austria), S. Hansen (Dania), S. van der Heide (Holandia), I. Krasnow (ZSRR), A. Rónai (Węgry), E. Ruhle (Polska), C. Troll (NRF).
Komitet zamierza w okresie między kongresami odbyć kilka posiedzeń w celu przedyskutowania wycinków pracy nad mapą, legendy itd. Próbna mapa będzie m. in. wykonana dla regionu czarnomorskiego.
Komisja Mapy Czwartorzędu Świata została powołana na piątym kongresie INQUA w Hiszpanii. Na jej przewodniczącego powołano G. M. Richmonda (USA). Niestety nie ustalono odpowiedniego składu personalnego Komisji. Ze strony przedstawicieli Afryki wyrażono wówczas życzenie, aby stworzyć podkomisję dla mapy geologicznej czwartorzędu północno-zachodniej Afryki. W okresie między kongresami Komisja nie ujawniła działalności poza dyskusją wśród zainteresowanych kolegów afrykańskich na temat mapy dla terytorium Afryki północno-zachodniej. Przewodniczący Komisji wyraził opinię, iż należy raczej zrezygnować z koncepcji stworzenia mapy geologicznej czwartorzędu dla całej kuli ziemskiej, a przystąpić do sporządzenia takich map dla poszczególnych kontynentów. Odpowiedni wniosek został uchwalony na zebraniu ogólnym Kongresu (patrz niżej).
Na wniosek Japończyka, K. Kobayashi, odbyła swoje posiedzenie inauguracyjne Komisja Tefrochronologii, która stawia sobie za zadanie badanie osadów wulkanicznych czwartorzędowych w ich powiązaniu z innymi faktami geologicznymi oraz dla wyjaśnienia wielu zagadnień stratygraficznych i geomorfologicznych czwartorzędu na obszarach, które były w zasięgu akumulacyjnej działalności wulkanów.
Do zespołu organizacyjnego Komisji weszli następujący uczestnicy Kongresu: E. H. Müller (USA), N. T. Moar (Nowa Zelandia), L. Banesz (Czechosłowacja), F. Mancini (Włochy), H. D. Kahlke (NRD), P. Bellair (Francja), T. Yoshikawa (Japonia), T. L. Smiley (USA), S. Horie (Japonia) i K. Kobayashi (Japonia). Na posiedzeniu ogólnym uczestników Kongresu w dniu 6.IX.1962 upoważniono K. Kobayashi do przeprowadzenia dalszych prac organizacyjnych i przedstawienia ich wyników na następnym kongresie INQUA. Do zespołu organizacyjnego powołano także S. Thorarinssona (Islandia).
Ogółem na posiedzeniach Sekcji i Komisji wygłoszono razem 239 referatów. Polacy, zebrani na Kongresie w pokaźnej ilości (221 osób), wygłosili blisko 23% wszystkich referatów kongresowych, uczestnicząc w obradach wszystkich sekcji i sympozjów oraz w większości komisji. Żywy był także udział Polaków w dyskusji. Należy podkreślić, iż wśród polskich referentów i dyskutantów sporo było młodych pracowników naukowych.
**Wycieczki podwarszawskie**
W dniu 3 września odbyły się w godzinach 14—18 cztery wycieczki w okolice Warszawy, prowadzone przez prof. S. Z. Różyckiego i jego asystentów oraz piąta — prowadzona przez doc. M. Prószyńskiego. W wycieczkach tych uczestniczyli prawie wszyscy goście zagraniczni. Problematyka wycieczek obejmowała zagadnienia stratygrafii utworów pleistoceńskich, tarasy rzeczne i wydmy oraz gleby kopalne w ich powiązaniu z kulturami prehistorycznymi. Szczególne zainteresowanie budził znany profil utworów pleistoceńskich wzdłuż Wisły w okolicy Mocht oraz wydmy Puszczy Kampinoskiej.
Wystawy w Warszawie
a) Międzynarodowa wystawa książek i map dotyczących czwartorzędu, zorganizowana przez doc. B. Winida w hallu Pałacu Kazimierzowskiego. Wystawa była przeglądem dorobku naukowego w zakresie czwartorzędu za okres ostatnich 10 lat. Większość wystawionych druków dotyczyła geologii i geomorfologii czwartorzędu. Ekspozytary pochodziły z 39 państw, w tym 21 państw europejskich, 3 azjatyckie, 8 amerykańskich i 6 afrykańskich. Ogółem pokazano około 1200 książek i 300 map. Najciekawsze i najbardziej bogate były ekspozycje Związku Radzieckiego i NRF, które łącznie zajęły przeszło 1/3 całej powierzchni wystawy. ZSRR zaprezentował mapy, obejmujące obszar całego kraju, m. in. mapę geomorfologiczną i mapę neotektoniczną. Urzędy geologiczne NRF zaprezentowały bogaty zestaw map szczegółowych z uwzględnieniem możliwości gospodarczego wykorzystania obszaru. Wiele map i książek dotyczyło wypraw różnych państw do krajów arktycznych i Antarktyki (USA, Francja, Dania). ZSRR wystawił około 200 książek, w tym blisko 20 tytułów dedykowanych VI Kongresowi INQUA. Także NRD i NRF wystawiły specjalne wydawnictwa kongresowe. Wystawę zwiedziło około 1100 osób.
b) Wystawa obejmująca problemy czwartorzędu w pracach badawczych Instytutu Geologicznego, przygotowana przez zespół pod kierunkiem dra E. Rutkowskiego i dra J.E. Mojskiego. Badania Instytutu w zakresie czwartorzędu obejmują przede wszystkim te kierunki, które łączyły się z problemami złóż surowców pospolitych, geologią inżynierską, hydrogeologią i agrogeologią. Poważne wyniki osiągnięto na odcinku znajomości podłoża czwartorzędowego, stratygrafii — w oparciu przede wszystkim o badania paleobotaniczne, paleopedologiczne i petrograficzne oraz geologii regionalnej z przestrzennym, kartograficznym ujęciem zagadnień. Wielką uwagę poświęca się nadto lessom i strukturom kryoturbacyjnym.
Na wystawie zadeemonstrowano Mapę Geologiczną Polski w skali 1 : 400 000, stratygrafię czwartorzędu, czwartorzęd Tatr, hydrogeologię czwartorzędu, surowce czwartorzędowe, badania geologiczno-inżynierskie oraz czwartorzęd w wydawnictwach Instytutu Geologicznego. Z okazji wystawy wydano pewnego rodzaju przewodnik, będący równocześnie problemowo ujętym sprawozdaniem badań Instytutu Geologicznego w dziedzinie czwartorzędu.
c) Wystawa w Muzeum Ziemi, zorganizowana przez dyr. prof. A. Halicka, przy współpracy mgr Z. Buczkówny, obejmowała wybrane profile stratygraficzne i formy czwartorzędu z różnych okolic Polski oraz bogaty zbiór bursztynu. Wybrane obiekty geologiczne (np. profile interglacjalne, lessy, struktury peryglacjalne, moreny czołowe, kem itd.) były w pełni udokumentowane przy pomocy przekrójów geologicznych, szkieł sytuacyjnych, fotografii itd. Ekspozycja była bardzo interesująca.
d) Wystawa w Zakładzie Czwartorzędu UW, zorganizowana przez prof. S.Z. Różyckiego, dotyczyła stratygrafii Polski środkowej w świetle badań Zakładu Czwartorzędu UW oraz Pracowni Kenozoiku Zakładu Geologii PAN. Nadto zadeemonstrowano eksperyment, ilustrujący proces topnienia brzły lodowej i akumulacji wytopionego materiału w specjalnie do tego celu przystosowanym pomieszczeniu.
Dary dla uczestników Kongresu
Niezależnie od wydawnictw kongresowych w postaci przewodników wycieczek kongresowych oraz streszczeń referatów wiele instytucji krajowych rozdało wśród uczestników swoje wydawnictwa, dedykowane Kongresowi i zawierające przeważnie prace, związane z tematyką Kongresu. Obszerny zbiór wydawnictw geologiczno-czwartorzędowych łącznie z częścią Atlasu Geologicznego Polski podarował Instytut Geologiczny. Wśród innych ofiarodawców należy m. in. wymienić Komitet Geologiczny PAN, Instytut Geografii PAN, Uniwersytet Wrocławski, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet Warszawski, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, WSP Gdańsk oraz Zarząd Służby Topograficznej. Niektóre delegacje zagraniczne (ZSRR, NRD) ofiarowały kompletne specjalnych wydawnictw, niektórym uczestnikom Kongresu oraz polskim instytucjom badawczo-naukowym.
Uchwały i postanowienia ogólne Kongresu
W czasie Kongresu dwukrotnie zebrali się przedstawiciele wszystkich państw, uczestniczących w Kongresie (pierwsze posiedzenie w dniu 3.IX pod przewodnictwem prof. R. Galona, drugie posiedzenie w dniu 7.IX pod
przewodnictwem prof. W. Szafera). Tematem obrad obu posiedzeń były sprawy organizacyjne INQUA, w szczególności dyskusja nad dalszym bytem słabo działających komisji, następnie sprawa utworzenia stałej organizacji INQUA oraz przyjęcie do wiadomości propozycji odnośnie do miejsca zorganizowania przyszłego Kongresu INQUA. Wnioski i propozycje w powyższych sprawach zostały następnie przedstawione Ogólnemu Zebraniu Uczestników Kongresu w dniu 7.IX bezpośrednio po drugim posiedzeniu przewodniczących bądź też przedstawicieli delegacji. Na zebraniu ogólnym przewodniczyli prof. W. Szafer przy współpracy prof. R. Galona.
Najpierw wysłuchano raportów przewodniczących komisji i zatwierdzono zmiany organizacyjne i personalne w obrębie poszczególnych komisji. M. van der Verk przedstawił skład personalny zreorganizowanej Komisji Stratygrafii Czwartorzędzu z nową podkomisją dla stratygrafii lessowej Europy. Obie dotychczasowe podkomisje, pracujące w ramach powyższej Komisji, przedstawili swój nowy plan pracy. Komisja Czwartorzędowych Linii Brzegowych, wobec zgonu jej zasłużonego przewodniczącego A. C. Blanca (Włochy), wybrała nowego przewodniczącego (R. W. Fairbridge — USA), który przedstawił do aprobaty nowy skład personalny Komisji i Podkomisji, łącznie z nową Podkomisją dla linii brzegowych regionu bałtyckiego. Obszerny i interesujący program pracy Komisji Mapy Geologicznej Czwartorzędzu Europy przedstawił sekretarz Komisji J. S. Zonneweld — Holandia (wobec nieobecności przewodniczącego P. Woldstedta — NRF). G. W. Richmond (USA), przewodniczący Komisji Mapy Geologicznej Czwartorzędzu Świata, zaproponował opracowanie map poszczególnych kontynentów i zapowiedział zwiększenie aktywności Komisji. Z kolei zatwierdzono wybór dwóch nowych przewodniczących oraz program Komisji Genezy i Litologii Osadów Czwartorzędowych. Sprawozdanie i wnioski Komisji Wieku Bez względnego Utworów Czwartorzędowych wraz z nową listą członków przedstawił jej przewodniczący, F. E. Zeuner (W. Brytania). Następnie powierzono N. Nikolajewowi przewodnictwo i reorganizację Komisji Neotektoniki wraz z zleceniem opracowania zespołowego mapy neotektonicznej Europy. Wobec braku działalności Komisji dla Słownictwa Geologii Czwartorzędzu (przewodniczący E. Wegmann — Szwajcaria), postanowiono tę Komisję rozwiązać i prosić Międzynarodową Unię Geologiczną o uwzględnienie słownictwa czwartorzędzu w ramach prac tej organizacji.
Po wysłuchaniu sprawozdania z posiedzenia organizacyjnego Komisji Tefrochronologii ogólne zebranie uczestników Kongresu wyraziło zgodę na powołanie tej Komisji w ramach INQUA pod przewodnictwem K. Kobayashi (Japonia).
Dyskusję wywołał wniosek E. W. Szancera (ZSRR) skupiania w ramach INQUA prac badawczych nad człowiekiem prehistorycznym. Wskazano, iż tematem tym zajmuje się wiele organizacji międzynarodowych, w szczególności kongresy prehistorii i protohistorii. INQUA może współpracować z tymi organizacjami.
Z kolei rozwiano sprawę utworzenia stałej organizacji INQUA. Projekt utworzenia stałego komitetu INQUA (Permanent Committee) był rozważany na posiedzeniu przewodniczących delegacji poszczególnych państw. W tej sprawie zasięgnięto jeszcze przed Kongresem informacji w siedzibie UNESCO w Paryżu. Zgodnie z wnioskiem, uchwalonym na posiedzeniu przewodniczących delegacji, poważano Stały Komitet INQUA w osobach
A. Cailleux (Francja), R. F. Flinta (USA), K. K. Orviku (ZSRR) i R. Galona (Polska). Komitet ten zebrał się jeszcze tego dnia, wybrał ze swego grona przewodniczącego (A. Cailleux) i sekretarza (R. Galon) i ustalił program pracy. Komitet zajmie się opracowaniem statutu stałej organizacji INQUA i będzie reprezentował tę organizację w ICSU i UNESCO.
Ustalono również miejsce przyszłego kongresu. Zgodnie z wnioskiem, uchwalonym na posiedzeniu przewodniczących delegacji, G. M. Richmond w imieniu delegacji USA zaprosił przyszły kongres w roku 1965 do Stanów Zjednoczonych.
Na zakończenie W. Szafer jako przewodniczący Komitetu Organizacyjnego i ogólnego zebrania uczestników wygłosił przemówienie pożegnalne, podkreślając w nim znaczenie Kongresu dla rozwoju międzynarodowych badań czwartorzędu. Mówca podziękował wszystkim instytucjom krajowym i zagranicznym za cenne darzy w postaci książek i map, które rozdzielono pomiędzy uczestników kongresu. Prof. W. Szafer dał wyraz przekonaniu, iż uczestnicy wynieśli korzystne wrażenie z Kongresu i pobytu w Polsce, i na końcu dziękując władzom państwowym, instytucjom, towarzystwom i osobom, które przyczyniły się do organizacji Kongresu, zamknął obrady kongresowe.
Wycieczka pokongresowa Bałtyk — Tatry
12-dniowa wycieczka pokongresowa, przeprowadzona przeważnie czterema trasami, była ilustracją i dokumentacją głównych zagadnień czwartorzędu Polski w przekroju południkowym od wybrzeża do Tatr. W wycieczce brały udział 124 osoby z zagranicy (w tym: NRD — 36 osób, ZSRR — 15 osób, NRF — 13 osób, USA — 11 osób, Holandia — 9 osób, a następnie z Chin, Rumunii, Włoch, Francji, Finlandii i in.), nie licząc uczestników polskich, pełniących w części rolę przewodników naukowych. Trasy wycieczek były przygotowane bardzo starannie i z dużym nakładem kosztów.
Problemowo trasy wycieczki pokongresowej dzieliły się na trzy części: Polska północna, czyli obszar ostatniego zlodowacenia (ogólne kierownictwo naukowe prof. R. Galon), Polska środkowa, czyli obszar starszych zlodowaceń (kier. prof. S. Z. Różycki, prof. J. Dylik, doc. A. Dylikowa) i Polska południowa, czyli obszar Karpat oraz kotlin podkarpackich z przyległymi wyżynami (kier. prof. M. Klimaszewski).
Obszar Polski północnej łącznie z wybrzeżem, oglądany na trasach prowadzących z Gdańska przez Bydgoszcz bądź też Toruń do Łodzi, dał okazję do zademontrowania i przedyskutowania zagadnień stratygrafii utworów ostatniego zlodowacenia i interglacjalu eemskiego, następnie omówienia problemu zmian polodowcowych poziomu Bałtyku w świetle dawnych form i osadów brzegowych, a przede wszystkim pokazania typowych osadów i form marginalnych lądolodu, wodnolodowcowych, ozów, kemów, form wytopiskowych, drumlinów i pradolin wraz z terasami i wydmami. W czasie pobytu w Toruniu dwie grupy wycieczkowe zwiedziły wystawę prac geomorfologicznych w Coll. Geographicum.
Na terenie starszych zlodowaceń studiowano przede wszystkim struktury i utwory peryglacjalne, związane z ostatnim zlodowaceniem, wspańiale udostępnione w licznych sztucznych odsłonięciach w okolicach Łodzi, oraz zagadnienie stratygrafii starszych zlodowaceń w świetle profiRyc. 1. Wycieczki kongresowe. 1 — trasy wycieczek przedkongresowych, 2 — trasy wycieczek pokongresowych, 3 — miejsca noclegów
Congress excursions, 1 — Pre-Congress excursion routes, 2 — After-Congress excursion route, 3 — accomodation places
lów geologicznych, odsłaniających gliny morenowe i lessy oraz przedzielające je interglacialne bądź też interstadialne gleby kopalne lub torfy. Studiowano czwartorzęd Gór Świętokrzyskich, Wyżyny Sandomierskiej, Niecki Nidy i okolic Częstochowy.
W czasie pobytu w Krakowie uczestnicy wycieczki zwiedzili wystawę paleobotaniczną, ilustrującą przemiany roślinności Polski od neogenu do holocenu w Instytucie Botaniki PAN (org. prof. dr W. Szafer), wystawę paleozoologiczną z nosorożcem ze Staruni w Instytucie Zoologicznym PAN (org. doc. K. Kowalski), oraz wystawę, obrazującą geomorfologię Karpat i Wyżyny Śląsko-Małopolskiej, przygotowaną w Instytucie Geograficznym UJ wspólnie z Zakładem Geomorfologii i Hydrografii PAN (org. prof. dr M. Klimaszewski).
Kraków był punktem wypadowym dla odbycia jednodniowych wycieczek o tematyce specjalnej (czwartorzęd Górnego Śląska, okolice Krakowa, lessy Wyżyny Miechowskiej, paleolit Górnego Śląska, flory pleistoceneńskie w dorzeczu górnej Wisły).
Na terenie Karpat część uczestników odbyła trasę doliną Dunajca celem prześledzenia związku zlodowacień skandynawskich i tatrzańskich. Inna grupa jechała przez Beskid Wyspowy. W przełomie pienińskim pokazano kilka stanowisk kluczowych dla czwartorzędu Podhala (kier. prof. W. Szafer i in.), a na Podhalu przedyskutowano zagadnienie pokryw fluwioglacialnych i teras oraz oglądano słynne stanowisko paleobotaniczne w Mizernej. W Tatrach uczestnicy podzieliili się na cztery grupy. Trasy prowadziły przez najbardziej klasyczne krajobrazy tatrzańskie o rzeźbie glacjalnej (np. Morskie Oko, dolina Pięciu Stawów Polskich, dolina Suchej Wody) i daly okazję do zademonstrowania i przedyskutowania zagadnień tatrzańskiej erozji i akumulacji glacjalnej na tle form plioceńskich i struktur. W Muzeum Tatrzańskim oglądano dokumentację form i osadów tatrzańskich, przygotowaną przez Muzeum Ziemi w Warszawie.
Ogólna ocena Kongresu
Kongres dał wiele nowych faktów, poglądów i ustaleń w zakresie stratygrafii czwartorzędu, a zwłaszcza odnośnie do granicy plejstocenu w stosunku do pliocenu i holocenu, oraz wskazał drogi i metody dalszych badań w tej dziedzinie. Posiadamy już wielkie doświadczenie w chronostratygraficznej i paleoklimatologicznej interpretacji gleb kopalnych oraz struktur i osadów peryglacialnych. Stwierdziliśmy wielki postęp w określaniu bezwzględnego wieku utworów, zwłaszcza w obrębie ostatniego interglacjalu i ostatniego glacjalu i przedyskutowaliśmy w gronie wybitnych specjalistów zagadnienie genezy i wieku lessów. Nowe badania wyjaśniały nam przebieg plejstocenu na różnych terytoriach kuli ziemskiej w aspekcie paleoklimatologicznym i paleogeograficznym. W świetle badań geomorfologicznych podano wiele nowych i cennych obserwacji co do przebiegu zjawiska glaciacji i deglaciacji w obrębie lądolodów i lodowców górskich. Już pewniej wiązemy poszczególne zlodowacenia z okresami pluwiálnymi strefy zwrotnikowej oraz notujemy ze znaczną dokładnością alternację glacjalno-interglacjalną przy pomocy morskich linii brzegowych, utrwalonych w wyniku eustatycznych wahań poziomu morza. Jesteśmy świadkami wspaniałego rozwoju paleobotaniki, która kroczy własną drogą w poznanie czwartorzędu i nakreśliła szczegółowy obraz zmian i przemian flory na tle środowiskowym od pliocenu do holocenu. Wzrosła współpraca w dziedzinie badania czwartorzędu pomiędzy paleobotaniką, paleozoologią i archeologią. Jest to zapowiedź tworzenia się kompleksu dyscyplin naukowych, pewnego rodzaju nauki o czwartorzędzie.
Należy sądzić, iż Kongres warszawski spełnił swoją rolę jako międzynarodowe forum prezentowania nowych koncepcji i nowych wyników badań dotyczących czwartorzędu. Niezależnie od uznania przewodniej roli INQUA w sprawach badań czwartorzędu, Kongres warszawski przyniósł dalsze wzmocnienie organizacyjne INQUA przez likwidację zbędnych lub nieczynnych komisji oraz przez zorganizowanie nowych komisji i podkomisji, wynikających z potrzeb rozwijającej się nauki o czwartorzędzie.
Wzrost znaczenia INQUA nastąpił przede wszystkim przez stworzenie stałej organizacji, która będzie koordynowała działalność komisji i kierowała pracami badawczymi w zakresie czwartorzędu poprzez komitety narodowe INQUA w poszczególnych krajach. Już zresztą obecnie w wielu krajach istnieją takie komitety (np. w ZSRR, NRF). W najbliższym czasie powstanie także Narodowy Komitet INQUA w Polsce. Jego zadaniem będzie koordynacja wszelkich prac badawczych dotyczących czwartorzędu w Polsce w oparciu o wyniki VI Kongresu oraz z myślą o przygotowanie udziału Polski w następnym kongresie, odpowiednio do osiągniętego w Warszawie sukcesu, lecz równocześnie z uwzględnieniem stwierdzonych w zakresie badań czwartorzędu naszych braków.
RAJMUND GALON
VI INQUA CONGRESS IN POLAND
From August 26th till September 20th, 1961, the VI Congress of the International Association on Quaternary Research (INQUA) was held in Warsaw. 522 persons took part in this Congress, wherein 301 foreign guests and 221 persons from Poland. The foreign guests came from 32 different countries. Almost all the continents have been represented.
The Congress consisted of three parts: a) five regional Pre-Congress excursions (two of them including symposia), b) proper meetings in Warsaw, c) great Post-Congress tour from Baltic-sea to Tatra-mountains.
The meetings were held in following Sections: stratigraphical, geomorphological, periglacial, palaeoclimatological, palaeobotanical, palaeozoological, archaeological and antropological. Simultaneously a number of Commissions and Sub-Commissions have been working, namely: Commission on the Quaternary Shorelines, Commission on the Nomenclature and Correlation of the Pleistocene, Commission on Neotectonics, Commission on the Origin and Lithology of Quaternary Deposits, Commission on the Absolute Age of Quaternary Deposits, Commission on the Geological Map of the Pleistocene in Western Europe, and the newly created Commission on the Tefrochronology. 239 papers have been delivered altogether. These papers are to be printed and distributed to the Congress members on the beginning of the year 1963.
In time of Warsaw meetings several excursions lasting a couple of days have been made in order to get acquainted with quaternary research of Warsaw environs. Numerous exhibitions have been arranged illustrating Poland's achievements in the sphere of quaternary research. One of these exhibitions presented international publications dealing with quaternary problems.
The General Assemble of the Congress confirmed some structural and personnel changes in the realm of particular commissions as well as the programmes of their further activity. Consequently a resolution has been adopted to appoint the Permanent Committee of the INQUA and the suggestion of the USA representatives was accepted as to the next Congress in the year 1965 to be held in this country.
124 foreign guests took part in the After-Congress tour not mentioning the Polish participants. This tour has been arranged along four parallel routes. It was an illustration and documentation of main problems of Polish quaternary research in meridional section from the sea shore to Tatra-mountains.
It should be stated that the VI Congress of INQUA has accomplished its task creating an international forum where new ideas resulting from the quaternary research are being, presented. Irrespective from the acknowledgement of the leading part of INQUA in the realm of quaternary research, the Congress held in Warsaw contributed highly to the managerial improvement of this Association winding up several inactive commissions and appointing some new commissions and subcommissions as a result of existing needs of the advanced quaternary science. The growing importance of INQUA is due first of all to the creation of a permanent organisation coordinating the activity of particular commissions and leading quaternary research through the national committees working in particular countries.
Translated by Julia Kulinicz
РАЙМУНД ГАЛОН
VI КОНГРЕСС ИНКВА В ПОЛЬШЕ
С 26 августа по 20 сентября 1961 г. состоялся в Польше VI конгресс ИНКВА. В этом конгрессе участвовало 534 чел., в том числе 313 лиц из заграницы и 221 из Польши. Зарубежные гости приехали из 32 стран. Представлены были почти все континенты и различные географические среды. Особо следует отметить членов конгресса, не участвующих в заседаниях, но получивших его публикации.
Конгресс состоял из трех частей: а) 5 районных экскурсий, состоявшихся до открытия конгресса, две из них были связаны с симпозиумами; б) основных заседаний в Варшаве; в) большой экскурсии после конгресса — Балтика—Татры.
Заседания происходили в стратиграфической, геоморфологической, перигляциальной, палеоклиматологической, палеоботанической, палеозоологической и археологическо-антропологической секциях. Одновременно действовали комиссии со своими подкомиссиями (комиссия береговых линий четвертичного периода, комиссия номенклатуры и корреляции четвертичного периода, комиссия неотектоники, комиссия генезиса и литологии четвертичных отложений, комиссия абсолютного возраста четвертичных отложений, комиссия геологической карты четвертичного периода Европы, а также вновь организованная комиссия тейфронологии). Всего на заседаниях секций комиссий было прочитано 239 докладов. Доклады будут напечатаны и доставлены всем участникам конгресса в начале 1963 года.
Во время варшавских заседаний состоялись многодневные экскурсии с целью ознакомления с четвертичными отложениями в окрестностях Варшавы. Открыты были также многочисленные выставки, иллюстрирующие успехи Польши в области изучения четвертичного периода. Одна из выставок имела международный характер и относилась к изданиям о четвертичном периоде.
Заседания закончились общим собранием участников конгресса, на котором были утверждены организационные и персональные изменения в пределах комиссий, а также планы их дальнейшей деятельности. Затем было принято решение о создании Временного комитета ИНКВА, а также принято предложение делегации США о том, чтобы следующий конгресс 1965 года состоялся в США.
После конгресса в экскурсии участвовало 124 лица, не считая польских участников. Экскурсия, которая велась преимущественно 4 параллельными трассами, являлась иллюстрацией и документацией главных проблем четвертичного периода Польши в меридиональном разрезе от побережья до Татр.
Следует полагать, что VI конгресс ИНКВА выполнил свою роль в качестве международного форума, где представлялись новые концепции и новые результаты исследований четвертичного периода. Независимо от признания руководящей роли ИНКВА по вопросам изучения четвертичного периода, варшавский конгресс принес дальнейшее организационное укрепление ИНКВА путем ликвидации ненужных и недействующих комиссий, а также путем организации новых комиссий и подкомиссий, что вытекало из потребностей развивающейся науки о четвертичном периоде. Значение ИНКВА возросло, прежде всего, вследствие создания постоянной организации, которая будет координировать деятельность комиссий и будет руководить исследовательскими работами в области четвертичного периода посредством национальных комитетов ИНКВА в отдельных странах.
Пер. Б. Миховского
Wahania zwierciadła górnego horyzontu wody podziemnej
Fluctuations of the Upper Ground Water Table-Level
Za r y s t r e ś c i. Autorka rozpatruje związki, jakie zachodzą pomiędzy wielkością i charakterem wahań zwierciadła wody gruntowej a środowiskiem geologiczno-morfologicznym, w którym owo zwierciadło się kształtuje. Analizuje przebiegi roczne stanów wody na sandrze i morenie dennej, a także w studniach położonych na stokach. Obszarem rozpatrywanych stosunków hydrogeologicznych jest niżowa część dorzecza Warty.
Zagadnienie wielkości wahań stanów wody podziemnej pierwszego horyzontu oraz zależności tych wahań od warunków fizjograficznych terenu wyłoniło się w toku analizy porównawczej przebiegu stanów wód 370 studni, w których prowadzone są stałe, cotygodniowe pomiary głębokości zalegania zwierciadła wody.
Poznano w terenie warunki około 200 studni, a mianowicie ich położenie topograficzne i warunki geomorfologiczne oraz, w miarę możliwości, szczegółowy profil geologiczny. Ponadto pomierzono lub zebrano informacje drogą wywiadu o około 3000 innych studni, co pozwoliło na wyciągnięcie ogólniejszych wniosków. Terenem zebranych obserwacji i pomiarów jest niżowa część dorzecza Warty.
Cecha, która wyraźnie różnicuje przebieg roczny stanu wód podziemnych w poszczególnych studniach, jest amplituda wahań. Skrajne wartości średnie z okresu 10—15 lat dla różnych punktów wynoszą od 20 do 800 cm. Wielkość amplitudy jest charakterystyczna dla każdej studni i zasadniczo stała. Niewielkie wahania wokół przeciętnej są jedynie wyrazem zmienności warunków meteorologicznych w danym roku, a więc np. w roku 1952/53 duży opad wywołał, na niektórych zwłaszcza terenach, bardzo silne podniesienie stanu wody podziemnej w miesiącach wiosennych, w roku 1958/59 natomiast wezbrania wiosenne były wyjątkowo słabe.
Drugą cechą, obok wielkości amplitudy rocznej, właściwą dla każdej studni jest sam charakter przebiegu stanów wody wyrażony za pomocą krzywej. Są studnie, w których niezależnie od wielkości amplitudy rocznej kolejne stany wody zmieniają się gwałtownie, skokami niejako, dając wykresy ostre, jak na ryc. 1a, b i 2a, b; widać w nich wyraźnie każdy ulewny deszcz. Inny typ przebiegu stanów wody przedstawia ryc. 4.
Obie wymienione właściwości, określające zjawisko wahania zwierciadła wody gruntowej i charakter przepływu podziemnego, zależą bardzo ściśle od warunków litologicznych utworów oraz od morfologii terenu.
Rozpatrzymy najpierw warunki, które wpływają lub mogą wpływać na wielkość amplitudy rocznej poziomu wody w poszczególnych studniach.
Pierwszym czynnikiem zasługującym na uwagę przy analizowaniu warunków, w których dana studnia funkcjonuje, jest środowisko geomorfologiczne. Odmienne bowiem kształtują się stosunki wodne pierwszego horyzontu na równinach sandrowych, w pradolinach, na wysoczyznach moreny dennej płaskiej bądź falistej, inaczej wreszcie w obrębie moren czołowych. Główna różnica w wykształceniu się przebiegu stanów zwierciadła wody podziemnej pierwszego horyzontu w obrębie wymienionych jednostek geomorfologicznych polega na tym, że w jednych przypadkach mamy do czynienia ze zwierciadłem wolnym, jak w sandrze lub pradolinie wyścielonej piaskami, w innych ze zwierciadłem napiętym, np. w morenie dennej gliniastej.
Najprościej przedstawiają się stosunki wodne w sandrach. Piaski i żwiry sandrowe są dobrymi wodonościami, przyjmują łatwo wodę opadową, która zasila bezpośrednio pierwszy, górny horyzont wodny. Miąższość warstwy nasycionej wodą jest różna i zależy głównie od miąższości sandru. Zwierciadło średniej wody występuje na niedużej głębokości 1—3 m, wyjątkowo głębszej. Studnie są płytkie. Jest rzeczą uderzającą, że w okresach suchych, jak lata 1958/59 i w początkach 1959/60, wody w studniach sandrowych rzadko brakowało. Zjawisko to da się wyjaśnić charakterem samej jednostki morfologicznej. Sandry wyścielając zasadniczo rozległe zagłębienia terenu stanowią przez to naturalne zbiorniki wody gruntowej o wolnym zwierciadle i swobodnym, nie hamowanym utworami nieprzeszczelnymi, przepływie podziemnym. Zdaniem Bogomolowa (1) sandry są najbardziej wodonośne spośród utworów lodowcowych. Nie bez znaczenia pozostaje tutaj czynnik antropogeograficzny. Wsie położone na sandrach są ubogie, inwentarza jest niewiele, a zatem i zużycie wody małe. Pewną rekompenstą za to dla tej niezamożnej ludności jest paradoksalne, zdawać by się mogło, zjawisko, a mianowicie na sandrach nie odczuwa się kleski suszy tak dotkliwie, jak na żyźnych glebach moreny dennej gliniastej. W przebiegu stanów wody w studniach położonych na sandrze nowotomyskim w dorzeczu Obry uderza ten sam charakter krzywych (ryc. 1a, b, 2b). Widac na ogół szybki wpływ opadu, amplitudy roczne wahają się w granicach od 50—100 cm. Dla zilustrowania owej szybkości wpływu podano na wykresach wielkość opadów w wartościach sum miesięcznych (słupki szrafowane) i rocznych (grube kreski z wpisaną u spodu sumą roczną). Dla studni na ryc. 2b wrysowano ponadto sumy tygodniowe (czarne słupki o podstawie 1 mm). Ponieważ pomiaru stanu wody gruntowej dokonuje się w każdy poniedziałek, przeto sumy tygodniowe opadów odnoszą się również do okresu czasu od poniedziałku do poniedziałku następnego tygodnia. Dzięki takiej rachubie w diagramie opadów zdarzają się pewne pozorne nielogiczności; np. w przedstawionej studni (ryc. 2b) w lipcu 1954/55 suma opadu przypadająca na pierwszy tydzień tegoż miesiąca jest wyższa od sumy miesięcznej. Wynika to stąd, że ulewny deszcz, jaki zdarzył się w ostatnich dniach czerwca i podniósł znacznie czerwcową sumę miesięczną, w rachubie tygodniowej został uwzględniony dopiero w poniedziałek przypadający już na początek lipca.
Zależność pomiędzy opadem a stanem wody w studniach sandrowych jest wyraźna już w przedziale tygodniowym. W ciągu całego prawie roku, z wyjątkiem miesięcy zimowych, kiedy zamarszczona gleba uniemożliwia wsiąkanie, a opad występuje często w postaci stałej, każdej większej sumie opadu odpowiada podniesienie się poziomu wody. Jest rzeczą oczyRyc. 1 a, b. Diagramy opadów oraz przebiegi stanów rzeczywistych górnej wody podziemnej w studniach na sandrze
Diagrams of rainfall and fluctuations of the upper ground water level in wells situated on the sandr area
Ryc. 2a, b. Diagram opadów oraz przebiegi stanów rzeczywistych górnej wody podziemnej w studniach na sandrze
Diagrams of rainfall and fluctuations of the upper ground water level in wells situated on the sandr area.
wistą, że wielkość tego wzrostu poziomu jest różna i zależy od pory roku. Skibniewska rozpatrując wpływ opadów na przebieg stanów wody podziemnej (9) stwierdza, że latem „wody w studniach tylko w nieznacznym stopniu reagują na zmiany wysokości opadów”, a „na podniesienie się stanu wody gruntowej wpływają wyłącznie wybitnie wysokie opady” (s. 55). Szkoda jednakże, że autorka nie podaje dokumentacji geologicznej rozpatrywanych otworów obserwacyjnych. Sposób bowiem i czas reagowania zwierciadła wody podziemnej na opady zależy przede wszystkim od budowy litologicznej terenu. Również dłużej trwające okresy bezopadowe wysuszają strefę aeracji tak dalece, że nawet dość obfite deszcze spadłe po takim okresie nie zasilają podziemia, ponieważ są pochłaniane przez glebę. W tygodniach pozbawionych opadów widoczny jest natychmiastowy spadek zwierciadła. Dzięki tej „wrażliwości” na opady krzywa przebiegu stanów wody podziemnej jest silnie „żebata”.
O ile więc widać wyraźny i bezpośredni związek pomiędzy samym opadem a wahnięciem stanu wody w każdym pojedynczym tygodniu czy miesiącu, o tyle nie ma zależności pomiędzy ilością tego opadu a stanem bezwzględnym wody¹. Ów brak zależności wynika z tego, iż oprócz opadu mierzonego w danym miesiącu, na poziom wód podziemnych wpływa szereg dodatkowych jeszcze czynników. Do najistotniejszych należą:
1. Temperatura; uwarunkowany nią stan skupienia opadu, stopień przepuszczalności gleby (zamarzanie) oraz parowanie.
2. Charakter i wielkość zlewni podziemnej oraz stosunki podziemnego przepływu i zasilania.
3. Wegetacja.
Z wszystkich wymienionych czynników może najtrudniejsze do poznania są stosunki cyrkulacji podziemnej. Jak powiedziano wyżej, sandry wyścielając rozległe zagłębienia terenu stanowią naturalne zbiorniki wody gruntowej o swobodnym, podziemnym przepływie. Stan wody w każdej studni zależy więc od sumy opadu, jaką otrzymał cały teren zlewni. Nie umiemy jednakże uchwycić ilościowo, jaki udział w podniesieniu się stanu wody w danej studni ma opad lokalny, a ile pochodzi z dopływu podziemnego.
Maksima wody gruntowej kształtują się pod wpływem wód roztopowych ze zmagazynowanego na terenie zlewni śniegu oraz pod wpływem deszczów wiosennych. Kilkakrotnie powtarzające się w ciągu zimy odwileże charakterystyczne dla klimatu Polski wyrażają się często w przebiegu krzywych paroma kulminacjami poziomu w obrębie tego samego wezbrania wiosennego. Wezbranie rozpoczyna się zazwyczaj już w grudniu. Najwyżej sięga poziom wody przeważnie w kwietniu, ale czasem nawet już w lutym. Od maja stan wody zaczyna gwałtownie opadać. W tej to porze roku aż do październikra istnieje stała tendencja do opadania zwierciadła mimo letniego maksimum opadów. Spowodowane to jest dużym pobieraniem wody przez roślinność oraz intensywnym parowaniem.
Na wykresach przedstawiono rozpiętość wieloletnich wahań stanu wody podziemnej dla kilku stacji oraz wyznaczono strefy wód wysokich i wód niskich. Okres obserwacji obejmuje 5 lat hydrologicznych od 1954/55—1958/59 (dla studni na ryc. 2b od 1952/53—1958/59). Jest to okres krótki, ale ponieważ mieści w sobie rok mokry 1957/58 oraz wyjątkowo
¹ Za stan bezwzględny uważam stan mierzony od każdorocznego minimum.
suchy 1958/59, może być uważany za dość reprezentatywny. Krzywa maksimów łączy rzeczywiste maksima roczne, krzywa minimów — rzeczywiste minima roczne. Wartość średnia z 5-lecia oznacza więc odpowiednio średnią wysoką wodę (ŚWW) i średnią niską wodę (ŚNW). Amplituda stanów maksymalnych i stanów minimalnych określa wielkość strefy wód wysokich i wód niskich. Podczas wysokich stanów wiosennych przypadających w poszczególnych latach na miesiące II—V zwierciadło średniej wody (ŚWW) występuje przeciętnie na 45—110 cm poniżej terenu. Wysokość zalegania owego zwierciadła oczywiście w znacznym stopniu zależy od ukształtowania terenu, a więc od wysokości względnej punktów obserwacyjnych. Należy zwrócić uwagę na równoczesność stanów maksymalnych i minimalnych we wszystkich omawianych studniach. Uderzająca jest również niemal identyczna wielkość amplitudy absolutnej stanów wody w rozpatrywanym 5-letnictu. Wynosi ona 115—145 cm. Nie dysponuję niestety stałymi obserwacjami ze studni położonych na innych obszarach sandrowych. Na podstawie wszakże jednorazowych pomiarów głębokości zwierciadła wody i wywiadów na temat głębokości studni i wielkości wahań w różnych punktach dorzecza Warty na piaskach fluwioglacialnych mogę wy- ciągnąć wniosek, że podane studnie reprezentują typowe dla sandru stosunki wodne.
Postulat zatem H. Więckowskiej i T. Wilgata wypu- nięty pod adresem PIHM (12), a dotyczący stopnia zagęszczania sieci punktów obserwacyjnych wód podziemnych, jest w tym przypadku zupełnie słuszny. Istotnie na jednostajnych równinach fluwioglacialnych „1 punkt na kwadrat 10×10 km byłby może (przy naszych możliwościach) zbędną rozrzutnością”. Podkreślić jednakże należy, że chodzi tu o równiny sandrowe. Rozległe bowiem płaskie wysoczyny moreny dennej wymagają możliwie jak najgęstszej sieci stacji pomiarowych, co zostanie uzasadnio- ne w dalszej części artykułu.
Nieco inny charakter przedstawia studnia na ryc. 2a. Jest przede wszystkim głębsza (470 cm). Poza tym, jak widać z wykresu przebiegu stanów rzeczywistych zaznacza się pewna skłonność do wahań kilkuletnich, czego nie wykazują trzy pozostałe studnie sandrowe. Owa tendencja do podnoszenia się średniego poziomu wody w latach 1954/55—1957/58 i obniżenie się w roku ostatnim 1958/59 sprawia, że amplituda absolutna rozpatrywanego 5-letnia jest znacznie większa, jak w innych studniach i wynosi 255 cm, co zresztą nie wpływa na zmianę amplitudy rocznej, która jak i gdzie indziej mieści się w granicach 40—70 cm. Również w występowaniu maksimów wiosennych studnia ta wykazuje miesięczne opóźnienie w stosunku do wyżej omówionych. Świadczy to o nieco innych, jak dla typowego sandru, warunkach litologicznych. W odległości około 400 m od studni obserwacyjnej na głębokości 1,3 m natrafiono na piaszczystą glinę zawową, której do głębokości 5,8 m nie prze- bito. Widocznie w płytkim podłożu tkwi ostaniec morenowy, który hamuje i opóźnia swobodny przepływ wody w materiale żwirowo-piaszczystym.
Drugą jednostkę, w której zwierciadło górnego poziomu wodnego jest wolne, stanowią pradoliny. Woda występuje tu płytko, niekiedy już na 50 cm. Krążenie w piaskach jest swobodne podobnie jak w sandrach. Istotną różnicę w kształtowaniu się reżimu wody gruntowej stanowi istnienie dużej rzeki wykorzystującej pradolinę. Zachodzi więc w obrębie prado- liny stała współzależność pomiędzy wodą podziemną a wodą rzeczną. ChaRyc. 3. Diagram opadów oraz przebieg stanów rzeczywistych górnej wody podziemnej w studni strefy przykrawędziowej
Diagram of rainfall and fluctuations of the upper ground water level in well situated near the edge of walley.
rakter i zasięg tej współzależności jest na ogół znany. Rzeka raz infiltruje, tzn. zasila grunt swoją wodą, to znów drenuje, czyli odbiera wodę z utworów, przez które płynie. Drenaż dokonuje się przede wszystkim przy niskich stanach wody. Poziom wody podziemnej obniża się wtedy tak silnie, że w wielu studniach woda znika zupełnie. Zjawisko to zaobserwowano podczas suszy 1958/59 w pradolinie toruńsko-eberswaldzkiej; w kilku wsiach pod Bydgoszczą w wielu studniach przez kilka miesięcy (VII—X) nie było wody.
Właśnie z uwagi na związki, jakie istnieją pomiędzy wodą podziemną a rzeką, przedstawianie przebiegu stanów wody na przykładzie jednej czy dwu studni w obrębie pradoliny nie miałoby znaczenia. Charakterystykę stosunków geohydrologicznych można przeprowadzić w oparciu o jeden przynajmniej profil poprzeczny. Niestety nie pozwala na to brak materiału.
Znacznie bardziej skomplikowane stosunki wodne zachodzą w równinach dennomorenowych. Zasadnicza różnica, jak podkreślono już wyżej, polega na tym, że w utworach gliniastych, z jakich głównie zbudowane są moreny denne, zwłaszcza w obrębie wysoczyzny poznańskiej i gnieźnieńskiej, zwierciadło pierwszej wody podziemnej nie jest wolne, lecz kształtuje się pod naporem ciśnienia hydrostatycznego. Drugą cechą charakterystyczną dla rozległych równin moreny dennej, występujących na niżu zachodniopolskim, jest nieciągłość omawianego poziomu wodonośnego (3) oraz bardzo rozmaita głębokość jego zalegania. Te cechy decydują o miejscu występowania pierwszej wody gruntowej, o wydajności studni, wreszcie o charakterze i wielkości wahań stanów rocznych i wieloletnich.
W utworach silnie przepuszczalnych, budujących sandry, moreny denne piaszczyste oraz terasy pradolinowe, zwierciadło pierwszej wody podziemnej kształtuje się przede wszystkim pod wpływem opadu i parowania. Wielkość zatem wahań jest funkcją głównie owych dwóch elementów klimatycznych. Liczyć się jednakże należy również z wpływem, jaki na powierzchnię wody wywiera ciśnienie atmosferyczne. Ciekawy i wiele mówiący o tej zależności wykres podaje Bogomołow (1). Przedstawia mianowicie krzywą wahań ciśnienia barometrycznego i zwierciadła wody dla otworu badawczego na terenie Timiriaziewskiej Akademii Gospodarstwa Wiejskiego. Pomiarów dokonano w styczniu i w lutym roku 1910, w odstępach 5-dniowych. Głębokość zalegania wody była w rozpatrywanym okresie 316—350 cm. Tak więc, np., gdy ciśnienie spadło o 17 mmHg, poziom wody natychmiast podniósł się o 28 cm. Przeciwnie, że wzrostem ciśnienia o 10 mm zwierciadło obniżyło się o 12 cm. Zależność jest więc naprawdę duża. Oczywiście śledzenie jej wymaga stałych, a przynajmniej bardzo częstych, pomiarów, i to tylko w okresach bezopadowych. I na terenie Wielkopolski wielu obserwatorów stacji wód gruntowych zwróciło uwagę na znaczne wahania poziomu w studniach, dochodzące do kilkunastu centymetrów przy gwałtownych zmianach pogody, a zatem i ciśnienia.
Woda podziemna występująca pod ciśnieniem hydrostatycznym zależy ponadto od litologicznej budowy podłoża, czyli od miąższości warstw wodonośnych, od ich biegu i upadu.
Ryc. 3 przedstawia schematycznie zupełnie prosty przykład poziomego zalegania piasku wodonośnego między dwiema glinami zwałowymi. Wielkość absolutnej amplitudy wahań zależy w tym wypadku od miąższości warstwy przepuszczalnej $w$. Studnia $s$ przebija warstwę wodoszczelną i dociera do spągu wodonośnego piasku. Wielkość amplitudy rocznej zależy od stopnia nasycenia wodą warstwy wodonośnej, może być więc mniejsza od wartości $m$ ($m_1$, $m_2$) lub co najwyżej równa $m$, nie może jednakże wartości tej przekroczyć. Każdorazowy nadmiar wody, której warstwa przewodząca nie będzie mogła już przyjąć, musi znaleźć sobie inne drogi odpływu. Im silniej jest warstwa nawodniona i im bardziej stała jest wielkość przepływu podziemnego w ciągu roku, tym mniejsze są amplitudy wahań stanu wody.
Na terenie Wielkopolski środkowej istnieje wiele studzien odpowiadających omówionym warunkom. Znacznie częściej jednak mamy do czynienia z warstwami wodonośnymi, które wykazują jakiś niewielki choćby upad. Upad warstwy ciągłej przewodzącej wodę podziemną zwiększa oczywiście prędkość przepływu, co wyraźnie wpływa na przebieg stanów wody.
Ryc. 4 przedstawia krzywą stanów rzeczywistych, mierzonych co tydzień w studni, położonej w strefie przykrawędziowej pradoliny warszawsko-berlińskiej. Uderzający jest wyrównany charakter wykresu bez „żebów”, świadczących o ścisłej zależności danego stanu od lokalnego opadu (wzięto pod uwagę stację opadową we wsi odległej około 5 km od studni obserwacyjnej), co tak dobrze występuje w studniach poprzednio omówionych. W rocznym przebiegu wodostanów widać wyraźne opóźnienie występowania maksimów w stosunku do innych studni. Najwyższe stany przypadają w rozpatrywanym okresie 1951—1958/59 dopiero na VII—VIII z wyjątkiem roku 1952/53, w którym kulminację zwierciadła zanotowano już w maju. Wezbrania dokonują się bardzo powoli. Stan maksymalny utrzymuje się około miesiąca, po czym następuje spokojne opadanie poziomu wody. Dzięki temu stopniowemu wznoszeniu się i powolnemu opadaniu oraz dzięki małej, do 40 cm sięgającej, amplitudzie rocznej wykres jest silnie spłaszczony, a strefy wód wysokich i niskich zachodzą na siebie. W przebiegu wieloletnim widać pewne tendencje do wahań okresowych, które są równolegle do wahań natężenia opadów z rocznym na ogół opóźnieniem. Zależność pomiędzy rocznym opadem a średnim rocznym stanem wody (poziome grubsze linie) jest na rysunku wyraźna. Niestety brak profilu geologicznego utrudnia pełną interpretację krzywej. O zasobności warstwy wodonośnej świadczy różnica pomiędzy absolutnym minimum wynoszącym 440 cm a poziomem dna studni, które leży 515 cm pod powierzchnią terenu.
Przebieg stanów wody o podobnym charakterze zaobserwowano w studniach położonych na krawędziach i stokach dolin dużych rzek i mis jeziornych. W stokach odbywa się ciągły ruch wody ku rzece lub jezioru, co w przebiegu stanów wyraża się małą amplitudą roczną wahań i wyrównaną krzywą ze skłonnością do przesunięcia maksimum rocznego na mieRyc. 5. Przekrój przez morenę denną, ilustrujący warunki występowania górnej wody podziemnej
Profile of the ground moraine showing the conditions of laying of the ground water levels.
siące letnie. W kilkudziesięciu przeanalizowanych studniach stokowych nigdzie amplitudy roczne nie przekraczają 50 cm. Jeśli warstwa wodonośna, leżąca między warstwami nieprzepuszczalnymi, jest nieciągła, a przy tym ma pewien upad, wtedy mamy do czynienia z warunkami subartezyjskimi lub nawet artezyjskimi. Na ryc. 5 przekrój moreny dennej z wykopanymi w niej studniami ilustruje wspomnianą wyżej nieciągłość pierwszego poziomu wodonośnego oraz niejednakową głębokość jego zalegania. Wszystkie studnie odpowiadają tu warunkom istotnie zachodzącym i zbadanym w terenie, choć nie w takim wzajemnym układzie. Studnie $S_1$ i $S_2$ oparte są na wykliniającej się warstwie wodonośnej o wyraźnym upadzie. Obie leżą na tym samym poziomie, ale studnia $S_2$ jest głębsza. Przy najniższym zaobserwowanym stanie wody $P_2$ w studni $S_1$ zwierciadło jest wolne, w studni $S_2$ — napięte. Dzięki tej różnicy w studni $S_2$ jest znacznie więcej wody niż w $S_1$, mimo iż $S_2$ czerpie ją z cienkiej zaledwie wkładki piasku tkwiącego w glinie. Wysoki stan $P_1$ zaciera różnice; odległość do zwierciadła jest identyczna, woda w obu szybach występuje pod ciśnieniem. Roczne amplitudy są jednakowe, mimo różniących się między sobą profilów geologicznych obu otworów. Studnie tego typu spotyka się dość często. Wody w nich jest na ogół niewiele, po wyczerpaniu sporej jej ilości trzeba czekać nieraz kilka dni, by zwierciadło ustaliło się na poprzednim poziomie. Niekiedy po kilku czy kilkunastu latach studnia taka ($S_1$) wyczerpuje się zupełnie.
Studnia $S_3$ stanowi dość rzadki przykład, gdzie rozpiętość wahań w ciągu roku dochodzi do 8 m.
Studnia znajduje się w szczególnych warunkach morfologicznych. Leży prawie u podnóża długiego zbocza wododziałowego wału, który w tym miejscu wygina się tak, że jego stok tworzy rodzaj bardzo pologiciej i rozległej rynny, rozszerzającej się ku dołowi. Zbocze jest gliniaste, natomiast wierzchowina wału pokryta jest materiałem piaszczysto-żwirowym o około 2 m miąższości. Ta właśnie przepuszczalna pokrywa nachylona ku NNW, zanurza się pod gline budującą zbocze. Otwór studzienny $S_3$ przebija prawie 10 m owej bezwodnej gliny, by trafić wreszcie na piaszczysty klin schodzący popod stok. I właśnie ten wodonośny klin kilkucentymetrowej miąższości tuż nad dnem profilu studziennego dostarcza wody w warunkach subartezyjskich. Mała, wynosząca niecałe 2 km, odległość obszaru wsiakowego od studni sprawia, że zwierciadło wody bardzo prędko reaguje na roztopy i opady. Na wiosnę topniejący śnieg, który zalega wierzchowinę wału, wsiąka bezpośrednio w wychodnię warstwy wodonośnej, szybko ją nasycając. Wtedy to podczas wysokich stanów ($P_3$) woda w studni bywa kilkadziesiąt centymetrów pod powierzchnią ziemi. W przypadku wyjątkowo dużej ilości śniegu i silnych deszczów w porze tajania, gdy cała warstwa zostanie nasycona do poziomu $P_{5}$, istnieje możliwość przelania się wody ponad otwór studzienny. Latem zaś i jesienią, kiedy deszcze, jakie otrzymuje obszar wsiakowy, przeważnie są zużywane na parowanie i wegetację, woda w studni opada nieraz tak nisko ($P_4$), że czerpie się ją zmąconą.
Nasuwa się pytanie, dlaczego w przypadku studni $S_3$, leżącej u dołu zbocza, amplitudy wahań są tak duże, podczas gdy, jak stwierdzono wyżej, studnie stokowe z reguły wykazują małe wahania roczne stanów wody. Istotna przyczyna tej różnicy leży w morfologii terenu. W pierwszym przypadku ($S_3$) studnia znajduje się na zboczu grzbietu wododziałowego
Ryc. 6. Diagram opadów oraz przebieg stanów rzeczywistych górnej wody podziemnej w studni na morenie falistej
Diagram of rainfall and fluctuations of the upper ground water level in well situated on the undulate ground moraine.
i poprzez warstwę wodonośną zasilana jest jedynie lokalnym opadem, który wiąka w piaski i żwiry na dziale wodnym. Z takiej sytuacji wynika oczywiście nieciągłość zasilania, co wywołuje duże różnice w stanach wody. Przeciwnie, doliny większych rzek czy jezior ściągają ku sobie wodę podziemną z rozległych nieraz powierzchni wysoczyznowych. W stokach dolin bądź mis jeziornych odbywa się zatem ciągły spływ wód gruntowych zasilanych opadami z dużych obszarów.
Studnia $S_5$ o połowę prawie płytsza od $S_3$ opiera się na tej samej warstwie wodonośnej, ale wody pod dostatkiem ma tylko w latach wilgotnych. Lata suche, w których poziom piezometryczny obniża się poniżej dna studni, pozbawiają ją wody zupełnie.
Studnie $S_6$ i $S_7$ wiercone na samej wierzchowninie są znacznie głębsze (w stosunku do pozostałych) aniżeli przedstawiono na rysunku. Otwór $S_6$ ma około 38 m głębokości. Od góry przebija pokrywę suchych (wyjątkowo tylko nawadnianych) piasków i żwirów o około 2 m miąższości, pod którymi zalega zwarta glina zwałowa do głębokości około 30 m. W dolnej jej partii tkwi bardzo słabo wydajna wkładka kurzawki. W spągu całej serii występuje warstwa wodonośnego żwiru. Poziom zwierciadła wody równy ze spągiem gliny świadczy o horyzontalnym zaleganiu żwirów. O ich dużej pojemności wodnej mówi mala, kilkudziesięciocentymetrowa amplituda absolutna.
Na ryc. 6 widzimy przebieg rzeczywistych stanów wody w studni, wykopanej na równinie dennomorenowej. Dokładny profil geologiczny pozwala na poznanie warunków, w jakich studnia funkcjonuje. Dno jej znajduje się na głębokości 265 cm poniżej terenu, bezwodna zaś glina zwałowa zalega do głębokości 255 cm. Studnię zasila więc woda naporowa z dziesięciocentymetrowej warstwy w dniu szybu. Podczas absolutnego maksimum, przypadającego na koniec stycznia roku 1953, woda sięgała do powierzchni terenu.
Charakter wykresu wykazuje dość dużą wrażliwość wodostanu zarówno na opady (stacja opadowa znajduje się w odległości 4 km na NW od studni) deszczowe w letniej i jesiennej porze roku, jak i na topniejący śnieg w miesiącach zimowo-wiosennych. Pozwala to wnosić o bardzo niedalekiej drodze, jaką przebywa woda w dogodnych warunkach litologicznych od obszaru wsiakowego do studni. Ov obszar alimentacyjny znajduje się na tym samym poziomie co badana studnia, tak jak na przykładzie $S_1$ zamieszczonym na ryc. 5.
Nieciągłość pierwszego horyzontu wodnego w wysoczyznach zbudowanych z gliny zwałowej nie pozwala ustalić jakiejs przeciętnej głębokości występowania stanów charakterystycznych wody na niewielkim nawet obszarze. Z drugiej strony, ciśnieniowy charakter wody sprawia, iż nawet gęsta sieć pomiarów zwierciadła w studniach nie daje rzeczywistego obrazu pierwszego poziomu wodnego.
Te dwa fakty, tj. nieciągłość warstwy wodonośnej i bardzo rozmaita głębokość jej zalegania, jak również trudności określenia stosunku poziomów piezometrycznych do faktycznego zwierciadła wody, uniemożliwiają opracowanie hydroizohips górnej wody podziemnej. Kartograficznego przedstawienia tego elementu w morenie dennej można dokonać jedynie dla bardzo małych wycinków terenu, w dużej podziałce, przy dokładnej znajomości stosunków litologicznych. Podobne zastrzeżenia muszą dotyczyć również wyznaczania miąższości warstwy suchej, czyli hydroizobat.
Werner-Więckowska przedstawiając metody geograficznego badania wód gruntowych (11) również zwraca uwagę na praktyczne trudności w opracowaniu mapy głębokości występowania zwierciadła, gdy wody zalegają w piaskach pod ciśnieniem nadległych glin. Uważa jednakże, iż rzeczywista głębokość występowania wody odpowiada głębokości wyznaczonej z pomiarów zwierciadła w studniach, a powiększona o grubość warstwy gliny. Metoda jest zasadniczo słuszna, ale wymaga znajomości profilu geologicznego studni. Dna bowiem polskich studni, których rzędne zdaniem autorki mogą poinformować o miąższości gliny, nie zawsze leżą w poziomie tej samej warstwy wodonośnej, co wynika z niewciągłości pierwszego horyzontu. Są wsie położone na równinach, gdzie spotyka się zupełnie nieoczekiwane komplikacje z wodą. Obok studni płytkiej, 4-metrowej, dostarczającej wody naporowej w bardzo dużej ilości, wykopana do 18 m głębokości studnia ma wody bardzo niewiele lub nie ma jej wcale. Z takimi przypadkami mamy do czynienia dosyć często na równinach moreny dennej północno-zachodniej Polski. Podobne zjawisko z północno-zachodnich obszarów ZSRR sygnalizuje Bogomolow (1). W studniach zarówno kopanych, jak i wierconych, oddalonych od siebie 30—40 m, wody gruntowe występują na różnych głębokościach lub w ogóle ich brak. Na wysoczyznach morenowych zjawiskiem powszechnym jest zanikanie wody w studniach w okresach ubogich w opady, jak rok 1958/59, co tym bardziej pogłębia kłęskę suszy i tak dotkliwa na glinach.
L. Skibniewski klasyfikując wody podziemne na terenie Polski (10) wydziela tzw. grupę geologiczną obok klimatycznej, nadbrzeżnej i antropogenicznej. Do owej grupy geologicznej włącza „najbardziej w naszych warunkach rozpowszechniony typ morenowy” (s. 28). Zdaniem Skibniewskiego amplituda wahań w przedziale rocznym, charakterystyczna dla tego typu, waha się średnio w granicach 100—200 cm. Podobną amplitudę wykazują również wody sandrowe, co upoważnia autora do niewydrębniania sandrowego typu wód gruntowych.
Nie wdając się w analizę podstaw logicznych podanego podziału, bo tę w przekonujący sposób przeprowadzili W. Więckowska i T. Willgaat (12), zauważać należy, że istotnie na Nizinie Polskim tereny dennomorenowe zajmują największe przestrzenie. Trzeba jednakże wyraźnie odróżyć moreny denne piaszczyste, w których stosunki górnej wody podziemnej kształtują się podobnie jak w sandrach, tzn. zwierciadło wody jest wolne od moren zbudowanych z glin zwalowych. W pierwszym przypadku zachodzi rzeczywiście duże podobieństwo do sandrów, w drugim jednak, jak wykazało powyżej, wielkość amplitudy jest funkcją nie tylko czynników klimatycznych, lecz także ciśnienia hydrostatycznego, zależnego od miąższości warstwy wodonośnej oraz jej biegu i upadu. Z tej zasadniczej różnicy wynika różny zakres wahań stanów wody i trudno się zgodzić, by był on tak wąski, jak to podaje Skibniewski, ponieważ na terenie samego tylko dorzecza Warty występują amplitudy 20—800 cm.
Zupełnie specjalny reżim wodny występuje w strefach czołowomorenowych. Wykazało powyżej, że trudno mówić o prawidłowości zjawisk wodnych w podłożu moren dennych. W obrębie moren czołowych nie da się uchwycić nawet przypadków typowych. Poznanie stosunków wodnych tych okolic wymaga szczegółowych prac badawczych morfologicznych przy istnieniu gęstej sieci studni obserwacyjnych.
Z powyższego przeglądu warunków fizjograficznych, w jakich funkcjonują studnie, można wyciągnąć następujące wnioski odnośnie do postawionego na wstępie zagadnienia wielkości rocznych wahań stanów górnej wody podziemnej.
1. Wielkość rocznej amplitudy wahań stanów wody jest dla danej studni, przy założeniu przeciętnych warunków klimatycznych, wartością stałą i charakterystyczną.
2. Istnieje zasadnicza różnica w kształtowaniu się rocznych amplitud pomiędzy wodą podziemną o zwierciadle wolnym a wodą o zwierciadle napiętym.
3. Woda podziemna o zwierciadle wolnym występująca w sandrach, w górnych piaskach moren dennych i w piaszczystych terasach dolin kształtuje się głównie pod wpływem opadu i parowania. Wielkość zatem rocznej amplitudy jest funkcją klimatu i wynosi na omawianym terenie 50—100 cm.
4. W morenach dennych gliniastych, gdzie woda podziemna występuje bardzo często pod ciśnieniem hydrostatycznym, wielkość wahań zależy przede wszystkim od miąższości warstwy wodonośnej, od jej biegu i upadu oraz od morfologii terenu. Amplitudy roczne mogą w tych warunkach wahać się od 20—800 cm, a nawet wyżej.
5. W stokach dolin dużych rzek bądź w zboczach mis jeziornych, gdzie dokonuje się stały ruch wody podziemnej ku sieci hydrograficznej powierzchniowej, amplitudy wahań stanów wody są małe. Im silniej bowiem warstwa jest nawodniona i im bardziej stała jest wielkość przepływu podziemnego w ciągu roku, tym mniejsze są wahania stanów wody.
Przytoczony materiał pozwala ponadto stwierdzić, iż charakter, głębokość występowania, a nawet wydajność warstwy wodonośnej zależą w równej mierze od litologii, jak i morfologii terenu. Na ten istotny związek z morfologią zwrócił uwagę O. Lange (4). Jego zdaniem planowe poszukiwanie wód podziemnych musi opierać się na szczegółowej znajomości geomorfologii terenu. Jest to nieodzowny warunek, który powinien być bezwzględnie brany pod uwagę, jeśli chce się uniknąć błędów i powstałych z nich strat materialnych.
Po przedstawieniu stosunków geohydrologicznych, jakie panują w utworach czwartorzędowych, należy zastanowić się nad poprawnością terminologii stosowanej dla wód podziemnych plejstocenu.
L. Skibniewski (10) w artykule Ogólne wiadomości o wodach gruntowych pierwszego horyzontu w Polsce i celu ich obserwacji wyszczególnia wody gruntowe płytkie, wody gruntowe głębokie, wody artezyjskie, subartezyjskie i in. Pojęcie wody gruntowej I horyzontu uważa za „dość ogólnikowe”, obejmujące wszystkie wody podziemne z wyjątkiem wód glebowych, zawieszonych i artezyjskich. H. Więckowski i T. Wilga w dyskusji nad pierwszym opracowaniem wód gruntowych Polski (12), w skład którego wchodzi wspomniany wyżej artykuł Skibniewskiego, uważają, iż pojęcie to jest słuszne.
Podobnie zresztą jak Skibniewski klasyfikuje wody podziemne Siemichatow (8) wyróżniając 3 zasadnicze ich typy: zaskórne, gruntowe i ciśnieniowe — artezyjskie. Bogomołow zaś uważa (1), że „wody gruntowe występują w warstwie wodonośnej wspartej na pierwszej od powierzchni warstwie nieprzepuszczalnej; nie mają one nieprzepuszczalnego
pokrycia” (s. 64). Tłumacz zaznacza jednakże, iż liczne wyjątki mogą zachodzić zwłaszcza w utworach czwartorzędowych. W dalszym ciągu Bogomłow charakteryzując cechy wód gruntowych stwierdza, że „zwierciadło wody w studni lub w otworze wiertniczym ustala się na tej samej głębokości, na której napotkano wodę, a więc wody te nie występują pod ciśnieniem” (s. 65).
Z przytoczonych cytatów widać, że istnieje nieporozumienie co do samego pojęcia wody gruntowej, jak również co do kryteriów jej klasyfikacji. Jeżeli bowiem przez wody gruntowe, a słuszniej przez wody podziemne, rozumiemy wszelkie wody występujące pod powierzchnią ziemi, a nie tylko te, które opierają się na pierwszej warstwie wodoszczelnej, to i wody artezyjskie nie mogą być tutaj pomijane (2, 5, 6). Istnieją wszelako różne kryteria podziału wód podziemnych. Nas w tym wypadku interesują dwa, a mianowicie: 1) stan napięcia zwierciadła, 2) położenie względem powierzchni ziemi.
Według stanu napięcia zwierciadła dzielimy wody podziemne na wody o swobodnym zwierciadle, czyli grawitacyjne, i wody o zwierciadle napiętym (2), czyli naporowe (6). Drugie kryterium pozwala rozróżnić wody zawieszone, podziemne płytkie i podziemne głębokie (5). Nie wdzając się w dalszą dyskusję nad zakresem drugiego kryterium widzimy, że rozpatrywane w niniejszej publikacji wody I horyzontu w utworach czwartorzędowych należą niewątpliwie do płytkich. Głębokość zaś ich występowania bynajmniej nie rozstrzyga o stanie napięcia zwierciadła. Jak bowiem wykazano na przykładach z dorzecza Warty, w utworach pleistoceńskich mogą występować wody nie tylko o zwierciadle wolnym, ale również wody ciśnieniowe, czyli naporowe.
Podjęcie szczegółowych studiów nad wodami podziemnymi górnych poziomów, zwłaszcza w Wielkopolsce, jest rzeczą konieczną i pilną z uwagi na coraz groźniejszy deficyt wody. Domagają się tego wsie, które bezradnie borykają się z brakiem wody i wkładają poważne nieraz inwestycje w budowę studni, niekiedy bardzo słabo wydajnych, bo założonych bez odpowiedniej dokumentacji geologicznej i morfologicznej. Szczegółowych opracowań i materiałów oczekują biura melioracyjne i hydrotechniczne, zakłady odkrywkowej eksploatacji surowców, budownictwo, a wreszcie sam PIHM, który na swoich stacjach obserwacyjnych opiera schematy prognoz hydrologicznych.
LITERATURA
(1) Bogomłow G. W. Podstawy hydrogeologii. Wydawn. Geolog., Warszawa 1955.
(2) Gołąb J. Wstęp do nauk geologicznych, część IV, rozdz. I — Hydrogeologia. Wydawn. Geol., Warszawa 1956.
(3) Krzgowski B. Uwagi o związku jezior Niziny Wielkopolskiej z wodami gruntowymi. „Przegl. Geogr.”, t. 26, z. 2, Warszawa 1954.
(4) Lange O. Geomorfologija i gruntowyje wody. „Trudy Laboratorii Gidrogeologiczeskich Problem” t. 2, Moskwa—Leningrad 1949.
(5) Marchacz W. Hydrogeologia. Wydawn. Geol., Warszawa 1960.
(6) Pietkiewicz St. Wody kuli ziemskiej. PWN, Warszawa 1958.
(7) Pomianowski K., Rybczyński M., Wóycicki K. Hydrologia, cz. 3 — Wody gruntowe, Warszawa 1934.
(8) Siemichatow A. N. Hydrogeologia. Państw. Wydawn. Rolnicze i Leśne, Warszawa 1960.
(9) Skibniewska H. Wpływ opadów na stany wód gruntowych, rozdz. III pracy zbiorowej: Wody gruntowe w Polsce w okresie 1945—1954. Prace PIHM, z. 45, Warszawa 1957.
(10) Skibniewski L. Ogólne wiadomości o wodach gruntowych pierwszego horyzontu w Polsce i celu ich obserwacji; rozdz. I.
(11) Werner-Więckowska H. Zadania i metody geograficznego badania wód gruntowych. „Przegl. Geogr.”, t. 26, z. 2, Warszawa 1954.
(12) Więckowska H. i Wilgat T. W sprawie pierwszego opracowania wód gruntowych Polski. „Przegl. Geogr.”, t. 30, z. 3, Warszawa 1958.
ANNA KOWALSKA
FLUCTUATIONS OF THE UPPER GROUND WATER-TABLE LEVEL
The problem of the quantity of fluctuations of the upper ground water-table level is entirely dependent on the relief and geological structure. Observations and measurements have been carried out in the lowland part of the Warta basin.
The particular observation points i.e. the wells each possess two distinctive features:
1. The amplitude of fluctuations, the extreme mean values of 10—15 years lie between 20 to 800 cm. in various wells. Each well has its own characteristic amplitude, in general being constant.
2. The character of the water level course expressed in the form of a curve (see Figures 1a, b, 2a, b, 3).
Data obtained by measurements show that water conditions of the first water-table on outwash plains (sandur plains) differ from those in the Urstromtaeler and in the flat or undulated basal moraine. The main difference is that on outwash plains and in Urstromtaeler lined with sand the ground water level is free whereas in other forms and deposits, for instance in a clayey basal moraine, the ground water level is under pressure.
Outwash plains have the simplest geohydrographical conditions (Figures 1a, b, 2b). The mean water level occurs here at a depth of 1—3 m., in exceptional cases deeper. Wells are shallow. The influence of rainfall is rapid (in Figures: black blocks measuring 1 mm at their basis-weekly totals, shaded blocks-monthly totals, thick horizontal lines with a number below them-annual totals), the curves are similar to each other, the annual amplitudes lie between 50 to 100 cm. and depend mainly upon climatic conditions.
Geohydrological conditions in basal morainic plains are complicated due to three features:
1. The hydrostatic pressure influencing the water level.
2. The discontinuance and various depth of occurrence of the water-table.
3. The thickness, dip and strike of rock which is saturated with water.
The more is the layer of rock saturated with water and the more constant is the rate of flowing ground water throughout the year the smaller are the amplitudes
of fluctuations of the water level. The dip of the water bearing layer causes evidently an increase in velocity of the flow. A constant motion of ground water occurs on slopes inclined toward main rivers and lakes. This fact is indicated by a small annual amplitude of fluctuations. The curve is uniform (Fig. 3), the annual maximum tends to the summer months. Annual amplitudes do not exceed 50 cm. in several dozens of examined wells occurring on slopes.
When the water bearing layer lying between two impervious layers is inclined and discontinuous, then occur subartesian or even artesian conditions (Fig. 5, 6).
It is difficult to establish a mean depth of occurrence of characteristic water levels in a small area and to construct hydroisohypsies and hydroisobates because the first water-table on plateaus consisting of boulder clay is discontinuous.
Translated by Sylwia Gilewska
АННА КОВАЛЬСКА
КОЛЕБАНИЕ ПОВЕРХНОСТИ ВЕРХНЕГО ГОРИЗОНТА ПОДПОЧВЕННЫХ ВОД
Вопрос величины колебаний верхнего горизонта подпочвенных вод очень тесно связан с геоморфологическими, а также геологическими условиями среды. Наблюдения и измерения были проведены в низменной части бассейна реки Варты.
Существуют две характерные черты отчетливо дифференцирующие отдельные обсервационные станции т. е. колодцы:
1) амплитуда колебаний; крайне средние показатели за период 10—15 лет для разных пунктов колеблются от 20 до 800 см. Величина амплитуды является характерной для каждого колодца и в основном постоянная.
2) характер изменения состояния вод представлен кривой (сравн. рис. 1а, б и 2а, б и 3).
Установлено, что различно формируются соотношения вод первого уровня в зандровых равнинах, в прадолинах и возвышенностях глубинной морены плоской или волнообразной. Основная разница состоит в том, что в одних случаях мы имеем дело со свободной поверхностью (зандры, прадолины выстиланные песками), в других — с напряженной поверхностью, например, в глубинной глинистой морене.
Совсем просто представляются геогидрологические соотношения в зандрах (рис. 1а, б и 2б). Зеркало вод выступает здесь на глубине 1—3 м, редко глубже. Колодцы мелкие. Виден быстрый приток осадков (на рисунках: черные столбики в основании 1 мм — недельные итоги, заштрихованные столбики — месячные итоги, толстые горизонтальные линии с вписанной внизу цифрой — годовые итоги), бросается в глаза тот же самый характер кривых, годовые амплитуды колеблются в пределах 50—100 см. и зависят прежде всего от климатических факторов.
Значительно более сложные соотношения возникают в глубинно-мореновых равнинах. Влияют на это три фактора:
1) гидростатическое явление, под напором которого формируется поверхность вод,
2) прерывистость и весьма различная глубина залегания рассматриваемого водоносного уровня,
3) толщина водоносных слоев, их течение и падение.
Чем сильнее наводненный слой и чем больше величина почвенного течения в продолжение года, тем меньше амплитуда колебаний состояния вод. Падение постоянного проводящего слоя увеличивает, разумеется, быстроту течения. Постоянное движение подпочвенной воды совершается в стоках, наклонных к большим рекам и озерам. В процессе стояния вод это явление отмечается малой годовой амплитудой колебаний. Кривая выравнивается (рис. 3) и проявляет склонность к перемещению годового максимума на летние месяцы. В нескольких десятках проанализированных сточных колодцев годовая амплитуда нигде не превысила 50 см.
Если водоносный слой, расположенный между водонепроницаемыми слоями, является прерывистым и при том имеет некоторое падение, тогда мы имеем дело с субартезианскими или даже артезианскими условиями (рис. 5, 6).
Прерывистость первого водного горизонта в возвышенностях, образовавшихся из моренного суглинка не дает возможности установить какой-либо средней глубины появления характерного состояния вод даже в небольшом районе, а следовательно также разработать гидроизогипс и гидроизобат.
Пер. А. Петровского
http://rcin.org.pl
Próba oceny zróżnicowania przestrzennego przyrostu masy drzewnej i jej korelacji z rozmiarem użytkowania na obszarze Polski
The Attempt to Estimate a Spatial Differentiation of Ratio of Wood-Yield to Growth in Volume in Poland
Zarys treści. Autor zwięźle omawia charakterystyki struktur gospodarstwa leśnego, szkicuje ich wartości występujące w Polsce i na tym tle ocenia przestrzenne zróżnicowanie stosunku rocznego użytkowania drewna do przyrostu (według województw). Do wyjaśnienia związków zachodzących między poszczególnymi charakterystykami stosuje metodę zmiennych znormalizowanych J. Perkala.
Wielkość produkcji leśnej, możliwej aktualnie do osiągnięcia, określają dwa kompleksy czynników: 1) potencjalna zdolność wytwórcza siedliska (czyli zdolność wytwórcza środowiska przyrodniczego) oraz 2) struktura gospodarstwa leśnego (która jest wynikiem działalności ekonomicznej człowieka, a więc, momentów natury historycznej, demograficznej, ekonomicznej, kulturalnej).
Potencjalna zdolność wytwórcza siedliska określonego typu drzewostanu jest funkcją gleby i klimatu. Czymże jest struktura gospodarstwa? Jeśli z gospodarstwa leśnego wyodrębnimy powierzchnie o konwencjonalnie jednolitym składzie gatunkowym i konwencjonalnie jednolitej zdolności wytwórczej siedliska (co możemy nazwać obrębem) i rozbijemy ją na kilka kategorii, zależnie od wieku drzewostanów, i wyróżnimy $n$ klas wieku, otrzymamy tabelę klas wieku obrębu (w naszym gospodarstwie przyjęło się stosować 20-letnie stopniowanie, więc w klasie wieku I mieszczą się drzewostany od 1 do 20 lat, w klasie wieku II — od 21 do 40 lat, itd.). Z punktu widzenia zasady trwałości i równomierności użytkowania najkorzystniejsza sytuacja panuje, gdy powierzchnie w każdej klasie wieku są sobie równe, i gdy jednocześnie średni wiek najstarszej klasy wieku jest w przybliżeniu równy okresowi rotacji, zwanej w leśnictwie koleją reboności. Taki obręb nazywam obrębem normalnym. Strukturę gospodarstwa leśnego określają w stopniu dostatecznym dla celów planistycznych trzy charakterystyki: średni wiek drzewostanów, wskaźnik anomalii rozkładu klas wieku i średnia przyrostów bieżących obrębu.
Wskaźnik anomalii rozkładu klas wieku można zdefiniować jak następuje:
\[
\Psi = \frac{\sum_{a=1}^{n} |\vartheta_a|}{2(1 - \frac{t}{k})}
\]
gdzie
- \( \vartheta_a \) — różnica między powierzchnią rzeczywistą a powierzchnią normalną klasy \( a \), w stosunku do powierzchni obrębu,
- \( k \) — kolej rębności,
- \( t \) — odstopniowanie klas wieku.
Od dawna tabela klas wieku, więc tym samym struktura gospodarstwa, jest podstawą określania rozmiaru rocznego użytkowania. Istnieje wiele sposobów takiego określania. W Polsce, w państwowym gospodarstwie leśnym obowiązuje pod tym względem następująca zasada: dla poszczególnych typów siedliskowych (w odniesieniu do nadleśnictw) ustala się pewien wiek rębności, sporządza się tabelę klas wieku, a powierzchnię „ostatniej” (tzn. najstarszej) klasy wieku dzieli się przez 20 (bo stopniowanie klas wieku wynosi 20 lat). Dodatkowo dzieli się sumę powierzchni dwu ostatnich klas wieku przez 40. W wyniku otrzymuje się roczny rozmiar użytkowania (tzw. etat) wyrażony powierzchnią i masą w dwu wersjach: „z ostatniej” i „z dwu ostatnich” klas wieku. Wyboru jednego z tych dwu etatów, lub etatu pośredniego, dokonuje się po rozważeniu momentów hodowlanych, możliwości eksploatacyjnych itp. W Polsce najsilniej jest re-
Schematic graph of the age-distribution of forest stands that is typical in Poland. State in the year 1956 and the expected state in the year 1976
prezentowana I klasa wieku (najmłodsza) i stopniowo każda z kolei starsza coraz słabiej, co w projekcji graficznej daje histogram schodkowy (ryc. 1). Konsekwencją więc stosowanej u nas metody regulacji użytkowania jest stałość wskaźnika anomalii rozkładu klas wieku, a nadto i to, że rozmiar użytkowania w miarę postępu lat będzie wykazywał tendencję wzrostową (porównaj ryc. 1), a średni wiek będzie również wzrastał.
Co do przyrostu, to w praktyce planistycznej w leśnictwie znalazły zastosowania dwa pojęcia: przyrost bieżący i przyrost przeciętny. Pierwszy z nich jest po prostu rocznym przyrostem substancji drzewnej w m³/ha.
### Tabela 1
Rozmiar rocznego użytkowania w okresie 1956—1960 w lasach pod zarządem Ministerstwa Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego i przyrost przeciętny według stanu z roku 1956
| | Województwo | Obciążenie jednego ha rocznym użytkowaniem w m³ E | Średnia rocznych przyrostów przeciętnych \( \frac{1}{n} \sum_{m}^{a} \) | Stosunek obciążenia do średniej przyrostów w % (liczba kolumny 4 podzielona przez liczbę kolumny 6) |
|---|---------------|--------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------|--------------------------------------------------------------------------------|
| 1 | Warszawskie | 1,16 | 0,436 | 0,925 | 47 |
| 2 | Bydgoskie | 2,48 | 0,933 | 1,38 | 99 |
| 3 | Poznańskie | 1,89 | 0,711 | 1,31 | 80 |
| 4 | Łódzkie | 1,45 | 0,545 | 1,37 | 58 |
| 5 | Kieleckie | 1,70 | 0,640 | 1,58 | 59 |
| 6 | Lubelskie | 1,63 | 0,613 | 1,47 | 61 |
| 7 | Białostockie | 2,83 | 1,063 | 1,41 | 111 |
| 8 | Olsztyńskie | 3,85 | 1,450 | 1,76 | 121 |
| 9 | Gdańskie | 3,13 | 1,177 | 1,56 | 111 |
| 10| Koszalińskie | 2,85 | 1,070 | 1,42 | 111 |
| 11| Szczecińskie | 3,33 | 1,250 | 1,56 | 118 |
| 12| Zielonogórskie| 2,47 | 0,930 | 1,04 | 131 |
| 13| Wrocławskie | 3,42 | 1,285 | 1,72 | 110 |
| 14| Opolskie | 4,60 | 1,730 | 1,82 | 141 |
| 15| Katowickie | 2,47 | 0,930 | 1,81 | 75 |
| 16| Krakowskie | 2,44 | 0,917 | 2,17 | 62 |
| 17| Rzeszowskie | 2,34 | 0,880 | 1,78 | 73 |
Średnia: 2,66; 1,47; 100
Drugi — ilorazem objętości drzew na 1 ha przez wiek osiągnięty przez drzewostan. Więc przyrost bieżący:
\[
\Delta m_a = m_a - m_{(a-1)},
\]
przyrost zaś przeciętny:
\[
p_a = \frac{m_a}{a},
\]
gdzie \( m_a \) — zapas substancji drzewnej w m³ na 1 ha w wieku \( a \).
Każdy z tych przyrostów jest funkcją wieku drzewostanu, gatunku, zdolności wytwórczej siedliska, jak i stopnia wykorzystania biosfery przez aktualnie bytujące zbiorowisko drzew. Stopień ten, zwany stopniem za-drzewienia, zależy przede wszystkim od intensywności dokonywanych przez leśnika przeróbów (trzebieży, itd.), a także od stanu sanitarnego lasu (żer owadów, inwazja grzybów, itp.). Określa się go:
\[
x_a = \frac{m_a}{M_a}
\]
gdzie $M_a$ — zapas normalny na 1 ha w wieku $a$, będący funkcją zdolności wytwarzającej siedliska. Gdy stopień zadrzewienia $x_a$ jest mniejszy od jedności, podnosi się on z wiekiem, jeśli człowiek nie dokonuje przerębów, i nie jest zaatakowany przez szkodniki. Wzrost ten jest tym szybszy im
Ryc. 2. Przebieg rocznego przyrostu bieżącego ($\Delta M$) i przeciętnego ($M/a$) normalnego drzewostanu sosnowego średniej bonitacji w Polsce oraz przebieg analogicznych wielkości w obrębie normalnym
March of annual current increment in volume ($\Delta M$) and of so-called mean increment ($M/a$) in a normal Scots pine stand of average quality in Poland and analogous increments in a normal forest
wartość stopnia dalej odbiega od wartości granicznej 1. Nie miejsce tutaj na zajmowanie się pojęciem normalności i kryteriami służącymi do jej określenia; wystarczy wszakże wspomnieć, iż wartości $M_a$ zostały ujęte w tabelach. Choć w wartości podawane przez poszczególnych autorów tabel wykazują pewne rozbieżności, i metody stosowane do ich zestawienia muszą budzić pewne wątpliwości, to z drugiej strony nic nie stoi na
przeszkodzie posługiwania się określonymi tabelami, jak u m o w n ą s k a l ą, w celu zapewnienia możliwości porównywania stopnia wykorzystania siedliska przez aktualny drzewostan. Wartości zapasu podawane w tych tabelach określamy jako wartości normalne. Przez drzewostan normalny wolno nam rozumieć taki drzewostan, który osiągnął taki stopień zadrzewienia, iż stopień ten nie ulega dalszemu wzrostowi w miarę posuwania się z wiekiem. Otóż w tego rodzaju drzewostanach przyrost bieżący i przyrost przeciętny mają przebieg przedstawiony wykresem na ryc. 2a. Wykres tyczy się do średniej zdolności wytwórczej drzewostanów sosnowych w Polsce. Użyto oznaczenia:
$M$ — masa drzewostanu normalnego w m$^3$/ha, średnia wartość w klasie wieku,
$\Delta M$ — roczny przyrost bieżący drzewostanu normalnego w m$^3$/ha,
$n$ — kolejny numer klasy = $a/t$,
$a$ — średni wiek klasy.
Rycina 2a przedstawia przebieg przyrostów w jednym normalnym drzewostanie. Ryc. 2c — przebieg przyrostów w obrębie normalnym.
Średni wiek drzewostanów dla całej Polski wynosi około 40 lat. Średnia kolej rębności około 100 lat. Około 70% drzewostanów, to drzewostany sosnowe. Wskaźnik anomalii rozkładu klas wieku w poszczególnych województwach przybiera wartości od 0,20 do 0,40.
Gdy prześledzimy, jakkształtuje się w sośninach na siedliskach, o zdolności produkcyjnej typowej dla Polski, przyrost bieżący całości tych drzewostanów i roczny rozmiar użytkowania, obliczany jako jedna dwudziesta ostatniej klasy wieku, przy uwzględnieniu, rzecz oczywista, nienormalności
March of mean current increment in volume of forest ($\Delta m$) and yearly utilized yield of wood (E) in relation to mean age of forests for the two anomalies of age-distribution of forest stands that are typical in Poland
rozkładu klas wieku, to przekonamy się że w granicach od około 40 lat do przeszło 50 lat ze wzrostem przyrostu bieżącego powinien wzrastać roczny rozmiar użytkowania (ryc. 3) w granicach anomalii rozkładu klas wieku od 0,188 do 0,40.
Gdy natomiast przeprowadzimy studium jak kształtuje się stosunek faktycznego rocznego użytkowania do rzeczywistego przyrostu bieżącego w przekroju terytorialnym Polski, to związku tego nie znajdujemy. Widocznie więc w praktyce gospodarczej inne jeszcze czynniki, poza tutaj wymienionymi, wpływają na faktyczny rozmiar użytkowania w poszczególnych rejonach kraju.
W celu określenia w przybliżeniu wartości tych stosunków w każdym z województw, zastosowano następującą metodę. Obliczono dla każdego województwa średnią przyrostów przeciętnych dla każdej klasy wieku, oraz z kolei średnią ważoną (powierzchniami klas wieku) dla całego każdego województwa (tabela 1). Z rozporządzalnych danych można uzyskać u nas tylko taki przyrost, ponieważ danych co do przyrostu bieżącego u nas się nie prowadzi. Ponieważ między przyrostem przeciętnym a przyrostem bieżącym obrębu istnieje związek (ryc. 2), można przyjąć, że w każdym województwie stosunek przyrostu przeciętnego do takiegoż ogólnokrajowego jest w przybliżeniu równy stosunkowi przyrostu bieżącego w województwie do bieżącego ogólnokrajowego. Można wykazać, że przy schodkowym, jak w Polsce, rozkładzie klas wieku, w granicach wskaźnika anomalii tego rozkładu od 0,188 do 0,40 w średnim wieku obrębu około 40 lat, stosunek ten przedstawia wartość prawie stałą.
Operując się więc na takim założeniu skonstruowano tabelę 1. Sposób wyliczenia jest jasno opisany w nagłówku tej tabeli. Otrzymano wynik przybliżony przy założeniu, że we wszystkich województwach średni stopień zadrzewienia jest jednakowy. I znowu nie mamy możliwości wyliczyć średniego stopnia zadrzewienia w każdym z województw z osobna, bo do tego trzeba znać średnią zdolność wytwórczą, a ewidencja tej ostatniej znika z zestawień nie tylko statystycznych, ale i tabel operatów urządzeniowych poszczególnych nadleśnictw. Na podstawie jednak ogólnej znajomości lasów można ocenić, że różnice pod tym względem nie są większe od 0,1 między poszczególnymi województwami, co nam pozwala ocenić, że obliczenia są obarczone z tego powodu błędem około ±5%.
Ostatnia kolumna przedstawia zróżnicowanie stosunku rozmiaru użytkowania do przyrostu w przekroju terytorialnym. Wynika z niej, że zróżnicowanie to jest znaczne i waha się w granicach 1:3, a mianowicie od około 47% (województwo warszawskie) do około 141% (województwo opolskie).
Identyczny wynik otrzymujemy obliczając dla każdego województwa aktualny przyrost bieżący z przeciętnego przy uwzględnieniu czynnika wyrażającego wpływ stosunkowo niskiego stopnia zadrzewienia znacznego dla naszych lasów. Ze względu na brak miejsca zmuszony jestem tę sprawę tutaj pominać.
Obliczony współczynnik korelacji między średnim rocznym użytkowaniem w okresie 1956—1960, które oznaczać będę przez E, a przyrostem bieżącym obliczonym ze średniej przyrostów przeciętnych w m³/ha według stanu z 1.I.1956 jest bardzo niski, bo wynosi zaledwie +0,49; dla 17 obserwacji (województw) musi być uznany za nieistotny. Korelacja między tym użytkowaniem a średnim wiekiem jest znaczna, bo jej współczynnik korelacji wynosi +0,90.
Zmierzając do wykrycia, jaki splot czynników przyrodniczo-gospodarczych i ekonomicznych wyznacza w naszych warunkach rozmiar użytkowania, znajduję, że istotnymi czynnikami działającymi łącznie i decydującymi o zjawisku jest:
średni wiek (a),
średnia przyrostu bieżącego \((1/n) \sum \Delta m\),
ilość dróg o nawierzchni twardej, ulepszonej na 100 km² lasu \((p_s)\).
### Tabela 2
Związek między wiekiem średnim, przyrostem bieżącym i siecią dróg a obciążeniem rocznym użytkowania (w zmiennych znormalizowanych)
| j | Województwo | średniego wieku | średniej przyrostu bieżącego | ilości dróg na km² lasu | suma | \( \frac{1}{3} \) sumy \( m_j \) | obciążenia rocznym użytkowaniem na 1 ha |
|-----|-----------------|-----------------|------------------------------|--------------------------|------|----------------------------------|----------------------------------------|
| 1 | Warszawskie | -1,41 | -1,89 | +0,09 | -2,15| -0,72 | -1,68 |
| 2 | Bydgoskie | -0,16 | -0,06 | -0,34 | -1,23| -0,41 | -0,08 |
| 3 | Poznańskie | -0,94 | -0,80 | -0,33 | -2,33| -0,78 | -0,80 |
| 4 | Łódzkie | -1,09 | -1,78 | -0,13 | -2,00| -0,67 | -1,33 |
| 5 | Kieleckie | -2,66 | -1,04 | -0,86 | -3,34| -1,11 | -1,03 |
| 6 | Lubelskie | -1,09 | -1,12 | -1,10 | -2,51| -0,84 | -1,11 |
| 7 | Białostockie | -0,78 | +0,52 | -1,65 | -1,47| -0,49 | +0,30 |
| 8 | Olsztyńskie | +1,25 | +1,53 | +0,63 | +2,89| +0,96 | +1,57 |
| 9 | Gdański | +0,31 | +0,62 | +0,79 | +1,19| +0,40 | +0,70 |
| 10 | Koszalińskie | +0,78 | +0,22 | -0,60 | -0,37| -0,12 | +0,36 |
| 11 | Szczecińskie | +1,09 | +1,00 | +0,54 | +1,72| +0,57 | +0,94 |
| 12 | Zielonogórskie | +0,47 | -0,38 | -0,50 | -2,33| -0,78 | -0,10 |
| 13 | Wrocławskie | +0,47 | +1,37 | +2,19 | +3,49| +1,16 | +1,05 |
| 14 | Opolskie | +1,09 | +1,33 | +2,37 | +4,74| +1,58 | +2,48 |
| 15 | Katowickie | +0,63 | +0,26 | +0,84 | +2,71| +0,90 | -0,10 |
| 16 | Krakowskie | +0,47 | +0,48 | -0,96 | +2,40| +0,80 | -0,13 |
| 17 | Rzeszowskie | -0,16 | -0,24 | -1,67 | -0,73| -0,24 | -0,25 |
Należy dodać, że współczynnik korelacji między \( E \) a \( p_s \) wynosi +0,73, więc związek ten wydaje się dość luźny. Z drugiej strony jednak fakt, że w woj. opolskim rekordowa gęstość dróg idzie w parze z największym obciążeniem 1 ha gruntu rocznym użytkowaniem, świadczy, iż gęstość sieci komunikacyjnej odgrywa istotną rolę w zjawisku. Niemniej inne momenty biorą w nim udział jednocześnie i zaciemniają rolę gęstości dróg.
Poszukując związków między charakterystyką \( E \) a grupami charakteryzującymi struktury, posłużyłem się prostą metodą J. Perkala. Jeśli mamy \( i \) cech oraz \( j \) spostrzeżeń (w naszym przypadku województw), to każdą z cech należy wyrazić w zmiennych znormalizowanych \( t_{ij} \), to znaczy w wielkościach obliczonych z wyrażenia:
\[
t_{ij} = \frac{x_{ij} - \bar{x}_i}{S_i},
\]
gdzie
\( x_{ij} \) — wartość \( i \)-tej cechy \( j \)-tego spostrzeżenia (w naszym przypadku województwa),
\( \bar{x}_i \) — średnią wartość \( i \)-tej cechy dla wszystkich spostrzeżeń (w naszym przypadku średnią ogólnokrajową),
\( S_i \) — średnie odchylenie kwadratowe \( i \)-tej cechy dla zbioru.
Ryc. 4. Charakterystyki w poszczególnych województwach według stanu z lat 1956—1960: 1 — średni wiek (lat), 2 — średnia rocznych przyrostów bieżących m³/ha, 3 — ilość dróg o nawierzchni ulepszonej w km/100 km² lasu, 4 — użytkowanie w stosunku do rzeczywistego obliczonego przyrostu bieżącego w procentach
Characteristics in separate voivodeships in Poland in the period 1956—1960: 1 — mean age (years), 2 — mean value of calculated annual current increment in m³ per ha, 3 — density of hard-surface roads in km per 100 sq. km. of forest area, 4 — ratio of mean yearly utilized yield of wood to calculated annual increment, per cent
Przez dodanie pewnych cech (charakterystyk) wyrażonych w zmiennych znormalizowanych i przez porównanie jej z pewną inną cechą (np. w naszym przypadku z E), można odpowiedzieć na pytanie, czy ta ostatnia cecha jest wprost proporcjonalna do sumy innych cech wyrażonych w zmiennych znormalizowanych. Jeśli odpowiedź wypadnie pozytywna, jesteśmy uprawnieni orzec, że ostatnia cecha jest rezultatem działania zespołu uwzględnionych cech, których użyliśmy jako dodajników. Innymi
słowy, z cech wyrażonych w zmiennych znormalizowanych tworzymy wskaźnik sumaryczny $m_i$:
$$m_i = \frac{1}{k} \sum_{i=1}^{k} t_{ij}.$$
gdzie $k$ oznacza ilość cech wziętych pod uwagę.
Otóż posługując się metodą Perkala znajduję, że jeśli wyrazimy średni wiek, średnią przyrostu bieżącego oraz ilość dróg na 100 km² lasu w zmiennych znormalizowanych, to między wskaźnikiem sumarycznym tych charakterystyk a rocznym rozmiarem użytkowania wyrażonym w zmiennych znormalizowanych współczynnik korelacji wynosi +0,93. Tak wysoki współczynnik korelacji świadczy o znacznym uzależnieniu rozmiaru użytkowania od trzech czynników działających równocześnie: 1) gęstości sieci drogowej (czyli od czynnika udostępnienia lasów), 2) przyrostu (będącego wyrazem stopnia zasobności drzewostanów w panującym u nas układzie warunków struktury gospodarstwa) i 3) wieku (ze wzrostem którego mamy więcej drzewostanów dojrzałych do wyrębu).
Otrzymany związek jest więc logiczny. Mógłby ktoś powiedzieć, że sprawa jest tak oczywista, iż badanie jej za pomocą metod statystycznych jest rzeczą zbędną. Rzecz jednak ma się wręcz przeciwnie. Oczywistość uchwyczonego związku świadczy bowiem o tym, że metoda Perkala nadaje się do badania tego rodzaju związków ekonomiczno-geograficznych. A właśnie potrzeba tego rodzaju metody daje się odczuwać w geografii ekonomicznej, zwłaszcza w odniesieniu do zagadnień rolniczych i leśnych.
W tabeli 2 przedstawiono związek między ostatnio wymienionymi charakterystykami a rozmiarem użytkowania w zmiennych znormalizowanych, ryc. 4, natomiast ilustruje zróżnicowanie przestrzenne tych charakterystyk na obszarze Polski.
**LITERATURA**
(1) Chilmi G. *Biogeofiziceskaja teorija i prognoz samoizrezivaniija lesa*. Moskwa 1955.
(2) Czarnowski M. *Teoria dynamiki wewnętrznej drzewostanu a potrzeby praktyki*. Sympozjum leśników uprawiających ekologię ścisłą lasu, Kraków 1958 (nakładem Wojew. Oddz. SITLiD w Krakowie).
(3) Czarnowski M. *Dynamics of Even-aged Forest Stands*. Louisiana State University Press, Baton Rouge, La. 1961.
(4) Czarnowski M., Burns P. Y. *Yield Table for Fully-stocked Loblolly Pine Stands in Louisiana*. LSU Forestry Notes. Agricultural Experiment Station Research Release, Louisiana State University, School of Forestry, Note 38, Baton Rouge, La. 1960.
(5) Czarnowski M., Rutkowski B. *Metody określania produkcji drzewnej dla potrzeb planowania perspektywicznego* (maszynopis z 1958, w posiadaniu Kom. Planowania przy R. M. Sekcji Leśnictwa i Przem. Drz.).
(6) Duerr W. A. *Comments on the General Application of Gehrhardt's Formula for Approach toward Normality*. „Journal of Forestry”, 36, s. 600—604, 1938.
(7) Dreszer L., Fabiszewski W., Fromer R., Szczuka J. *Zasadnicze problemy rozwoju gospodarstwa leśnego województw w latach 1956—1957*. Warszawa 1959.
(8) Fromer R. Próba regionizacji gospodarstwa leśnego (egzemplarz z powielacza wydany przez Stow. Inżynierów Leśnictwa w Warszawie 1960).
(9) Fromer R. Akumulacja i inwestycje w Perspektywicznym Planie Rozwoju Leśnictwa. „Sylwan”, CIV, 6, Warszawa 1960.
(10) Gehrhardt E. Ertragstafeln für reine und gleichartige Hohwaldbestände von Eiche, Buche, Tanne, Fichte, Kiefer, Grüne Douglasie und Lärche. 2 Auflage, Berlin 1930.
(11) Gevorkiantz S. R. Measuring Stand Normality. „Journal of Forestry”, 42, s. 503—508, 1944.
(12) Georgiewski N. O razvitii nasaždenij pri rubkach uchoda. Razvitie russkogo lesovodstva, Moskwa — Leningrad 1948.
(13) Kantorowicz L. Ekonomiczeskij rasczret najlutszego ispolzovanija resursov, Moskwa 1959.
(14) Meixner J., Zółciak E. Konsekwencje nadmiernych wyrobów w lasach państwowych. „Las Polski”, nr 7, Warszawa 1957.
(15) Mroczkiewicz L. Podział Polski na krainy i dzielnice przyrodniczo-leśne. Warszawa 1952.
(16) Około-Kułak St. Rozmieszczenie sił wytwórczych w rolnictwie woj. szczecińskiego (skrót referatu z powielacza wydany przez Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN w roku 1960).
(17) Paterson S. S. The Forest Area of the World and its Potential Productivity. Göteborg 1956.
(18) Perkal L. On the Analysis of a Set of Characteristics. „Zastosowania Matematyki”, V.1, Warszawa — Wrocław 1960.
(19) Pirogowicz T. Przewodnik na konferencję terenową Polskiego Towarzystwa Leśnego w dniach 24—25.IX.1960 na terenie nadleśnictwa Ruciane i Krutynia (egzemplarz z powielacza wydany w Warszawie w 1960).
(20) Płoński W. Kilka uwag w sprawie przeciętnego przyrostu drzewostanów w lasach państwowych. „Las Polski”, nr 12, Warszawa 1935.
(21) Płoński W. Tablice zasobności i przyrostów drzewostanów. Sosna. Warszawa 1937.
(22) Płoński W. Normal Yield Tables. Ontario 1956.
(23) Rutkowski B. Próba analizy wartości tabel zamożności Schwappacha dla oceny zasadniczych cech taksacyjnych drzewostanów sosnowych. Sympozjum leśników uprawiających ekologię ściśłą lasu, Kraków 1958.
(24) Sauszkin I. Wstęp do geografii ekonomicznej. Warszawa 1960.
(25) Schwappach. Ertragstafeln der wichtigeren Holzarten (3 Auflage). Neudam 1929.
(26) Tomaszewski W. O wykorzystaniu modelu matematycznego w badaniach powiązań przestrzennych. „Przegląd Geograficzny”, XXXII, 4, 1960.
(27) Trampler T. Produkcyjność krain i dzielnic przyrodniczo-leśnych. „Sylwan”, XCVIII, 5, 1954.
(28) Tjurin A. V. Taksacija lesa. Moskwa 1928.
(29) Vanselow K. Einführung in die forstliche Zuwachs — und Ertragslehre. Frankfurt a.M. 1941.
(30) Weber R. Lehrbuch der Forsteinrichtung. Berlin 1891.
(31) Instrukcja urządzenia lasu. Warszawa 1957.
(32) Główny Urząd Statystyczny: Rocznik statystyczny 1960. Warszawa 1960.
THE ATTEMPT TO ESTIMATE A SPATIAL DIFFERENTIATION
OF RATIO OF WOOD-YIELD TO GROWTH IN VOLUME IN POLAND
Because of lack of inventory data concerning the annual current increment in volume the author employed a general relationship between the current increment \((\Delta m)\) and so called mean increment \(\left( \frac{m}{a} = \text{volume of stand age} \right)\). The author found that in Poland the spatial differentiation of the ratio of yearly utilized yield of wood (E) to the calculated current growth in volume is rather remarkable. This ratio oscillates from 47 per cent in the District of Warsaw, to 141 per cent in the District of Opole. After a statistical analysis of this phenomenon the author found that the yield is an outcome of three agents which act simultaneously together, namely: mean age \((a)\), mean calculated value of annual current increment \(\left( \frac{1}{n} \sum \Delta m \right)\), and density of hard-surface roads \((p_s)\).
Applying the statistical method of Perkal the author found that between the complex index \((m_j)\) of these three characteristics when they are expressed in normalized values \((t_{ij})\) and the annual yield expressed also in such a way — the coefficient of correlation amounts to 0.93.
Translated by the author
МАЦЕЙ ЧАРНОВСКИ
ПОПЫТКА ОЦЕНКИ ПРОСТРАНСТВЕННОЙ ДИФФЕРЕНЦИАЦИИ
ПРИРОСТА ДРЕВЕСИНЫ И ЕЕ КОРРЕЛЯЦИИ С ВЕЛИЧИНОЙ
ЕЕ ЕЖЕГОДНОГО ПОТРЕБЛЕНИЯ НА ТЕРРИТОРИИ ПОЛЬШИ
По поводу отсутствия учета текущего прироста в лесном хозяйстве в Польше автор использует общее соотношение между текущим приростом \((\Delta m)\) и средним приростом \(\left( \frac{m}{a} \right)\) и находит, что пространственная дифференциация отношения ежегодного использования древесины (E) к исчисленному текущему приросту в Польше значительна.
Это отношение колеблется между 47% в Варшавском воеводстве и 141% в Опольском воеводстве. После статистического анализа автор нашел, что это отношение является результатом трех факторов, действующих вместе, а именно: среднего возраста \((a)\), среднего текущего прироста \(\left( \frac{1}{n} \sum \Delta m \right)\) и количества дорог с твердым покрытием в км на 100 км² леса \((p_s)\).
Пользуясь статистическим методом Перкаля, автор нашел, что между суммарным указателем \((m_j)\) этих трех характеристик, выраженных переменными снормализованными \((t_{ij})\) и ежегодным потреблением (E), выраженным теми же переменными — коэффициент корреляции дает в итоге 0,93.
Пер. автора
http://rcin.org.pl
Włókiennictwo francuskie i jego rola w gospodarce kraju
French Textile Industry and its Role in the Economy of this Country
Zarys treści. Autor przedstawia najważniejsze problemy włókiennictwa francuskiego z punktu widzenia geografii ekonomicznej. Zajmuje się wielkością produkcji, jej rozmieszczeniem, strukturą zatrudnienia oraz handlem zagranicznym. Podkreśla znaczenie, jakie miała i ma produkcja włókiennicza w gospodarce narodowej Francji oraz analizuje rolę gospodarczą głównych regionów włókiennictwa francuskiego.
Francuski przemysł włókienniczy zajmuje poważną pozycję w gospodarce światowej, zarówno ze względu na jego duży udział w globalnej produkcji włókienniczej, jak też na rolę, jaką odgrywa w ekonomice tego kraju. We włókiennictwie światowym zajmuje on czwartą pozycję po Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Związku Radzieckim, wyprzedzając nieco Niemiecką Republikę Federalną i reprezentuje około 20% potencjału produkcyjnego włókiennictwa kontynentu europejskiego. W gospodarce francuskiej zaś jego rola polega na rozmiarach zatrudnienia, rozmiarach produkcji oraz wielkości obrotów, zarówno krajowych, jak i zagranicznych.
W końcu roku 1960 przemysł włókienniczy francuski, liczący około 7 tys. zakładów produkcyjnych zatrudniał blisko pół miliona pracowników, czyli około 10% wszystkich pracowników przemysłowych¹. Jest to proporcja podobna do występującej w Polsce, jednak podobieństwo jest tylko natury statystycznej. Francuski przemysł włókienniczy jest bowiem stosunkowo znacznie wartościowski od przemysłu polskiego, zarówno pod względem zainwestowanego kapitału, jak też kwalifikacji pracowniczych, wydajności maszyn i ludzi oraz jakości produkcji. Jego produkcja jest znaczna. W roku 1960 wyprodukowano 143 tys. ton przędzy wełnianej i 304 tys. ton bawełnianej, 68 tys. ton tkanin wełnianych i 188 tys. ton bawełnianych oraz wiele innych artykułów włókienniczych, zwłaszcza wysokojakościowej dzianiny. Wartość ogólnej rocznej produkcji przemysłu włókienniczego wynosi 14 miliardów nowych franków (czyli około 3 miliardów dolarów), a sam eksport artykułów włókienniczych przekroczył w roku 1960 2,8 miliardów nowych franków, czyli około 12% wartości eksportu francuskiego. W roku 1954 obroty zakładów włókienniczych i po-
---
¹ Statistique Générale de l'Industrie Textile Française, Le mois textile. Supplement nr 6/1961. W dalszym ciągu, jeżeli nie zaznaczono inaczej, wszystkie dane liczbowe odnoszące się do przemysłu włókienniczego pochodzą z tego źródła.
krewnych wyniosły 10,4% obrotów całego przemysłu i 6% ogólnych obrotów zarejestrowanych we Francji.
Przemysł włókienniczy odgrywa tu jeszcze dlatego tak dużą rolę, ponieważ stanowi podstawę dla wysoko rentownej, a szeroko rozpowszechnionej produkcji konfekcyjnej. Ten dział wytwórczości zatrudniający około 300 tys. pracowników jest jedną z podstawowych branż, biorących udział w tworzeniu dochodu narodowego oraz w bilansie handlowym Francji, przynoszącą jej poważne ilości dewiz. Produkcja konfekcyjna, w przeciwieństwie do włókiennictwa, skoncentrowana jest głównie w Paryżu i regionie paryskim, stanowiąc jeden z głównych działów wytwórczości tak zwanych artykułów paryskich.
Podobnie jak w innych krajach Europy zachodniej, w przemyśle włókienniczym francuskim występuje dość wyraźna specjalizacja i wynikająca stąd przewaga zakładów jednooddziałowych, to znaczy oddzielnie przędzalni, a oddzielnie tkalni. Jedynie w Alzacji na większą skalę występuje zjawisko wielooddziałowych fabryk wełnianych, zwłaszcza bawełnianych, jednak i tu charakterystycznym typem organizacyjnym jest tak zwana „czysta przędzalnia” lub „czysta tkalnia”. Z reguły fabryki włókiennicze są nieduże. Jak stwierdzają A. Allix i A. Gilbert, w roku 1954 zaledwie 6 przedsiębiorstw liczyło ponad 2000 pracowników, a w okresie międzywojennym w dużych zakładach włókienniczych zatrudniających powyżej 500 osób pracowało zaledwie 32% pracowników tego przemysłu. Również rzeczą typową dla stosunków zachodnioeuropejskich jest istnienie oddzielnych wykańczalni, tak samo niekiedy wysocie wyspecjalizowanych i nierzaz wykazujących specyficzne tendencje lokalizacyjne. Na przykład drukarnie bawełniane skoncentrowane są w dużym stopniu w Alzacji. Zresztą, podobnie jak w Wielkiej Brytanii, wykańczalnie są mocno powiązane z organizacją handlową, stanowiąc niekiedy część przedsiębiorstwa zajmującego się sprzedażą artykułów włókienniczych i jednocześnie organizacją produkcji tekstylnej, zwłaszcza tkackiej. Zwrócić tu również trzeba uwagę na różnice w rozmiarach przędzalni i tkalni. Przedzialnie są w zasadzie przedsiębiorstwami większymi, tkalnie natomiast są mniejsze, nierzaz o typie rzemieślniczym. Np. w przemyśle bawełnianym istnieje obecnie 268 przędzalni, a 773 tkalni.
Stopień koncentracji nie zależy jednak tylko od fazy produkcji, ale również od gałęzi wytwórczości. Domena dużych zakładów jest przede wszystkim przemysł bawełniany i wełniany. W końcu roku 1960 na 6100 fabryk włókienniczych istniało we Francji 1041 fabryk bawełnianych, zatrudniających ogółem 95 600 robotników. Średnia wielkość przedsiębiorstwa wynosiła więc 92 robotników. W tym samym czasie w 695 zakładach wełnianych pracowało 80 000 robotników, czyli na jeden zakład przypadało 115 robotników.
Jednocześnie 1097 tkalni jedwabniczych (nie licząc małych zakładów domowych) zatrudniało 45 000 robotników, a więc przeciętnie po 41 robotników, a 1398 zakładów dziewiarskich — 82 000 robotników, czyli przeciętnie 58 na jeden zakład.
---
2 J. Le caillon. Les Industries Textiles dans le Nord et Pas-de-Calais. Roubaix 1958.
3 A. Allix, A. Gilbert. Geographie des Textiles. Paris 1956, s. 564.
4 Jeśli odejmie się pracowników wykonujących swe zajęcie w domu, w liczbie 9000 osób, wówczas przeciętna spadnie do 52 pracowników.
Charakterystyczną cechą francuskiego przemysłu włókienniczego jest przestarzały park maszynowy. Jest to więc ta sama cecha, która występuje w przemyśle polskim. Zwrócić tu jednak trzeba zaraz uwagę, że pojęcie przestarzałości jest względne, a ocena sytuacji francuskiej przez ekonomistów i geografów tego kraju jest bardziej surowa. Niemniej jest to zasadniczy problem przemysłu francuskiego. Jak stwierdza J. Chardonnet w swojej książce, wydanej w roku 1957, średni wiek urządzeń przemysłu tekstylnego — z wyjątkiem przemysłu jutowego — wynosi 25—35 lat. Znaczna część maszyn pochodzi sprzed roku 1929, a więc sprzed okresu wielkiego kryzysu światowego. Po wojnie włókiennictwo francuskie, zniszczone poważnie w czasie działań wojennych 1944 r., które dotknęły szczególnie regiony Francji, w których rozwinięty był przemysł włókienniczy — Normandię, departamenty północne i Alzację — znalazło się w trudnej sytuacji ekonomicznej. Mimo to do roku 1951 prowadzono bardziej lub mniej szeroko działalność inwestycyjną, później natomiast sytuacja finansowa nie pozwalała przedsiębiorstwom na samoinwestowanie, a w planie Monneta włókiennictwo zajęło pozycję pośrednią i otrzymało nie więcej niż 10—15% niezbędnych mu kwot inwestycyjnych. Toteż według oceny Chardonneta nowoczesny sprzęt nie przekracza 5—7% parku maszynowego.
Postępujące wprawdzie powoli, ale stale, odnawianie sprzętu produkcyjnego wraz z jednoczesną jego automatyzacją powoduje, że mimo niezmniejszonej, a przeciwnie nawet nieco wzrastającej produkcji zmniejsza się ogólne zatrudnienie. W roku 1957 przemysł włókienniczy zatrudniał 519 tys. osób, z czego 446 tys. robotników i 73 tys. innych pracowników, w tym znaczną część personelu technicznego. W roku 1960 ogólne zatrudnienie zmniejszyło się o 38 tys. osób do 481 tys. osób. Jest jednak rzeczą charakterystyczną, że spadek zatrudnienia dotyczy tylko liczby robotników, która zmalała do 408 tys. osób. Liczba natomiast pozostałego personelu nie zmniejszyła się. Wobec pewnych redukcji administracji statystyki notują niewielki wzrost liczby personelu technicznego, którego udział procentowy w załodze produkcyjnej znacznie wzrósł. Obecnie liczba robotników wynosi około 85% ogółu pracowników przemysłu włókienniczego.
Jest rzeczą wysoce charakterystyczną, że największy spadek zatrudnienia notuje się w przemyśle wełnianym, a nieco mniejszy w bawełnianym. Stosunkowo poważny jest on również w produkcji lniańsko-konopianej, natomiast niewielki w jedwabnictwie, a tylko nieznaczny w dziewiarstwie. W produkcji natomiast opartej na włóknie sztucznym i syntetycznym zatrudnienie w ostatnich latach utrzymuje się na niezmienionym poziomie.
**Przemysł bawełniany**
Przemysł bawełniany rozwinął się we Francji w XVIII wieku prawie równolegle z przemysłem angielskim. Przyczyniła się do tego polityka protekcyjna rządu królewskiego, popierająca Kompanię Indyjską sprzedającą surowce kolonialne na terenie kraju. Początkowo fabryki bawełniane powstały w tradycyjnych okolicach włókienniczych kraju, a także na terenach nowo tworzących się regionów tekstylnych, jak np. w Alzacji.
---
5 J. Chardonnet. *L'économie industrielle française*. Paris 1957, s. 408.
W pierwszej połowie XIX wieku, w okresie wielkiego rozwoju przemysłu bawełnianego, zarysował się wyraźnie proces koncentracji ekonomicznej i terenowej. Około roku 1850 we Francji pracowało około 4,5 miliona wrzecion, z czego połowa umieszczona była w Alzacji. Olbrzymia koniunktura na wyroby bawełniane i rozwój przemysłu w drugiej połowie XIX w., wyrażające się między innymi podwojeniem ilości zużywanego surowca w dziesięcioleciu 1850—1860, zostały poważnie zaburzone stratą Alzacji w roku 1870. Wraz z zagarnięciem Alzacji przez Prusy przemysł francuski stracił około 25% wrzecion, w tym blisko połowę mechanicznych, oraz prawie wszystkie zakłady drukarskie. Wprawdzie część fabrykantów przeniosła się na drugą stronę Wogeżów, dając początek nowoczesnemu włókiennictwu na tym terenie, ale to w niewielkim tylko stopniu osłabiło cios, jaki otrzymał przemysł francuski. Zresztą przemysł bawełniany, podobnie jak i większość całego włókiennictwa, skoncentrowany jest w departamentach wschodnich i północno-wschodnich, które w ostatnim stuleciu trzykrotnie były terenem działań wojennych. W czasie ostatniej wojny działania prowadzone w kampanii roku 1944—45 dotknęły bolesnie Normandię i Wogezy, a więc tereny o silnie rozwiniętym przemysle włókienniczym. Toteż z dziesięciu milionów wrzecion bawełnianych istniejących przed wojną w roku 1945 pozostało zaledwie około 6 milionów. Jak stwierdza P. George, przemysł bawełniany stracił w tym okresie 40% potencjału produkcyjnego przedziałni i 30% — tkalni.
Obecnie przemysł bawełniany jest — podobnie jak od wielu lat — największą gałęzią przemysłu włókienniczego Francji. Pod koniec roku 1960 dysponował on 6463 tys. wrzecion, w tym 662 tys. wrzecion skręcających, oraz 100 tys. krosien, w tym 57 tys. automatycznych. Istniejących 955 przedsiębiorstw dysponowało 1041 fabrykami, w tym 268 przedziałniami i 773 tkalniami. Jest rzeczą oryginalną, że z zatrudnionych tu 95 600 pracowników równo połowa pracowała w przedziałniach, a druga — w tkalniach.
Mimo rozmaitych trudności ekonomicznych produkcja wyrobów bawełnianych, podobnie jak i innych wyrobów włókienniczych, stale wzrasta. W roku 1960 wyprodukowano ogółem 304 tys. ton przędzy. Oznacza to, że przeciętnie na jedną przędkę w przedzialni przypada rocznie około 6,5 ton przędzy. Ogromna większość, bo 4/5 wytworzonej przędzy przeznaczona zostaje do przerobu w rozmaitego rodzaju tkalniach. Dziewiarstwo odbiera 8,6%, produkcja opon samochodowych — 2,8%, fabryki nici — 2,8%, inny przemysł — 2,9%, tiule i koronki — 0,7%. Na eksport przeznaczonych jest wyłącznie 0,7% zbytu przedzialni.
Tkacki przemysł bawełniany tylko w pewnym stopniu kontynuuje produkcję rozpoczętą w przedziałnictwie bawełny. Z jednej strony bowiem odbiera tylko część wytworzonej przędzy, z drugiej zaś strony zużywa poza przędzą bawełnianą duże ilości włókien sztucznych. Ogółem w tkalniach bawełnianych wytworzono w roku 1960 188 tys. ton tkanin. Jest
---
6 C. Fohlen. *L'industrie textile au temps du Second Empire*. Paris 1956, s. 534.
7 P. George. *Le coton et les industries de coton*. Paris 1950, s. 109.
8 W statystykach francuskich wykańczalnie ujęte są w oddzielnej pozycji, obejmującej zarówno wytwórnie zajmujące się tkanińami bawełnianymi, jak i innymi. W roku 1960 istniało 903 zakładów tego rodzaju, zatrudniających blisko 47 tys. pracowników.
rzeczą charakterystyczną, że na wolny rynek, do sprzedaży hurtowej i detalicznej przeznacza się tylko połowę wyprodukowanych tkanin, natomiast jedna trzecia sprzedawana jest do dalszego przetwórstwa i do przemysłu. Odbiorcy masowi: administracja i armia konsumują 2% produkcji, a na eksport wysłano 14%.
Pod względem rozmieszczenia przemysł bawełniany wykazuje dużą koncentrację w północno-wschodniej części kraju. Tu bowiem znajdują się trzy główne rejony tej produkcji: wschodni, obejmujący Alzację i Wogezy; północny, obejmujący departament Nord i skoncentrowany głównie w okręgu Lille i Roubaix-Tourcoing, oraz normandzki, rozciągający się nad dolną Sekwaną. Czwartym okręgiem o znacznie mniejszym znaczeniu jest Pikardia, która właściwie stanowi przedłużenie okręgu Nord. Piątym jest rozległy teren położony po obu stronach Rodanu i obejmujący okolice wschodniej części Masywu Centralnego.
W wymienionych wyżej trzech głównych regionach skupia się prawie cała wytwórczość przędzy. Jest tam zgrupowanych około 95% wrzecion bawełnianych Francji. Natomiast nieco inaczej wygląda rozmieszczenie tkactwa. W regionach tych występuje wprawdzie większość potencjału przemysłu tkackiego, ale nie tak przygniatająca, mianowicie 80%. Pozostałe tkalnie znajdują się w Pikardii, regionie centralnym, inne rozproszone są po całym kraju. Jak stwierdza G. Rabell, na ogólną liczbę 90 departamentów Francji przedzialnie bawełniane występują w trzydziestu, natomiast tkalnie w pięćdziesięciu departamentach. Potwierdza się więc tu jeszcze raz zjawisko znacznie większej koncentracji ekonomicznej i technicznej, a również geograficznej przemysłu przedziałniczego niż tkackiego.
---
9 Według J. Lecaillon. Les industries textiles dans le Nord et Pas-de-Calais. Roubaix 1958. Liczby te odnoszą się do roku 1957.
10 G. Rabell. L'industrie cotonière française. Paris 1955, s. 201.
Przemysł wełniany
Przemysł wełniany ma we Francji bardzo dawne tradycje, szczególnie w okręgu północnym, gdzie hodowla dostarczała ówczesnemu rękozidleu odpowiedniego surowca. W średniowieczu wełna owiec Flandrii, a zwłaszcza Artois miała renomę światową. Centrum wełniane Tourcoing pochodzi z X wieku, a w wieku XII było sławne ze swego sukiennictwa. Sąsiednie Roubaix zjawia się w kilkaset lat później, ale już w XV wieku również służyła jako ośrodek sukienniczy.
Mimo że później pierwotne podstawy rozwoju sukiennictwa zanikają, zjawia się bowiem silny konkurent w postaci bawełny, a rolnictwo miejscowe tylko w niewielkim stopniu może go zaopatryć w surowiec — przemysł wełniany jest ciągle jedną z najlepiej prosperujących branż produkcyjnych. Wprawdzie przemysł bawełniany wyprzedza go pod względem liczebności zatrudnienia i wielkości produkcji, pod względem tonażu lub metrażu, ale pod względem wartości produkcji i roli w gospodarce narodowej przemysł wełniany znajduje się na czele przemysłu włókienniczego. Niemniej, rozwój przedsiębiorstw kapitalistycznych i związane z tym zmiany w sposobie zaopatrzenia w surowce powodują z kolei poważne przesunięcia terytorialne i koncentrację zakładów wełnianych w kilku większych okręgach. Istniejące w początku XIX wieku rozproszenie przemysłu związane z problemami zaopatrzenia przez miejscowe surowce powoli zanika. W okresie trzydziestu lat pomiędzy 1848 a 1875, w regionie Nord z centrum Roubaix liczba wrzecion zwiększyła się czterokrotnie, w rejonie Marny blisko dwukrotnie, w Ardenach około 1,5 raza itd. Jednocześnie w innych okolicach, jak na przykład w Calvados, Manche itd., liczba wrzecion znacznie zmniejszyła się. Ze względu na to, że jest on rozwinięty głównie w okręgu północnym, zakłady produkcyjne mniej ucierpiały w czasie ostatniej wojny. Międzynarodowa pozycja Francji w zakresie produkcji wełnianej jest znacznie gorsza niż w przemyśle bawełnianym. J. Lecaillou stwierdza, że w roku 1954 Francja zajmowała pierwsze miejsce na świecie pod względem liczby zainstalowanych cesarek, wyprzedzając zarówno Stany Zjednoczone, jak Wielką Brytanię i Niemcy. Jednak od razu trzeba tu stwierdzić, że w przemyśle francuskim jest mała liczba maszyn nowożytnych, a pod względem liczby wrzecion cesankowych Wielka Brytania przewyższa Francję ponad dwukrotnie.
Przemysł wełniany (przędzalnie i tkalnie) zatrudniał w roku 1960 79 700 robotników, ustępując pod względem zatrudnienia przemysłowi bawełnianemu. Stanowiło to nieco mniej niż 20% wszystkich robotników włókiennictwa francuskiego. Park maszynowy składał się z 2700 cesarek, 1 372 000 wrzecion, z czego 885 000 cesankowych oraz 18 tys. krosien. W roku 1960 przemysł ten wyprodukował 143 tys. ton przędzy i 68 tys. ton tkanin. Jakkolwiek hodowla owiec zarówno pod względem liczby zwierząt, jak też doboru ich ras, stoi we Francji dość wysoko, to jednak miejscowa hodowla odgrywa bardzo małą rolę w zaopatrzeniu przemysłu. Z hodowanych w 1959 r. blisko 9 milionów owiec uzyskano 17 tys. ton.
---
11 J. Chardonnnet. *L'économie française*. Paris 1958, Tom I.
12 C. Fohlen, op. cit.
13 J. Lecaillon, op. cit.
wełny\(^{14}\), co stanowiło niespełna 10% zapotrzebowania zakładów produkcyjnych. Toteż rozmieszczenie hodowli nie ma żadnego większego wpływu na lokalizację zakładów, a większość przemysłu wełnianego skupia się na obszarach o niskich wskaźnikach hodowli owiec.
Przemysł wełniany skoncentrowany jest głównie w okręgu północnym. Aglomeracja Lille-Roubaix-Tourcoing wraz z Armentieres i szeregiem mniejszych miast rociągających się po granicę belgijską tworzy według określenia J. Chardonneta „królestwo wełny”\(^{15}\). Tu zgrupowanych jest 81% francuskich wrzecion czesankowych, blisko 1/4 wrzecion zgrzebnych i około połowa krosien. Roubaix i Tourcoing produkują ponad 4/5 wełny czesankowej z tym, że przemysł Roubaix specjalizuje się w tkaninach ubraniowych, a zakłady w Tourcoing znane są głównie z tkanin meblowych. Podczas gdy we Francji 60% produkcji tkalni wełnianych stanowią materiały ubraniowe, w tym głównym okręgu przemysłu wełnianego wskaźnik ten wahaj się około 77%. W departamencie Nord pracuje około połowa robotników francuskiego przemysłu wełnianego, a suma obrotów handlowych osiąga 62% obrotów tej branży w kraju\(^{16}\).
Poza okręgiem północnym przemysł wełniany występuje w kilku regionach: w Alzacji, rozproszony w niedużych osiedlach wiejskich w dolinach Wogeżów; w Normandii po lewej stronie dolnej Sekwany, zwłaszcza w Elbeuf, Louviers, Lisieux, w regionie lyońskim po wschodniej stronie doliny Rodanu oraz w południowo-zachodniej części Francji na wschód od Tuluzy. Jest to tradycyjny okręg przemysłu wełnianego z dwoma ośrodkami w Mazamet i Castres, zatrudniający około 10 tys. pracowników. Okręg ten charakteryzuje się istnieniem specjalnych przedsiębiorstw importujących z Australii surowe skóry baranie, strzyżeniem ich dla uzyskania wełny oraz produkcją rozmaitego rodzaju kożuchów.
Przemysłem przerabiającym przeszło w 4/5 surowiec wełniany i z tego powodu w literaturze francuskiej na ogół zaliczanym do wełnianego jest przemysł dywanów. Dysponuje on ogółem 1300 krosnami i jest skoncentrowany w okręgu północnym. W rejonie Roubaix-Tourcoing produkuje się 90% dywanów francuskich. Jest rzeczą charakterystyczną, że podczas gdy w większości gałęzi przemysłu wełnianego istnieje stała tendencja do zmniejszania zatrudnienia, w produkcji dywanów obserwuje się zjawisko odwrotne. Na przykład w okresie 1954—1957 zatrudnienia wzrosło z 1816 do 2022 pracowników, czyli o 11%. Jednocześnie na skutek zainwestowania nowych maszyn i urządzeń produkcja powiększyła się z 2600 do 3800 tys. m², czyli o 46%\(^{17}\). Produkcja dywanów przeznaczona jest głównie na rynek wewnętrzny, niemniej eksportuje się około 20% wyprodukowanych dywanów.
**Przemysł jedwabniczy**
Z punktu widzenia geografii ekonomicznej przemysł jedwabniczy stanowi wśród innych branż włókiennictwa francuskiego zjawisko wyjątkowe. Rozwinął się on bowiem w jednym tylko okręgu, osiągając zresztą
---
\(^{14}\) Statistique Agricole 1959. Paris 1961.
\(^{15}\) J. Chardonnet. L'économie française, op. cit.
\(^{16}\) J. Lecaillon, op. cit.
\(^{17}\) J. Lecaillon, op. cit.
bardzo poważne rozmiary i wielką reputację światową. Jest to okręg
lyoński, obejmujący dolinę Rodanu, położone po jej wschodniej stronie
przedgórze alpejskie i wschodnie partie Masywu Centralnego. Historycy
tłumaczą powstanie i rozwój tego przemysłu dawną tradycją hodowli jed-
wabników w środkowej i dolnej części doliny Rodanu i w sąsiednich oko-
licach Masywu Centralnego. Niewątpliwie jest to prawda, chociaż dla no-
woczesnego przemysłu jedwabniczego, który rozwinał się w tym regionie,
dostawy jedwabiu krajowego nie stanowiły nigdy większego problemu ze
względu na niewielki stosunkowo udział w zaopatrzeniu przemysłu fran-
cuskiego.
Uprawa morwy i związane z tym jedwabnictwo powstało i rozwijało
się w południowej Francji od początku XIV wieku. Wówczas to Klemens V
przeniósłszy stolicę apostolską do Avinionu zaprowadził pod miastem ho-
dowlę morwy i wprowadził do kraju jedwabnictwo. Z Avinionu rozsze-
rzyło się ono w kierunku Nimes, Marsylii i Lyonu 18.
Jedwabnictwo z najrozmaitszych przyczyn było dobrze widziane przez
rządy królewskie i popierane przez monarchów, jednak naprawdę rozwi-
neło się dopiero za panowania Henryka IV. Wtedy właśnie w początku
XVII wieku Lyon stał się centrum jedwabnictwa i po krótkiej walce kon-
kurencyjnej z innymi ośrodkami, jak np. Tours i Nimes, zyskał pozycję
monopolisty w handlu jedwabiem i jedwabnikami. Rozwój produkcji tka-
nin spowodował następnie, że miejscowa hodowla nie była w stanie zaopa-
trzyć wytwórców, była więc tylko dodatkiem do importu z Włoch, Hisz-
panii, Lewantu, a nawet z Chin, z którymi kupcy lyońscy weszli w bez-
pośrednie kontakty handlowe, uniezależniając się od kosztownej krajowej
produkcji kokonów.
Mimo to krajowa hodowla jedwabników stale rozszerzała się. Wystę-
powało zjawisko, które można nazwać gorączką jedwabniczą. Produkcja
roczna wzrastała z około 5 tys. ton na początku XIX wieku do 26 tys. ton
w roku 1853. Rozszerzył się jednocześnie obszar hodowli. Podczas gdy
w roku 1820 uprawa morwy i jedwabnictwo istniały w 13 departamen-
tach, to w roku 1834 występowaly w 30 departamentach, a w roku 1853
nawet w 64 departamentach.
Jednak wątpliwej natury podstawy ekonomiczne tej prosperity,
a zwłaszcza zaraza, która znana jest z działalności Pasteura, spowodowały
załamanie się jedwabnictwa francuskiego. W roku 1855 produkcja spadła
do 5 tys. ton, a hodowcy jedwabników ponieśli dotkliwe straty materialne.
Kiedy w dwadzieścia lat później choroba ta została ostatecznie zlikwidowa-
na, chłopi francuscy nie powrócili już do hodowli jedwabników. Ceny
były niskie, a wielkie przedsiębiorstwa lyońskie z łatwością zaopatrywały
się w surowiec z Chin i Japonii. Toteż liczba hodowców jedwabników po-
woli, ale stale zmniejszała się i w przeđe dniu wojny światowej stanowiła
zaledwie połowę liczby z roku 1875. Rejon hodowlany skurczył się do oko-
lic śródziemnomorskich i nadrodańskich. W okresie międzywojennym za-
znaczyło się dalsze zmniejszenie się hodowli. W roku 1939 Francja wy-
produkowała zaledwie 528 ton, podczas gdy Włochy osiągnęły w tym czasie
20 tys. ton, Związek Radziecki 22 tys. ton, Chiny 150 tys. ton, a Japonia
345 tys. ton 19.
18 M. A. Carron. La production de la soie brute en France. Lyon 1946.
19 M. A. Carron, op. cit.
Po ostatniej wojnie hodowla jedwabników utrzymała się w 14 departamentach. W 1959 roku ogólna produkcja kokonów wynosiła zaledwie 87 ton\(^{20}\). Departamenty Ardèche i Gar wytwarzają 80% tej produkcji, Drôme, Lozère i Hérault — 15%, a pozostałe 5% pochodzą od małych i rozrzuconych w terenie hodowców, głównie w południowo-wschodniej Francji.
Lyon, będąc wielkim centrum światowego jedwabnictwa, już od dawna nie jest aktywny produkcyjnie. W tym dużym, ponad siedemsettysięcznym mieście fabryki jedwabnicze zatrudniają zaledwie 7000 pracowników\(^{21}\). Lyon sam koncentruje wszystko, co decyduje o produkcji: zarządy i dyrekcje fabryk, giełdę, laboratoria i instytuty naukowe jedwabnictwa itd. Tu zawierane są transakcje pomiędzy kupcami i fabrykantami, przyjmującymi ich zamówienia. Trzeba bowiem stwierdzić, że organizacja przemysłu jedwabniczego opiera się na kupcu (często również na nakładcy), na którego zamówienie pracują odpowiednio wyspecjalizowane niewielkie fabryki rozproszone w okręgu lyońskim. Pracują one prawie wyłącznie na zamówienie, produkując z reguły niewielkie partie tkanin, w zależności od potrzeb rynkowych.
J. Chardonnet, pisząc o kompleksie przemysłowym Lyon — St. Etienne, wymienia trzy cechy występującego tu przemysłu jedwabniczego\(^{22}\). Pierwsza — to omówiony wyżej usługowy charakter tego przemysłu. Druga — to wymagana wysoka jakość wyrobów i w związku z tym konieczność stałego postępu technicznego. Trzecia — to wielkie rozproszenie zakładów jedwabniczych na dość dużym terenie. Autor ten stwierdza istnienie wokół Lyonu, lecz nie w bezpośredniej okolicy, całej masy zakładów produkcyjnych, rozproszonych na terenie 13 sąsiednich departamentów: Rhône, l’Isère, la Loire, la Haute Loire, le Saône et Loire, l’Ain, l’Ardèche i innych.
Specyficzny charakter jedwabnictwa francuskiego odzwierciedlają dane statystyczne. Notują one istnienie w tym samym czasie 1600 przedsiębiorstw przemysłowych i 1100 fabryk, a więc stwierdzają istnienie wielu przedsiębiorstw nie mających oddziałów produkcyjnych, czyli właściwie będących organizacjami handlowymi. Jak stwierdzają J. Labasse i M. Laferrère, co czwarty przedsiębiorca jedwabniczy jest przemysłowcem bez fabryki. Ma on dyrekcję, biuro sprzedaży, oddział badań rynku i popytu, kontroli itd. — wszystkiego kilkudziesięciu pracowników, zajmujących niewielki lokal\(^{23}\). Ogólne zatrudnienie wynosi około 55 tys. osób, w tym 45 tys. robotników. Wynika z tego, że zatrudnienie w fabryce wynosi przeciętnie około 40 pracowników. Wobec tego, że kilka większych zakładów, zwłaszcza zajmujących się przygotowaniem włókna, zatrudnia większą liczbę pracowników, przeciętna wielkość tkalni wahana się około 30 pracowników. Produkcja tych zakładów jest znaczna i w ciągu ostatnich lat poważnie wzrosła. W roku 1960 wyprodukowano blisko 30 000 ton tkanin.
---
\(^{20}\) Statistique Agricole 1959. Paris 1961.
\(^{21}\) M. Laferrère. Lyon, ville industrielle. Paris 1960.
\(^{22}\) J. Chardonnet. L’économie française, op. cit.
\(^{23}\) J. Labasse, M. Laferrère. La Région Lyonnaise. Paris 1960.
Przemysł włókien sztucznych i syntetycznych
We współczesnym włókiennictwie z roku na rok wzrasta znaczenie wszelkiego rodzaju włókien sztucznych. Przed wojną były to wyłącznie włókna celulozowe, tak zwane włókno sztuczne i sztuczny jedwab, przetwarzane zwykle przez fabryki jedwabnicze, jednak również i przez bawełniane. Światowa produkcja przedwojenna tych włókien wynosiła niespełna milion ton rocznie. W latach powojennych bardzo wzrosła, przekraczając w roku 1954 2 miliony ton rocznie, a ostatnio 3 miliony ton rocznie\(^{24}\). Niegdyś Francja mając dobrze rozwinięty przemysł jedwabiu naturalnego ociągała się początkowo z rozwojem tej produkcji i dała się wyprzedzić Anglii i Niemcom. Jednak w okresie międzywojennym francuski przemysł włókien sztucznych nadrobił zaległości i zyskał sobie odpowiednią pozycję zarówno w ekonomice krajowej, jak też na rynkach zagranicznych. W ostatnich latach wielkość produkcji pozostaje na tym samym poziomie. W roku 1960 wynosiła 122 tys. ton.
Znacznie większe znaczenie dla Francji ma produkcja włókien syntetycznych, które znajdują tak wielkie zastosowanie we wszystkich dziedzinach życia. Francja dokonała po wojnie wielkiego wysiłku, budując szereg fabryk chemicznych, dostarczających wielu włókien, konkurujących dziś z powodzeniem z włóknami naturalnymi i przewyższających je zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym. Tkaniny lub dzianiny z tych włókien znajdują zastosowanie zarówno w przemyśle, jak i w produkcji bielizny, ubrań, płaszczy, okryć głowy itp. wytwórczości odgrywającej we Francji ważną rolę. W ciągu dziesięciu lat produkcja włókien syntetycznych wzrosła we Francji ponad piętnastokrotnie (w roku 1951 — 2,9 tys. ton, w roku 1960 — 45,3 tys. ton), podczas gdy produkcja światowa — dziewięciokrotnie\(^{25}\). Są one obecnie głównym surowcem fabryk jedwabniczych, w których przerabia się różnego rodzaju przędzę. W fabrykach lyońskich jedwab naturalny stanowi zaledwie 5% wagy wytwarzanych tkanin\(^{26}\).
Przemysł Iniarski
Przemysł lnu i konopi, podobnie jak i wełniany, jest tradycyjnym przemysłem francuskim. W północnej Francji rozwinięta była niegdyś dość powszechnie uprawa lnu, znanego zwłaszcza we Flandrii, gdzie istniało słynne rękoździeło tkackie. Klimat kraju również sprzyjał uprawom konopi. Toteż w niektórych okolicach Francji rękoździeło włókiennicze stanowiło główny czynnik ich rozwoju. Tak było w okolicach północno-wschodnich, tak też, choć na mniejszą skalę, nad dolną Loarą i w regionie włókienniczym Saint-Etienne. Znaczna część ludności żyła tu z upraw i przerobu miejscowych konopi i z przerobu przywożonego lnu\(^{27}\). Rewolucja przemysłowa spowodowała upadek produkcji domowej, która w nie-
---
\(^{24}\) *L'Industrie Textile en Europe*, Etud. statistique. Paris 1958.
\(^{25}\) *L'Industrie Textile en Europe*, op. cit., oraz *L'Industrie Textile Française*, op. cit.
\(^{26}\) J. Labasse, M. Laferrère, op. cit.
\(^{27}\) M. Perrin, *La région industrielle de Saint-Etienne*, Tours 1937, s. 402.
których okolicach zupełnie zanikła, natomiast na jej miejsce wkroczył nowoczesny przemysł kapitalistyczny, który rozwinął się głównie w okręgu północnym, zwłaszcza w Lille i Armentieres.
Obecnie areał upraw lnu powoli, ale stale kurczy się. W roku 1959 len uprawiany był na polach o powierzchni około 30 tys. ha. Tylko w wyjątkowych wypadkach uprawiano go dla siemienia, większość upraw miała na celu i włókno i siemię, a część plantatorów uprawiała len wyłącznie dla włókna. Uprawy lnu rozciągają się w północnej części kraju szerokim pasem wzdłuż kanału La Manche od granicy belgijskiej po dolną Sekwanę i nawet nieco dalej na zachód. Uprawy w innych częściach kraju mają charakter zupełnie wyjątkowy. W roku 1959 plantatorzy lnu uzyskali 240 tys. q włókna.
O ile len, mimo utraty dawnego znaczenia, utrzymuje się wśród pól północnej Francji, to konopie są uprawą zupełnie zanikającą. Przed ponad stu laty były one uprawiane powszechnie w kraju, ale od połowy zeszłego stulecia areał ich kurczył się gwałtownie, znikając z wielu okolic kraju. Podczas gdy w roku 1840 wynosił 176 tys. ha, to w roku 1862 spadł na 100 tys. ha, a w roku 1900 na 26 tys. ha. Jeszcze po ostatniej wojnie, w roku 1949 uprawiano je na powierzchni ponad 5 tys. ha, ale od tego czasu rozmiały upraw kurczą się stale dalej. W roku 1960 areał konopi wynosił około 900 ha, zgrupowanych głównie w departamencie Sarthe w regionie Środkowej Loary.
W żadnej innej gałęzi przemysłu tekstylnego (z wyjątkiem może produkcji dywanów) departament Nord nie ma tak zdecydowanej pozycji prawie wyłącznego producenta, jak w produkcji wyrobów lnianych. Zwłaszcza pod względem liczby istniejących rosarni oraz przedziałni ma on prawie monopolistyczną pozycję, natomiast tkalnie występują także w innych okolicach Francji, zwłaszcza jednak w innych okręgach włókienniczych północnej części kraju. Natomiast przemysł konopny znajduje się głównie w regionie dolnej Loary, zwłaszcza w Angers i Mens.
Przemysł lniarski (i konopny) dysponuje ogółem we Francji 166 tysiącami wrzecion i 22 tys. krosien, w tym ponad 12 tys. automatycznych. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że tkalnie te tylko niespełna w połowie przerabiają przędzę lnianą. Podstawowym surowcem w zakładach lnianych jest przędza bawełniana lub mieszana, podczas gdy w fabrykach konopnych przerabia się głównie sizał i manillę. Przedzialnie lnu zatrudniały w roku 1960 około 7 tys. robotników, natomiast tkalnie dwukrotnie więcej — 14,5 tys. robotników. Jest to produkcja przeznaczona głównie na potrzeby krajowe, z tym, że przemysł i rolnictwo zakupuje od 15—20% rocznej produkcji. Przemysł lniarski jest znacznie nowocześniej wyposażony od bawełnianego lub wełnianego. W latach pięćdziesiątych dokonano dużego wysiłku inwestycyjnego, który spowodował, że na przykład w roku 1955 dysponował on 36% krosien automatycznych, podczas gdy w roku 1952 — tylko 27%. O ile nowo instalowane urządzenia przygotowawcze i przedzialnicze są w większości angielskie, to krosna produkowane są we Francji.
---
28 Statistique Agricole 1959. Paris 1961.
29 J. Dufour, Une culture moribonde, le chanvre français. „L'Information Géographique”, 4, 1961, s. 139—154.
30 J. Leclailon, op. cit.
Przemysł jutowy
Przemysł jutowy jest w porównaniu z omówionymi powyżej działami włókiennictwa przemysłem młodym. Rozwinął się w drugiej połowie ubiegłego stulecia. W roku 1850 sprowadzono do Francji zaledwie 261 ton tego surowca, ale w dziesięć lat później już 3269 ton, a w 1869 roku — 16 890 ton. Od początku swego istnienia występował w formie skoncentrowanej. Były to duże zakłady skupione głównie w trzech departamentach północnych: Nord, Pas-de-Calais i Somme. Ta struktura organizacyjna pozwoliła w okresie powojennym na łatwiejsze inwestowanie przez samofinansowanie. Jak stwierdza J. Chardonnet, jedynie przemysł jutowy zdobył się na duże inwestycje po roku 1951. Oczywiście było to również związane z charakterem produkcji tej branży. Przemysł jutowy pracuje dla odbiorców przemysłowych lub dla rolnictwa, w dużym stopniu na eksport i mniej odczuł zaznaczający się kryzys we włókiennictwie powojennym, który dotyczył szczególnie produkcji ubraniowej. Toteż obecnie dysponuje on najnowocześniejszym w całym włókiennictwie parkiem maszynowym. Cytowany powyżej autor stwierdza już przed kilku laty istnieńie 73% nowoczesnych maszyn włókienniczych, w tym 30% ultranowoczesnych. W tkalniach 30% worków produkowanych było w tym czasie na krosnach ciągłych o bardzo dużej wydajności. W roku 1960 na 3300 krosien ponad 2500 było automatycznych.
Przemysł jutowy zatrudnia w 77 przedziałniach i tkalniach 6400 robotników. W roku 1960 wyprodukowano 86 tys. ton przędzy i 67 tys. ton tkanin. Z tego 23 tys. ton, w dużej części worków, przeznaczono na eksport.
Pozostałe gałęzie produkcji włókienniczej
Poza omówionymi powyżej podstawowymi gałęziami włókiennictwa francuskiego istnieje jeszcze kilka innych, nazywanych niekiedy „działami pokrewnymi”. Najważniejszym z nich — u nas bez zastrzeżeń zaliczanym do włókiennictwa — jest dziewiarstwo. Jest to zresztą rzeczywiście produkcja jednocześnie i włókiennicza, i konfekcyjna. Ma ona wielkie znaczenie gospodarcze, zarówno ze względu na wysoką wartość wyrobów, jak też i na warunki produkcyjne i dużą liczbę zatrudnionych pracowników, częściowo pracujących w domu.
We Francji, podobnie jak i na całym świecie, rola dziewiarstwa stale wzrasta. Toteż, podczas gdy we wszystkich innych działach (poza produkcją włókien syntetycznych) zatrudnienie maleje, w dziewiarstwie nieznacznie, ale stale, podnosi się. Charakterystyczny dla dziewiarstwa jest typ przedsiębiorstwa niewielkiego. We Francji istnieje ogółem 1300 zakładów dziewiarskich, zatrudniających ogółem 82 tys. robotników. Wynosi to więc przeciętnie 63 robotników na jeden zakład. Pod względem liczby zatrudnienia dziewiarstwo niewiele ustępuje przemysłowi bawełnianemu lub wełnianemu i stanowi ponad 1/6 całego zatrudnienia przemysłu włókienniczego.
Zakłady dziewiarskie przerabiają rozmaite rodzaje przędzy, wytwarzanej przez inne branże wytwórcze. W roku 1959 przemysł dziewiarski zu-
---
31 C. Fohlen, op. cit.
32 J. Chardonnet. L'économie industrielle française, op. cit.
żył 22 tys. ton przedy bawełnianej, 15 tys. ton wełnianej, 1600 kg włókien sztucznych i blisko 7 ton włókien syntetycznych, których zastosowanie w dziewiarstwie stale wzrasta\(^{33}\). Przemysł ten wyprodukował w ciągu tego roku około 230 milionów par pończoch i skarpet, 130 milionów sztuk bielizny i 40 milionów sztuk odzieży wierzchniej, 13 milionów beretów i fezów itd. Eksport wyniósł blisko 8 tys. ton rozmaitych artykułów, stanowiących około 20% wartości produkcji.
W przeciwieństwie do omówionych wyżej branż włókienniczych, dziewiarstwo rozwinięte jest na terenie całego kraju. Najważniejszym ośrodkiem jest Troyes, gdzie w samym mieście i w okolicy, w małych miasteczkach i we wsiach rozmieszczone są zakłady i pracują chałupnicy. W regionie Troyes skupia się 1/3 produkcji dziewiarskiej Francji. Drugim co do wielkości regionem produkcji dziewiarskiej jest departament Nord, gdzie skupia się ona głównie w aglomeracji Roubaix-Tourcoing. Trzecim
\(^{33}\) Annuaire Statistique de la France, 1961.
wielkim ośrodkiem jest aglomeracja Paryża. Poza tym zakłady dziewiarskie rozmieszczone są w rozmaitych okolicach Francji.
Poza dziewiartwem poważne znaczenie mają rozmaite gałęzie produkcji, rozwinięte w oparciu o dawną i niekiedy świetną tradycję. Jest to koronkarstwo, słynne zwłaszcza w okolicach Valenciennes, rozmaite rodzaje produkcji pasmanteryjnej i wiele innych, stanowiące podstawę dla wytwórczości konfekcyjnej i galanterii odzieżowej. Zakłady tych gałęzi, często niewielkie, są dość powszechnie rozmieszczone w całym kraju, choć głównie skupione są w okolicach północno-wschodnich.
We Francji istnieje kilka wyraźnie wyodrębniających się regionów włókienniczych. Największym niewątpliwie jest region północny (obejmujący i Pikardię), skupiający połowę potencjału produkcyjnego francuskiego przemysłu wełnianego i jedną trzecią — przemysłu bawełnianego, prawie całą produkcję dywanów, juty oraz znaczną część przemysłu lnarskiego. Znajduje się tutaj wiele zakładów dziewiarskich oraz działów pokrewnych, jak koronkarstwo, pasmanteria itp. Jest to więc region o wszechstronnej produkcji, skupiający, poza jedwabnictwem, wszystkie działy włókiennictwa francuskiego.
W regionie tym, głównie w departamencie Nord, w przemyśle włókienniczym pracuje ponad 200 tys. osób. Głównymi ośrodkami włókiennictwa są tu: Lille, Armentiers, Roubaix-Tourcoing i Fournies. Cechą charakterystyczną przemysłu w tym regionie jest jego skupienie w większych ośrodkach. We włókiennictwie francuskim jest to region o najwyższym stopniu koncentracji geograficznej zakładów wytwórczych.
Drugim z kolei jest region wschodni, obejmujący Alzację i Wogezy. Występuje tu przede wszystkim przemysł bawełniany: większe przedziałnie w dużych ośrodkach i mniejsze tkalnie, niekiedy bardzo rozproszone w osiedlach wiejskich. W Alzacji znajduje się także wiele zakładów wełnianych, które na terenie Wogeżów występują w dolinach górskich. Głównym ośrodkiem tego regionu jest Miluza, siedziba giełdy, wielu instytucji handlowych i przemysłowych włókiennictwa, instytutów i wyższych uczelni technicznych itd. Jest to obecnie jeden z głównych ośrodków włókienniczych Francji.
Trzecim regionem jest Normandia, zwłaszcza jej część nad dolną Sekwaną z centrum w Rouen. Rozpościera się on wzdłuż wybrzeża aż po Bretanię. Głównie rozwinięty jest tu przemysł bawełniany, ale występuje również wełniany. W Le Havre, który jest głównym punktem przywozowym bawełny i w związku z tym dużym ośrodkiem handlu włókienniczego, nie ma zakładów produkcyjnych. Centrum produkcji bawełnianej znajduje się na prawym brzegu Sekwany w Rouen, wełnianej — na jej brzegu lewym w Elbeuf.
Czwartym wielkim regionem jest dolina Rodanu i jej okolica, zarówno po stronie wschodniej, jak i zachodniej. Centrum jego znajduje się w Lyonie i często jest on nazywany lyańskim. Rozciąga się od granicy
---
34 Na ogół w piśmiennictwie francuskim uznaje się cztery lub pięć regionów. Jednak rozmaici autorzy nie są zgodni co do ich liczby, jak i wyboru. Np. A. Allix i A. Gibert wymieniają cztery regiony: północny, wschodni, normandzki i lyoński, R. Catlin — pięć: północny, wschodni, lyoński, normandzki i południowy, a G. Rabell w swojej pracy o przemysłe bawełnianym widzi: wschodni, północny, normandzki, pikardyjski i centralny.
szwajcarskiej po Masyw Centralny. Występuje tu głównie przemysł jedwabniczy, poza tym, zwłaszcza po wschodniej stronie doliny Rodanu, również produkcja wełniana, a po zachodniej stronie — bawełniana, a także rozwijające się coraz bardziej rozmaite zakłady włókien syntetycznych. Charakterystyczną cechą tego regionu jest wielkie rozproszenie przemysłu, mającego w większości charakter usługowy. W okolicach Saint-Etienne wytworzył się wyspecjalizowany okręg produkcji wstążek.
Piątym z nich jest Szampania z przemysłem wielu branż, rozrzuconym w rozmaitych ośrodkach. Większość przemysłu włókienniczego Szampanii jest dziewiarstwem rozwiniętym w okolicy Troyes i tworzącym specyficzny region o jednostronnej produkcji.
Poza tymi pięcioma wielkimi regionami istnieją we Francji jeszcze trzy mniejsze. Pierwszy z nich znajduje się na południu. Jest to okręg przemysłu wełnianego z centrum w Mazamet. Drugim regionem tego rzędu jest Paryż, z przemysłem dziewiarskim. Wreszcie trzeci, niewielki region leży nad dolną Loarą, gdzie, zwłaszcza w Angers, znajdują się fabryki wyrobów konopnych, a Cholet znane jest z twórczości chustek.
Z dokonanego powyżej przeglądu najważniejszych działów włókiennictwa francuskiego widać, że charakteryzuje je ogromna różnorodność produkcji. Nie ma działu włókiennictwa, w którym Francja nie odgrywałyby powszechnej roli. Dotyczy to zarówno gałęzi tradycyjnych, związanych niegdyś z produkcją miejscowego rolnictwa, jak przerób wełny lub lnu, rozwiniętych później: produkcji bawełnianej lub jedwabniczej, jak również najmłodszych, a więc włókien chemicznych. W każdym z tych działów Francja nie tylko utrzymuje swoją pozycję pod względem rozmiarów produkcji, ale również stale podnosi poziom swoich wyrobów, wprowadzając nowoczesne urządzenia, metody pracy itd. Przestarzały park maszynowy nie przeszkadza Francji w zajmowaniu jednego z pierwszych miejsc na świecie pod względem nowoczesności produkcji. Poza włókiennictwem w ścisłym tego słowa znaczeniu istnieją we Francji doskonale rozwinięte działy pokrewnne, znajdujące się nieraz na pograniczu z produkcją odzieżową. Wymienić tu można szeroko znane na świecie ze swych wyrobów francuskie dziewiarsztwo, wysoko stojące wykańczalnictwo, twórczość koronek, tiulów, pasmanterii itd.
Ta wszechstronność produkcji jest z naszego punktu widzenia najistotniejszą cechą francuskiego przemysłu włókienniczego.
Druga cechą jest specyficzne rozmieszczenie terytorialne. Wprawdzie istnieje kilka wyraźnie wykrystalizowanych okręgów produkcji włókienniczej, ale z małymi wyjątkami nie mają one nigdy pozycji monopolistycznej w jakiejś gałęzi produkcji, a jednocześnie stanowią one zespoły produkcji kompleksowej, skupiające różne gałęzie włókiennictwa. Wprawdzie ogromna większość zakładów włókienniczych znajduje się we wschodniej części kraju, na północny wschód od linii Le Havre — Marsylia, niemniej wiele zakładów rozproszonych jest i w części zachodniej, jak np. zakłady wełniane w regionie Mazamet — Castres, zakłady konopne w An-
35 We francuskich wydawnictwach statystycznych oraz literaturze kwalifikacja ta nie jest jednolita. Zawsze do włókiennictwa zaliczane są przedziałnie i tkalnie oraz zakłady przygotowawcze włókna. Natomiast inne działy, u nas zawsze zaliczane do włókiennictwa, jak np. dziewiarsztwo, traktowane są oddzielnie jako przemysł pokrewny.
ger, zakłady produkujące chustki do nosa w Cholet itd. Wysoce charakterystyczna jest sytuacja Paryża. Nigdyś istniały tu fabryki włókiennicze produkcji podstawowej, to jest przedzialne i tkalnie. Jeszcze w roku 1815 było tu 50 przedziałni bawełny, które później szybko zniknęły z terenu miasta, ustępując innym, bardziej dynamicznym branżom. W roku 1846 zakłady włókiennicze Paryża zatrudniały zaledwie 80 robotników, a w roku 1860 przemysł ten zniknął zupełnie\(^{36}\). Obecnie w Paryżu znajduje się kilkadziesiąt zakładów dziewiarskich, w których pracuje około 10 tys. osób. Natomiast Paryż jest wielkim odbiorcą wszelkiego rodzaju tkanin, nie tylko jako wielka aglomeracja ludności, ale przede wszystkim jako wielkie centrum przemysłu odzieżowego.
Jako cechę trzecią należy wymienić wysoką jakość wyrobów francuskiego przemysłu włókienniczego, zwłaszcza towarów eksportowych, co różni go zasadniczo od przemysłu polskiego. O ile bowiem polski przemysł z małymi wyjątkami rozwinał się w oparciu o koncepcję tanich masowych towarów przeznaczonych na eksport i w dużym stopniu utrzymał ten charakter do dziś, to Francuzi już bardzo dawno uznali, że trudno im jest konkurować w produkcji towarów masowych z Wielką Brytanią, z jednej strony, a przemysłem środkowej i wschodniej Europy — z drugiej, i zdecydowanie skierowali się ku wytwórczości wysokogatunkowej. Przeszło już sto lat przeważa zasada, że eksport francuski jest jedynie możliwy w dziedzinie artykułów luksusowych\(^{37}\). Zresztą przez długie lata francuski przemysł włókienniczy niewiele interesował się eksportem. Jego głównym celem był rynek krajowy i zwłaszcza kolonie. Eksport był w znacznym stopniu prowadzony pośrednio, w postaci artykułów odzieżowych. Ogólna sytuacja gospodarcza oraz przemiany polityczne i ekonomiczne, które wystąpiły po I wojnie światowej — spowodowały w ostatnich trzydziestu latach znaczny spadek eksportu, a więc tym większe koncentrowanie się zainteresowania rynkiem wewnętrznym. Tu jednak z kolei sytuacja nie jest pomyślna. Spożycie wewnętrzne jest bowiem stosunkowo niewielkie i niezadowalające francuskich ekonomistów i przemysłowców. Istotnie konsumpcja włókien odzieżowych rocznie na mieszkańca wynosi we Francji 8 kg, co jest liczbą niewielką w stosunku do Stanów Zjednoczonych (17,3 kg) lub Wielkiej Brytanii (11,4 kg). R. Catin tłumaczy to zjawisko nadmiernymi wydatkami Francuzów na artykuły inwestycyjno-domowe oraz samochody\(^{38}\). W tych warunkach wzrost produkcji 4—5% rocznie wydaje się logiczny i zadowalający. Wprawdzie wskaźniki ogólnej produkcji przemysłowej Francji są wyższe od produkcji włókienniczej, ale jest to zupełnie zrozumiałe z uwagi na tradycyjny charakter tego przemysłu, z jednej strony, a ograniczoną produkcję z drugiej\(^{39}\).
Jeśli chodzi o przeznaczenie produkcji, to mimo stale zwiększających się zamówień ze strony przemysłu, we francuskim przemyśle włókienniczym dominuje produkcja artykułów odzieżowych.
Przemysł włókienniczy stanowi w gospodarce narodowej każdego kraju poważny problem, ze względu na jego specyficzne cechy zatrudnienia pra-
---
\(^{36}\) C. Fohlen, op. cit. s. 161.
\(^{37}\) C. Fohlen, op. cit.
\(^{38}\) R. Catin. *L'industrie textile française*. „Revue de Deux-Mondes”, nr 3, 1960.
\(^{39}\) Według R. Catin a w okresie 1952—1959 wskaźnik wzrostu produkcji włókienniczej wynosił 145, a ogólnej produkcji wraz z budownictwem — 172.
cowników. Są to bowiem z reguły duże liczby — we Francji rzędu pół miliona osób — w znacznym stopniu kobiet. Pracownicy fabryk tekstylnych są w większości niewysoko wykwalifikowani i otrzymują wynagrodzenie niższe niż w innych gałęziach przemysłu.
W końcu roku 1960 francuski przemysł włókienniczy zatrudniał ogółem 481 tys. pracowników. Były to w 51% kobiety. Blisko 9% wszystkich kobiet pracujących we Francji to włókniarki. Jeszcze więcej kobiet zatrudniają zakłady odzieżowe, w których kobiety stanowią 82% kadry pracowniczej. Wysokie zatrudnienie kobiet w przemyśle włókienniczym występuje głównie w okręgu północnym. Jest to zrozumiałe, gdyż mężczyźni znajdują tam łatwo zatrudnienie w przemyśle ciężkim i górnictwie. W zakładach włókienniczych aglomeracji Roubaix-Tourcoing procent zatrudnionych kobiet dochodzi do 60%. co zresztą ze względu na pracę mężczyzn w przemyśle ciężkim jest zjawiskiem zwykłym i ekonomicznie uzasadnionym.
Bardzo ciekawa jest struktura wieku pracowników włókiennictwa francuskiego. Blisko 1/3 zatrudnionych stanowi młodzież poniżej 25 lat. Jednocześnie znaczna część personelu, bo około 10% stanowią ludzie starzy, liczący powyżej 60 lat życia. Oczywiście nie są to liczby świadczące o zdrowej sytuacji w dziedzinie zatrudnienia; wynika ona zresztą z niskich płac w tym przemyśle, na które łatwiej zgadzają się ludzie młodzi i stari, a więc mający mniejsze możliwości zmiany zawodu.
Wobec dyskutowanej obecnie szeroko w Polsce sprawy wielozmianowości i głosów domagających się jej ograniczenia podkreślić trzeba istniejące wielozmianowości w przemyśle francuskim. W roku 1956 na jedną zmianę pracowało zaledwie 15,5% zakładów bądź też urządzeń włókienniczych. Ponad 53% zakładów pracowało na dwie zmiany, a 31% na trzy zmiany. Mało tego, mimo znacznie lepszego stanu technicznego francuskiego parku maszynowego i bez porównania łatwiejszych możliwości uzyskania odpowiednich kapitałów inwestycyjnych — istnieje w kołach przemysłowych francuskich tendencja ograniczania we włókiennictwie parku maszynowego, a natomiast intensyfikowania pracy przez rozszerzenie wielozmianowości!
Podobnie jak w innych krajach europejskich, produkcja włókiennicza opiera się w głównej mierze na surowcach dowożonych. Surowce bawełniane są przywożone w całości. Głównym dostawcą są Stany Zjednoczone, z których przywozi się połowę ogólnego importu, wartości około 500 milionów nowych franków. Wśród pozostałych dostawców bawełny poważniejsze pozycje zajmują: Syria, Meksyk, Egipt, Republika Czad, ZSRR, Peru, Sudan, Brazylia itd.
Przemysł wełniany zaspokaja w kraju niespełna 10% swego zapotrzebowania na surowiec, natomiast ponad 90% surowców za sumę 1323 milio-
---
40 Por. L. Straszewicz. Polski przemysł bawełniany. „Przegląd Geograficzny” t. XXXI, nr 2, 1958, s. 251–283.
41 J. Lecaillon, op. cit.
42 J. Lecaillon, op. cit.
43 J. Lecaillon, op. cit.
44 Dane dotyczące handlu zagranicznego odnoszą się do 1960 r. Pochodzą ze Statistique Générale de l’Industrie Textile, op. cit. Wartości podano wszędzie w nowych frankach.
nów franków sprowadza z zagranicy. Zwrócić tu należy uwagę, że wartość importu surowców wełnianych przekracza import surowców bawełnianych o 300 milionów franków, czyli o 1/3 wartości. Przywożonymi surowcami są głównie: wełna surowa potna i prana i skóry — kożuszki jagnięce. Połowę zapotrzebowania przemysłu francuskiego pokrywa Australia, w 1/4 — Nowa Zelandia, a w 1/8 — Unia Południowo-Afrykańska. Z pozostałych dostawców należy jeszcze wymienić Argentynę. Są to zresztą wielcy eksporterzy wełny w skali światowej.
Len jest w znacznym stopniu pochodzenia krajowego, dostarczany przez plantatorów z departamentów północnych. Wartość jego importu waha się około 2,5 milionów franków, a więc wynosi zaledwie około 2% importu bawełny lub wełny. Głównym dostawcą lnu jest Belgia uprawiająca tę roślinę w sąsiednich nadmorskich okolicach. Poza tym sprowadza się len ze Związku Radzieckiego.
Jak mówiliśmy wyżej, Francja sprowadza dla swego przemysłu poważne ilości juty. W roku 1960 sprowadzono te włókna za sumę ponad 100 milionów franków, głównie z Pakistanku. Import sizalu i abaki kosztował Francję około 80 milionów franków. Głównymi dostawcami byli: Brytyjska Afryka Wschodnia, Brazylia i afrykańskie kolonie portugalskie.
Poza tym francuski przemysł włókienniczy sprowadza konopie, rafię i inne włókna, odgrywające w produkcji mniejszą rolę i zajmujące niewielkie pozycje w bilansie handlowym kraju. Natomiast przemysł jedwabniczy sprowadza znaczne ilości surowego jedwabiu ogólnej wartości 55 milionów franków. Głównymi dostawcami tego surowca są: Japonia i Chiny. Poza tym jednym z dostawców są Włochy, które w roku 1960 sprzedały Francji jedwabiu na sumę 2 milionów franków.
Podobną pozycję we francuskim bilansie handlowym zajmują włókna chemiczne, sprowadzone w roku 1960 na sumę 55 milionów franków, z tym, że 4/5 tej sumy stanowiły włókna syntetyczne. Ogółem w roku 1960 sprowadzono do Francji surowce włókiennicze na sumę 2,7 miliardów franków, czyli ponad pół miliarda dolarów.
Największym dostawcą surowców włókienniczych dla przemysłu francuskiego jest Australia, partycypująca w ogólnej sumie importu w 22%, głównie przez dostawę wełny. Na drugim miejscu znajdują się Stany Zjednoczone (19%), główny dostawca bawełny. Dalsze miejsca zajmują kolejno: Nowa Zelandia (11,7%) i Unia Południowej Afryki (5,9%) dostarczające surowców wełnianych oraz Pakistan (4,3%), główny dostawca juty.
Mimo poważnej produkcji krajowej Francja sprowadza dość dużo wyrobów włókienniczych. W roku 1960 sprowadziła ich ogółem na sumę około pół miliarda franków. Największym dostawcą (około 30% ogólnego importu) są Włochy, skąd sprowadza się zwłaszcza artykuły z włókien syntetycznych, wełnianych i jedwabnych, w dużej mierze dziewiarskich. Włochy są obecnie nie tylko poważnym konkurentem francuskich wyrobów włókienniczych i konfekcyjnych na rynkach światowych, ale z powodzeniem wkraczają na rynek francuski, stanowiąc dla przemysłu francuskiego poważne niebezpieczeństwo. Następnymi z kolei dostawcami są: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania (po 12%) oraz Niemiecka Republika Federalna i Benelux (po 11%). Stany Zjednoczone dostarczają głównie wyrobów z włókien syntetycznych, a Wielka Brytania, zgodnie z tradycją — wełnianych, NRF natomiast dostawia rozmaite artykuły, przeważnie z włókien syntetycznych i bawełniane. W dużym stopniu są to tkaniny techniczne. Benelux jest tradycyjnym eksporterem wyrobów lnianych, jutowych oraz rozmaitej dzianiny i pasmanterii.
Poza wymienionymi wyżej krajami poważniejszymi dostawcami wyrobów włókienniczych na rynek francuski są w Europie: Szwajcaria, Holandia i Austria, a poza Europą: Japonia, Indie, Kanada i Iran. Wszystkie powyżej wymienione kraje dostarczają ogółem 95% sprowadzanych przez Francję wyrobów tekstylnych.
Francuski eksport wyrobów włókienniczych osiąga około 20% wartości produkcji krajowej. W roku 1960 Francja wywiozła wyroby włókiennicze na sumę 2,8 miliardów franków, co stanowiło około 12% całego eksportu francuskiego.
Najważniejszym odbiorcą tych towarów jest Niemiecka Republika Federalna, która w roku 1960 zakupiła je we Francji na sumę 642 milionów franków, co stanowiło 22% eksportu francuskiego. Poza tymi wielkimi importerami są: Benelux, który zakupił tekstyliów francuskich za 374 miliony franków, Włochy — 232 miliony franków, Wielka Brytania — 206 milionów franków, Stany Zjednoczone — 186 milionów franków, Szwajcaria — 180 milionów franków i Austria — 140 milionów franków. W stosunkach handlowych z tymi krajami sprzedaż wyrobów włókienniczych stanowi zwykle ponad 10% ogólnego eksportu francuskiego. Poza tymi wielkimi odbiorcami istnieje znaczna liczba odbiorców małych i drobnych, wśród których znajduje się Polska, sprowadzająca francuskie wyroby włókiennicze na sumę około 10 milionów franków rocznie (w roku 1960 — 6 milionów franków). Ogółem eksport francuski kieruje się głównie do krajów europejskich, które zakupiły w roku 1960 80% wyrobów francuskich. Mimo ożywionych kontaktów ze swymi posiadłościami zamorskimi i niepodległymi krajami afrykańskimi, stanowiącymi dawne kolonie francuskie — tylko niewielka część eksportu francuskiego kieruje się na te rynki.
W rezultacie bilans handlowy wyrobów włókienniczych jest dla Francji ujemny. Mianowicie po stronie importu znajdują się pozycje 2,7 miliardów franków za sprowadzone włókna i 500 milionów franków za wyroby włókiennicze, razem 3,2 miliarda franków. Natomiast po stronie eksportu znajduje się tylko 2,8 miliarda franków, czyli deficyt wynosi 400 milionów franków. Suma ta rozkładła się nierównomiernie na poszczególne gałęzie produkcji włókienniczej. Z reguły deficytowymi są przemysły: wełniany i bawełniany oraz w niewielkim stopniu — jutowy. Nadwyżki eksportowe daje produkcja jedwabnicza, włókien syntetycznych i wyrobów lnianych.
Te deficyty nie oznaczają jednak bynajmniej strat finansowych. Wykonują one w dużym stopniu z rozmiarów konsumpcji krajowej oraz z relacji cen importowanych surowców i towarów gotowych. Trzeba również pamiętać, że znaczna część produkcji włókienniczej zbywana jest do zakładów konfekcyjnych i odzieżowych, które ze swej strony eksportują przerabiane przez siebie tkaniny pod postacią gotowych wyrobów. Dotyczy to również innych gałęzi przemysłu, np. przemysłu samochodowego, który w eksportowanych samochodach wywozi rozmaita tkaniny w postaci obić wnętrz itd. Również duże ilości towarów włókienniczych wywożonych jest w formie eksportu niewidocznego, zakupywanych przez odwiedzających Francję cudzoziemców.
Z powyższych rozważań wynika, że we francuskim gospodarstwie narodowym włókiennictwo zajmowało zawsze i zajmuje nadal poważną pozycję. Obecnie Francja stara się o zachowanie tej pozycji modernizując (choć z trudnością) tradycjne gałęzie produkcji i coraz szerzej stosując nowe wynalazki i nowe metody produkcyjne. Duża liczba publikacji, nie tylko technicznych, ale i ekonomicznych, socjologicznych i geograficznych, świadczy dobitnie o znaczeniu, jakie tej produkcji przypisuje społeczeństwo francuskie.
LUDWIK STRASZEWICZ
FRENCH TEXTILE INDUSTRY AND ITS ROLE IN THE ECONOMY OF THIS COUNTRY
The French textile industry takes up a very important position in the world's economy considering its large contribution to the total textile production as well as its important role in the national economy of France. This industry represents about 20 per cent of the total European textile production potential. As to the national economy of France the role of this industry is significant for the size of its production and employment as well as for the volume of internal and external sales. In the year 1960 the French textile industry consisted of 7000 plants employing 500 000 workers, that means about 10 per cent of the total number of industrial workers in France. In the same time this industry manufactured 143 000 tons of woolen yarn and 304 000 tons of cotton yarn, 68 000 tons of woolen tissues and 188 000 tons of cotton tissues as well as many others textile goods, particularly high-quality knitted goods. In the year 1960 the total value of this production amounted to 14 miliards NF and the export of textile goods exceeded, 2,8 miliards NF or 12 per cent of the total value of French export. It is also to be mentioned that the textile industry is of such an importance to the national economy of France because it creates a basis of a highly profitable and very popular production of knitted goods.
As to the volume of employment, the size of machinery equipment and the total output the cotton manufacturing industry based upon the old traditions going back to the XVIII century is to be mentioned first. This manufacturing is highly concentrated economically as well as geographically. The centres of this industry are situated mainly in the north-eastern part of France, in Alsatia, in northern region and in Normandy.
The woolen industry has achieved a high range of development owing to the old, prominent traditions of cloth-manufacture, particularly those existing in the northern regions of the country. This industry does not reach the position of cotton manufacturing as to the employment and goods volume rate, but it prevails in the aspect of production value and of importance in the national economy of France as well as in that of the entire world. The woolen industry concentrates mainly in the northern region of the country, but it exists also in Alsatia, in Vosges, in Normandy and in the southern region of Mazamet.
The silk producing industry is situated but in one region — Lyon. The city of Lyon, being a large centre of silk business, does not appear to be a centre of silk production, whereas the silk industry itself — generally rather small plants — is dislocated in the near and more distant back-country of this town. Now a day silk is being substituted more and more by artificial fibres. Duly appreciating the importance of this production France makes large capital investments to develop the
modern chemical works. Within lat 10 years a manifold (about 15 times) increase of the production of artificial fibres has been observed in France.
In spite of the steady diminishing importance of flaxen tissues, the flaxen manufacturing industry still keeps its position in the French textile trade. This industry is concentrated mainly in the northern region of the country, where there are large areas of this cultivation. The importance of the related hemp manufacture is rather limited, whereas the production of jute goods is developing successfully and the works producing those goods belong to the most modern industrial plants in French textile industry.
Among other branches of French textile industry knitted goods manufacture is to be mentioned first, employing over 80 000 workers. It is dislocated all over the country, however the essential part of it concentrates in three main regions — that of Champagne (Troyes), the northern one and that of Paris.
The most characteristic features of French textile industry are the following — 1) great variety of production — there is no section of textile industry in which France would not play an essential role, 2) particular territorial dislocation — the existing distinctly marked production regions do not represent monopolistic features, creating simultaneously complex production sets; beside these regions an essential part of textile industry is being dislocated all over the country, 3) special character of high quality production representing particular values not only from the technical but also from economical point of view.
The textile raw materials come mostly from abroad with a few exceptions. The total value of textile raw materials imported to France amounts to 2,5 miliards NF. Wool is being imported from Australia, New Zealand and from the Union of South Africa, cotton — mainly from USA, jute from Pakistan, raw silk from Japan and flax from Belgium.
The export of French textiles amounts to 2,8 miliards NF per year what makes 12 per cent of the total French exports. The chief customer is German Federal Republic, then there are Belgium, Italy and Great Britain. As a result the textile trade balance in France is passive, but it is quite comprehensible considering a comparatively large home consumption as well as a considerable amount of textile goods utilized in ready-made clothes production, which by turns creates an important export item.
The French society appreciates duly the importance of textile trade in the economical life of this country. The best proof of it is a considerably large number of technical, economical and geographical publications dealing with textile problems.
Translated by Julia Kulnicz
ЛЮДВИК СТРАШЕВИЧ
ФРАНЦУЗСКАЯ ТЕКСТИЛЬНАЯ ПРОМЫШЛЕННОСТЬ И ЕЕ РОЛЬ В ЭКОНОМИКЕ СТРАНЫ
Французская текстильная промышленность занимает серьезное место в мировой экономике как ввиду ее большого удельного веса в общей текстильной продукции, так и роли, какую она играет в экономике своей страны. Представляет она около 20% производственного потенциала текстильной промышленности на европейском континенте. Во французской экономике ее роль заключается в размерах производства и занятости в ней лиц, а также величине внутренних
и внешних оборотах. В 1960 году в текстильной промышленности, насчитывающей 7 тысяч заводов, было занято 500 тысяч человек т. е. около 10% всех работников, занятых в промышленности Франции. Текстильная промышленность выпустила 143 тыс. тонн шерстяной пряжи и 304 тыс. тонн хлопчатобумажной, 68 тыс. тонн шерстяных тканей и 188 тыс. тонн хлопчатобумажных, а также много других текстильных товаров, в особенности высококачественных трикотажных изделий. Валовая стоимость этой продукции равнялась 14 миллиардам н. фр., а экспорт текстильных изделий в 1960 году превысил 2,8 миллиарда н. фр., т. е. 12% стоимости французского экспорта. Текстильная промышленность играет во Франции столь значительную роль еще и потому, что является основой развития высоко рентабельного и широко распространенного в этой стране трикотажного производства.
В отношении численности занятых работников, размеров машинного парка и тоннажа продукции, первое место занимает хлопчатобумажная промышленность, имеющая во Франции старые традиции, берущие свое начало еще в XVIII в. Отличается она большой концентрацией, как экономической, так и географической, и сосредоточена, главным образом, в северо-восточной Франции — в Эльзасе, северном округе и Нормандии.
Шерстяная промышленность развилась на базе давнишней блестящей традиции суконного производства, существующего преимущественно в северном округе. В отношении числа занятых работников и товарной массы, она уступает место хлопчатобумажной промышленности, но опережает ее в отношении стоимости продукции и роли, какую она играет как в национальной, так и мировой экономике. Эта промышленность сосредоточена, в большей степени, в северном округе. Кроме того, находится она также в Эльзасе, Вогезах, Нормандии, а также в южном округе Мазаме.
Шелковая промышленность выступает только в одном Анонском районе. Сам Лион, являющийся крупным центром шелководства, не является, однако, производственным центром. Шелковая промышленность в виде небольших заводов, призванных скорее к обслуживанию, рассеяна вокруг Лиона, в его ближних и дальних окрестностях. В настоящее время, синтетическая пряжа перенимает прежнюю роль шелковой. Франция, придавая большое значение этому производству, вкладывает серьезные капиталы в современные химические заводы. Поэтому, в течение последних десяти лет, производство синтетической пряжи возросло пятнадцатикратно.
Хотя роль и значение льняных тканей в последнее время уменьшается, эта промышленность удерживает свое место во французской текстильной промышленности. Сосредоточена она главным образом в северном округе, в котором распространена культура льна. Родственная ей конопляная промышленность имеет ограниченное значение при хорошо развитом производстве джутовых изделий. Заводы, выпускающие джутовые изделия, принадлежат к наиболее современным во французской текстильной промышленности.
Среди остальных отраслей текстильной промышленности Франции, первое место занимает трикотажная промышленность, в которой занято 80 тыс. работников. Эта промышленность размещена по территории всей страны, хотя значительная часть заводов сосредоточена в трех главных районах: Шампанском, Северном и Парижском.
Характерными особенностями французской текстильной промышленности являются: 1) большое разнообразие продукции, заключающееся в том, что нет отрасли в текстильном производстве, в котором Франция не играла бы значительной роли, 2) специальное территориальное размещение, заключающееся
в том, что существующие отчетливо скристализовавшиеся производственные округи, никогда не имеют монопольный характер, хотя одновременно составляют производственный комплекс и что вне этих округов существует значительная часть промышленности, рассеянной почти во всей стране, 3) характер высококачественного производства со специальным не только техническим, но и эстетическим достоинством.
За редким исключением текстильное сырье заграничного происхождения. Импортирует его Франция на сумму свыше 2,5 миллиарда франков, главным образом из Австралии (шерсть), Соединенных Штатов Америки (хлопок), Новой Зеландии (шерсть), Южно-Африканского Союза (шерсть) и Пакистана (джут). Главным поставщиком шелка-сырца является Япония, а льна — Бельгия.
Экспорт французского текстиля достигает суммы 2,8 миллиарда франков в год, что составляет 12% всего экспорта страны. Главным покупателем является Германская Федеративная Республика, а затем: Бельгия, Италия и Великобритания. В результате Франция имеет отрицательный текстильный баланс, что вполне понятно ввиду довольно значительного внутреннего потребления и серьезного расхода текстильных изделий на производство одежды, а также, в значительной степени, предназначенного для экспорта.
Французская общественность придает большое значение текстильной промышленности в экономической жизни страны. Об этом свидетельствует большое количество технических, экономических и географических публикаций, касающихся текстильной промышленности.
Пер. Б. Миховского
http://rcin.org.pl
MARIN BYCZWAROW
Hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych w Bułgarii
Iron and Non-Ferrous Metal Industries in Bulgaria
Zarys treści. Autor przedstawia krótką charakterystykę rozwoju i rozmieszczenia wydobycia rud oraz hutnictwa żelaza i metali nieżelaznych w Bułgarii po II wojnie światowej.
Górniczo i hutnictwo metali na ziemiach bułgarskich nie jest rzeczą nową. Jeszcze za czasów kolonizacji greckiej i rzymskiej i w epoce Średniowiecza aż do wyzwolenia Bułgarii z niewoli tureckiej w wielu miejscowościach, jak Samokow, Sofia, Cziprowcy, Etropole, Kiustendił i inne istniało prymitywne wydobywanie i hutnictwo miedzi, żelaza, srebra i złota i na tej podstawie produkcja wyrobów metalowych (np. w rejonie Samokowa istniało ponad 100 prymitywnych pieców, 33). Skupiony w Sofii i Samokowie wyrób buzdyganów i innej broni, kotwic, siekier, łańcuchów, gwoździ, ozdob żelaznych i innych, słynących z wysokiej jakości wyrobów żelaznych, zaspokajał większość potrzeb imperium tureckiego. Wyroby samokowskie były znane w całej Europie. W Niemczech nawet przez pewien czas naśladowano wyrób towarów metalowych z Samokowa, ażeby móc je łatwiej sprzedać (18).
Jednak z rozwojem stosunków kapitalistycznych ten prymitywny przemysł, nie będąc w stanie konkurować z tanimi wyrobami hutnictwa rozwiniętych krajów kapitalistycznych, zamiera, a na jego miejscu nie powstają żadne nowoczesne zakłady hutnicze. Współczesne hutnictwo w Bułgarii jest wynikiem wyłącznie uprzemysłowienia socjalistycznego.
Po nacjonalizacji obiektów przemysłowych i kopalń w roku 1947 kraj objęty został intensywnymi badaniami geologicznymi, które ujawniły nowe złoża rud, umożliwiające rozwój własnego hutnictwa.
Kładąc nacisk zwłaszcza na wykorzystanie bogatych złoż rud metali nieżelaznych, Bułgaria wykształciła jeden z kierunków swojej specjalizacji na rynku krajów socjalistycznych.
Najwięcej mocy produkcyjnych w górnictwie i hutnictwie weszło do eksploatacji w okresie po roku 1952.
Bułgaria nadal jednak odczuwa konsekwencje braku przemysłu ciężkiego w okresie kapitalizmu, co ma odbicie w niewielkim udziale hutnictwa (razem z wydobywaniem rud) w globalnej produkcji przemysłowej. Wskaźniki zawarte w tabeli 1 określają obecną rolę górnictwa rud żelaza oraz hutnictwa żelaza i stali w gospodarce przemysłowej Bułgarii.
Jak widać z tabeli, cały przemysł wydobywczy rud i hutnictwa metali wytwarza niewielką część (6%) wartości globalnej produkcji przemysłowej i zatrudnia zaledwie 5% ogółu zatrudnionych w przemyśle. Wyroby hutnictwa i przetwórstwa metali w roku 1958 obejmowały 20,8% wartości importu kraju, a wywoź rud, koncentratów i metali — 13,5% eksportu (30). Wywozi się przeważnie rudy i koncentraty, a przywozi głównie wyroby hutnictwa żelaza, co wskazuje na niedostateczny jeszcze poziom rozwoju hutnictwa (zwłaszcza żelaza) w Bułgarii.
**Tabela 1 (31)**
| Wyszczególnienie | Liczba zatrudnionych | Pełny koszt w/ prod. | Wartość globalna w cenach fabr. |
|----------------------------------|----------------------|---------------------|---------------------------------|
| | liczby bezwzględne | % przem. krajowego | mln lewów | mln lewów * | % przem. kraj. |
| Cały przemysł | 683 886 | 100 | 32 923 ** | 42 694 | 100 |
| Górnictwo i hutnictwo rud | 35 047 | 5 | 2 372 | 2 552 | 6 |
| Górnictwo i hutnictwo rud metali nieżelaznych | 27 845 | 4 | 1 822 | 2 103 | 4.9 |
| Górnictwo i hutnictwo żelaza i stali | 7 202 | 1 | 550 | 449 *** | 1.1 |
* Według cen porównywalnych z 1.I.1956 r.
** Tylko w przemyśle upaństwowionym.
*** Niższa wartość w cenach niż koszty własne hutnictwa żelaza jest konsekwencją w pewnym stopniu polityki realizowania części wartości niektórych środków produkcji w cenach środków konsumpcji.
Liczba zatrudnionych i wartość produkcji górnictwa i hutnictwa żelaza stanowią odpowiednio 20 i 19% całego przemysłu górnictwa rud i hutnictwa, tj. czterokrotnie mniej niż liczba zatrudnionych i wartość produkcji w górnictwie i hutnictwie metali nieżelaznych.
Tak więc rola górnictwa rud żelaza oraz hutnictwa żelaza i stali na obecnym etapie ich rozwoju ustępuje znacznie roli przemysłu wydobycia rud i hutnictwa metali nieżelaznych.
Sytuacja ta wytworzyła się wskutek szybszego tempa rozwoju tej ostatniej gałęzi przemysłu w oparciu o bogate złoża niektórych metali nieżelaznych (6% światowych zasobów ołowiu i 2,3% cynku, 1). Niemałą rolę odegrał również fakt późniejszego inwestowania w hutnictwo żelaza.
**Górnictwo i hutnictwo żelaza**
Rozpatrzmy teraz bliżej wydobycie rud żelaza i opartego na nich hutnictwa.
Rozwój wydobywania rud żelaznych, jak i rozwój hutnictwa żelaza i stali był do niedawna hamowany brakiem rozpoznania występowania większych zasobów rud. Dopiero w latach 1953—1956 prowadzone na szeroką skalę badania geologiczne wykazały istnienie poważnych złoż rud żelaza w pobliżu wsi Kremikowcy, 17 km na północny wschód od Sofii.
Obecnie zasoby bilansowe rud żelaza w Bułgarii obejmują około 300 mln ton (28). Pokłady w Kremikowcy zawierają 250 mln ton rudy (13),
co stanowi około 85% zasobów krajowych. Jest to ruda złożona o przewadze limonitu 60% (32) rudy. Pozostała 1/3 zasobów rudy to syderyt i hematyt.
Przeciętna zawartość żelaza w rudzie kremikowskiej jest dosyć niska — 31%, ale płytkie zaleganie złóż umożliwia tanią eksploatację odkrywkową.
Złoża w Kremikowcy zawierają ponadto 86 mln ton barytu, kilkanaście mln ton manganu, ołowiu, miedzi, metali rzadkich etc.
Z pozostałych, daleko mniejszych, wymienić należy złoża Martinowa i Krumowa (13 i 8 mln ton, 27), zawierające hematyt i magnetyt i Małko Tyrnowa na zboczach Strandży.
W 1959 r. wydobyto 231 tys. ton rudy żelaza (31). Kopalnia w Krumowie, dzięki wysokiej jakości rudy, jest najpoważniejszym dostawcą (67,6%) produkcji krajowej rud żelaznych w roku 1958). Drugie miejsce w wydobyciu zajmuje kopalnia odkrywkowa w Kremikowcy (27,7% produkcji w roku 1958, 4). Dowodzi to, że wydobycie rud nie jest proporcjonalne, jak dotychczas do wielkości zasobów (ryc. 1), lecz zależy od ich jakości.
Zasoby węgla koksującego są skromniejsze — około 40 mln ton (20). Większość pokładów znajduje się między Kazanłykiem a Sliwenem na zboczach Starej Płaniny. Są one jednak wskutek warunków tektonicznych nierównomierne i rozproszone, a tym samym trudne w eksploatacji.
* * *
W porównaniu z minimalną produkcją przedwojenną (w roku 1939) wskaźnik wydobycia rud żelaznych oraz produkcji hutniczej do 1959 r. zwiększył się 50-krotnie. Tabela 2 obrazuje rozwój tej gałęzi przemysłu. Jedyną przysługą, którą drobne odlewnie przedwojenne okazały rozwowowi dzisiejszego hutnictwa, jest wykształcenie pewnej, bardzo nielicznej zresztą, kadry specjalistów i robotników.
| Wyszczególnienie | r. 1939 | | r. 1959 | |
|---------------------------|---------|---------|---------|---------|
| | produkcja w tys. ton | na jednego mieszk. w kg | produkcja w tys. ton | na jednego mieszk. w kg |
| Rudy żelaza (zawartość metalu) | 11 | 1,7 | 231 | 29,6 |
| Surowka żelaza | — | — | 177 | 22,7 |
| Stal | 5,5 | 0,9 | 230 | 29,6 |
| Wyroby walcowane | 4,4 | 0,7 | 167 | 21,4 |
W 1961 roku wyprodukowano 177 tys. ton surowki żelaza, 360 tys. ton stali i 290 tys. ton wyrobów walcowanych, tj. w dwuletnim okresie 1959—1961 produkcja stali i wyrobów walcowanych zwiększyła się o dalsze 40% (11).
Rzeczywista konsumpcja żelaza i stali jest jednak kilkakrotnie wyższa od danych w tabeli, albowiem do wartości wymienionych należy włączyć znaczny import wyrobów hutniczych.
Prawie całą obecną produkcję hutnictwa żelaza i stali (vide tabela 2) pokrywa uruchomiona w roku 1953 i następnie rozbudowana huta im. Lenina w Perniku. Na razie jest to jedyny większy zakład hutnictwa żelaza w kraju z czterema piecami martenowskimi i dwoma wielkimi. Niewielkie ilości wyrobów hutniczych produkują odlewnie przyzakładowe kilku fabryk budowy maszyn i konstrukcji metalowych w Sofii, Perniku i innych miastach oraz jeden piec elektryczny w Sofii.
Lokalizacja huty im. Lenina związana jest z wydobywaniem w zagłębiu Pernik węgla brunatnego, będącego w Bułgarii najważniejszym surowcem energetycznym. Huta zużyła w 1958 r. ponad 250 tys. ton węgla brunatnego (2). Istniejące w rejonie zagłębia dwie elektrownie, oparte na węglu brunatnym, obsługują również hutę.
Corocznie ponad 4 mln ton węgla (2) z zagłębia Pernik (roczna produkcja zagłębia 7 mln ton w roku 1958) kierowana jest w głąb kraju drogą kolejową. Nie powstaje jednak ekwiwalentny przewóz towarów w odwrotnym kierunku, wskutek czego do czasu uruchomienia huty 40% wagonów przewożących węgiel brunatny wraca bez ładunku (3).
Lokalizacja huty w rejonie zagłębia Pernik stworzyła możliwości zredukowania tej dysproporcji w potokach przewozowych poprzez przewozy rud żelaznych, topników i złomu w kierunku zagłębia. Okoliczność ta miała duży wpływ na lokalizację huty właśnie w Perniku. Huta otrzymuje rudę żelaza z kopalni Krumowo i Kremikowcy.
Wydaje się jednak, że w lokalizacji huty decydującą rolę odegrało rozmieszczenie ośrodków konsumpcji stali i żelaza w kraju. Pernicko-sofijska aglomeracja przemysłowa jest zdecydowanie największym skupiskiem przemysłu ciężkiego w Bułgarii, który jest najpoważniejszym konsumen-tem wyrobów hutniczych. Poza tym aglomeracja ta była w stanie zaopatrzyć hutę w specjalistów i wykwalifikowanych robotników.
Huta pernicka jest w toku rozbudowy. Do roku 1965 podwoi produkcję.
Dynamiczny rozwój gospodarki narodowej kraju sprawia, że zapotrzebowanie na metale wzrasta wyjątkowo szybko. Np. w roku 1957 było potrzeba 10 razy więcej żelaza i stali (34) niż w 1939. W roku 1958 wyroby hutnictwa żelaza i wyroby przetwórstwa żelaza stanowiły 18,1% wartości całego importu kraju (30).
Dążność do zaspokojenia tych potrzeb spowodowała, że główny ciężar inwestycji w okresie 1961—1965 przypada na przemysł wydobycia rud i hutnictwo żelaza.
Planowane wydobycie rud i planowana produkcja hutnictwa żelaza na 1965 r. wynoszą: rudy żelaza około 5,5 mln ton, stali — 1,735 tys. ton, surowki — 1,385 tys. ton i wyrobów walcowanych 1,430 tys. ton (9). Oznacza to, że w roku 1965 hutnictwo żelaza i stali będzie mogło zaspokoić w około 70% zwiększone potrzeby konsumpcyjne kraju. 5 mln ton rudy żelaza (9), tj. ponad 90% dostarczać będzie kopalnia przy kombinacie w Kremikowcu.
Koszty związane z niską zawartością żelaza w rudzie kremikowskiej są kompensowane taniością rudy, dzięki odkrywkowej, wysoko zmechanizowanej eksploatacji. Wydobycie rudy w pozostałych kopalniach również będzie się zwiększało, ale w rozmiarach ograniczonych stosunkowo niewielkimi zasobami.
Pewna część rudy kremikowskiej będzie eksportowana Dunajem do kombinatu hutniczego w Dunavaros na Węgrzech i koleją poprzez prom przy mieście Widin do kombinatów Resita i Hunedoara w Rumunii (12). Złoża kremikowskie są dwa razy bliżej tych kombinatów niż zaopatrujące je obecnie złoża ukraińskie.
Planowane kilkakrotnie zwiększenie produkcji surowki i wyrobów walcowanych zostanie osiągnięte po uruchomieniu budowanego obecnie kombinatu hutniczego w Kremikowcy w latach 1962—1965. Planowana produkcja kombinatu po roku 1965 ma wynieść 1,200 tys. ton stali, 1,150 tys. ton surowki i 1 mln ton wyrobów walcowanych (10). Omówione złoża kremikowskie mogą zaspokoić zapotrzebowanie kombinatu na rudę w ciągu około 50 lat. W oparciu o rudę złoź kremikowskich będzie uruchomiona uboczna produkcja ferromanganu, około 35 tys. ton rocznie (przeważnie na eksport) oraz 15—17 tys. ton ołowiu. W fabryce wzbogacania rudy, oprócz 2,8 mln koncentratu rudy żelaza, produkowany będzie baryt w ilości 600—700 tys. ton (21). Produkcja uboczna w przyszłości obejmie większy wachlarz towarzyszących metali.
Kombinat obejmie kopalnię, zakłady flotacyjne, fabrykę koksochemiczną o rocznej produkcji 785 tys. ton koksu (13), zakłady remontowo-mechaniczne oraz hutę z dwoma wielkimi piecami, trzema konwertorami i jednym piecem elektrycznym (stal specjalna).
Na tle wszechstronnej pomocy Związku Radzieckiego we wszystkich dziedzinach gospodarki Bułgarii wyróżnia się bezpośredni udział ZSRR w budowie kombinatu kremikowskiego. Prawie cały park maszynowy i dokumentacja techniczna zostaną dostarczone z ZSRR.
Koszty budowy kombinatu osiągną około 6 miliardów starych lewów (17), co stanowi największą dotychczas inwestycję na terenie Bułgarii. Po uruchomieniu kombinatu wartość importowanych wyrobów hutnichta ulegnie zmniejszeniu prawie o 300 milionów starych lewów rocznie, co pozwoli na zwrot środków inwestowanych w ciągu 20—25 lat (21).
Lokalizacja budowanego kombinatu hutniczego uwzględnia następujące dane: 1) wielkie złoża rudy żelaza na miejscu, o dobrych warunkach eksploatacyjnych, 2) niewystarczające i rozproszone złoża węgla koksuującego, znajdujące się we wschodniej części kraju, daleko od głównych ośrodków konsumpcji wyrobów hutniczych żelaza i stali i od skupisk wykwalifikowanych robotników, nie stwarzające dogodnych warunków rozwoju zakładu hutniczego w ich pobliżu, 3) konsumpcja wyrobów hutnichta żelaza i stali oraz wykwalifikowana siła robocza koncentrują się w obrębie przyległej aglomeracji przemysłowej Pernik-Sofia (ponad 800 tys. mieszkańców).
Uruchomienie nowej huty stawia przed gospodarką bułgarską szereg nowych problemów.
Większą część potrzebnego węgla koksuującego kombinat otrzymywać będzie z fabryki koncentratu węgla w Twardicy (okręg Sliwen), która będzie przerabiać 1 mln ton (21) — prawie całą roczną produkcję na rok 1965 węgla koksuującego, wydobywanego z kopalni na zboczach Bałkanu, między Kazanłykiem i Sliwen. Otrzymany w Twardicy koncentrat w ilości 620 tys. ton (21) dostarczany będzie drogą kolejową fabryce koksochemicznej w Kremikowcy. Dla wyrównania potoków towarowych należałoby rozważyć możliwość zbudowania w przyszłości trzeciej huty koło Sliwen, według projektu T. Christowa (5). Za projektem tym przemawiają poza tym: stosunkowo niewielka odległość kilku ośrodków przemysłu metalochłonnego, niewielkie odległości do marickiego zagłębia lignitowego w pobliżu Dymitrowgradu — dostawcy taniej energii elektrycznej oraz do kopalni magnetytu w Krumowie. Zakład taki jednak miałby sens tylko i wyłącznie w ścisłym technicznym powiązaniu z kombinatem kremikowskim, z którym tworzyłby kombinat terytorialno-produkcyjny.
Dwie trzecie zapotrzebowania na koks ośrodka hutniczego w Kremikowcach pokryje fabryka koncentratu węgla w Twardicy oraz roczny import 380 tys. ton (21) węgla koksuującego rocznie — przeważnie z Polski, w zamian za rudę żelazną.
Ogółem w hutnictwie kremikowskim pracować będzie 15 tys. robotników i specjalistów (10). Ponieważ 90% zatrudnionych stanowić będą mężczyźni (6), powinno się przewidzieć wybudowanie innych zakładów zatrudniających członków rodzin (na przykład zakłady związane z procesami technologicznymi kombinatu, a w perspektywie powstałoby skupisko
przemysłowe z międzyzakładowymi więzami technicznymi i demograficznymi, wykazujące pewną kompleksowość).
Budowa kremikowskiego kombinatu pociągnęła za sobą zmiany w podsofijskiej sieci kolejowej. Niektóre odcinki kolejowe zostały podwojone, a niedawno weszła do eksploatacji linia Kaziczane — Malina, rozładowująca napięcie przewozowe na odcinku Sofia — Kremikowcy.
Z przytoczonych wyżej danych o produkcji kombinatu widać, że stanowi ona ponad 3/4 produkcji planowanej hutnictwa żelaza. Pozostała część produkcji na rok 1965 będzie realizowana w hucie w Perniku.
W roku 1959, jeśli chodzi o produkcję wyrobów hutnictwa żelaza na 1 mieszkańca, Bułgaria była w dalszym ciągu na ostatnim miejscu wśród krajów socjalistycznych, posiadających własne hutnictwo żelaza (14). Polska w roku 1959 wyprodukowała prawie 10 razy więcej wyrobów hutnictwa żelaza na jednego mieszkańca.
W latach 1965—66 przypadnie w Bułgarii około 220 kg stali, 175 kg surowki i 180 kg walcówki na 1 mieszkańca, czyli przeciętnie 8 razy więcej niż w roku 1959, Polska osiągnęła taki mniej więcej poziom produkcji na 1 mieszkańca w roku 1959. Choć Polska i inne kraje przodujące w hutnictwie żelaza do 1965 roku zwiększą produkcję na 1 mieszkańca, to jednak dystans między Bułgarią a czołówką światową mocno się zmniejszy.
Górnicwo i hutnictwo metali nieżelaznych
Bułgaria znajduje się w stosunkowo lepszej sytuacji, jeżeli chodzi o wydobycie rud i hutnictwa metali nieżelaznych. Produkcja nastawiona jest przeważnie na eksport. Hutnictwo metali nieżelaznych należy do najbardziej opłacalnych gałęzi gospodarki bułgarskiej. Np. w roku 1959 przyñosło ono blisko 300 mln starych lewów zysku. W 1960 r. pod względem produkcji ołowiu Bułgaria znalazła się na trzynastym miejscu na świecie, cynku — na szesnastym miejscu, miedzi elektrolitycznej — na siedemnastym miejscu. W 1959 r. wydobyto rud ołowiano-cynkowych o zawartości 155 tys. ton metalu i rud miedzi o zawartości 10 tys. ton metalu. Produkcja hutnicza wyniosła 33 tys. ton ołowiu, 9 tys. ton cynku i 6,5 tys. ton miedzi. Z zestawienia tych danych wynika, że 70% metali nieżelaznych eksportuje się w postaci rudy lub koncentratów (część gotowej produkcji hutniczej też się eksportuje). W ciągu tylko 2 lat — do 1961 r. produkcja czystych metali zwiększyła się blisko 2 razy, co wpływa na ustawiczny wzrost gotowych wyrobów hutniczych w eksporcie.
Rozwój i osiągnięcia górnictwa i hutnictwa metali nieżelaznych w Bułgarii odzwierciedla tabela 3. Wynika z niej, że w okresie kapitalizmu gąłąź ta prawie nie istniała.
Zasoby przemysłowe rud ołowiano-cynkowych w 1959 r. wynosiły 112 mln ton z zawartością 3 mln ton ołowiu i 2 mln ton cynku (14, 28). Znane zasoby rud miedzi wynoszą około 100 mln ton z zawartością 1 mln ton miedzi.
Większość zasobów rud ołowiano-cynkowych znajduje się we Wschodnich Rodopach, na zboczach górskiego łańcucha Żyłti Dial, inne, mniejsze złoża wykryto w Rodopach w miejscowościach Madżarewo i Łyka. Znane i eksploatowane jeszcze w czasach starożytnych są złoża w górze Osogowo — na południu od miasta Kiustendił. Mniejsze złoża istnieją
| Wyszczególnienie | 1939 | 1952 | 1959 | 1961 * |
|----------------------------------|------|------|------|--------|
| Ruda ołowiano-cynkowa | 24 | 723 | 2780 | — |
| Ruda miedzi | 4 | 147 | 915 | — |
| Koncentrat ołowiu—70% | 3 | 58 | 115 | — |
| Koncentrat cynku—52% | 2 | 43 | 107 | — |
| Koncentrat pirytu—42% | 1,8 | 24 | 115 | — |
| Miedź elektrolityczna | — | 1,6 | 6,5 | 14 |
| Ołów | — | 2,7 | 33 | 42,5 |
| Cynk | — | — | 9 | 22 |
| Miedź walcowana i profilowana | 0,3 | 0,4 | 2 | — |
* Brak danych o produkcji rud, koncentratów i miedzi walcowanej i profilowanej.
W Sakarze — blisko granicy tureckiej. Wszystkie wymienione złoża zamkują się w granicach starego masywu macedońsko-rodopskiego. Poza masywem tym złoża rud ołowiano-cynkowych występują w Bałkanie Zachodnim.
Głowne zasoby rud miedzi znajdują się w Bałkanie Zachodnim — w dolinie rzeki Iskyr i w środkowej części gór Sredna Gora. Znaczne złoża miedzi znajdują się również na wschodzie w rejonie Burgas. Złoża pirytu występują w pasmie Sredna Gora (w pobliżu złoż miedzi) oraz mniejsze w Rodopach Wschodnich.
Mniejsze są złoża chromu w pobliżu Krumowgradu w Rodopach Wschodnich oraz manganu — na krawędzi płyty wschodniobułgarskiej w okolicach Warny i wsi Biała. Wydobycie rud manganu i chromu zaspokaja potrzeby wewnętrzne. Niewielkie ilości rudy manganu są eksportowane. W pobliżu miasta Tryn wydobywa się złoto. Rudy ołowiano-cynkowe w Rodopach i górach Bałkanu Zachodniego zawierają poważne ilości srebra. Oprócz tego Bułgaria posiada złoża rud metali promieniotwórczych.
Cechą charakterystyczną większości rud metali nieżelaznych jest ich złożony polimetaliczny charakter. Oprócz ołowiu, cynku i miedzi zawierają one szereg cennych pierwiastków (około 20), jak złoto, srebro, kadm, wanad, siarkę, bismut, selen, nikiel, molibden i inne (7), nie wykorzystywane dotychczas w sposób pełny. Całkowite wykorzystanie rudy stanowi ważne źródło podwyższenia efektów ekonomicznych w bułgarskim hutnictwie metali nieżelaznych (tym bardziej, że uruchomienie ubocznej produkcji tych elementów wymaga minimalnych nakładów inwestycyjnych).
Poza nielicznymi wyjątkami złoża rud bułgarskich znajdują się na terenach górskich lub podgórskich, które są gęsto zaludnione — co jest konsekwencją wyparcia ludności bułgarskiej z równin w czasie niewoli tureckiej. Z drugiej strony, ze względu na ograniczoną przez warunki naturalne możliwość pracy w rolnictwie duża część ludności tych terenów szuka zatrudnienia w przemyśle. Kopalnictwu rud nie brak zatem miejscowej siły roboczej.
Specyfika hutnictwa metali nieżelaznych wymaga budowy zakładów oczyszczania rudy w rejonie wydobycia. Zgodnie z tą koniecznością rozmieszczenie i wielkość zakładów flotacyjnych w Bułgarii odpowiada rozmieszczeniu i wielkości ważniejszych zasobów rud metali nieżelaznych.
Ogółem w kraju istnieje 20 zakładów flotacji rud metali nieżelaznych. Wśród zakładów tej branży wyróżnia się zakład w Rudozemie w Rodoz-
Ryc. 2. Wydobycie rud i hutnictwo metali nieżelaznych, (dane z lat 1956—1959).
Na podstawie mapy z Geografija na Bylgaria, t. 2, s. 89.
1 — wydobycie rudy w tys. ton, 2 — rudy: a) manganu, b) pirytu, c) miedzi d) ołowiano-cynkowe, e) złoty, 3 — elektrownie ponad 20 megawatów, 4 — flotacja w tys. ton, 5 — huty — produkcja w tys. ton: a) cynk, b) ołów, c) miedź, walcowana i profilowana, 6 — kombinat chemiczny, 7 — więzi surowcowe i produkcyjne (potoki towarowe w tys. ton) a) ruda, b) koncentraty ołowianocynkowe, c) koncentraty miedzi, d) koncentraty pirytu
Ore mining and non-ferrous metal work (data concerning the years 1956—1959). After the map of Geografija na Bylgaria, Vol. 2, p. 89. 1 — ore output in thousands of tons, 2 — the ores: a) manganese, b) pirite, c) copper, d) lead-zinc, e) gold; 3 — power plants over 20 MW. 4 — flotations in thousands of tons, 5 — metal works — production in thousands of tons: a) zinc, b) lead, c) copper rolled and moulded, 6 — chemical combine, 7 — raw-material and production flows (streamlines of goods in thousands of tons), a) ore, b) lead-zinc concentrates, c) copper concentrates, d) pirite concentrates
pach Wschodnich, produkujący 1,4 mln ton koncentratu ołowiano-cynkowego (26).
W Rodopach Wschodnich istnieje jeszcze 5 niewielkich zakładów flotacji rud ołowiano-cynkowych (m. in. i w gospodarczym ośrodku tego regionu — Kyrdżali).
Na złożach rud ołowiano-cynkowych w górach Bałkanu Zachodniego zbudowano w ostatnich latach 4 zakłady flotacyjne. Oprócz tego w Bułgarii Zachodniej istnieją 3 zakłady flotacji rud miedzi (jedna przy stacji Elisejna w pobliżu rzeki Iskyr oraz 2 na złożach Sredniej Gory). W rejonie Burgasu są 4 zakłady flotacji miedzi.
Analiza rozmieszczenia złoże i górnictwa rud metali nieżelaznych pozwala wyodrębnić dwa większe rejony występowania i wydobycia rud miedzi: wschodniorodopski i zachodni oraz mniejszy rejon w okręgu burgaskim. Rejon wschodniorodopski skupia daleko większe wydobycie rud (70% wydobycia 1958 r.), ale wykazuje bardziej ograniczony profil produkcyjny (rudy ołowiano-cynkowe) w porównaniu z rejonem zachodnim (rudy miedzi, ołowiano-cynkowe, piryty). Na obszarze tych rejonów wydobycie jest skoncentrowane w mniejszych zespołach, składających się zwykle z kilku kopalń. Zakłady przemysłowe rejonu zachodniego są mniejsze i słabiej terytorialnie skoncentrowane.
Dla lepszego wykorzystania urządzeń i złoże zmniejsza się liczbę kopalni przez tworzenie kopalni większych połączonych ze sobą podziemnie (np. w Rodopach Wschodnich, 7).
Zakłady hutnictwa metali nieżelaznych w zasadzie uwzględniają rozmieszczenie zakładów flotacyjnych. Otóż w Kyrdżali znajduje się huta ołowiu i cynku. Produkuje ona również srebro, złoto, kadm, bizmut, antymon oraz kwas siarkowy. Obecnie huta jest w toku rozbudowy. Po roku 1962 planowana jest produkcja 36 tys. ton ołowiu i cynku (23).
Nowa huta w Płowdiwie (w roku 1961 został uruchomiony dział produkcji cynku) jest największym zakładem hutnictwa metali nieżelaznych w Bułgarii. Huta znajduje się niedaleko złoże rud ołowiano-cynkowych w Rodopach Wschodnich i Północnych. Na lokalizację huty wpłynęło występowanie zasobów siły roboczej w Płowdiwie. W roku 1965 huta płowdiwska będzie produkowała więcej niż połowę cynku i miedzi w kraju oraz 60 tys. ton kwasu siarkowego (19).
Trzeci i najmniejszy zakład hutnictwa ołowiu znajduje się w Sofii. Został zbudowany ze względu na potrzeby przemysłu maszynowego i metalowego w pernicko-sofijskiej aglomeracji przemysłowej. Przerabia koncentrat otrzymywany z zachodniobałkańskich i wschodniorodopskich zakładów flotacyjnych.
Hutnictwo miedzi skoncentrowane jest w Bułgarii środkowo-zachodniej, zgodnie z rozmieszczeniem części złoże surowcowych i ośrodków konsumpcji miedzi (głównie przemysł metalochłonny pernicko-sofijskiej aglomeracji przemysłowej). Największym w kraju zakładem tej branży jest uruchomiona w roku 1957 huta miedzi elektrolitycznej w mieście Pirdop. Oprócz tego huta ta jest dostawcą kwasu siarkowego i innych chemikaliów. Rudę otrzymuje z rejonu Burgasu, z własnej kopalni „Medet”, a koncentrat z Elisejny. W związku z rozszerzeniem kopalni „Medet” 10 km na południe od huty, gdzie ostatnio wykryte zostały poważne zasoby rud miedzi, huta w Pirdopie ma duże perspektywy rozwojowe. Choć ruda z tych złoże zawiera stosunkowo niski procent metalu, wydobycie się opłaca ze
względę na możliwości zmechanizowanej eksploatacji odkrywkowej. Planowana tu jest produkcja koncentratu wanadu i molibdenu. Miedź elektrolityczną wyprodukowaną w Pirdopie przewozi się do Sofii, gdzie w zakładzie im. Blagojewa produkowane są z miedzi wyroby dla przemysłu metalowego i budowy maszyn.
Mniejsze ilości miedzi produkuje przedwojenna, ostatnio rozbudowana huta w przełomie rzeki Iskyr niedaleko stacji Elisejna, położona w pobliżu kopalni rudy. Obok huty jest tu zakład flotacji rud. Prócz rud miejscowych przerabia ona również koncentraty z rejonu burgaskiego i kopalni Elszica (Średnia Gora).
Ważnym czynnikiem obecnej lokalizacji hut miedzi jest energia elektryczna, której produkcja jest wyraźnie skoncentrowana właśnie w Bułgarii środkowo-zachodniej (około 1/2 całej produkcji, 15).
Niewielkie ilości rudy manganu z okolic Warny wysyła się do produkcji ferromanganu w hucie żelaza w Perniku.
Chociaż lokalizacja zakładów hutnictwa metali nieżelaznych nie zawsze uwzględnia bezpośrednie rozmieszczenie poszczególnych elektrowni, to jednak ze względu na to, że większa część produkowanej energii elektrycznej (ponad 70%, 22) przypada na okręgi Sofia, Pernik i Chaskowo (ośrodek przemysłowy — Dymitrowgrad), jasne jest, że hutnictwo metali nieżelaznych, które wykazuje zbliżone rozmieszczenie, w ekonomiczny sposób korzysta z produkowanej energii elektrycznej. Należy przy tym podkreślić, że nowe elektrownie powstaną również w pobliżu głównych ośrodków hutnictwa. Chodzi tu głównie o wielką elektrownię cieplną na bogatych złożach lignitu zagłębia marickiego — o mocy 300 (później 600 tys. KW), oraz cztery systemy elektrowni wodnych w Rodopach o łącznej mocy ponad 2 mln KW. Obecnie, szczególnie ważne znaczenie dla rejonu rodopskiego mają elektrociepłownie dymitrowgradzkie, z którymi rejon połączony jest siecią wysokiego napięcia. Z rodopskich systemów wodnych najważniejsze znaczenie dla hutnictwa rodopskiego będzie miała kaskada 14 elektrowni na rzece Arda o łącznej mocy 1 mln KW (24).
Elektrownie cieplne zagłębia marickiego mogą zasilić w energię elektryczną i rejon wydobycia rud w okręgu burgaskim.
W warunkach bułgarskich górnictwo rud i hutnictwo metali nieżelaznych wywiera silny wpływ na otaczające obszary, tym bardziej, że są to rejony górskie, pozbawione dotychczas przemysłu fabrycznego.
Rola hutnictwa nieżelaznego w rejonie zachodnim znajduje się jakby w cieniu wielkiego przemysłu aglomeracji Sofia-Pernik. Niemniej odgrywa ono ważną rolę w gospodarce terenów górskich od Belogradcziku do Elszicy, zwłaszcza zaś takich osiedli, jak Cziprowcy, Elisejna, Kuriło, Pir-dop, Złatica.
Wydobywanie rud miedzi odgrywa też ważną rolę w gospodarce słabo uprzemysłowionego okręgu burgaskiego.
W Rodopach wschodnich hutnictwo metali nieżelaznych stanowi główną gałąź gospodarki i razem z uprawą wysokogatunkowych tytoni orientalnych stanowi specjalność tego rejonu w wymianie wewnątrz kraju i w handlu zagranicznym. Zaangażowanie dużej części ludności w omawianym przemyśle, przyciąganie specjalistów i robotników z Bułgarii północnej, Tracji i Sofii, powstanie kilkunastu osiedli i miast przemysłowych jest przykładem aktywizacji terenu wybitnie zacofanego gospodarczo w oparciu o wykorzystanie miejscowych zasobów surowcowych. Żaden
inny rejon Bułgarii nie rozwijał się tak szybko, jak Rodopy wschodnie. Rejon ten cechuje prawie całkowity brak innego przemysłu poza górnictwem i hutnictwem — (80% produkcji przemysłu rejonu, 25). Głównymi ośrodkami górniczego rejonu są nowe miasta Madan i Rudozem oraz Srednogorcy. Górnictwo znajduje się w ścisłym powiązaniu techniczno-ekonomicznym z ośrodkiem gospodarczym całych wschodnich Rodopów — Kyrdżali.
Aby utrważyć powstałe formy uprzemysłowienia, należy tutaj rozwinąć inne gałęzie przemysłu — na przykład przemysł konsumujący duże ilości metali nieżelaznych, jak przemysł elektrotechniczny lub przemysł materiałów budowlanych w oparciu o bogate złoża surowców.
Brakiem rejonu rodopskiego jest luźne powiązanie z siecią kolejową kraju, na skutek przyczyn terenowych oraz na skutek ogólnego zacofania gospodarczego tego regionu, który wstąpił na drogę rozwoju kapitalistycnego dopiero na początku XX wieku.
Najbliższą stacją kolejową rejonu rodopskiego jest Kyrdżali i to wraz z korzystniejszym położeniem w stosunku do ośrodków produkcji energii elektrycznej zadecydowało o lokalizacji zakładów hutniczych w tym mieście.
Transport rudy z kopalni do zakładu flotacyjnego i huty w Kyrdżali odbywa się kolejkami linowymi lub ciężarówkami. Rozwój wydobywania rud pociągnął za sobą budowę sieci dobrych dróg, które ułatwiają łączność wewnątrz rejonu i z resztą kraju.
Najważniejszym czynnikiem ogólnej lokalizacji zakładów hutnictwa metali nieżelaznych jest zatem występowanie głównych złóż surowców produkcyjnych.
Duże znaczenie miało również rozmieszczenie ośrodków konsumpcji i zasobów siły roboczej (zakłady w Sofii i Płowdiwie), dogodny transport (Kyrdżali, Pirdop), oraz dogodne zaopatrzenie w energię elektryczną (np. Kyrdżali, Kurilo, Pirdop).
Miedzy ośrodkami wydobycia i hutnictwa rud w różnych częściach kraju istnieją na obecnym etapie więzy produkcyjne, przejawiające się bezpośrednio (na przykład huta miedzi w Pirdopie otrzymuje koncentraty z własnego rejonu, ale również z rejonu burgaskiego i z Elisejny) lub pośrednio poprzez przemysł chemiczny (na przykład kombinat nawozów sztucznych w Dymitrowgradzie dostaje pyrit do produkcji kwasu siarkowego z Rodopów i Srednej Gory), albo poprzez przemysł metalowy (na przykład fabryka akumulatorów w mieście Pazardżik otrzymuje metale nieżelazne z zakładów hutnictwa).
Wywóz rud i koncentratów odbywa się koleją do portów Ruse, Burgas i Swisztow (stanowi poważną część obrotu tych portów), skąd przeważnie tanią drogą wodną dostarcza się go odbiorcom zagranicznym.
Ciekawe wypada porównanie wydobycia i hutnictwa metali nieżelaznych z odpowiednim przemysłem w Polsce w r. 1959.
Produkcja czystego metalu z polskich rud ołowiano-cynkowych wynosi 165 tys. ton ołowiu i cynku (29), a z rudy bułgarskiej 155 tys. ton ołowiu i cynku (31), czyli poziom jest zbliżony. Na 1 mieszkańca przypada w Bułgarii 3,5 razy więcej metalu (zawartego w wydobywanej rudzie). Jednak większa część metalu jest z Bułgarii eksportowana w postaci rud i koncentratów. Produkcja hutnictwa metali nieżelaznych w 1959 r. wyniosła 49 tys. ton (29), gdy w tym czasie w Polsce bez aluminium — 324 tys.
ton (31). W Polsce na 1 mieszkańca przypadało prawie 2 razy więcej metali nieżelaznych (w tym 5 razy więcej cynku, ale trzy razy mniej ołowiu i 40% mniej miedzi). Charakterystyczne jest, że hutnictwo polskie nastawione jest na produkcję cynku, podczas gdy hutnictwo bułgarskie — na ołów.
W perspektywie czasu, równocześnie z omówionym wielkim rozwojem hutnictwa żelaza, będzie w dalszym ciągu utrzymywane wysokie tempo rozwoju hutnictwa metali nieżelaznych.
Na rok 1965 zaplanowana jest produkcja 93 tys. ton ołowiu, 55 tys. ton cynku, blisko 30 tys. ton miedzi, 100 tys. ton kwasu siarkowego (w zakładach hutniczych) oraz inne związki chemiczne, większy wachlarz metali rzadkich itp. (23, 12).
Oznacza to, że w roku 1965 Bułgaria zajmie pierwsze miejsce wśród krajów socjalistycznych i drugie miejsce na świecie w produkcji ołowiu oraz drugie miejsce wśród krajów socjalistycznych (za Polską) i trzecie na świecie w produkcji cynku na 1 mieszkańca (23, 19). Niezależnie od zwiększenia produkcji hutnictwa metali nieżelaznych ważnym problemem jest podwyższenie poziomu technicznego oraz osiągnięcie lepszych efektów ekonomicznych.
**Wnioski**
Na podstawie powyższego przeglądu wydobycia rud i hutnictwa żelaza oraz metali nieżelaznych można wysunąć niektóre bardziej ogólne spostrzeżenia i wnioski.
Udział Bułgarii w międzynarodowej wymianie surowców i wyrobów hutnictwa polega na: eksportie rud i koncentratu rud cynku, ołowiu i miedzi i na importie większości wyrobów hutnictwa żelaza.
W niedalekiej przyszłości import wyrobów hutnictwa żelaza zmniejszy się, zwiększy się natomiast jeszcze bardziej eksport ołowiu, cynku i miedzi metali rzadkich oraz barytu, ale już przeważnie w postaci czystych metali. Poważne rozmiały osiągnie eksport rudy żelaza. W związku z przemianami w strukturze wywozu można oczekiwać pewnego zmniejszenia potoków rud i koncentratów do portów (z wyjątkiem portów Łom i Widin, przez które będzie eksportowana ruda żelaza).
Ośrodek hutnictwa żelaza kształtuje się opodal jedynego większego kompleksu przemysłowego Bułgarii (zwanego w piśmiennictwie bułgarskim aglomeracją przemysłową) — Pernik-Sofia, w oparciu o znaczne złoża rudy żelaza w Kremikowcy.
Kraj tej wielkości jak Bułgaria można rozpatrywać jako jeden region ekonomiczny I rzędu. Biorąc więc pod uwagę bazę surowcową i energetyczną Bułgarii oraz większą wydajność pracy w dużych zakładach można stwierdzić, że możliwe i racjonalne jest budowanie tylko jednego ośrodka hutnictwa żelaza w kraju.
Cechą charakterystyczną wydobycia rud i hutnictwa metali jest ścisły związek przestrzenny z obszarami występowania złóż rud, które związane są ze strefą górotworu alpejskiego i masywem macedońsko-rodopskim.
Do powstania takiego stanu rzeczy w Bułgarii przyczynił się brak większych zasobów węgla koksującego i stosunkowo mała produkcja energii elektrycznej.
Wydobycie rud i hutnictwa metali występuje tylko w Bułgarii południowej (bez Macedonii Pirińskiej). Bułgaria północna, nie licząc kilku małych kopalni, pozbawiona jest tego przemysłu.
Wyraźnie zarysowują się dwa wielkie rejony wydobycia rud i hutnictwa metali: rejon rodopski i rejon zachodni. W rejonie zachodnim istniejące i rozbudowywane hutnictwo żelaza oraz hutnictwo metali nieżelaznych jest w ścisłym związku z kompleksem przemysłowym Sofia-Pernik.
Pozycja tego kompleksu umocni się jeszcze bardziej po uruchomieniu kombinatu w Kremikowcy. W związku z budową kombinatu kremikowskiego — ciężar inwestycji w ostatnich latach przeniósł się z rejonu rodopskiego (wydobycie i hutnictwo rud ołowiu i cynku) do rejonu zachodniego (wydobycie i hutnictwo rud żelaza i miedzi, 8).
W obrębie kompleksu przemysłowego Sofia-Pernik oraz w niektórych ośrodkach przemysłowych Bułgarii południowej można zaobserwować rozwój przemysłu połączonego więzami natury technicznej, ekonomicznej i demograficznej z wydobyciem rud i hutnictwem metali.
Międzyzakładowe stosunki techniczne — bezpośrednie lub pośrednie — pozwalają radzieckiemu geografowi Welewowi wyodrębnić kształtowanie się w Bułgarii kilku cyklów produkcyjnych w ujęciu Kołosowskiego.
Między innymi Walew widzi cykle oparte na wydobyciu i hutnictwie metali (16). Są to:
1) pirometalurgiczny cykl hutnictwa żelaza w kompleksie przemysłowym Sofia-Pernik, rozwijający się po linii: ruda żelaza i koks — surówka — stal — wyroby walcowane i odlewnicze — maszyny — wyroby metalowe.
2) w tracko-rodopskim rejonie przemysłowym (obejmującym ośrodki przemysłowe doliny Maricy i Rodopów) powstał pirometalurgiczny cykl hutnictwa metali nieżelaznych. Tutaj powiązania produkcyjne rozwijają się w dwóch kierunkach: a) rudy polimetaliczne — koncentraty rud ołowiu i cynku — metale nieżelazne — produkcja wyrobów metalowych związanych z masową konsumpcją metali nieżelaznych (na przykład produkcja akumulatorów, przyrządów elektrycznych itd.); b) hutnictwo metali nieżelaznych — produkcja kwasu siarkowego i pochodnych — nawozy sztuczne (np. kombinat chemiczny w Dymitrowgradzie).
Głównymiogniwami pirometalurgicznego cyklu metali nieżelaznych są ośrodki przemysłowe Płowdiw, Kyrdżali, Dymitrowgrad, Rudozem, Madan, Pazardżik.
Pewne zaczątki kształtowania się pirometalurgicznego cyklu metali nieżelaznych widać również w rejonie zachodnim.
LITERATURA
(1) Biuletin Ambasady RL. Bulgarii w Warszawie — nr 11, sierpień 1961 r.
(2) Byczwarow M. Charakteristika na towaropotoka na kafiawi kamenni wygliszta po żelezopytnite linii u nas za 1958 godina — maszynopis, s. 14.
(3) Christow T. Razvitie i geografsko rozpledelenje na rudodobiwa i czernata metalurgija w Bylgaria. „Izwiestija na Byłgarskoto Geografsko Drujestwo”, z. II (XII), s. 118.
(4) Christow T., op. cit., s. 116—117.
(5) Christow T., op. cit., s. 122.
(6) Christow T., op. cit., s. 121.
(7) Cwetkowa A. Geolożkite prouczwanija i perspektywi za radowite na rudodobiwnata i metalurgicznata promiszlenost. — czas. „Planowo Stopanstwo” nr 2, 1960, s. 71.
(8) Cwetkowa A., op. cit., s. 69.
(9) Cwetkowa A., op. cit., s. 73.
(10) Cwetkowa A., op. cit., s. 74.
(11) Dokumentacja prasowa — „Biuletyn PAP” nr 455.
(12) Geografija na Bylgarija, 2 tom — Ikonomiczeska geografija pod redakcją akad. A.S. Beszkowa i doc. E.B. Welewa — Sofija 1962 r., s. 92.
(13) Geografija na Bylgarija, op. cit., s. 90—91.
(14) Geografija na Bylgarija, op. cit., s. 88—89.
(15) Geografija na Bylgarija, op. cit., s. 84.
(16) Geografija na Bylgarija, op. cit., s. 167.
(17) Grozew M. Stomaneho syrce na Rodinata — czas. „Sofija” nr 5, 1961.
(18) Gunczew G. Źelezodobiwnata industrija w Samokowsko. Czas. „Archiw za Poselisztni Prouczwaniia”, rok II, nr 3—4, Sofija 1940 r., s. 284, cyt. za Christowem „Razwitie...”.
(19) Jordanow J. Naj-goliamoto i naj-moderno predprijatie na naszata cwentna metalirgija — Oteczestwen front. 24.6.1961.
(20) Industrializacja Narodnej Respubliki Bolgarii w gody narodnoj vlasti, wyd. w językach obcych. Sofya 1959, s. 33.
(21) Kolew R. Kremikowskijat metalirgiczen kombinat. „Geografija” nr 6, 1961, s. 6—9.
(22) Penkow J. Rozwój i rozmieszczenie produkcji w Bulgarskiej Republice Ludowej. „Przegląd Geograficzny” t. XXXII, z. 3, 1960. Warszawa s. 294—295.
(23) Penkow J., Welew W., W poreczieto na Arda. Sofija 1961, s. 50.
(24) Penkow J., Welew W., op. cit., s. 61.
(25) Penkow J., Welew W., op. cit., s. 43.
(26) Penkow J., Welew W., op. cit., s. 46.
(27) Promiszlenost na NR Bylgarija. Statisticzeski Sbornik, Sofija, 1958, s. 72 cyt. za Christowem, op. cit.
(28) Rabotniczesko delo. 26.6.1959.
(29) Rocznik Statystyczny 1960 — Warszawa GUS, s. 99.
(30) Statisticzeski godisznik na Bylgarija 1959.
(31) Statisticzeski godisznik na Bylgarija 1960.
(32) Tonew St. Promiszlena charakteristika na Kremikowskoto železorudno nchodiszte i rezultatnost na izwyrszenite geologoprouczwatelni raboti. „Minno Delo” nr III, 1958, s. 78, cyt. za Christowem — Razwitie...
(33) Tritonow J. Metalurgijata na želazoto u nas. Sofija 1924, cyt. za Christowem „Razwitie...
(34) Welew E.B. Bolgaria. Moskwa 1957, s. 164. Geografgiz.
IRON AND NON-FERROUS METAL INDUSTRIES IN BULGARIA
Iron and steel metallurgy applying modern production methods has been established in Bulgaria within the period of last ten years owing to the fast development of heavy industry absorbing large quantities of metals as well as to the detection of considerable iron ore beds.
The main centre of production are the Lenin-Works at Pernik. According to the premises of the five years plan (1961—1965) a large metallurgical combine at Kremikowcy is being constructed, including an iron work, an open pit, an agglomeration plant as well as flotation, coke-chemical and power plants.
In the years 1965—66 the total production volume of iron and steel works will reach 1.5 million tons of steel and the same quantity of rolled goods.
Still better results have been achieved in the field of mining and non-ferrous metallurgy producing considerable quantities of goods meant for export to the socialistic countries. The total output of lead-zinc ores amounted to 2.780.000 tons, of copper ores — to 915.000 tons and the production of lead, zinc and copper reached correspondingly 42.500, 22.000 and 14.000 tons. In the year 1960 Bulgaria took the 13th, 16th and 17th place in world's production of these metals.
The main centres of lead, zinc and copper production are the works at Kyrdzali, Plovdiv and Pirdopa.
The ore mining and metallurgical industry of Bulgaria are concentrated in the south part of this country, where there are ore beds in the region of alpean strata and that of Macedonian-Rhodopean massif. Two regions are very distinctly delineated: the western region and that of Rhodope. There are tight production bonds between mining and metallurgy cooperating on their part with metal working factories.
Translated by Julia Kulinicz
МАРИН БЫЧВАРОВ
ЧЕРНАЯ И ЦВЕТНАЯ МЕТАЛЛУРГИЯ В БОЛГАРИИ
Черная металлургия с новейшими производственными процессами возникла в последнем десятилетии в связи с быстрым развитием металлоемкой тяжелой индустрии, а также в связи с обнаружением серьезных залежей железной руды.
Главным центром производства является завод им. Ленина в Димитрове. Согласно директивам пятилетнего плана (1961—65 гг.), в настоящее время строится крупный металлургический комбинат в Кремиковцы, охватывающий кроме металлургического завода, шахту с открытой разработкой, агломерационную и флотационную фабрику, коксохимический завод и электростанцию.
Производственные мощности черной металлургии страны в 1956—66 гг. достигнут почти в 1,5 миллиона т. стали и такое же количество прокатных изделий.
Болгария находится в относительно лучшем положении что касается добычи руды цветных металлов, а также цветной металлургии, причем цветные металлы экспортируются, главным образом, в социалистические страны.
Производство свинцово-цинковых руд в 1959 году составляло 2,870 тыс. т., медной руды — 915 тыс. т., а производство свинца, цинка и меди достигло соответственно 42,5 тыс. т., 22 тыс. т. и 14 тыс. т.
Главными центрами производства свинца, цинка и меди являются металлургические заводы в Кырждали, Пловдиве и в Пирдопе.
Горнодобывающая промышленность и металлургия Болгарии концентрируется в южной части страны в районе местонахождения залежей руды в пределах зоны альпийского горообразования и Македонско-родопского массива. Отчетливо вырисовываются два района: западный и родопский. Горнодобывающая промышленность и металлургия находятся в тесной связи как друг с другом, так и с заводами дальнейшей переработки продуктов металлургии.
Пер. В. Миховского
http://rcin.org.pl
Jubileusz radzieckiego wydawnictwa „Woprosy Gieografii”*
The Jubilee of the Soviet Publication „Voprosy Gieografii”
Zarys treści. Autor omawia treść ostatnich 14 tomów radzieckiego wydawnictwa geograficznego „Woprosy Gieografii”. W r. 1960 ukazał się jubileuszowy, pięćdziesiąty tom tego czasopisma.
Opublikowanie pięćdziesiątego tomu jest dla redakcji wydawnictwa okazją do urządzienia małego jubileuszu. W roku 1960 ukazał się 50 tom czołowego radzieckiego periodyku geograficznego „Woprosy Gieografii”, wydawanego przez moskiewską filię Wszechzwiązkowego Towarzystwa Geograficznego. Był to jubileusz piętnastolecia pracy zespołu redakcyjnego, a w szczególności jego stałych członków w osobach: N. Baranowskiego, J. Sauszki na, K. Markowa, E. Murzajewa, A. Sołowjowa, A. Komkowa, W. Sukaczewa oraz kilku innych, których nazwiska wiele razy powtarzają się w składzie kolegium redakcji. Jubileusz ten wyraził się autoreczencyjnym artykułem pióra J. Sauszki na, otwierającym ów pięćdziesiąty tom. Daje to okazję do ponownego omówienia dorobku tego wydawnictwa.
Objętościowo dorobek tych 50 tomów wyraża się ośmioma setkami arkuszy wydawniczych, czyli przeciętnie po 16 arkuszy na jeden tom. Na tych łamach — jak pisze prof. Sauszkin — zamieszczono prace około 500 autorów, wśród których poza znany mi geografami widnieją też nazwiska nowe, przedstawicieli młodzieży, ze studentami włącznie. Z tej młodzieży debiutującej w „Woprosach Gieografii” wyrosło już teraz paru poważnych naukowców. Szeroki wachlarz autorski jest niewątpliwie zasługą redaktorów tego czasopisma. Na liście autorów w tomach od 41 do 50 największą ilość pozycji, a mianowicie ponad trzy mają tylko trzy osoby (W. Hochman, S. Kowalew, L. Sobolew). Przykład ten godny jest naśladowania przez inne czasopisma naukowe. Wśród autorów jest 15 cudzoziemców, a w tym trzech Polaków¹.
* Omawiamy tu tomy 40—53. Poprzednie recenzje patrz: „Przegląd Geograficzny” rocznik XXIII, 1950/51, o pierwszych dwudziestu tomach (S. Berezowski); rocznik XXVI, 1954, nr 4 o tomie 30, poświęconym nowym typom kolchozów (F. Barciński); rocznik XXVIII, 1956, nr 2 o tomach 21—36 (S. Berezowski) oraz nr 4 o tomie 38 poświęconym geografii miast (L. Kosiński); rocznik XXX, 1958, nr 1 o tomie 39, poświęconym rejonizacji fizyczno-geograficznej ZSRR (M. Bogacki i R. Czarnecki), oraz w „Czasopiśmie Geograficznym” rocznik XXVII, 1956, nr 4 o tomie poświęconym geografii historycznej (B. Strzelcka).
¹ K. Dziewoński. Warszawa — ekonomiko-gieograficznej oczerk goroda, tom 38; S. Herbst. Raboty nad Istoriceskim Atlasom Polszy, tom 50; S. LeszWiele tomów poświęconych zostało poszczególnym geografom radzieckim, ich pamięci lub z okazji jubileuszów. Pierwszy tom nawiązywał do 70-lecia urodzin L. Berga, a drugi do 60-lecia N. Barańskiego. Natomiast z serii omawianych tomów poszczególne poświęcono pamięci A. Barkowa (40), 70-lecia N. Barańskiego (41), pamięci J. Szokalskiego (41), pamięci R. Kabo (45), pamięci N. Kołosowskiego (47), pamięci N. Sokołowa (52) oraz jubileuszowi J. Witwera (53). Tomy te rozpoczyna zwykle artykuł wstępny mówiący o dorobku naukowym odnośnej osoby, albo podstawowy artykuł pióra danego geografa. Profil tematyczny tomu jest związany z zakresem jego specjalności.
Zgodnie ze zwyczajem omawianego wydawnictwa wszystkie tomy były profilowane. Geografii fizycznej przeznaczono cztery tomy, ekonomicznej cztery, geografii regionalnej i geograficznym zagadnieniom kompleksowym również cztery oraz po jednym kartografii i geografii historycznej. Podział tematyki na główne działy nauk geograficznych jest dosyć równomierny. Pewne dysproporcje dadzą się jednak zauważyć w zakresach poszczególnych dyscyplin.
Tak więc w ramach geografii fizycznej zaznacza się szersze traktowanie geomorfologii, której poświęcono dwa tomy: 46 i 52. Szczególnie ciekawy jest tom omawiający problemy geomorfologii stosowanej. Znajdujemy tu artykuły omawiające metody i wyniki badań geomorfologicznych w dorzeczu Wołgi środkowej i dolnej związane z zagadnieniami rolniczymi, zapór wodnych oraz poszukiwań ropy naftowej i gazu ziemnego, tużdzież podobne studia związane z poszukiwaniem boksytów w środkowym Kazachstanie. Mamy możliwość zapoznać się też z pracami N. Sokołowa o metodach zastosowania geomorfologii i o konkretnych studiach na terenie dorzecza Angary. Artykuły zawarte w omawianym tomie obrazują duży postęp radzieckiej geografii fizycznej w tej dziedzinie. Ciekawy jest również tom 48 poświęcony biografii głównie pod kątem widzenia ochrony przyrody, choć tutaj tematyka jest trochę rozproszona na szczegółowe zagadnienia. Znacznie mniej miejsca poświęcono meteorologii i geografii gleb.
W geografii ekonomicznej zainteresowania autorów koncentrują się nad regionalizacją ekonomiczną, geografią osadnictwa ze szczególnym uwzględnieniem miast oraz nad geografią ludności. Regionalizacji poświęcony został tom 47 i parę artykułów w tomie 41. Jest to na ogół kontynuacja metod N. Barańskiego i N. Kołosowskiego oraz ich zastosowania do delimitacji i charakterystyki poszczególnych regionów Związku Radzieckiego. Nowych elementów metodologicznych znajdujemy tu niewiele. Jedynie prof. J. Sauszkin przedstawia swoją nową koncepcję podziału ZSRR na podstawowe regiony gospodarcze, których wydziela dwadzieścia dziewięć (tom, 47, s. 52). Podział jego nie pokrywa się z ustalonymi oficjalnie wielkimi regionami sownarchozów, których w roku 1959 wydzielono siedemnaście plus dwa okręgi samodzielne. Na wymienienie zasługuje też artykuł W. Czetyrkinia o regionotwórczych czynnikach w radzieckiej regionalizacji gospodarczej (tom 41).
czycki. Gieografia w Polsce pośle wtoroj mirowoj wojny i pierspiektiwa jej rozwitija, tom 44.
2 Cztery spośród ciekawszych artykułów z powyższych dwóch tomów zostały opublikowane w tłumaczeniu polskim w „Przeglądzie Zagranicznej Literatury GeograGeografia osadnictwa, pojęta jako część geografii ekonomicznej, omawiana jest w tomie 45. Tutaj, oprócz podsumowania dorobku R. Kabo w tym zakresie, na uwagę zasługuje artykuł S. Kowalewa o głównych problemach typologii osadnictwa z podaniem klasyfikacji genetycznej, produkcyjnej i przestrzennej. Zaciekawia również tom 43 omawiający problemy użytkowania ziemi. Okazuje się, że w Związku Radzieckim są one ujmowane nieco inaczej niż w Polsce. Geografowie radzieccy pracują nad rejestrem ilościowym i oceną gruntów zgodnie z dyrektywami XX Zjazdu. W omawianej serii jeden tom reprezentuje problematykę geografii rolnictwa.
Mniej prac dotyczy geografii przemysłu, a w szczególności geografii transportu, co jest najpoważniejszą luką. Może nas to tym bardziej dziwić, że właśnie z geograficznego środowiska moskiewskiego wyszło poważne opracowanie książkowe o geografii transportu, którego autorem jest I. Nikolski (1960), następca N. Kołosowskiego. Jedną z bardzo niewielicznych pozycji w tym zakresie jest artykuł Iofa o węźle Twera (Kalinina), omówiony jednak głównie historycznie (tom 49).
Z zakresu geografii regionalnej ZSRR są dwa ciekawe tomy o centralnym regionie przemysłowym (49) oraz o Moskwie i regionach podmoskiewskich (51). Słuszne jest, że wydawnictwo moskiewskiej filii Wszechzwiązkowego Towarzystwa Geograficznego tym właśnie regionom poświęca więcej uwagi. Pierwszy z tych tomów omawia problemy geografii ekonomicznej, w drugim zaś przeważa tematyka fizyczno-geograficzna. Również dwa tomy poświęcone są problemom geografii za granicą. W 44 tomie omówiono charakterystykę nauk geograficznych w Polsce, Czechosłowacji, Bułgarii, na Węgrzech, w Chinach, Anglii, Stanach Zjednoczonych, Ameryki, Kanadzie, Meksyku, Danii oraz Ameryce Łacińskiej. Stan w państwach demokracji ludowej omówiony został przeważnie przez autorów z tych krajów, natomiast w zakresie obozu kapitalistycznego większość to tłumaczone artykuły obcych autorów. Drugi tom z artykułami o krajach zagranicznych (53) poświęcony został jubileuszowi I. Witwera. W porównaniu z poprzednimi rocznikami „Woprosów Gieografii” zauważa się wzrost zainteresowań geografią krajów zagranicznych.
Jubileuszowy tom 50 zawiera prace z zakresu geografii historycznej w znacznej części dotyczące problemów Związku Radzieckiego, a ponadto omówienie prac nad atlasem historycznym Polski oraz studiów historyczno-geograficznych w Czechosłowacji. Jeden tom poświęcony kartografii (42) zawiera kilka prac dotyczących metod graficznych i redagowania geograficznej treści map, łącznie z kartowaniem polowym problemów fizyczno-geograficznych, jak również metod pracy ze zdjęciami aerofotogrametrycznymi. W tomie tym uderza słaba technika reprodukcji wielu map, wraz z niewyraźnymi jednokolorowymi reprodukcjami zdjęć aerofotogrametrycznych. Przy tej okazji warto zaznaczyć, że również w innych tomach ilość ilustracji kartograficznych jest stosunkowo niewielka, często wręcz niewystarczająca. Wydaje się, że taki artykuł, jak np. J. Suszkina i T. Kałaszniowej o regionalizacji gospodarczej centralnej Rosji (tom 49), bez ilustracji kartograficznej traci poważnie na wartości. Ciągle jeszcze wyczuwany przez czytelników nie-
ficznej" wydawanych przez IG PAN Warszawa 1960 z. 2 pt. Zagadnienia regionalizacji ekonomicznej w ZSRR.
dosyt ilustracji kartograficznej jest jednym z nielicznych, ale poważnych dezyderatów wypowiadanych pod adresem redakcji.
Do dużych zasług Komitetu Redakcyjnego należy bezsprzecznie to, że "Woprosy Gieografii" mają nie tylko charakter informacji o studiach i faktach geograficznych, ale również że wielu pozycjom nadano cechy polemiczne, wypowiedzi i głosów w dyskusji. Należy to do tradycji tego wydawnictwa. Warto przypomnieć, że już 9 tom noszący tytuł Łomonosowskiej lektury zawierał ważne metodologiczne uwagi krytyczne, zawarte między innymi w bardzo ciekawym artykule S. Murawiewskiego o roli czynników geograficznych w formowaniu kompleksów terytorialnych. Na łamach tego periodyku ogłaszane były często wypowiedzi polemiczne w obronie metod regionalizacji gospodarczej stosowanych przez N. Barańskiego i N. Kołosowskiego, metod — jak wiadomo — niejednokrotnie krytykowanych przez przedstawicieli innych radzieckich ośrodków geograficznych.
W omawianej serii tomów na uwagę zasługuje bardzo ciekawa wypowiedź W. Anuczina O istocie środowiska geograficznego i o przejawach indeterminizmu w geografii radzieckiej, w której autor w oparciu o klasyków marksizmu-leninizmu szuka właściwego kierunku metodologicznego w naukach geograficznych. Tom 41 zawiera metodologicznie ważny artykuł O. Konstantinowa o ekonomiczno-geograficznej klasyfikacji miast. Parę ciekawych ustaleń i naukowych uogólnień w zakresie geografii miast podanych zostało także w tomie 45, a mianowicie P. Dubrowina o aglomeracji miast, W. Dawidowicza o rozwoju sieci miast radzieckich w ciągu ostatnich 40 lat.
Każdy tom omawianej serii "Woprosów Gieografii" zawiera parę recenzji prac geograficznych związanych z jego tematycznym profilem. Podawane są też zestawienia bibliograficzne. W omawianej serii zamieszczona jest bibliografia prac i artykułów radzieckich o geografii za granicą (tom 44) oraz o regionalizacji gospodarczej (tom 47), jubileuszowy zaś tom 50 zawiera wykaz autorów artykułów z tomów 41–50. Prawie w każdym tomie podawana jest też kronika informująca o działalności moskiewskiej filii Wszechradzieckiego Towarzystwa Geograficznego.
Mimo nie bardzo sprzyjających okoliczności formalnych omawiane wydawnictwo znajduje swój oddźwięk w innych krajach. Do tych niesprzyjających okoliczności należy brak obojęcznych streszczeń pozycji artykułowych. Dodawany jest tylko spis treści w języku angielskim lub czasem w esperanto. W rozpowszechnianiu za granicą pewnym utrudnieniem jest to, że "Woprosy Gieografii" nie są uważane za czasopismo i nie mogą być normalnie prenumerowane i kolportowane. Niekorzystnym faktem jest też stosunkowo niski nakład. Duży nakład — bo aż 20 tys. — miał tylko tom 37 poświęcony geografii w szkole średniej i wyższej; nawiąsem mówiąc ten tom w Polsce jest zadziwiająco mało znany. Tomy od 20 do 40 miały przeciętnie po 3 tys. egzemplarzy, seria zaś omawiana ma już tylko przeciętnie po 2 tys. Jedynie tom poświęcony geografii ekonomicznej (41) miał 4 tys., a kartografii 5 tysięcy. Wpływa to niewątpliwie hamującą na zasięg oddziaływania tego wydawnictwa.
Mimo to treść poszczególnych tomów znajduje za granicą wyraźny oddźwięk w wielu krajach, zwłaszcza obozu socjalistycznego. Obszerny zbiór artykułów o geografii miast został opublikowany po chińsku. Pojedyncze artykuły oraz recenzje o poszczególnych tomach lub ich seriach
ukazywały się we Francji, Japonii, Stanach Zjednoczonych, Polsce itp. Trzeba przyznać, że moskiewski ośrodek geograficzny zgrupowany wokół tamtejszego uniwersytetu i filii Towarzystwa Geograficznego ze swymi poważnymi osiągnięciami metodologicznymi ze wszech miar zasługuje na uwagę i stanowi jedną z poważniejszych szkół geograficznych w świecie. Dorobek tego ośrodka moskiewskiego jest szczególnie atrakcyjny dla geografów w krajach demokracji ludowej, a „Woprosy Gieografii” powinny stać się jednym z ważniejszych elementów postępu metodologii nauk geograficznych w tych krajach.
„Istotą badań geograficznych są kompleksowe badania terytorialne” pisze prof. Sauszkin w artykule wstępny do 50 tomu „Woprosów Gieografii”, stwierdzając następnie, że w tym kierunku należy rozwijać omawiane wydawnictwo. Omawiając plan na przyszłość uważa on, że tematyka powinna dotyczyć przede wszystkim problemów ogólnego rozwoju gospodarki narodowej Związku Radzieckiego, jego kultury i nauki. Wymieniając długą listę zadań szczegółowych, J. Sauszkin stwierdza, że „Woprosy Gieografii” mają przede wszystkim służyć rozwojowi kultury geograficznej w społeczeństwie. Zgodnie z planem rozwoju radzieckich nauk geograficznych na okres 1960—1980 wydawnictwo to ma publikować i omawiać prace o charakterze monografii, różne studia popularnonaukowe, podręczniki dla szkół średnich i wyższych itp. „Woprosy Gieografii” pozostaną jednak nadal także platformą twórczego ścierania się poglądów w dyskusji nad rozwojem metodologii nauk geograficznych.
STANISŁAW BEREZOWSKI
THE JUBILEE OF THE SOVIET PUBLICATION "VOPROSY GIEOGRAFII"
The author discusses the contents of 14 volumes of the Soviet publication „Voprosy Gieografii”. In the year 1960 the jubilee 50th volume of this periodical has been issued.
Translated by Julia Kulnicz
СТАНИСЛАВ БЕРЕЗОВСКИ
ЮБИЛЕЙ СОВЕТСКОГО ИЗДАНИЯ «ВОПРОСЫ ГЕОГРАФИИ»
Автор рассматривает содержание последних 14 томов советского географического издания «Вопросы географии». В 1960 году вышел из печати юбилейный, пятидесятый том этого издания.
Пер. Б. Миховского
http://rcin.org.pl
Regional Science Association
Zarys treści. Sprawozdanie zawiera krótki zarys historii powstania i rozwoju Regional Science Association, jak również przegląd i ocenę koncepcji teoretycznych dotyczących regional science jako wyodrębnionej dyscypliny naukowej.
Założone przed kilku laty na gruncie amerykańskim stowarzyszenie naukowe pod nazwą Regional Science Association zdobyło sobie w krótkim czasie poważną pozycję naukową, również na arenie międzynarodowej. Jego osiągnięcia, niezależnie od ich oceny, nie mogą być ignorowane dziś przez nikogo, kto zajmuje się poważnie przestrzennymi aspektami życia społeczno-gospodarczego. To stwierdzenie odnosi się zresztą równie dobrze do samej regional science — dyscypliny naukowej lansowanej przez to stowarzyszenie już w samej jego nazwie; dlatego też niniejsze sprawozdanie dotyczyć będzie z konieczności zarówno działalności Stowarzyszenia, jak i charakterystyki regional science jako takiej.
Trudności językowe skłoniły autora do pozostawienia w tekście nazwy regional science w brzmieniu oryginalnym — jako trudnej do przetłumaczenia, gdyż w języku polskim „nauka regionalna” brzmi nie tylko obco z czysto językowego punktu widzenia, ale i bardziej jeszcze prezentacyjnie niż w języku angielskim. Czy zaś odpowiada ona merytorycznie zakresowi tej dyscypliny — takiemu, jakim go przedstawiają wypowiedzi programowe, oraz takiemu, jaki faktycznie rysuje się na podstawie lektury prac publikowanych w wydawnictwach Stowarzyszenia — będzie mógł osądzić sam czytelnik.
Regional Science Association utworzona została w roku 1955, w wyniku zwołanej przez Waltera Isarda, podówczas profesora Wydziału Ekonomicznego Massachusetts Institute of Technology, konferencji, jaka odbyła się w grudniu 1954 roku w Detroit. Uczestnicy tej konferencji, reprezentujący różne nauki społeczne, wypowiedzieli się wówczas za utworzeniem międzydyscyplinarnej organizacji naukowej, zajmującej się zagadnieniami analizy regionalnej i pokrewnych badań przestrzennych. Wraz z formalnym ukonstytuowaniem się R. S. A. następna konferencja grudniowa i kolejne dalsze nabraly charakteru stałych dorocznych zjazdów Stowarzyszenia; skoordynowanych w czasie i miejscu ze zjazdami Amerykańskiego Towarzystwa Ekonomicznego i pokrewnych organizacji naukowych. Na zjeździe w grudniu 1955 r. Isard wystąpił ze swym pierwszym referatem programowym, uzasadniającym istnienie regional science jako wyodrębnionej dyscypliny naukowej.
W rok później utworzony został przy Uniwersytecie Stanu Pensylwania w Filadelfii Wydział Regional Science, co dało tej nowej dyscyplinie oficjalny status akademicki na terenie Stanów Zjednoczonych. Wydział ten kierowany przez W. Isarda prowadził początkowo specjalizację jedynie na szczeblu doktorskim (Ph.D.), obecnie także magisterskim (M.A.). (Ostatnio zaawansowane były projekty utworzenia trzech dalszych podobnych wydziałów na innych uniwersytetach amerykańskich).
Wydział Regional Science w Filadelfii jest równocześnie kwatery główną sekretariatu R.S.A. oraz redakcji wydawnictw Stowarzyszenia. Zaliczyć do nich trzeba przede wszystkim rocznik „Papers and Proceedings”, w którym drukowane są materiały dorocznych konferencji Stowarzyszenia. Drugim stałym wydawnictwem jest ukazujący się nieregularnie od 1958 r. „Journal of Regional Science”. Większe objętościowo studia Stowarzyszenie publikuje w postaci serii prac, ukazujących się w ramach nowojorskiej firmy wydawniczej John Wiley and Sons¹. Ostatnio ukazała się pierwsza pozycja niezmiernie pożytecznej nowej serii o charakterze bibliograficznym².
* * *
Czym jest Regional Science według koncepcji jej twórców? Posłużmy się w odpowiedzi obszernymi cytatami ze wspomnianego wyżej pierwszego referatu programowego W. Isarda.
„Regional science — jak każda nauka społeczna — zajmuje się badaniem człowieka i wzajemnego oddziaływania zachodzącego między nim a środowiskiem przyrodniczym; ogranicza się ona przy tym do badania problemów, ogniskujących się wokół aspektu przestrzennego badanych zjawisk³.
Brzmi to nieomal jak definicja geografii, a w każdym razie geografii człowieka. Isard jednak kwalifikuje bliżej swoją koncepcję w sposób następujący:
„W odróżnieniu od ekonomiki, socjologii, antropologii i nauk politycznych — regional science, podobnie jak geografia, kładzie szczególny nacisk na analizę położenia, na aspekt przestrzenny (badanych zjawisk), biorąc w pełni pod uwagę całość zmienności powierzchni Ziemi, jej wyposażenie w bogactwa naturalne. W odróżnieniu jednak od geografii, antro-
---
¹ W ramach tej „Regional Science Studies Series” ukazały się dotychczas następujące pozycje:
W. Isard. Location and Space Economy. N. York 1956 (por. recenzję K. Dziewonieckiego, „Przegląd Geograficzny”, XXX (1958), s. 297—300).
J. Airov. The Location of the Synthetic Fiber Industry — A Case Study in Regional Analysis. N. York 1959.
W. Isard, E.W. Schoeller, T. Vietorisz. Industrial Complex Analysis and Regional Development. N. York 1959. (Por. recenzję W. Lisowskiego, w niniejszym zeszycie).
W. Isard. Methods of Regional Analysis — An Introduction to Regional Science. N. York 1960 (por. recenzję K. Dziewonieckiego, „Przegląd Geograficzny”, XXXIII (1961), s. 735—737).
² B.J.L. Berry, A. Predl. Central Place Studies — A Bibliography of Theory and Applications. Regional Science Research Institute, Philadelphia 1961.
³ W. Isard. Regional Science, the Concept of Region, and the Regional Structure. „Papers and Proceedings”, II (1956), s. 13—26.
pologii i nauk politycznych — *regional science*, bardzo podobnie jak ekonomika, a w mniejszym zakresie także i socjologia, kładzie szczególny nacisk na metodologię, która obejmuje:
1) konstrukcję modeli teoretycznych o różnym stopniu abstrakcji, opartych na hipotezach intuicyjnych lub też hipotezach nasuwających się na podstawie analizy zebranych materiałów empirycznych,
2) sprawdzanie tych modeli w oparciu o odpowiednie materiały statystyczne, ulepszanie i formułowanie na nowo tych modeli w świetle rezultatów takiej weryfikacji.
W ten sposób widzę *regional science* jako naukę odrębną od istniejących nauk. Według mnie przestrzenne zgrupowania zjawisk fizycznych (? A.W.) biologicznych i społecznych na powierzchni Ziemi mają charakter funkcjonalny, a przez to samo stanowią odpowiednie pole dla analizy; zgodnie z tym region stanowi mniej lub bardziej wyodrębniającą się część większej całości, złożonej z wzajemnie powiązanych jednostek. Co więcej, pełne zrozumienie takiego żyjącego organizmu nie może być osiągnięte jedynie poprzez zsumowanie odpowiednich studiów w zakresie poszczególnych nauk społecznych. Region ma swą własną „istotę”, która może być uchwyciona jedynie za pomocą narzędzi, hipotez, modeli i metod analizy, specjalnie stworzonych dla celów analizy regionalnej”\(^4\).
Tu wchodzimy już w zagadnienie definicji regionu, które to pojęcie ma dla *regional science* — według Isarda — znaczenie centralne. W powyższym cytacie, gdzie mowa o istocie regionu, Isard przedstawia organiczną koncepcję obiektywnie istniejącego regionu jako faktu życia gospodarczego. Równocześnie jednak region jest dla Isarda także czysto intelektualnym narzędziem analitycznym, tak jak ono rozumiane jest przez Whittlesey a wyrażającego opinię większości geografów amerykańskich.
Region ma więc dla Isarda podwójne znaczenie: a) jako narzędzie analityczne i b) jako konkretna rzeczywistość. Z jednej strony bowiem, jest w czystej teorii pewną abstrakcją, która nabiera konkretnego znaczenia dopiero w kontekście określonego badanego problemu — przy czym znaczenie to określane jest każdorazowo konkretnymi kryteriami odpowiednimi dla danego problemu. Różnym problemom odpowiadają różne sieci (lub hierarchie sieci) regionów. Jednakże, w miarę jak problemy stają się coraz bardziej ogólne, odnosząc się do coraz bardziej istotnych zagadnień dobrobytu społecznego, te sieci (lub hierarchie sieci) regionów wykazują — można by mniemać — tendencję do nakładania się, tak że w rezultacie można by oczekiwać ustanowienia „najlepszej” („prawdziwej”, „obiektywnej”) sieci regionów — ciągle zmieniającej się w czasie. Owe najlepsze, a zarazem „prawdziwe” regiony — to oczywiście ideał, który praktycznie nigdy nie będzie osiągnięty\(^5\).
Innymi słowy, zagadnienie obiektywnego istnienia „regionu w ogóle” (oczywiście regionu gospodarczego, o charakterze funkcjonalnym) to, według Isarda, zagadnienie jakiegoś systemu regionów, które by były „prawdziwe”, „istotne”, a zarazem „najlepsze” nie w odniesieniu do poszczególnych badanych problemów, ale dla całej problematyki dobrobytu i rozwoju gospodarczego. Aby mówić jednak o tak rozumianych regionach, musielibyśmy znać, co jest „najlepsze” dla harmonijnego rozwoju
---
\(^4\) ibidem.
\(^5\) ibidem.
całokształtu gospodarki narodowej; tymczasem brak do tej pory empirycznie sprawdzonych, opartych na faktach hipotez, które mogły pozwolić nam na tak szerokie uogólnienia.
Samo jednak postawienie teoretycznej możliwości istnienia takiego idealnego układu regionalnego nasuwa jednak równocześnie nieodparcie — choć między wierszami — zagadnienie dążenia do realizacji takiego układu poprzez świadomą działalność planistyczną — jak to zauważa słusznie australijski geograf O. Spate, który zresztą krytykuje Isarda za tę implikację.
Przytoczone wyżej poglądy na istotę regional science ilustrują koncepcję samego Isarda i stosunkowo nielicznej grupy niektórych jego współpracowników. Większość jednak członków R.S.A. wydaje się nie podzielać aż tak daleko idących urosczeń, skłaniając się raczej do bardziej „luźnej” koncepcji regional science, jaką reprezentował np. M. Garnsey. Według tej koncepcji regional science nie jest odrębną nauką — przynajmniej jeszcze nie, jako że o odrębności dyscypliny naukowej można mówić wtedy, gdy ma ona już swoją historię. Należałoby ją traktować — mówią oni — raczej jako płaszczyznę międzydyscyplinarnej współpracy w zakresie badań życia społecznego w przestrzeni.
Wśród tej grupy „ostrożnych” zwolenników nowego kierunku znalazła się także większość geografów, którzy wzięli udział w pracach R.S.A., a którzy byli skłonni dopatrywać się w programie regional science — nie bez pewnej, przyznajmy, słuszności — „imperialistycznych” tendencji do wchłonięcia większej części geografii. Opinię ich wyraża np. Preston James, który uważa, że „regional science wydaje się bardzo obiecującym zastosowaniem metod statystycznych do problemów leżących na pograniczu ekonomii i geografii... Zważywszy, że stosunkowo mało geografów posiada dostateczne wykształcenie w zakresie metod statystycznych, aby na tym polu wydajnie pracować, «regionaliści» ożywiają, być może, pewien słabo kultywowany aspekt geografii. Regional science jest więc jedynie ostatnim dzieckiem, jakie geografia wydała — jednakże, można by powiedzieć, nie doświadczając przy tym zbytniej radości poczęcia”.
Nawet jednak — odpowiada na to Isard i jego zwolennicy — gdybyśmy się zgodzili z tym, że brak wystarczającego uzasadnienia teoretycznego dla poglądu, że regional science jest odrębną gałęzią nauki i że jest ona np. swoistym kierunkiem w ramach geografii ekonomicznej, powstaje jednak argument czysto praktyczny na rzecz jej odrębności: konieczność zupełnie odmiennego przygotowania naukowego adeptów tego rodzaju studiów, przy czym program studiów musiałby obejmować tyle przedmiotów, że nie można by ich zmieścić obok zespołu innych przedmiotów, wykładanych na wydziałach geograficznych lub innych.
Powyższy przegląd opinii teoretycznych na temat regional science jako nauki nie daje jednak pełnego poglądu na to, czym jest ona w rzeczywistości; odpowiedzi na to trzeba szukać raczej w publikacjach ukazujących się pod firmą R.S.A. Analiza wykazuje, że nie wszystkie dziedziny
---
6 O. H. K. Spate. Quantity and Quality in Geography. „Annals of the Association of American Geographers”, L (1960), s. 377—394.
7 M. E. Garnsey. The Dimensions of Regional Science. „Papers and Proceedings”, II (1956), s. 27—39.
8 P. E. James. The Core and Boundaries of Regional Science; Discussion. „Papers and Proceedings”, IV (1958), s. 18—22.
regional science uprawiane są równie intensywnie, jak rysują się one w programowych wypowiedziach Isarda; co więcej, okazuje się, że większość prac publikowanych przez R.S.A. można by zakwalifikować do poszczególnych innych dyscyplin. Przykładem może być tu praca L. Rodwina, który zadał sobie trud rozklasyfikowania wszystkich artykułów, jakie ukazały się w pierwszych czterech tomach „Papers and Proceedings”. Rezultatem jego analizy był następujący podział (w liczbach zaokrąglonych):
| Ekonomia | 63% |
|----------|-----|
| Geografia | 6% |
| Planowanie | 7% |
| Nauki polityczne | 4% |
| Regional Science | 15% |
|------------------|----|
| Socjologia | 4% |
| Transport | 2% |
Tablica ta potwierdza opinię, że znaczna większość opublikowanych prac da się zaliczyć do dyscyplin tradycyjnych, przy czym około 2/3 reprezentuje ekonomię (a ściślej biorąc ten jej udział, który w USA przywykło się określać jako ekonomię przestrzenną — space economy). Co więcej — o ile dyskusyjne mogą być kryteria, jakie zastosował tu Rodwin, to najbardziej problematyczna wydaje się sprawa tych 15% artykułów, które zaklasyfikowane zostały do regional science. Włączone tu zostały bowiem wszystkie artykuły teoretyczne na temat „co to jest regional science”. Po wyłączeniu tych artykułów, jako specyficzne dla nowej dyscypliny, nie zaklasyfikowane do innych działów nauki, pozostały artykuły dotyczące stosowania modeli grawitacji i potencjału.
Uważne przestudiowanie całości dorobku R.S.A. ujawnia ponadto jeszcze inną charakterystyczną cechę regional science, a mianowicie to, że położyła ona główny nacisk na rozwój i precyzję metod analizy regionalnej, nie ważąc się, jak dotychczas, na jakieś bardziej ogólne hipotezy czy uogólnienia teoretyczne, dotyczące rzeczywistego przebiegu procesów gospodarowania w przestrzeni. Charakterystyczny może być pod tym względem zarówno tytuł, jak i treść ogromnej prasy Isarda, która może być uważana za reprezentatywną dla regional science jako takiej.
Praca ta pod tytułem „Metody analizy regionalnej” zawiera (poza końcowym rozdziałem syntetycznym) następujące rozdziały: 1) Prognozy ludnościowe, 2) Szacunki migracji, 3) Obliczenia dochodu regionalnego i rachunkowość społeczna w skali regionalnej, 4) Analiza przepływów międzyregionalnych i bilansów płatniczych, 5) Analiza regionalna cykłów koniunkturalnych i mnożnika regionalnego, 6) Analiza lokalizacji przemysłu, 7) Regionalne i międzyregionalne analizy typu „input — output”, 8) Analiza kompleksów przemysłowych, 9) Międzyregionalne programowanie liniowe, 10) Modele grawitacji i potencjału.
Jak wynika z powyższego przeglądu treści pomnikowej pracy Isarda oraz z innych prac publikowanych przez R.S.A., zagadnienie wyznaczania regionów pominięte zostało w nich całkowicie. Region traktowany jest w tych pracach z reguły jako rzecz dana, jako jednostka odniesienia i punkt wyjściowy dla właściwej analizy. Fakt, że w praktyce regional science pomija się zagadnienie wyznaczania regionów, jak również w konsekwencji
---
9 L. Rodwin. *Regional Science: Quo Vadis?* „Papers and Proceedings”, V (1959), s. 3—20.
zagadnienie badania aktualnego układu całokształtu struktury regionalnej kraju i jej ewolucji (choćż mieszczą się one w programie teoretycznym Isarda), powoduje między innymi to, że jak dotychczas nie ma mowy o rzeczywistej kolizji w postaci sporów kompetencyjnych między *regional science* a geografią, dla której zagadnienia te są istotną sferą jej zainteresowań.
W tej sytuacji *regional science* i geografia znajdują się raczej w sytuacji partnerów, których współpraca może dać korzyści obu stronom. W każdym zaś razie dotychczasowa dynamika rozwoju *regional science* nie pozwala na traktowanie jej wyłącznie z pozycji podejrzliwości i lekceważenia, przybieranych zwykle wobec nowych prądów uderzających w postawy tradycyjne.
Warto tu powołać się na charakterystyczną opinię tak wybitnego geografa, jakim jest O. Spate, który przypomina starą anegdotę o Stevensonie (Czy nie uważa pan — zapytano go w okresie pierwszych prób z parowozem — że zderzenie tak niezwykle szybkiego pojazdu jak lokomotywa np. z krową może być niebezpieczne? — Nawet bardzo niebezpieczne — dla krowy), przestrzegając, by geografia nie „ustawiała się” w sytuacji nieszczęsnego zwierzęcia.
W dotychczasowej działalności R.S.A. brało też czynny udział szereg geografów, zwłaszcza spośród licznych zwolenników metod matematycznych i statystycznych, i w ogóle rozwoju ujęć ilościowych w geografii. Obecny prezydent Regional Science Association, znany geograf młodszego pokolenia W. Garrison, objął to stanowisko po innym wybitnym geografie amerykańskim E. Ullmanie. Członkami Stowarzyszenia jest także szereg geografów europejskich, w tym również kilku polskich.
* * *
Ostatni okres działalności Regional Science Association stoi pod znakiem prób przekształcenia tej organizacji z czysto amerykańskiej na międzynarodową. Na 1400 członków organizacji ok. 400 pochodzi już obecnie (XII.1961) spoza Stanów Zjednoczonych, przy czym w niektórych krajach powstają już narodowe organizacje R.S.A. Momentem do pewnego stopnia zwrotnym była tu pierwsza konferencja R.S.A. o charakterze międzynarodowym, która odbyła się w Hadze we wrześniu 1961 r., a w której wzięło udział około 130 uczonych z 29 krajów, w tym także z krajów Ameryki Łacińskiej oraz Bliskiego i Dalekiego Wschodu, jak również ZSRR, Polski, Czechosłowacji i Rumunii; konferencje takie postanowiono odbywać regularnie.
Tak więc należy spodziewać się dalszego wzrostu znaczenia R.S.A., gdyż działalność jej wykorzystuje powszechne obecnie w różnych krajach — niezależnie od różnie poglądów teoretycznych lub warunków gospodarowania — przekonanie o konieczności międzydyscyplinarnego podejścia do zagadnień gospodarki w przestrzeni. Równocześnie szerszy udział w pracach R.S.A. uczonych z krajów pozaamerykańskich, w tym
---
10 O. H. K. Spate, op. cit.
z szeregu krajów słabo rozwiniętych gospodarczo, powoduje niewątpliwie zwrócenie większej niż dotychczas uwagi na praktyczne problemy przestrzennego (lub regionalnego) aspektu w planowaniu rozwoju gospodarczego. Wydaje się, że udział naukowców z krajów socjalistycznych w pracach R.S.A. może być pożyteczny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że chodzi tu o poważnego partnera do dyskusji i wymiany doświadczeń w dziedzinie badań naukowych, która w naszych warunkach nabiera coraz większego znaczenia.
ANDRZEJ WRÓBEL
REGIONAL SCIENCE ASSOCIATION
The article presents a concise review of the history of the origin and development of the Regional Science Association, as well as the review and appraisal of the theoretical concepts concerning the nature of the regional science as a scientific discipline.
АНДЖЕЙ ВРУБЕЛЬ
REGIONAL SCIENCE ASSOCIATION
Содержанием статьи является краткий очерк истории возникновения и развития общества по изучению районов под названием Regional Science Association, а также обзор и оценка теоретических концепций, касающихся научной дисциплины.
Пер. Б. Миховского
http://rcin.org.pl
BRONISŁAW CZYŻ
Badania geograficzne obszarów strefy suchej
w oparciu o międzynarodową współpracę
Geographical Researches on the Arid Zone Based on International Collaboration
Zarys treści. Notatka omawia przyczyny zainteresowania nauki i gospodarki sprawami wykorzystania ziem strefy suchej. Opracowanie projektów racjonalnego zagospodarowania tych ziem wymaga dokładnej znajomości różnorodnych problemów, co może być osiągnięte drogą szerokiej współpracy w dziedzinie badań naukowych na płaszczyźnie międzynarodowej. Współpraca taka już została zapoczątkowana i pomyślnie rozwija się pod auspicjami organizacji UNESCO.
"Wielkim przebudzeniem" przyjęto już nazywać okres wzmożonej aktywizacji społeczno-gospodarczej, który rozpoczął się po II wojnie światowej w wielu zacofanych dotychczas w rozwoju gospodarczym krajach przede wszystkim Azji i Afryki.
Coraz częściej można spotkać opinie stwierdzające, że rozwiązanie problemu krajów zacofanych jest istotnym elementem przyszłej sytuacji politycznej i gospodarczej obecnych krajów wysoko rozwiniętych gospodarczo.
Wydaje się, że przekonanie to wywarło duży wpływ na decyzję podjęcia szerszej międzynarodowej akcji zmierzającej do rozwiązania zagadnień krajów gospodarczo zacofanych.
Ten взгляд dopiero przełamał długi etap teoretycznych przygotowań do zorganizowania pomocy krajom zacofanym, ubogim w bogactwa naturalne, do prób zahamowania wciąż postępującego procesu rażącego różnicowania się poziomu życia społeczeństw.
Do akcji pomocy krajom zacofanym włączyła się międzynarodowa organizacja UNESCO, podejmując trud koordynacji i kierownictwa prac związanych z przygotowaniem naukowych podstaw rozwoju gospodarczego tych krajów.
Największą uwagę poświęcono obszarom tzw. strefy suchej, rozmiary bowiem tych obszarów, w znacznej części niezupełnie pozbawionych wartości gospodarczych, wysuwają je na czołowe miejsca wśród zagadnień związanych z gospodarczym wykorzystaniem ziem dotychczas pozostających na uboczu działalności człowieka.
Obszary strefy suchej są bardzo słabo zaludnione, ale znaczenie wysiłków zmierzających do ich, przynajmniej częściowego, rolniczego wykorzystania polega na spodziewanych korzyściach, które by wynikły z realizacji tego zamierzenia nie tylko dla ludności miejscowej.
Rozwój społeczny, oparty na szerokiej wymianie dóbr materialnych, powoduje z jednej strony coraz szybsze zużywanie dostępnych rezerw żywności, a z drugiej — nieustanny i wciąż wzmagający się wzrost zapotrzebowania na różnorodne surowce. Proces ten powoduje coraz większe zainteresowanie obszarami strefy suchej pod kątem badania możliwości, pełniejszego wykorzystania gospodarczego tych rozległych obszarów.
Około 1/3 powierzchni lądów naszej planety zajmują obszary klasyfikowane jako ziemie tzw. strefy suchej lub półsuchej, zupełnie jałowe lub tylko o znikomej użyteczności gospodarczej. Powierzchnia, którą zajmują, jest prawie trzykrotnie większa niż ziem uprawnych, wykorzystywanych rolniczo.
Nie ma dotychczas jednolitej definicji określającej jaki obszar uważamy za suchy, odpowiadający warunkom panującym w tzw. Arid zone. Najbardziej znane są definicje podane przez Köppena, De Martonne’a, Thornthwaite’a, Trewartha’y i Meigsa.
Jednakże drobne różnice określeń są nieistotne w porównaniu z cechą zasadniczą takiego obszaru, którą stanowi jego albo absolutna nieprzydatność dla celów rolniczych albo bardzo ograniczone warunki utrzymania się życia organicznego. Ograniczenia te na obszarach strefy suchej są przede wszystkim rezultatem zupełnego braku wody lub jej występowania w niedostatecznej ilości.
Jednym z charakterystycznych czynników klimatycznych obszaru suchego jest występowanie co jakiś okres czasu roku pozbawionego zupełnie opadów, a zdarzające się opady występują bez sezonowej regularności.
Oprócz temperatury i opadu zespół innych, dodatkowych czynników nadaje każdemu obszarowi jego specyficzny, tylko danemu obszarowi właściwy charakter. Odgrywają tu rolę takie warunki fizyczne, jak układ temperatur, wiatrów, wzniesienie nad poziom morza, topografia, budowa podłoża, budowa powierzchni, typy gleb, stosunki wodne itp.
Obszary suche ciągną się szerokim pasem od atlantyckich wybrzeży Północnej Afryki poprzez Saharę i dalej przez terytoria należące do Arabii, Pakistanu, Indii aż do Chin.
Drugi obszar ziem suchych ciągnie się wzdłuż amerykańskich wybrzeży Pacyfiku, od Alaski do południowego krańca Ameryki Południowej, z niewielką tylko przerwą wilgotnej strefy Ameryki Środkowej.
Ponadto obszar ziem strefy suchej powiększają wielkie suche pustynie i ich strefy brzeżne, wnętrze kontynentu Australii i inne, mniej typowe obszary rozrzucone nieregularnie na dużym obszarze półkuli lądowej.
Dość powszechne występowanie ziem określanych jako suche sprawia, że są one problemem gospodarczym dla wielu państw, na których terytorium występują. 1/3 powierzchni Stanów Zjednoczonych zalicza się do ziem suchych, 3/4 powierzchni kontynentu Australii, nawet Brazylia, która jako kraj posiada stosunkowo wysokie przeciętne opady, nie jest pozbawiona obszarów suchych.
Wyróżnia się na powierzchni ziemi pięć głównych obszarów suchych:
1. Obszar Północnej Afryki i Eurazji obejmuje część terytorium Europy przylegającego do morza Śródziemnego. Strefa ta obejmuje tereny należące do Grecji, Włoch i Hiszpanii. Z obszaru Afryki do tej grupy należy Libia, znaczna część terytorium Maroka, Tunezji, Sahara i obszary
dalej na południe i zachód aż do Nigerii, Sudanu, Etiopii, Kenii, Somalii i Tanganiki.
Z obszaru Azji do tej grupy wchodzą terytoria Bliskiego Wschodu (Aden, Egipt, Irak, Izrael, Jordania, Liban, Kuweit, Arabia Saudyjska, Oman, Syria i Jemen), dalej niektóre rejony Turcji, Afganistanu, Iranu, Pakistanu, Indii, Chin, Mongolii i Związku Radzieckiego.
2. Obszar Ameryki Północnej — obejmuje poważny procent terytorium Stanów Zjednoczonych, Kanady i Meksyku.
3. Obszar Afryki Południowej — obejmuje rejony wchodzące w skład Południowej Rodezji, Mozambiku, Angoli Beczuany, Madagaskaru, Afryki Południowo-Zachodniej i Związku Południowej Afryki.
4. Obszar Australii — obejmuje większą część powierzchni tego kontynentu.
5. Obszar Ameryki Południowej — składa się z terenów suchych Argentyny, Boliwii, Brazylii, Chile, Republiki Dominikańskiej, Haiti, Peru, Puerto Rico i Wenezueli.
Zgromadzone dotychczas wiadomości o tych rozległych obszarach uznano za daleko niewystarczające dla potrzeb planowania realnych przedsięwzięć zmierzających do gospodarczego rozwoju tych ziem.
Program nawet wstępnych badań, których przeprowadzenie uznano za niezbędne, okazał się tak rozległy, iż za najwłaściwszy sposób jego realizacji, umożliwiający osiągnięcie możliwie pełnego i wszechstronnego obrazu warunków panujących na terenach suchych, uznano w 1949 r. na konferencji ekspertów UNESCO w Paryżu system międzynarodowej współpracy.
Początkowy projekt utworzenia międzynarodowego instytutu badania strefy suchej nie został dotychczas zrealizowany. Przeważyło przekonanie, poparte zaleceniem Rady Ekonomiczno-Społecznej ONZ, że pełniejszy obraz całokształtu problemów strefy suchej może być dostarczony przez szereg lokalnych placówek naukowo-badawczych, ściśle ze sobą współpracujących i wymieniających doświadczenia zebrane na różnych obszarach.
W styczniu 1951 r. powstał Komitet Doradczy UNESCO dla Badania Strefy Suchej i od tego momentu organizacja UNESCO włączyła zagadnienia badania strefy suchej do programu swojej działalności.
Komitet rozpoczął prace jako organ UNESCO i wchodzący doń przedstawiciele różnych państw działają od tego momentu jako eksperci tej organizacji.
W pierwszym etapie wysiłki skoncentrowano na zbieraniu rezultatów badań, osiągniętych często przez różne dyscypliny, uporządkowaniu ich i zapewnieniu możliwości korzystania z tych rezultatów instytucjom i placówkom aktualnie pracującym nad zagadnieniami znalezienia dróg prowadzących do przeksztalcenia przynajmniej części obszarów suchych w nowe okręgi dostarczające żywności i w nowe obszary osiedleńcze.
Podjęcie tej akcji przez UNESCO przyniosło dużą pomoc poszczególnym placówkom, które dotychczas prowadziły wycinkowe badania w izolacji, często nie mając możliwości uwzględniania już osiągniętych rezultatów w innych częściach świata.
Oprócz fachowej organizacji prac i ich koordynacji przy pomocy zapraszanych wybitnych fachowców z wielu państw, UNESCO zaczęło wyrażać czynną pomoc w postaci środków badawczych i kadr fachowców instytucjom zaangażowanym w badaniach obszarów strefy suchej.
W różnych częściach świata skoncentrowano badania nad lokalnymi odmianami klimatu — kształtowaniem się opadów, temperatur, występowaniem rosy, wilgotności, układami wiatrów, nasłonecznieniem, warunkami życia roślin i zwierząt, występowaniem wód podziemnych, składem gleb, zawartością składników mineralnych w wodzie i glebach, możliwościami wykorzystania energii słońca i wiatru, wreszcie funkcjonowaniem organizmu człowieka w różnych warunkach występujących na obszarach suchych. Możliwie dokładne wiadomości o budowie podłoża, występujących typach skał, minerałów, o ruchach skorupy ziemskiej, wodach podziemnych, pokładach ropy naftowej, stratygrafii — posiadają podstawowe znaczenie przy prowadzeniu wszelkich prac inżynieryjnych.
Bardzo pomocna dla projektów zagospodarowywania nowych terenów jest geomorfologia, dostarczająca informacji o występujących na danym obszarze formach i budowie powierzchni. Niestety, geomorfologia rozwinęła się głównie w krajach o umiarkowanym klimacie, podczas gdy znajomość tych samych zagadnień na obszarach suchych jest wciąż znacznie uboższa, stąd wynika palać potrzeba przeprowadzania specjalnie intensywnych studiów geomorfologicznych na obszarach suchych.
Wciąż nie są jeszcze dostatecznie dokładnie znane możliwości i rolę, którą może w poszczególnych wypadkach odegrać wprowadzenie roślinności lub drzew na obszarach zagospodarowywanych.
Budowa kanałów nawadniających musi być poprzedzona znajomością intensywności parowania z otwartych zbiorników wodnych, przepuszczalności podłoża, itp., wprowadzenie roślinności — znajomości wielu zagadnień, których zignorowanie grozi niepowodzeniem całej akcji. Muszą być wybrane te rośliny, które utrzymują się w miejscowych warunkach, jedne bowiem znoszą stosunkowo dobrze zasolenie miejscowych odmian gleb i wody, ale giną pod wpływem pustynnnych gorących wiatrów i wahani temperatury, innym grożą zarazy lub szarańcza itp. Właściwy system sztucznego nawadniania korzystnie zmienia warunki naturalne. Pozornie mało istotna sprawa pociąga za sobą w warunkach obszarów suchych szereg na pierwszy rzut oka odległych problemów, które muszą być uwzględnione, jeśli się chce zapewnić powodzenie przedsięwzięcia.
Bogactwo problematyki i zagadnień stojących do rozwiązania spowodowały, że po pierwszej konferencji Komitetu UNESCO do Spraw Badania Strefy Suchej odbytej w Algerze w 1951 r. nastąpił szereg dalszych. Od tego czasu Komitet zbiera się w pełnym składzie zazwyczaj dwa razy do roku, a w międzyczasie organizuje szereg spotkań i konferencji międzynarodowych poświęconych aktualnym pracom. Kilkanaście takich sympozjów odbyło się już we Francji, Turcji, W. Brytanii, Indii, USA, Australii i Pakistanie.
Komitet Doradczy przydziela stypendia na przeprowadzenie badań lub zdobycie kwalifikacji poprzez udział w terenowych pracach badawczych, organizuje problemowe kursy szkoleniowe w stacjach naukowych, wreszcie publikuje zebrane materiały.
W celu zwiększenia efektywności pracy obejmującej tak wiele zagadnień, Komitet Strefy Suchej UNESCO postanowił koncentrować wysiłki badawcze każdego roku na wybranym zagadnieniu szczególnego znaczenia, zbierać raporty poszczególnych komisji i placówek i wreszcie na zakończenie organizować sympozjum, podczas którego zainteresowani badacze, a także przedstawiciele specjalnie zainteresowanego danym zagadnieniem państwa mogą dokonać poprzez dyskusję wymiany doświadczeń i podsumować osiągnięte rezultaty.
Tak więc dla przykładu w 1951—1952 r. wysuniętym na pierwszy plan zagadnieniem była hydrologia i wody podziemne obszarów suchych, prace badawcze zakończyło międzynarodowe sympozjum w Ankarze i specjalna publikacja materiałów z tego sympozjum.
Uczestnicy sympozjum doszli zgodnie do przekonania, że wszelkie projekty gospodarczego wykorzystania terenów suchych zależą przede wszystkim od możliwości ich zaopatrzenia w niezbędne ilości wody. Na niektórych terenach trudność polega na znalezieniu wody, na innych — na racjonalnym wykorzystaniu dostępnych ilości, przeciwdziałaniu stratom wody bezużytecznie spływającej po gwałtownych opadach i jej szkodliwej, niszczącej glebę sile.
W każdym wypadku punktem wyjścia jest dokładna znajomość sytuacji. Poprzez badanie i obserwacje trzeba ustalić charakter opadów i prześledzić, co dzieje się z wodą opadową, czy wiąka w grunt, spływa po zboczach, wyparowywuje, czy jest pochłaniana przez roślinność itp.
Podstawowe znaczenie ma także jasne rozeznanie występowania i charakteru podziemnych zbiorników wody oraz, zależnie od okoliczności, możliwych sposobów wydostania wody na powierzchnię.
Inną możliwość zaopatrzenia w wodę terenów suchych przybliżają eksperymenty wywoływania sztucznych opadów. Osiągnięcia na tym polu nie wykroczyły dotychczas poza stadium prób, niemniej szeroka współpraca naukowa i wymiana zdobywanych przez różne ośrodki doświadczeń może przyspieszyć prace z tej dziedziny.
Opanowanie techniki wywoływania sztucznych opadów wszędzie tam, gdzie to jest możliwe, mogłoby w dużym stopniu rozwiązać kwestię zaopatrzenia w wodę, ponieważ wiele obszarów ze zbyt niskimi opadami mogłoby się stać terenami uprawnymi już po zwiększeniu opadów o 10% w pożądanej porze roku.
Najbardziej rewolucyjnie wszakże zmieniłoby sytuację w dziedzinie możliwości nawodnienia obszarów suchych opracowanie metody oczyszczania ze składników mineralnych wody morskiej tanim sposobem na skalę przemysłową. Wszelkie bowiem dotychczas praktykowane sposoby są zbyt kosztowne i nie zapewniają rentowności przy powszechnym masowym stosowaniu.
W roku 1953 skoncentrowano uwagę na ekologii roślin, w roku 1954 — na możliwościach praktycznego wykorzystania energii słońca i wiatru.
Obszary suche są ubogie w roślinność, która nie znajduje tu sprzyjających warunków rozwoju.
Uboga szata roślinna jest jeszcze w sposób lekkomyślny, pociągający za sobą dalsze szkodliwe następstwa, niszczona przez człowieka. Koczownicy wycinają lub nawet wyrywają z korzeniami rzadkie krzewy na opał, a w tym samym czasie zwierzęta niszczą trawę. Skąpa roślinność obszarów suchych przystosowywała się do miejscowych trudnych warunków w ciągu długiego okresu czasu, a raz zniszczona nielatwo się regeneruje. Próby wprowadzenia na miejsce wyniszczonej roślinności nowych gatunków, bardziej użytecznych niż naturalnie występujące — wymagają
długich i żmudnych doświadczeń nad sprawdzeniem, które w ogóle rośliny mogą wyżyć w lokalnie panujących warunkach klimatycznych.
W rolniczych krajach klimatu umiarkowanego podstawą rozwoju wysokiego poziomu gospodarki rolnej stała się mechanizacja pracy. Wysiłki zmierzające do zagospodarowania obszarów suchych, gdzie występują wielokrotnie trudniejsze warunki naturalne, muszą być poparte szczególnie dużym wkładem energii tak w rolnictwie, jak i poza rolnictwem. Możność zastosowania niezbędnych ilości energii jest wstępny warunkiem realizacji projektów o większym zasięgu i, z drugiej strony, zapewnienia ludności właściwego poziomu życia.
Do czasu, kiedy będą dostępne odpowiednie źródła energii, trzeba wykorzystywać to, co już jest na miejscu, a do wyjątków należą obszary suche, na których występują złoża surowców energetycznych.
Niepokojące tempo wycinania zarośli można zatrzymać poprzez wykorzystanie powszechnie występującej i dostępnej energii — energii wiatru i słońca.
Energię tę, po zainstalowaniu odpowiednich urządzeń, można wykorzystywać nie tylko dla potrzeb gospodarstwa domowego (gotowanie, oświetlanie, ogrzewanie), ale także do pompowania wody przy systemach urządzeń nawadniających, do prac gospodarczych na farmach i wreszcie nawet dla potrzeb produkcji przemysłowej.
Niewielkie generatory wytwarzające energię elektryczną, a poruszane siłą wiatru już od lat z powodzeniem pracują na odległych obszarach Związku Radzieckiego, Francji, W. Brytanii i Stanów Zjednoczonych.
Mniej zadowalające są osiągnięcia w budowie urządzeń przetwarzających energię słoneczną. Pracują wprawdzie już od wielu lat w różnych krajach urządzenia wykorzystujące energię słoneczną na wytwarzanie pary, gotowanie lub destylację wody, ogrzewanie, produkcję sztucznego lodu, a nawet topienie metali, wciąż jeszcze mają one jednak charakter eksperymentalny.
Po udoskonaleniu urządzeń promienie słoneczne, których z reguły na obszarach suchych nie brakuje, mogą stać się poważnym źródłem użytecznej energii, jeśli zważymy, dla ilustracji, że promienie słoneczne padające w ciągu 12 godzin na powierzchnię 100 m² (dach niewielkiego domku) stanowią ekwiwalent 558 kilowatogodzin energii elektrycznej. W 1954 r. udało się po raz pierwszy przy pomocy specjalnej baterii słonecznej przetworzyć bezpośrednio energię słoneczną w elektryczną.
Udoskonalenie obu tych metod dostarczania taniej energii i jej powszechne użycie może stać się w ciągu najbliższych lat nowym sprzymierzeńcem w walce o zagospodarowanie obszarów suchych.
Głównym zagadnieniem badawczym roku 1955 była ekologia człowieka i zwierząt, w powiązaniu z badaniami z pogranicza medycyny, a dotyczącymi zachowania się organizmu człowieka w warunkach odbiegających od ogólnie przyjętych za dogodne dla życia człowieka.
Skoro bowiem człowiek ma coraz śmielej i dalej przenikać na obszary suche, wyłania się konieczność ustalenia, jak kształtuje się przyspieszenie krążenia krwi pod wpływem różnych warunków klimatycznych, jak przebiega parowanie skóry, kształtowanie się temperatury skóry i wnętrza organizmu oraz wielu innych, podobnych zjawisk i jakie te zjawiska wywierają wpływ na funkcjonowanie organizmu.
W 1956 r. głównym zagadnieniem badawczym był klimat obszarów
suchych, w 1957 r. — dyskusje nad tzw. „Major Project” dla badania strefy suchej, w 1958 — zasolenie i erozja gleb oraz ich klasyfikacja.
Każdy z tych problemów był dyskutowany na specjalnym sympozjum, które organizowano w różnych krajach, a wyniki opublikowano w specjalnych wydawnictwach.
Oprócz sympozjów, są także organizowane pod auspicjami UNESCO międzynarodowe konferencje o mniejszym znaczeniu przez lokalne ośrodki badawcze. W roku 1954 taka konferencja poświęcona ochronie przyrody odbyła się w Bejrucie, geologii stosowanej — w Ankarze. W Kairze i New Delhi odbyły się specjalne kursy szkoleniowe poświęcone badaniom strefy suchej. Komitet pomógł zorganizować placówki badawcze w Peru, Turcji, Egipcie, Izraelu, Meksyku, Pakistanie i w Indii.
Zadania naukowe stojące przed placówkami ostatnich dwóch wspomnianych krajów przybierają specjalny charakter, podobnie jak wszędzie tam, gdzie obszary suche występują w strefie stosunkowo gęstego zaludnienia.
Suchość obszaru znaczy, że możliwości wzrostu i życia roślin i zwierząt są ograniczone, duża, a często w danych warunkach zbyt duża liczba ludności powoduje, że i tak niezbyt bogaty świat roślin jest eksploatowany ze wzmożoną siłą.
Powstaje stąd palący problem podjęcia wysiłku eliminacji szeregu ujemnych skutków wymieszania roślinności w warunkach, gdy jej regeneracja jest utrudniona.
Poza samym wymieszaniem roślinności pojawiają się inne szkodliwe skutki tego zjawiska — wzmożona erozja gleb i ich degradacja, co prosto prowadzi do zwiększenia się obszaru suchego.
Jeśli chodzi o ogólny kierunek badań, który przyjęły placówki na tego typu obszarach, to da on się określić w następujących trzech punktach:
1. Opracowanie środków, które by zahamowały postępujący proces wymieszania zasobów naturalnych,
2. opracowanie metod eksploatacji surowców w warunkach, które by eliminowały bezużyteczne straty części bogactw naturalnych,
3. zbadanie, czy istnieją jakieś ukryte możliwości zwiększenia produkcji dóbr materialnych w danym regionie w oparciu o zasoby dotychczas niebrane pod uwagę. Od roku 1958 rozpoczęła się realizacja pomyslanego na 6 lat tzw. „Major Project”.
Zamierzenie to nie wnosi w zasadzie żadnej nowej koncepcji. Dalsze wysiłki będą się koncentrować wokół zebrania ogólnego stanu wiedzy związanej z problemem nieużytków, hydrologii, wód powierzchniowych, geologii, geomorfologii i hydrologii wód podziemnych, klimatologii, meteorologii i mikroklimatologii, studiów różnych odmian gleb, fizjologii i ekologii roślin, zwierząt i ludzi, nomadyzmu, studiów nad źródłami energii otrzymywanej poprzez wykorzystanie energii słońca i wiatru, demineralizacji słonych wód i innych.
Będą prowadzone dalsze badania nad wpływem nowoczesnej techniki na grupy ludzkie egzystujące na terenach zaliczonych do strefy suchej, z uwzględnieniem sposobów budownictwa, ubioru, odżywienia, warunków socjalnych, kształtowania się nowych zwyczajów i rozumienia zjawisk społecznych i gospodarczych. Badania obejmą porównywanie sposobów życia grup osiadłych miejscowej ludności i plemion koczowniczych,
wzajemnych stosunków pomiędzy grupami ludności przybyłymi na bana-
ny teren w różnym historycznie czasie itp.
Program ten pomyślny jest jako bardziej usystematyzowane i bar-
dziej intensywne kontynuowanie dotychczasowych wysiłków, w oparciu
o zdobyte w pierwszym, wstępnym okresie doświadczenia, nagromadzo-
ne środki naukowe, organizacyjne i techniczne.
Wytyczono przy tym jeden obszar skoncentrowanych badań — od Ma-
roka poprzez Bliski Wschód do Indii.
Na obszarze tym znajdują się następujące państwa: Afganistan, Ara-
bia Saudyjska, Egipt, Syria, Etiopia, India, Iran, Irak, Izrael, Jordania,
Liban, Libia, Maroko, Pakistan, Sudan, Tunezja i Turcja.
Jakkolwiek przyjęto jeden obszar na którym skoncentrują się naj-
większe wysiłki, inne tereny nie zostały całkowicie pominięte w progra-
mie prac UNESCO, spodziewany jest także dalszy wzrost pomocy ze stro-
ny fachowców i placówek badawczych z państw leżących poza wymienio-
ną strefą, a mających poważne osiągnięcia w badaniach obszarów su-
chych — takich jak Związek Radziecki, Francja, Australia, W. Brytania
i Stany Zjednoczone.
Zamierzonym celem, który ma przynieść realizację „Major Project”,
jest osiągnięcie takiego rozeznania warunków środowiska obszarów su-
chych, które by pozwoliło planować już konkretne drogi gospodarczego
wyzyskania tych obszarów.
LITERATURA
UNESCO Publications on Arid Zone Research
(1) Reviews of research on Arid Zone hydrology. Paris 1953.
(2) Proceedings of the Ankara Symposium on Arid Zone hydrology. Paris 1954.
(3) Directory of institutions engaged in Arid Zone research. Vienna 1953.
(4) Utilization of saline water, reviews of research. Paris 1956.
(5) Plant ecology. Proceedings of the Montpellier Symposium. Paris 1955.
(6) Plant ecology. Reviews of research. Paris 1955.
(7) Wind and solar energy, proceedings of the New Delhi Symposium. Paris 1956.
(8) Human and animal ecology. Reviews of research. Paris 1957.
(9) Guide Book to research data for Arid Zone development. Paris 1957.
(10) Climatology. Reviews of research. Paris 1958.
(11) Climatology. Proceedings of the Canberra Symposium. Paris 1958.
(12) L'UNESCO et les terres arides. Paris 1958.
(13) Zone Aride. Nouvelles du Projet Majeur de l'UNESCO relatif aux recherches
scientifiques sur les terres arides. Paris.
(14) The future of Arid Lands. Papers and recommendations from the International
Arid Lands Meetings. New Mexico 1955. Publication no 43 of the American
Association for the Advancement of Science.
BRONISŁAW CZYŻ
GEOGRAPHICAL RESEARCHES ON THE ARID ZONE
BASED ON INTERNATIONAL COLLABORATION
The author discusses the causes of scientifical and economical interest taken in
the problem of utilizing the arid zone lands. To work up the projects of rational
economical arrangement of these lands an exact knowledge of various problems is
absolutely necessary, and this may be achieved in the way of a broad collaboration
concerning scientifical researches in the international scale. Such a collaboration
has been already started and it is advancing successfully under the auspices of the
UNESCO organisation.
Translated by Julia Kulinicz
БРОНИСЛАВ ЧИЖ
ГЕОГРАФИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ ОБЛАСТЕЙ ЗАСУШЛИВОЙ
ЗОНЫ НА БАЗЕ МЕЖДУНАРОДНОГО СОТРУДНИЧЕСТВА
Автор обсуждает причины проявления интереса со стороны науки и эконо-
мических органов к вопросам использования земель засушливой зоны. Разра-
ботка проектов рационального освоения этих земель требует более обстоятель-
ного знакомства с разнородными проблемами, что может быть достигнуто путем
широкого международного сотрудничества в области научных исследований. Та-
кое сотрудничество уже началось и продолжает успешно развиваться под по-
кровительством организации ЮНЕСКО.
Пер. Б. Миховского
http://rcin.org.pl
Jeszcze o geografii i leśnictwie
Jest niewątpliwą zasługą prof. M. Czarnowskiego, że zwrócił uwagę specjalistów z dziedziny geografii na znaczenie tej nauki dla rozwoju leśnictwa oraz na niedostateczne dotychczas uwzględnienie i badanie roli lasów w ramach całości badań geograficznych.
Dalszą zasługą Autora jest przypomnienie dawnych tradycji „geograficzno-leśnych”, ekologicznych i typologicznych w polskim leśnictwie — dotyczy to w szczególności wybitnego uczonego J. Rivolego, autora Ogólnego zarysu geografii leśnictwa. Gdy jednak wspominamy dzisiaj wypowiedź Rivolego „geografia leśnictwa nie jest niczym innym, jak tylko obszerniejszym ujęciem nauki o siedlisku drzew leśnych”, to trzeba przypomnieć również nestora leśnictwa polskiego, A. Połujańskiego, który już w połowie XIX wieku pisał: „Jeśli byśmy (...) same tylko lasy opisywali, wówczas zarzucanoby nam, żeśmy zanadto jednostronnie przedmiot traktowali zajmujący tylko techników leśników, nie zaś gospodarzy wiejskich (...). Chcąc więc temu zadaniu zadość uczynić (...) opisując lasy (...) wtrąciliśmy krótka wzmiankę o gospodarstwie rolnym i domowym, a opisując zakłady przemysłowo-leśne (...) nadmieniliśmy także o innych zakładach przemysłowo-gospodarczych, jakimi są cukrownie, gorzelnie, browary, tudzież daliśmy krótki rys handlu ogólnego i wewnętrznego”.
W dalszym ciągu formułuje A. Połujański „zadania ekonomiczne” dla guberni (Mohylowskiej). „Pierwszą rzeczą jest oszczędzać i rozmnażać lasy. Nie należy wycinać drzew przylegających do rzek spławnych ani też bezwzględnie karcować lasy i zarośla pod rolę, lecz przeciwnie wszelkie gorsze grunty zapuścić pod las (...), pozostałe tedy grunty ustosunkować na łąki i rolę, dla tej ostatniej chować dostateczną ilość bydła (...) po uregulowaniu gospodarstwa tak leśnego jak ornego zająć się należy urządzeniem fabryk i zakładów przemysłowych”.
Zamięściłem tę obszerną cytatę nie tylko dla wykazania wszechstronności, aktualności i świeżości tych przeszło 100 lat temu sformułowanych
---
1 M. Czarnowski. Kilka uwag na temat geografii leśnictwa. „Przegląd Geograficzny” t. XXXIII, z. 4, 1961, s. 717.
2 Ibidem, s. 720.
3 A. Połujański. Opisanie lasów Królestwa Polskiego Guberni Zachodnich Cesarstwa Rosyjskiego pod względem historycznym, statystycznym i gospodarczym. Warszawa 1854, t. I, s. 427.
4 Ibidem, t. 4, s. 5.
Poglądów. Rzucają one dosadne światło na jednostronność kierunków rozwoju, w którą popadły w późniejszym okresie nauki leśne. Rzucają one również światło na dyskusyjny charakter niektórych twierdzeń prof. M. Czarnowskiego.
Do nich należy:
1) nie dość precyzyjne określenie stosunku między geografią a ekonomiką leśnictwa. Dla Autora istnieją „dwa kompleksy problemów — zagadnienia ekologiczne (...) oraz zagadnienia gospodarcze”\(^5\), z których ma powstać syntezę. Zdaniem Autora „potraktowanie obu tych kompleksów w ich wzajemnym związku jest zadaniem geografii leśnictwa”;
2) brak konsekwencji w dalszym ciągu wywodów Autora i jednostronne, „przyrodnicze” podejście do problemu geografii leśnictwa z pominięciem wysuniętych na wstępie zagadnień gospodarczych (i postulowanej na wstępie syntezy);
3) nie dość precyzyjne rozgraniczenie między geografią roślinną a ekologią (leśną).
Ad. 1. O wiele bardziej przekonywający charakter ma stwierdzenie Hartschornego, że próba podziału geografii na geografię człowieka i geografię przyrody ma charakter arbitralny i rozbija rzeczywistą jedność tego przedmiotu, jakim jest powierzchnia ziemi\(^6\). Zagadnienie dla nauk leśnych szczególnie ważne, bo chyba żaden dział nie ucierpiał pod wpływem antynomii i antagonizmu człowiek — przyroda tak silnie, jak leśnictwo. Wynika z tego, że lasy stanowić muszą jedność organicznie złączoną z całością środowiska geograficznego, w szczególności nierozerwalna jest jedność las — gleba — woda.
Ad. 2. Ekologia leśna wynikła z wieloletniego, zapoczątkowanego przez Mayra, kontynuowanego głównie przez Rubnera, rozwoju geografii roślin.
Hartmann definiuje ekologię jako naukę o przestrzeni życiowej i wyżywieniowej organizmu leśnego. Jest to nauka o typach siedliska leśnego i obejmuje specyficzne cechy, stan, prawidłowości rozwoju i systematykę siedlisk leśnych\(^7\). („Zustandserfassung und standortgemasse Gestaltung der Lebensgrundlagen des Waldes”). Ekologia leśna jest więc nauką, która ma ściśle określone zadania jako podstawa hodowli lasów, i dopiero ta ostatnia nauka może złączyć się z ekonomiką leśnictwa w jedną niepodzielną całość. Geografia leśnictwa zajmuje się (w sensie Mayra, Rivolego i Rubnera) problemami makroregionów, ekologia natomiast bada raczej mikroregiony lub ich składniki — typy siedlisk leśnych. Nie można więc łączyć i identyfikować wymienionych dyscyplin. Czyż więc nie ma miejsca dla geografii leśnictwa potrzeby jej istnienia w ramach systematyki nauk leśnych i czy leśnictwo nie powinno zwiększyć znacznie swego wkładu w poznanie związków rozwoju społeczeństw ze środowiskiem gospodarczym? Na oba pytania należy odpowiedzieć stanowczo twierdząco. Wydaje się jednak również, że trzeba na te pytania odpowiedzieć może nieco inaczej, niż to uczynił prof. Czarnowski. Sprawa ta ma dwa aspekty: 1) problem makroregionów obejmujących całe kontynenty lub ich duże części, 2) problem mikroregionów (mniejszych od granic badanego państwa).
---
\(^5\) Jak wyżej.
\(^6\) Jak wyżej s. 587.
\(^7\) F. Hartmann. Forstokologie. Wien 1952, s. 1/2.
Ad. 1) Pod wpływem omawianego dualizmu, od którego leśnikowi niełatwo jest oderwać się, dr M. Czarnowski wymaga, aby — dla poznania zdolności produkcyjnej gospodarstwa — poznać co najmniej dwa elementy: a) potencjalną produkcyjną zdolność siedliska, b) strukturę gospodarstwa. Jeśli chodzi o podział makroregionalny, Autor z powołaniem się na szereg źródeł proponuje ocenę potencjalnej zdolności produkcyjnej siedliska jako funkcji temperatury i wilgotności powietrza.
Weck rozszerzając i uzupełniając badania Pattersona (na które powołuje się również prof. Czarnowski) dochodzi do wniosków, które można ująć w następujący sposób:
| Kraj | Gatunek | Potencjał produkcyjny t/ha wg obliczeń | Potencjał prod. według miejscowych tablic zasobności |
|----------|-----------------------|----------------------------------------|-----------------------------------------------------|
| W. Java | Tectona grandis | 8.3 | 7.5 |
| W. Java | Altingia excelsa | 9.3 | 9.5 |
| W. Java | Ochroma bicolor | 9.3 | 9.6 |
| Chile | Pinus radiata | 11.3 | 11.0 |
| Niemcy | Pinus sylvestris | 4.5 | 3.9 |
| Niemcy | Fagus sylvatica | | |
| Niemcy | Picea excelsa (Fagus sylv.) | 5.7 | 4.2 |
Weck stwierdza, że wyniki uzyskane za pomocą uzupełnionego wzoru Pattersona zbliżają się bardzo do danych tablic zasobności (ogólnie opracowanych w krajach prowadzących prawidłową gospodarkę leśną).
Dla mikroregionów (Polska, NRD, NRF) Weck podaje inny, zmodyfikowany wzór, w rezultacie którego dochodzi do następujących wyników:
| Okręg | Średni (maksymalny) rozmiar użytkowania m³/ha |
|------------------------------|-----------------------------------------------|
| 1) Prusy Wschodnie | 4.59 |
| 2) Mazowsze | 2.94 |
| 3) Pomorze (Elbląg) | 4.42 |
| 4) Wybrzeże Odry | 4.42 |
| 5) Kolonia — Monaster | 4.52 |
| 6) Hamburg—Brema | 4.50 |
| itd. | |
Autor sam stwierdza, że przekształcona przez niego forma wzoru musi być w dalszym ciągu stale przekształcana w miarę dalszych prób, aż wyniknie z tego korelacja dostatecznie ścisła dla ujęcia potencjału produkcyjnego wszystkich formacji leśnych.
Droga ta jest żmudna, wątpliwa, a w szczególności jej przydatność stoi pod dużym znakiem zapytania. Potencjał produkcyjny oblicza nowoczes-
---
8 M. Czarnowski, s. 722.
9 I. Weck. *Neuere Versuche zum Problem der Korrelation Klima und forstliches Produktionspotenzial.* „Forstarchiv” 28, 1957, nr 11, s. 223—227.
ne urządzenie lasów (tablice zasobności) o wiele dokładniej, dysponuje bowiem materiałem pozyskanym z tysięcy powierzchni próbnych, badanych stale od blisko 100 lat.
Szerzeg powyżej przytoczonych danych świadczy o nieprzydatności wyników dla określenia przyrodniczego potencjału produkcyjnego w skali mikroregionów.
Wskaźniki proponowane przez Pattersona, Wecka\(^{10}\), Czarnowskiego i in. są (po stwierdzeniu ich ścisłego wyrazu) zaledwie jednym z wielu kryteriów decydujących o strukturze i granicach wyodrębnionych — w skali kontynentalnej — makroregionów. Świadczą o tym opracowania FAO, której najważniejsze zadania leżą nie w dziedzinie statystyki, lecz w dziedzinie długofalowych planów rozwoju, np. krajów basenu śródziemnomorskiego\(^{11}\), planu rozwoju drzewnictwa w Azji południowej i Australii\(^{12}\) (prace zakończone) lub planu rozwoju leśnictwa afrykańskiego (w toku). We wszystkich tych krajach, podział na regiony (w Afryce przyjęto ich roboczo 9) następuje z punktu widzenia ogólnego — rolniczego i ekonomicznego rozwoju.
Przy podziale kontynentów na makroregiony decydującą rolę odgrywa również przynależność do bloku gospodarczego i politycznego danego kraju. Np. niedobór, wynikający z faktu, że kraje EWG przekraczają dopuszczalną granicę użytkowania lasów o prawie 30%, zostanie — z chwilą stworzenia strefy wolnego handlu — całkowicie pokryty przez nadwyżki eksportowe EFTA.
W tym związku należy stwierdzić, że niezwykle gruntownie opracowany 40-letni plan rozwoju leśnictwa USA\(^{13}\), mimo spodziewanego wzrostu zaludnienia o 75%, w wyniku głęboko uzasadnionej analizy statystycznej zasobów leśnych i przyrostu nie wyraża obawy braku drewna. Analiza wykazała bowiem, że podwyższenie potencjału produkcyjnego lasów (intensyfikacja) wyniesie do roku 2000 około 83% obecnej produkcji. Obliczenia tego rodzaju prowadzone w USA już od 1876 r. (Hugh 1876, Capper Report 1920, Copeland Report 1935 i in.\(^{14}\) nie przekraczały granicy błędów 5—10%.
Uwagi powyższe łączą się ściśle z faktem, że kraje socjalistyczne, które dysponują przeszło 1/5 lasów świata — z wyjątkiem ZSRR, który od wielu dziesiątków lat pracuje nad problemem regionalizacji lasów — nie sformułowali jeszcze swoich kierunków rozwojowych. Jasne jest, że w toku tych prac nie należy pomijać obliczenia potencjału produkcyjnego za pomocą wskaźników jego współzależności od temperatury, wilgotności, długości dnia, okresu wegetacyjnego, różnicy temperatur dnia i nocy, średniej temperatury najcieplejszego miesiąca i in. Wydaje mi się jednak, że nie należy tego wskaźnika wyczuwać na pierwsze miejsce albo jako jedynego, tym bardziej, że go właściwie — jak stwierdza prof. Weck — w pełnowartościowej formie jeszcze nie ma.
---
\(^{10}\) I. Weck. Klimaindex und forstliches Produktionspotential. „Forstarchiv”. 7, 1960, s. 101—105.
\(^{11}\) FAO Projet du développement méditeranéen. Rome 1959.
\(^{12}\) FAO Timber Trends and Prospects in the Asia Pacific Region. Geneva 1961.
\(^{13}\) Timber Resources for Americas Future Forest Service. US Department of Agriculture Rep. No 14, Jan. 1958, s. 109.
\(^{14}\) W. A. Duerer. Fondements of Forestry Economics. New York 1960, s. 556 i dalsze.
Zagadnienia podziału kraju na regiony oraz z nim odpowiednie zróżnicowanie obszarów leśnych ma dla wszystkich działów nauk leśnych i dla gospodarstwa leśnego zasadnicze znaczenie. Lasy jako część regionu gospodarczego pełnią w ramach wydzielonego obszaru określone funkcje, które różnią się od siebie w zależności od miejsca i okresu, w którym je badamy. Funkcje te możemy podzielić na trzy zasadnicze grupy: a) funkcje ochronne (powiązania leśnictwa z gospodarką wodną, klimatem, zdrowotnością ludności i estetyką krajobrazu), b) na funkcje produkcyjne (zaopatrzenie kraju w drewno i in. płody, źródło zarobku ludności wiejskiej, ogromny nagromadzony majątek narodowy dostarczający mimo niezbyt wysokich cen drewna około 7% rocznej akumulacji społeczeństwa, istotny udział w strukturze agrarnej przeszło 1/4 wszystkich gospodarstw rolnych i in.), c) na funkcje złączone z obronnością kraju. Z faktu tego
Ryc. 1. Podział Polski na dzielnice gospodarczo-leśne oraz krainy przyrodniczo-leśne: 1 — granice zespołów województw, 2 — granice krain przyrodniczo-leśnych według L. Mroczkiewicza, 3 — granice dzielnic gospodarczo-leśnych, 4 — zespoły województw, 5 — krainy przyrodniczo-leśne, 6 — dzielnice gospodarczo-leśne
wynika, że każdy obszar leśny ma określone możliwości produkcyjne (przyrodnicze warunki produkcji) oraz określone zadania produkcyjne, wynikające z warunków ekonomicznych w danym regionie lub jego części.
Nie jestem geografem, a więc nie będę tu analizował problemów i wątpliwości złączonych z określeniem regionów ekonomicznych. Przy założeniu, że podział na regiony ekonomiczne zostanie przez geografów ustalony, powstaje dla leśnictwa problem, jak na podstawie takiego ustalenia określić cele i zadania gospodarcze poszczególnych obszarów leśnych — nie wchodząc w kolizje z przyrodniczymi możliwościami produkcyjnymi danych kompleksów leśnych.
W regionalizacji gospodarczej NRF np. (wg informacji kierownika zespołu autorskiego, prof. E. Otermby) leśnictwo niemieckie mimo
prosby autorów w ogóle nie brało udziału, bo nie mogło jeszcze dostarczyć odpowiedniego materiału podstawowego. My natomiast posiadamy dokonany przez L. Mroczkiewicza podział na krainy przyrodniczo-leśne. Problem regionalizacji lasów jest w całym świecie uznany jako główna podstawa określenia kierunków rozwoju polityki leśnej i podwyższenia produktywności lasów.
Problemem tym zajął się niżej podpisany, proponując 15 przyjęcie następujących dezyderatów:
1) opracowanie podziału kraju na 5—6 zespołów województw (regionów?) według zasad ustalonych roboczo w planowaniu przestrzennym jako podstawy ekonomicznej regionalizacji lasów,
2) przyjęcie wspomnianego dokonanego przez prof. L. Mroczkiewicza podziału kraju na krainy przyrodniczo-leśne 16,
3) określenie dzielnic gospodarczo-leśnych, których granice powstaną przez połączenie obu wymienionych podziałów w taki sposób, że każda dzielnica gospodarczo-leśna wejdzie jako całość w skład danego regionu ekonomicznego oraz — również jako całość — w skład jednej krainy przyrodniczej. Po uzupełnieniu niektórych granic (np. granicy między c-d i e-f w krainie VIII odpowiada ona bowiem zadaniom w „reglu” górnym o charakterze przeważnie uzdrowiskowym, turystycznym, wodochronnym, a na Podkarpaciu — w różnym stopniu produkcyjnym) powstał następujący podział na dwadzieścia kilka dzielnic gospodarczych leśnych, uwidocznionych na ryc. 1.
Granice każdej dzielnicy stanowią bądź granice regionu ekonomicznego, bądź krainy przyrodniczej Mroczkiewicza, bądź też — w niektórych nielicznych wypadkach — wspomniane konieczne uzupełnienia.
W tym miejscu pragnę zająć się jedynie stroną metodyczną podziału, zdając sobie sprawę z licznych wątpliwości, mogących powstać w związku z przedstawioną próbą. Określenie dzielnicy gospodarczej według powyższej metody ma trzy zalety: a) daje zarówno całości gospodarki narodowej, jak i gospodarce leśnej duże korzyści. Dzielnica taka jest bowiem znacznie bardziej jednorodna niż region lub też powiązania z funkcją wiodącą ekonomicznie stają się w ramach dzielnicy łatwiejsze do określenia, b) zadania produkcyjne, hodowlane, ochronne, mogą być dla gospodarstwa leśnego całej dzielnicy gospodarczej określone za pomocą dzielnicowego ogólnego planu urządzenia lasów, zawierającego podstawowe wskaźniki kierunkowe. Z tego planu wynikną szczegółowe operaty lokalizujące ściśle te zadania w każdym leśnictwie, oddziale i drzewostanie (obecnie obowiązują tylko te ostatnie), c) dynamika rozwoju drzewostanów decyduje o strukturze użytkowania według sortymentów, ta ostatnia tylko w tej formie może być dostosowana do istniejących możliwości produkcyjnych lasów. Warto zaznaczyć, że Sekcja Leśna FAO zainteresowała się tą metodyką, której opis został zamieszczony w specjalnym numerze „Unasylwa”, poświęconym podstawom polityki leśnej krajów opóźnionych w rozwoju 17.
15 Nowe metody urządzenia lasów. PWRiL 1961 R. Fromer. Próba regionalizacji gospodarstwa leśnego.
16 L. Mroczkiewicz. Podział Polski na krainy i dzielnice przyrodniczo-leśne. Warszawa 1952, PWRiL.
17 R. Fromer. Some Problems of Regional Planning in Forestry. „Unasylwa” 1961, nr 2.
Próbne wyodrębnienie leśnych dzielnic gospodarczych powinno być pogłębione w ramach regionalnych planów przestrzennego zagospodarowania, dla których stanowi jedynie orientacyjny wskaźnik.
W literaturze geograficznej, o ile autorowi wiadomo, nie ma dotychczas propozycji dotyczących podziału lasów na regiony ekonomiczne. Wydaje się to niezrozumiałe, jeżeli weźmiemy pod uwagę, że roczna produkcja lasów świata wynosiła w roku 1960 około 1350 mln ton. (produkcja
![Ryc. 2. Rentowność niektórych gospodarstw rolnych i leśnych w NRF: 1 — NRF przeciętnie, 2 — Badenia — Wirtembergia (pastewne, świerk, jodła, buk), 3 — Hesja (okopowe, zbożowe, buk), 4 — Dolna Saksonia (okopowe i pastewne, sosna), 5 — Dolna Saksonia (ziemiaki, sosna), 6 — Dolna Saksonia (buraki cukrowe, buk, dąb), 7 — Nadrenia — Westfalia (buraki cukrowe, świerk), 8 — Nadrenia — Westfalia (buraki cukrowe, dąb). Podano wartości w markach zachodnich bez wliczania odsetek.
Według „Allgemeine Forst- und Jagdzeitung”, 1961. K. Mantel
zbożowa świata 800 mln ton, produkcja stali 290 mln ton). Wartość światowej produkcji drewna wynosiła 35 miliardów dolarów (czyli wartość czwartej części produkcji żywności świata), a w gospodarstwie i przemysle leśnym znajduje zatrudnienie 17—18 milionów pracujących. Na znacznej części powierzchni ziemi biocenoza leśna zabezpiecza maksymalną absorpcję opadów, reguluje brzegi rzek, chroni przed powodzią, zwiększa wydajność źródeł wodnych niezbędnych dla działalności ludzkiej, jest warunkiem zdrowia milionów ludzi, zdobi i wzbogaca estetykę krajobrazu. Metodyka podziału „środowiska ekonomiczno-leśnego” (zasadniczo odmienna od powyżej przedstawionej próby) została jednak opracowana przez leśnika K. Mantela, który w oparciu o teorie rozmieszczenia, intensywności i cen ogłoszoną w XIX wieku przez H. Thünena ustalił regionalne granice rentowności. Teorie te zostały, o ile dotyczyły leśnictwa, ponownie przebadane i zaktualizowane. Autor dochodzi do wniosku, że teorie te są jeszcze dzisiaj aktualne, mimo postępu techniki przewozu drewna.
18 K. Mantel. Die Standorts- Intensitäts- und Preistheorien von Thünen in ihrer Bedeutung für den Standort der Forstwirtschaft. Allg. Forst- und Jgdztg (NRF) roczniki 1959, 1960, 1961.
W wyniku swojej analizy K. Mantel podaje następujące porównanie rentowności różnajtych rodzajów gospodarstw leśnych i upraw rolniczych. Wynika z nich, że przeciętnie w NRF leśnictwo jest dochodowe, a rolnictwo deficytowe. Dotyczy to przede wszystkim intensywnego rolnictwa (okopowe, pastewne).
Fakt ten wydaje się istotny z następujących powodów. W NRF znaczne obszary nieużytków i słabych gruntów rolnych znajdują prywatnych nabywców, którzy zalesiają te grunty, traktując je jako pewną i długofalową lokatę kapitału. Proces ten występuje ostatnio także w innych krajach Europy Zachodniej. Proces spontanicznego zalesiania jest więc odwrotnością trwającej od wieków dewastacji lasów i kurczenia się powierzchni leśnych. Różnice rentowności są niekiedy bardzo znaczne. Do osób dokonujących zalesień należą często właściciele drobnych gospodarstw rolnych w okręgach uprzemysłowionych, którzy po dokonaniu tych zalesień przechodzą do pracy w przemyśle. Niemiecki leśnik Hundeshagen stwierdził w r. 1831, że dochody z 1 ha roli przeciętnej bonitacji są 8—10 razy wyższe niż dochody z 1 ha najlepszego lasu. Porównanie tych faktów wykazuje wyraźnie, jak ogromnie wzrosło znaczenie ekonomiczne lasów w porównaniu z rolnictwem.
Zagadnienia te są ciekawe z dwóch powodów: a) świadczą one o tym, że przy problemach regionalizacji należy również uwzględnić wspomniane porównania rentowności, zwłaszcza na gorszych gruntach rolnych, których utrzymanie pod uprawą rolną jest u nas pewnikiem nienaruszalnym, podczas gdy w wielu krajach europejskich w miarę wzrostu uprzemysłowienia i intensyfikacji rolnictwa grunty te przechodzą stopniowo ponownie pod uprawę leśną, b) badania rentowności jako wskaźnika rozmieszczania są niezbędnym uzupełnieniem każdego podziału na regiony i dzielnice gospodarczo-leśne (dotyczy to głównie lasów o charakterze produkcyjnym).
Badania te, zastosowane do dużej części naszych gleb lekkich, mogłyby zmienić kierunki ich zagospodarowania, uzasadnić znaczne podwyższenie procentu lesistości i przy właściwym rozmieszczeniu lasów — wpłynąć również dodatnio na urodzajność rolnictwa.
Zanim przejdę do wyciągnięcia wniosków z powyższych uwag, pragnę zaznaczyć, że nowoczesna ekonomika i polityka leśna musi rozróżnić wszystkie swoje badania czy zalecane zarządzenia i plany. Dlatego nowoczesne podręczniki ekonomiki i polityki leśnej gromadzą obficie statystyczne materiały, dotyczące odrębnosci okręgów leśnych, stosunku gęstości zaludnienia do powierzchni leśnej, różnic demograficznych, stosunku lesistości do pogłowie bydła, powierzchni ornej, stopnia intensywności rolnictwa, do rzemiosła i przemysłu, uwzględniając strukturę bazy surowcowej. Przykładem jest napisany przed kilku laty podręcznik V. Dietericha. Wada tego podręcznika jest brak syntezy, brak wniosków z nagromadzonego olbrzymiego materiału statystycznego, ugrupowanego według podziału administracyjnego. Zaletą (bardzo wątpliwą) jest pogłębianie analizy do stopnia mogącego służyć za przykład niemieckiej drobiazgowości i szczegółowości. Lecz brak syntezy, opisowość bądź charak-
---
19 Encyklopädie der Forstwirtschaft. Część 2, Tübingen 1831, s. 25.
20 V. Dieterich. Fortswirtschafts-politik. Hamburg 1953.
teru przyrodniczego — bądź kierunków polityki leśnej określa w jeszcze większym stopniu wspomniany przez prof. M. Czarnowskiego zbiór monografii pt. *A World Geography of Forest Resources*.
Ponieważ głównym celem niniejszych uwag jest metodyka i systematyka zagadnień styku nauk geograficznych i leśnych, przeto dochodzę na podstawie powyższych wywodów do następujących wniosków:
1. Teza prof. Czarnowskiego, że pod pojęciem geografii leśnictwa należałoby rozumieć „syntezę ekologicznej geografii z ekonomiką leśnictwa i przemysłu drzewnego” nie wydaje się słuszna — ekologia jest bowiem immanentną treścią hodowli lasów, podstawą wszystkich nauk leśnych, a rozwój tych nauk spowodowałby pobawienie hodowli lasów jej najważniejszego fundamentu. To samo dotyczy ekonomiki i polityki leśnej, której główną podstawą jest geografia ekonomiczna. Nie można np. ułożyć planu perspektywicznego rozwoju leśnictwa bez planu zagospodarowania przestrzennego, nie można prowadzić żadnych badań ekonomiczno-leśnych bez studium regionalnych odrębności przyrodniczych i ekonomicznych.
2. Zachodzi konieczność pogłębiania wiedzy leśniczej: a) przez stworzenie geografii dla leśników, tj. przez udostępnienie leśnikowi z bogatej literatury geograficznej tych wybranych działów, które ułatwią mu poznanie środowiska geograficznego oraz ekonomicznych warunków rozwoju leśnictwa, jak też różnorodnych splotów gospodarstwa leśnego z innymi działami gospodarki narodowej, b) przez zwiększenie zainteresowań przedstawicieli nauk geograficznych dla bogatego materiału z zakresu typologii, socjologii roślin, nagromadzonego przez przodujące w tym zakresie leśnictwo polskie i przez jej wybitnych przedstawicieli (Paczoskiego, Niedziałkowskiego, Jedlińskiego, Chodzickiego, Dreszera, Mróczkiewicza i in.) oraz historii leśnictwa — nauki pięknie rozwijającej się w wyniku prac Żabko-Potopowicza, Brody i szeregu innych młodszych, wielce obiecujących autorów, i c) przez lepsze wykorzystanie tych materiałów w celu dojścia do pewnej syntezy. Wydaje się, że początkiem tej syntezy jest ustalenie regionów ekonomicznych naszego kraju, których potrzebę odczuwają wszystkie działy gospodarki narodowej.
---
21 Por. Sprawozdanie M. Czarnowskiego w nr 1/62 „Przeglądu Geograficznego” (Red.).
22 M. Czarnowski, op. cit., s. 717.
STANISŁAW MACIEJ ZAWADZKI
Zakład przemysłowy jako przedmiot badań ekonomiczno-geograficznych
Pod niemal identycznym brzmianym tytułem ogłosił W. Ormicki w 1934 roku swe praktyczne wskazówki dla geografów, pragnących bezpośrednio poznawać rzeczywistość przestrzenną produkcji przemysłowej. Ten rzadko dziś cytowany krótki artykuł także i obecnie może stanowić podstawowy przewodnik metodyczny dla osób zajmujących się problematyką ekonomiczno-geograficzną pojedynczego zakładu przemysłowego. Znaczenia tego nie osłabia stwierdzenie, że posługując się współczesnym aparatem pojęciowym można by podważyć niektóre określenia terminologiczne W. Ormickiego. Chociaż pragnął on badać zakład przemysłowy jako obiekt krajobrazu, to przecież podany rejestr zagadnień związanych z „planem” i „geograficznym uwarunkowaniem zakładu przemysłowego” jest prawie pełnym zestawem problemów badawczych, a uzasadnienie ich wyboru niemal doskonałe.
W powojennym piśmiennictwie geograficznym walory badawcze zakładu przemysłowego podniósł A. Kukliński, wagę zaś udziału geografów ekonomicznych w badaniach lokalizacji zakładów oraz miejsce tych badań w przedmiocie geografii ekonomicznej określone zostały przez S. Leszczyckiego.
Zakład przemysłowy nie jest jednak popularnym obiektem studiów geograficznych; bibliografia piśmiennictwa geograficznego nie notują ani jednej obszerniejszej pracy naukowej w tej dziedzinie. Tymczasem problematyka ekonomiki i lokalizacji zakładu przemysłowego stała się przedmiotem zainteresowań historyków gospodarczych. Wykorzystując materiały archiwalne starają się oni odtworzyć niektóre przeszłe współzależności lokalizacyjne badanych obiektów, niekiedy nawet już nie istniejących. Sprawom tym sporo uwagi poświęca np. A. Jezierski w swej
---
1 W. Ormicki. Zakład przemysłowy przedmiotem badań geograficznych. „Wiadomości Geograficzne” nr 1—4, 1934, s. 18—20.
2 Czytelnik cytowanego artykułu bez trudu może odnieść treść tych pojęć do przyjętego w literaturze i praktyce gospodarczej w Polsce podziału lokalizacji na „szczegółową” i „ogólną”.
3 A. Kukliński. Zakład przemysłowy w uniwersyteckim nauczaniu geografii przemysłu. „Czasopismo Geograficzne” t. XXV, nr 4, 1954, s. 397—407.
4 S. Leszczycki. Kilka uwag o geografii ekonomicznej. „Przegląd Geograficzny” t. XXVIII, nr 3, 1956, s. 482.
pracy o zakładach hutniczych w Niwce\(^5\) oraz Z. Grot w książce o Zakładach H. Cegielskiego w Poznaniu\(^6\). Problemy lokalizacyjne podkreślają również autorzy innych prac monograficznych, jak np. F. Ryszka i S. Ziemba w książce o Hucie Kościuszko\(^7\) czy G. Kurkiewicz w popularnej, lecz zawierającej bogaty materiał faktograficzny pracy o Stoczni Gdańskiej\(^8\).
Współczesnej monografii geograficznej zakładu przemysłowego dotychczas brak jest w literaturze krajowej, chociaż widoczny staje się wzrost zainteresowania tą problematyką. Niektóre opublikowane w ostatnich latach przyczynki do zagadnień uwarunkowania przestrzennego konkretnych zakładów przemysłowych sprawiają wrażenie, że stanowią fragmenty większych całości. Można więc przypuszczać, iż niektóre ośrodki naukowe podjęły próby odpowiednich badań na szerszą skalę. Świadczyć o tym może np. artykuł A. Blok-Iwińska o Hucie im. Lenina w Krakowie\(^9\), który zawiera obfite dane statystyczne, ilustrujące niektóre warunki lokalizacyjne kombinatu.
Stosunkowo liczniejsze są jednak prace rozpatrujące jakiś jeden element przestrzenny związany z funkcjonowaniem zakładu\(^{10}\).
Wśród studiów nad przestrzennymi zależnościami zakładu przemysłowego wymienić trzeba także prace związane z tzw. kierunkiem fizjograficznym w geografii przemysłu. Jest to, jak wiadomo, nowy kierunek badań geograficznych. Wprawdzie dotychczasowe opracowania dotyczą całych gałęzi przemysłu, jednak podstawowa analiza w nich zawarta koncentruje się na wzajemnych związkach pomiędzy konkretnym pojedynczym zakładem przemysłowym i lokalnymi warunkami środowiska geograficznego. W ten sposób właśnie zademonstrowali wyniki swych badań B. Kortus\(^{11}\), J. Grzeszczak\(^{12}\) i L. Górecka\(^{13}\).
Ostatnią grupę prac stanowią badania nad ekonomiczną efektywnością
---
\(^5\) A. Jezierski. *Niwka. Monografia historyczno-ekonomiczna zakładów hutniczych w latach 1833—1843*. Praca zawarta w książce *Ekonomika górnictwa i hutnictwa w Królestwie Polskim 1831—1864*. Warszawa 1958, s. 313.
\(^6\) Z. Grot. *100 lat Zakładów H. Cegielski 1846—1946*. Poznań 1946, s. 238.
\(^7\) F. Ryszka, S. Ziemba. *Dwa dziesięciolecia Huty Kościuszko*. Warszawa 1955, s. 195.
\(^8\) G. Kurkiewicz. *Stocznia Gdańska 1848—1958*. Gdańsk 1958, s. 35.
\(^9\) A. Blok-Iwińska. *Problemy produkcji Huty im. Lenina*. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, „Prace Geograficzne”, z. 4, 1961, s. 5—51.
\(^{10}\) Por. np. S. M. Zawadski. *Analiza dojazdów do pracy w zakładach hutniczych w Ostrowcu Świętokrzyskim. Przyczynek do studiów nad rolą siły roboczej jako czynnika lokalizacji przemysłu*. „Zeszyty Naukowe SGPS”, nr VII, 1958, s. 59—74; I. Fierla. *Wpływ lokalizacji zakładu na dojazdy do pracy i kwalifikacje załogi (na przykładzie Fabryki Samochodów Ciężarowych w Starachowicach)*. „Biuletyn KPZK”, nr 1 (3), 1961, s. 90—110.
\(^{11}\) B. Kortus. *Z problematyki wpływu przemysłu na niektóre elementy środowiska geograficznego*. „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, „Prace z Geografii Ekonomicznej”, z. 1, 1960.
\(^{12}\) J. Grzeszczak. *Fizjografia przemysłu cegielniarnianego w Polsce*. Warszawa 1961, s. 150 (maszynopis IG PAN).
\(^{13}\) L. Górecka. *Związek przemysłu cementowego ze środowiskiem geograficznym*. Warszawa 1961, s. 169 (maszynopis IG PAN).
lokalizacji przemysłowych\(^{14}\). Od prac typu modelowego, które w tym zakresie są najczęściej formą analizy, wspomniane badania różnią się tym, że ich przedmiotem są wielostronne skutki ekonomiczne podjętych decyzji o lokalizacji konkretnych przemysłowych zakładów produkcyjnych.
Nietrudno zauważyć, że zarysowane wyżej typy badań nie mieszczą się explicite w tradycyjnie pojmowanej geografii ekonomicznej, a nawet geografii przemysłu. Badania te w zależności od wyznaczonego im celu prowadzone są bądź metodami, jakimi posługują się odrębne, niegeograficzne dyscypliny naukowe, bądź ocierają się o pogranicze ekonomiki, historii gospodarczej, geografii, urbanistyki, a nawet socjologii. Trudno by też bez zastrzeżeń postulować włączenie wszystkich bez wyjątku przedstawionych typów studiów do przedmiotu badań geografii ekonomicznej. Wydaje się, że w ramach geografii przemysłu powinien być wypracowany własny samodzienny charakter badań nad przestrzennym uwarunkowaniem pojedynczego zakładu przemysłowego. Brak jest na razie podstaw do definiowania przedmiotu tego rodzaju badań. Co się tyczy metody, to celowe byłoby korzystanie zarówno z dominujących dotychczas w studiach geograficznych narzędzi badawczych, jakimi są np. opis i ujęcia kartograficzne, jak również z coraz szerzej wprowadzanych do geografii elementów rachunku ekonomicznego i metod ekonometrycznych\(^{15}\).
Nie ma potrzeby ukrywać, że geografia ekonomiczna zawsze wykorzystywała metody badawcze, właściwe różnym dyscyplinom naukowym. Stanie się to nieuniknione także w badaniach geograficznych nad pojedynczymi zakładami przemysłowymi, zwłaszcza takich, które będą sobie stawiały jako cel wszechstronne poznanie i analizę warunków przestrzennych zakładu. W badaniach, o których mowa, nie najmniej istotny jest fakt, że mogą one przybierać specyficzną formę badań terenowych, bowiem podstawowe znaczenie w takich badaniach ma analiza autopsyjna, uzupełniona w koniecznych przypadkach analizą archiwalną.
Podstawowym źródłem materiałów i informacji jest sam zakład produkcyjny, a ścisłej, poszczególne jego komórki zarządzania i wykonawstwa.
W szczególności cenne są dane o wielkości i strukturze kosztów inwestycyjnych i eksploatacyjnych, zatrudnieniu, zbycie, zaopatrzeniu i transportie. Osobne znaczenie może mieć dokumentacja techniczna i technologiczna. Jeśli badane są zakłady nowo zlokalizowane, wówczas istotne dla podjęcia oceny jest porównanie projektowanych efektów lokalizacji (zawartych najczęściej w projektach inwestycyjnych) z efektami rzeczywistymi. Często w przedsiębiorstwach znajdują się ponadto różnego rodzaju mapy, plany i szkice oraz specjalne opracowania i ekspertyzy, jak np. dokumentacje geologiczne złóż surowców, dokumentacje techniczne wiercen geologicznych, projekty modernizacyjne itp. Wszystkie te materiały sta-
---
\(^{14}\) Por. Z. Zajda, S. M. Zawadzki. *Z badań nad efektywnością lokalizacji wybranych zakładów przemysłowych*. „Biuletyn KPZK”, z. 1 (3), 1961, s. 73—89; tychże autorów: *Ocena efektywności lokalizacji zakładów przemysłowych*. „Gospodarka i Administracja Terenowa”, nr 9, 1961; *Efektywność lokalizacji zakładów przemysłowych a uprzemysłowienie terenów zacofanych*. „Gospodarka i Administracja Terenowa”, nr 10, 1961; *O dynamicznym podejściu do zagadnień lokalizacji zakładów przemysłowych*. „Gospodarka i Administracja Terenowa”, nr 12, 1961.
\(^{15}\) Por. Z. Chojnicki, A. Wróbel. *Metody matematyczno-statystyczne w geografii ekonomicznej*. „Przegląd Geograficzny” t. XXXIII, z. 4, 1961, s. 615—629; A. Kukliński. *Problemy metodyki badań nad lokalizacją poszczególnych gałęzi przemysłu*. „Przegląd Geograficzny” t. XXXIV, z. 1.
nowią bogate źródła informacji. Niekiedy niezbędny do opracowania zestaw dokumentacji bywa uzupełniany specjalnie przeprowadzoną ankietą (np. wśród załogi) oraz ustnymi informacjami pracowników.
Oczywiście sam zakład przemysłowy nie jest wyłącznym źródłem danych dla analiz ekonomiczno-geograficznych. Wybór innych studiów musi być zależny od punktu odniesienia prowadzonych badań.
Wydaje się, że geograf ekonomiczny może być kompetentny w rozwiązywaniu następujących problemów badawczych:
1) kształtowanie się przestrzennych warunków powstania i rozwoju zakładu przemysłowego,
2) wzajemne oddziaływanie zakładu i ośrodka (miasta, osiedla),
3) miejsce zakładu w strukturze gospodarczo-przestrzennej regionu,
4) miejsce zakładu w siatce rozmieszczenia danej grupy przemysłu, danej gałęzi, a nawet całego przemysłu,
5) związek między działalnością gospodarczą zakładu a miejscowymi warunkami środowiska geograficznego.
Pierwszy kierunek studiów może przybierać formę monografii ekonomiczno-geograficznych zakładu przemysłowego. W odróżnieniu od niektórych analiz czy ekspertyz ekonomiczno-technicznych mogą to być w zasadzie badania tylko o charakterze następczym, polegające na zarejestrowaniu, opisie i ocenie zmieniających się w czasie właściwości przestrzennego uwarunkowania zakładu. Jeśli lokalizacja produkcji nie jest traktowana jako zjawisko jednorazowe, lecz jako proces ciągły — wówczas szczególnie interesujące mogą być rezultaty porównawczego badania czynników warunkujących powstanie produkcji w danym miejscu i czynników warunkujących istnienie i rozwój produkcji w danym miejscu\(^{16}\). Zmiany najwyraźniej można zaobserwować na przykładzie tzw. starych gałęzi przemysłu i zakładów czynnych np. przez kilkadziesiąt lat. Jednakże szybki postęp techniki oraz rozwój społeczno-gospodarczy powodują, że również w krótszych okresach zmieniają się zależności lokalizacyjne zakładów także w przemyślach nowych.
Ciekawe są zwłaszcza analizy przyczyn i skutków powstania nowej produkcji w „starym” miejscu (np. ciąg przemian profilu produkcyjnego: huta żelaza — fabryka przemysłu metalowego — fabryka samochodów ciężarowych; chociaż zachowana zostaje ciągłość miejsca produkcji, mamy w rzeczywistości do czynienia z odrębnymi lokalizacjami).
Stosunkowo częstym tematem badań ekonomiczno-geograficznych są miastotwórcze właściwości przemysłu. Można sądzić, że równie ważne i przydatne byłyby szczegółowe studia nad wpływem pojedynczego zakładu na rozwój miasta. Chodziłoby tu o empiryczne badania przemian w strukturach zawodowo-społecznych ludności oraz o analizy łańcucha
---
\(^{16}\) Chodzi tu naturalnie nie tylko, a nawet nie przede wszystkim o tzw. lokalizację szczegółową.
Zawsze decyzja lokalizacyjna opiera się na jakichś przesłankach uzasadniających wybór miejsca. Któkolwiek by to był: Staszcic, przedsiębiorca kapitalistyczny czy planista gospodarki socjalistycznej — zawsze równolegle musieli brać (nieistotne, czy w prawidłowy sposób) pod uwagę zarówno możliwości ulokowania zakładu, jak i spodziewane stąd korzyści. Nikt jednak nie jest w stanie dokładnie przewidzieć, jakie będą w przyszłości skutki tej decyzji. Tymczasem wpływają one na sam proces funkcjonowania zakładu; ta sama lokalizacja uważana uprzednio za „dobrą” może po pewnym czasie okazać się „zła” lokalizacją. Implikuje to określone różnice w efektach gospodarczych danej lokalizacji.
reakcji gospodarczych powodowanych przez powstanie lub rozwój zakładu i lokalizujących się w ośrodku i jego najbliższym zapleczu. Istotne byłyby także dynamicznie ujęte analizy wpływu lokalizacji na zmiany w planie miasta. Podjęcie odpowiednich prac badawczych może mieć obok znaczenia czysto poznawczego także walory metodyczne, a nawet teoretyczne. Gdyby jako kryterium wyboru obiektów badań wzięto zarówno charakter zakładu przemysłowego (rodzaj produkcji, wielkość produkcji i zatrudnienia itp.), jak i typ ośrodka (miasta małe, średnie i duże, położone na terenach o różnym stopniu rozwoju gospodarczego), istniałyby dostateczne podstawy dla konstruowania prac syntetycznych.
Są takie zakłady przemysłowe, które w istotny sposób wpływają na strukturę gospodarczą regionu. Przykładowo można tu przytoczyć pozycję Huty im. Lenina w regionie krakowskim czy już obecną, a w jeszcze większym stopniu przyszłą rolę kombinatu petrochemicznego w regionie płockim. Można też mówić o pewnym określonym typie czy typach zakładów przemysłowych, charakterystycznych dla gospodarki jakiegoś obszaru (np. rozproszone zakłady przemysłu spożywczego w regionie poznańskim i bydgoskim)¹⁷.
Badania zakładów kluczowych bądź zakładów typowych dla danego regionu może być częścią analizy struktury regionalnej¹⁸. Byłoby rzeczą właściwą, aby zakłady takie mogły być samodzielnymi obiektami badań. Wchodziłyby wówczas w grę zagadnienia geograficzno-gospodarcze związane z obustronną zależnością rozwoju zakładu i regionu. Przykładem jednej z podstaw badań jest analiza przepływów międzyzakładowych w granicach regionu lub analiza problematyki wzajemnej relacji badanego zakładu i gospodarki rolniej w danym regionie.
Suma lokalizacji pojedynczych zakładów składa się na obraz rozmieszczenia danej gałęzi czy też całej produkcji przemysłowej tylko wówczas, gdy jest rozpatrywana pod względem ilościowym¹⁹. W rzeczywistości stan rozmieszczenia stanowi odrębną jakość wobec prostej sumy lokalizacji. Z punktu widzenia ekonomicznego można powiedzieć, że efektywność rozmieszczenia nie jest sumą efektywności poszczególnych lokalizacji.
Wydaje się, że właściwą płaszczyzną badań geograficznych mogą być powiązania przestrzennogospodarcze danego zakładu z innymi czy nawet pozostałymi obiektami tej samej gałęzi oraz innych gałęzi przemysłu²⁰.
---
¹⁷ Zakłady typowe nie muszą oczywiście należeć do jednej gałęzi przemysłu.
¹⁸ Badania ekonomiczne lokalizacji zakładów przemysłowych pozwoliły m. in. autorowi niniejszego dojść do przekonania, że prawidłowy, dynamiczny rachunek efektywności lokalizacji jest możliwy przede wszystkim jako fragment analizy kompleksowego rozwoju regionu. Wynika to z bardzo silnej zależności gospodarki zakładu od struktury gospodarczej danego regionu. Również odwrotnie, struktura i charakter regionu są w dużym stopniu zależne od właściwości lokalizacyjnych zakładów przemysłowych. Analiza tych współzależności ma znaczenie nie tylko w badaniach następczych. Również badania uprzednie powinny uwzględniać przewidywania co do wzajemnego wpływu efektów lokalizacji i efektów rozwoju gospodarczego regionu.
¹⁹ Najprostsze do uchwycenia zmiany w terytorialnym rozmieszczeniu każdej produkcji wyrażają się w zmieniającym się wolumenie produkcji, przypadającym na różne regiony, okręgi czy części kraju. Ponieważ jednostką produkującą jest nie jakieś określone terytorium, a konkretny zakład — każda zmiana w wielkości jego produkcji (przy założeniu, że nie następuje ona równomiernie i proporcjonalnie we wszystkich zakładach) powoduje zmiany w terytorialnym rozmieszczeniu produkcji.
Kierunek badań nazywamy coraz częściej fizjografią przemysłu w większym stopniu odnosi się do problematyki pojedynczego zakładu przemysłowego niż do całej gałęzi. Nawet jeśli pogląd ten nie jest całkowicie słuszny, to przecież wydaje się bezsporne, że konieczność analizy określonych warunków przestrzennych pojedynczego zakładu jest tu o wiele silniejsza aniżeli w szeregu innych kierunków badań ekonomicznogeograficznych.
Siłą rzeczy kierunek fizjograficzny w badaniach nad geografią przemysłu dotyczy tych gałęzi produkcji, których związek ze środowiskiem geograficznym ma charakter stosunkowo najtrwalszy. Nic więc dziwnego, że dotychczasowe badania koncentrowały się na przemysłach: cegielninym, cementowym, węglowym.
Związki między warunkami przyrodniczymi (przede wszystkim budową geologiczną określonego obszaru) a rozmieszczeniem przemysłu są tradycyjnym przedmiotem badań geografii przemysłu. Badania fizjograficzne główny nacisk kładą na wzajemny stosunek warunków środowiskowych i lokalizacji zakładu. Wydaje się, że z omawianego punktu widzenia najistotniejszym walorem takich studiów jest możliwość dosyć ścisłych ustaleń ilościowych.
Sposób podejścia do wzajemnych stosunków pomiędzy elementami środowiska geograficznego i produkcją sprowadza np. ocenę wpływu bazy surowcowej na lokalizację jak gdyby „o piętro niżej”, ujawnia i konkretyzuje wewnętrzne mechanizmy działania tych wzajemnych stosunków. Tak jest np. wtedy, gdy traktuje się o wpływie bazy surowcowej na lokalizację technologii, organizację produkcyjno-przestrzenną zakładu, jego wielkość, specjalizację itd.
Niekiedy uważa się, być może zbyt optymistycznie, że badania fizjograficzne mogą prowadzić do integracji nauk geograficznych. Gdyby opinia ta miała znaleźć w przyszłości potwierdzenie, to w dziedzinie geografii przemysłu cel zostałby osiągnięty przede wszystkim na szczeblu badań pojedynczego zakładu przemysłowego.
Zakład przemysłowy jest podstawową jednostką przestrzenną produkcji przemysłowej. Tu ogniskują się współzależności między produkcją i przestrzenią i to właśnie powoduje trudności znalezienia właściwych celów i metod badawczych. Szczególna trudność polega na rozgraniczeniu celów i metod badań ekonomicznych i badań z zakresu geografii ekonomicznej. Ekonomiczne teorie lokalizacji zakładu przemysłowego mogą być tylko jedną z podstaw badań geograficznych. Odnoszą się one jednak zawsze do abstrakcyjnego zakładu przemysłowego, podczas gdy badania ekonomicznogeograficzne zawsze dotyczą zakładu konkretnego. Dzięki swym walorom poznawczym polegającym na możliwości odkrywania rzeczywistych mechanizmów działania warunków przestrzennych, w jakich znajduje się zakład — badania te mogą nie tylko przyczynić się do rozwoju teorii lokalizacji, ale — przede wszystkim — rozwijać i modyfikować teorię geografii ekonomicznej.
---
20 Ta sprawa ma zresztą znacznie szerszy zasięg. Można np. ustalać udział badanego zakładu w przepływach międzyzakładowych (np. w obrocie międzyhutniczym), międzygałęziowych (np. fabryka samochodów, stocznia), międzydziałowych (np. fabryka płyt piśmiennych, przetwórnia owoców), międzyregionalnych (np. cementownia), międzynarodowych (np. kombinat turowski). W konkretnych przypadkach mogą oczywiście wchodzić w grę różne, a nawet wszystkie wymienione typy powiązań.
Na marginesie uwag S. M. Zawadzkiego*
Złożoność i wielostronność problematyki, jaką reprezentuje zakład przemysłowy, jest bezsporną przyczyną wywolującą potrzebę uznania go za przedmiot badań nie jednej, lecz szeregu dyscyplin naukowych. Nie ulega wątpliwości również poważne znaczenie udziału geografii ekonomicznej w tych badaniach i — jeśli jej rola w tej dziedzinie nie zawsze jeszcze bywa należycie doceniana — to stan taki wynika chyba ciągle tylko z niewystarczającej ilości opracowań problematyki zakładu przemysłowego z punktu widzenia zainteresowań i metod badawczych geografii ekonomicznej.
Z tego względu już samo ponowne postawienie problematyki badań ekonomiczno-geograficznych zakładu przemysłowego, dokonane w artykule S. M. Zawadzkiego należy uznać za w pełni uzasadnione. Propozycje autora mogą spełnić rolę inspirującą dla podjęcia i przeprowadzenia odpowiednich badań. Warto zaznaczyć w tym miejscu, że niezależnie od potrzeb badawczych samej geografii ekonomicznej studia ekonomiczno-geograficzne problematyki zakładów przemysłowych są w wysokim stopniu niezbędne dla dalszego rozwoju socjalistycznej teorii rozmieszczenia sił wytwórczych, będącej podstawą dla formułowania planistycznych konstrukcji w dziedzinie gospodarki przestrzennej, przyczynić się mogą do wyjaśnienia szeregu aspektów teorii ekonomicznej efektywności inwestycji, a także dostarczyć nowych danych dla ekonomiki przemysłu. Dodać trzeba też bieżące potrzeby praktyki: rysuje się ołectnie wzrastające zapotrzebowanie na wyniki odpowiednich badań w związku z przystąpieniem w szerokiej skali do prac nad planami regionalnymi we wszystkich województwach.
Poruszone momenty można by w zasadzie uznać za wystarczające dla podkreślenia charakteru artykułu jako pożytecznego i będącego bardzo na czasie. Można uczyńić to tym pewniej, że autor nie ogranicza się do samego uwydatnienia roli i zakresu badań ekonomiczno-geograficznych w poznanii złożonej rzeczywistości zakładu przemysłowego, lecz dokonując przeglądu współczesnego piśmiennictwa i dorobku geografii ekonomicznej przedstawia równocześnie własne, oryginalne propozycje ujmowania analiz ekonomiczno-geograficznych w badaniu przedmiotu i wysuwa konkretne problemy badawcze, na których powinno się skoncentrować uwagę.
Oczywiście propozycje autora mają w tej dziedzinie charakter dyskusyjny. Cenne wydaje się jednak nie tylko wysunięcie problemów do ewentualnej dyskusji, ale równoczesne ich bliższe naświetlenie i ciekawe uzasadnienie zajętego stanowiska.
W związku z tym warto sprecyzować pewne nasuwające się (również dyskusyjne) uwagi.
Wydaje się przede wszystkim, że wskazane byłoby bardziej precyzyjne ujęcie przez autora specyfiki i metod badań ekonomiczno-geograficznych w odniesieniu do
* S. M. Zawadzki, Zakład przemysłowy jako przedmiot badań ekonomiczno-geograficznych.
wysuniętego przedmiotu. Autor słusznie wskazuje na występujące tu trudności, a zwłaszcza na splatanie się metod stosowanych w różnych dyscyplinach naukowych oraz prowadzenie analizy na pograniczu szeregu gałęzi wiedzy. W takiej sytuacji jednak pożądane byłoby bliższe naświetlenie — z punktu widzenia metodologii — charakteru (a nie tylko przedmiotu i problematyki) badań ekonomicznogeograficznych. Nie można tu pomijać okoliczności, że większość zakładów przemysłowych położona jest na terenie miast i w badaniach prowadzonych na konkretnym materiale może zarysować się ryzyko przejścia na płaszczyznę właściwą dla innych dyscyplin, np. dla urbanistyki. Dotyczy to zwłaszcza wyjaśniania zagadnień związanych z wajennym oddziaływaniem zakładu i ośrodka, ale także przestrzennych warunków powstania i rozwoju zakładu, z uwagi na wchodzące tu w grę problemy tzw. lokalizacji szczegółowej. Za istotne należałoby uznać wyjaśnienie stosunku do badań prowadzonych w ramach ekonomiki przemysłu.
Nasuwa się również wątpliwość co do słuszności kolejnego uporządkowania problemów badawczych geografii ekonomicznej w odniesieniu do problematyki zakładu przemysłowego. Autor na pierwszym miejscu stawia sprawę kształtowania się przestrzennych warunków powstania i rozwoju zakładu, a dopiero na piątym zagadnienie związków między działalnością gospodarczą zakładu a miejscowymi warunkami środowiska geograficznego. Jest to podejście oryginalne, różniące się od tradycyjnych. Wymagałoby ono jednak uzasadnienia ze strony autora. Można przecież uznać również kierunek proponowany jako pierwszy przez S. M. Zawadzkiego za część składową badań nad związkami między działalnością zakładu a środowiskiem geograficznym, przy zaakcentowaniu zmienności tych związków w czasie. Uwzględniać tu należy potrzebę dynamicznego traktowania czynników lokalizacji, których układ w momencie powstawania zakładu, w czasie jego rozwoju i w chwili obecnej oczywiście nie jest jednakowy. Zmienność tych uwarunkowań jest zresztą podkreślana przez Zawadzkiego, ale wynika z niej postulat dynamicznego ujmowania związków między działalnością zakładu a warunkami środowiska, a nie stawiania odrębnego kierunku badań.
Omówienie kierunku badań wzajemnych oddziaływań zakładu i ośrodka akcentuje związki przyczynowo-skutkowe między rozwojem zakładu przemysłowego i rozwojem ośrodka, w którym zakład jest zlokalizowany. Kierunek następny — miejsce zakładu w strukturze gospodarczo-przestrzennej regionu — wysuwa problematykę analogiczną, lecz w szerszej skali przestrzennej. Otóż kierunki te można by umówić jako wyodrębniające się dziedziny badań, ale również w ramach (a nie równolegle) studiów nad związkami działalności gospodarczej zakładu z warunkami środowiska, oczywiście rozumując szeroko zarówno działalność zakładu, jak i środowisko geograficzne. Odrębne miejsce wyraźniej rysuje się dla badań pozycji zakładu w siatce rozmieszczenia danej gałęzi, a zwłaszcza rozmieszczenia całego przemysłu. Pojawiają się tu niezwykle interesujące możliwości wykorzystania metod analizy przepływów międzyregionalnych, a w szczególności przepływu surowców, półproduktów i produktów końcowych między zakładami (równocześnie między regionami, w których zakłady te są usytuowane), a także znalezienia nowego podejścia do zagadnień efektywności ekonomicznej całych układów oraz ustosunkowania się do wyników badań geografii i ekonomiki transportu. Kierunek ten wydaje się szczególnie godny podkreślenia. Oprócz pokrycia potrzeb czysto naukowych, badania w tej dziedzinie mogłyby dostarczyć cennych wniosków dla praktycznej racjonalizacji powiązań kooperacyjnych w przemyśle.
W ramach badań nad związkami działalności zakładu z warunkami środowiska geograficznego należałoby też wysunąć zagadnienie zakładów o trudniej uchwytnych związkach. S. M. Zawadzki słusznie zauważa, że badania dotychczasowe koncentrowały się głównie na przemysłach wykazujących związki najtrwalsze (czy też — jak można by dodać — najłatwiej widoczne). W sytuacji tej należałoby poddać analizie również problematykę innych gałęzi i zwrócić uwagę na związki mniej widoczne i często pomijane przy dokonywaniu wyboru lokalizacji oraz na związki zakładów z tymi elementami środowiska, które stanowią już rezultat działalności człowieka, szczególnie w istniejącym zagospodarowaniu. Jak wiadomo, związki te w praktyce odgrywają niejednokrotnie zasadniczą rolę, wysuwając się nawet przed powiązania profilu działalności zakładu z elementami środowiska naturalnego.
Pewne wątpliwości może nasuwać silne podkreślenie autora, że podstawowym źródłem materiałów i informacji jest sam zakład produkcyjny. Wydaje się, że pogląd ten jest dyskusyjny. Zakład przemysłowy w warunkach gospodarki socjalistycznej — planowanej centralnie — traktowany powinien być tylko jako jedno ze źródeł informacji. Ścisłość i wielostronność powiązań między działalnością zakładu a aktualną problematyką gałęzi, do której zakład należy, i całej gospodarki narodowej, a równocześnie z warunkami terenu, w którym zakład jest położony, zobowiązuje do badania problematyki w oparciu o znacznie szerszy zakres dostępnych źródeł i materiałów. Rysuje się to w odniesieniu do prawie wszystkich poruszonych przez autora problemów. Sprawa rozbudowy i działalności eksploatacyjnej zakładu, kosztów inwestycyjnych i kosztów produkcji, wydajności, wykorzystania urządzeń itd. wymaga porównać z innymi zakładami odpowiedniej gałęzi; przesłanki lokalizacji powinny być rozważane na tle wchodzących w rachubę innych wariantów; sprawy zatrudnienia wymagają zwrócenia uwagi na sytuację na rynku pracy w danym rejonie, a także na pewne zależności technologiczne występujące w danej branży. Zupełna niewystarczalność informacji pochodzących z samego zakładu wystąpi oczywiście przy analizach odnoszących się do problematyki miejsca zakładu w strukturze gospodarczo-przestrzennej regionu, w siatce rozmieszczenia zakładów danej gałęzi itd. Dla badań tych punktem wyjścia muszą być materiały uzyskane z zewnątrz, a nie z samego zakładu.
Uwagi niniejsze mają oczywicie charakter dyskusyjny. Być może, niektóre z nich powstały na tle zwięzłego ujęcia tematu przez autora. Artykuł S. M. Zawadzkiego porusza problematykę bardzo obszerną i złożoną, ale stawiając problem i otwierając dyskusję zachęca do wymiany myśli i poglądów, która na tym odcinku wydaje się bardzo pożądana.
O.D. Duncan, R.P. Cuzzort, B. Duncan. *Statistical Geography, Problems in Analysing Areal Data*. Glencoe, Illinois, 1961, XIX, 191 s.
Do wielu studiów metodycznych, wykonanych z inicjatywy organizacji Resources for the Future należy również opublikowane niedawno studium na temat problemów i trudności wynikających z ujmowania i analizowania danych liczbowych w przekroju terytorialnym, powierzchniowym. Sam tytuł — *Geografia statystyczna* — zawiera zresztą w sobie poważne nieporozumienie, gdyż w rzeczywistości książka ani nie zajmuje się statystyczną charakterystyką — opisem ziemi, czy jej części, ani nie próbuje zobrazować porównawczo stanu statystycznego poznania poszczególnych części naszego globu ani nie daje teorii badań geograficznych przy użyciu metod statystycznych (takie ujęcia uprawniałoby do użycia w tytule terminu „geografia”). Natomiast jej podtytuł — „Problemy analizy danych powierzchniowych” — dobrze obrazują właściwą treść książki.
Układ jej jest prosty, trzyczęściowy. W pierwszej części autorzy omawiają genezę i cel swojej pracy, w drugiej problematykę jednostek powierzchniowych (*areal units*) oraz danych ilościowych odnoszonych do tych jednostek (*areal data*), w trzeciej zaś dyskutują trudności metodyczne, jakie spotykamy w czasie analizy danych powierzchniowych.
Punktem wyjścia całych wywódów jest stwierdzenie niezwykłego wzrostu badań zjawisk przestrzennych. Ilość prowadzonych studiów stwarza potrzebę uporządkowania i uściślenia stosowanych metod analizy. W przeprowadzonej systematyzacji badań przestrzennych autorzy wyróżniają cztery podejścia. Pierwsze, zajmujące się wyjaśnieniem zróżnicowań występujących pomiędzy poszczególnymi obszarami na ziemi (*areal differentiation, chorography*), zostaje określone jako charakterystyczne dla geografów. Drugie — interesujące się rozmieszczeniem określonych zjawisk w przestrzeni (*areal distribution*) — cechuje, zdaniem autora, ekologów. Trzecie, koncentrujące się dookoła zagadnień struktury przestrzennej (*areal structure*), zarysowało się wśród ekonomistów i socjologów. Czwarte wysuwa jako cel analizy wyjaśnienie zmienności pewnych zespołów zjawisk w przestrzeni (*areal variation*). Do tych czterech podejść można jeszcze dodać piąte w postaci wykorzystania danych przestrzennych dla celów nie związanych bezpośrednio z poznaniem układów przestrzennych. W praktyce podejścia te zazwyczaj nie występują w formach czystych.
Sądzę, że trudno zgodzić się z podaną w książce charakterystyką zainteresowań geografii jako ograniczonych w zasadzie do pierwszego podejścia. Niemniej podana systematyzacja wyróżniająca problemy zróżnicowania, rozmieszczenia, struktury i zmienności wydaje się użyteczna. Autorzy zwracają w tym miejscu uwagę na fakt, że odmienne podejścia wpływają na wybór danych i założenia metodyczne konkretnych badań.
Pierwszym, podstawowym zagadnieniem metodycznym w badaniach przestrzennych jest prawidłowy wybór jednostek powierzchniowych stanowiących podstawę całej analizy. Autorzy wskazują tutaj na trudności takiego wyboru, na błędy i zniekształcenia, jakie ten czy inny dobór zespołu jednostek może wprowadzić do końcowych wyników badania. Jednostka powierzchniowa może stanowić określony
przestrzennie zbiór interesujących nas elementów lub zjawisk, może to być określona co do wielkości część obszaru bądź miejsce lokalizacji danego zjawiska, może być określona na bazie porównawczej z innymi jednostkami lub na bazie powiązań z nimi i zależności od tych jednostek. Każdy typ jednostek otwiera jedne możliwości analizy, zamykając inne. Zebrane według określonego układu jednostek dane mogą następnie w analizie ulec różnym przekształceniom. Autorzy wyróżniają cztery zasadnicze formy przekształceń danych statystycznych ujmowanych powierzchniowo w postaci: agregacji danych, pomiaru zróżnicowań przestrzennych, analizy struktury przestrzennej oraz oceny zmienności przestrzennej, rozpatrywanej bądź pod kątem widzenia ciągłości i regionalizacji bądź jako aspektu czasowego tej zmienności. We wszystkich wypadkach chodzi o przekształcenie danych „surowych” w dane „charakterystyczne”, umożliwiające sformułowanie końcowych wyników analizy. Pierwsza forma przekształcenia danych — agregacja dotyczy matematycznych i logicznych relacji pomiędzy informacją dotyczącą całości obszaru i jego części (tj. jednostek powierzchniowych, dla których dane zostały zebrane). Tylko w wypadku danych określających bezpośrednio ilość elementów lub częstotliwość zjawiska możemy po prostu zsumować dane. W wypadku gdy dane występują w formie średnich, proporcji, stosunków lub wskaźników — odpowiednie wielkości dla całości obszaru wymagają zsumowania np. średnich ważonych. Sprawa komplikuje się dalej, gdy idzie o uchwycenie dla całego obszaru wielkości zmian w średnich, proporcjach, stosunkach lub wskaźnikach. Niektóre ujęcia danych statystycznych (np. mediany) nasuwają przy agregacji jeszcze więcej trudności. W niektórych wypadkach samo pojęcie „agregacji” ulega zachwianiu, staje się wieloznaczne. Autorzy omawiają szczegółowo i precyzyjnie wszystkie powyższe zagadnienia, ilustrując je wieloma konkretnymi przykładami. Wskazują różne drogi i modele rozwiązania konkretnych trudności oraz poprawnego rozumowania na podstawie zespołu danych, posiadających pewne braki lub usterki.
Jeśli idzie o drugą formę przekształceń — pomiar zróżnicowań przestrzennych, to autorzy na wstępie odpowiedniego ustępu książki powołują się na studia opublikowane przez jednego z nich w roku 1957 (przede wszystkim O. D. Duncan: The Measurement of Population Distribution, „Population Studies“ 11, s. 27—45). Stosowane metody analizy można w przybliżeniu podzielić na: 1) metody kartograficzne, 2) metody statystycznej analizy układów rozmieszczenia, 3) metody centrograficzne i 4) metody analizy za pomocą współczynników i wskaźników rozmieszczenia (np. wskaźniki koncentracji i rozproszenia). Innym podziałem jest podział na metody bezpośrednio zależne od zasad podziału całego obszaru na jednostki powierzchniowe oraz metody zależne tylko pośrednio od przyjętego systemu tego podziału. W recenzowanej pracy autorzy omawiają szczegółowo jedynie przykład zastosowania „wskaźnika koncentracji”.
Jeśli idzie o analizę struktury przestrzennej, to autorzy stwierdzają zasadniczą trudność przeprowadzenia ogólnych rozważań metodycznych na ten temat. Różnorodność stosowanych metod wymaga odrębnego omówienia każdej. Autorzy wymieniają przykładowo tylko kilka takich metod, a w szczególności metody: tzw. modelu „napotkanych sposobności” (intervening opportunities) Stouffer a, stosowanego w analizie ruchów migracyjnych, analizy strefy wpływów w oparciu o teorię ośrodków centralnych, tzw. modeli regionalnych przepływów międzygałęziowych, programowania liniowego lub grawitacyjnych.
Ocena zmienności przestrzennych może być prowadzona albo z punktu widzenia zróżnicowania poszczególnych obszarów (podejście chorograficzne), albo zróżnicowanie przestrzennego określonej klasy zjawisk (podejście systematyczne). Autorzy zajmują się przede wszystkim podejściem systematycznym. W dłuższym wywodzie przeprowadzają następnie rozróżnienie pomiędzy „wyjaśnieniem” a „oceną” zmienności, zaznaczając, że idzie im o „ocenę” przy zastosowaniu metod matematyki statystycznej, w szczególności metody regresji. Może być ona zastosowana w trzech ogólnych, często wzajemnie przenikających się wypadkach, a mianowicie: po pierwsze dla określenia mniej lub więcej przypadkowych korelacji w celu zbudowania hipotezy; po drugie — dla sprawdzenia uprzednio dokładnie sformułowanej hipotezy i po trzecie — w przypadku istnienia teorii określającej względnie dokładnie zależności strukturalne występujące w badanym zagadnieniu — kiedy idzie o wyznaczenie jedynie parametrów tych zależności. Autorzy zwracają tutaj szczególną uwagę na dwa problemy techniczne analizy regresyjnej, które ich zdaniem mają bardzo duże znaczenie, a dotychczas były rzadko dyskutowane. Pierwszy związany jest z faktem, że podział na jednostki powierzchniowe jest podziałem, który może być zmieniony (podział zmienialny). Otóż wyniki korelacji i regresji uzyskane przy jednym podziale będą na ogół różne od wyników uzyskiwanych przy innym podziale. Dyskusja tego zagadnienia prowadzi autorów do ogólnego stwierdzenia, że studia w jednej skali (w jednym podziale) ujawniają jedne problemy, a w innej skali (w innym podziale) nowe, inne problemy. Drugim zagadnieniem jest problem, w którym jednostki powierzchniowe są charakteryzowane za pomocą różnych danych przekształconych (średnimi, wskaźnikami, proporcjami itp.), tzn. że jednostki te zostały potraktowane jako zbiór. W ten sposób powstaje jakby odwrócenie problemu agregacji — idzie o to, czy wnioski sformułowane w stosunku do zbioru danych można odnieść do pojedynczych elementów. Rozwiązanie problemu drogą matematyki statystycznej podane przez autorów jest wysoce złożone, a opanowanie jego wymaga dużego wyrobień w abstrakcyjnym myśleniu (chyba znacznie przekraczającego możliwości przeciętnego naszego geografa). Autorzy zresztą ilustrują tutaj swoje poglądy i omawiane metody analizą konkretnych przykładów.
Końcowe ustępy trzeciej i ostatniej części książki poświęcone są problemom podobieństwa przyległych (contingent) obszarów, tj. zjawisku przejściowości w występowaniu zjawisk o charakterze przestrzennym. Podobieństwo takie i przejściowość utrudniają analizę statystyczną, powodując ponadto duże trudności w klasyfikacji regionów. Podobieństwa takie mogą tworzyć złudzenie istnienia obszarów jednorodnych — stref, mogą poważnie komplikować analizę powiązań międzyregionalnych; mogą również utrudniać określenie zróżnicowań regionalnych. W konsekwencji powyższych trudności rozwinięto metody badania podobieństw pomiędzy sąsiednimi (przyległymi) jednostkami przestrzennymi. Autorzy omawiają szczegółowo cztery przykłady takich metod. Na tej podstawie przechodzą następnie do problemu regionalnej klasyfikacji jednostek powierzchniowych (które można określić nazwą analizy regionalizacyjnej). Prowadzi to do teoretycznej dyskusji na temat pojęcia „regionu”. Autorzy ograniczają się jednak do omówienia jedynie regionów określonych metodami statystycznymi na podstawie podobieństwa i sąsiedztwa (bliskości) jednostek powierzchniowych. Ostatnim zagadnieniem poruszonym w książce jest problem zmienności przestrzennej w czasie. Tutaj autorzy zwracają uwagę na pojęcia zmiany bezwzględnej (wyrażonej różnicą danych), zmiany względnej (wyrażonej stosunkiem danych), zmiany pozycyjnej (wyrażonej zmianą w dyspersji danych pomiędzy dwiema datami) oraz zmiany odchyleniowej (wyrażonej różnicą pomiędzy daną późniejszą a wartością określoną drogą regresji pomiędzy daną późniejszą i daną wyjściową). Analiza korelacji pomiędzy poszczególnymi typami zmian pozwala autorom na wykazanie złożoności i trudności prawidłowego odczytania charakteru zmienności przestrzennej w czasie.
Jak widać, recenzowana książka porusza zagadnienia istotne dla metodologii
geografii. Zasługą autorów jest, że po raz pierwszy podali próbę systematycznej analizy tych zagadnień. Niemniej trudno się oprzeć wrażeniu, że próba ta nie wyjaśnia całości zagadnień w sposób zadowalający, zawierając równocześnie szereg specyficznych ujęć i podejść do zagadnień analizy danych powierzchniowych wypływających z faktu, że autorzy nie będąc geografami z zawodu nie zawsze widzą jasno istotne dla badań geograficznych problemy i trudności, natomiast zawsze mają jednoznacznie, może zbyt jednoznacznie, a nawet jednostronnie określony pogląd na właściwe zadania i prawidłowe kierunki tych badań.
Cokolwiek jednak będziemy sądzić na temat poszczególnych ujęć i sądów zawartych w recenzowanej książce, zawiera ona bogaty materiał, który musi być przemyślany i przedyskutowany przez wszystkich geografów mających ambicję posunięcia naprzód badań geograficznych oraz oparcia ich na metodach lepszych i lepiej dostosowanych do potrzeb rozwoju nauki.
Kazimierz Dziewoński
W. Isard, E.W. Schooler, T. Vietorisz. *Industrial Complex Analysis and Regional Development. A Case Study of Refinery — Petrochemical — Synthetic Fiber Complexes and Puerto-Rico*. The Massachusetts Institute of Technology Press, 1959. Chapman and Hill, Limited, London.
Praca Isarda, Schoolera i Vietorisza nie jest dotychczas szerzej w Polsce znana. Zasługuje ona uwagę z trzech względów. Najpierw zawiera ona próbę określenia efektywności lokalizacji konkretnych zespołów przemysłowych w dwu ścisłe określonych wariantach lokalizacyjnych. Praca zawiera krytyczną ocenę możliwości zastosowania kilku metod, zalecanych przez Isarda i innych autorów w odrębnych opracowaniach. Jest to zatem w pewnym stopniu samokrytyka. Autorzy prezentują nową metodę, wiążącą — naszym zdaniem prawidłowo — aspekty lokalizacyjne i przemysłowe problemów, które zasługują na uwagę w świetle podjętej przez Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN własnej próby opracowania wskaźników programowych ¹.
Przedmiotem analizy jest problem aktywizacji gospodarczej wyspy Puerto Rico, znajdującej się pod swoistym protektoratem Stanów Zjednoczonych. Efektywność lokalizacji wybranych gałęzi przemysłu w Puerto Rico rozpatrywana jest jako alternatywa lokalizacji tych samych gałęzi przemysłu w Stanach, ponieważ przedsiębiorstwa amerykańskie mają pełną swobodę inwestowania na wyspie.
Najpierw podjęto próbę rozwiązania problemu, tj. prawidłowego wyboru najbardziej efektywnej lokalizacji, za pomocą znanych i zalecanych w amerykańskiej literaturze metod. Okazuje się jednak, że wszystkie te metody zawodzą. Tak np. okazało się, że w przypadku Puerto Rico niewiele wniosków można wyprowadzić stosując podejścia makroekonomiczne, zalecane przez teorie rozwoju gospodarczego (np. kapitałochłonność, akumulacja, poziom inwestowania, dostępność czynników produkcji, demografia). W tym konkretnym przypadku zawodzi również rozpatrywanie kosztów komparatywnych dla poszczególnych przemysłów, gdyż nie uwzględniają one powiązań międzygałęziowych oraz ogólnogospodarczych konsekwencji decyzji podejmowanych w badanych przemysłach. Niewiele również wniosków można wyprowadzić, analizując względne udziały Puerto Rico w całej produkcji danego wyrobu, wytwarzanej łącznie w macierzy (Stany Zjednoczone) i w kolonii
¹ Por. W. Lissowski. *Wskaźniki programowania rozwoju i rozmieszczenia przemysłu*. „Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju” nr 2 (11).
(Puerto Rico), współczynniki lokalizacji lub pracochłonności 2, a nawet międzyregionalne tablice przepływów międzygałęziowych. Zaniechano pogłębiaonej analizy za pomocą tablic przepływów międzyregionalnych, chociaż przydatność ich została przez autorów stosunkowo najwyżej oceniona, ponieważ wymagałyby one długotrwałych i żmudnych obliczeń. Ostatecznie autorzy zdecydowali się na zastosowanie metody, którą nazwali metodą zespołów (kompleksów) przemysłowych. U nas metoda ta jest obecnie wprowadzana pod nazwą „metody wskaźników programowych”.
Najpierw prześledzimy kolejne fazy analizy oraz wynikające z niej wnioski, a następnie zestawimy cechy charakterystyczne metody i ocenimy ją z naszego punktu widzenia.
Puerto Rico jest tropikalna, silnie przeludnioną wyspą, leżącą na Morzu Karaibskim i posiada stosunkowo niewielkie bogactwa mineralne. Perspektywy rozwoju gospodarczego wyspy zależą przede wszystkim od umiejętnego wykorzystania trzech podstawowych przesłanek:
a) znaczna rezerwa żywej siły roboczej, b) bliskość Wenezueli i jej olbrzymich zasobów ropy naftowej, c) unia gospodarcza ze Stanami Zjednoczonymi, która pozwala na łatwy dopływ kapitałów inwestycyjnych oraz umożliwia zbyt produkcji Puerto Rico w Stanach bez płacenia cel importowych. Można zatem w Puerto Rico korzystnie zlokalizować możliwie najbardziej pracochłonne przetwornie wenezuelskiej ropy naftowej, a produkty sprzedawać w Stanach Zjednoczonych.
Wobec tego analizę skoncentrowano na możliwie najbardziej efektywnym przetworstwie ropy naftowej, sporządzając w tym celu schematy technologiczne, odzwierciedlające wszystkie możliwe kombinacje technologiczne z wykazaniem potrzebnych wsadów oraz uzyskiwanych półfabrykatów i wytworów finalnych. Pojęcie „zespołu (kompleksu) przemysłowego” obejmuje właśnie taką technologicznie uzasadzoną kombinację wsadów i efektów, przy czym specyficzna cecha zastosowania procesów chemicznych do celów przemysłowych polega właśnie na tym, że reakcja (w szerokim znaczeniu tego słowa) chemiczna wiąże w jeden kompleks wiele związków wsadowych z wieloma związkami wynikowymi. Innymi słowy, aby wytworzyć postulowany związek, trzeba jednocześnie wytworzyć inne, mniej lub bardziej pożądane związki.
Analizując różne możliwości przetwarzania ropy naftowej skoncentrowano się na kompleksach, od nazwy głównego produktu wynikowego nazywanych: kompleks Orlonu, Dakronu, Dynelu i Nylonu, a więc na czterech głównie obecnie używanych rodzajach włókien sztucznych. Wybrano je dlatego, że produkcja włókien sztucznych, zwłaszcza nieprzerwanych, wymaga zastosowania stosunkowo największej ilości pracy żywej, której nadmiar jest podstawowym problemem wyspy.
Produkcję włókien sztucznych oparto oczywiście na produktach ubocznych rafinacji nafty wenezuelskiej, ze względu na bliskość jej zasobów. Można było przy tym uzyskać dwie dodatkowe korzyści: a) wykorzystanie składną mało użytecznych produktów ubocznych rafinacji nafty dla wytwarzania włókien sztucznych, b) wyeliminowanie kosztów transportu półfabrykatów chemicznych.
Zarówno produkty samego procesu rafinacji, jak i uzyskane z produkcji ubocznej włókna sztuczne, można bez trudności i bez cel wywozić do Stanów Zjednoczonych.
W dalszej analizie, badając zapotrzebowanie Puerto Rico na różne produkty chemiczne w przyszłości, stwierdzono, że rozwój rolnictwa wyspy wymaga stałego wzrostu importu sztucznych nawozów azotowych. A przecież nawozy te można również wytworzyć z odpadów procesu rafinacji nafty. Wobec tego należy powią-
---
2 W. Isard i inni. Methods of Regional Analysis.
zać rafinację nafty z wytwarzaniem zarówno włókien sztucznych, jak i nawozów sztucznych. W ten sposób pole analizy zawęża się coraz wyraźniej do wyboru spośród pewnego zespołu kompleksów, obejmujących wymienione gałęzie przemysłu. Obecnie analiza wkracza w dziedzinę zastosowania nowej, bardzo precyzyjnej metody, która nas tutaj szczególnie interesuje. Autorzy rozpatrują w sumie 29 rozmaitych kompleksów, mianowicie: 9 kompleksów Orlonu, 6 kompleksów Dynelu, 4 kompleksy Dakronu i 10 kompleksów Nylonu. Każdy z kompleksów stanowi zamknięty program przemysłowo-lokalizacyjny i może być realistycznie rozpatrywany jako alternatywne kompletne rozwiązanie. Przejęto przy tym następujące ograniczenia programowe jednakowe dla wszystkich wariantów:
1. każdy kompleks opracowano przy założeniu, że rafineria ropy (pierwsza faza całego programu) rafinuje rocznie około 1,4 miliona ton ropy. Wybrano zatem rafinerię o wielkości ekonomicznie uzasadnionej według doświadczeń przemysłu w Stanach Zjednoczonych.
2. Produkcja włókien sztucznych w każdym wariancie wynosi 36,5 mil. funtów, czyli 16,6 tysięcy ton włókna sztucznego rocznie.
3. Produkcja sztucznych nawozów azotowych nie przekracza w żadnym programie poziomu 80 mln funtów, czyli 36,3 tysięcy ton rocznie. Tyle bowiem w przybliżeniu może wynieść zapotrzebowanie Puerto Rico w najbliższej perspektywie, a ewentualny eksport nadwyżek do Stanów oceniono jako nieopłacalny.
4. Produkcję półfabrykatów petrochemicznych (np. acetylu, akrylonitrylu, etylenu, amoniaku) utrzymano w granicach wewnętrznego zapotrzebowania danego programu. Uzasadnienie tego ograniczenia polega na nieopłacalności eksportu nadwyżek i braku lokalnego popytu.
5. Każdy z programów przewiduje wielkości operacji i procesów technologicznych ocenionych w świetle doświadczenia przemysłowego jako „ekonomicznie uzasadnione”, tj. mieszczące się w przedziale wielkości zakładów o spadających kosztach produkcji. Ponadto każdy z programów musi być technicznie wykonalny.
Tak określonych 29 programów dla tyluż kompleksów przemysłowych szczegółowo przeanalizowano, określając w oparciu o obszerne doświadczenie techniczno-ekonomiczne przemysłu amerykańskiego, zużycie surowców i półfabrykatów wsadowych, nakład pracy żywej, inwestycje oraz koszty bieżące dla każdego z wariantów. Stosowano przy tym najprostszą, kapitalistyczną kalkulację rentowności, to znaczy nie wprowadzono żadnych elementów kosztów „społecznych”, które na ogół wprowadza się w nowszych tego typu opracowaniach. Wyniki analizy są zupełnie jednoznaczne. We wszystkich 29 programach produkcja w Puerto Rico jest tańsza, a zatem przy zastosowaniu cen Stanów Zjednoczonych dla produktów bardziej opłacalna niż w Stanach. Najbardziej korzystnie kształtują się przy tym wskaźniki opłacalności kompleksów dakronu, zwłaszcza programu nazwanego kompleksem Dakron A, który dostarcza rocznie 16,6 tys. ton włókna dakronowego i 36,3 tys. ton sztucznych nawozów azotowych w oparciu o przerób 4,3 tys ton ropy naftowej dziennie.
Stwierdzono przy tym, że opłacalność poszczególnych faz przetwórstwa (rafinacja ropy — petrochemia — sztuczne włókna) nie kształtuje się jednakowo. Najmniej opłacalna jest petrochemia (ze względu na konieczność sprowadzenia robotników kwalifikowanych i koszty transportu), a następnie rafineria. Najbardziej opłacalna jest końcowa faza (produkcja włókien sztucznych) oraz produkcja nawozów. Wobec tego zanalizowano również sześć wariantów „skróconych”, które przewidują mniejszy zakres rafinerii, mianowicie niezbędny dla wytworzenia postulowanych ilości sztucznych nawozów i sztucznych włókien.
Stwierdzono również, że produkując włókno nieprzerwane zamiast włókna ciętego zwiększa się (wobec większego zużycia siły roboczej) opłacalność produkcji
w Puerto Rico, gdzie siła robocza jest tańsza. Wobec tego przewaga tej technologii nad włóknem ciętym jest oczywista.
Wreszcie analizując konkretne warunki Puerto Rico i Stanów Zjednoczonych skorygowano wstępnie przyjęte założenie, że warunki te są w obu krajach jednakowe, doprowadzając programy produkcyjne do zupełnie realistycznej postaci i dokonując ostatecznego wyboru najbardziej właściwego dla Puerto Rico wariantu w oparciu o naprawdę wszechstronną analizę wszystkich danych problemu.
Na tym właśnie polega „nowość” metody i jej znaczenie dla nas. Analiza alternatywy lokalizacyjnej jest szczególnie starannie podbudowana od strony technologiczno-przemysłowej. Nie żąda się od przemysłu, aby składał ofiary na rzecz rozwoju gospodarczego Puerto Rico, np. w postaci zgody na wyższe koszty i mniejszą efektywność w Puerto Rico niż w macierzy. Zresztą takie postulaty pod adresem prywatnego przemysłu byłyby zupełnie platoniczne. Wręcz przeciwnie, w gronie autorów znajdują się ludzie, mający wielką wiedzę w analizowanych gałęziach produkcji, opartą na doświadczeniach wielkiego przemysłu amerykańskiego. Oni to właśnie (Schooler i Vietorisz) dokonują bardzo szczegółowej analizy technologii i ekonomiki tych gałęzi, czego wyrazem jest zarówno ilość rozpatrywanych wariantów (29 podstawowych, 6 skróconych i 8 pogłębiających, razem 43 warianty), jak i wszechstronność analizy. Innymi słowy, metoda zakłada istnienie obszernego i uporządkowanego doświadczenia przemysłowego, wyrażającego się w dokładnej znajomości możliwych powiązań technologicznych, ekonomicznie uzasadnionych przedziałów produkcji w poszczególnych technologiach i procesach oraz danych dotyczących zużycia poszczególnych czynników produkcji.
Aspekty lokalizacyjne kształtują tutaj zakres i akcentują problemy do analizy, ale nie łamią prawidłowości techniczno-ekonomicznych, wynikających ze specyfiki danej gałęzi produkcji oraz z warunków gospodarowania w danym systemie ekonomicznym. Nasz system społeczno-ekonomiczny jest oczywiście całkowicie odmienny. W niektórych przypadkach można, a nawet trzeba nieco ustąpić w dziedzinie technologii i ekonomiki produkcji, o ile jest to nieodzowne z punktu widzenia lokalizacyjnego. Wydaje się jednak, że zanim specyfika lokalizacji zadecyduje, trzeba każdorazowo dokładnie przeanalizować wszystkie realne oraz technicznie i ekonomicznie uzasadnione warianty rozwiązania.
Aby takie pogłębione studium lokalizacyjne przeprowadzić, trzeba zbierać i porządkować informację techniczną i ekonomiczną o przemyśle. Myślę, że pierwszym warunkiem dobrej polityki lokalizacyjnej jest znacznie lepsza niż obecnie znajomość doświadczeń techniczno-ekonomicznych, a więc planowa konstrukcja wskaźników programowania rozwoju i rozmieszczenia przemysłu. Wówczas analizowanie i wybór najlepszej lokalizacji np. między regionami gospodarczymi stanie się pracą uzasadnioną i naukową.
Witold Lissowski
J. Klatzmann. La localisation des cultures et des productions animales en France. Institut National de la Statistique et des Études Economiques. Imprimerie Nationale. Paris 1955.*
Wprowadzenie prawidłowej rejonizacji produkcji rolnej odgrywa poważną rolę w planach rozwoju gospodarczego wszystkich krajów europejskich i wielu pozaeuropejskich. W związku z tym prowadzone są prace naukowo-badawcze, mające na celu stwierdzenie istniejącego obecnie rozmieszczenia produkcji rolnej i opracowa-
* Metody przestrzennych badań syntetycznych oraz rejonizacji rolnictwa, mimo oczywistych pilnych potrzeb, dalekie są jeszcze w Polsce od ostatecznego ustalenia.
nie projektów racjonalizacji tego rozmieszczenia. Mimo że prace tego typu dotyczą produkcji kraju, dla którego były wykonywane, metody prowadzenia badań i projektowania mają znaczenie szersze.
Klatzmann w swojej pracy przedstawia własne metody badań obecnego rozmieszczenia produkcji rolnej i projektowania rejonizacji. Praca składa się z 3 części: 1) Obecne rozmieszczenie upraw i produkcji zwierzęcej, 2) Czynniki wpływające na rozmieszczenie produkcji rolnej, 3) Teoretyczne podstawy prawidłowego rozmieszczenia produkcji rolnej.
W części pierwszej autor podaje źródła materiałów statystycznych i przedstawia mapy, obrazujące rozmieszczenie poszczególnych upraw oraz poszczególnych gatunków zwierząt domowych we Francji w układzie według kantonów (powiatów). Następnie, po tym analitycznym przedstawieniu produkcji rolnej, autor przechodzi do ujęcia syntetycznego całości produkcji roślinnej i całości produkcji zwierzęcej. Za jednostkę terytorium Klatzmann przyjmuje tu nie jednostkę administracyjną, ale przyrodniczo-gospodarczą, jaką jest rejon rolniczy, tzn. obszar jednolity pod względem rolniczym. Autor podaje następującą definicję jednolitości: rejon jest wtedy jednolity, jeżeli można podzielić go na pewną ilość takich części, z których każda posiada podobne charakterystyczne cechy tak przyrodnicze, jak i gospodarcze. Autor zaznacza przy tym, że dopuszczalne jest istnienie niewielkich enklaw o odmiennych cechach w zwartym obszarze rejonu.
Klatzmann przyjął w swojej pracy podział Francji na 600 rejonów rolniczych, dokonany według powyższej zasady przez Instytut Statystyki i Badań Ekonomicznych wspólnie z Ministerstwem Rolnictwa.
Materiały liczbowe Klatzmann czerpał z ankiety zebranej w roku 1942. Mimo poważnych niedokładności, wynikających między innymi z tendencji do nieinformowania okupanta, ankiety dały dogodniejszy materiał do porównywania rejonów, niż można by uzyskać z roczników statystyki rolniczej. Generalnie Klatzmann uważa, że dane statystyczne informują jedynie o rzędzie wielkości liczb i w tym tylko zakresie można nimi posługiwać się przy wyszukiwaniu różnic między rejonami. Stosunkowo drobne odchylenia bardzo często są wynikiem tylko błędów statystyki, a nie istotnych różnic.
W celu przedstawienia rozmieszczenia produkcji rolnej w sposób syntetyczny, Klatzmann ustala typy użytkowania ziemi oraz obsadę inwentarzem żywym w sztukach przeliczeniowych. Twierdzi, że ujęcie produkcji rolnej gospodarstw w jedną całość, tzn. określenie systemu gospodarczego, powinno być przedmiotem dopiero następnych badań, natomiast w niniejszej pracy ogranicza się do odrębnego ujęcia produkcji roślinnej i odrębnego produkcji zwierzęcej, przy czym produkcję zwierzęcą wyraźnie potraktował tu marginesowo.
Sposób użytkowania ziemi autor charakteryzuje procentowym udziałem powierzchni poszczególnych użytków rolnych w stosunku do całkowitej powierzchni gospodarstwa i procentowym udziałem najważniejszych roślin w strukturze zasiewów, obliczonej w stosunku do gruntów ornych:
1) procentowy udział ziemi ornej w powierzchni ogólnej gospodarstw rolnych:
a) procentowy udział zbóż w powierzchni ziemi ornej,
b) procentowy udział okopowych w powierzchni ziemi ornej,
c) procentowy udział pastewnych polowych (pastewne jednoroczne, sztuczne użytki zielone i przemienne użytki zielone) w powierzchni ziemi ornej,
Dlatego też, mimo że praca Klatzmanna wydana została przed 7 laty, a recenzja niniejsza w dążeniu do wiernego przedstawienia stosowanych metod przekroczyła normalne rozmiary zamieszczanych na łamach "Przeglądu Geograficznego" recenzji, redakcja zdecydowała się na jej opublikowanie w przekonaniu, że będzie to z pożytkiem dla rozwoju metod badawczych w tej dziedzinie w Polsce. (Red.).
2) procentowy udział trwałych użytków zielonych w powierzchni ogólnej,
3) procentowy udział winnic w powierzchni ogólnej,
4) procentowy udział warzywników i sadów w powierzchni ogólnej,
5) procentowy udział lasów w powierzchni ogólnej.
Różnicę między 100 a sumą procentowego udziału ziemi ornej, trwałych użytków zielonych, winnic, warzywników i sadów oraz lasów stanowi udział użytków nierolniczych bądź nieużytków i gruntów nie uprawianych.
Całość użytków rolnych autor dzieli na 2 kategorie różniące się intensywnością:
1) ziemię użytkowaną intensywnie, zawierającą ziemię orną, winnice oraz warzywniki i sady,
2) ziemię użytkowaną ekstensywnie, zawierającą trwałe użytki zielone.
Dla przeprowadzenia klasyfikacji rejonów według typów użytkowania ziemi autor przedstawia graficznie wszystkie wymienione wyżej wskaźniki. Na osi odciętych naniesiony jest procentowy udział „ziemi użytkowanej intensywnie”, na osi rzędnych — procentowy udział trwałych użytków zielonych („ziemi użytkowanej ekstensywnie”). Na wykresie każdy rejon oznaczony jest nie punktem, ale kwadratem, wewnątrz którego oznaczone są dane, dotyczące „ziemi użytkowanej intensywnie” oraz lasów:
| 1 | winnice |
|---|---------|
| 2 | warzywniki i sady |
| 3 | zboża |
| 4 | okopowe |
| 5 | pastewne polowe |
| 6 | lasy (oznacza się, jeżeli zajmują znaczny procent powierzchni gospodarstw) |
A — (obok kwadratu) — symbol rejonu
Procentowy udział każdej z tych grup roślin zaliczony jest do jednej z sześciu klas i zaznaczony w sposób umowny w odpowiedniej części kwadratu. Autor słusznie uważa, że poszczególne rośliny mają różną wagę ekonomiczną, np. pięcioprocentowy wzrost udziału powierzchni warzyw da znacznie większy efekt produkcyjny niż pięcioprocentowy wzrost udziału powierzchni zbóż. Zastrzegając, że wprowadzony podział jest w pewnym stopniu dowolny, autor podaje następującą tabelę rozpiętości procentowego udziału w klasach:
| Klasa | Symbol | Procentowy udział |
|-------|--------|------------------|
| | | Zbóż | Okopowych | Pastewnych | Winnic | Warzywników i sadów |
| 1 | | < 36 | < 6 | < 12 | < 5 | < 0,8 |
| 2 | ○ ○ ○ ○ | 36–44 | 6–12 | 12–20 | 5–10 | 0,8–2 |
| 3 | | 44–52 | 12–18 | 20–28 | 10–17,5 | 2–3 |
| 4 | | 52–60 | 18–24 | 28–40 | 17,5–25 | 3–4,5 |
| 5 | | — — — — | — — — — | — — — — | 25–35 | 4,5–7,5 |
| 6 | | > 60 | > 24 | > 40 | > 35 | > 7,5 |
Zastosowanie metody graficznej przedstawia poniższy przykład:
Posługując się podanymi wyżej objaśnieniami można łatwo odcyfrować informacje na wykresie.
Zastosowanie tej metody nasuwa jednak poważne wątpliwości, czy istotnie jest ona dogodna dla znalezienia podobieństwa w użytkowaniu ziemi w poszczególnych rejonach i ustalenia podziału na „typy użytkowania ziemi”. Wydaje się, że narysowanie, oznaczenie i przeanalizowanie kwadratów, wyobrażających rejony, szczególnie przy dużym zagęszczeniu ich, pochłonie znacznie więcej czasu i wysiłku niż analiza układu tabelarycznego.
Klasyfikacja dokonana wyłącznie według struktury użytkowania ziemi ma charakter wstępny. W dalszym ciągu pracy Klatzmann uzupełnia kryteria podziału przez pełniejsze uwzględnienie wagi ekonomicznej poszczególnych użytków rolnych. Wykonuje to, wprowadzając współczynniki intensywności, oparte na wartości produkcji gotowej. Na podstawie danych, dotyczących całości rolnictwa francuskiego, Klatzmann ustalił wartość produkcji gotowej z 1 ha poszczególnych użytków bądź upraw. Za jednostkę przyjął wartość produkcji gotowej z 1 ha trwałych użytków zielonych i ustalił następującą tabelę współczynników:
| Ziemia orna — średnio | 2,0 |
|-----------------------|-----|
| w tym: zboża | 1,5 |
| pastewne polowe | 1,5 |
| okopowe | 4,0 |
| strączkowe na ziarno | 2,0 |
| warzywa w uprawie polowej | 8,0 |
| inne uprawy | 4,5 |
| Trwałe użytki zielone od 0,6 do 1,3 średnio | 1,0 |
| (w zależności od proporcji między łąkami a pastwiskami) | |
| Winnice | 5,0 |
| Warzywniki, sady, uprawa kwiatów | 10,0 |
| Ogródki przydomowe rolników | 6,0 |
Proporcje między współczynnikami są, jak widać, bardzo zbliżone do rozpoznanych w Niemczech i u nas, mimo oparcia tych ostatnich na innych podstawach. Niezrozumiałe jest, dlaczego Klatzmann przyjął za jednostkę trudną do obliczenia i zmienną (od 0,6—1,3) produkcję gotową trwałych użytków zielonych, a nie zboże, powszechnie przyjęte za jednostkę ze względu na łatwość obliczenia.
Podobnie jak przy klasyfikacji typów na podstawie struktury użytkowania ziemi autor przedstawia graficznie wyznaczniki intensywności poszczególnych rejonów. Rejony i tu są oznaczone kwadratami, wewnątrz których podane są wyznacniki intensywności winnic, warzywników i sadów, zbóż, okopowych i pastewnych polowych. Na osi rzędnych oznaczone są wyznaczniki intensywności trwałych użytków zielonych, na osi odciętych — wyznaczniki intensywności ziemi ornej. Dlaczego na osi odciętych nie są naniesione wyznaczniki łącznej intensywności ziemi ornej, winnic oraz sadów i warzywników, tzn. analogicznie jak to było przy przedstawieniu struktury użytków, autor nie podaje, twierdząc tylko, że to byłoby nieinteresujące.
Autor dzieli typy użytkowania ziemi na 5 klas intensywności:
I ekstensywne — wyznaczniki intensywności poniżej 80
II niskointensywne " " 80—119
III średniointensywne " " 120—159
IV intensywne " " 160—199
V wysoko intensywne " " 200 i wyżej
Według tej skali autor oznaczył na mapie intensywność produkcji roślinnej we Francji.
Po przeprowadzeniu wszystkich dotychczas opisanych badań i prób autor ostatecznie ustala zasady klasyfikacji rejonów według typów użytkowania ziemi. Podstawą do określenia typu jest poziom wyznaczników intensywności następujących użytków i następujących roślin: ziemi ornej, trwałych użytków zielonych, winnic, zbóż, okopowych, pastewnych polowych.
Autor ustala następnie tabelę klas intensywności i wprowadza następujące oznaczenia:
| Wyznacznik intensywności | Symbol klasy |
|--------------------------|--------------|
| poniżej 10 | 0 |
| 10 — 20 | 1/2 |
| 20 — 40 | 1 |
| 40 — 60 | 2 |
| 60 — 80 | 3 |
| 80—100 | 4 |
| 100—150 | 5 |
| powyżej 150 | 6 |
Rejon mający intensywność ziemi ornej 100—150, trwałych użytków zielonych 10—20, winnic poniżej 10, zbóż 40—60, okopowych 40—60, pastewnych polowych 10—20 zostaje zaszyfrowany: 5, 1/2, 0.2.2.1/2.
Zaszyfrowane rejony autor szereguje w kolejności malejącej symboli klasy intensywności poszczególnych użytków: ziemi ornej, trwałych użytków zielonych i winnic. Rejony łączy w następujące główne typy użytkowania ziemi:
I. Typy użytkowania ziemi „ziemia orna”
II. Typy użytkowania ziemi „użytki zielone”
III. Typy użytkowania ziemi „winnice”
Typy mniej intensywne:
I. — ziemia orna
II. — użytki zielone
III. — winnice
Typy mieszane:
IV. Ziemia orna i użytki zielone
1) przewaga ziemi ornej
2) przewaga użytków zielonych
3) równowaga między ziemią orną a użytkami zielonymi.
V. Ziemia orna i winnice
1) przewaga ziemi ornej
2) przewaga winnic
3) równowaga między ziemią orną a winnicami.
VI. Ziemia orna, użytki zielone i winnice.
Typy ekstensywne:
VII. Mało użytków rolnych
(gospodarstwa, w których przewagę mają nieużytki i użytki nierolnicze).
Każdy z wymienionych wyżej głównych typów ulega dalszemu podziałowi według klas intensywności zbóż, okopowych i pastewnych polowych.
Jak z wyżej przedstawionej klasyfikacji wynika, nie jest ona jasno ujęta.
W przeciwstawieniu do produkcji roślinnej, Klatzmann opracował produkcję zwierzęcą zupełnie marginesowo, ograniczając się do przedstawienia obsady inwentarzem żywym w sztukach przeliczeniowych.
Za sztukę przeliczeniową autor przyjmuje przeciętną sztukę fizyczną bydła i nazywa ją „sztuką bydlęcą”. Współczynniki przeliczeniowe podaje następujące:
\[
\begin{align*}
1 \text{ sztuka fizyczna koni} &= 1,50 \text{ szt. bydlęcej} \\
1 \quad " \quad " \quad owiec &= 0,10 \quad " \quad " \\
1 \quad " \quad " \quad trzody &= 0,25 \quad " \quad "
\end{align*}
\]
Obsadę na 100 ha użytków rolnych autor dzieli na klasy, podobnie jak w produkcji roślinnej dzielił wyznaczniki intensywności:
| Obsada | Symbol klasy |
|--------|--------------|
| 0—5 | 0 |
| 6—14 | 1 |
| 15—24 | 2 |
| 25—34 | 3 |
| Obsada | Symbol klasy |
|--------|--------------|
| 35—44 | 4 |
| 45—54 | 5 |
| 55—64 | 6 |
| 65—79 | 7 |
| 80 i więcej | 8 |
Oznaczenie: 5. 8. 0. 1. czyta się — na 100 ha obsada wynosi 45—54 sztuk bydlęcych koni, ponad 80 szt. bydlęcych bydła, 0—5 szt. bydlęcych owiec, 6—14 szt. bydlęcych trzody.
Autor przedstawia następnie mapę obsady inwentarzem żywym.
Stosunkowo wysoki poziom obsady inwentarza we Francji, a przy tym duże wahanie jej między poszczególnymi departamentami (od 18 szt. bydl. do 155 szt. bydl.) wskazują, że nie jest słuszne tak pobieżne w stosunku do produkcji roślinnej potraktowanie produkcji zwierzęcej. Niewątpliwie w wielu rejonach znaczna część dochodu gospodarstw pochodzi właśnie z produkcji zwierzęcej, a produkcja roślinna jest tylko gałęzią dostarczającą paszy dla zwierząt.
Część druga książki omawia czynniki wpływające na rozmieszczenie produkcji rolniczej.
Autor wymienia następujące grupy czynników:
I. Czynniki ludzkie wewnątrzgospodarcze.
II. Czynniki przyrodnicze.
III. Czynniki ludzkie zewnątrzgospodarcze.
Za czynniki ludzkie wewnątrzgospodarcze autor uważa ludzi pracujących w gospodarstwach i samo gospodarstwo.
Autor stwierdza tu istnienie związku między poziomem fachowym kierownictwa a systemem gospodarowania, jednakże zdaniem jego opracowanie tego zagadnienia wymaga odrębnych badań.
W omawianej pracy autor daje próbę oceny poziomu wiedzy fachowej rolników na podstawie poziomu zużycia nawozów pomocniczych. Mapa poziomu zużycia nawozów pokrywa się dokładnie z mapą intensywności produkcji roślinnej, co jest zrozumiałe samo przez się. Ponieważ intensywne gospodarowanie wymaga wyższych umiejętności niż ekstensywne i prymitywne, niewątpliwie istnieje związek między systemem gospodarczym a poziomem wiedzy fachowej kierownika gospodarstwa. Jednakże mapa intensywności produkcji roślinnej wskazuje na ścisły związek wysokiej intensywności z wielkimi rynkami zbytu, jak Paryż i wybrzeże Morza Śródziemnego, i nie ma wątpliwości, że pierwotnym czynnikiem był tu wpływ rynku zbytu, a nie wpływ wykształcenia rolników.
Jako drugie kryterium oceny poziomu wiedzy fachowej autor proponuje przyjąć ilość uczniów szkół rolniczych niższych, ponieważ ten typ szkół oddziaływa w zasadzie tylko w swoim rejonie. Niestety w przedstawionych materiałach trudno jest dopatrzeć się związku między ilością uczniów a systemem użytkowania ziemi w poszczególnych rejonach.
Na licznych wykresach i mapach Klatzmann przedstawia związki zachodzące pomiędzy obszarem gospodarstw a procentowym udziałem ziemi ornej, trwałych użytków zielonych, winnic i lasów w powierzchni ogólnej, jak również pomiędzy obszarem gospodarstw a poziomem obsady inwentarzem żywym, pomiędzy dochodem surowym a ilością osób pracujących w gospodarstwie na 100 ha użytków rolnych. Ponadto autor zajmuje się związkami między ilością kombajnów a powierzchnią roślin oleistych oraz powierzchnią zbóż. Rozdział kończy się omówieniem związku formy własności gospodarstw (własne czy dzierżawione) ze strukturą użytkowania ziemi.
W rozdziale poświęconym czynnikom przyrodniczym autor przykładowo przedstawia wpływ czynników klimatycznych na rozmieszczenie uprawy kukurydzy oraz wpływ tych warunków na wysokość plonów zboża i przebieg wegetacji. Następnie autor rozważa związek pomiędzy warunkami glebowymi a uprawą niektórych roślin i wpływ pochodzenia geologicznego gleb na strukturę użytkowania ziemi. Trzecim czynnikiem przyrodniczym uwzględnionym przez autora jest woda. Autor krótko charakteryzuje jej znaczenie dla rolnictwa.
Za czynniki ludzkie zewnątrzgospodarcze autor uważa rynek i państwo. W rozdziale tym autor omawia wpływ wielkich ośrodków zapotrzebowania produktów rolnych na rozmieszczenie ich produkcji. Uwzględnia przy tym znaczenie stopnia rozwoju transportu oraz poziomu spożycia artykułów rolnych przez mieszkańców wsi.
Druga część książki kończy się krótkim szkicem generalnego kierunku rozwoju rolnictwa francuskiego w ostatnim stuleciu.
Część trzecia książki obejmuje podstawy teoretyczne prawidłowego rozmieszczenia produkcji rolniczej. Klatzmann podaje tu warunki, jakim powinno odpowidać racjonalne rozmieszczenie produkcji. Warunki te nie odbiegają od powszechnie znanych. Następnie autor przechodzi do próby ujęcia we wzory matematyczne procesu określania najwłaściwszych upraw w różnych warunkach. Czyni to w układzie bardzo prostym, obejmującym tylko 2 artykuły i 2 rodzaje gleby. Obliczenia dają odpowiedź, na jakim rodzaju gleby powinna być zasiana jedna z tych dwóch roślin, ażeby całkowity koszt produkcji był możliwie najmniejszy.
Nasuwa się pytanie, czy te obliczenia mają wartość praktyczną dla celów planowania. Problem ustalenia optymalnej struktury zasiewów jest bardzo skomplikowany — nawet gospodarstwo wyspecjalizowane najczęściej nie może ograniczyć się do produkcji tylko dwóch artykułów rynkowych. Wydaje się, że rozwiązanie tego rodzaju zagadnień wymaga posługiwania się programowaniem liniowym.
Zakład Ekonomiki Rolnej WŚR
we Wrocławiu
Władysław Świdziński
B. Winarski. Aktywizacja regionów gospodarczo nierozwiniętych. Warszawa 1961, s. 200. Polskie Wydawnictwa Gospodarcze.
Problem rozwoju ekonomicznego — niewątpliwie centralne obecnie zagadnienie ekonomiczne — występuje w różnej skali, od światowej poczynając, poprzez krajową, regionalną, a na mniejszych jednostkach terytorialnych, jak powiat, kończąc. Wiedza na temat procesów wzrostu ekonomicznego w krajach socjalistycznych zwiększa się szczególnie w ostatnich latach. Mało jest natomiast opracowań poświęconych problematyce rozwoju regionów nierozwiniętych, jakkolwiek zapotrzebowanie praktyki gospodarczej na prace z tej dziedziny jest duże. Przyczynia się do tego rosnąca — w wyniku procesów decentralizacji — rola organów terenowych oraz konieczność opracowywania perspektywicznych programów rozwoju gospodarczego województw i powiatów.
Z zadowoleniem należy przeto przyjąć niedawno wydaną pracę poświęconą problemowi aktywizacji regionów gospodarczo nierozwiniętych.
Można stwierdzić, że praca powstała na tle potrzeb praktyki gospodarczej na bazie teorii. Z jednej strony bowiem, prawidłowe opracowywanie programów rozwojowych województw i powiatów zakłada posiadanie określonej wiedzy w tej dziedzinie, z drugiej zaś, istnieje szereg elementów, które zasługują na włączenie do powstającej teorii rozwoju regionów nierozwiniętych w gospodarce socjalistycznej.
Z tego punktu widzenia praca spełnia postawione w niej zadania. W sposób zwarty, a zarazem przejrzysty, ujmuje bowiem dotychczasowy dorobek, zwłaszcza polski, w dziedzinie będącej przedmiotem pracy, jak i w dziedzinach pokrewnych. Autor skrupulatnie zbiera i analizuje istniejące poglądy, ocenia je i niektóre wykorzystuje do dalszych rozważań.
Praca ma mieszany charakter w tym sensie, że obejmuje rozważania z zakresu teorii ekonomii politycznej, planowania i polityki ekonomicznej, teorii rozmieszczenia sił wytwórczych, programowania rozwoju regionów itd.
Praca składa się z wprowadzenia i 8 rozdziałów. Są one poświęcone kolejno: I — ekonomicznym cechom i kryteriom wyodrębniania krajów i regionów nierozwiniętych, II — źródłom niedostatecznego rozwoju krajów i regionów, III — celom i środkom aktywizacji regionów nierozwiniętych, IV — przedsięwzięciom aktywizacyjnym i ekonomicznym przesłankom polityki inwestycyjnej, V — efektywności lokalizacji inwestycji w regionach nierozwiniętych, VI — etapom procesu aktywizacji, VII — programowaniu aktywizacji, wreszcie VIII — regionom nierozwiniętym w Polsce.
Jak widać, mimo stosunkowo niewielkich rozmiarów praca zawiera szeroki wachlarz zagadnień. Trzeba stwierdzić, że autorowi udało się zebrać, uporządkować i wykorzystać istniejący dorobek teoretyczny w interesujących dziedzinach i przedstawić zagadnienia w sposób przejrzysty i przekonywający. Autor wykazuje gruntowną znajomość zarówno teoretycznych, jak i praktycznych aspektów poruszanej problematyki. Należy również podkreślić szerokie wykorzystanie literatury, zwłaszcza polskiej.
Autor porusza i analizuje tak wiele zagadnień trudnych i wysoce dyskusyjnych, że nielatwo przedstawić wszystkie uwagi, jakie nasuwają się przy lekturze tej ciekawej książki; zwrócimy uwagę na niektóre sprawy o charakterze bardziej ogólnym.
Praca ma, zgodnie z intencjami autora, charakter teoretyczny. Swo rozważania rozpoczyna autor od zagadnień zacofania, jego cech, źródeł w skali światowej, a następnie krajowej, a z kolei przechodzi do rozważań w skali województw i powiatów. Ta różna skala rozważań w pewnym stopniu utrudnia czytelnikowi śledzenie toku wywódów, a ponadto nasuwa generalne pytanie: o ile tezy słuszne w skali krajów czy jednego kraju mogą być również słuszne w skali mniejszych jednostek przestrzennych, np. powiatów? Autor zdaje sobie sprawę z trudności przenoszenia twierdzeń prawdziwych w skali kraju na mniejsze jednostki przestrzenne i w niektórych miejscach, zwłaszcza w pierwszych częściach pracy, wskazuje, jakie elementy można przenosić z większych na mniejsze jednostki przestrzenne. Poruszone zagadnienie stanowi fragment szerszego problemu możliwości i granic stosowalności twierdzeń teorii wzrostu ekonomicznego krajów do badań w zakresie regionów i mniejszych jednostek terytorialnych. Nie można wymagać od autora, aby zagadnienie to w pełni rozwiniął, niemniej u czytelnika nasuwają się w tym względzie pytania i wątpliwości.
Powstaje również kwestia, do jakiej jednostki przestrzennej odnoszą się rozważania autora. W tytule znajdujemy określenie „region”, a we wprowadzeniu czytamy, że przedmiotem pracy jest przede wszystkim aktywizacja małych jednostek — powiatów. Termin „region” — niezależnie od sporów terminologicznych — obejmuje zazwyczaj jednostki przestrzenne większe niż powiat; zwykle używa się go dla określenia jednego lub kilku województw. Tytuł pracy może więc czytelników tak właśnie rozumiejących termin „region” wprowadzić w błąd.
Autor przeprowadza kolejno analizę podstawowych pojęć. Zasadniczym spośród pojęć interesujących autora jest, rzecz jasna, pojęcie zacofania, a ściślej mówiąc kryteria, na podstawie których można dany kraj lub region określić jako zacofany czy słabo rozwinięty. U czytelnika mogą powstać wątpliwości w związku z uznaniem przez autora zjawiska niewykorzystania zasobów jako głównego kryterium zacofania w skali kraju, a również regionu. Znane są trudności formułowania definicji kraju zacofanego. Wiadomo również, że kryterium niewykorzystania zasobów budzi zastrzeżenia ze względu na to, że jest mało praktyczne; zarówno stan zasobów, jak i nawet pojęcie zasobów ulegają zmianie wskutek odkryć geologicznych i innych techniczno-naukowych. W związku z tym nielatwo ustalić stopień zacofania. Ponadto nawet w krajach rozwiniętych zasoby nie są w pełni wykorzystywane i powstaje problem stopnia wykorzystania zasobów uznanego za miernik.
Jeśli do pojęcia zasobów włączyć niewykorzystaną siłę roboczą wskutek malej ilości dóbr kapitałowych, co nie pozwala na zatrudnienie siły roboczej w oparciu o nowoczesną technikę, wówczas występują trudności związane przede wszystkim z ekonomiczną interpretacją pojęcia nowoczesnej techniki dostosowanej do warunków różnych krajów.
Przy lekturze tej ciekawej książki odnosi się wrażenie pewnej dysproporcji między rozważaniami czysto teoretycznymi, a praktycznymi doświadczeniami krajów socjalistycznych w dziedzinie aktywizacji regionów nierozwiniętych. Wprawdzie autor wskazuje na przyczyny opóźnień w podejmowaniu procesów aktywizacyjnych w Polsce i trafnie wiąże je z założeniami prowadzonej w poszczególnych etapach polityki ekonomicznej. Niemniej u czytelnika powstaje pytanie, jak ocenić dotychczasowe osiągnięcia w dziedzinie aktywizacji regionów nierozwiniętych oraz jakie wnioski płyną z tych doświadczeń. Pytania takie nasuwają się mimo tego, że w pracy znajdujemy uwagi o aktywizacji regionów wschodnich ZSRR, rozbudowie urządzeń turystycznych w Bułgarii, inwestycjach przemysłowych zlokalizowanych na terenach zacofanych w okresie planu 6-letniego.
Omawiając w ostatnim rozdziale regiony nierozwinięte w Polsce, autor koncentruje swą uwagę na przeprowadzanych badaniach poziomu gospodarczego powiatów. Nie daje natomiast analizy tego problemu w skali województw, pomimo że istnieją w tym zakresie badania statystyczne, dające podstawę do pewnych uogólnień. Wystarczy wspomnieć choćby o przeprowadzonym przez GUS z inicjatywy KPZK szacunku dochodu narodowego Polski według województw na 1958 rok oraz o opracowaniu statystycznym, przedstawiającym rozmieszczenie przemysłu według województw i powiatów w latach 1946 i 1956, wreszcie o opracowaniach na temat przepływów międzyregionalnych w Polsce itd.
Oczywiście, że praca poruszająca tak wiele zagadnień interesujących, wysoce dyskusyjnych i wymagających dalszych badań nasuwać może znacznie więcej uwag. Uwagi te, nawet gdyby je w pełni przedstawić, nie zmniejszyłyby wartości omawianej pracy. Stanowi ona gruntowną monografię, podsumowującą naszą wiedzę w tej tak ważnej dziedzinie teorii i praktyki gospodarczej i stwarza trwały fundament dla dalszych badań.
Zbigniew Zajda
Problemy rozmieszczenia proizvoditelnych sił w period rzwiernutogo stroitelstwa kommunizma. Akademia Nauk SSSR. Institut Ekonomiki. Moskwa 1960, s. 335.
W październiku 1959 roku odbyło się rozszerzone posiedzenie rady naukowej Instytutu Ekonomiki Akademii Nauk ZSRR poświęcone zagadnieniom rozmieszczenia sił wytwarzczych w Związku Radzieckim. Oprócz pracowników Instytutu w konferencji wzięli udział przedstawiciele różnych ośrodków naukowych oraz działacze gospodarczy różnych szczebli. Materiały tej konferencji zostały wykorzystane w prezentowanej książce. Składa się ona z 33 artykułów pióra 35 autorów; na czele kolegium redakcyjnego stanął akademik J. Feigin, wstępem zaś opatrzył książkę akademik K. Plotnikow. W ten sposób zainaugurowany został cykl publikacji naukowych Instytutu, w nowy sposób oświetlający ekonomiczną problematykę badań przestrzennych w ZSRR.
Tematycznie książka dzieli się na pięć części. Otwiera ją artykuł Fejgina, omawiający podstawowe problemy teoretyczne. W czterech następnych rozdziałach 8 artykułów zostało poświęconych problemom rozmieszczenia przemysłu, 9 — problemom rozmieszczenia rolnictwa, 4 — problemom rozmieszczenia ludności i zasobów siły roboczej, 11 — problematyce regionalizacji gospodarczej oraz specjalizacji i kompleksowego rozwoju regionów ekonomicznych.
Obok tematów rozpatrywanych w skali krajowej (np. główne kierunki rozmieszczenia przemysłu maszynowego, sprawa bardziej korzystnego rozmieszczenia zasobów pracy w kraju czy podziału państwa na wielkie regiony ekonomicznogeograficzne), w szeregu artykułów prezentowane są wyniki studiów prowadzonych w skali regionalnej (np. kwestia racjonalnego rozmieszczenia przemysłu leśnego w karelskiej ASRR, kwestia specjalizacji i rozmieszczenia hodowli owiec w Turkmienii, zagadnienie racjonalnego wykorzystania zasobów pracy w związku z rozmieszczeniem przemysłu na Litwie itd.).
Nie sposób w krótkim omówieniu przedstawić choćby rejestru zagadnień podjętych w książce. Trudno także byłoby jednej osobie merytorycznie ustosunkować się do wszystkich tematów, a to z tego względu, że ogarniają one najprzeróżniejsze kręgi gospodarki przestrzennej. Można natomiast określić — i to się wydaje najistotniejsze — główne cechy, charakteryzujące książkę. Są one następujące: 1) książka porusza bardzo różnorodną problematykę rozmieszczenia sił wytwórczych, 2) wypowiedzi dotyczą zarówno spraw teorii i praktyki, jak i omawiają sprawy ogólne i szczegółowe, 3) widoczne jest, że znaczna część prac oparta jest na bogatym materiale wyjściowym, 4) w wypowiedziach widoczny jest nurt krytycyzmu i podkreślana jest dyskusyjność wielu tez, 5) poszczególne opracowania wyraźnie akcentują konieczność pogłębiania studiów oraz stosowania ekonomicznych kryteriów rozmieszczenia sił wytwórczych.
O przeszłym stanie badań przestrzennych tak oto pisze m. in. akademik Fejgin: „...poziom planowania rozmieszczenia nowego budownictwa na obszarze ZSRR nie odpowiada jeszcze nowym potrzebom. Jedną z najważniejszych przyczyn tego stanu jest trwające nienadążanie badań naukowych nad właściwościami rozmieszczenia geograficznego poszczególnych gałęzi produkcji i ich związków ze specjalizacją i kompleksowym rozwoju regionów ekonomicznych różnych typów.
Dotychczas mało jeszcze uczyniono, aby gruntownie uogólnić wieloletnie doświadczenie pracy planistycznej w tej dziedzinie (s. 12)”.
Nowa książka poświęcona problemom rozmieszczenia sił wytwórczych w Związku Radzieckim jest widomym wyrazem dążenia nauki radzieckiej do głębszego badania przestrzennych procesów gospodarczych. Pozwala także sądzić, że już w niewielkim czasie pracownie Instytutu Ekonomiki AN ZSSR zaprezentują dalsze studia poświęcone teoretycznym, a także metodologicznym i praktycznym kwestiom rozmieszczenia sił wytwórczych.
Stanisław Maciej Zawadzki
M. Klimaszewski. Geomorfologia ogólna. Warszawa 1961, s. 521, fig. 457. PWN.
Obszerna praca prof. Mieczysława Klimaszewskiego, obejmująca 521 stron druku (w tym 375 rycin i 82 fotografie), zasługuje w całej pełni na miano podręcznika uniwersyteckiego, od dawna oczekiwanego przez młodzież studiującą nie tylko geografię, ale również i pokrewne dyscypliny. Jest to podręcznik mniej więcej takiej miary, myślę oczywiście nie tylko o objętości, jak znane podręczniki geomorfologii B. Bondarczuka, O. Engeln, A. Lobcka, F. Machatschka, O. Maulla, A. Supanaiin. Ta wielka praca prof. Klimaszewskiego jest rezultatem wieloletnich wysiłków, a wartość jej podnosi fakt, że autor należy do najwybitniejszych geomorfologów Polski o dużym rozgłosie za granicą, który od wielu lat prowadzi bardzo aktywnie badania geomorfologiczne, zarówno na terenie kraju, jak i poza jego granicami.
Osobiste zapoznanie się z wielką geomorfologią świata znajduje w podręczniku prof. Klimaszewskiego wyraźne odzwierciedlenie.
Podręcznik jest napisany z pełnym zachowaniem ekonomiki miejsca, brak w nim dłużyzn, każda linijka jest ważna, potrzebna. Mimo tej godnej podkreślenia zwięźłości język jest jasny, prosty. Sformułowania definicji, procesów na ogół nie budzą zastrzeżeń. Są to oczywiście niewątpliwe walory. Niemniej nasuwają się pewne uwagi. Tak więc można by umieścić po większych rozdziałach: 1) podstawowe pytania (czyni to w swoim podręczniku geomorfologii np. A. Lobeck), 2) krótkie streszczenia z wypunktowaniem omówionych w rozdziale zagadnień, procesów, zjawisk (spróbował to uczynić w swej geomorfologii np. O. Engeln).
Oczywiście można zastosować jedno i drugie, co byłoby najkorzystniejsze.
Klasyfikacja form odgrywa dużą rolę w porządkowaniu ogromu materiału, niemniej wzmiankowane streszczenia uważałbym z punktu widzenia potrzeb uczącej się młodzieży za bardzo istotne. Warto nadmienić, że Lobeck wprowadził w swym podręczniku geomorfologii coś w rodzaju tabel klasyfikacyjnych. Podejście też godne uwagi.
Układ podręcznika. Konstruując układ swej geomorfologii autor nawiązywał przede wszystkim do klasycznego podręcznika A. Supana Grundzüge der physischen Erdkunde (Allgemeine Geomorphologie), co znalazło wyraz m.in. w podobieństwie układu obydwóch podręczników. Należy jednakże z uznaniem stwierdzić, iż konstrukcja recenzowanej Geomorfologii odchyliła się znacznie od układu Supanowskiego i w tym właśnie należy widzieć oryginalność, swoistość książki prof. Klimaszewskiego. Autor korzysta z wielu istniejących kompendiów geomorfologii, z których przejmuje to, co najcenniejsze. W recenzowanym podręczniku widzimy rozdziały, których u Supana brak. Tak więc, gdy np. u Supana znajduje się tylko jeden rozdział dotyczący morfologicznej działalności płynącego lodu (Die Arbeit des flüssenden Eises), to w książce Klimaszewskiego temat ten rozrasta się do dwóch rozdziałów: Morfologiczna działalność lodowca i Morfologiczna działalność wód lodowcowych. Także rozdziały: Morfologiczna działalność śniegu i Morfologiczna działalność zamrozu nie występują u Supana. Niektóre więc zagadnienia zostały w porównaniu z innymi istniejącymi podręcznikami geomorfologii pogłębiane i poszerzone.
Ujęcie nowoczesnej geomorfologii sprowadza się zasadniczo do umiejętego operowania trzema elementami: 1) siłami (rzeźbotwórczymi), 2) procesami (rzeźbotwórczymi) i 3) formami (rzeźbą), będącymi funkcją sił i procesów. W różnych geomorfologiach wyżej wymienione elementy bywają rozmaitoście ujmowane, istnieje jednak tendencja do łączenia sił z procesami. Stąd tytuły głównych rozdziałów u Supana: Endogene Kräfte und ihre Wirkungen, Exogene Kräfte und ihre Wirkungen.
Takie połączenie jest zasadniczo zrozumiałe, rozdział bowiem, który dotyczyłby sił, musiałby być z natury rzeczy bardzo krótki (obejmując zestawienie sił). Chcąc bliżej scharakteryzować siłę rzeźbotwórczą sięgamy do procesów wywołanych przez tę siłę. One bowiem najlepiej ją charakteryzują, określają kierunek, wielkość itp. Stąd konieczność łączenia tych dwóch elementów w poszczególnych rozdziałach.
Typom rzeźby poświęca Supan osobny, końcowy dział (Die Reliefotypen), w którym widzimy takie rozdziały, jak: 1) Berge und Hügel, 2) Landstufen, 3) Die Gebirge, 4) Die Täler itd. Supan postąpił tak dlatego, że typów tych nie omówił w dziale: Endogene Kräfte und ihre Wirkungen, w których zaledwie wspomina o owych typach. Inaczej postępuje Klimaszewski w swojej Geomorfologii. W dziale Morfologiczna działalność sił wewnętrznych — omawia zarówno rzeźbotwórcze siły, jak i ich rezultaty, zatem formy utworzone przez siły wewnętrzne.
Kolejny, bardzo obszerny i gruntownie opracowany dział to Morfologiczna działalność sił zewnętrznych. Klimaszewski w dziale tym omawia szczegółowo siły, a przede wszystkim wyzwolone przez nie procesy. Procesom wietrzenia np. poświęcił obszerny, drobiazgowo opracowany rozdział. Ogólnie doskonale ujęte charakteryzatyki sił i procesów rzeźbotwórczych dominują, gdy opisy rezultatu owych sił i procesów, tj. form, rzeźby, a więc najistotniejszego motywu geomorfologii schodzą raczej na drugi plan.
Lobeck np. w swoim podręczniku geomorfologii po ujęciu sił i procesów w rozdziałach: Rocks and Structures, Weathering, Underground Waters, Streams in General... bez jakiegokolwiek przejścia daje rozdziały ujmujące typy rzeźby, jak np.: 1) Plains and Plateaus, 2) Block Mountains, 3) Folded Mountains, 4) Complex Mountains itd. Są to rozdziały odpowiadające mniej więcej Supanowskim rozdziałom w dziale Die Reliefotypen.
Właściwie każde kompendium geomorfologii ma nieco inny układ, z tym, że książki o geomorfologii pisane przez geologów bardziej „geologizują”, co się przejawia w specyficzny ujęciu, akcentowaniu form strukturalnych, form związanych z silami endogenicznymi. W książkach zaś, których autorami są geografowie (jak w przypadku geomorfologii recenzowanej), na czoło wybija się rzeźba, związana z silami egzogenicznymi. Jest to zrozumiałe z dwóch względów: 1) rzeźba „niestrukturalna”; rzeźba nie powiązana bezpośrednio z silami wewnętrznymi jest geografem bliższa i tym samym lepiej znana i 2) rzeźba będąca rezultatem sił zewnętrznych jest bardziej powszechna. Z rzeźbą tą, podobnie jak i z procesami, z którymi się wiąże, spotykamy się wszędzie, gdy natomiast struktury i ruchy dokonywające się w skorupie ziemskiej są czymś bezpośrednio niedostrzegalnym.
Położenie przeto głównego nacisku na rzeźbie, będącej rezultatem sił zewnętrznych, jest w znacznym stopniu uzasadnione.
Znalazło to wyraz w ilości stron przeznaczonych głównym działom. Tak więc siły wewnętrzne i związane z nimi formy umieścił autor na 49 stronach, gdy rzeźbę wiążącą się z silami egzogenicznymi rozbudował aż do 416 stronie. Jest to dysproporcja ogromna, wynika jednak z potrzeby.
Jeśli chodzi o szczegóły, to dla naswietlenia recenzowanej książki wspomnę przykładowo jedynie o niektórych. W rozdziale Działalność akumulacyjna rzek... autor daje charakterystykę metod badania utworów i form akumulacji rzecznej... Jest to swego rodzaju nowość, i to nie tylko w odniesieniu do recenzowanej geomorfologii. Oczywiście, iż nie ma mowy o uwzględnieniu w podręczniku geomorfologii szczegółowej metodyki badań, niemniej ogólne zorientowanie w metodach badawczych, przynajmniej po ważniejszych rozdziałach, byłoby bardzo pożądane. Prof. Klimaszewski podjął już realizację tej myśli. Jest to, rzecz jasna, dopiero początek.
Nie jest winą autora, że poglądy na rozwój stoku nie zostały dotychczas ustalone. Istnieje jeszcze dużo niejasności, toteż student po przeczytaniu interesującego rozdziału nie będzie wiedział, czego się trzymać. Autor podaje schemat Wooda i Kinga, wyobrażający stok z wszystkimi charakterystycznymi elementami — schemat ważny, ale terminów „wstępujący” i „zstępujący” nie wyjaśnia, a są to pojęcia, których z reguły studenci nie rozumieją. Inny szczegół — asymetrię zboczy dolinnych — potraktował autor skróto, stąd pojęcia takie, jak asymetria pierwotna i wtórna mogą nastroić studentowi pewne trudności. To samo można powiedzieć o agradacji, regradacji itd.
Bardzo krótko zostały również podane fazy sedymentacyjne, i to opisowo, a przecież nie jest to zagadnienie proste i całkowicie wyjaśnione. Godzi się zaznaczyć, że jeszcze w żadnej polskiej pracy nie naswietlono problemu tego w zadawalającym stopniu. Zwykle podaje się, iż sedymentacja np. płaska ma miejsce w takich a takich warunkach, ale nie wyjaśnia się, dlaczego tak jest. Oczywiście znana to rzecz, iż w wielu przypadkach nie potrafimy odpowiedzieć na pytanie „dlaczego?”.
Rycin y również zasługują przynajmniej na krótką wzmiankę. Należy podkreślić, iż strona ilustracyjna Geomorfologii Klimaszewskiego jest bardzo bogata.
Jest to niewątpliwie duży walor książki. Łącznie zamieścił on w swym podręczniku geomorfologii 457 rycin, gdy np. M a u l l w swoim na wysokim poziomie stojącym podręczniku geomorfologii dał tylko 134 ryciny. Podejście Klimaszewskiego jest jak najbardziej uzasadnione. Ułatwia ono w wysokim stopniu nie tylko zrozumienie niejednokrotnie trudnych form, trudnych procesów, ale także umożliwia szybkie przyśwajenie przez czytelnika ogromnego materiału, zawartego w podręczniku. Na ogół ryciny są dobrze dobrane, bardzo starannie wykonane, poglądowe. Skala pomniejszenia bardzo trafnie przeprowadzona. Oczywiście, że nasuwają się także pewne uwagi krytyczne. Najpierw ogólna, dotycząca nie tylko Geomorfologii Klimaszewskiego, ale geomorfologii w ogóle. Autorzy istniejących podręczników geomorfologii posługują się raczej w niewystarczającym stopniu schematami rozwojowymi, tj. rysunkami przedstawiającymi rozwój danej formy w szeregu faz, jak to po mistrzowski czynili D a v i s, M a r t o n n e i in. A jest to środek poglądowy znakomity, który przyczynia się nie tylko do skracania tekstu, ale i do zrozumienia ewolucji form. Drobnych usterek nie będę podawał. Jest ich niewiele.
Co się tyczy fotografii, to na ogół zebrany materiał reprezentuje wysoki poziom, a niektóre zdjęcia są wprost mistrzowskie, tak pod względem naukowym, jak i artystycznym. Wspomnę dla przykładu fotografię barrancos W. G o e t l a. Szereg bardzo cennych fotografii zaprzepaściła reprodukcja. W sumie jednak materiał fotograficzny należy uznać za bardzo szczęśliwie dobrany. Na stronie 57 zaprezentował autor fotografię wspaniałego fałdu leżącego, szkoda tylko, że nie zaznaczył w podpisie, skąd on pochodzi. Dobry przykład osuwiska został zepsuty przez słabą reprodukcję fotografii, której autorem jest T. G e r l a c h.
W tabeli na s. 67 podano wielkość porowatości — 30 bez wyjaśnienia jednakże, co owa wartość oznacza. To są drobne usterki, których trudno uniknąć w dużych podręcznikach. Na s. 94 autor zamieścił tabelę (VI) egzogenicznych procesów rzeźbotwórczych według G o r n u g a i T i m o f i e j e w a. Można by dyskutować z autorem, czy tak drobiazgowa, trudno czytelna tabela jest pożyteczna w podręczniku geomorfologii. Chyba, tak mi się wydaje, po bardzo poważnych uproszczeniach.
Umieszczenie na końcu podręcznika skorowidza rzeczowego jest bardzo szczęśliwa myślą. Dobrze wiadomo, że rozdział ten wymagał ogromnej pracy, żmudnej i trudnej. Czy wszystko jest w skorowidzu? Na pewno nie. Nie ma np. takich terminów, jak agradacja (a jest specjalny podrozdział poświęcony właśnie agradacji), rzeka agradująca, rzeka regradująca, porowatość itd.
Uważnie przeczytanie Geomorfologii prof. Klimaszewskiego, mimo jasnego języka, jest nie byle jakim wysiłkiem. Jest to bowiem ogromna praca, ogrom materiału, kumulacja faktów. Prof. Klimaszewski potrafił jednak ten rozległy materiał w taki sposób ułożyć i przedstawić go w takiej formie, że obszerna jego książka przedstawia lekturę nie tylko łatwą, ale i przyjemną, przy czym bogactwo rycin niezmiernie ją ożywia. Nie będzie ani trochę przesady, jeśli stwierdzę, że podręcznik geomorfologii napisany przez prof. Klimaszewskiego jest bardzo poważną pozycją w podręcznikarstwie uniwersyteckim, a także w polskiej geografii.
Bogumił Krygowski
S. S u s ł o w. Geografia fizyczna azjatyckiej części ZSRR. Tłumaczenie polskie Janiny Peretjatkowicz pod redakcją Stanisława Pietkiewicza. Warszawa 1961. PWN.
W przedmowie do książki S. Susłowa podkreślono (St. Pietkiewicz) brak ogólnego rysu całej azjatyckiej części ZSRR. Oczywiście, iż nakłada to na sumiennego czytelnika obowiązek dostudiowania tego ogólnego rysu z innych podręczników. Mimo to Geografia azjatyckiej części ZSRR Susłowa reprezentuje monumentalne dzieło, wysoko oceniane w światowej literaturze. Ogrom wiadomości, jaki zawiera o obszarze napolę egzotycznym, i to wiadomości o dobrym gatunku naukowym, stawia tę książkę na czołowym miejscu wśród podręczników z zakresu geografii regionalnej.
Książka Susłowa obejmuje 770 stron i 204 rycinę. Należy żałować, że ryciny nie zostały podzielone, jak to niemal z reguły się czyni, na trzy zasadnicze grupy: ryciny, fotografie, mapy. Nie zamieszczono też ich spisu, co — rzecz jasna — utrudnia orientację w niezmiernie bogatym i na wysokim poziomie postawionym materiale ilustracyjnym. Oczywiście, iż brak indeksu rzecznego (to już pretensje do wydawnictwa) również nie ułatwia poszukiwań w tym wielkim podręczniku.
Autor podzielił swą książkę, zgodnie z ogólnym podziałem azjatyckiego obszaru ZSRR, na cztery wielkie części: I — Syberia Zachodnia, II — Syberia Wschodnia, III — Radziecki Daleki Wschód, IV — Radziecka Azja Środkowa.
Autor nie zamieszcza po każdym z tych działów literatury, dając ją na końcu podręcznika w rozdziale Literatura ogólna, obejmującym 106 pozycji, w czym znaczna część przypada na nowe prace.
Zasadniczo w układzie poszczególnych działów autor trzyma się tradycyjnych układów, znanych głównie z podręczników niemieckich.
Niemniej w wielu przypadkach autor odchyla się od tradycyjnego schematu. Tak więc np. przy Altaju zastosował następujący układ: 1) Orografia, 2) Z dziejów geologicznych, 3) Klimat, 4) Geomorfologia, 5) Zlodowacenie górskie, 6) Wody, 7) Gleby, roślinność i świat zwierzęcy; stepy, lasy, piętro wysokogórskie.
W układzie tym zaskakuje umieszczenie morfologii dopiero po klimacie. Wody omawia po opisie zlodowacenia górskiego. Jest to logiczne, jeśli zważyć, że lodowce górskie mają zasadnicze znaczenie dla żywotności sieci rzecznej Altaju. Powiązanie roślinności i świata zwierzęcego z glebami uważam za jak najbardziej logiczne.
Jest rzeczą godną podkreślenia, że Susłow w dziale Syberia Zachodnia nie daje ogólnego rysu tego obszaru w zakresie rzeźby, geologii, klimatu itp., ale w sposób szczegółowy omawia poszczególne części, regiony, a więc: 1) Niż Zachodnio-Syberyjski, 2) Altaj itd....
Inaczej postępuje już w drugiej części, obejmującej Syberię Wschodnią. Tutaj jest najpierw charakterystyka ogólna, później dopiero opis szczegółowy regionów tej części Syberii.
Ta zmiennaść w układzie książki jest cechą zasługującą na podkreślenie, niewątpliwie dodatnią, gdyby wziąć pod uwagę, iż Susłow bardzo trafnie akcentuje najważniejsze, przewodnie czynniki krajobrazu geograficznego. W rozdziale Syberia Wschodnia znajdujemy na przykład kilka podrozdziałów, poświęconych takiemu ważnemu czynnikowi geograficznemu na tych obszarach, jakim jest wieczna zmarzlóć. Susłow wysunął go tutaj na czołowe miejsce jak najsłuszniej. Całe życie bowiem (flora, fauna, człowiek) jest właściwie przejawem ciężkiej walki ze zmarzlocią, z klimatem. Dlatego autor o innych elementach, takich jak geologia, tektonika, mówi dopiero przy opisie poszczególnych regionów.
W części Syberia Wschodnia widzimy sześć wielkich rozdziałów, poświęconych poszczególnym regionom: 1) Obszar arktyczny Syberii Wschodniej, 2) Syberia Środkowa, 3) Sajany i Podsajanie, 4) Zabajkale i Pobajkale, 5) Obszar górski Syberii Północno-Wschodniej.
Nie sposób w recenzji scharakteryzować każdy region. Weźmy dla przykładu Zabajkale i Pobajkale. Obraz geograficzny tego regionu szkicuje autor w pięciu rozdziałach: 1) Charakterystyka ogólna, 2) Regiony tektoniczno-morfologiczne, 3) Klimat, 4) Wody, 5) Gleby, roślinność, świat zwierzęcy.
Charakterystyka ogólna zawiera na wskroś syntetyczne geograficzne ujęcie regionu. Kondensat liczący niespełna dwie strony. Zmieścił w nim autor i powiązał
w logiczną całość wszystkie najważniejsze elementy środowiska geograficznego: jednostki tektoniczne, orogenezy, budowę geologiczną, główne rysy morfologiczne, klimat, wody, gleby, świat zwierzęcy...
Właściwie w tym arcykrótkim rozdziale dowiadujemy się o wszystkich najważniejszych cechach tego geograficznego regionu, a więc o wielkim orograficznym urozmaiceniu, o starości górotworów i budujących je skałach. Są to kalejdonidy i waryscydy. W inwentarzu skał na czoło wysuwają się: łupki, gnejsy, granity. Dowiadujemy się o potężnych dyzlokacjach, odgrywających w geomorfologii wybitną rolę, o zasadniczych cechach klimatu, sieci rzecznej, jeziorach. Reżym rzek typowo wschodniosyberyjski, o bardzo małym przepływie zimą, niewielkim wiosną, a znacznym latem. Dowiadujemy się o roli klimatycznej ogromnego słodkowodnego jeziora Bajkał. Jest ona wybitna dla regionu związanego z tym wielkim śródlądowym zbiornikiem wodnym. W końcowych zdaniach tego krótkiego ujęcia dowiadujemy się jeszcze o florze i faunie Pobajkala i Zabajkala. Jest to strefa przejściowa do stepów mongolskich. Oczywiście, iż bogata rzeźba tego obszaru niezmiernie to przejście zróżnicowała. Stąd rozmaitość poddziezin klimatycznych, co znalazło m. in. odzwierciedlenie w rozmaitości gleb, od gleb kasztanowych poprzez bielice do odmian torfowo-glejowych.
Dodać ponadto należy, że rozdział ten został wzbogacony estetycznie wykonaną mapką regionów tektonicznych, na której uwidocznione zostały takie jednostki, jak platforma syberyjska, obszary faldowań kalejdonijskich, hercyńskich itp.
Autor opisując wody wysunął na czoło, co jest zrozumiałe, jezioro Bajkał, które dla tej części Azji jest elementem wprost niezwykłym.
Siódme jezioro na świecie co do powierzchni (31 500 km²), a drugie pod względem masy wodnej (23 000 km³). Dno jego znajduje się 1288 m poniżej poziomu morza. Znakomity przykład kryptodepresji.
Trzecia część książki to Radziecki Daleki Wschód. Opis tego ogromnego obszaru zamyka autor w trzech rozdziałach.
Region ten różni się znacznie od Syberii Wschodniej. Wchodzi on już w strefę wschodnio-azjatyckich faldowań mezozoicznych i alpejskich. Silne dyzlokacje, spękania tektoniczne, obejmujące także najmłodsze utwory łącznie z czwartorzędem (procesy tektoniczne występują i dzisiaj), odegrały w ewolucji morfologii tego regionu wybitną rolę.
Czwartorzędowe wylewy bazaltowe i andezytowe mają niejako swe przedłużenie we współczesnym wulkanizmie, który został świetnie przedstawiony w rozdziale Kamczacko-Kurylski obszar wulkaniczny (por. fot. wulkanu Kluczewskoj w stanie czynnym, na s. 717. Szczegółowa mapa Regiony geomorfologiczne i wulkany Kamczatki uzmysławia ogrom strefy wulkanicznej.
Godne uwagi, że Susłow przy omawianiu Dalekiego Wschodu nie wysuwa klimatu na czoło, jak to uczynił przy opisie Syberii Wschodniej. Jest to logiczne. Tam klimat jest tym czynnikiem, z którym walka jest najcięższa. Obszar Dalekiego Wschodu ma już klimat łagodniejszy, klimat typu monsunowego. Aczkolwiek giri-landy wschodnioazjatyckich wysp oraz zimne morza (Ochockie, Japońskie) hamują łagodzący wpływ Pacyfiku, to jednak wpływ ten jest niewątpliwie i odgrywa dużą rolę w tym regionie. Rytmiczność klimatu monsunowego, komplikowaną przez zróżnicowaną rzeźbę obszaru Dalekiego Wschodu, wysuwa autor jak najsłuszniej jako jedną z zasadniczych cech tego obszaru.
Azja Środkowa stanowi znowu niezmiernie interesujący rozdział. Samo omówienie współczesnych pustyni tego obszaru jest dla geografów znakomitą lekcją na temat typów pustyni, warunków ich rozwoju, flory i fauny pustynnej. Autor mówiąc o pustyniach Środkowej Azji wysuwa na czoło zagadnienie wody — czynnik
decydujący o istnieniu i rozwoju pustyni. Bazując na kryterium klimatu i roślinności autor daje klasyfikację pustyn tego obszaru. Załować można, że nie ujął on owej klasyfikacji w syntetyczną tabelę, która ułatwiłaby orientację. S. Susłow wyróżnia następujące pustynie: piaszczyste, solonczakowe, lessowe, gliniasto-kamieniste.
Dużo uwagi poświęca autor roślinności pustynnej. Zaciekła walka roślinności z pustynią jest przecież jedną z najistotniejszych cech środowiska geograficznego. Roślinność, nie znajdując wody na powierzchni, szuka jej za pomocą długich korzeni głęboko pod powierzchnią, sięgając do poziomu wody gruntowej. Pięknego przykładu dostarcza np. saksaul sięgający w głąb do 5 m (i więcej).
Obszary górskie Radzieckiej Azji Środkowej omówione są w odrębnym, ostatnim rozdziale tej wartościowej książki.
Niezwykle bogata rzeźba, wyrażająca się w ogromnych deniwelacjach oraz urozmaicona budowa geologiczna dają obraz geograficzny nad wyraz skomplikowany. Susłow z podziwu godną prostotą szkicuje dzieje geologiczne oraz rozwój geomorfologiczny tego obszaru. Kolosalne łańcuchy górskie, biegnące mniej więcej równoleżnikowo, podkreślone głębokimi kotlinami śródgórskimi (Fergańska, Naryńska, Issyk-Kulska itd.) stwarzają zadziwiającą krainę, przerażającą ogromem form i odległościami. Autor w umięjętny sposób charakteryzuje ów nieprawdopodobny żywioł gór-potentatów (Pik Stalina — 7495 m, Pik Lenina — 7134 m, Pik Markska — 6726 m, por. fot. szczytu Stalina, na s. 692).
Klimat obszarów górskich Radzieckiej Azji Środkowej z uwagi na znaczne wysokości, wielką odległość od mórz jest surowy, wybitnie kontynentalny. Wyrazem tej surowości jest m. in. obecność lodowców typu alpejskiego.
Ogólna powierzchnia lodów wynosi w tych górach 17 000 km², tj. 5-krotnie więcej niż w Alpach. Warto wspomnieć, że najdłuższy lodowiec — Lodowiec Fedczenki, liczy 77 km. Jest to więc kolos. Bije go jednak plejstoceński lodowiec z doliny Murgab (Pamir), którego długość wynosiła 240 km. Dawne (plejstoceńskie) lodowce były, podobnie jak i w Alpach, większe od dzisiejszych.
Oto kilkanaście fragmentów z ogromnego dzieła Susłowa. Jest to niewątpliwie studium na bardzo wysokim poziomie — znakomita informacja w zakresie geografii regionalnej obszaru Azji, znanego w Polsce stosunkowo słabo.
Przypomnienie w niniejszej książce polskich badaczy obszarów azjatyckich jest miłym akcentem książki, za co należy się podziękowanie PWN-owi.
Wydanie dzieł Susłowa w pięknym polskim tłumaczeniu należy uznać za duży sukces, za rzecz bardzo pożyteczną, szczególnie dla studiujących geografię i nauki przyrodnicze.
Bogumił Krygowski
J. Daniłans. Gołocenowujes priesnowodnyje izwiestkowyje otłozienia Łatwii. Izdatelstwo Akademii Nauk Łatwijskoj SSR. Riga 1957.
Książka zawiera 150 stron, 21 tablic, 50 rycin, z czego 14 przypadka na diagramy pyłkowe, oraz mapę występowania słodkowodnych osadów wapiennych na Łotwie. Podana jest także krótka charakterystyka 50 złoże osadów wapiennych z uwzględnieniem ich przydatności do eksploatacji.
Autor-geolog zajmuje się występowaniem na terytorium Łotwy osadów węglanu wapnia. Na wstępie wiele uwagi poświęca terminologii niedostatecznie jeszcze uporządkowanej dla tego rodzaju osadów, opowiadając się za używaniem terminu „słodkowodny wapień”.
Złoża osadów wapiennych na terenie Łotwy stanowią 0,03% powierzchni, co
w porównaniu ze złożami torfu na tych terenach jest liczbą małą. Powstały w następujący sposób:
1. W miejscu wypływu źródeł (te są najbardziej rozpowszechnione na terenie Łotwy). Charakteryzuje je duża różnorodność materiału, tak pod względem jego twardości (luźne i bardzo twarde), jak i składu chemicznego. Morfologicznie wyróżnia autor 5 typów osadów źródłiskowych: 1) złoża obrywów (stoków) — rzadkie na terenie Łotwy, niekiedy można w nich obecnie śledzić tworzenie się osadów wapnia; 2) złoża zboczy — powstają, gdy źródło występuje nie u podnóża, ale nieco wyżej, typ dość częsty na Łotwie, występuje w nich zazwyczaj tuń; 3) złoża podnóży — są najczęściej i zwykle rozległe, materiał w nich zazwyczaj ziarnisty i bryłkowaty, miąższość około 2 m, przeważnie pokryte torfem; 4) złoża powstałe pod działaniem wód naporowych — kopułowe, występują często, spotykane są na lekkich zboczach i równinach, rzadko na powierzchni wzgórz, kopuła 8—9 m, wnętrze mniej lub więcej bryłkowate z domieszkami organicznymi; 5) złoża źródeł wypełniających obniżenia, odkładanie osadu następuje tu od dna doliny, materiał zwykle grubo zbrylony, przykryty torfem. Są to złoża bogate i dogodne do eksploatacji.
2. Złoża powstałe w basenach jeziornych autor dzieli na: 1) złoża małych basenów, powstałe w połodowcowych płytkich jeziorkach, obecnie zanikłych, miąższość osadu 1—2 m, osad zazwyczaj zawiera domieszki części ilastych; 2) złoża głębszych mis jeziornych, występują w partiach przybrzeżnych dużych jezior oraz w centralnych ich częściach tylko na głębokościach 6—7 m, miąższość złoż 5—7 m.
3. Złoża tworzące się w rzekach (głównie starorzeczach) należą do rzadkich na terytorium Łotwy, miąższość ich jest mała.
Autor podaje następującą klasyfikację osadów wapiennych: 1) osady pulchnie, dające się podzielić za pomocą metod granulometrycznych na maczyste, ziarniste itp.; 2) związane osady węglanu z materiału zbrylonego. Należą tu osady bardzo twarde (silnie związane) oraz materiały słabiej związane. Do tej grupy zaliczane są także trawertyny. Jako domieszki w osadach wapnistych występują: piaski, gliny, muły organiczne, torf, wodorotlenek żelaza i inne. Autor podaje praktyczne sposoby wykrywania tych zanieczyszczeń w osadach. Bardzo interesujący jest rozdział dotyczący intensywności tworzenia się złoż węglanowych. W pracach starszych panował pogląd, że okresem intensywnego tworzenia się wapiennych osadów był okres optimum klimatycznego — atlantycki. Autor opierając się na analizie pyłkowej wykazuje, iż okresem intensywnego tworzenia się pokładów wapnia na Łotwie jest okres borealny. Jedynie wyjątkowo w niektórych złożach powstanie wapnia przypada na inny okres. Autor porównując zbadane palinologicznie profile osadów wapiennych na Łotwie z profilami Estonii, Litwy i Szwecji wykazuje, że optimum tworzenia się osadów węglanu wapnia na Łotwie w okresie borealnym jest zjawiskiem ściśle regionalnym.
Omawiając tworzenie się węglanu wapnia autor nawiązuje do istniejących już teorii (Raman, Pia, Strachow i inni). Osady ze względu na sposób powstawania dzieli za Strachowem na nieorganiczne i organiczne. Osady organiczne tworzą się w wodzie zawierającej kwaśny węglan wapnia, przy udziale roślin zielonych, które podczas procesu asymilacji pobierają CO₂, powodując wytrącanie CaCO₃. Wpływ zwierząt na ten proces jest dwustronny. Przy oddychaniu zwiększa zawartość dwutlenku węgla, przyczyniając się do rozpuszczania węglanu wapnia, z drugiej strony, nagromadzone w dużych ilościach ich muszle i szkielety powiększają złoża wapnia.
Omawiając wody Łotwy autor zalicza je do bogatych w węglan wapnia. Wody źródłane wydostające się na powierzchnię są zdolne do tworzenia osadów bez udziału roślin. Autor przypuszcza, że w okresie preborealnym i borealnym wody tych
źródeł zawierały więcej składników mineralnych i osadzanie następowało wtedy bardzo energicznie. Wody jezior są słabiej zbadane niż źródlane. Z reguły zawierają mniej węglanów. Występują w nich także zmiany ich zawartości w związku ze zmianami głębokości oraz porą roku. Rzeczne wody, mimo iż są zasilane przez źródła, wykazują niedosyt węglanu wapnia. Zaobserwowano, iż bogate pokłady węglanu wapnia występują w jeziorach bez dużych dopływów.
Najstarsze osady węglanu wapnia na Łotwie pochodzą z Allerödu. W młodszym dryasie następuje przerwa w tworzeniu się węglanów. Klimat okresu preborealnego wilgotny i stosunkowo ciepły sprzyjał rozpuszczaniu i wiąkaniu w głąb węglanów. Okres borealny z klimatem ciepłym i suchym jest optymalny dla tworzenia się złóż wapiennych. W okresie atlantyckim następuje na Łotwie podwyższenie poziomu wody. Wiele jezior staje się przepływowymi. Następuje wynoszenie związków wapnia do morza. Wydajność źródeł w tym okresie jest duża, ale stopień nasycenia węglanami zmniejszony.
W okresie subborealnym w niektórych źródłiskowych osadach pokłady narastają dość intensywnie. W okresie subatlantyckim brak danych świadczących o tworzeniu się węglanów.
Rozpatrując przestrzenne rozmieszczenie pokładów wapiennych autor dochodzi do wniosku, że występowanie ich nie jest związane z zaleganiem starszego, bogatego w związki wapnia podłoża. Wapień w rozpatrywanych przez autora złożach pochodzi głównie z wierzchnich warstw gleby i bogatych w ten materiał moren, a niekiedy także z dolomitowego podłoża.
Złoża pochodzenia jeziornego występują głównie w terenach równinnnych (akumulacyjnych) i morenowych pagórkowatych. Źródłiskowe złoża są pospolite na terenach o rzeźbie erozyjnej, niekiedy na wzgórzach, a bardzo rzadko na równinach.
Książka J. Daniałnsa jest dla nas interesująca, dotyczy bowiem zagadnień w Polsce dotychczas nie opracowanych, a zyskujących na aktualności w związku z badaniami paleolimnologicznymi i torfowymi.
Jadwiga Stasiak
E. Rudniewa. Poczwiennyj pokrow Zakarpatskoj oblasti. Izdatelstwo AN SSSR. Moskwa 1960.
Autorka daje dość wnikliwą charakterystkę pokrywy glebowej w Zakarpackiej części Ukrainy. Praca ta została opublikowana w formie książki, a jej objętość łącznie z wynikami analiz, rysunkami i fotografiami — wynosi 227 stron druku.
Na wstępie znajduje się przegląd dotychczasowego stanu badań gleboznawczych, a częściowo także fitosocjologicznych. Dalej omawiana jest historia rozwoju rzeźby terenu, budowa geologiczna, geomorfologiczna, geneza i skład mechaniczny skał glebotwórczych, szata roślinna oraz warunki klimatyczne.
Krótka, lecz syntetyczna charakterystyka powyższych czynników zapoznaje nas ze specyfiką poszczególnych stref glebowo-klimatycznych, co przyczynia się do lepszego zrozumienia istoty procesów, którym zawdzięczamy obecny stan profilu glebowego. Następnie autorka przechodzi do szczegółowego opisu właściwości chemicznych i fizycznych oraz cech morfologicznych w wyodrębnionych typach genetycznych gleby. Rozdział ten stanowi najistotniejszą część książki, gdyż nosi charakter samodzielnego opracowania naukowego.
Autorka wskazuje na ścisłą zależność między wysokością nad poziom morza, rzeźbą terenu, temperaturą i opadami atmosferycznymi a charakterem procesu glebotwórczego.
Powyżej 1200—1500 m n.p.m. występują gleby górskie łąkowe, które podzielono na: a) łąkowo-torfiaste (alpejskie), b) łąkowo-darniowe (subalpejskie), c) łąkowo-leśne.
Głównym czynnikiem, od którego zależy charakter górskich gleb łąkowych, jest wysokość bezwzględna, a częściowo także rzeźba terenu i wystawa zboczy.
Gleby górskie łąkowo-torfiaste występują w strefie powyżej 1800 m n.p.m., gdzie zajmują przestrzenie płaskie i słabiej urzębione. Jak wynika z samej nazwy, w omawianych glebach rozwija się proces oglejenia — zabagnienia, któremu zawdzięczamy stosunkowo dużą ilość żelaza rozpuszczalnego w wodzie. Autorka pracy nie widzi jednak ścisłego związku między procesami redukcyjnymi a zawartością w glebie rozpuszczalnego żelaza. Uważa ona, że akumulacja tego składnika dokonuje się na skutek podsąkania w czasie zamartzania powierzchni glebowej. Otóż wyjaśnić trzeba, że siła motoryczną przemieszczania związków żelaza w glebie jest różnica w potencjale oksydno-redukcyjnym. Żelazo zredukowane rozpuszcza się łatwo w wodzie. Utlenienie natomiast daje osad nieropuszczalny. Dodajmy, że gleby łąkowe, a w szczególności zatorfione, stwarzają sprzyjające warunki dla lokalnej migracji związków żelaza. Nic też dziwnego, że autorka stwierdziła tu duże ilości żelaza rozpuszczalnego w wodzie.
Interesujące jest stwierdzenie autorki, że niektóre gleby łąkowo-torfiaste wykazują tendencję do bielicowania. Zaznacza się ona tym wyraźniej, im większa jest miąższość zwietrzeliny i słabszy spadek terenu. Tak więc proces bielicowania idzie tu w parze ze wzrostem stopnia oglejenia i zatorfienia gleby. Proces glejowy, poprzez uruchomienie żelaza i peptyzację koloidów, sprzyja lub nawet warunkuje rozwój gleb bielicowych. Zależność tę podkreślamy wyraźnie, bowiem przejawia się ona we wszystkich glebach Zakarpacia, określonych mianem zbielicowanych.
E. Rudniewa nie dostrzega organicznej całości procesów: redukcyjnego i eluwiального, w wyniku których ukształtowały się odnośnie gleby zbielicowane.
Gleby górskie łąkowo-darniowe występują przeważnie pomiędzy 1200 a 1750 m n.p.m. Większy spadek zboczy powoduje, że omawiane gleby z reguły nie podlegają zatorfienniu, brakuje tu również śladów zbielicowania, a nawet zaznacza się wyraźna akumulacja żelaza w warstwie powierzchniowej.
Gleby górskie łąkowo-leśne stanowią pas przejściowy od gleb łąkowych do strefy lasów. Pewna część tych utworów wykazuje niewielkie zbielicowanie i oglejenie powierzchniowe. W pracy zaznacza się, że gleby łąkowo-leśne są mniej zasobne w związki żelaza od gleb łąkowych. Przyczyny tego stanu rzeczy F. Rudniewa upatruje w miąższej pokrywie śnieżnej, która ogranicza czas i głębokość zamartzania gleby, co zmniejsza podsąkanie żelaza w okresie zimowym. Poogląd ten budzi zastrzeżenie, nie mróz bowiem, lecz układ stosunków wodno-tlenowych decyduje o ruchu związków żelaza w glebie.
Większa akumulacja śniegu odgrywa tu rolę istotną, lecz nie przez ograniczanie zamrozu, ale dzięki wzrostowi wilgotności górnych warstw gleby. Nie sprzyja to gromadzeniu się związków żelaza trójwartościowego, o czym wspominaliśmy już wyżej.
Gleby brunatne górskie występują w dwóch podtypach: a) ciemno-brunatne, b) jasno-brunatne. W obydwóch podtypach znajduje się pewna ilość gleb słabo zbielicowanych, co w pewnej mierze uwarunkowane jest stopniem nachylenia zboczy. Gleby o mniejszych spadkach powierzchni wykazują tendencję do bielicowania.
Gleby górskie ciemno-brunatne występują w strefie od 600—700 do 1200—1500 m n.p.m. i porośnięte są lasami bukowo-świerkowymi, bukowymi i świerkowo-jodłowymi.
Gleby górskie jasno-brunatne pokrywają niskie części gór (300—350 do 600—700 m n.p.m.) i porośnięte są lasami bukowo-dębowymi, bukowograbowymi oraz częściowo dębowymi. Stwierdzono tu znacznie mniejszą ilość próchnicy (3—6%) i węższy stosunek C:N aniżeli w wyżej położonych glebach ciemnobrunatnych, co dowodzi dużej aktywności biologicznej.
Gleby brunatne zbielicowane powierzchniowo ogłęjone występują pospolicie w pasie przedgórzy: a) wysokich 200—350—400 m i b) niskich 120—200 m n.p.m.
Przedgórza te zbudowane są z łańcuchów płaskowyży rozmitych powierzchniowo i rozczłonkowanych starymi dolinami rzecznymi. Powierzchnia przedgórzy pokryta jest osadami aluwialno-deluwiálnymi, których miąższość dochodzi do 10 m. Skład mechaniczny tych osadów jest stosunkowo drobnoziarnisty, według klasyfikacji Polskiego Towarzystwa Gleboznawczego odpowiada utworom pyłowym ilastym.
Omawiane gleby rozwinięły się pod lasami bukowo-dębowymi i dębowymi w warunkach okresowo nadmiernego uwodnienia powierzchniowego.
Tak więc proces glebotwórczy, wyrażony w aktualnej morfologii profilu, był nierozerowalnie związany z oglejeniem warstw powierzchniowych. Z przytoczonych opisów widać, że proces glejowy wysuwa się na czołowe miejsce, czego dowodem jest duża ilość konkrecji żelazistych, brak dobrze wykształconego poziomu iluwialnego, zbity układ środkowej i dolnej części profilu, niekorzystne właściwości fizyczne gleby oraz znaczne ilości żelaza rozpuszczalnego w wodzie.
Badania K. Bogatyrewa i E. Rudniewej wykazały, że środkowa część profilu w tych glebach odznacza się bardzo słabą przesiąkliwością; warunkuje to — rzecz jasna — okresowe stany anaerobiozy w powierzchniowych częściach gleby.
Nazwa „gleby brunatne zbielicowane powierzchniowo ogłęjone” mówi nam o przebiegu podstawowych trzech procesach glebotwórczych: brunatnienia, bielicowania i oglejenia. Zgodzić się trzeba, że wymienione procesy mają miejsce w omawianych glebach. Wyjaśnić jednak należy, że w danym przypadku wszystkie trzy procesy są zespołowe ściśle i nie można ich rozdzielić. Tak na przykład okresowa redukcja wywołuje zjawisko oglejenia, którego następstwem będzie wymycie i wymycie związków żelaza. Powstaną więc plamy glejowo-eluwiálne, które identyfikuje się zwykle z procesem bielicowania i plamy glejowo-iluwiálne o rdzawobrunatnym zabarwieniu.
Badania nasze dowodzą zresztą, że rytmicznie powtarzający się proces oglejenia powierzchniowego, połączony z przemywaniem gleby, jest czynnikiem bielicotwórczym. Na ten temat istnieje jednak poważna różnica zdań w literaturze gleboznawczej. Opisane przez E. Rudniewą gleby brunatne zbielicowane powierzchniowo ogłęjone można porównać do gleb Pogórza Dynowskiego, które w dotychczasowej literaturze polskiej określane jako utwory zbielicowane, a obecnie zaliczamy je do gleb pseudobielicowych. W literaturze francuskiej podobne utwory, zależnie od stopnia przejaśnienia poziomu A₂, określa się mianem „gleby przemyte” (sols lessives) lub „gleby brunatne przemyte” (sols bruns lessives).
Na bliższą uwagę zasługują jeszcze gleby brunatne zbielicowane powierzchniowo ogłęjone, wytworzone ze skał czerwonoziemnych. Istnieje przypuszczenie, że czerwone zabarwienie skały powstało w okresie trzeciorzędowym.
Na podstawie przytoczonych, nielicznych zresztą, opisów widzimy, że w warstwach głębszych znajdują się liczne konkrecje żelaziste, które ukształtowane zostały w okresie akumulacji złoża. Można więc przypuszczać, że omawiane utwory mają charakter deluwiálny, a w warstwach głębszych są silnie zredukowane, co
---
1 Geneza osadów nie jest jeszcze w pełni wyjaśniona (J.S.).
przyczynia się do wstępującego ruchu związków żelaza dwuwartościowego. W warunkach tlenowych tworzą się barwne związki żelaza, które wywołują czerwone zabarwienie. Wniosek ten wyciągamy przez analogię do niektórych utworów Pogórza Dynowskiego. Szkoda, że E. Rudniewa nie zbadała głębszych przekrojów litologiczno-glebowych, które w takich przypadkach są niezbędne.
W dalszej części pracy autorka omawia gleby nizinne, wśród których wyróżnia: a) gleby brunatne glejowe, b) gleby łąkowe darniowo-glejowe, c) mady, d) gleby bagienne.
Trzecia część pracy poświęcona jest regionom przyrodniczo-glebowym, gdzie szczególną uwagę zwrócono na ich znaczenie gospodarcze.
Resumując powyższe uwagi stwierdzić należy, że praca E. Rudniewej stanowi poważny wkład do poznania gleb Karpat Wschodnich, gdyż jest to udana próba syntetycznego przedstawienia całokształtu zagadnień ekologiczno-glebowych.
Jan Siuta
H. L. Shantz, B. L. Turner. Photographic Documentation of Vegetational Changes in Africa over a Third of a Century. University of Arizona. College of Agriculture. Report 169, s. 158, 1958 r.
W połowie 1958 r. ukazała się w Stanach Zjednoczonych interesująca praca, będąca fotograficzną dokumentacją zmian szaty roślinnej Afryki. Praca zawiera 156 zdjęć, 9 tabel klimatycznych oraz schematyczną mapę, ilustrującą lokalizację analizowanych fragmentów jedenastu różnych typów formacji roślinnych. Autorzy powyższej pracy, a szczególnie H. L. Shantz, położyli duże zasługi w badaniach botanicznych Afryki. H. L. Shantz do roku 1958 pracował jako czolowy botanik na Uniwersytecie w Arizonie. W ciągu wieloletniej pracy naukowej na Uniwersytecie w Illinois, a następnie w Arizonie pełnił funkcję kierownika Działu Zwierzyny w Służbie Leśnej Stanów Zjednoczonych.
Materiały opublikowane w powyższej pracy zbierane były trzykrotnie w latach 1919/1920, 1924 oraz 1956/1957. Pierwsza wyprawa obejmowała trasę od Kapsztadu do Kairu. Obok kilku tysięcy zdjęć wykonano szereg interesujących obserwacji botanicznych, klimatycznych, prowadzono także studia dotyczące gleb i ich klasyfikacji oraz rodzaju upraw. Zebrany materiał opublikowano w 1923 r. w nr 13 „Research Series — American Geographical Society” pod tytułem The Vegetation and Soils of Africa. Autorami pracy byli H.L. Shantz i C.F. Marbut.
Następna wyprawa, trwająca zaledwie pół roku, odbyła się w roku 1924 i obejmowała trasę z Kairu do Kapsztadu. Z obydwu wypraw uzyskano ponad 5 tys. zdjęć. Większość z nich dotyczyła obszaru południowej i wschodniej Afryki. W następnych latach H. L. Shantz zamieszcał w „Economic Geography” szereg swoich artykułów poświęconych regionom rolniczym Afryki, opartych na własnych pracach badawczych.
Podobną wyprawę zorganizowano ponownie w latach 1956/1957. Celem wyprawy było uchwycenie zmian szaty roślinnej wybranych poprzednio fragmentów krajobrazowych. Nie objęto obserwacjami Sudanu, Etiopii, Zanzibaru, a także nie uchwyciono wielu miejsc w Afryce południowej i wschodniej. W wyniku eliminacji wytypowano 1309 fotografii w celu przeprowadzenia dokładnych studiów. Z tej liczby jedynie 241 zdjęć, czyli 18,4% posiadało swoje duplikaty z okresu 1919/1920 i nadawało się w pełni do dokumentacji zmian przyrodniczych.
Książka składa się z jedenastu rozdziałów omawiających zmiany następujących typów formacji roślinnych: 1) typ śródziennomorski, 2) pustynie krzaczące, 3) pustynie krzaczasto-trawiaste, 4) pustynno-trawiasta sawanna z akacjami, 5) wysoka trawiasta sawanna z akacjami, 6) suche lasy, 7) sawanna z wysokimi trawami i niskimi drzewami, 8) górskie łąki, 9) umiarkowane lasy wilgotne, 10) równikowa sawanna pustynno-trawiasta z akacjami, 11) sawanna z wysokimi trawami i niskimi drzewami (okolice jez. Alberta).
Każy rozdział zawiera krótki ogólny opis poszczególnych typów formacji oraz kilka fragmentów krajobrazów ilustrowanych dwoma zdjęciami z okresu 1920 i 1956/1957. Pod zdjęciami autorzy zamieszczają: opis sytuacyjny, główne gatunki charakterystyczne dla danego środowiska, dane klimatyczne warunkujące ten typ roślinności oraz w konkluzji zmiany, jakie daly się zaobserwować po upływie 37 lat.
Typ śródziemnomorski omówiony w pracy na przykładach wybrzeża Afryki Południowej wykazuje znaczny wzrost roślinności krzaczastej, bez dokładnej oceny rozprzestrzenienia się jej na otwartych powierzchniach trawiastych, które w wyniku obserwacji wykazały ogromne zubożenie gatunków na skutek intensywnego wypasu bydła. *Acacia karroo* objęła swym zasięgiem znacznie większe powierzchnie niż przed 37 laty.
Pustynie krzaczaste występują wzdłuż wybrzeży Atlantyku od środkowej Angoli do centralnej części Kraju Przylądkowego i charakteryzują się występowaniem dużej ilości krzewów i brakiem łąk. Ten niedobór roślinności trawiastej utrzymał się nadal, zmiany wykazują natomiast znaczny wzrost krzewów głównie: *Ruschia*, *Wildenowia*, *Carpobrotus edulis*, *Augea capensis*, *Asclepias fruticosa*. *Acacia karroo* również zwiększyła zasięg swojego występowania.
Badania pustyn krzaczasto-trawiastych obejmowały wybrzeża Angoli do Oranje i Kraju Przylądkowego. Zaobserwowano znaczny wzrost i większe bogactwo krzewów: *Rhigozum*, *obovatum*, *Acacia karroo*, *Acacia detinens* jako rezultat zmniejszania obszarów pastwiskowych.
Pustynno-trawiasta sawanna z akacjami występuje w Afryce południowej od Kimberley, obejmuje południową Kalahari i osiąga wybrzeże Atlantyku w centralnej części Angoli. Liczne obserwacje dowiodły znacznego wzrostu krzewów kolczastych i pustynnego buszu *Chrysocoma tenuifolia*, którym towarzyszą tereny trawiaste z *Aristida congesta*. *Acacia karroo*, *heteracantha*, *giraffae*, *robusta* również zwiększyły zasięg swego występowania.
Wysoka trawiasta sawanna z akacjami występuje w Afryce południowej fragmentarycznie. Obserwacje obejmowały okolice Pretorii i Nelspruit. Znaczny wzrost ilościowy wykazuje: *Acacia arabica*, *Celtis Kraussiana*, *Dichrostachys glomerata*, *Rhus lancea*, a zwłaszcza sukulenty *Euphorbia ingens*.
Suche lasy występują w południowo-centralnej Afryce, w Angoli, północnej Rodezji, obejmują dolinę Limpopo i Katange. Wykazują duże zróżnicowanie pod względem gęstości i wysokości gatunków. Zanotowane zmiany idą w kierunku zmniejszania powierzchni leśnej na skutek wyrębu w celach rolniczych bądź tworzenia otwartych powierzchni łąkowych.
Sawanna z wysokimi trawami i niskimi drzewami pokrywa także południowo-centralną Afrykę. Liczne obserwacje wykazały znaczne zmniejszenie powierzchni trawiastych na korzyść terenów wykorzystanych rolniczo. W dolinach rzek wprowadzono uprawy trzciny cukrowej, kukurydzy. Na innych terenach zaznaczył się wzrost karłowatych drzew *Brachystegia sp.*, *Isoberlinia sp.* oraz wysokich traw *Loudetia kagerensis*.
Obserwacje górskich łąk obejmowały tereny wysokogórskie Niasy, Kenii, Ugandy, Tanganiki, Kamerunu i Etiopii. W pracy zamieszczono kilka fragmentów z okolic jeziora Niasa i Ruanda Urundi. Główne zmiany idą w kierunku rozprzestrzeniania się niskich drzew, co świadczy o zmniejszaniu wyrębu i ograniczeniu terenów rolniczych. Nad jez. Niasa zaznacza się specjalnie zmniejszanie powierzchni wysokich traw — *Hyparrhenia spp.* na korzyść niskich, głównie — *Eragrostis racemosa*. W innych wypadkach podobnie jak nad jez. Niasa zaobserwowano rozprzestrzenienie się krzewów i niskich traw — także *Eragrostis racemosa*.
Umiarkowane lasy wilgotne obejmują centralną i wschodnią Afrykę. W wielu miejscach lasy te zostały wykarczowane w celu uzyskania terenów rolniczych. Rozwinęła się tutaj uprawa zbóż, bananów, kawy. W naturalnych lasach w najwyższym piętrze dominują gatunki takie, jak *Eucalyptus*, *Grevillea*, *Cassia*. Piętro niskie stanowią: *Albizia gummifera*, *Croton*, *Bridelia micrantha*. Wśród krzewów najczęściej spotykane są *Croton macrostachys* i *Triumfetta macrophylla*.
Równikowa pustynno-trawiasta sawanna z akacjami jest typowa dla obszarów północnej Kenii. Omówiona poprzednio pustynno-trawiasta sawanna z akacjami południowej Afryki ze względu na duże różnice klimatyczne została w pracy potraktowana oddzielnie. Zaobserwowano wzrost ciernistych krzewów i drzew karłowatych (najbardziej *Acacia tortilis*, *Ipomea cicatricosa* i *Volkensinia prostrata*). Podobnie znaczne przestrzenie pokrywają krzewy sukulentów — *Caralluma retrospiciens*.
Sawanna z wysokimi trawami i niskimi drzewami charakterystyczna jest dla okolic Jeziora Alberta. Wykonano tu szereg obserwacji świadczących o wzroście *Acacia seyal* i niskich krzewów wypierających trawy. Przyczyny należy szukać w wypalaniu tych terenów przez okres kilku lat. Obserwacje wykazały także zwiększenie powierzchni zajętych przez sukulenty — *Aloe sp.*
Praca H. Shantza i B. Turnera jest najlepszym przykładem, że zmiany w środowisku przyrodniczym są dziełem nie tylko samej przyrody. Człowiek i jego gospodarka mają także duży wpływ na przekształcanie środowiska, choć w przypadku prowadzonych obserwacji człowiek nie odegrał decydującej roli. Okres 30 lat był dostatecznie długim okresem, aby wszelkie zmiany były w pełniauważalne.
Prowadzone badania pozwoliły na wyciągnięcie następujących wniosków. Obserwacje wykazały, że leśne zarośla, krzewy i karłowate drzewa wzrastają bardzo wolno, okres zaś ich istnienia jest bardzo długi i odwrotnie — gatunki, które szybko wzrastają — są krótkotrwałe. Dlatego też gwałtowny wzrost niektórych gatunków odbywa się w okresie wzmożonych opadów, zaś w okresie susz często następuje ich zupełne zamieranie. W regionach suchych i półsuchych podstawową rolę w przeobrażeniu środowiska odgrywa nadmierny wypas bydła, a także czasami dzika zwierzyna. Wpływ człowieka zaznacza się w dwóch kierunkach: wyrębę lasów na opał i budulec oraz wyrębę w celu zdobywania nowych terenów rolniczych. W wielu wypadkach pożary miały decydujące znaczenie. Obszary trawiastych sawann i suchych lasów po tego rodzaju zaburzeniach dość szybko wracają do pierwotnego stanu, leśne obszary górskie i umiarkowane lasy wilgotne natomiast — znacznie wolniej. Pewne zmiany w szacie roślinnej mogą być wywołane także warunkami klimatycznymi, np. zwiększoną ilością opadów bądź też znacznymi odchyleniami temperatur. Autorzy stwierdzają, że brak dokładnych danych klimatycznych wpływa ujemnie na wyczerpującą analizę powyższych obserwacji, co jednocześnie obniża wartość pracy. Mimo tych wielu braków i trudności autorzy otrzymali ogólny obraz zmian szaty roślinnej Afryki, dający się określić następującymi stwierdzeniami:
1. Pustynne tereny trawiaste Afryki południowej i Kenii pokryte są w znaczącej mierze buszem i krzewami, głównie kolczastymi wypierającymi trawy.
2. Zaobserwowano, że na obszarach często nawiedzanych przez ogień dominują sukulenty, nawet w regionach o stosunkowo dużych opadach.
3. Wydaje się, że mimo poważnych zakłóceń niektóre gatunki utrzymują się
lub przystosowują się do nowych warunków nawet w regionach półpustynnych, gdzie występuje niezwykle silna erozja gleb.
4. Obszary pokryte suchymi lasami zamieniane są drogą wylesiania lub wypalania w piroficzną sawannę, gdzie obok wysokich traw nie mniej licznie występują i krzewy.
5. Sawanna pokryta wysokimi trawami i niskimi drzewami (okolice Jez. Alberta) powstała prawodopodobnie z przekształcenia tropikalnych lasów wilgotnych drogą wylesienia bądź wypalenia. Licznie spotykane piroficzne gatunki wysokich traw i drzew zostały wprowadzone przez ludność miejscową.
6. Ciągły wzrost ludności powoduje zwiększenie zapotrzebowania na tereny rolnicze, w wyniku czego następuje niszczenie szaty leśnej i w wielu miejscach docieranie do obszarów, które są nieprzydatne dla tych celów.
Książka H. Shantza i B. Turnera jest pracą niewątpliwie pożyteczną. Należy ona do pionierskich prac z tej dziedziny. Tuż przed śmiercią H. Shantz odbył podobną podróż na obszarze Wielkich Równin Amerykańskich w celu wykonania podobnych studiów, lecz realizacja tego projektu do końca leży w rękach jego następców. Należy stwierdzić, że przedsięwzięcie podobnych prac jest niewątpliwie sprawą bardzo trudną. Świadczyć o tym może fakt, że z liczby ponad 1 000 zdjęć jedynie 241 można było zidentyfikować. Podobnie jakość wykonanych zdjęć jest bardzo różna. Niektóre z nich nie obejmują ściśle powierzchni przedstawionej na drugim zdjęciu. Czasami wykonanie zdjęcia tego samego fragmentu z różnej odległości utrudnia czytelnikowi pełne zrozumienie treści. W wielu wypadkach daje się zaobserwować fakt, że mimo wykonywania zdjęć w tej samej porze roku różnice warunków atmosferycznych zmieniają ich obraz. Ujemną stroną książki jest brak właściwej mapy. Załączona mapa przedstawia w sposób bardzo schematyczny lokalizację wybranych fragmentów. Daje się również odczuć brak mapy zasięgów poszczególnych formacji roślinnych, o których jest mowa w książce, rozprzestrzenienia głównych gatunków oraz bardziej dokładnej lokalizacji omawianych fragmentów. Mimo tych usterek praca H. L. Shantza i B. L. Turnera zasługuje na pozytywną ocenę i powinna posłużyć innym jako wzór umiędzynego wykorzystania fotografii do celów naukowych.
Jadwiga Kaczyńska-Winiid
J. P. Nicolas. Bioclimatologie humaine de Saint-Louis du Sénégal. Essai de méthodologie bioclimatologique. Ifan-Dakar 1959, s. 340, rys. 217, Tab. Mémoires de l’Institut Français d’Afrique Noire No 57.
Praca stanowi próbę ujęcia metodycznego zagadnień bioklimatycznych, składa się z sześciu głównych rozdziałów oraz z szeregu podrozdziałów, z których najobszerniejszymi są: drugi (156 stron), dotyczący czynników klimatycznych, oraz czwarty (61 stron) — bioklimatologii człowieka.
Po opisie położenia miasta i stacji meteorologicznej podaje autor szczegółowo historię stacji oraz rozwój studiów i badań klimatu Saint-Louis.
W części drugiej przeprowadza podział czynników klimatycznych na kosmiczne i regionalne. Do kosmicznych zalicza cykl słoneczny, promieniowanie itp., do regionalnych — poszczególne elementy i czynniki klimatyczne, jak ciśnienie atmosferyczne, wiatr, temperaturę powietrza, prężność pary wodnej, wilgotność względna, opad, rosa, mgłę, parowanie i promieniowanie słoneczne. Zaznaczyć należy, że autor oparł się tu na materiale meteorologicznym miejscowej stacji za okres od XI — 1952 do X — 1954, a więc biorąc pod uwagę dwa okresy suche (XI, 1952 — VI, 1953 i XI, 1953 — VI 1954) i dwie pory deszczowe (VII—X, 1953 i VII—X, 1954). Poza
znanymi metodami graficznymi (diagramy, izoplety, wykresy częstotliwości itp.) podaje także cały szereg ciekawych opracowań, np. odnośnie do wartości godzinnych poszczególnych elementów, a także i do temperatur maksymalnych i minimalnych. W oparciu o temperatury skrajne i ich amplitudy ustala autor typy termiczne i kompleksy termiczne, a także typy hygrometryczne biorąc pod uwagę wartości ekstremalne i amplitudy wilgotności względnej.
Część trzecia poświęcona jest w całości kompleksom klimatycznym. W tej części podaje autor szereg klimatogramów (wykresy zależności temperatury i wilgotności względnej), tak dla poszczególnych miesięcy, jak i całego omawianego okresu. Na ich podstawie charakteryzuje kompleksy termohygrometryczne, jak również przeprowadza studium dni i okresów nietypowych.
Kompleksy klimatyczne są szczegółowo opracowane w następnym rozdziale noszącym tytuł Bioklimatologia człowieka. W efekcie końcowym dochodzi tu autor do określenia grup, typów i odmian bioklimatycznych, przyjmując za podstawę zarówno elementy klimatyczne (wiatr, temperatura, prężność pary), jak i wskaźniki bioklimatyczne (wskaźnik zasąbienia i wskaźnik płucny Le Roya oraz wskaźnik ochładzania L. Hilla). Zdaniem piszącego, te właśnie grupy, typy i odmiany stanowią pewnego rodzaju syntezę bioklimatu.
Rozdział piąty poświęcony jest rozważaniom na temat: czynności ludzkie a klimat. Dłużej zatrzymuje się tu autor nad zagadnieniem wpływu klimatu na społeczeństwo, na jego stan zdrowotny, śmiertelność itp.
W ostatnim rozdziale zatytułowanym Synteza klimatu snuje autor zawile rozważania teoretyczne na temat, co to jest klimat, porównując go z doskonale zgrana orkiestrą, jak powinno się studiować klimat itp. Rozważania te kończy wywodem na temat, co to jest bioklimatologia. Zdaniem jego jest to nauka, dla której właściwego odczucia należy wpierw znaleźć odpowiednie miary w celu jak najlepszego stwierdzenia oddziaływania środowiska atmosferycznego na człowieka w sensie fizycznym i psychicznym.
Na końcu pracy podano spis prac cytowanych w tekście, obejmujący 42 pozycje, oraz bibliografię dokumentów meteorologicznych dotyczących miasta Saint-Louis.
Po przeczytaniu książki nasuwają się pewne uwagi. Praca jest ciekawa, wydana na dobrym papierze, bogato ilustrowana, jednakże zawiera zbyt mało materiału miejscowego, doświadczalnego, jeżeli chodzi o zagadnienia bioklimatyczne. Wiele ważnych i ciekawych zagadnień gubi się w zbytnim rozdrobnieniu, w zbyt dużej ilości szczegółów. Synteza — ta najistotniejsza (jak sam autor mówi) część opracowań klimatycznych jest zgubiona w poszczególnych działach i nie zostaje odpowiednio nakreślona w ostatnim rozdziale. Ponadto, jeżeli chodzi o stronę graficzną, znajdujemy również pewne usterki, np. niektóre diagramy bądź też wykresy ilustrujące tego samego zagadnienia lub umieszczone obok siebie dla porównania znajdują się w różnej skali, co utrudnia ich wykorzystanie.
Pomimo tych usterek praca zasługuje na uwagę, zwłaszcza w obecnej sytuacji, gdy bioklimatologia boryka się wciąż jeszcze z trudnościami metodycznymi.
Teresa Szczęsna
A. C. O’Dell. Kraje Skandynawskie. Warszawa 1961, s. 565. PWN.
Pomimo bogatej przeszłości wiążącej Polskę z Krajami Skandynawskimi, pomimo żywych kontaktów handlowych, pomimo sympatii Polaków dla narodów skandynawskich, znajomość Krajów Skandynawskich jest w Polsce stosunkowo słaba. Wśród przyczyn tego stanu rzeczy na czoło wysuwają się przede wszystkim trudności językowe w wykorzystaniu ze skandynawskiej literatury, a następnie nader skapa nasza własna w tej dziedzinie literatura oryginalna i przekładowa. Toteż z dużym zadowoleniem należy przyjąć fakt ukazania się na półkach księgarskich polskiego przekładu znakomitego dzieła szkockiego geografa Andrew C. O’Della, profesora Uniwersytetu w Aberdeen, pt. Kraje Skandynawskie, które pokróćte pragniemy omówić.
Sklada się ono z trzech części. Część pierwsza jest stosunkowo niewielka, gdyż obejmuje zaledwie 76 stronic druku, ale ma charakter syntetyczny i dlatego budzi szczególne zainteresowanie czytelnika. Przedstawia ona fizycznogeograficzną charakterystykę Krajów Skandynawskich jako odrębnej jednostki geograficznej, ze szczególnym uwzględnieniem struktury i ukształtowania powierzchni, klimatu i otaczających mórz. Autor przedstawia tu również krótką historię osadnictwa i charakter życia narodów skandynawskich od czasów najdawniejszych aż do wielkich odkryć geograficznych i udziału w nich Normanów.
Opisując główne cechy przyrody kraju, O’Dell nie ogranicza się do przedstawienia własnego lub przyjętego obecnie poglądu na ich genezę i charakter, lecz pokazuje czytelnikowi ewolucję poglądów i drogi, jakimi one postępowały w przeszłości. Takie syntetyczne ujęcie tych niezwykle skomplikowanych zagadnień świadczy, z jednej strony, o doskonałej znajomości literatury wszystkich Krajów Skandynawskich, i to nie tylko geograficznej, ale również geologicznej, biogeograficznej, ekonomicznej, historycznej i antropologicznej, a z drugiej — o gruntownej znajomości tych krajów na podstawie własnych wieloletnich badań terenowych.
Część druga dzieła jest najobszerniejsza i zarazem najistotniejsza. Przedstawia ona na 325 stronicach geografię regionalną poszczególnych Krajów Skandynawskich, a mianowicie: Finlandii, Szwecji, Danii, Norwegii, wysp arktycznych Norwegii, Wysp Owczych, Islandii i Grenlandii. Opis każdego z tych krajów przedstawia obraz przyrody, osadnictwa, gospodarki i historii, przy czym główny nacisk położono w nim raczej na przyrodę i na te dziedziny życia gospodarczego, które są z przyrodą bezpośrednio związane.
Również i w tej części dzieła autor nie wnika w szczegóły, lecz pokazuje czytelnikowi najbardziej charakterystyczne cechy przyrody i gospodarki kraju, przy czym stosuje statystykę bardzo ogólne i tylko o tyle, o ile jest konieczna dla udokumentowania zachodzących przeobrażeń i stanu obecnego.
Dla czytelnika polskiego, znanego Kraje Skandynawskie tylko ogólnikowo, najciekawsze powinny być opisy poszczególnych regionów. Jednakże te opisy są raczej suche i beobarwne i na ogół nie pobudzają wyobraźni czytelnika, ale dla geografa szukającego ściśleści naukowej stanowią źródło solidnej wiedzy, ugruntowanej bogatą literaturą i przeglądem panujących teorii.
W całości dzieła niewątpliwie najciekawsza jest część trzecia, poświęcona geografii gospodarczej Krajów Skandynawskich. Jest ona napisana bardzo przystępnie, jasno i żywo, toteż czyta się ją łatwo i z dużym zacięciem. Podobnie jak w części pierwszej, opisującej przyrodę, również i tu autor traktuje Kraje Skandynawskie łącznie, jako odrębną jednostkę geograficzno-gospodarczą. O ile jednakże syntetyczne ujęcie przemysłu, leśnictwa, rybołówstwa i transportu morskiego było stosunkowo łatwe, gdyż te dziedziny życia gospodarczego są w większości Krajów Skandynawskich na ogół podobne, to takie ujęcie rolnictwa, rozwijającego się np. w Danii w całkiem odmiennych warunkach klimatycznych i glebowych aniżeli w Islandii, Szwecji lub Norwegii, było bardzo trudne. O’Dell dokonał tego w sposób mistrzowski. Tylko dzięki doskonałej znajomości przyrody, historii i gospodarki wszystkich Krajów Skandynawskich mógł on w sposób właściwy wyodrębnić cechy wspólne ich rolnictwa i ponadto podkreślić odrębności indywidualne, w każdym kraju uwarunkowane jego przyrodą i ekonomiką.
Oprócz rolnictwa autor przedstawia tu leśnictwo i przemysł drzewny, które — jak wiadomo — stanowią szczególnie ważną dziedzinę życia gospodarczego Krajów Skandynawskich, a następnie rybołówstwo morskie i słodkowodne z przemysłem rybnym i wielorybniectwem, a dalej górnicztwo żelaza i kruszców metali kolorowych i szlachetnych, hutnictwo metali wraz z przemysłem maszynowym i metalowo-przetwórczym, przemysł tekstylny i chemiczny, gospodarkę energetyczną, transport lądowy i morski, porty morskie, flotę handlową i wymianę międzynarodową. Każdy z tych tematów zawiera bogatą, chociaż nieco przestarzałą statystykę, mnóstwo map, wykresów i ilustracji, uzupełniających bardzo ciekawy tekst.
Na podkreślenie zasługuje bardzo obszerne zestawienie bibliografii ogólnej Krajów Skandynawskich, jak też i dla każdego z nich z osobna, oraz skorowidz nazw geograficznych, który ogromnie ułatwia korzystanie z dzieła.
Oceniając jak najbardziej pozytywnie dzieło O’Della, pragniemy zwrócić uwagę czytelnika na kilka wątpliwości, które nasuwają się podczas jego czytania. Tak więc np. na s. 11 czytamy, że Finlandię i Szwecję powstrzymało od przynależności do paktu północnoatlantyckiego ich położenie geograficzne, zaś Norwegię i Danię nie. Otóż nie negując wpływu położenia geograficznego Finlandii i Szwecji na ich negatywną decyzję przynależności do NATO, należy stwierdzić, że wypływała ona nie tyle z charakteru położenia geograficznego, ile raczej z dążenia rządów i narodów tych krajów do zachowania neutralności i pokoju. Położenie geograficzne było tu czynnikiem drugorzędnym, ułatwiającym realizację pokojowych dążeń Finlandii i Szwecji. Podobnie mogło oddziaływać położenie geograficzne Norwegii lub Danii, ale tam mniej postępowe rządy realizują inne dążenia polityczne.
Wbrew dość szeroko rozpowszechnionym poglądom, O’Dell pisze na s. 45, że dotychczas jeszcze wcale nie udowodniono wpływu klimatu na wędrówki ludzkie. Znany geograf amerykański E. Huntington w dziele Climate and Civilization wyraźnie wiąże wędrówki ludzkie stałe i sezonowe z klimatem. Podobnie czyśni to S. Nowakowski w swoim wielkim dziele Geografia jako nauka. Stan faktyczny w wielu krajach świata również potwierdza związek wędrówek ludzkich z klimatem. W krajach Azji południowo-wschodniej monsyuny wywołują sezonowe wędrówki robotników rolnych z północy na południe i odwrotnie. Nieurodzaje nad dolną Wolgą, wywoływane suchowiejami, zawsze pociągały za sobą odpływ ludności rolniczej do miast i do okręgów przemysłowych w Rosji centralnej i na Ukrainie. Skuteczne przeciwdziałanie tym wiatrom w ostatnich latach powojennych zmniejszyło te wędrówki w tej części Związku Radzieckiego. Podobne zjawiska wędrówek sezonowych i stałych, związanych z przebiegiem klimatu, miały miejsce w Chinach, Indii, Stanach Zjednoczonych i w wielu innych krajach świata. Zresztą sam O’Dell również podziela ten pogląd, skoro na s. 47 wyraźnie pisze: „Wczesne średniowiecze wyróżniało się ciepłym, suchym klimatem, który towarzyszył okresowi Wikingów, wilgotny zaś i chłodny okres późnego średniowiecza zaznaczył się osłabionymi wędrówkami Normanów”. Tak więc związek wędrówek ludzkich z klimatem jest nieważliwy, co bynajmniej nie wyklucza oddziaływania wielu innych przyczyn, jak gospodarczych, politycznych, religijnych itp. Jak z tego wynika, zastrzeżenie O’Della wypowiadziane na s. 45 odnośnie do braku dowodów na wpływ klimatu na wędrówki ludzkie są w świetle jego własnych też niezrozumiałe.
Autor pisze na s. 141, że w Szwecji największą pod względem zatrudnienia gałęzią przemysłu jest górnictwo i metalurgia. Otóż, jeżeli — zgodnie z powszechnie przyjętym podziałem — zaliczymy do metalurgii tylko hutnictwo i odlewnictwo metali, bez przemysłu maszynowego i metalowo-przetwórczego, to w tak wyodrębnionym dziale górnictwa i przemysłu w Szwecji pracowało w roku 1958 ogółem 79 316 osób. W tym samym roku pracowało tam w przemyśle maszynowym 148 201 osób,
a w drzewnym i papierniczym 109 170 osób. (Według *The Statesman’s Year-Book* 1961). Wynika z tego, że górnictwo i metalurgia nie stanowią największej gałęzi przemysłu szwedzkiego.
Na s. 251 O’Dell pisze, że w Norwegii dotychczas zbudowano elektrownie o mocy 9.2 mln KW i że stanowi to zaledwie 15% jej zasobów hydroenergetycznych, a w tabelce statystycznej podanej na s. 495 określił on potencjalne nadające się do ekonomicznego wykorzystania siły wodne tego kraju na 12.1 mln KW. Otóż powyższe liczby niezagadzają się ze sobą i wskazują na jakiś błąd rachunkowy lub rzeczowy. Jeżeli bowiem przyjęlibyśmy, że rzeczywiste zasoby sił wodnych w Norwegii są 3 razy większe od możliwych do ekonomicznego wykorzystania, czyli że wynoszą nie 12.1, lecz 36.3 mln KW, to moc dotychczas zbudowanych elektrowni wynosząca 9.2 mln KW stanowi nie 15%, lecz 25%.
Autor twierdzi na s. 431, że w Finlandii przemysł drzewny opiera się głównie na tartacznicztwie i na produkcji półfabrykatów. W związku z tym należy dodać, że taki stan rzeczy utrzymywał się tylko do wojny, a obecnie przeważa produkcja miazgi drzewnej, celulozy, papieru, tekstury, oklein, sklejek, płyt pilśniowych, szpulek dla przemysłu włókienniczego i innych wyrobów gotowych. Natomiast tartacznicztwo, zachowując dalsze rozmiary produkcji, relatywnie straciło na znaczeniu i dziś odgrywa tam rolę drugorzędną.
Na s. 216 czytamy, że w przedwojennych umowach brytyjsko-duńskich W. Brytania podjęła się pokrywać 80% duńskiego importu węgla. W rzeczywistości było to raczej wymuszenie na Danii importowania takiej ilości węgla z W. Brytanii, która wtedy, podobnie jak dziś, przeżywała ciężki kryzys węglowy i cierpiała dotkliwie na brak rynków zbytu.
Co do statystyki, która w części gospodarczej stanowi bardzo istotny element dzieła, to, jak już wspomniano, autor stosuje ją z dużym umiarem i tylko tam, gdzie jest naprawdę niezbędna. Jest to niewątpliwie dużym plusem dzieła, ale trzeba też podkreślić, że wiele danych statystycznych pochodzi z roku 1950, a niektóre nawet z roku 1930, co w niemalej mierze utrudnia orientację w dzisiejszym stanie rzeczy.
Co się tyczy polskiego przekładu dzieła, to na ogół jest on poprawny i nie budzi poważniejszych zastrzeżeń. Tylko tu i ówdzie zakradły się niezbyt szczęśliwe sformułowania, jak np. na s. 33 w napisie pod ilustracją nr 13: „Drzewa sztandarowe wskutek wiatru”, lub na s. 280 w napisie pod ilustracją nr 96: „Dolina Naerö z hotelu Stalheim”. W pierwszym przypadku chodzi niewątpliwie o drzewa zdeformowane sztandarowo przez jednokierunkowe wiatry, a w drugim o widok doliny Naero z hotelu Stalheim. Zdarzają się też niedopatrzenia korektorskie, jak np. na s. 267, gdzie w czwartym zdaniu od dołu nie można się doczytać żadnego sensu na skutek opuszczenia kilku słów.
Oceniając korzyści transportu drewna spławem w Szwecji (s. 139—140), O’Dell zwraca uwagę na jego strony ujemne, wynikające rzekomo z rozpuszczania się w wodzie soków i żywicy, co ma przypuszczalnie zmniejszać trwałość drewna. Taki stan rzeczy stawiałby ekonomiczne korzyści wodnego transportu drewna pod znakiem zapytania. Instytut Technologii Drewna w Poznaniu, który od szeregu lat prowadzi badania nad wpływem transportu wodnego i mokrego składowania drewna na jego jakość, doszedł do jak najbardziej pozytywnych wyników i na tej podstawie zaleca polskiemu przemysłowi drzewnemu korzystanie tak z transportu wodnego, jak też i z wodnego składowania drewna. Tylko w nader rzadkich przypadkach, gdzie chodzi o surowiec na okleiny, zmiana barwy drewna może stanowić poważniejszy czynnik pogarszający jakość drewna. Natomiast w ogromnej większości przypadków jakość drewna spławianego ulega raczej poprawie, a ogólna suma
korzyści transportu wodnego jest znacznie większa od sumy ewentualnych strat technologicznych.
Z obowiązku recenzenta zwracam uwagę na dwa drobne błędy liczbowe, a mianowicie: plony buraków cukrowych w Szwecji wynosiły w 1934 r. nie 36,5 kwintali z ha, lecz 365 kwintali (s. 411), a Gustaw I Waza rozciągnął opiekę prawną nad drogami w Finlandii nie na przełomie lat 1955—56, lecz 1555—56 (s. 509).
Wreszcie pragnąłbym zwrócić uwagę wydawcy polskiego przekładu dzieła O’Della na dość kiepskie wykonanie ilustracji. Zostało to spowodowane lichym papierem, który zmniejsza ostrość, a zatem i wartość wielu bardzo ciekawych i pięknych zdjęć.
Szkoda również, że redakcja przekładu nie uzupełniła, choćby tylko w przypisach, tekstu dzieła odnośnie do stosunków gospodarczych, a może i politycznych polsko-skandynawskich, które w książce są potraktowane zdawkowo, zaledwie kilkoma drobnymi wzmiankami.
Ponadto myślę, że mapki nr 194 handlu zagranicznego Szwecji i nr 196 żeglugi szwedzkiej, obydwie z roku 1938, a więc przedstawiające Polskę i Niemcy w granicach przedwojennych, nic do dzieła nie wnoszą, toteż bez obawy o obniżenie jego wartości naukowej mogłyby być w wydaniu polskim z roku 1961 pominięte.
W sumie biorąc, te drobne błędy i niedociągnięcia wydawnicze nie obniżają wartości dzieła, które oceniam wysoko.
Jestem przekonany, że odda ono duże usługi nie tylko geografom, ekonomistom i działaczom politycznym, ale i znacznie szerszemu kręgowi czytelników polskich, którzy znajdą w nim poważne źródło wiedzy o Krajach Skandynawskich.
Florian Barciński
H. Boesch. USA. Opanowanie kontynentu. Warszawa 1962, PWN, s. 225.
Udostępniona polskiemu czytelnikowi praca znanego geografa szwajcarskiego H. Boescha USA — Die Erschliessung eines Kontinents zasługuje na uwagę przede wszystkim dlatego, że nie jest to jeszcze jeden encyklopedyczny opis Stanów Zjednoczonych, lecz próba selektywnej i kierunkowej analizy, przyjmującej konsekwentnie założenia metodyczne nowoczesnej szkoły krajobrazowej. Przedmiotem tej analizy jest proces przekształcania krajobrazu naturalnego w zagospodarowany, a jej celem — lepsze poznanie dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Autor wyraźnie zapowiada we wstępie, że w toku historycznego przedstawiania krajobrazu odkrywać będzie tylko te rysy, które mają istotne znaczenie dla teraźniejszości.
Cel ten został w pełni zrealizowany, i to w taki sposób, że książkę czyta się z prawdziwą przyjemnością, zarówno dla jej walorów naukowych, jak i literackich. Warto może zwrócić uwagę na niektóre ogólne stwierdzenia, które przedstawia autor w końcowych, syntetycznych rozdziałach pracy. Porównując krajobraz europejski i amerykański H. Boesch wskazuje na trzy istotne między nimi różnice: 1° krajobraz amerykański posiada mniejszą historyczną głębię, 2° jest bardziej jednolity i 3° w Stanach Zjednoczonych inaczej kształtują się proporcje między krajobrazem naturalnym i zagospodarowanym. H. Boesch w tym kontekście formuluje również następujące, jego zdaniem zasadnicze, stwierdzenie: „Bardzo ogólnie biologiczna struktura funkcjonalna krajobrazu wykazuje większy stopień zmienności, niż formalna. Niematerialność organizacyjnych związków przestrzennych czyni je znacznie mniej ustabilizowanymi i bardziej giętkimi od zakotwiczonych w materialności zjawisk zewnętrznych. Z tego powodu przy badaniu formalnej struktury krajobrazu
zagospodarowanego należy tak wielką uwagę poświęcać pierwszym decydującym aktom nadania kształtu, gdyż one ustalają dla przyszłego wzorca wykorzystania ziemi podział osiedli, plan osad miejskich itd." Przytoczone uogólnienia dobrze dokumentują zalety i wady analizy historyczno-krajobrazowej. Zaletą tej analizy jest względna łatwość percepcji jej wyników przez szerokie kęgi zainteresowanych. Jej wada — jakościowe, niemierzalne ujęcie przedmiotu, nie uwzględniające w dostatecznym stopniu ekonomicznego uwarunkowania badanych zjawisk.
Warto z tego punktu widzenia porównać pracę H. Boescha z recenzowaną niedawno na łamach „Przeglądu”¹ publikacją instytucji Resources for the Future, analizującą zmiany w strukturze przestrzennej gospodarki Stanów Zjednoczonych w latach 1870—1954.
W konkluzji trzeba jeszcze słów kilka poświęcić jakości polskiego tłumaczenia. Przekład można oceniać jako dobry mimo dwóch przykrych błędów w zakresie pojęć ekonomicznych i technicznych. Tłumaczce zupełnie nie potrafią poradzić sobie z zasadniczym pojęciem amerykańskiej statystyki przemysłu value added by manufacture, które w polskiej literaturze ekonomicznej ma swój ustalony odpowiednik jako wartość dodana przemysłu. Na s. 116 polskiego przekładu czytamy: „W roku 1950 ogólny udział naszego terytorium w zyskach z przemysłowej przeróbki wynosił dokładnie 40% ogółu zysków Stanów Zjednoczonych — co jest dobrym miernikiem znaczenia tych gałęzi przemysłu”. Powyższe tłumaczenie jest błędne, chodzi bowiem o udział w wartości dodanej amerykańskiego przemysłu². Przytoczony przykład wykazuje, że tłumacze polscy nie rozróżniają pojęć wartości dodanej i wartości dodatkowej. W zakresie terminologii technicznej nie pamiętają również o różnicy pomiędzy kilowatogodziną jako miernikiem wielkości produkcji energii elektrycznej a kilowatem jako miernikiem mocy zainstalowanej (vide s. 181).
Te drobne uwagi krytyczne nie przestanijają zasadniczej pozytywnej oceny polskiego przekładu.
Antoni Kukliński
E. Thiel. Die Mongolei — Land, Volk und Wirtschaft der Mongolischen Volksrepublik. „Veröffentlichungen des Osteuropa-Institutes”, Band XIII. Isar Verlag München 1958, s. 495, map i wykresów 42.
Książka E. Thiela, profesora geografii ekonomicznej na Uniwersytecie Monachijskim, opracowana została częściowo na podstawie własnych obserwacji, dokonanych w czasie pobytu autora w Mongolii oraz na podstawie bardzo bogatej literatury. Wykaz wykorzystanych prac zawiera 324 pozycje. Autor opierał się ponadto na informacjach i artykułach drukowanych w gazetach codziennych wychodzących w ZSRR, („Prawda”, „Izwiestija”) oraz „Mongolyn Sonin”, wychodzącej w Ulan-Bator. Wykorzystał także artykuły z dwumiesięcznika „Sowiemiennaja Mongoliya”, ukazujących się w Ulan-Bator.
Spośród 324 wykorzystanych prac 260, czyli 80%, są drukowane w języku rosyjskim i dotyczą głównie wyników olbrzymiej pracy badawczej Mongolskiej Komisji
¹ Perloff H. S. i inni — Regions, Resources, and Economic Growth (A. Kukliński). „Przegl. Geogr.” nr 4, 1961.
² Por. Zmiany w strukturze gospodarki USA i Francji. Eksport kapitału. Polska Akademia Nauk, Zakład Nauk Ekonomicznych. Studia z zakresu koniunktury współczesnego kapitalizmu pod redakcją Michała Kaleckiego. W notce 4 na s. 67 czytamy: „Wartość dodana jest to wartość całkowitej produkcji przedsiębiorstwa minus wartość materiałów, zaopatrzenia, opakowań, zużytego paliwa, energii elektrycznej oraz wartość robót wykonanych dla tego przedsiębiorstwa na zasadzie umów. Wartość dodana obejmuje odpisy amortyzacyjne oraz wartość remontów”.
AN ZSRR oraz Komitetu Nauk Mongolskiej Republiki Ludowej (obecnie AN MRL). Autor stwierdza, że niektóre wykorzystane przez niego prace są dość trudno dostępne i na ogół mało znane poza granicami ZSRR i dlatego postawił sobie jako jeden z celów spopularyzowanie zawartych w nich wyników najnowszych badań radziecko-mongolskich.
W uzyskaniu tych materiałów pomogli autorowi E. Murzajew, którego uważa on za największego znawcę Mongolii, akademik E. Pawłowski — przewodniczący Tow. Geograficznego ZSRR, D. Cybegmid — rektor Uniwersytetu w Ułan-Bator i in., za co im autor w przedmowie dziękuje.
Główny cel swojej pracy autor formułuje w ten sposób: „Die alte Mongolei... hat ihr Gesicht völlig gewandelt. Heute tritt uns in ihr ein Staat entgegen, der von politischen und wirtschaftlichen Ideen geformt wurde und beherrscht wird, die gegenwärtig im Mittelpunkt der Weltdiskussion stehen. Diese Entwicklung darzustellen, war mir ein Hauptanliegen”. Inaczej mówiąc, autor chce pokazać rozwój MRL, jaki nastąpił w wyniku socjalistycznych przeobrażeń politycznych i gospodarczych, które doprowadziły do całkowitej zmiany oblicza Mongolii — zacofanego niegdyś kraju feudalnego. Wprawdzie autor ominął słowo „socjalizm”, ale z użytego sformułowania wynika jednoznacznie, o jakie przemiany polityczne i gospodarcze mu chodzi.
Czy E. Thiel osiągnął zamierzony cel? Wydaje się, że w całej pełni. Autor zebrał bowiem bardzo skrupulatnie dużą ilość materiału faktycznego i danych statystycznych aktualnych do września 1957 r. Powiązał je w logiczną całość składającą się ze wstępu i 4 rozdziałów zatytułowanych: 1) Podstawy naturalne, 2) Ludność i państwo, 3) Gospodarka i 4) Krajobrazy i miasta. Dołączone też tłumaczenie tekstu konstytucji MRL, wykaz literatury, słowniczek mongolskich terminów geograficznych, wykaz 42 map oraz indeks nazw geograficznych. Po przeczytaniu pracy czytelnik uzyskuje dość obiektywne wyobrażenie o przyrodzie, ludności i gospodarce MRL. Autor wykazał, jakie trudności napotykało przy przeprowadzaniu różnych reform społecznych oraz w trakcie stopniowego uprzemysławiania kraju, jak te trudności przełamywano i jakie zagadnienia wyłaniają się w związku z dalszym rozwojem gospodarczym kraju. Przy omawianiu poszczególnych problemów autor powołuje się najczęściej na innych pracowników, którzy prowadzili szczegółowe badania, albo na oficjalne dokumenty, dotyczące danego zagadnienia. Robi to w ten sposób, że po prostu streszcza to, co wybrany autor na dany temat napisał. Najczęściej cytowanym autorem, szczególnie w części dotyczącej środowiska geograficznego, jest E. Murzajew. Z jego pracy Mongolia zaczerpniętych jest również szereg map i wykresów. Nie zawsze jednak E. Thiel podaje źródła, z których czerpał. Jako przykład slużyć może początek rozdziału Transport. Na wstępie autor opisuje, jak odbywał się transport towarów w dawnej Mongolii, i przedstawia trudności, jakie należało przełamywać przy transportowaniu towarów do poszczególnych części kraju. Powołuje się przy tym na prace Bogolepowa, Sobolewa i Majskiego. Potem przystępuje do omawiania poszczególnych rodzajów transportu, które dawniej w Mongolii odgrywały decydującą rolę. Zaczyna od transportu przy pomocy karawan wielbłądów. Następnie przechodzi do transportu towarów wozami zaprzężonymi w woły i tu znowu powołuje się na prace Capilina i Larsona. Mogłoby się więc wydawać, że część poświęcona transportowi przy pomocy karawan wielbłądów została napisana samodzielnie przez autora. Tymczasem tak nie jest. Z 46 wierszy, które Erich Thiel poświęca w swojej pracy (s. 346—347) temu zagadnieniu, 15 wierszy przepisano dosłownie bez podania źródła z pracy Wilhelma Wagnera pt. Die chinesische Landwirtschaft (Berlin 1928), w dalszych zaś 20 wierszach zaczerpniętych z tejże pracy autor wprowadził
pewne nieznaczne zmiany, np. W. Wagner podaje (s. 590, wiersz 3 od góry), że na wielbłąda ładuje się 4 centnary, a E. Thiel (s. 347, wiersz 21 od dołu) zamienił to na 2 q (2 Doppelzentner), albo — W. Wagner pisze, że pod siodło, do którego przytroczone są juki, podkłada się 6—8 derek wojskowych (s. 589), a E. Thiel zastąpił w swoim tekście tylko liczby 6—8 przez słówko „kilka”. Inny przykład zmian wprowadzonych do tekstu oryginału: Wagner mówiąc o przygotowywaniu wielbłądów do ciężkiej pracy w karawanach pisze, że przed rozpoczęciem pracy w karawanie wielbłąd, który całe lato spędził na pastwisku, musi przejść odpowiednią zaprawę, polegającą na dwutygodniowej głodowie, w czasie której daje mu się tylko co trzeci dzień wodę do picia. Po takim treningu wielbłąd gotów jest do drogi. Opis ten W. Wagner kończy słowami „Der Grasbauch schwindet, und das Fett wird fest, wie die Chinesen sagen” (s. 589). Thiel przepisał dosłownie cały opis tej zapawy, zmienił tylko ostatnie zdanie, które w jego ujęciu wygląda tak: «Der Grasbauch verschwindet, und das Fett wird fest», sagt der Mongole». Zmiana polega więc tylko na tym, że pierwsza część zdania — samo przysłowie — wzięta została w cudzystów, a druga część — „tak mówią Chińczycy” zamieniona została na „tak mówi Mongol”). Nawiasem mówiąc, opis przygotowań wielbłądów do pracy w karawanie zawarty w pracy W. Wagnera oparty jest na wydanej po niemiecku w Jenie w 1881 r. książce N. Przewalskiego Reisen in der Mongolei, im Gebiet der Tanguten und den Wüsten Nordtibets in den Jahren 1870 bis 1873” i odpowiednie zdanie, które w formie przerobionej znalazło się w pracy Wagnera brzmi „Diese Faste vor der Arbeit ist für das Kamel durchaus notwendig, da in Folge dessen, wie die Mongolen sagen, der Bauch verschwindet und das im Sommer angesammelte Fett fester wird” (s. 109). Ze zdania tego E. Thiel poprawiając W. Wagnera zrobił coś w rodzaju porzekadła lub przysłowia mongolskiego. Pozostałe 11 wierszy nie pochodzi ze wspomnianej pracy Wagnera. Może ich autorem jest E. Thiel?
Powyższy sposób korzystania z cudzego tekstu rzuca cień na rzetelność naukową autora, ale nie pomniejsza wartości samej książki, która stanowi bardzo dobre źródło informacji o Mongolskiej Republice Ludowej.
Joachim Koczy
ATLAS ARMIENSKOJ SOWIETSKOJ SOCJALISTICZESKOJ REPUBLIKI. Erewan — Moskwa 1961.
W ostatnich latach w ZSRR szeroko rozwijają swą działalność wydawnictwa kartograficzne. Co roku w dużych ilościach wydawane są specjalne, branżowe i kompleksowe opracowania kartograficzne. Wyrazem działalności w tej ostatniej dziedzinie są edycje kompleksowych — to jest obejmujących środowisko geograficzne, ludność, ekonomikę i historię w całości i w regionalnym zróżnicowaniu — atlasów republik, krajów i ośrodków ZSRR. Znaczenie kompleksowych wydawnictw kartograficznych wzrosło w wyniku wielokierunkowego rozwoju gospodarki narodowej, kompleksowego rozwoju regionów gospodarczych i intensywnego wykorzystywania środowiska naturalnego przez gospodarkę itd.
Zagadnieniu atlasów kompleksowych poświęcono specjalną konferencję¹, która odbyła się w Uniwersytecie Moskiewskim w dniach 30.I — 2.II.1961. Na konferencji tej dokonano podsumowania dotychczasowych osiągnięć oraz wytyczono kierunki działania w przyszłości. Ustalono, że atlas kompleksowy powinien możliwie wszechstronnie charakteryzować środowisko geograficzne według jego komponentów, a tak-
¹ L. P. Altman. Woprosy kompleksnogo kartografirowaniija i kompleksnyje atlasy respublik, krajew i oblastej SSSR. „Wiestnik Leningradskogo Uniwersiteta”, Sierija Gieologiczeskaja i Gieograficzeskaja, nr 12, tom 2, Leningrad 1961.
że dawać obraz terytorialnych zróżnicowań tego środowiska, następnie możliwie
pełnie przedstawiać stan stosunków ludnościowych, dalej charakteryzować gospo-
darkę według działów i przedstawiać podział na jednostki regionalne. Część histo-
ryczna powinna dać pogląd na kształtowanie się charakteryzowanego kraju lub re-
publiki, pokazywać występowanie zabytków kultury materialnej itp.
Obecnie w ZSRR prowadzi się, w oparciu o powyższy schemat, prace nad atla-
samı republik związkowych: Azerbajdżańskiej i Gruzińskiej, Uzbekckiej, Kirgiskiej,
Estonijskiej, szeregu republik autonomicznych, kilku obwodów Centrum Europejskiej
części RSFRR i Republiki Ukraińskiej. Dotychczas wykonano i wydano atlasy dla
republik: Białoruskiej (1960), Armeńskiej i jednego obwodu Republiki Kazachskiej.
Tematem niniejszej recenzji jest atlas Republiki Armeńskiej, wydany w końcu
1961 roku na czterdziestolecie powstania republiki.
Atlas jest rezultatem pracy znacznego, liczącego kilkadziesiąt osób, zespołu pra-
cowników Zakładu Geografii Instytutu Geologii Akademii Nauk Republiki Arme-
ńskiej, zespołu redakcyjnego, na czele którego stał akademik A. B. Bagdasar-
ian. W opracowaniu uczestniczyli również pracownicy instytutów: ekonomiki,
historii, zoologii, botaniki, energetyki i hydrauliki. W efekcie tego kolektywnego
wysiłku otrzymano interesujący, graficznie bardzo dobry atlas Armenii.
Cały atlas dzieli się na sześć części: 1) przedmowę — dającą zarys rozwoju
Armenii, skład zespołu autorskiego i podstawowe znaki umowne (szczegółowe
umieszczone są na właściwych mapach); 2) rozdział wprowadzający, charakteryzu-
jący podział polityczno-geograficzny Kaukazu, podział administracyjny Armenii
i tablicę udziału Armenii w gospodarce Związku Radzieckiego; 3) część charaktery-
zującą warunki naturalne według komponentów środowiska geograficznego; 4) częśc
poświęconą ludności; 5) część gospodarczą (przemysł, rolnictwo, podziały regionalne);
6) część pokazującą przemiany terytorialne Armenii w przeszłości (historia).
Mapy główne wykonane są w skali 1 : 1 000 000, 1 : 1 500 000, 1 : 2 000 000. Mapy
Kaukazu, historyczne mapy Armenii oraz mapki boczne (na wcinkach) — w skali
1 : 2 500 000, 1 : 4 000 000 i 1 : 5 000 000. Republika Armeńska powstała 29 listopada
1920 roku, jej obszar wynosił 29,8 tys. km² (niewiele więcej niż woj. warszaw-
skie) obejmuje głównie tereny górskie. Na obszarze tym zamieszkuje przeszło 1,8 mln
ludzi. Zarówno pod względem liczby mieszkańców, jak również terytorium Armenia
stanowi niewielki odsetek całości Związku (obszar 0,13%, ludność 0,84%). Pod wzglę-
dem gospodarczym udział Armenii jest znacznie większy. W większości działów
przemysłów udział ten waha się w granicach 1—3%, w niektórych jednak dziedzi-
nach udział Armenii jest znacznie większy, co świadczy o specjalizacji produkcji.
Szczególnie duży udział ma republika w zakresie wydobycia tułow wulkanicznych
(90%), produkcji elektrowni przewoźnych (50%), generatorów (18,3%), kioniaków
(18,6%), zegarków (6,1%), bielizny dzianej (5,2%), tytoniu (9,7%).
Niewielki obszar Armenii charakteryzuje się dużą różnorodnością warunków
naturalnych, których specyfika określona jest wpływami Kaukazu, stanowiącego
naturalną przeszkodę w przenikaniu oddziaływania obszarów północnych. Specyfi-
ka górskiej krainy Armenii wynika z tektoniki i intensywnej działalności wulka-
nicznej w czwartorzędzie. Armeńska kraina górsko składa się z krawędziowych gór
faldowych i rozległego płaskowyżu wewnątrz. Ukształtowanie powierzchni określa
strefowość pionową klimatu i roślinności; wpływa też na stosunki wodne itp.
Warunki naturalne przedstawione są na 72 mapach umieszczonych na 46 plan-
szech. Trzy pierwsze plansze są pewnego rodzaju wstępem — są to mapy fizyczne
Kaukazu i Armenii oraz tablica danych fizycznogeograficznych o republice. Następ-
nych osiem plansz zajmuje geologia, a więc mapa geologiczna odkryta, przekroje
geologiczne, mapa sejsmiczno-tektoniczna, mapa bogactw naturalnych (kopalnych),
dwie mapy geomorfologiczne (genetycznych typów rzeźby i form rzeźby), mapy inżynieryjno-geologiczne, mapa hydrogeologiczna i mapa źródeł mineralnych.
W tej grupie szczególnie interesujące są mapy sejsmiczno-tektoniczne, pokazujące główne strefy tektoniczne, główne obszary utworów magnetycznych oraz linie tektoniczne. Na tym tle zaznaczono 5 regionów trzęsień ziemi z określeniem intensywności wstrząsów. Interesujące są również mapy: bogactw mineralnych, na której oznaczono występowanie 31 różnych minerałów (mapa traci jednak na wartości, ponieważ nie podano na niej wielkości zasobów), a szczególnie mapa inżynieryjno-geologiczna, na której ukazano cztery typy podłoża (magmatyczne, metamorficzne, wulkaniczne, czyli obszary niedawnej działalności wulkanicznej oraz osadowe), jak również współczesne zjawiska geomorfologiczne.
Najliczniej w grupie map przyrodniczych reprezentowane są mapy klimatyczne. Klasyfikację klimatów przeprowadzono według Koppena. Wyróżnia się 10 typów klimatu. Na 21 planszach umieszczono 43 mapki charakteryzujące nasłonecznienie, temperatury, okres bezśnieżny, daty pierwszych i ostatnich przymrozków, opady, pokrywę śnieżną, kierunki i siłę wiatru itd. Do grupy tej należy również kilka map fenologicznych i mapy syntetyczne wyróżniające 11 stref agroklimatycznych.
Zestaw map daje dobry pogląd na Armenię jako kraj suchy, którego stosunki klimatyczne kształtowane są przez orografię. Mapy charakteryzujące zjawiska klimatyczne wskazują równocześnie, jaką rolę odgrywają te zjawiska w gospodarce. Uwaga ta dotyczy zresztą wszystkich map poświęconych środowisku przyrodniczemu.
Również szczegółowo wskazane są stosunki hydrologiczne. Mapy przedstawiają sieć hydrograficzną, średnie spływy, roczny podział spływu, następnie maksymalne spływy wyrażone w litrach na sekundę z 1 km², spływy minimalne w okresie letnim i zimowym, zawartość zawiesin w rzekach i tak zwane „sielezyje” (błotne z domieszką gruzu — dop. Red.) potoki.
Ostatnią grupę map fizycznoogeograficznych stanowią mapy gleb, roślinności, świata zwierzęcego, regionów fizycznogeograficznych i zasobów energetycznych. W glebach wyróżnia się 5 typów genetycznych i 18 rodzajów. Układ obszarów glebowych wyróżnia stosunki klimatyczne i wodne, a przede wszystkim ukształtowanie pionowe. Jedna plansza poświęcona jest charakterystyce typowych profilów glebowych. Mapa roślinności i świata zwierzęcego wyróżnia wskazuje, że Armenia jest krainą przejściową, na której terenie ścierają się wpływy irańskie, małozjatyckie i kaukazkie.
W tej grupie map do ciekawszych należą mapy występowania gryzoniów — szkodników roślin uprawnych, a szczególnie mapy stref przyrodniczo-krajobrazowych i regionów fizycznogeograficznych, będące geograficzną syntezą środowiska przyrodniczego Armenii. Znajdujemy tu również mapy zasobów energetycznych, przy czym wyróżniono zasoby wodne, słoneczne, wiatru i inne.
Mapy ludnościowe poprzedza krótkie wprowadzenie, przedstawiające stosunki demograficzne Armenii. Pod względem składu narodowego Armenia jest prawie jednolita. Ormianie stanowią 88% ogółu ludności. Bardziej liczne grupy mniejszościowe stanowią Azerbejdżanie 6,1% i Rosjanie 3,2% — mniej liczne Grecy, Kurdowie, Ajmarowie i inne. Ludność charakteryzuje się dużym dynamizmem populacyjnym. Przyrost naturalny wynosi 30% rocznie — a więc niemal dwukrotnie więcej niż średni w Związku Radzieckim. Rozmieszczenie ludności jest nierównomiernie (średnio 59,3% na 1 km²) — ponad 60% ludności zamieszkuje na obszarach położonych między 600—1400 m n.p.m., około 40% na obszarach — 1400—2200 m, a zaledwie 0,5% na obszarach poniżej 600 m i powyżej 2200 m. Połowa ludności zamieszkuje w miastach (15 miast i 24 osiedla typu miejskiego). Dwie mapy wykonane metodą punktową obrazują rozmieszczenie Ormian w roku 1914 i w roku 1926 na
obszarze Bliskiego Wschodu. Wykazują one znaczne zmniejszenie ludności ormiańskiej, szczególnie w Turcji, gdzie w swoisty sposób rozwiązywano problem ormiański (likwidacja większości ludności ormiańskiej). Dwie inne mapy obrazują rozmieszczenie Ormian poza granicami republiki i repatriacje do Armenii w latach 1921—41 i 1946—58.
Wszystkie te mapy, jakkolwiek interesujące, metodyczne nie przedstawiają nic nowego i mają raczej charakter map historycznych. Znacznie ciekawsza jest mapa rozmieszczenia ludności, pokazująca gęstość zaludnienia, a sygnaturami (okręgami) wielkość osiedli od 200—500 tys. mieszkańców. Równocześnie kolor kółek daje obraz dominacji narodowości w każdej miejscowości. Na mapie bocznej pokazano gęstość zaludnienia według jednostek administracyjnych. Oddzielną planszą pokazuje rozwój terytorialny Erewania. W tej grupie wyraźnie daje się odczuć brak map lub kartogramów obrazujących strukturę funkcjonalną osiedli (przynajmniej miejskich), a także mapy typów osadnictwa.
Oprócz map ludnościowych w grupie tej zamieszczone są mapy przedstawiające rozmieszczenie szkół ogólnokształcących, szkół średnich specjalnych i szkół wyższych oraz różnych instytucji kulturalnych i służby zdrowia.
Mapy ekonomiczne zajmują około 35% objętości atlasu, przy tym przeważają mapy poświęcone rolnictwu. Problematyka przemysłowa przedstawiona jest na 10 planszach. Pokazane są niektóre gałęzie przemysłu, ogólna mapa przemysłu, serwansko-radański kompleks irygacyjno-energetyczny oraz siedmioletni plan rozwoju przemysłu. Mapy, graficznie bardzo ładnie wykonane, tracą wiele na wartości z powodu nieprecyzyjnego (a nawet schematycznego) określenia wielkości ośrodków przemysłowych i struktury przemysłu w poszczególnych ośrodkach. Na mapach wyróżnia się ośrodki duże, średnie i małe, bądź bardzo duże, duże, średnie i inne bez podania kryterium podziału. Nawet nie wiadomo bowiem, czy podstawą jest liczba zatrudnionych czy wartość produkcji, czy ilość produkcji. Drugim istotnym mankamentem jest dowolny podział struktury przemysłu w poszczególnych ośrodkach. Na mapach branżowych można do pewnego stopnia uchwycić jakieś proporcje, w mapach syntetycznych natomiast oznaczono występowanie przemysłu bez oznaczenia pozycji każdej gałęzi w strukturze. W rezultacie otrzymało się tylko obraz, nie ma natomiast możliwości dokonywania jakichkolwiek porównań.
Podobne zawoalowanie niektórych problemów widzimy na niektórych mapach rolniczych (np. mapa plonów, na których pokazują się jedynie odchylenia — dodatnie lub ujemne — w stosunku do średnich plonów w Republice). Mapy przedstawiające rozmieszczenie poszczególnych upraw metodą punktową oraz powierzchniowe mapy (powierzchnie rzeczywiste) użytków rolnych, nawodnienia, naturalnych pastwisk, hodowli itp. tych usterek nie mają. Ciekawa jest również mapa syntetyczna pokazująca strefy specjalizacji rolnictwa. Na mapie tej każdy znak jest wypadkową (syntezą) produkcji roślinnej, hodowlanej i zabiegów agrotechnicznych.
Syntezę ogólnoekonomiczną zawiera mapa ekonomiczna zespołowa, pokazująca rozmieszczenie przemysłu według gałęzi i ośrodków, specjalizację produkcji rolnej i — co jest godne podkreślenia — schematyczne powiązania produkcyjne poszczególnych ośrodków przemysłowych. Inne mapy i kartogramy poświęcone są powiązaniom zewnętrznym Armenii z innymi obszarami Związku Radzieckiego i z zagraničą. W tej grupie jest również mapa transportu pokazująca odległości od kolei, intensywność przewozów na drogach kołowych i połączenia lotnicze.
Rozdział map ekonomicznych zamykają schematyczne mapy (bez skali) 6 regionów ekonomicznych, wyróżnionych na obszarze Republiki. Mapy ekonomiczne stanowią niewątpliwie słabszą stronę atlasu, dając bowiem bardziej ilustrację zjawisk i schematy niż podstawę do analiz przestrzennych, obliczeń matematycznych i samodzielnego wyciągania wniosków.
Ostatni rozdział poświęcony historii zawiera 7 map obrazujących kartograficzne przedstawianie Armenii na starych mapach, rozwój terytorialny Armenii oraz zabytki kultury materialnej znajdujące się na jej terytorium.
Atlas Republiki Armeńskiej jest logiczną całością, mimo że nie wolny od usterek, szczególnie w części ekonomiczno-geograficznej, stanowi dobre, bogate źródło wiedzy o tej republice. W Związku Radzieckim użyteczny będzie również dla praktyków gospodarki. W Polsce służyć może za źródło wiadomości o tym kraju, a równocześnie może być godnym naśladowania przykładem atlasu narodowego.
Witold Kusiński
A. H. M. C. Lintock. *A Descriptive Atlas of New Zealand*. Format oprawy 26×31 cm. 33 map kolorowych i 25 czarnych w tekście. Tekst objaśniający 88 stron, 24 całostronicowe zdjęcia lotnicze. Wyd. R. E. Owen Government Printer. Wellington 1960.
Nowy Atlas Zelandii jest interesujący z punktu widzenia prześledzenia wpływów, jakie się w nim dają zauważyć w związku z rozwojem kartografii światowej. Na podkreślenie zasługuje nader staranna szata graficzna atlasu. Obszerny tekst czyni z atlasu właściwie monografię Nowej Zelandii. Tekst składa się z 27 krótkich rozdziałów napisanych przez różnych specjalistów. Starannie opracowana jest część historyczna, a więc zaludnienie Maorysów, zespoły szaty roślinnej Nowej Zelandii przed przybyciem tam Europejczyków itp. Inne rozdziały dotyczą głównych komponentów środowiska geograficznego, ludności, gospodarki oraz polityki wyrażającej się w omówieniu zamorskich jej terytoriów oraz Antarktydy, do której jednego sektoru N. Zelandia rości sobie polityczne prawa. Tekst jest dobrym uzupełnieniem statycznych map tematycznych, dlatego zwraca on główną uwagę na rozwój i dynamikę omawianych zjawisk. Stąd też znajdujemy w tekście liczne wykresy, zestawienia statystyczne oraz pomocnicze mapy.
Atlas zawiera 33 mapy podstawowe na 48 stronicach. Układ atlasu jest tradycyjny. To samo dotyczy stosowanych metod kartograficznych. Zaczyna się od położenia Nowej Zelandii na kuli ziemskiej oraz w hemisferze zachodniej w rzucie eliptyczno-równopowierzchniowym Hammera. Orografia jest przedstawiona na mapie przeglądowej 1:3 200 000 metodą cieniowania na barwnych warstwicach, na mapach zaś podstawowych 1:1 000 000 metodą hipsometryczną bez cieniowania. Na uwagę zasługują mapy klimatyczne, a zwłaszcza mapy wiatrów na tle temperatur, mapy usłonecznienia, okresów mrozu i wysokości opadu w ciągu 1 dnia. Interesujący też jest wykres temperatury i opadów dla 10 miejscowości, wykonany miesiącami, a podający poza średnimi także skrajne dane. Mapy geologiczna i glebowa są podobne w swym wyglądzie do map rosyjskich. Interesujące są mapy roślinności przed przybyciem Europejczyków, mapa klasyfikacji ziemi i jej użytkowania. Rozmieszczenie ludności przypomina mapy szwedzkie. Pozostałe mapy nie wnoszą nic oryginalnego pod względem kartograficznym. Jedynie na plany miast warto zwrócić uwagę, wykonane są one barwą popielatą w skali 1:75 000 lub 1:100 000. (Anchland, Wellington, Christchurch, Dunedin). Drobne wyspy na Pacyfiku, do których Nowa Zelandia rości sobie pretensje, są wykonane w skali 1:350 000, większe archipelagi w skali 1:750 000. Do Atlasu dodany jest spis nazw.
Całość robi korzystne wrażenie optyczne. Atlas jest niewątpliwie dobrym, stosunkowo nowym źródłem informacyjno-geograficznym o Nowej Zelandii. Pod względem metod kartograficznych nie wnosi prawie nic nowego, dlatego można stwierdzić, że wpływy nowoczesnej kartografii światowej są tu prawie niewidoczne.
Stanisław Leszczycki
http://rcin.org.pl
Rady Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi przyznały stopień doktora nauk przyrodniczych następującym geografom:
Eugenii Kwiatkowskiej (Toruń) w dniu 14.VI.1961 r.
Helenie Więckowskiej (Warszawa) w dniu 12.VI.1961 r.
Alfredowi Hornigowi (Wrocław) w dniu 29.VI.1961 r.
Leszkowi Pernarowskiemu (Wrocław) w dniu 29.VI.1961 r.
UROCZYSTOŚĆ CZTERDZIESTOLECIA PRACY NAUKOWEJ A. ZIERHOFFERA
W dniu 2 grudnia 1961 r. grono uczniów i przyjaciół prof. dra A. Zierhoffera urządziło akademię z okazji czterdziestolecia jego pracy naukowej. Uroczystość odbyła się we Wrocławiu, gdzie zgromadziło się ponad 200 osób. Przybyli koledzy profesorowie, uczniowie z czasów działalności Profesora we Lwowie, jak i obecni poznaniacy jego wychowankowie.
Akademię otworzył prof. dr J. Czyżewski, po czym kolejni prelegenci scharakteryzowali działalność i dorobek prof. Zierhoffera.
Prof. dr A. Jahn, jeden z najbliższych uczniów, omówił działalność jego w dziedzinie geografii fizycznej. Jubilat interesował się wieloma gałęziami geografii, a pierwsze jego prace dotyczyły geografii fizycznej — geomorfologii. Jego rozprawa doktorska poświęcona była zagadnieniu powierzchni poddyluwialnej naszej niziny (1925), dla której opracował mapę opartą na pokaźnej, jak na owe czasy, ilości dostępnych wiercen. Drugim zagadnieniem dla młodego wówczas adiunkta UJK był problem genezy północnej krawędzi podolskiej. Zagadnieniu temu poświęcili już poprzednio kilka rozpraw czołowi zarówno lwowscy, jak i krakowscy geografové polscy, a sam temat był problemem pasjonującym we lwowskim ośrodku geograficznym. Zierhoffer (1927) tłumaczy powstanie tej formy istnieniem tutaj wału paleogeńskiego, który stwierdził, śledząc kontakt kredy i miocenu. Teza ta utrzymała się do dzisiaj i została przyjęta także przez ukraińskich geografów we Lwowie.
Z poznańskiej działalności wymienił prelegent jego prace dotyczące charakterystyki krajobrazu Pomorza i klimatu dorzecza Odry. Niestety, stan zdrowia nie pozwolił już Profesorowi na prace terenowe, typowe dla jego działalności lwowskiej.
Doc. dr J. Ernst scharakteryzował działalność prof. Zierhoffera w dziedzinie antropogeografii. Zwrócił uwagę na jego rozprawy poświęcone regionalizacji geograficzno-gospodarczej opartej na zbiorze i konsumpcji zbóż chlebowych w Polsce (1929) oraz na późniejszą (1934) pracę, poświęconą zagadnieniu przeludnienia świata. A. Zierhoffer zajmował się również badaniem rozproszenia i skupienia osad.
Prof. J. Wąsowicz omówił działalność dydaktyczną prof. Zierhoffera, który objął po E. Romerze lwowską katedrę. Uprzywilejował on antropogeograficzne prace terenowe, dla których już dysponował odpowiednią ilością studentów. Na drugim miejscu stawiane były prace kameralne. A. Zierhoffer rozszerzył zasięg zainteresowań katedry i sięgnął z Podola i Karpat Wschodnich na Wołyń i środkowe Karpaty. Dużo uwagi poświęcał osadnictwu.
Prof. B. Krzygowski zreferował okres szesnastu lat działalności poznańskiej Profesora. Prelegent wymienił bilans wodny stepowieżającej Wielkopolski jako główny problem poznańskich zainteresowań Zierhoffera. Z okresu jego kierownictwa Instytutem Geograficznym UAM w Poznaniu wielką zasługą była dobra organizacja odbudowanego instytutu, rozbudowanie pokaźnej biblioteki złożonej z 12 000 tomów i 300 000 map, a przede wszystkim przygotowanie kadry naukowej, o czym świadczą 3 habilitacje, 14 doktoratów i 150 magisteriów.
Następnie życzenia złożyli Jubilatowi: prof. dr J. Czekanowski, prof. dr S. Leszczycki w imieniu Instytutu Geografii PAN, prof. dr J. Kondracki w imieniu Polskiego Towarzystwa Geograficznego, prof. dr W. Kuraszewicz, prorektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, prof. dr K. Maślankiewicz w imieniu Towarzystwa im. Mikołaja Kopernika, inż. W. Romer i wielu innych.
Na zakończenie zabrał głos Jubilat, przedstawiając osobiste refleksje na temat kierunków rozwojowych geografii współczesnej. Z początkiem XX wieku geografia przeszła okres wielkich syntez, problemy zaś jej podziałów lub jej wielodzielności w ogóle nie istniały. Późniejsze lata przyniosły skierowanie uwagi wielu badaczy na drogę analizy i specjalizacji. Zarzucali oni dotychczasowym syntezom powierzchowność. Z drugiej strony, rozwinęły się metody i technika badań. Spowodowało to daleko idącą specjalizację poszczególnych działów geografii oraz coraz większe ich oddalanie się od siebie. Tendencje separatystyczne były nieuniknioną konsekwencją
takiego rozwoju. Pojawiły się nawet w skrajnej formie koncepcje samodzielności poszczególnych dziedzin geografii. Prof. Zierhoffer reprezentuje konsekwentnie pogląd, że człowiek i więzy łączące go z Ziemią tworzą nierozerwalny splot, obiekt badania geografii. Zaapelował on do młodego pokolenia geografów, aby rezultaty szczegółowych i pogłębiających badań analitycznych posłużyły im jako podstawa do nowej syntezy, której oczekuje się od geografów.
Po akademii odbył się wspólny obiad, w czasie którego złożono Jubilatowi wiele dalszych życzeń oraz upominki.
Józef Wąsowicz
MIKOŁAJ BARAŃSKI — NESTOR GEOGRAFÓW RADZIECKICH
W dniu 27 lipca 1961 geografowie radzieccy obchodzili 80 rocznicę urodzin profesora Uniwersytetu Moskiewskiego, członka-korespondenta Akademii Nauk ZSRR, zasłużonego działacza nauki RFSRR i Kazachskiej SRR, doktora nauk geograficznych Mikołaja Mikołajewicza Barańskiego. Nazwisko czołowego reprezentanta marksistowskiej myśli w dziedzinie geografii ekonomicznej znane jest wśród geografów całego świata. Głoszone przez niego poglądy i idee naukowe mają duży wpływ na rozwój geografii światowej. W uznaniu zasług i wpływu działalności naukowej M. Barańskiego na kształtowanie się współczesnej polskiej geografii, jego
nazwisko figuruje w spisie honorowych członków Polskiego Towarzystwa Geograficznego.
Mikołaj Barański należy do tej kategorii wybitnych geografów, których droga do działalności naukowej była niezwykle złożona. Dużą część swego życia poświęcił on działalności rewolucyjnej. Jeszcze jako uczeń gimnazjum M. Barański brał czynny udział w pracy grup marksistowskich. Usunięty w roku 1901 z uniwersytetu za udział w strajku i demonstracji studenckiej, stał się zawodowym działaczem partyjnym. Pod pseudonimem „Dużego Mikołaja” znano go wówczas w wielu ośrodkach przemysłowych Rosji — od Ukrainy do Dalekiego Wschodu. W roku 1905 był delegatem bolszewików Syberii na konferencji SDPRR w Tammerforsie. W pierwszych latach porewolucyjnych M. Barański pracował w różnych organach młodej władzy radzieckiej, m. in. w Radzie Głównej Gospodarki Narodowej (WSNCH) oraz jako członek Kolegium Ludowego Komisariatu Inspekcji Robotniczo-Chłopskiej. Równocześnie rozpoczął działalność pedagogiczną, wykładając na Uniwersytecie Komunistycznym im. I. M. Świerdłowa, a następnie także w innych uczelniach radzieckich.
Geografem stał się M. Barański dopiero w roku 1926 i odtąd całkowicie poświęcił swoje siły i zdolności pracy pedagogicznej, naukowej oraz organizacyjnej geografii. Do pracy na polu geografii był on dobrze przygotowany, gdyż miał już za sobą kilka lat działalności pedagogicznej, rozporządzał obszerną wiedzą w zakresie teorii marksistowskiej i posiadał olbrzymi zasób własnych obserwacji geograficznych, zebranych w okresie wieloletniej aktywności rewolucyjnej i administracyjno-państwowej.
Nazwisko Barańskiego wiąże się z budowaniem marksistowskiej geografii ekonomicznej. Jego wielka zasługa polega przede wszystkim na tym, że jako pierwszy zrozumiał konieczność zdecydowanego zerwania ze starymi, ujemnymi tradycjami w rosyjskiej geografii ekonomicznej, w której dominowały bądź eklektyczne opisy poszczególnych gałęzi gospodarki narodowej bądź rozumowania antropogeograficzne w negatywnym sensie ich pojmowania. W oparciu o prace nad regionalnym podziałem ekonomicznym Związku Radzieckiego, jakie prowadzono wówczas w Gosplanie, za podstawowy problem nowoczesnej geografii ekonomicznej M. Barański uznał zagadnienia przestrzennej struktury ekonomicznej kraju. Tego rodzaju podejście do zadań geografii ekonomicznej przeniosło punkt ciężkości na badanie regionów ekonomicznych i wymagało przejścia od prostego stwierdzenia faktów do rozpatrywania wszystkich zjawisk w ich wzajemnych związkach i w rozwoju historycznym.
W roku 1925 ukazał się doskonały podręcznik M. Barańskiego pt. *Geografia ekonomiczna ZSRR (przegląd według regionów Gosplanu)*, który wszedł do historii nauki radzieckiej jako pierwszy marksistowski podręcznik geografii ekonomicznej oraz wywarł duży wpływ na kształtowanie się tej nauki w skali międzynarodowej. Książka ta, jak również następne prace prof. Barańskiego (a jest ich już ponad 400) przeniknięte są historycznym podejściem do badanych zjawisk, ujmują zjawiska we wszechstronnych związkach z innymi zjawiskami, ujawniają wewnętrzne sprzeczności rozwoju tych zjawisk oraz wykazują nierozerwalną więź pomiędzy rozwojem a rozmieszczeniem sił wytwarzczych. Prace M. Barańskiego wykazują, jak należy analizować fakty oraz ujawniać indywidualne cechy geograficzne każdego obszaru gospodarczego.
Przedmiotem geografii ekonomicznej — pisze M. Barański — jest badanie specyfiki geograficznej krajów i regionów, badanie różnic przestrzennych w gospodarce na kuli ziemskiej, a także powiązań przestrzennych występujących w gospodarce. Jeśliby różnice nie było, nie byłoby również geografii ekonomicznej, nie mogłaby się ona zrodzić i istnieć, gdyż nie byłoby specjalnego obiektu, który ona bada. Ażeby badać te różnice, należy je przede wszystkim stwierdzić, opisać, i to z możliwie jak
największą dokładnością, a także poznać ich przyczyny; po zbadaniu przyczyn należy wysnuć prawidłowości różnic, jakie mają miejsce w gospodarce różnych terenów¹. Ten krótki cytat z pracy prof. Barańskiego jest najlepszą charakterystyką pojmowania przez niego zadań stojących przed geografią ekonomiczną.
Działalność naukowa M. Barańskiego obejmuje bardzo szeroki krąg zagadnień, zarówno z dziedziny właściwej geografii ekonomicznej, jak też wielu jej gałęzi specjalnych. Znane są także szeroko jego prace, dotyczące kartografii ekonomicznej, metodyki nauczania geografii oraz rozwoju historii myśli geograficznej. Prof. Barański jest również znany jako autor szeregu prac poświęconych uzasadnianiu możliwości ujęć syntetycznych ogólnogeograficznych. Walcząc z poglądami o istnieniu bariery pomiędzy geografią fizyczną a ekonomiczną, M. Barański zawsze podkreślal, że badanie związków pomiędzy zjawiskami stanowi istotę geografii, bez której byłaby ona pozbawiona sensu swego istnienia. „Geograficzne myślenie — podkreśla w jednej ze swych prac — to po pierwsze myślenie związane z terytorium, operujące mapą jako narzędziem analizy i po drugie — myślenie wiążące, kompleksowe, nie zamykające się w warunkach jednego „elementu” lub „gałęzi”, inaczej mówiąc — myślenie „grające akordami, a nie jednym palcem”².
Oprócz prac teoretycznych oraz dzieł geograficznych dotyczących Związku Radzieckiego, któremu prof. Barański przede wszystkim poświęcił swe pracowite życie, żywo interesował się on problemami geograficznymi innych państw. Jest on niewątpliwie najlepszym radzieckim znawcą zachodniej literatury geograficznej, a bibliografia jego prac zawiera wiele pozycji z zakresu geografii państw kapitalistycznych.
Prof. Barański jest nader czynny także na polu naukowoorganizacyjnym. W pierwszych latach powrołowłucyjnych był on rektorem Komunistycznego Uniwersytetu Pracujących Wschodu. W 1929 r. zorganizował pierwszą w Związku Radzieckim katedrę geografii ekonomicznej na Uniwersytecie Moskiewskim i przez długie lata był jej kierownikiem. Od 1925 roku do 1946 roku był redaktorem działu geografii w Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej; w ciągu kilkunastu lat redagował czasopismo „Geografia w Szkole”, kierował działem geograficznym Wydawnictwa Literatury Obcej, był jednym z inicjatorów organizacji Państwowego Wydawnictwa Literatury Geograficznej. Od 1946 r. M. Barański jest przewodniczącym kolegium redakcyjnego „Woprosow Gieografii”, a od 1958 r. redaguje również czasopismo „Geografia i Gospodarka”, poświęcone zagadnieniom geografii stosowanej; jest członkiem Rady Naukowej Towarzystwa Geograficznego ZSRR oraz członkiem prezydium filii moskiewskiej tego Towarzystwa.
M. Barański dwukrotnie reprezentował geografię radziecką na forum międzynarodowym: brał udział w zjeździe geografów i etnografów słowiańskich w roku 1927 w Polsce oraz uczestniczył w 1934 roku w Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Warszawie.
Działalność prof. Barańskiego związana jest głównie z Uniwersytetem Moskiewskim. Tam właśnie zorganizował Katedrę Geografii Ekonomicznej, która pod jego kierownictwem stała się szybko czołową placówką nowej, radzieckiej geografii ekonomicznej. W ramach tej uczelni M. Barański wraz ze swymi współpracownikami stworzył marksistowską szkołę geografii ekonomicznej i wykształcił tysiące nauczycieli pracujących w szkolnictwie wyższym i średnim. Wśród uczniów prof. Barańskiego jest duża grupa pracowników naukowych, którzy dzisiaj są już czołowymi
---
¹ N. N. Barański. Ekonomiceskaja gieografija. Ekonomiceskaja kartografija. Moskwa 1956, s. 7.
² N. N. Barański, op. cit., s. 136.
geografami, torującymi nowe drogi i rozwijającymi nowe kierunki w geografii ekonomicznej. Nazwiska J. Sauszkinia, W. Lidowa, S. Riazancewa, A. Sołowjowa, W. Anuczina i wielu innych znane są szeroko poza granicami Związku Radzieckiego. Wykształcenie dużego zastępu naukowców jest jedną z największych zasług prof. Barańskiego.
Profesor Barański budzi podziw dla ogromu pracy, dla rozległości zainteresowań i zagadnień, rzadko dających się objąć umysłem jednego człowieka. Wiele jego prac zostało przetłumaczonych na kilka języków, mają więc one także wpływ na młodsze pokolenia geografów w innych krajach. Niezwykle żywotny w twórczej pracy umysł pozwala mu nadal prowadzić zakrojoną na szeroką skalę działalność naukową. Aktywność naukowa i społeczna prof. Mikołaja Barańskiego może być wzorem godnym naśladowania dla geografów całego świata.
Stanisław Leszczycki, Bogumił Rychłowski
JUBILEUSZ STANISŁAWA KALESNIKA
Dnia 23 stycznia 1961 upłynęła sześćdziesiąta rocznica urodzin prof. dra Stanisława Kalesnika.
Prof. Kalesnik, członek-korespondent Akademii Nauk ZSRR, jest jednym z najwybitniejszych radzieckich geografów. Działalność naukową i pedagogiczną rozpoczął w roku 1919. Jeszcze przed ukończeniem studiów Kalesnik prowadził wykłady w wojskowych zakładach naukowych oraz brał udział w wyprawach badawczych. W roku 1929 ukończył Wydział Geograficzny na Uniwersytecie Leningradzkim. Począwszy od roku 1936 S. Kalesnik jest stałym pracownikiem tej uczelni. Początkowo jako docent prowadził prace w kierunku glacjologicznym, a po dwóch latach, po uzyskaniu nominacji na stanowisko profesora przy katedrze geografii fizycznej rozpoczął podstawowe wykłady z zakresu tego przedmiotu. Od roku 1940 pełnił obowiązki dziekana Wydziału Geograficznego (1940—1943 i 1949—1953) oraz zajmował stanowisko prorektora do spraw naukowych (1943—1949 r.).
W roku 1945 objął kierownictwo nowo utworzonej Katedry Geografii Krajów Polarnych. W roku 1950 został kierownikiem połączonych Katedr Geografii Krajów Polarnych i Geografii Fizycznej. Od roku 1955 kieruje również pracownią limnologiczną Akademii Nauk ZSRR.
Tematyka naukowa, którą się interesuje uczeń radziecki, jest bardzo rozległa. W pierwszym okresie działalności naukowej zainteresowania młodego badacza szły w kierunku glacjologii. Wynikiem ich był szereg prac poświęconych tym zagadnieniom. W 1937 roku ukazała się w druku praca pt. Górskie obszary zlodowacone ZSRR, a w roku 1939 Glacjologia ogólna, która stanowi pierwsze syntetyczne opracowanie teoretycznych zagadnień tego przedmiotu. Praca ta stała się podstawą do uzyskania przez autora stopnia doktora nauk geograficznych. Badania z dziedziny glacjologii, prowadzone przez S. Kalesnika, miały ogromne znaczenie ze względu na to, że skierowały opisowy dotychczas kierunek tej gałęzi wiedzy na właściwe tory opracowań naukowych. Obecnie jest w przygotowaniu nowe opracowanie glacjologii ogólnej.
W okresie powojennym na czoło zainteresowań S. Kalesnika wysunęły się zagadnienia teoretyczne, związane z geografią jako nauką. Poglądom swoim na tę sprawę dał on wyraz w pięknej pracy, którą stanowi podręcznik Geografii fizycznej ogólnej (Osnowy obszczego ziemlewiedeniia), który doczekał się dwu wydań (1947 i 1955) oraz przekładów na różne języki, między innymi i na polski. W pracy tej,
wbrew utartym dotychczas tradycjom, autor dał pierwszą próbę przedstawienia ogólnych praw geograficznych rządzących kulą ziemską. Ujmuje on geografię fizyczną jako odrębną samodzielną naukę, którą można podzielić na geografię fizyczną ogólną, zajmującą się Ziemią jako całością, oraz na geografię fizyczną szczegółową albo regionalną, która nazywana jest również „nauką o krajobrazie”. Poglądy swoje przedstawił on w formie zwięzłej jeszcze raz w książce Krótki kurs geografii fizycznej ogólnej (1957).
W swojej działalności S. Kalesnik zasłużył się nie tylko jako badacz nieprzeciętnej miary. Znany jest również w dziedzinie organizacji nauki, poświęcał też wiele czasu pracy o charakterze społecznym, wychowaniu młodych kadr naukowych oraz popularyzacji wiedzy geograficznej. Przez dwadzieścia bez mała lat pracuje bardzo aktywnie w Towarzystwie Geograficznym ZSRR, początkowo jako sekretarz naukowy komisji do spraw lodowcowych, następnie jako członek rady naukowej Towarzystwa i jego sekretarz naukowy. W roku 1952 został wiceprzewodniczącym Towarzystwa, na którym głównie spoczywa kierowanie tą organizacją. Wiele wysiłku wkłada w redagowanie „Izwiestij Geograficzeskogo Obszczestwa” oraz innych wydawnictw.
S. Kalesnik uczestniczył w licznych zagranicznych zjazdach naukowych i kongresowych. Między innymi brał czynny udział w pracach międzynarodowych kongresów geograficznych w Rio-de-Janeiro (1956) i w Sztokholmie (1960).
Za wybitne zasługi w dziedzinie geografii S. Kalesnik został wybrany w 1953 roku na członka-korespondenta Akademii Nauk ZSRR. W 1951 roku otrzymał od Towarzystwa Geograficznego ZSRR złoty medal im. F. Litkego. Rząd Radziecki w uznaniu zasług wybitnego uczonego odznaczył go szeregiem orderów i medali.
Na zakończenie trzeba podkreślić związki Stanisława Kalesnika, łączące go z geografią polską. W Polsce przebywał on dwukrotnie: po raz pierwszy w roku 1954, kiedy w ciągu miesięcznego pobytu dał się poznać jako znakomity wykładowca, przedstawiający swoje myśli z niezwykłą jasnością, oraz w roku 1958, kiedy był gościem na VI Ogólnopolskim Zjeździe Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Jego *Geografia fizyczna ogólna* została wydana po polsku w roku 1961, a metodologiczny artykuł o przedmiocie i zadaniach geografii fizycznej drukowany był w XXVIII tomie „Przeglądu Geograficznego” w roku 1956. S. Kalesnik włąda językiem polskim i utrzymuje kontakty z wielu polskimi geografami, a wśród swoich uczniów miał również kilku Polaków. Od roku 1954 prof. Kalesnik jest członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Geograficznego.
*Irena Gieysztorowa, Jerzy Kondracki*
**XI POSIEDZENIE RADY NAUKOWEJ IG PAN**
*w dniu 24.XI.1961 r.*
Dnia 24 listopada 1961 r. odbyło się posiedzenie Rady Naukowej IG PAN, w czasie którego wręczono dyplomy doktorskie następującym pracownikom nauki: drowi Władysławowi Biegajle, drowi Teofilowi Lijewskiemu, drowi Witoldowi Kusińskiemu, drowi Leszkowi Starklowi.
Na tymże posiedzeniu przeprowadzona została publiczna obrona pracy doktorskiej mgra Stanisława Misztala pt. *Warszawski Okręg Przemysłowy — Studium rozwoju i lokalizacji przemysłu*. Rada Naukowa przyznała mu stopień doktora nauk przyrodniczych. Na zamkniętym posiedzeniu omówiono też wstępnie sprawę planowania badań naukowych na rok 1962.
**XII POSIEDZENIE RADY NAUKOWEJ IG PAN**
*w dniu 16.XII.1961 r.*
Na posiedzeniu Rady Naukowej IG PAN w dniu 16 grudnia 1961 r. odbyło się wstępne przyjęcie pracy doktorskiej mgra J. Bączyka pt. *Geneza Półwyspu Helskiego na tle Zatoki Gdańskiej* oraz mgr Sylwii Gilewskiej pt. *Rzeźba progu środkowotriasowego w okolicy Będzina*.
Rada Naukowa zatwierdziła plan zjazdów i konferencji krajowych i zagranicznych na okres 1962–1964.
Rada Naukowa zaopiniowała pozytywnie wnioski Dyrektora Instytutu o powołanie mgra Kazimierza Klimka i mgr Zofii Ziemońskiej na stanowiska starszego asystenta, a dra Stanisława Misztala na stanowisko adiunkta.
XIII POSIEDZENIE RADY NAUKOWEJ IG PAN
w dniu 20.I.1962 r.
Dnia 20 stycznia 1962 r. odbyło się posiedzenie Rady Naukowej IG PAN, na którym zostały przeprowadzona publiczna obrona prac doktorskich J. Bączyka i mgr Sylwii Gilewskiej. Rada Naukowa uznała pracę mgra J. Bączyka pt. *Geneza Półwyspu Helskiego na tle rozwoju Zatoki Gdańskiej* za pracę doktorską. Rada Naukowa jednomyślnie przyznała mgr Sylwii Gilewskiej stopień doktora nauk przyrodniczych.
W czasie zamkniętego posiedzenia omówiono szczegółowo sprawę doskonalenia i rozwoju kadry pomocniczych pracowników nauki w 1961 r. Kształcenie młodej kadry przebiega w sposób zadowalający i prawie wszyscy pomocniczy pracownicy nauki w Instytucie mają szanse uzyskania w odpowiednich terminach stopni naukowych.
Przedyskutowano projekt rozdziału stypendiów na rok 1962. Wniosek w tej sprawie wysłano do Wydz. III PAN w celu ostatecznego zatwierdzenia. Omówiono także i wstępnie przyjęto sprawozdania z badań naukowych za rok 1961.
Rada Naukowa zaopiniowała pozytywnie wniosek Dyrektora Instytutu o powołanie mgr Wandy Kraujalis na stanowisko starszego asystenta.
Alicja Puffowa
STUDIA NAD ZAGOSPODAROWANIEM PRZESTRZENNYM ZSRR
W listopadzie 1961 roku przebywał w Związku Radzieckim trzyosobowy zespół geografów ekonomicznych (dr A. Kukliński, dr A. Wróbel, dr S. M. Zawadzki). Celem pobytu było możliwie wszechstronne zapoznanie się z badaniami nad przestrzennym zagospodarowaniem ZSRR. Głównym organizatorem pobytu była Rada Badania Sił Wytwarzczych przy Państwowej Radzie Ekonomicznej ZSRR (Soviet po Izuczeniu Proizvoditelnych Sił), której przewodniczący akademik W. S. Niemcynow przebywał wiosną ub. roku w Polsce jako gość Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN¹. Dzięki niezwykłej gościnności oraz życzliwości okazanej przez kierownictwo Rady, a w szczególności przez akad. W. Niemczynowa, a także przez dyrektora Instytutu Geografii AN ZSRR akad. I. P. Gierasimowa oraz szereg innych uczonych radzieckich, geografowie polscy mieli możliwość zaznajomienia się z bardzo szerokim wachlarzem studiów geograficznych i ekonomiczno-przestrzennych. Są one rozwijane obecnie szczególnie intensywnie, przy czym w badaniach biorą udział różne instytucje naukowe oraz pracownicy różnych specjalności. Jednocześnie widoczna staje się tendencja do bardziej precyzyjnego określenia podziału zadań w realizacji programów naukowych.
Centralnym ogniwem zakrojonych na ogromną skalę badań przestrzennego aspektu rozwoju gospodarczego ZSRR jest Rada Badania Sił Wytwarzczych. Jest ona niewątpliwie główną, ogólnozwiązkową instytucją przestrzennych badań pers-
---
¹ Por. „Biuletyn Komitetu Przestrzennego Zagospodarowania Kraju” z. 6/8, 1961, s. 47–64, 96–99.
pektywicznych (zatrudnia przeszło 250 pracowników nauki, zgrupowanych w 4 oddziałach i około 30 sektorach problemowych, branżowych i regionalnych). Szczególną uwagę w pracach Rady zwraca nacisk na uporządkowanie podstaw materiałowych oraz tendencja do rozwijania nowoczesnych metod analizy, zwłaszcza metod matematycznych i statystycznych. Pogląd ten opiera się na szczegółowym zapoznaniu się z pracą 6 sektorów Rady oraz pracowni ekonometrycznej, kierowanej przez akad. Niemczynowa (jeden z czterech oddziałów pracowni specjalnie zajmuje się zastosowaniem metod matematycznych i statystycznych do rozwiązywania problemów przestrzennych). Można go przykładowo zilustrować programem studiów prowadzonych przez sektor analizy międzyregionalnych więzi produkcyjnych, którego centralnym zadaniem jest koordynacja prac sektorów gałęziowych i regionalnych.
Ustalenie optymalnych więzi produkcyjnych w przekroju gałęzi i regionów ma prowadzić do określenia efektywnych specjalizacji produkcyjnych regionów, w których będzie się wyrażać efektywność gospodarki regionalnej.
W tym celu prowadzi się badania trzystopniowe: na szczeblu wielkich regionów ekonomicznogeograficznych, na szczeblu regionów ekonomiczno-administracyjnych oraz na szczeblu przedsiębiorstw. Odpowiednie studia opierają się na bogatej dokumentacji statystycznej i kartograficznej.
Szeroko wykorzystana jest np. statystyka transportu: statystyka kolejowa sporządzona dla 68 grup towarów i 101 regionów ekonomiczno-administracyjnych oraz statystyka pozostałych gałęzi transportu (18 grup towarów dla 101 regionów). Właściwe podstawy materiałowe umożliwiają konstruowanie optymalnych modeli więzi produkcyjnych we wspomnianej już pracowni ekonomicznej. Podobnie zresztą przedstawia się sprawę także i w innych dziedzinach badań. Tak więc np. zrealizowana już została praca za pomocą metod ekonometrycznych, określająca optymalne rozmieszczenie przemysłu cementowego, trwają przygotowania nad skonstruowaniem teoretycznego, matematycznego modelu rozwoju Dalekiego Wschodu i republik nadbałtyckich.
Studia o charakterze inwentaryzacyjnym prowadzone są we wszystkich dziedzinach działalności Rady. Można tu znów tylko dla przykładu wymienić szczegółową dokumentację kartograficzno-statystyczną podstawowych elementów przyrodniczych w 546 rolniczych rejonach glebowo-klimatycznych, przygotowania do wielostronnej paszportyzacji miast, obejmującej podstawowe wskaźniki techniczno-ekonomiczne i prowadzonej pod kątem ustalenia możliwości przemysłowego rozwoju radzieckich miast i osiedli itd.
Jedną z ciekawych form organizacji pracy Rady są konferencje regionalne, na których prezentowane są wyniki szczegółowych studiów obejmujących całość problematyki przyrodniczej i gospodarczej danego regionu i pozwalających na opracowanie syntetycznego perspektywicznego bilansu efektywności zagospodarowania regionu.
Na konferencji poświęconej regionowi Dalekiego Wschodu, która ma się odbyć w bieżącym roku, zostanie przedstawione 150–160 referatów, w których przygotowaniu brało udział około 1000 centralnych i terenowych organizacji naukowych i gospodarczych.
W studiach nad zagospodarowaniem ZSRR osobne miejsce zajmują naukowe placówki geograficzne. Na podstawie zaznajomienia się z programami badań Instytut Geografii AN ZSRR, Wydziału Geografii Moskiewskiego Państwowego Uniwersytetu im. Łomonosowa oraz Wszechzwiązkowego Towarzystwa Geograficznego można stwierdzić, że koncentrują się one przede wszystkim na przyrodniczo-geograficznych podstawach zagospodarowania przestrzennego kraju. Jednocześnie instytuty
geograficzne biorą aktywny udział w opracowaniach typu monograficznego. Fundamentalnym dziełem ma być wielotomowa seria monografii poszczególnych wielkich regionów ekonomiczno-geograficznych, przygotowywana z okazji zbliżającego się 50-lecia władzy radzieckiej. Opracowaniem zajmą się na ogół zespoły mieszane, w których reprezentowany jest zarówno Instytut Geografii AN ZSRR i akademie republikańskie, filie i oddziały akademii, jak i uniwersytety oraz Rada Badania Sił Wytwarzczych. Niektóre tomy są przygotowywane samodzielnie przez jedną tylko placówkę naukową (np. geografowie Uniwersytetu Moskiewskiego opracowują monografię regionu wołgo-wiaickiego; wchodzi ona jednocześnie do programu badań zarówno Uniwersytetu jak i Rady).
Wspomnienie na koniec wypada o najmłodszej placówce naukowej, która również uczestniczy w radzieckich badaniach ekonomiczno-przestrzennych. Powstały przed rokiem Instytut Ekonomiki Światowego Systemu Socjalistycznego (kierowany przez prof. G. Sorkina) wśród 6 problemów badawczych, które będą realizowane do 1965 roku uwzględnił problem naukowych podstaw międzynarodowego podziału pracy i współpracy gospodarczej oraz problem międzynarodowego rynku socjalistycznego. Pewne opracowania analityczne i syntetyczne instytutu mają ukazać się jeszcze w bieżącym roku.
Szybki i wielostronny rozwój nauki polskiej, zajmującej się problematyką zagospodarowania, nakazuje uważnie śledzić dorobek odpowiednich studiów radzieckich. Obok nawiązywania kontaktów osobistych szczególnie doniosła rolę może odegrać rozpoczęcie wspólnych badań oraz odbywanie merytorycznych dyskusji.
Z tym większą uwagą należy odnieść się do projektu zorganizowania przez Radę Badania Sił Wytwarzczych jeszcze w 1962 r. międzynarodowego seminarium poświęconego problematyce rozwoju socjalistycznej teorii rozmieszczenia sił wytwarzczych oraz teoretycznych problemów rozmieszczenia przemysłu w krajach socjalistycznych.
smz
SPRAWOZDANIE Z POBYTU DRA J. GRZESZCZAKA WE FRANCJI
(17.I—2.XII.1961)
Autor przebywał we Francji jako stypendysta École Pratique des Hautes Études w Paryżu (Sekcja Nauk Ekonomicznych i Społecznych). Wyjazd nastąpił za pośrednictwem I Wydziału PAN. Głównym celem pobytu było zebranie materiałów porównawczych do studiów nad strukturą przestrzenną przemysłu w XIX i XX wieku. Jako najważniejszy problem tej pracy autor wysunął zagadnienie deglomeracji przemysłu.
Program pobytu obejmował dwa zasadnicze, powiązane ze sobą elementy:
I. Studia stacjonarne w Paryżu. Wybór Paryża jako głównego miejsca pracy nad obranym tematem wydaje się bezsporny. Zdecydowały o tym najkorzystniejsze warunki uzyskania niezbędnej dokumentacji oraz możliwość bezpośredniego zetknięcia się z problematyką regionu paryskiego, stanowiącą bardzo istotną część podjętego opracowania. Region ten skupia blisko 1/5 ludności i ponad 1/4 przemysłu francuskiego — na obszarze stanowiącym zaledwie 2,3% terytorium Francji. Hipertrofia przemysłowa jest bezsprzecznie najbardziej uderzającym rysem regionu paryskiego.
W Paryżu autor korzystał przede wszystkim z materiałów zgromadzonych w Bibliotece Narodowej oraz w bibliotekach: Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Paryskiego i Izby Handlowo-Przemysłowej m. Paryża. Oprócz tego zbierał również
materiały i informacje w innych instytucjach, zwłaszcza planistycznych. Kontakty z Komisariatem do Spraw Budownictwa i Urbanistyki dla Regionu Paryskiego (Commissariat à la Construction et à l'Urbanisme pour la Région Parisienne) i z Komisariatem Generalnym Planu Modernizacji i Wyposażenia (Commissariat Général du Plan de Modernisation et d'Equipement) pozwoliły na zapoznanie się z planem zagospodarowania i ogólnej organizacji regionu paryskiego i z planami rozwoju i zagospodarowania pozostałych regionów gospodarczych Francji. Towarzystwo Badań dla Celów Rozwoju Ekonomicznego i Społecznego (Société d'Etudes pour le Développement Economique et Social) udostępniło opracowane przez siebie studia nad programem zagospodarowania aglomeracji lyońskiej i bordoskiej. Wizyty w Biurze Poszukiwań Geologicznych i Górniczych (Bureau de Recherches Géologiques et Minières) umożliwiły zaznajomienie się z aktualnym stanem mapy bogactw mineralnych Francji i z zagadnieniem wpływu nowych odkryć geologicznych na zmiany w rozmieszczeniu przemysłu.
W czasie pobytu w Paryżu szczególnie dużej pomocy w wykonywanej pracy udzielili autorowi prof. P. George oraz J. Laurent z Chambre de Commerce et d'Industrie de Paris.
II. Podróże. Celem podróży było, po pierwsze, odwiedzenie prowincjonalnych instytutów geograficznych oraz niektórych innych instytucji i zapoznanie się z wykonywanymi przez nie pracami z zakresu przestrzennego badania skupień przemysłowych. Autor zamierzał, po drugie, poznać aktualny stan okręgów i ośrodków przemysłowych we Francji, ze zwróceniem szczególnej uwagi na przemysły i skupienia przemysłu — nowe oraz na formy i przykłady deglomeracji przemysłu.
W początkowym okresie pobytu autor uczestniczył w objazdach terenowych, organizowanych przede wszystkim przez Instytut Geograficzny Sorbony. Pozwoliły one m. in. na mniej lub więcej wyczerpujący przegląd problematyki następujących obszarów przemysłowych: okręg Dolnej Sekwany, zespoły portowe Rouen-Hawr, Zagłębia Północne i Pas-de-Calais, okręg Lille — Roubaix — Tourcoing, aglomeracja Clermont-Ferrand. Wyjazdy te stanowiły zarazem okazję do zetknięcia się z geografami ośrodków w Rennes, Lille i Clermont-Ferrand.
Odwiedzenie dalszych ośrodków prowincjonalnych zorganizowane zostało w formie objazdu Paryż — Poitiers — Bordeaux — Tuluza — Montpellier — Aix-en-Provence — Lyon — Paryż. W objeździe wziął również udział doc. J. Paszyński. Gospodarze wymienionych ośrodków umożliwiли zwiedzenie instytutów geograficznych i zapoznanie się z ich pracami, a także organizowali wycieczki pozwalające na zorientowanie się w głównych rysach gospodarki okolicznych terenów. Dzięki tym wycieczkom autor mógł zapoznać się z problematyką najważniejszych centrów przemysłowych Basenu Akwitańskiego (Bordeaux i Tuluza), przedgórza Pirenejów (Lacq), wybrzeży Morza Śródziemnego (rejony Sète—Mèze i Marsylii) i doliny Rodanu (aglomeracja lyońska).
Autor wziął udział w konferencji zwołanej do Strasburga w kwietniu 1961 r., poświęconej geografii stosowanej (sprawozdanie z tej konferencji opublikowane zostało w nr 1/1962 „Przegląd Geograficznego”). Uczestniczył także w tzw. wycieczce międzyuniwersyteckiej, stanowiącej doroczne spotkanie geografów ze wszystkich ośrodków. XLIII Excursion Interuniversitaire (maj 1961) odbywała się na obszarze Poitou i Wandei, a jej organizatorem był Instytut Geograficzny w Poitiers. Udział w obu imprezach miał dla autora duże znaczenie nie tylko ze względu na ich treść naukowo-poznawczą, lecz także z uwagi na możliwość wielu spotkań osobistych z geografami francuskimi, które w niemalym stopniu ułatwiły dalszą jego pracę we Francji. Autor nawiązał także kontakty z geografami niektórych innych krajów,
m. in. Szwajcarii. Ich życzliwość i gościnność w dużej mierze ułatwiły mu dodatkowe spędzenie 1 tygodnia w Szwajcarii i odbycie kilku wycieczek po tym kraju wraz ze zwiedzeniem niektórych instytutów geograficznych (Uniwersytetu i Politechniki w Zurychu) i instytucji planistycznych (Association Suisse pour le Plan d’Aménagement National w Zurychu i Plan d’Extension Cantonal w Lozannie), następnie zaś — dwutygodniowy wyjazd do Włoch.
I ZEBRANIE OGÓLNE KOMISJI METOD REGIONALIZACJI EKONOMICZNEJ IGU W UTRECHCIE
W dniach 8 i 9.IX.1961 odbyło się w gmachu Instytutu Geograficznego Uniwersytetu w Utrechcie pierwsze zebranie plenarne Komisji Metod Regionalizacji Ekonomicznej Międzynarodowej Unii Geograficznej. W zebraniu udział wzięli członkowie Komisji: prof. S. Leszczycki jako przewodniczący (Polska), prof. S. Ilešič (Jugosławia), prof. B. Bassols Battalla (Meksyk), prof. M. Blažek (Czechosłowacja), prof. K. C. Edwards (W. Brytania), prof. C. Herbst (Rumunia), dr S. Schneider (NRF), prof. O. Tulippe (Belgia) i prof. E. Ullman (USA) oraz zaproszeni goście: S. Ileris (Dania), prof. R. Klöpper (NRF), A. Lopez (Chile), dr J. Sporck (Belgia), prof. H. J. Keuning i prof. A. C. de Vooys (Holandia) oraz dr A. Kukliński i dr A. Wróbel (Polska).
Zebranie otworzył prof. S. Leszczycki, który przedstawił referat programowy pt. Program pracy Komisji Metod Regionalizacji Ekonomicznej. Po referacie uczestnicy przedstawili krótkie sprawozdanie, dotyczące aktualnego stanu badań nad regionalizacją ekonomiczną w następujących krajach: Belgii, Czechosłowacji, Danii, Francji, Holandii, Jugosławii, Meksyku, NRF, Polsce, Rumunii, Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii. Ponadto uczestnicy zebrania zapoznali się z komunikatami nadeslanymi na piśmie przez prof. E. Juillarda (Francja) i doc. G. Jacoba (NRD); prof. Leszczycki powiadomił zebranych o nadesłaniu przez prof. N. L. Nicholsona obszernego raportu The Regions of Canada and the Regional Concept.
W wyniku dyskusji uczestnicy zebrania stwierdzili, że plan pracy Komisji przedstawiony przez przewodniczącego jest dobrze pomyślany i realny, jakkolwiek bardzo ambitny. W szczególności uznano za rzecz celową i niezbędną opracowanie raportu w trzech częściach, obejmujących 3 aspekty regionalizacji ekonomicznej; każda z tych części opracowana będzie wstępnie pod kierownictwem i redakcją 2 członków zwyczajnych komisji, z którymi współpracować będą pozostali członkowie komisji. W szczególności do pracy nad sprawozdaniem dotyczącym podstawowych pojęć i teorii (koordynatorzy: prof. S. Leszczycki i prof. E. Oremba) akces swój zgłosili prof. M. Blažek, prof. Ullman i dr A. Wróbel; do pracy nad sprawozdaniem o metodach badania (koordynatorzy: prof. Ch. D. Harris i prof. S. Ilešič) akces zgłosili prof. O. Tulippe, dr J. Sporck i prof. E. Ullman; w pracy nad zastosowaniami praktycznymi regionalizacji ekonomicznej (koordynatorzy: prof. E. Juillard i prof. J. Sauszkin) udział zgłosili: prof. M. Blažek, dr J. Sporck, prof. E. Ullman oraz prof. N. L. Nicholson.
Uchwalono również opracowanie bibliografii zagadnień regionalizacji ekonomicznej, która będzie obejmowała bibliografie i dzieła podstawowe opublikowane
w poszczególnych krajach. Bibliografia ta zestawiona będzie przez Sekretariat Komisji w Warszawie na podstawie materiałów nadesłanych przez członków i współpracowników.
Z kolei dr Wróbel zreferował sprawę udziału Komisji w pracach XX Kongresu IGU w Londynie i zapoznał zebranych z listem w tej sprawie nadesłanym przez prof. Wiesła, przewodniczącego podkomisji programowej Kongresu. Po wysłuchaniu opinii prof. Edwardsa, który przedstawił stan przygotowań organizacyjnych Kongresu, uchwalono: a) zorganizować w ramach Kongresu zebranie ogólne Komisji otwarte dla wszystkich uczestników Kongresu, poświęcone przedstawieniu i przedyskutowaniu wyników pracy Komisji i uchwaleniu — w razie potrzeby — wniosków co do jej dalszej działalności, b) zwrócić się do podkomisji programowej Kongresu o włączenie krótkich sprawozdań wszystkich komisji do porządku dziennego obrad Zgromadzenia Ogólnego Kongresu. Ponadto uchwalono zwrócić się do podkomisji programowej Kongresu z wnioskiem o ewentualne zorganizowanie przed lub po Kongresie sympozjum poświęconego wybranym zagadnieniom regionalizacji ekonomicznej, ze szczególnym uwzględnieniem Wielkiej Brytanii. Ponieważ organizacja takiego sympozjum spoczęłaby na barkach geografów brytyjskich, postanowiono zostawić sprawę możliwości jego organizacji do ich uznania.
Następnym punktem porządku dziennego była sprawa zmian w składzie Komisji. Na wniosek prof. Ullmana postanowiono dokooptować do Komisji jako członka-korespondenta dra A. Wróbla (Polska), zaś na wniosek prof. O. Tulippe’a — prof. M. Philipponneau (Francja).
Po przeprowadzonej dyskusji uchwalono jednomyślnie rezolucję podsumowującą przedstawione wyżej postanowienia co do programu pracy Komisji.
W zakończeniu prof. S. Leszczycki podziękował zebranym za ich wkład pracy, w szczególności zaś przewodniczącemu Komitetu Narodowego Geografów Holenderskich — prof. H. J. Keuningowi oraz dyrektorowi Instytutu Geograficznego w Utrechcie — prof. A. C. de Vooysowi. W imieniu zebranych, prof. O. Tulippe podziękował prof. Leszczyckiemu i jego współpracownikom za wzorowe przygotowanie zebrania.
Andrzej Wróbel
MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA
REGIONAL SCIENCE ASSOCIATION W HADZE
W dniach 4—7.IX.1961 odbyła się w Hadze konferencja Regional Science Association zorganizowana przez Waltera Isarda przy współudziale miejscowego Instytutu Nauk Społecznych. W konferencji wzięło udział około 130 osób, w większości z krajów Europy zachodniej i Stanów Zjednoczonych oraz poszczególne osoby z Ameryki Łacińskiej, Afryki, Bliskiego Wschodu i Japonii. Z krajów Europy środkowej i wschodniej na konferencji reprezentowane były: Czechosłowacja, Rumunia, Jugosławia i Polska (prof. dr S. Leszczycki, dr A. Wróbel, dr A. Kukliński z IG PAN, dr A. Kruczała z WKPG — Kraków oraz dr W. Trzeciakowski z MHZ — Warszawa); ze Związku Radzieckiego referat nadesłał prof. dr J. Sauszkin.
Konferencję otworzył rektor Instytutu Nauk Społecznych w Hadze prof. E. de Vries. Pierwszy referat przedstawiony przez prof. W. Isarda i dra T. Reiner a (USA) pt. *Regional Science a planowanie* miał charakter do pewnego stopnia programowy i wywołał ożywioną dyskusję. Jednym z przewodnich akcentów tego referatu było podkreślenie konieczności szerszego niż dotychczas uwzględnienia w ramach regional science zagadnienia praktycznej realizacji postulatów teoretycznych, wynikających z analiz ekonomiczno-przestrzennych, a także całego zagadnienia procesu powstawania decyzji gospodarczych i ram instytucjonalnych takiego procesu. Takie postawienie sprawy zostało pozytywnie ocenione przez większość dyskutantów jako krok w kierunku większego zbliżenia do życia praktycznego abstrakcyjnej teorii gospodarowania w przestrzeni; w swym koreferacie dr A. Kukliński zauważył m.in. także, że ten zwrot otwiera szerszą płaszczyznę dyskusji z nauką krajów socjalistycznych. Zauważyć zresztą trzeba, że Isard — zgodnie z praktyką amerykańską — rozumie pod „planowaniem” przede wszystkim planowanie w dziedzinie rozwoju miast metropolitalnych.
Zagadnieniu miast metropolitalnych poświęcone były także dwa następujące referaty dra R. Artle’ea (USA) i dra A. Kuhna z Akademie fur Raumforschung w Hannoverze. Ten ostatni przedstawił koncepcję regionalnego atlasu planistycznego na przykładzie atlasu Berlina; niestety, niefortunnie — a nie bez powodów natury politycznej — dobrany z naukowego punktu widzenia przykład (jak na to słusznie zwrócił uwagę w dyskusji dr A. Kukliński) nie pozwolił autorowi na przedstawienie wszystkich interesujących aspektów kartograficznych analizy regionu typowego wielkiego miasta.
Następne referaty dotyczyły zagadnień analizy lokalizacji przemysłu, wpływu nowych rozwiązań komunikacyjnych na życie gospodarcze obszarów oraz polityki rozwoju regionów zacofanych. Do ciekawych teoretycznie należały tu: referat prof. H. Chenneryego (USA) o doświadczeniach polityki przyspieszenia rozwoju gospodarczego Włoch Południowych oraz dra W. Trzeciakowego o modelu optymalizacji programu handlu zagranicznego.
Ciekawe ze względu na przedstawienie aktualnych metod i rezultatów badań statystycznych były referaty dotyczące problematyki ujęcia dochodu i majątku narodowego w skali regionalnej, jakie przedstawili prof. J. Vinsky (Jugosławia), prof. J. R. Lauseen (Hiszpania).
Ostatniego dnia konferencji odbyło się wspólne posiedzenie R.S.A. i Komisji Metod Regionalizacji Ekonomicznej I.G.U., któremu przewodniczył prof. dr S. Leszczycki. Przedstawione tu zostały referaty: prof. K. Dziewoniskiego Teoretyczne problemy rozwoju regionów ekonomicznych oraz dra A. Wróbla Analiza regionalna a geograficzne pojęcie regionu. Obszerne koreferaty dotyczące obu tych referatów łącznie przedstawili prof. E. Ullman (USA) i dr E. Panas (Grecja).
Ostatnim referatem konferencji był nadesłany przez prof. J. Sauszkina (Uniw. Moskiewski) referat pt. Wielkie kompleksy terytorialno-produkcyjne w ZSRR.
Ogółem przedstawiono na konferencji 15 referatów, w tym 5 z USA, 3 z Polski i po 1 z Grecji, Hiszpanii, Holandii, Japonii, NRF, Włoch i ZSRR. Wyniki konferencji podsumował w obszernym przemówieniu końcowym W. Isard, który poprowadził również zamykającą konferencję zebranie organizacyjne. Na tym zebraniu uczestnicy wypowiedzieli się za celowością periodycznego organizowania podobnych spotkań na gruncie europejskim; postanowiono również wydać drukiem materiały konferencji.
Andrzej Wróbel
http://rcin.org.pl
KONFERENCJA INSTYTUTU URBANISTYKI I ARCHITEKTURY
28—30.XI.1961
W ostatnich dniach listopada Instytut Urbanistyki i Architektury zorganizował w Płocku konferencję poświęconą zagadnieniom biotechnicznym w planowaniu miast. Celem konferencji było ustalenie metod badań i kryteriów oceny warunków zdrowotnych istniejących miast, jak również terenów przeznaczonych pod zabudowę. W konferencji udział wzięło około 40 osób, w tym prawie połowę uczestników stanowiły klimatolodzy, ponadto poza urbanistami w obradach uczestniczyli geografowie, lekarze, chemicy, fizycy, botanicy i inni przedstawiciele zainteresowanych dyscyplin naukowych.
W imieniu Instytutu Urbanistyki i Architektury obrady otworzył mgr M. Twarowski, który wygłosił również referat wprowadzający w omawiane na konferencji problemy.
Pierwszy dzień poświęcony był referatom o charakterze ogólnym, dotyczącym tak ważnego zagadnienia, jakim jest zanieczyszczenie powietrza w ośrodkach miejskich. Doc. S. Zych przedstawił dwa referaty związane z powyższym zagadnieniem; pierwszy dotyczył zanieczyszczenia atmosfery w miastach, drugi — roli zieleni w oczyszczaniu powietrza. Podobny problem był tematem referatu prof. S. Różańskiego i dotyczył ruchu powietrza w miastach. Uzupełnienie wymienionych referatów stanowiły interesujące koreferaty opracowane przez prof. J. Justa, mgr Z. Brzycz-Kunińską, mgra M. Klimka i doc. S. Zycha.
W drugim dniu konferencji przedstawione zostały prace szczegółowe, dotyczące: układów termicznych — mgr S. Tyczka, wilgotności powietrza — mgr S. Liman, stosunków wodnych — inż. M. Żurawski, wielkości ochładzania — mgr W. Chełchowski, ozonu i promieniowania ultrafioletowego — mgr T. Szczęsna, usłonecznienia — mgr L. Kuczmarska i mgr T. Twarowski.
W referatach tych autorzy zwrócili główną uwagę na dodatni i ujemny wpływ omawianych czynników na organizmy żywe, sposoby zmniejszania ujemnych wpływów, metody badań itp. Starali się oni także podkreślić możliwości zastosowania w urbanistyce uzyskanych do tej pory wyników, jak również dać w miarę możliwości pewne wytyczne do projektowania. Koreferaty, opracowane do powyższych referatów przez: dr C. Kolago, mgr T. Szczęsną, doc. S. Zycha, mgra M. Kołodziejka i mgra W. Wiszniewskiego, stanowiły istotne rozszerzenie omawianej problematyki.
W ostatnim dniu obrad wygłoszone zostały dwa ciekawe referaty z dziedziny akustyki, opracowane przez mgra J. Sadowskiego z zespołem pt. Akustyka w urbanistyce i mgra M. Twarowskiego pt. Metoda projektowania i kontroli planów urbanistycznych w zakresie akustyki. Pozostałe referaty wygłoszone tego dnia dotyczyły dość różnych problemów, jak np. współpracy biotechnika z socjologiem — mgr Z. Piór, czy też problemu ujemnego oddziaływania zakładów przemysłowych na otoczenie — mgr J. Henclik. Poza porządkiem dziennym mgr S. Tyczka a poruszyła zagadnienia, nie omawiane w dotychczasowych referatach, zwracając uwagę na niektóre problemy biotechniczne, pomijane dotychczas w warunkach zdrowotnych istniejących miast i terenów przeznaczonych pod zabudowę (elektryczność atmosfery, radioaktywność, wentylacja, turbulencja, badania gleby, badania medyczne itp.). Wypowiedź ta spotkała się z dużym zainteresowaniem ze strony słuchaczy.
Podsumowaniem konferencji był referat mgr W. Różyckiej, która omówiła w nim metody przedstawiania wyników badań dla potrzeb urbanistyki.
Dyskusja, jaka wywiązywała się każdego dnia po referatach, obejmowała szeroki wachlarz zagadnień. Dyskutanci zwracali jednak przede wszystkim uwagę na: konieczność wprowadzenia do planowania i projektowania urbanistycznego czynników biotechnicznych jako obowiązujących na takich samych zasadach, jak wprowadzone już czynniki techniczne, ekonomiczne, socjologiczne itp. Stwierdzono brak kompleksowego opracowania czynników biotechnicznych. Nieliczne istniejące analizy warunków zdrowotnych miast i terenów przeznaczonych pod zabudowę, wykonane przez poszczególnych specjalistów, najczęściej są mało przydatne dla celów projektowania urbanistycznego. W związku z tym wyłania się konieczność utworzenia komórki koordynującej tak całość zagadnień biotechnicznych, jak i prace poszczególnych specjalistów. Zwrócono uwagę na prace wykonywane w Instytucie Geografii PAN, sugerując, że Instytut powinien objąć rolę koordynatora w zakresie bioklimatologii. Obecnie bowiem około 100 ośrodków naukowych w Polsce prowadzi badania związane z biotechniką, prace te są rozproszone, różne z punktu widzenia metody i w efekcie tylko drobna ich część jest wykorzystywana dla potrzeb urbanistyki i budownictwa.
Zebrani stwierdzili, że z zakresu zagadnień biotechnicznych przydatne w projektowaniu urbanistycznym są prace prowadzone w następujących dziedzinach: medycyna, klimatologia, fizjografia, botanika, akustyka, urbanistyka i ekologia społeczna.
Teresa Szczęsna
http://rcin.org.pl
SPIS TREŚCI
ARTYKUŁY
Galon R. — VI Kongres INQUA w Polsce 261
VI INQUA Congress in Poland 278
VI Конгресс ИНКВА в Польше 279
Kowalska A. — Wahania zwierciadła górnego horyzontu wody podziemnej 281
Fluctuations of the Upper Ground Water Table-Level 293
Колебание поверхности верхнего горизонта подпочвенных вод 294
Czarnowski M. — Próba oceny zróżnicowania przestrzennego przyrostu masy drzewnej i jej korelacji z rozmiarem użytkowania na obszarze Polski 297
The Attempt to Estimate a Spatial Differentiation of Ratio of Wood-Yield in Volume in Poland 307
Проба оценки пространственной дифференциации прироста древесины и ее корреляции с величиной ее ежегодного пользования на территории Польши 307
Straszewicz L. — Włókiennictwo francuskie i jego rola w gospodarce kraju 309
French Textile Industry and its Role in the Economy of this Country 328
Французская текстильная промышленность и ее роль в экономике страны 329
NOTATKI
Buczwarow M. — Hutnictwo żelaza i metali nieżelaznych w Bułgarii 333
Iron and Non-Ferrous Metal Industries in Bulgaria 348
Черная и цветная металлургия в Болгарии 348
SPRAWOZDANIA
Berezowski S. — Jubileusz radzieckiego wydawnictwa „Woprosy Gieografii” 351
The Jubilee of the Soviet Publication „Voprosy Gieografii” 355
Юбилей советского издания „Вопросы Географии” 355
Wróbel A. — Regional Science Association 357
Regional Science Association 363
Czyż B. — Badania geograficzne obszarów strefy suchej w oparciu o międzynarodową współpracę
Geographical Researches on the Arid Zone Based on International Collaboration
Географические исследования областей засушливой зоны на базе международного сотрудничества
DYSKUSJA
Fromer R. — Jeszcze o geografii i leśnictwie
Zawadzki S. M. — Zakład przemysłowy jako przedmiot badań ekonomicznogeograficznych
Winiarski B. — Na marginesie uwag S. M. Zawadzkiego
RECEŃZJE
Duncan O. D., Cuzzort R. P., Duncan B. — Statistical Geography, Problems in Analysing Areal Data (K. Dziewoński)
Isard W., Schooler E.W., Vietorisz T. — Industrial Complex Analysis and Regional Development (W. Lissowski)
Klatzmann J. — La localisation des cultures et des productions animales en France (W. Swidziński)
Winiarski B. — Aktywizacja regionów gospodarczo nierozwiniętych (Z. Zajda)
Problemy razmieszczenia proizvoditelnych sił w period razwiernutogo stroitelstwa kommunizma (S. M. Zawadzki)
Klimaszewski M. — Geomorfologia ogólna (B. Krygowski)
Susłow S. — Geografia fizyczna azjatyckiej części ZSRR (B. Krygowski)
Daniłans J. — Gołocenowyje presnowodnyje izwiestkowyje otłozenija Łatwii (J. Stasiak)
Rudniewa E. — Poczwiennyj pokrow Zakarpatskoj oblasti (J. Siuta)
Shantz H. L., Turner B. L. — Photographic Documentation of Vegetational Changes in Africa over a Third of a Century (J. Kaczyńska-Winid)
Nicolas J. P. — Bioclimatologie humaine de Saint-Louis du Sénégal (T. Szczęsna)
O'Dell A. C. — Kraje Skandynawskie (F. Barciński)
Boesch H. — USA. Opanowanie kontynentu (A. Kukliński)
Thiel E. — Die Mongolei — Land, Volk und Wirtschaft der Mongolischen Volksrepublik (J. Koczy)
Atlas Armenskoj Sowietskoj Socjalisticzeskoj Respubliki (W. Kusiński)
Lintock A. H. Mc. — A Descriptive Atlas of New Zealand (S. Leszczycki)
KRONIKA
Życia geograficznego
Uroczystości czterdziestolecia pracy naukowej A. Zierhoffera (J. Wąsowicz)
Mikołaj Barański — nestor geografów radzieckich (S. Leszczycki, B. Rychlowski)
| Title | Page |
|----------------------------------------------------------------------|------|
| Jubileusz Stanisława Kalesnika (I. Gieysztorowa, J. Kondracki) | 442 |
| XI posiedzenie Rady Naukowej IG PAN w dniu 24.XI.1961 r. | 444 |
| XII posiedzenie Rady Naukowej IG PAN w dniu 16.XII.1961 r. | 444 |
| XIII posiedzenie Rady Naukowej IG PAN w dniu 20.1.1962 r. (A. Puffowa)| 445 |
| Studia nad zagospodarowaniem przestrzennym ZSRR (S. M. Zawadzki) | 445 |
| Sprawozdanie z pobytu dra J. Grzeszczaka we Francji (jog) | 447 |
| I zebranie ogólne Komisji Metod Regionalizacji Ekonomicznej IGU w Utrechcie (A. Wróbel) | 449 |
| Międzynarodowa konferencja Regional Science Association w Hadze (A. Wróbel) | 450 |
| Konferencja Instytutu Urbanistyki i Architektury (T. Szczęsna) | 452 |
WARUNKI PRENUMERATY CZASOPISMA pt.
„PRZEGLĄD GEOGRAFICZNY” — KWARTALNIK
Cena w prenumeracie zł 100.— rocznie, zł 50.— półrocznie.
Zamówienia i wpłaty przyjmują:
1. Centrala Kolportażu Prasy i Wydawnictw „Ruch”, Warszawa, ul. Srebrna 12, konto PKO nr 1-6-100.020.
2. Urzędy pocztowe i listonosze.
3. Księgarnie „Domu Książki”.
Prenumerata ze zleceniem wysyłki za granicę 40% drożej. Zamówienia dla zagranicy przyjmuje Przedsiębiorstwo Kolportażu Wydawnictw Zagranicznych „Ruch”, Warszawa, ul. Wilcza 46, konto PKO nr 1-6-100.024.
Bieżące numery można nabyć lub zamówić w księgarniach „Domu Książki”, oraz w Ośrodku Rozpowszechniania Wydawnictw Naukowych Polskiej Akademii Nauk — Wzorcownia Wydawnictw Naukowych PAN — Ossolineum — PWN, Warszawa, Pałac Kultury i Nauki (wysoki parter).
TYLKO PRENUMERATA ZAPEWNA REGULARNE OTRZYMYWANIE CZASOPISMA. | 5fbd18b8-f92a-4c58-9f04-b2fff217f90d | finepdfs | 2.212891 | CC-MAIN-2024-46 | https://rcin.org.pl/igipz/Content/8653/PDF/WA51_16410_r1962-t34-z2_Przeg-Geogr.pdf | 2024-11-10T03:28:29+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028164.3/warc/CC-MAIN-20241110005602-20241110035602-00360.warc.gz | 449,647,253 | 0.927762 | 0.999774 | 0.999774 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | true | [
242,
262,
511,
1424,
3563,
6477,
9375,
12231,
15447,
18905,
19245,
19562,
22931,
25954,
29471,
32575,
35822,
39094,
43362,
46701,
49845,
50841,
54064,
57132,
60175,
61277,
63849,
67306,
67522,
67740,
70952,
74338,
74562,
78002,
80649,
80832,
84... | 2 | 0 |
KU/126/19/DKZP
Informacja o wyniku kontroli uprzedniej
1. Określenie postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, które było przedmiotem kontroli:
Zamawiający: Operator Gazociągów Przesyłowych
GAZ – SYSTEM S.A.
ul. Mszczonowska 4
02 – 337 Warszawa
Rodzaj zamówienia: roboty budowlane
Przedmiot zamówienia: budowa międzysystemowego gazociągu stanowiącego połączenie systemów przesyłowych Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Słowackiej – węzeł rozdzielczo-pomiarowy Strachocina
Tryb postępowania:
przetarg nieograniczony (procedura, o której mowa w art. 24aa ust. 1 ustawy Pzp)
Data wszczęcia postępowania: 27.03.2019 r.
Numer ogłoszenia o zamówieniu:
2019/S 061-142485
Wartość zamówienia: 202.429.850,00 zł (tj. 46.948.934,45 euro), w tym:
- wartość przewidywanych zamówień, o których mowa w art. 134 ust. 6 pkt 3 ustawy Pzp: 60.607.950,00 zł (tj. 14.056.625,00 euro);
- wartość prawa opcji 1: 364.000,00 zł;
- wartość prawa opcji 2: 598.000,00 zł.
Środki UE:
instrument finansowy Unii Europejskiej „Łącząc Europę” (Connecting Europę Facility - CEF)
Rodzaj procedury: zamówienie sektorowe
2. Informacja o stwierdzeniu naruszeń lub ich braku:
Po przeprowadzeniu kontroli uprzedniej przedmiotowego postępowania na podstawie art. 161 ust. 1 w zw. z art. 169 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy Pzp, Prezes Urzędu Zamówień Publicznych na podstawie art. 171 ust. 1 pkt 2 ustawy Pzp, stwierdza naruszenie:
1) Naruszenie art. 26 ust. 3 i ust. 3a ustawy Pzp poprzez zaniechanie wezwania wykonawcy Control Process S.A w trybie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp do uzupełnienia zobowiązań podmiotów trzecich do oddania do jego dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia oraz zaniechanie wezwania na podstawie art. 26 ust. 3a Pzp do uzupełnienia pełnomocnictw udzielonych wykonawcy do składania w przedmiotowym postępowaniu formularzy JEDZ dotyczących tych podmiotów;
2) Naruszenie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp poprzez zaniechanie wezwania wykonawców JT S.A. oraz Konsorcjum firm: Grupa Azoty Polskie Konsorcjum Chemiczne Sp. z o.o. (lider), Grupa Azoty AUTOMATYKA Sp. z o.o. uzupełnienia zobowiązań podmiotów trzecich do oddania każdemu z nich do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia;
3) Naruszenie art. 46 ust. 1 ustawy Pzp poprzez niezwrócenie, niezwłocznie po dokonaniu czynności wyboru najkorzystniejszej oferty, wadium wykonawcom, których oferta nie została wybrana jako najkorzystniejsza;
4) Naruszenie art. 29 ust. 3a w zw. z art. 36 ust. 2 pkt 8a) lit. c ustawy Pzp poprzez dokonanie wadliwej oceny czynności w zakresie realizacji zamówienia, które polegają na wykonywaniu pracy w sposób określony w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
UZASADNIENIE
1) Naruszenie art. 26 ust. 3 i ust. 3a ustawy Pzp.
Jak wynika z dokumentacji postępowania, zamawiający zapisał w siwz w rozdziale XI „Wykaz oświadczeń i dokumentów, jakie mają dostarczyć wykonawcy, w celu potwierdzenia spełnienia warunków udziału w postępowaniu" w ust. 8: „Wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu, w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do konkretnego zamówienia, lub jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej lub ekonomicznej innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nim stosunków prawnych", oraz w ust. 9, że „Wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić Zamawiającemu, że realizując Zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji Zamówienia. Wykonawca jest zobowiązany wykazać Zamawiającemu, iż ww. zobowiązanie zostało podpisane przez osobę lub osoby uprawione do reprezentacji tego podmiotu".
W pkt 5 formularza oferty wykonawca Control Process S.A., którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza oświadczył, iż wykazując spełnianie warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy Pzp będzie polegać (na zasadach określonych w art. 22a ust. 1 ustawy Pzp) na zasobach następujących podmiotów: Energotest Sp. z o.o. i Control Process EPC1 Sp. z o.o. Wraz z ofertą wykonawca Control Process S.A. złożył jednolite europejskie dokumenty zamówienia (formularze JEDZ) podmiotów trzecich Energotest Sp. z o.o. i Control Process EPC1 Sp. z o.o., które zostały podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym jedynie przez pana Szymona Tomasza Lisonia - umocowanego na podstawie załączonego do oferty pełnomocnictwa z dnia 20.05.2019 r. (znak: NM/077/05/2019) do reprezentowania w przedmiotowym postępowaniu wykonawcy Control Process S.A., w tym w szczególności m.in. do „Składania oświadczeń dotyczących złożonej oferty dostarczonej do Zamawiającego, w tym złożenia i podpisania jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia (JEDZ) w formie elektronicznej". Do oferty nie zostały załączone zobowiązania ww. podmiotów do oddania do dyspozycji wykonawcy niezbędnych zasobów w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu. Z ofertą nie zostały również złożone pełnomocnictwa ww. podmiotów upoważniające pana Szymona Tomasza Lisonia do złożenia i podpisania w ich imieniu jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia (JEDZ) w formie elektronicznej.
Z dokumentacji postępowania wynika, że zamawiający nie wezwał wykonawcy Control Process S.A. na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp do uzupełniania zobowiązań podmiotów trzecich Energotest Sp. z o.o. i Control Process EPC1 Sp. z o.o. Dokumenty każdego z tych podmiotów, zawierające w swojej treści zobowiązania ww. podmiotów do oddania do dyspozycji wykonawcy niezbędnych zasobów, oraz oświadczenia o udzieleniu wykonawcy pełnomocnictwa, z prawem substytucji, do składania w imieniu każdego z nich oświadczeń w ramach niniejszego postępowania, w tym złożenia i podpisywania jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia (JEDZ) dotyczącego tych podmiotów w wersji elektronicznej, zostały złożone przez wykonawcę Control Process S.A. w odpowiedzi (udzielonej w piśmie z dnia 26.06.2019 r.) na wezwanie wykonawcy do złożenia „oświadczeń i dokumentów, o których mowa w Rozdziale XI ust. 2 siwz" (pismo z dnia 30.05.2019 r.) wystosowane przez zamawiającego na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy Pzp. Ponadto zamawiający nie wezwał wykonawcy Control Process S.A. na podstawie art. 26 ust. 3a do uzupełnienia pełnomocnictw dla pana Szymona Tomasza Lisonia, ewentualnie dla wykonawcy Control Process S.A. z prawem do udzielania dalszych pełnomocnictw, udzielonych przez ww. podmioty do złożenia i podpisania w ich imieniu jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia (JEDZ) w formie elektronicznej.
Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że zgodnie z art. 22a ust. 1 ustawy Pzp, wykonawca może w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu, w stosownych sytuacjach oraz w odniesieniu do konkretnego zamówienia, lub jego części, polegać na zdolnościach technicznych lub zawodowych lub sytuacji finansowej lub ekonomicznej innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nim stosunków prawnych.
Z treści art. 22a ust. 2 ustawy Pzp wynika, że wykonawca, który polega na zdolnościach lub sytuacji innych podmiotów, musi udowodnić zamawiającemu, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia.
Zobowiązanie podmiotu trzeciego albo inny dokument, służący wykazaniu udostępnienia wykonawcy potencjału przez podmiot trzeci w zakresie określonym w art. 22a ust. 1 ustawy Pzp, stanowi potwierdzenie, że określony potencjał dla wykazania spełniania warunków udziału w postępowaniu został wykonawcy faktycznie udostępniony. Zobowiązanie to stanowi punkt wyjścia do oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu dokonywanej przez zamawiającego w pierwszej kolejności w oparciu o wstępne oświadczenia wykonawców składane - w zamówieniach powyżej progów UE - na formularzu jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia (JEDZ).
Dla dokonania wstępnej oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu niezbędne jest ustalenie, w jakim zakresie wykonawca wykazuje spełnianie warunków samodzielnie, a w jakim korzysta z potencjału podmiotu trzeciego i jaki zakres tego potencjału został wykonawcy udzielony, do ustalenia czego niezbędny jest wskazany dokument.
Jednocześnie zamawiający, oceniając spełnianie warunków udziału w postępowaniu w oparciu o wstępne oświadczenia, w szczególności jednolity europejski dokument zamówienia, dokonuje także oceny braku podstaw do wykluczenia z postępowania podmiotów trzecich. W celu dokonania takiej oceny zamawiający musi dysponować pełną informacją o tym, że w ogóle potencjał podmiotu trzeciego powinien podlegać jego wstępnej ocenie. Dla osiągnięcia takiego celu konieczne jest złożenie przez wykonawców wraz z ofertą lub wnioskiem o dopuszczenie do udziału w postępowaniu poza formularzami JEDZ dotyczącymi tych podmiotów również zobowiązań tych podmiotów do oddania do dyspozycji zamawiającego niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy Pzp, jeżeli wykonawca nie złożył oświadczenia, o którym mowa w art. 25a ust. 1, oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1, lub innych dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania, oświadczenia lub dokumenty są niekompletne, zawierają błędy lub budzą wskazane przez zamawiającego wątpliwości, zamawiający wzywa do ich złożenia, uzupełnienia lub poprawienia lub do udzielania wyjaśnień w terminie przez siebie wskazanym, chyba że mimo ich złożenia, uzupełnienia lub poprawienia lub udzielenia wyjaśnień oferta wykonawcy podlega odrzuceniu albo konieczne byłoby unieważnienie postępowania.
Natomiast zgodnie z art. 26 ust. 3a ustawy Pzp, jeżeli wykonawca nie złożył wymaganych pełnomocnictw albo złożył wadliwe pełnomocnictwa, zamawiający wzywa do ich złożenia w terminie przez siebie wskazanym, chyba że mimo ich złożenia oferta wykonawcy podlega odrzuceniu albo konieczne byłoby unieważnienie postępowania.
Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, iż w sytuacji, gdy wykonawca Control Process S.A. nie złożył wraz z ofertą zobowiązań podmiotów trzecich Energotest Sp. z o.o. oraz Control Process EPC1 Sp. z o.o. do oddania do jego dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia, ani pełnomocnictw udzielonych wykonawcy do składania w przedmiotowym postępowaniu formularzy JEDZ dotyczących tych podmiotów, na zamawiającym spoczywał obowiązek wezwania wykonawcy Control Process S.A w trybie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp do uzupełnienia zobowiązań ww. podmiotów wraz z wezwaniem na podstawie art. 26 ust. 3a Pzp do uzupełnienia wymaganych pełnomocnictw.
Zaniechanie zamawiającego w tym zakresie stanowi naruszenie art. 26 ust. 3 i ust. 3a ustawy Pzp.
Powyżej wykazane naruszenia nie miały wpływu na wynik postępowania.
2) Naruszenie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp.
Z dokumentacji postępowania wynika, że wykonawca JT S.A. w złożonym formularzu ofertowym (pkt 5) oświadczył, iż wykazując spełnianie warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy Pzp będzie polegać na zasobach nw. podmiotów trzecich: Energotest Sp. z o.o., Emerson Process Management Sp. z o.o. Wraz z ofertą wykonawca złożył formularze JEDZ dotyczące ww. podmiotów. Do oferty nie zostały załączone zobowiązania ww. podmiotów do oddania do dyspozycji wykonawcy niezbędnych zasobów w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu.
Kolejny wykonawca Konsorcjum firm: Grupa Azoty Polskie Konsorcjum Chemiczne Sp. z o.o. (lider), Grupa Azoty AUTOMATYKA Sp. z o.o. w złożonym formularzu ofertowym (pkt 5) oświadczył, iż wykazując spełnianie warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy Pzp będzie polegać na zasobach nw. podmiotów trzecich: PGNiG TECHNOLOGIE S.A., Energotest Sp. z o.o., ZWRI Sp. z o.o. Sp. k., INFRAK INVEST Sp. z o.o., GASCONTROL Sp. z o.o., ELZAT Sp. z o.o. Wraz z ofertą wykonawca złożył formularze JEDZ dotyczące ww. podmiotów. Do oferty nie zostały załączone zobowiązania ww. podmiotów do oddania do dyspozycji wykonawcy niezbędnych zasobów w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu.
Mając na uwadze argumentację przedstawioną w treści naruszenia nr 1) powyżej należy stwierdzić, iż w przypadku braku złożenia przez wykonawców JT S.A. oraz Konsorcjum firm: Grupa Azoty Polskie Konsorcjum Chemiczne Sp. z o.o. (lider), Grupa Azoty AUTOMATYKA Sp. z o.o. wraz z ofertą zobowiązań podmiotów trzecich do oddania każdemu z nich do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia zamawiający zobowiązany był do wezwania na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp ww. wykonawców do uzupełnienia zobowiązań tych podmiotów. Zaniechanie w tym zakresie stanowi naruszenie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp.
Powyższe naruszenie nie miało wpływu na wynik postępowania.
3) Naruszenie art. 46 ust. 1 ustawy Pzp.
Jak wynika z dokumentacji postępowania zamawiający pismem z dnia 26.07.2019 r. poinformował wykonawców o wyborze najkorzystniejszej oferty złożonej przez wykonawcę Control Process S.A.
Zamawiający przy pismach z dnia 19.08.2019 r., dokonał zwrotu wadium pozostałym wykonawcom, których oferty nie zostały wybrane jako najkorzystniejsze: JT S.A., Konsorcjum firm: Grupa Azoty Polskie Konsorcjum Chemiczne Sp. z o.o. (lider), Konsorcjum firm:
Przedsiębiorstwo Budowy Kopalń PeBeKa S.A. (lider). tj. po upływie przeszło 3 tygodni od dnia, w którym dokonany został wybór oferty najkorzystniejszej.
Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy Pzp, zamawiający zwraca wadium wszystkim wykonawcom niezwłocznie po wyborze oferty najkorzystniejszej lub unieważnieniu postępowania, z wyjątkiem wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, z zastrzeżeniem ust. 4a ustawy Pzp.
Mając na uwadze powyższe, należy wskazać, iż na gruncie ustawy Pzp, brak jest definicji legalnej pojęcia „niezwłocznie". W tym zakresie zatem należy posłużyć się regułami prawa cywilnego i ich interpretacją na gruncie orzecznictwa (arg. z art. 14 ustawy Pzp). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13 grudnia 2006 r. (sygn. akt II CSK 293/06) stwierdził: „użytego w art. 455 Kc terminu „niezwłocznie" nie należy utożsamiać z terminem natychmiastowym, termin „niezwłocznie" oznacza bowiem termin realny, mający na względzie okoliczności miejsca i czasu, a także regulacje zawarte w art. 354 i art. 355 Kc" (podobne stanowisko zajął Sąd Najwyższy np. w wyroku z dnia 22 marca 2001 r. sygn. akt V CKN 769/00 oraz wyroku z dnia 28 kwietnia 2004 r. sygn. akt V CK 461/03). Powyższe pozwala przyjąć, że termin „niezwłocznie" należy interpretować jako termin realny w okolicznościach danego miejsca i czasu, przy uwzględnieniu celu społeczno-gospodarczego i panujących w danym zakresie zwyczajów (arg. z art. 354 § 1 Kc) oraz z uwzględnieniem staranności przyjętej w stosunkach danego rodzaju (arg. z art. 355 § 1 Kc).
Tym samym, termin „niezwłocznie", którym ustawodawca posłużył się w art. 46 ust. 1 ustawy Pzp należy interpretować w ten sposób, że po nastąpieniu momentu wskazanego w przywołanym przepisie, tj. po wyborze oferty najkorzystniejszej lub unieważnieniu postępowania, zamawiający zwraca wadium wszystkim wykonawcom z wyjątkiem wykonawcy, którego oferta została wybrana jako najkorzystniejsza, z zastrzeżeniem ust. 4a ww. przepisu. Powyższe oznacza, iż dokonanie tej czynności powinno nastąpić w możliwie najkrótszym terminie od wyboru oferty najkorzystniejszej.
W związku z tym, iż przepis art. 46 ust. 1 ustawy Pzp wyraźnie nakazuje zamawiającemu niezwłoczny zwrot wadium, przyjąć należy, iż brak zwrotu wadium wykonawcom, których oferty nie zostały wybrane jako najkorzystniejsze, pomimo upływu ponad 3 tygodni od powiadomienia wykonawców o wyborze najkorzystniejszej oferty, stanowi naruszenie art. 46 ust. 1 ustawy Pzp.
Powyższe naruszenie nie miało wpływu na wynik postępowania.
4) Naruszenie art. 29 ust. 3a ustawy Pzp.
W art. 5 ust. 14 wzoru umowy (Załącznik nr 3 do siwz - Wzór Umowy o Kompleksową Realizację Inwestycji) zamawiający zapisał, cyt.: „Zamawiający wymaga zatrudnienia przez Wykonawcę, Podwykonawcę oraz dalszego Podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane poniżej czynności w trakcie realizacji Inwestycji: 1) czynności administracyjno - biurowe związane bezpośrednio z realizacją Umowy."
Zamawiający zawarł we wzorze umowy pozostałe wymagania, o których mowa w art. 36 ust. 2 pkt 8a ustawy Pzp, tj.:
a) sposób dokumentowania zatrudnienia osób, o których mowa w art. 29 ust. 3a ustawy Pzp,
b) uprawnienia zamawiającego w zakresie kontroli spełniania przez wykonawcę wymagań,
o których mowa w art. 29 ust. 3a, oraz sankcji z tytułu niespełnienia tych wymagań,
c) rodzaj czynności niezbędnych do realizacji zamówienia, których dotyczą wymagania zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez wykonawcę lub podwykonawcę osób wykonujących czynności w trakcie realizacji zamówienia.
W toku kontroli zwrócono się do zamawiającego z prośbą o wyjaśnienie na jakiej podstawie zamawiający dokonał ustalenia, że w zakresie realizacji zamówienia wyłącznie czynności administracyjno-biurowe związane bezpośrednio z realizacją umowy są czynnościami, których wykonywanie wymaga zatrudnienia osób je wykonujących na podstawie umowy o pracę z pominięciem np. pracy osób wykonujących czynności budowlane, stanowiących wykonywanie pracy w sposób, o którym mowa w art. 22 § 1 Kodeksu pracy.
Zamawiający w piśmie z dnia 09.09.2019 r. wyjaśnił, że „wskazując w dokumentacji przetargowej (Załącznik nr 3 do SIWZ - Wzór Umowy o Kompleksową Realizację Inwestycji, Art. 5 ust. 14), iż wymaga zatrudnienia przez Wykonawcę, Podwykonawcę oraz dalszego Podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących w trakcie realizacji Inwestycji czynności administracyjno - biurowych związanych bezpośrednio z realizacją Umowy kierował się istotnością tych czynności dla prawidłowej realizacji Inwestycji. W tym miejscu należy wskazać, że czynności te nie stanowią co prawda bezpośrednich czynności budowlanych, jednakże są niezbędne dla prawidłowej realizacji procesu inwestycyjnego. Czynnościami takimi są w szczególności:
- przygotowanie i aktualizacja harmonogramu realizacji zamówienia (Harmonogram Bazowy, harmonogram Operacyjny),
- przygotowanie i aktualizacja niezbędnych Planów (Planu Kontroli Jakości, Planu Zapewnienia Jakości),
- cykliczne, wymagane Umową raportowanie z postępów w realizacji Inwestycji,
- przygotowywanie i zarządzanie dokumentacją rozliczeniową (np. wnioski o płatność),
- przygotowanie stosownej dokumentacji odbiorowej.
Wedle wiedzy i doświadczenia Zamawiającego czynności te zazwyczaj wykonywane są przez wiele osób (w zależności od przedmiotu i zakresu zamówienia oraz etapu realizacji), zwykle cały zespół dedykowany przez wykonawcę do realizacji danego zadania.
W opinii Zamawiającego, w celu dochowania staranności i zapewnienia ciągłości powyższych czynności w całym okresie realizacji inwestycji właściwe jest, aby osoby je wykonujące stanowiły stały personel wykonawcy, czego potwierdzeniem jest ich zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Zasady wykonywania tych czynności zostały określone w dokumentacji przetargowej (Załącznik nr 1 do SIWZ - Opis Przedmiotu Zamówienia, Załącznik nr 3 do SIWZ - Wzór Umowy o Kompleksową Realizację Inwestycji), jak też wynikają z ogólnie przyjętych praktyk w zakresie realizacji robót budowlanych dla tego typu inwestycji. Czynności te są w zasadzie wykonywane podobnie dla różnych inwestycji, niezależnie od sposobu organizacji przez wykonawcę wykonania robót budowlanych. Zamawiający wskazuje, iż nie określił wymogu zatrudnienia na podobnych zasadach pracowników realizujących bezpośrednie czynności budowlane, albowiem takie wskazanie mogłoby stanowić ograniczenie konkurencji i wpłynąć na możliwość udziału w postępowaniu lub/i oferowaną cenę. Podkreślić należy bowiem, że to wykonawca, jako podmiot profesjonalnie wykonujący roboty budowlane, musi odpowiednio dobrać zasoby oraz nimi zarządzać, biorąc pod uwagę potencjalną elastyczność harmonogramu, zmienność zakresu robót w czasie, dostępność zasobów na rynku w danym momencie realizacji itp. wynikać z tego może np. konieczność zatrudniania „małych" podwykonawców (np. jednoosobowa działalność gospodarcza, spółka cywilna). Nadmienić należy, że choć w takich przypadkach nie jest koniecznym wymóg zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, niemniej jednak Zamawiający przewidział ochronę takich podmiotów w postaci stosownych zapisów umownych odnoście wymagań dotyczących podwykonawców (w szczególności - rozliczeń finansowych)."
Mając na uwadze opisany powyżej stan faktyczny należy zauważyć, iż interpretacja art. 29 ust. 3a ustawy Pzp stanowiącego, iż zamawiający określa w opisie przedmiotu zamówienia na usługi lub roboty budowlane wymagania zatrudnienia przez wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane przez zamawiającego czynności w zakresie realizacji zamówienia, jeżeli wykonanie tych czynności polega na wykonywaniu pracy w sposób określony w art. 22 § 1 Kodeksu pracy wymaga wykładni celowościowej. Jak bowiem wynika z uzasadnienia Rządowego projektu zmiany ustawy – Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 366) wolą ustawodawcy było uregulowanie statusu pracownika w zamówieniach publicznych z uwzględnieniem aspektów społecznych poprzez m.in. stworzenie zachęt do stosowania klauzul społecznych przez zamawiających oraz wprowadzenie obowiązku postawienia warunku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w przypadku zamówień na usługi i roboty budowlane w sytuacji, gdy spełnione są kryteria stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Powyższy obowiązek określenia w opisie przedmiotu zamówienia wymagań zatrudnienia na podstawie umowy o pracę jest zatem wyrazem woli ustawodawcy zagwarantowania przestrzegania prawa pracy przy realizacji zamówień publicznych i zerwania z praktyką zawierania umów cywilnoprawnych w sytuacji, gdy jest to nieuzasadnione charakterem stosunku. Mając na uwadze powyższe należy zauważyć, iż ustawodawca regulując brzmienie art. 29 ust. 3a ustawy Pzp miał na celu zobligowanie zamawiających do dokonania oceny, czy przy realizacji konkretnego zamówienia publicznego na usługi lub roboty budowlane wykonanie określonych czynności będzie zawierało cechy stosunku pracy. Jeśli wystąpią te czynności, to na zamawiającym będzie spoczywał obowiązek określenia w opisie przedmiotu zamówienia wymagania zatrudnienia przez wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane czynności. Podstawą prawną do określenia, czy czynności wykonywane przez pracowników wykonawcy lub podwykonawcy polegają na wykonywaniu pracy, stanowi art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Jeśli realizacja czynności w ramach udzielanego zamówienia polega na wykonywaniu pracy w rozumieniu ww. art. 22 § 1 Kodeksu pracy zamawiający musi określić w opisie przedmiotu zamówienia wymóg zatrudnienia, a wykonawca lub podwykonawca mają obowiązek zatrudniać osoby wykonujące czynności objęte tym wymogiem. Należy podkreślić, że w każdym postępowaniu na usługi lub roboty budowlane na zamawiającym spoczywa ciężar ustalenia, czy takie czynności będą wchodziły w realizację zamówienia.
Przedmiot niniejszego zamówienia stanowi m.in.: budowę węzła rozdzielczo-pomiarowego, budowę gazociągu DN 700 łączącego zaprojektowany węzeł z istniejącym węzłem Strachocina wraz z infrastrukturą towarzyszącą (w tym połączenie światłowodowe nowego i starego węzła), połączenie nowego węzła z projektowanymi gazociągami wysokiego ciśnienia (z zastrzeżeniem zapisów Rozdziału XVII, punkt 4 siwz), budowę przyłącza wodociągowego, kanalizacyjnego, sieci azotu, przebudowy wodociągu, przebudowy rowu melioracyjnego, ogrodzenia terenu oraz wjazdu (w zakresie przedstawionym w załączniku nr 1 do siwz tj. OPZ). Z analizy dokumentacji technicznej uszczegółowiającej opis przedmiotu zamówienia wynika, że jego zakres obejmuje m.in. roboty w zakresie następujących branż: branża konstrukcyjna, branża gazowa, branża elektryczna, branża teletechniczna, branża sanitarna, branża rozbiórkowa.
Analiza zakresu robót składających się na ww. branże wskazuje, iż część z nich polega na pracy osób wykonujących czynności budowlane.
Powyższe prowadzi do wniosku, iż czynności opisane w załączniku nr 1 do siwz - OPZ (Rozdział IV ust. 3), wchodzące w zakres prac budowlanych objętych realizacją umowy przedmiotowego zamówienia stanowią wykonywanie pracy, o którym mowa w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, ponieważ są wykonywane na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Zatem są to czynności, które powinny być wskazane w opisie przedmiotu zamówienia jako wymagające zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
W niniejszym postępowaniu, ograniczając się jedynie do wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności „administracyjno-biurowe związane bezpośrednio z realizacją Umowy", zamawiający dokonał wadliwie oceny czynności w zakresie realizacji zamówienia, które polegają na wykonywaniu pracy w sposób określony w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. W rezultacie w omawianym zakresie doszło do naruszenia art. 29 ust. 3a w zw. z art. 36 ust. 2 pkt 8a) lit. c ustawy Pzp.
Powyższe naruszenie nie ma wpływu na wynik postępowania.
Ponadto informuję, iż stosownie do treści art. 171a ustawy Pzp zamawiającemu przysługuje prawo zgłoszenia do Prezesa Urzędu umotywowanych zastrzeżeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia informacji o wyniku kontroli.
Prezes Urzędu Zamówień Publicznych przeprowadza kontrolę w zakresie zgodności postępowania o udzielenie zamówienia publicznego z ustawą Prawo zamówień publicznych. Kontrola prowadzona jest niezależnie od kontroli innych instytucji i organów, prowadzonych w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. | <urn:uuid:82cdf8e5-d323-46f0-8211-2313de8eb13f> | finepdfs | 1.137695 | CC-MAIN-2023-06 | https://www.uzp.gov.pl/__data/assets/pdf_file/0019/42229/Budowa-miedzysystemowego-gazociagu-stanowiacego-polaczenie-systemow-przesylowych-Rzeczypospolitej-Polskiej-i-Republiki-Slowackiej-wezel-rozdzielczo-pomiarowy-Strachocina.pdf | 2023-01-26T22:44:35+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764494826.88/warc/CC-MAIN-20230126210844-20230127000844-00803.warc.gz | 1,075,365,726 | 0.999988 | 0.999998 | 0.999998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
759,
2680,
6685,
8452,
11037,
13490,
16040,
18590,
23398,
24938,
25992
] | 1 | 0 |
WNIOSEK O BEZPŁATNĄ REJESTRACJĘ W PROGRAMIE „
NINIEJSZYM SKŁADAM WNIOSEK O UCZESTNICTWO W PROGRAMIE LOJALNOŚCIOWYM LYONESS EUROPE AG, BAHNHOFSTRASSE 22, CH-9470 BUCHS, SZWAJCARIA. DANE OSOBOWE PODAJĘ DOBROWOLNIE. DANE BĘDĄ PRZEKAZYWANE PODMIOTOM WCHODZĄCYM W SKŁAD LYONESS INTERNATIONAL AG I PRZETWARZANE W CELU UCZESTNICTWA W PROGRAMIE.
PONIŻSZE DANE SĄ NIEZBĘDNE DO REJESTRACJI:
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
IMIĘ
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
NAZWISKO
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
ADRES (ULICA, NR DOMU)
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
KOD POCZTOWY, MIEJSCOWOŚĆ
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
DATA URODZENIA
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
TELEFON KOMÓRKOWY
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
ADRES E-MAIL
o TAK, CHCĘ OTRZYMYWAĆ INFORMACJE HANDLOWE DROGĄ ELEKTRONICZNĄ W POSTACI E-MAIL, SMS, MMS LUB WIADOMOŚCI ONLINE. W KAŻDEJ CHWILI MOGĘ ZREZYGNOWAĆ Z ICH OTRZYMYWANIA WYSYŁAJĄC E-MAIL NA ADRES email@example.com firstname.lastname@example.org
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _
13 - CYFROWY NUMER KODU PASKOWEGO
- CARREFOUR 2% LWOWSKA 56
- SOBIEPAN 2%
RYNEK WIELKI 3
- KURA DOMOWA 2%
LWOWSKA 16
- VERONA 2% RYNEK WIELKI 5 WYSZYŃSKIEGO 13
- JUZWEX 3% PRZEMYSŁOWA 4
- TOP SECRET 3% PRZEMYSŁOWA 10 MIKOŁAJA REJA 21
- APIKO MIODY ROZTOCZA 2% STASZICA 19
- INTERKRES MEBLE 2% SITANIEC 126
- BIURO TURYSTYCZNE QUAND 2% ORMIAŃSKA 30
- SERWIS AUTO TECHNIK 3% MAJDAN 62
- ELMAX 2% PRZEMYSŁOWA 21
- PERŁA URODY 3% LWOWSKA 28 LOK 46
- OKNOPLAST 2% LUBELSKA 36 c
DODATKOWO PONAD 200 SKLEPÓW INTERNETOWYCH: ALIEXPRESS, GROUPON, IPERFUMY, BOOKING.COM, KEKO.PL, HOME&YOU, MONNARI, ADIDAS, …….
ZALOGUJ SIĘ NA SWOJE BIURO -> ZNAJDŹ SKLEP -> SZUKAJ PARTNERA HANDLOWEGO -> RODZAJ CASHBACK: ZAKUPY INTERNETOWE -> KLIKNIJ W INTERESUJĄCY CIĘ SKLEP -> KUPUJ ONLINE WŁAŚNIE TERAZ
DODATKOWO ZAINSTALUJ NA SWOIM TELEFONIE DARMOWĄ APLIKACJE „LYONESS MOBILE", KTÓRA ZAWIERA W SOBIE TWOJE PRZENOŚNE BIURO WRAZ Z ELEKTRONICZNĄ KARTĄ CASHBACK!!!
SIEĆ PARTNERÓW HANDLOWYCH JEST W FAZIE ROZWOJU. POSIADACZE KART CASHBACK BĘDĄ NA BIEŻĄCO INFORMOWANI O NOWYCH PARNTERACH HANDLOWYCH.
WSZELKIE PYTANIA I SUGESTIE MOŻNA KIEROWAĆ NA:
FACEBOOK:
„Zamość – Cashback CARD"
PARTNERZY HANDLOWI LYONESS ZAMOŚĆ HETMAN CASHBACKCARD | <urn:uuid:0160b4d7-27cd-446c-813e-97fccc3cc656> | finepdfs | 1.049805 | CC-MAIN-2018-43 | http://kshetman.zamosc.pl/wp-content/uploads/2016/09/WNIOSEK-O-WYDANIE-KARTY-HETMAN-CASHBACK.pdf | 2018-10-22T18:40:39Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583515375.86/warc/CC-MAIN-20181022180558-20181022202058-00138.warc.gz | 210,799,017 | 0.973782 | 0.976852 | 0.976852 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1393,
2575
] | 1 | 1 |
Uczestnicy postępowania
Dot. postępowania o udzielenia zamówienia na „Wykonanie programu funkcjonalno-użytkowego dla zadania pn.: „Modernizacja pomieszczeń Laboratorium Medycyny Regeneracyjnej Izolowanych Tkanek i Narządów/Banku Tkanek Śląskiego Parku Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia Sp. z o.o. na potrzeby Laboratorium izolowanych komórek/Banku Tkanek w ramach tworzonego Centrum Badawczego Medycyny Spersonalizowanej i Bioregeneracji (CBMS)” w ramach Konkursu z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 z działania 1.1. Kluczowa dla regionu infrastruktura badawcza - Projekt pt: „Utworzenie Centrum Badawczego Medycyny Spersonalizowanej i Bioregeneracji (CBMS)” 46/Z/19.
W postępowaniu 46/Z/19 stwierdzano następujące omyłki pisarskie:
Jest:
Załączniki (1 – 8)
- załącznik nr 1 formularz oferty
- załącznik nr 2 oświadczenie Wykonawcy
- załącznik nr 3 istotne postanowienia umowy
- załącznik nr 4 formularz cenowy/opis przedmiotu zamówienia/wymagania
- załącznik nr 5 Wykaz usług
Powinno być:
Załączniki (1 – 6)
- załącznik nr 1 formularz oferty
- załącznik nr 2 oświadczenie Wykonawcy
- załącznik nr 3 istotne postanowienia umowy
- załącznik nr 4 formularz cenowy/opis przedmiotu zamówienia/wymagania
- załącznik nr 5 Wykaz usług
- załącznik nr 6 Plan Laboratorium
Śląski Park Technologii Medycznych
Kardio-Med Silesia Sp. z o.o.
ul. Marii Curie-Skłodowskiej 10c, 41-800 Zabrze
tel.: (32) / 705 03 05 • fax.: (32) / 705 03 00
Jest:
V. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU
1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy złożyli oświadczenie zgodnie z wzorem z załącznika nr 2 tj. potwierdzające, że:
1) Posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie konieczne dla realizacji zamówienia, w szczególności:
a) doświadczenie rozumiane jako wykonanie w okresie 3 ostatnich lat przed upływem terminu składania ofert, a w przypadku gdy okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, co najmniej 1 programu funkcjonalno-użytkowych i/lub dokumentacji projektowej (projektu budowlanego/wykonawczego) w zakresie obiektów typ cleanroom, co zostało potwierdzone referencjami,
Zamawiający wymaga posiadania uprawnień do projektowania w ww. specjalnościach bez ograniczeń lub odpowiadające im ważne uprawnienia budowlane, które zostały wydane na podstawie wcześniej obowiązujących przepisów lub odpowiadające im uprawnienia budowlane, które zostały wydane obywatelom państwa Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Konfederacji Szwajcarskiej, z zastrzeżeniem art. 12a oraz innych przepisów ustawy z dnia 7.7.1994 r. Prawo Budowlane (t. jedn. Dz.U.2017.1332) oraz ustawy o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej (Dz.U. 2016.65).
2) Oferta złożona przez Wykonawcę, nie podlega odrzuceniu na podstawie zapisów Rozdziału III pkt. 16.5)-16.6).
2. Ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu będzie poległa na ocenie czy załączony dokument potwierdza spełnianie warunku udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia czy nie spełnia.
3. W przypadku Wykonawców składających ofertę wspólnie warunki określone w pkt. 1. Wykonawcy muszą spełnić wspólnie.
Powinno być:
V. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU
1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy złożyli oświadczenie zgodnie z wzorem z załącznika nr 2 tj. potwierdzające, że:
1) Posiadają niezbędną wiedzę i doświadczenie konieczne dla realizacji zamówienia, w szczególności:
a) doświadczenie rozumiane jako wykonanie w okresie 3 ostatnich lat przed upływem terminu składania ofert, a w przypadku gdy okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, co najmniej 1 programu funkcjonalno-użytkowych i/lub dokumentacji projektowej (projektu budowlanego/wykonawczego) w zakresie obiektów typ cleanroom, co zostało potwierdzone referencjami,
2) Oferta złożona przez Wykonawcę, nie podlega odrzuceniu na podstawie zapisów Rozdziału III pkt. 16.5)-16.6).
2. Ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu będzie poległa na ocenie czy załączony dokument potwierdza spełnianie warunku udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia czy nie spełnia.
3. W przypadku Wykonawców składających ofertę wspólnie warunki określone w pkt. 1. Wykonawcy muszą spełnić wspólnie.
FORMULARZ OFERTY
W odpowiedzi na ogłoszenie o postępowaniu o udzielenia zamówienia na „Wykonanie programu funkcjonalno-użytkowego dla zadania pn.: „Modernizacja pomieszczeń Laboratorium Medycyny Regeneracyjnej Izolowanych Tkanek i Narządów/Banku Tkanek Śląskiego Parku Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia Sp. z o.o. na potrzeby Laboratorium izolowanych komórek/Banku Tkanek w ramach tworzonego Centrum Badawczego Medycyny Spersonalizowanej i Bioregeneracji (CBMS) (41/Z/19)” oferujemy wykonanie przedmiotu zamówienia w zakresie objętym Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia za cenę: [...]
Powinno być:
FORMULARZ OFERTY
W odpowiedzi na ogłoszenie o postępowaniu o udzielenia zamówienia na „Wykonanie programu funkcjonalno-użytkowego dla zadania pn.: „Modernizacja pomieszczeń Laboratorium Medycyny Regeneracyjnej Izolowanych Tkanek i Narządów/Banku Tkanek Śląskiego Parku Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia Sp. z o.o. na potrzeby Laboratorium izolowanych komórek/Banku Tkanek w ramach tworzonego Centrum Badawczego Medycyny Spersonalizowanej i Bioregeneracji (CBMS) (46/Z/19)” oferujemy wykonanie przedmiotu zamówienia w zakresie objętym Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia za cenę:
W/w omyłki pisarskie nie mają wpływu na treść i zakres dokumentacji dot. ogłoszenia o postępowaniu 46/Z/19.
Śląski Park Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia Sp. z o.o.
41-800 Zabrze, ul. M. Curie-Skłodowskiej 10c
tel. 32 705-03-05
NIP: 6482761515, REGON: 242742607
Dyrektor Finansowy
Barbara Magdziorz
Śląski Park Technologii Medycznych Kardio-Med Silesia Sp. z o.o. z siedzibą w Zabrzu, ul. Marii Curie-Skłodowskiej 10c, 41-800 Zabrze, zarejestrowana w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonym przez Sąd Rejonowy w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000396540, NIP 648-276-15-15, Regon 242742607
Nr konta bankowego: 09-1130-1091-0003-9119-1820-0007
e-mail: firstname.lastname@example.org, www: http://www.kmptm.pl | <urn:uuid:8686558e-6dc8-4d30-9018-bf5cbca6468d> | finepdfs | 1.084961 | CC-MAIN-2019-39 | http://kmptm.pl/wp-content/uploads/2019/08/1594_MP_2019-Uczestnicy-post%C4%99powania-46_Z_19-wyja%C5%9Bnienia-1.pdf | 2019-09-19T19:48:56Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573570.6/warc/CC-MAIN-20190919183843-20190919205843-00135.warc.gz | 101,591,158 | 0.999757 | 0.999961 | 0.999961 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1317,
4288,
6276
] | 1 | 0 |
Przetarg na wybór przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej.
Dz.U.2012.1227 z dnia 2012.11.09
Status: Akt obowiązujący
Wersja od: 9 listopada 2012 r.
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1)
z dnia 23 października 2012 r.
w sprawie przetargu na wybór przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej 2)
Na podstawie art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz. U. Nr 94, poz. 551 oraz z 2012 r. poz. 951 i 1203) zarządza się, co następuje:
§ 1. Rozporządzenie określa:
1) warunki i tryb organizowania i przeprowadzania przetargu w celu wyboru przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, zwanego dalej "przetargiem", w tym powoływania i pracy komisji przetargowej;
2) wzór deklaracji przetargowej.
§ 2.
1. Podmiot przystępujący do przetargu składa ofertę przetargową w zaklejonej kopercie w siedzibie Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego dalej "Prezesem URE", w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia o przeprowadzeniu przetargu, o którym mowa w art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej, zwanej dalej "ustawą".
2. Oferty przetargowe złożone po terminie zwraca się bez otwierania.
§ 3. Do przeprowadzenia przetargu wystarczy złożenie jednej oferty przetargowej.
§ 4. Prezes URE przed upływem terminu wyznaczonego do składania ofert przetargowych powołuje komisję przetargową, zwaną dalej "komisją", do przeprowadzenia przetargu.
§ 5.
1. Komisja składa się z co najmniej 5 członków wyznaczanych przez Prezesa URE spośród osób posiadających wiedzę i doświadczenie niezbędne do przeprowadzenia przetargu.
2. Członkiem komisji nie może być osoba, która:
1) pozostaje w związku małżeńskim albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia oraz jest związana z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli z podmiotem przystępującym do przetargu lub z osobą uprawnioną do reprezentowania tego podmiotu;
2) w okresie 12 miesięcy przed dniem ogłoszenia o przeprowadzeniu przetargu pozostawała w stosunku pracy lub zlecenia z podmiotem przystępującym do przetargu lub była członkiem organu zarządzającego lub nadzorczego tego podmiotu;
3) pozostaje z podmiotem przystępującym do przetargu lub z osobą uprawnioną do reprezentowania tego podmiotu w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że może to budzić uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności;
4) została prawomocnie skazana za przestępstwo pozostające w związku z przetargiem, przestępstwo przekupstwa, przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu lub inne przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowych.
§ 6.
1. Członkowie komisji składają pisemne oświadczenia, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w § 5 ust. 2.
2. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 1, odbiera przewodniczący komisji i przekazuje je Prezesowi URE. Oświadczenie składane przez przewodniczącego komisji odbiera Prezes URE.
3. Członek komisji do czasu zakończenia jej prac powiadamia niezwłocznie przewodniczącego komisji o każdej zmianie stanu objętego oświadczeniem, o którym mowa w ust. 1. Przewodniczący komisji powiadomienie to przekazuje niezwłocznie Prezesowi URE.
§ 7.
1. Prezes URE odwołuje członka komisji w przypadku:
1) niezłożenia przez członka komisji pisemnego oświadczenia, o którym mowa w § 6 ust. 1;
2) ujawnienia, że w stosunku do członka komisji zachodzi okoliczność, o której mowa w § 5 ust. 2;
3) złożenia przez członka komisji pisemnej rezygnacji z członkostwa w komisji.
2. W miejsce odwołanego członka komisji Prezes URE powołuje niezwłocznie nowego członka komisji. Przepisy ust. 1 i 3 oraz § 5 i 6 stosuje się do nowego członka komisji.
3. Członkowie komisji składają pisemne zobowiązanie do nieujawniania informacji uzyskanych w związku z pracami komisji.
§ 8.
1. Na pierwszym posiedzeniu komisja wybiera ze swego grona przewodniczącego, zastępcę przewodniczącego i sekretarza komisji oraz dokonuje podziału zadań pomiędzy jej członków.
2. Pracami komisji kieruje przewodniczący komisji, a w przypadku jego nieobecności zastępca przewodniczącego.
§ 9.
1. Komisja wykonuje swoje czynności na posiedzeniach.
2. Komisja podejmuje uchwały zwykłą większością głosów, w głosowaniu jawnym, w obecności co najmniej połowy jej składu. W przypadku równej liczby głosów o wyniku głosowania decyduje głos przewodniczącego komisji.
§ 10.
1. Komisja dokonuje otwarcia ofert przetargowych w dniu przeprowadzenia przetargu wynikającym z art. 16 ust. 4 ustawy.
2. Po otwarciu ofert przetargowych komisja sprawdza, czy oferta zawiera prawidłowo wypełnioną deklarację przetargową oraz audyt efektywności energetycznej, a także czy zgodnie z deklaracją przetargową przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej, zgłoszone do przetargu, spełnia warunki, o których mowa w art. 18 ustawy.
3. Komisja odrzuca ofertę przetargową, jeżeli w wyniku sprawdzenia, o którym mowa w ust. 2:
1) oferta nie zawiera prawidłowo wypełnionej deklaracji przetargowej lub audytu efektywności energetycznej;
2) zgodnie z deklaracją przetargową przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej zgłoszone do przetargu nie spełnia warunków, o których mowa w art. 18 ustawy.
4. Komisja przyporządkowuje poszczególne oferty przetargowe, które nie zostały odrzucone, do kategorii przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, o których mowa w art. 16 ust. 3 ustawy, dla których jest organizowany przetarg, a następnie wyznacza na podstawie tych ofert średnią wartość efektu energetycznego dla przetargu organizowanego w każdej z kategorii przedsięwzięć, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy.
5. Komisja rozstrzyga przetarg, wybierając w każdej z kategorii przedsięwzięć, o których mowa w ust. 4, oferty przetargowe, w których, zgodnie z deklaracją przetargową, zadeklarowano wartość efektu energetycznego zawierającego się w przedziale, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy, począwszy od oferty przetargowej, w której zadeklarowano najwyższą wartość efektu energetycznego, i kończąc na ofercie przetargowej, w której zadeklarowano wartość efektu energetycznego wyższą lub równą iloczynowi oferowanej średniej wartości efektu energetycznego oraz wartości współczynnika akceptacji ofert.
§ 11.
1. Z przebiegu przeprowadzonego przetargu komisja sporządza protokół, który zawiera:
1) oznaczenie daty i miejsca:
a) składania ofert przetargowych,
b) otwarcia ofert przetargowych,
c) rozstrzygnięcia przetargu;
2) imiona i nazwiska członków komisji ze wskazaniem ich funkcji oraz czynności, w których brali udział;
3) liczbę złożonych ofert przetargowych;
4) wskazanie ofert przetargowych:
a) odrzuconych wraz z podaniem przyczyn ich odrzucenia,
b) wybranych, w których, zgodnie z deklaracją przetargową, zadeklarowano wartość efektu energetycznego zawierającą się w przedziale, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy,
c) niewybranych z podaniem przyczyn ich niewybrania;
5) podpisy członków komisji, a w przypadku braku podpisu - wzmiankę o przyczynie braku podpisu.
2. Komisja załącza do protokołu dokumentację z przeprowadzonego przetargu.
§ 12.
1. Komisja przekazuje protokół, o którym mowa w § 11 ust. 1, Prezesowi URE.
2. Prezes URE niezwłocznie zamieszcza protokół, o którym mowa w § 11 ust. 1, w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Regulacji Energetyki, z zachowaniem przepisów o ochronie informacji niejawnych lub innych informacji prawnie chronionych.
§ 13. Wzór deklaracji przetargowej określa załącznik do rozporządzenia.
§ 14. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
______
1) Minister Gospodarki kieruje działem administracji rządowej - gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Gospodarki (Dz. U. Nr 248, poz. 1478).
2) Niniejsze rozporządzenie dokonuje w zakresie swojej regulacji wdrożenia dyrektywy 2006/32/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie efektywności końcowego wykorzystania energii i usług energetycznych oraz uchylającej dyrektywę Rady 93/76/EWG (Dz. Urz. UE L 114 z 27.04.2006, str. 64).
ZAŁĄCZNIK
WZÓR DEKLARACJI PRZETARGOWEJ | <urn:uuid:a772682f-c14c-43be-99f5-e4246deeb545> | finepdfs | 1.304688 | CC-MAIN-2021-25 | https://iep.home.pl/odbiorcyenergii/images/strony/dokumenty-i-akty-prawne/obowiazujace/rozporzadzenie-ws-przetargu-na-wybor-przedsiewziec-sluzacych-poprawie-efektywnosc-energetycznej.pdf | 2021-06-14T15:44:27+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-25/segments/1623487612537.23/warc/CC-MAIN-20210614135913-20210614165913-00002.warc.gz | 293,888,801 | 0.999999 | 1.000005 | 1.000005 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1685,
4143,
7128,
8225
] | 3 | 1 |
Warszawa
Nieunikniona marginalizacja z małym znakiem zapytania Polska w Unii Europejskiej
GRZEGORZ GROMADZKI
Styczeń 2018
n Pod obecnymi rządami PiS relacje Polski z instytucjami unijnymi znalazły się w głębo kim kryzysie. Problemy pojawiły się jednak wcześniej. Patrząc na minione ćwierćwie cze, można dostrzec zmianę paradygmatów w relacjach Polski z Unią, oddalającą ją od głównego nurtu integracji europejskiej, od prointegracyjnej determinacji z czasów akcesji do UE, poprzez integracyjną stagnację, trwającą do końca rządów PO–PSL, aż do regresji integracji, która rozpoczęła się wraz z dojściem do władzy PiS w 2015 roku.
n Najbardziej prawdopodobnym scenariuszem relacji Polski z UE w do końca następnej kadencji Sejmu w 2023 roku, zakładając dalsze rządy PiS, jest przedłużenie ostrego konfliktu z instytucjami unijnymi, wynikającego z łamania przez polski rząd zasad pra worządności. Mniej prawdopodobne jest osiągnięcie modus vivendi między Polską rządzoną przez PiS a UE (scenariusz drugi), ponieważ wymagałoby ono wycofania się Warszawy z działań zagrażających liberalnej demokracji. Jeszcze mniej prawdopo dobny jest scenariusz trzeci – próba powrotu do sytuacji sprzed rządów PiS – zakła dający zwycięstwo opozycji w 2019 roku, ponieważ nic na to nie wskazuje. Wszystkie trzy scenariusze oznaczają marginalizację Polski w UE. Pierwszy z nich zakończyłby się ostracyzmem Polski. Drugi oznaczałby wciąż napięte relacje Warszawy z Bruk selą, ze strony Polski byłby bowiem postrzegany jako wymuszony. Trzeci scenariusz wprawdzie prowadziłby do kardynalnej poprawy relacji z Brukselą, ale Polska nadal byłaby poza strefą euro.
n Jedynie czwarty scenariusz zakłada dołączenie do głównego nurtu integracji europej skiej poprzez przyjęcie euro. Możliwe właściwie tylko w przypadku głębokiego kryzysu w Polsce po zwycięskich dla PiS wyborach w 2019 roku, który doprowadziłby do kardy nalnej zmiany nastrojów społecznych. Paradoksem jest, że dla szybkiej integracji Polski w UE lepsze byłyby dalsze rządy PiS. Taki rozwój wydarzeń miałby jednak trudne do przezwyciężenia bardzo negatywne konsekwencje dla liberalnej demokracji w Polsce.
PERSPEKTYWA
Warszawa
Spis treści
1
Warszawa
1. Wstęp
Dwa ostatnie lata należy uznać za najtrudniejszy okres w relacjach Polski z instytucjami UE nie tyl ko od wejścia do Unii w 2004 roku, ale w ostatnim ćwierćwieczu. Rządzący Polską określają swoją politykę europejską, jako odzyskiwanie podmio towości, „wstawanie z kolan", które – ich zda niem – spotyka się z niezasłużenie ostrym sprze ciwem ze strony instytucji unijnych, zwłaszcza KE, ingerującej w sposób nieuprawniony w spra wy wewnętrzne Polski. Z kolei opozycja uważa, że działania rządu PiS prowadzą do zaprzepasz czenia dotychczasowego dorobku i pozycji Polski w UE, co w rezultacie oznacza jej marginalizację we Wspólnocie. Te dwie opinie świadczą o tym, że można mówić o „stanie wyjątkowym" w rela cjach Warszawy z Brukselą.
Przyszłość stosunków z UE ma fundamentalne znaczenie dla Polski. Z kolei relacje z Polską są też bardzo ważne dla Unii. Stąd warto zastanawiać się nad możliwymi scenariuszami tych relacji w przy szłości. W tym tekście prognoza dotyczyć będzie najbliższych prawie sześciu lat. Ograniczenie roz ważań do takiego okresu wynika z cyklu wybor czego w Polsce. Następna kadencja parlamentu, którą do pewnego stopnia można dzisiaj progno zować, powinna skończyć się jesienią 2023 roku. Wybieganie w dalszą przyszłość byłoby wyłącznie spekulacją. Dla lepszego zrozumienia tego, co może się zdarzyć w stosunkach Polska–UE, nale ży rozpatrzyć tę kwestię w kontekście przeszłości, co najmniej minionego ćwierćwiecza, zarówno z perspektywy Polski, jak i Unii.
1. Świadczył o tym wynik referendum akcesyjnego w 2003 roku, w któ rym 77,45 proc. biorących w nim udział opowiedziało się za, a tylko 22,55 proc. przeciw.
2. Wtedy otwarto granice lądowe, a w marcu 2008 roku lotniska i porty morskie.
3. Takie stanowisko głosił Jarosław Kaczyński (http://www.bbc.co.uk/ polish/domestic/story/2005/09/printable/050921_economy.shtml), jednak, co należy podkreślić, pojawiały się głosy polityków tej partii za przyjęciem wspólnej waluty – wicepremier i minister finansów Zyta Gilowska uważała, że Polska będzie gotowa do przyjęcia euro w 2012 roku (http://biznes.interia.pl/news/euro-kiedy-polska-ustali -kurs-wymiany-zlotego,900992).
4. Mapa drogowa przyjęcia euro przez Polskę opublikowana przez Ministerstwo Finansów w październiku 2008 roku za czasów rządów koalicji PO-PSL zakładała gotowość do wejścia do strefy euro już w 2012 roku (www.mf.gov.pl/documents/764034/1432744/2_Mapa_ Drogowa_28_10_2008.pdf).
2
Z punktu widzenia Polski widoczne są trzy etapy relacji z Unią, z których każdy cechował się od miennym paradygmatem, kształtującym polską strategię wobec UE. Pierwszy z nich można okre ślić mianem prointegracyjnej determinacji. Lata 90. XX wieku i początek tego stulecia, do wejścia do UE, były okresem, w którym dominowało hasło konieczności powrotu do Europy, dołączenia do świata zachodniego. Takie było stanowisko pra wie całej polskiej elity politycznej, a także więk szości społeczeństwa 1 . Polska nie była wyjątkiem. Podobna sytuacja miała miejsce również w innych krajach postkomunistycznych, takich jak państwa Grupy Wyszehradzkiej czy bałtyckie – Estonia, Ło twa i Litwa. Po przystąpieniu do Unii prointegracyj na determinacja zaczęła w Polsce ulegać erozji. Wprawdzie wciąż była obecna chęć dołączenia do grupy państw liderów integracji, aby uniknąć członkostwa drugiej kategorii – stąd dążenia do jak najszybszego wejścia do strefy Schengen, co nastąpiło w grudniu 2007 roku, w niecałe 4 lata po wejściu do Unii 2 – a jednak zaczęło brakować stanowczości w kluczowej kwestii: przystąpienia do strefy euro. Dlatego można powiedzieć, że w połowie zeszłej dekady nastąpiło płynne przej ście od paradygmatu prointegracyjnej determi nacji do innego, który można określić jako inte gracyjną stagnację. Sprzeciw wobec szybkiego przyjęcia euro był już widoczny podczas pierw szych rządów PiS w latach 2005–2007 3 . Później, za czasów rządów koalicji PO–PSL, początkowo powrócono do retoryki szybkiego dołączenia do strefy euro 4 , jednak w rzeczywistości niewiele zrobiono, aby tak się stało, a w kolejnych latach rządów tej koalicji, zwłaszcza w drugiej kadencji, wprawdzie nadal zakładano przyjęcie euro, jednak w bliżej nieokreślonej przyszłości. Inną drogą po szła część państw regionu, które wraz z Polską weszły do Unii. Słowacja przystąpiła do strefy euro już w 2009 roku, Estonia – w 2011, Łotwa – w 2014, a Litwa – w 2015 roku. Polska pod rzą dami koalicji PO–PSL, mimo pozostawania poza strefą euro, miała relatywnie silną pozycję w Unii, m.in. ze względu na dobre relacje z najważniejszy mi państwami członkowskimi: Niemcami, Francją i Wielką Brytanią, oraz korzystną sytuację gospo darczą w czasach głębokiego kryzysu. Otwartym pytaniem pozostaje to, jak długo taki stan mógł by trwać. Dojście do władzy europesymistyczne
Warszawa go PiS w 2015 roku oznaczało przyjęcie nowego modelu stosunków Polski z UE, który można okre ślić jako regresję integracji (w skrajnej wersji wręcz negację integracji). Zakłada on m.in. powrót do Wspólnoty Europejskiej, której dawno już nie ma, ograniczonej do wspólnego rynku, iluzję su werennej Polski w Europie ojczyzn. Patrząc na mi nione ćwierćwiecze, można więc dostrzec istotną zmianę paradygmatów relacji z Unią, oddalającą Polskę od głównego nurtu integracji europejskiej.
W przypadku UE stale obecny był dylemat, czy na leży pogłębiać integrację, czy też pozostać na jej aktualnym poziomie. Dalsza integracja była czę sto wymuszana przez kryzys, czego przykładem były zmiany w strefie euro, ale i w tym przypad ku siła inercji była bardzo duża, o czym świad czy wciąż niedokończona budowa unii banko wej. Można więc powiedzieć, że działania w UE toczyły się między pogłębieniem integracji a inercją. Pytanie o dalszą integrację miało jeszcze jeden poziom – dotyczący nie tego, „czy" należy ją prowa dzić, ale „jak" powinna ona przebiegać, w jakim gro nie. Współpraca w węższym składzie niż wszystkie państwa członkowskie była i jest nadal opcją po pieraną przez wielu w UE, choć zdecydowanie nie wszystkich 5 . Jej zwolennicy mają twarde argumenty w postaci strefy Schengen i wspólnej waluty, które powstawały jako inicjatywy części państw członkow skich i do dzisiaj nie obejmują wszystkich. Spór o to, czy i jak pogłębiać integrację europejską, ma kluczo we znaczenie dla przyszłego miejsca Polski w Unii. Każdy rząd w Warszawie, niezależnie od politycznej proweniencji, będzie musiał zająć w tej sprawie sta nowisko i prowadzić działania, które będą włączać Polskę w procesy integracyjne lub ją z nich wyłączać.
5. Adwokatem wspólnego działania w gronie wszystkich państw człon kowskich jest tradycyjnie KE, czego przykład dał jej obecny przewodni czący Jean-Claude Juncker w swym zeszłogorocznym przemówieniu o stanie Unii: „Mam nadzieję, że 30 marca 2019 roku Europejczycy obu dzą się w Unii, w której jesteśmy wierni wszystkim naszym wartościom. W której wszystkie państwa członkowskie bez wyjątku przestrzegają zasady praworządności. W której pełne członkostwo w strefie euro, unii bankowej, strefie Schengen stało się normą" (http://europa.eu/rapid/ press-release_SPEECH-17-3165_pl.htm).
6. Zob. przykładowo Raport pięciu prezydentów – Dokończenie bu dowy europejskiej Unii Gospodarczej i Walutowej, opublikowany w czerwcu 2015 roku (https://ec.europa.eu/commission/publications/ five-presidents-report-completing-europes-economic-and-monetary- union_en) oraz przygotowany przez KE i podpisany przez Valdisa Dombrovskisa oraz Pierre'a Moscovici Reflection Paper on the Deepening of the Economic and Monetary Union, opublikowany 31.05.2017 (https:// ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/reflection-paper -emu_en.pdf).
3
Zanim zostaną przedstawione cztery scenariu sze możliwych relacji Polski z UE w najbliższych prawie sześciu latach, zostaną wskazane główne czynniki, jakie będą wpływać na te stosunki za równo ze strony Unii, jak i Polski. Nie zostały one przeanalizowane w sposób wyczerpujący, lecz jedynie zasygnalizowane wyłącznie dla lepszego zrozumienia scenariuszy. Celem tego tekstu nie jest bowiem przedstawienie pełnej analizy bar dzo złożonych stosunków Polski z UE, lecz zasta nowienie się nad ich ogólnym kształtem w nie odległej przyszłości. Dlatego też pominięto wiele aspektów tych relacji, m.in.: kwestie dotyczące czterech swobód, obsadzenie kluczowych stano wisk w instytucjach unijnych w kolejnym rozda niu, stosunek najważniejszych państw członkow skich do Polski, czy stanowisko polskich partii politycznych znajdujących się obecnie w opozycji w kwestiach unijnych.
2. Główne czynniki
Strefa euro jako Unia de facto
Za pogłębieniem strefy euro w najbliższych latach opowiada się większość polityków instytucji unij nych i państw członkowskich 6 . Ten proces musi skutkować wzrostem różnic między strefą euro a państwami członkowskimi pozostającymi poza nią, co w rezultacie doprowadzi do powstania dwóch Unii, jednej de iure, czyli po wyjściu Wielkiej Brytanii UE-27, a drugiej de facto, czyli strefy euro UE-19, do której być może dołączy jeszcze kilka krajów w średnio- i długoterminowej perspektywie.
Po wyjściu Wielkiej Brytanii strefa euro będzie stanowiła aż 85 proc. unijnego PKB. Dyspropor cje gospodarcze będą ogromne, znaczne także pod względem liczebności: strefa euro – 19 człon ków, pozostali – 8. Z takiego rozkładu wynika, że nieuniknioną konsekwencją będzie skoncentro wanie wysiłków w UE na strefie euro kosztem pozostałych. Wyraźna dominacja strefy euro w UE stanie się faktem nie tylko w przypadku powstania dla niej osobnych mechanizmów i instytucji, takich jak budżet czy parlament. Ten scenariusz, preferowany m.in. przez Francję, wydaje się mniej prawdopodobny
Warszawa niż wzmacnianie strefy euro w ramach już istnieją cych mechanizmów i instytucji np. przez wydzielenie specjalnej linii w budżecie unijnym, na którą byłyby przeznaczane duże środki, utworzenie wewnątrz KE stanowiska ministra finansów, który byłby jednocze śnie szefem eurogrupy, czy przekształcenie Europej skiego Mechanizmu Stabilności w Europejski Fundusz Walutowy. Ten drugi scenariusz jest z pewnością nie mniej groźny dla państw pozostających poza strefą euro niż pierwszy, ponieważ – wprawdzie w mniej spektakularny sposób, ale jednak skutecznie – będzie prowadzić do głębokiego podziału wewnątrz UE-27. Trudno powiedzieć, jak szybko będzie przebiegało po głębianie współpracy w ramach strefy euro. Być może wspomniana we wprowadzeniu inercja w działaniach Unii będzie znacząco spowalniała ten proces w naj bliższych miesiącach, a może nawet latach.
Wzrost znaczenia współpracy militarnej
Pogłębiona współpraca dotyczyć będzie nie tyl ko wojska, ale także przemysłów zbrojeniowych państw członkowskich. Najprawdopodobniej wła śnie współpraca w tej dziedzinie będzie ważniej sza, planowane jest bowiem przeznaczenie na nią znacznych środków finansowych. Zapewne przyczyni się do rozwoju nowych technologii lub doskonalenia już istniejących. W 2017 roku pierw szym sygnałem takiego rozwoju sytuacji była pro pozycja wyasygnowania z unijnego budżetu pie niędzy na współdziałanie przemysłów obronnych i utworzenie Europejskiego Funduszu Obronnego 7.
Głównymi uczestnikami tej współpracy będą z pewnością kraje strefy euro, takie jak: Francja, Niemcy, Włochy i Hiszpania, które są liderami w UE w produkcji sprzętu wojskowego. Współdziałanie armii niektórych państw unijnych powinno pójść znacznie dalej niż dotychczasowe wysiłki, takie jak Eurocorps, powstały w pierwszej połowie lat 90. XX wieku, czy sformowana w latach 80. bry
7. Szerzej o nowym funduszu zob. Sophia Besch, What future for the European Defence Fund, 28.06.2017 (http://www.cer.eu/insights/what -future-european-defence-fund).
8. http://www.consilium.europa.eu/pl/press/press-releases/2017/11 /13/defence-cooperation-23-member-states-sign-joint-notificationon-pesco/.
9. Brexit opens door for EU military technology fund, „Financial Times", 15.05.2017 (https://www.ft.com/content/c149c4b4-3891-11e7-821a-60 27b8a20f23?).
4
gada francusko-niemiecka. Jest ono niezbędne dla wzmocnienia gotowości bojowej armii państw europejskich, biorąc pod uwagę, że amerykańska obecność wojskowa w Europie z pewnością pozo stanie na stosunkowo niskim poziomie. Oba aspek ty pogłębionej współpracy mają być możliwe dzię ki zainicjowanej podczas szczytu UE 22 czerwca 2017 roku – przewidzianej w unijnym prawie – sta łej współpracy strukturalnej (PESCO) w dziedzinie obronności, za powstaniem której opowiedziała się zdecydowana większość państw członkowskich 8 .
Brexit katalizatorem zmian
Decyzja Brytyjczyków o wyjściu z UE była w nie małym stopniu katalizatorem obu tych procesów, tzn. rewitalizacji współpracy wojskowej oraz po głębiania strefy euro, procesów, które były utrud nione ze względu na sprzeciw czy przynajmniej niechęć ze strony Londynu. Zwłaszcza europejskie współdziałanie w dziedzinie wojskowej było bardzo utrudniane przez Wielką Brytanię, która obawiała się, że pogłębiona współpraca wojskowa w ramach UE oznaczać będzie osłabienie więzi transatlantyc kich, a tym samym NATO 9 . W przypadku euro Wiel ka Brytania, należąc do głównych rozgrywających w Unii, mogła co najmniej spowalniać przyjmowa nie decyzji, które skutkowałyby wzrostem dystansu między strefą euro a pozostałymi. Dla krajów po zostających poza strefą euro członkostwo Wielkiej Brytanii w Unii było do jakiegoś stopnia gwarancją, że UE nie będzie miała dwóch „emanacji" – Unii de iure i Unii de facto (strefa euro).
Imigracja jako wspólne wyzwanie
Europa pozostanie w dającej się przewidzieć przyszłości kontynentem imigracji. Ten proces w porównaniu z dzisiejszą sytuacją może nawet narastać nie tylko przez wybuch nowych konflik tów zbrojnych, powodujących fale uchodźców, ale także przez zmiany klimatyczne, skutkujące gwał townymi migracjami z Afryki i Azji.
W takiej sytuacji będzie konieczne solidarne działa nie w ramach UE, polegające na sprawiedliwszym niż dotychczas podziale przybywających uchodź
Warszawa ców oraz na kierowaniu dużej pomocy finanso wej do krajów ich przyjmujących. Ze względu na demografię imigracja, m.in. z krajów muzułmań skich, będzie niezbędna dla wszystkich krajów członkowskich UE, w tym także tych, które sprze ciwiają się przyjmowaniu uchodźców (np. Polska) czy w ogóle migrantów (np. Węgry) 10 . Działania w ramach Unii nie będą dotyczyć zastopowania imigracji, w tym napływu uchodźców do UE, lecz uzyskania jak największej kontroli nad tym zja wiskiem i doprowadzenia do solidarnych działań wszystkich państw członkowskich 11 .
Unia wspólnotą wartości
Kwestia wspólnych wartości w ramach UE nabie ra fundamentalnego znaczenia, o czym wyraźnie mówił Jean-Claude Juncker w swoim zeszłorocz nym przemówieniu o stanie Unii 12 . Są tego co najmniej dwie przyczyny, mające bezpośrednie przełożenie na relacje Polska–UE. Po pierwsze, problemy dotyczące państwa prawa i niezależ ności sądownictwa w jednym z krajów członkow skich utrudniają, a właściwie uniemożliwiają dobre działanie różnych polityk unijnych, w tym wspólne go rynku. Po drugie, z powodu wzrostu populizmu w wielu krajach członkowskich, będącego zagro żeniem dla liberalnej demokracji, co jest już fak
10. Dla demografów sprawa jest oczywista od lat, zob. przykładowo publikację Eurostatu z 2011 roku, Giampaolo Lanzieri, Fewer, older and multicultural? Projections of the EU populations by foreign/national back ground (http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-statistical-working -papers/-/KS-RA-11-019?inheritRedirect=true&redirect=%2Feurostat%2F web%2Fpopulation-demography-migration-projections%2Fpublications).
11. Zob. raport Sharing responsibility for refugees and expanding legal immigration, opublikowany w 2017 roku w ramach Mercator Dialogue on Asylum and Migration (https://www.ceps.eu/publications/sharingresponsibility-refugees-and-expanding-legal-migration).
12. „(…) Europa jest czymś więcej niż tylko jednolitym rynkiem. Znaczy więcej niż pieniądze, więcej niż waluta, więcej niż euro. Zawsze cho dziło w niej o wartości (…) Praworządność w Unii Europejskiej nie jest opcją do wyboru. Jest koniecznością. Unia nie jest państwem, lecz musi być wspólnotą prawa" (http://europa.eu/rapid/press-release_SPE ECH-17-3165_pl.htm).
13. W kwietniu 2017 roku sięgało aż 88 proc. Zob. Jakiej Unii chcą Pola cy? CBOS 50/2017, kwiecień 2017, s. 2.
14. Dokładnie połowa Polaków jest za tym, aby nasz kraj przynależał do grupy państw najściślej ze sobą współpracujących, za Polską luźno współpracującą z innymi krajami UE opowiada się 35 proc., zaledwie 4 proc. uważa, że Polska powinna wyjść z Unii, a 12 proc. nie ma zdania (tamże, s. 9), z kolei 48 proc. uważa, że Europa powinna się jeszcze bar dziej zjednoczyć, a tylko 24 proc. jest zdania, że zjednoczenie Europy już zaszło za daleko, 20 proc. ma opinię ambiwalentną, a 8 proc. nie potrafi zająć stanowiska (tamże, s. 3).
5
tem w przypadku Węgier i Polski, które otwarcie ją kwestionują. Stąd działania KE i innych instytucji unijnych, w tym Rady i Parlamentu Europejskiego, wobec Polski, związane z zarzutem łamania zasad praworządności przez polskie władze. W styczniu 2016 roku KE rozpoczęła, po raz pierwszy w histo rii UE, procedurę dotyczącą ram praworządności, która doprowadziła w grudniu 2017 roku do uru chomienia artykułu 7 Traktatu o Unii Europejskiej.
Wybory w Polsce
Kluczowe znaczenie dla przyszłych stosunków Polski z Unią ma to, kto będzie rządził po następ nych wyborach parlamentarnych w 2019 roku i pre zydenckich w 2020 roku. Wyniki jednych i drugich wyborów pozostają sprawą otwartą, choć obecne sondaże wskazują na przedłużenie rządów PiS i reelekcję prezydenta Andrzeja Dudy. W przypad ku zwycięstwa PiS w wyborach parlamentarnych wiele zależy od jego skali. Możliwe są trzy warian ty: rząd koalicyjny prawdopodobnie z Kukiz'15, dalsze samodzielne rządy lub samodzielne rządy z większością konstytucyjną, co wydaje się naj mniej prawdopodobne. W scenariuszu zakładają cym zwycięstwo obecnej opozycji jest właściwie rzeczą pewną, że rząd będzie koalicyjny. Otwar tym pytaniem jest tylko to, jak szeroka będzie ta koalicja. Prawdopodobnie musiałaby obejmować zarówno dzisiejszą opozycję parlamentarną (PO, Nowoczesna, PSL), jak i lewicę pozostającą obec nie poza parlamentem, a i tak miałaby zapewne minimalną większość w Sejmie.
Nastroje społeczne związane z UE
Bardzo wysokie poparcie społeczne dla członko stwa Polski w UE, stale przekraczające 80 proc., jest rzeczą mylącą 13 . Także znaczne poparcie dla dalszej pogłębionej integracji europejskiej i uczest nictwa w niej Polski nie odzwierciedla w sposób właściwy stosunku Polaków do zmieniającej się Unii 14 . Kluczową sprawą jest to, że w dwóch funda mentalnych kwestiach dla przyszłości UE – stre fy euro oraz uchodźców – Polacy mają bardzo negatywne opinie. Prawie trzy czwarte (72 proc.) jest przeciwnych przyjęciu przez Polskę wspólnej
Warszawa waluty, za – tylko nieco ponad jedna piąta (22 proc.) 15 . Podobne są rezultaty badań opinii publicz nej w sprawie przyjmowania uchodźców z krajów muzułmańskich: 70 proc. Polaków jest temu prze ciwnych, a 25 proc. – za 16 .
Atak na liberalną demokrację
Z perspektywy minionych dwóch lat widocz ne są konsekwentne działania rządu i prezy denta na rzecz poważnego osłabienia libe ralnej demokracji w Polsce, polegające na podporządkowaniu mediów publicznych, likwi dacji służby cywilnej, uzależnienie od siebie Trybunału Konstytucyjnego, aż do prób podpo rządkowania całego wymiaru sprawiedliwości 17 . Wiele wskazuje na to, że władze nadal będą dążyć do destrukcji liberalnej demokracji, czego dowodem jest podpisanie przez prezydenta Andrzeja Dudę w grudniu 2017 roku ustaw o Sądzie Najwyższym i Krajowej Radzie Sądownictwa, sprzecznych z Konstytucją RP i zasadami praworządności. Ata kowi na liberalną demokrację towarzyszy dystan sowanie się rządzących od Zachodu. Przeciwsta wiana jest jemu Polska, szerzej Europa Środkowa, jako region posiadający własną tożsamość praw
15. Tamże, s. 11.
16. Zob. Oczekiwania pod adresem polskich polityków w związku z kryzysem migracyjnym w UE, CBOS 65/2017, maj 2017, s. 2. Szerzej o stosunku Polaków do UE zob. Adam Balcer, Piotr Buras, Grzegorz Gromadzki, Eugeniusz Smolar, Polacy wobec UE: koniec konsensusu, Fundacja Batorego, grudzień 2016 (http://www.batory.org.pl/progra my_operacyjne/otwarta_europa/publikacje_1/przyjazna_granica_1).
17. Zob. Adam Balcer, Piotr Buras, Grzegorz Gromadzki, Eugeniusz Smolar, W zwarciu. Polityka europejska rządu PiS, Fundacja Batorego, wrzesień 2017, s. 13–14 (http://www.batory.org.pl/programy_operacyj ne/otwarta_europa/publikacje_1/przyjazna_granica_1).
18. Zob. Adam Balcer, Piotr Buras, Grzegorz Gromadzki, Eugeniusz Smolar, Jaka zmiana? Założenia i perspektywy polityki zagranicznej rządu PiS, Fundacja Batorego, maj 2016, s. 5–8 (http://www.batory. org.pl/programy_operacyjne/otwarta_europa/publikacje_1/przyjazna_ granica_1).
19. Należy zauważyć, że 35 proc. jest za tym, aby Polska była pomiędzy Zachodem i Wschodem, a 3 proc. jest zdania, że Polska powinna być częścią Wschodu. Zob. Globsec Trends 2017, Mixed Messages and Signs of Hope from Central & Eastern Europe (https://pl.scribd.com/ document/349306275/Globsec-Trends-2017-Final-Preview3#fullscre en&from_embed).
20. Nie popierało ich jednak aż 50 proc., Kto nie lubi „dobrej zmiany"?, CBOS 115/2017, s. 1.
21. Przeciwko wetom było tylko 12 proc. Zob. Krajobraz po wetach,
CBOS 112/2017, wrzesień 2017, s. 2.
22. Tamże, s. 8.
23. Kto nie lubi „dobrej zmiany"?, CBOS 115/2017, s. 2.
6
dziwie europejską, opartą na chrześcijaństwie, od mienną od zachodniej 18 .
Skala sprzeciwu społeczeństwa
Jednak wielu Polaków identyfikuje się ze światem zachodnim – 45 proc. uważa, że Polska powinna być częścią Zachodu, co z pewnością będzie osła biać efekty antyzachodniej propagandy prowa dzonej przez rząd 19 . Znaczące były protesty latem 2017 roku w wielu miastach przeciwko zmianom w systemie sądowniczym, ale popierała je niecała połowa Polaków (42 proc.) 20 . Jednak zdecydowa na większość (69 proc.) poparła weta prezydenta Andrzeja Dudy dotyczące dwóch ustaw o sądach, przegłosowanych przez PiS 21 . Ich odrzucenia, wraz z trzecią ustawą podpisaną przez prezydenta, do magała się opozycja, uznając je za niekonstytucyj ne. Z kolei 60 proc. Polaków uważa, że PiS chce podporządkować sobie sądownictwo i przejąć całą władzę w Polsce 22 . Wcześniejszy o prawie rok „czar ny marsz" (3 października 2016 roku) przeciwko planom zaostrzenia i tak już restrykcyjnej ustawy antyaborcyjnej poparło 52 proc. Polaków 23 . Można domniemywać, że w najbliższych latach poparcie dla protestów będzie nadal na podobnym poziomie, a być może nawet wzrośnie, jeśli władze będą rzą dzić w coraz bardziej autorytarny sposób.
3. Cztery scenariusze
Kluczową sprawą w nakreśleniu scenariuszy przy szłych relacji Polski z UE jest to, kto będzie rządził w Polsce. Dlatego dwa pierwsze scenariusze doty czą sytuacji, w której u władzy pozostaje PiS, za równo przed, jak i po wyborach parlamentarnych w 2019 roku. Natomiast dwa kolejne zakładają przejęcie rządów przez obecną opozycję po wybo rach w 2019 lub później. Chociaż scenariusze są uporządkowane ze względu na kwestie polskie, to jednak nie zabraknie w nich drugiej strony – UE, przedstawienia możliwych działań instytucji unij nych wobec Polski, nakreślonych na szerszym tle prawdopodobnych zmian samej Unii. Kolej ność przedstawiania scenariuszy nie jest przy padkowa, wynika z możliwego porządku ich za istnienia w ciągu najbliższych prawie sześciu lat.
Warszawa
Scenariusz pierwszy – czołowe zderzenie
Pierwszy ze scenariuszy zakłada kontynuację przez polski rząd dotychczasowej polityki, która doprowa dziła do czołowego zderzenia z UE, o czym świad czy uruchomienie przez KE w grudniu 2017 roku procedury przewidzianej w artykule 7 Traktatu o Unii Europejskiej, co jest wydarzeniem bez preceden su. Rząd polski w ciągu dwóch lat nie wycofał się z żadnej z zarzucanych mu spraw dotyczących wy miaru sprawiedliwości. Dodatkowo wszedł w spór z Komisją w sprawie wycinki drzew w Puszczy Bia łowieskiej, ignorując postanowienie o konieczności jej wstrzymania, wydane przez Trybunał Sprawie dliwości w Luksemburgu w lipcu 2017 roku 24 . Taka postawa obecnej ekipy rządzącej wynika przede wszystkim z determinacji prezesa PiS Jarosława Kaczyńskiego we wprowadzaniu rewolucyjnych zmian, których rezultatem będzie stworzenie nowe go systemu politycznego w Polsce, będącego za przeczeniem liberalnej demokracji, bez względu na konsekwencje, jakie to może wywołać 25 .
W najbliższych miesiącach spodziewać się moż na dalszej eskalacji napięcia na linii Polska–KE,
24. Rząd argumentuje, że wycinka jest legalna, ponieważ prowadzona jest w celu zapewnienia bezpieczeństwa publicznego.
25. Lider PiS powiedział 10 września 2017 roku, że „pewnego dnia bę dziemy mogli powiedzieć, że mamy IV Rzeczpospolitą, że Polska zosta ła naprawiona (…), że mamy taką Polskę, której chcemy: Polskę sprawie dliwą, Polskę suwerenną, Polskę niepodległą, wolną i silną (…). I bądźcie pewni, że będziemy mieli taką Polskę, że nikt nam nie narzuci woli z zewnątrz, że nawet jeżeli w pewnych sprawach pozostaniemy w Euro pie sami, to pozostaniemy i będziemy tą wyspą wolności, tolerancji (…)" (http://www.rp.pl/Katastrofa-smolenska/170919928-Miesiecznicasmolenska-Jaroslaw-Kaczynski-Bedziemy-wyspa-wolnosci-i-tolerancji. html).
26. Jednomyślność w głosowaniu Rady Europejskiej jest potrzebna właśnie na tym etapie, zob. Barbara Grabowska-Moroz, Małgorzata Szuleka, Unijna procedura kontroli praworządności – panaceum czy placebo?, Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Warszawa kwiecień 2016, s. 8, (http://www.hfhr.pl/wp-content/uploads/2016/05/HFPC_ unijna_procedura_kontroli_praworzadnosci.pdf).
27. http://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/voting-system/ unanimity/.
28. Cała procedura kontroli praworządności, o której jest tutaj mowa, zakłada trzy głosowania. Pierwsze dotyczy stwierdzenia „istnienia wy raźnego ryzyka poważnego naruszenia przez państwo członkowskie wartości, o których jest mowa w artykule 2", to głosowanie ma miejsce w Radzie UE i wymaga większości kwalifikowanej. Drugie głosowanie, podczas którego konieczna jest jednomyślność, odbywa się w Radzie Europejskiej i dotyczy stwierdzenia poważnego i stałego naruszenia przez to państwo członkowskie wartości, o których mowa w artykule 2. Dopiero w trzecim głosowaniu, mającym miejsce w Radzie UE, zapada decyzja o zastosowaniu sankcji wobec tegoż kraju członkowskiego. Do ich wprowadzenia potrzebna jest większość kwalifikowana. W rozwa żaniach dotyczących możliwego zachowania Węgier mowa jest tylko o drugim i trzecim głosowaniu.
7
zwłaszcza w sprawie nowego ustawodawstwa dotyczącego wymiaru sprawiedliwości.
Wśród rządzących Polską będzie zapewne do minować przekonanie, że instytucje unijne są bezsilne i będą musiały zaakceptować działania polskich władz, i tym samym dojdzie do ugody między Polską i Unią na warunkach postawio nych przez Warszawę. Dodatkowo dobra sytuacja gospodarcza Polski, która prawdopodobnie nie ulegnie pogorszeniu przynajmniej do wyborów parlamentarnych w 2019 roku, może dodatkowo zachęcać do utrzymywania ostrego kursu wobec instytucji europejskich. Polskie władze liczą także na weto ze strony Węgier, które uniemożliwiłoby nałożenia politycznie najdotkliwszej z kar – pozba wienia Polski prawa głosu w Radzie.
Może to być błędna kalkulacja. Ze strony instytu cji unijnych, zwłaszcza PE oraz KE, a także Rady, można się jednak spodziewać twardego stanowi ska wynikającego z dwóch kwestii dotyczących UE jako wspólnoty wartości przedstawionych w poprzednim rozdziale; nawet jeśli KE i państwa członkowskie będą zakładać zawetowanie przez Węgry wniosku o to, że Polska poważnie i stale na rusza wartości zapisane w art. 2 Traktatu 26 . W ra zie węgierskiego weta, które jest niemal pewne, może powrócić pomysł powiązania unijnej pomo cy z przestrzeganiem zasad praworządności, co już było kilkukrotnie sygnalizowane.
Nie należy jednak wykluczać możliwości cichego poparcia ze strony Budapesztu dla KE i większo ści państw członkowskich w ich sporze z Polską. Węgry podczas kluczowego głosowania w Radzie, gdy potrzebna jest jednomyślność, nie muszą poprzeć wniosku, lecz wystarczy, że wstrzymają się od głosu, ponieważ według zasad unijnych: „Wstrzymanie się od głosu nie uniemożliwia pod jęcia decyzji jednomyślnie" 27 . A następnie podczas głosowania w sprawie wprowadzenia sankcji wo bec Polski zagłosują przeciwko, tyle że ten wnio sek nie musi być przyjęty jednogłośnie, wystarczy większość kwalifikowana 28 .
Sprawa Polski jest bezprecedensowa. Nie można więc odnieść jej do dotychczasowych doświad czeń, ale wydaje się rzeczą wielce prawdopodobną
Warszawa przyspieszenie procesu oceny Polski w razie dal szego łamania zasad praworządności. Do wspo mnianych wyżej głosowań dojdzie zapewne już w 2018 roku. Odsunięcie Polski na margines UE, spowodowane samoizolacją Warszawy, będzie bardzo groźne dla PiS. Znaczna część, być może nawet większość, społeczeństwa może uznać to za awanturnictwo ze strony partii rządzącej, groźne dla przyszłości Polski. Nadal jednak nie mała część wspierałaby PiS. Doprowadziłoby to do jeszcze ostrzejszej polaryzacji społeczeństwa, choć przecież już teraz jest ono tak głęboko po dzielone, jak nigdy po 1989 roku. Nie można wtedy wykluczyć dążenia przez PiS do Polexitu, spirala wypadków stanie się bowiem trudna do zatrzyma nia 29 . W obliczu konieczności „zachowania twarzy", zwłaszcza wobec własnych wyborców, konieczna będzie ostra retoryka antyunijna i zarazem antyza chodnia. W sytuacji głębokiego kryzysu nie można wykluczyć próby dojścia do władzy skrajnych śro dowisk nacjonalistycznych przy niemałym popar ciu społecznym, budowanym przede wszystkim na otwartej wrogości wobec Zachodu 30 .
Scenariusz drugi – szukanie modus vivendi
Z pewnością UE będzie gotowa do szukania po rozumienia, co wynika m.in. z niechęci do sięga nia po skrajne środki, takie jak sankcje. Jednak ze strony Polski konieczna byłaby wola zmiany dotychczasowej polityki, a to oznaczałoby po trzebę przynajmniej częściowego wycofania się z ataków na liberalną demokrację. Na to z kolei nie będzie chciał się zgodzić Jarosław Kaczyń
29. Obecnie politycy PiS jednoznacznie odrzucają możliwość wyjścia Polski z UE. Zob. przykładowo wypowiedź premier Beaty Szydło (http:// wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/557721,beata-szydlo-polexitbruksela-unia-europejska.html).
30. Już dzisiaj to środowisko odgrywa niemałą rolę zwłaszcza w ruchu Kukiz'15, a jego znaczenie może wzrastać w najbliższych latach. Niewy kluczone, że część polityków PiS może być również zainteresowanych takim rozwojem sytuacji.
31. Rząd PiS był już krytykowany przez rzeczniczkę Departamentu Stanu Heather Nauert: „(…) jesteśmy zaniepokojeni ciągłym dążeniem polskiego rządu do stanowienia prawa, które zdaje się ograniczać nie zależność sądownictwa i potencjalnie osłabiać rządy prawa w Polsce. Silna i zdrowa demokracja w Polsce jest nieodzowną częścią stosun ków polsko-amerykańskich. Nieustannie podkreślamy rolę rządów prawa w Polsce i cały czas ściśle monitorujemy sytuację w tym kraju", fragment jej oświadczenia z 21.07.2017 (https://www.tvn24.pl/wia domosci-ze-swiata,2/cale-oswiadczenie-rzeczniczki-departamentustanu-usa-w-sprawie-polski,758750.html).
8
ski, a wraz z nim jego otoczenie, ponieważ jest to ich sens trwania u władzy. Dlatego ten wariant jest mniej prawdopodobny niż czołowe zderzenie w perspektywie krótkoterminowej, ale nie można go wykluczyć w dłuższym czasie. Zwłaszcza przy założeniu prowadzenia przez UE twardej polityki wobec Polski, opisanej w pierwszym scenariuszu, połączonej z silnym oporem liberalnej części spo łeczeństwa, sprzeciwem części hierarchii Kościoła Katolickiego (nawet konserwatywnych biskupów, ale niezgadzających się na niszczenie porządku konstytucyjnego oraz wzrost nacjonalizmu i kse nofobii), trudnościami ekonomicznymi, przekłada jącymi się na kłopoty budżetowe, oraz last but not least presji ze strony USA, nawet pod rządami Do nalda Trumpa 31 . Ważnym argumentem za szuka niem porozumienia z UE będzie z pewnością chęć (konieczność) korzystania ze środków unijnych. Znalezienie jakiegoś modus vivendi z Unią nie za pobiegnie dalszej marginalizacji Polski w UE, ale Warszawa uniknie ostracyzmu.
Powyższy scenariusz trzeba koniecznie odróżnić od innej możliwości – pozornego dążenia do poro zumienia ze strony polskich władz. Obecnie rząd, przede wszystkim na użytek wewnętrzny, ale też na forum unijnym, stara się argumentować, że zmia ny wprowadzane w wymiarze sprawiedliwości są zgodne z europejskimi standardami oraz że ich elementy istnieją w innych krajach członkowskich, a działania instytucji europejskich, zwłaszcza KE wobec Polski, są nieuzasadnione. W przyszło ści można się spodziewać propozycji pozornych ustępstw w sferze dotyczącej wymiaru sprawie dliwości, które jednak nadal będą niezgodne z pol ską konstytucją i zasadami praworządności. Takie działania polskich władz należy uznać właściwie za część pierwszego scenariusza – czołowego zderzenia. Będą one zapewne odrzucane przez instytucje europejskie, ale przynajmniej w jakimś stopniu pozwolą Warszawie prowadzić grę na zwłokę. Niewykluczone jest jednak przyzwolenie ze strony UE na takie działania Polski, wynikające z inercji instytucji unijnych, które nie będą w stanie podejmować decyzji.
W przypadku obu scenariuszy dotyczących dal szych rządów PiS należy założyć, że Polska nie zgodzi się na przyjęcie uchodźców z krajów
Warszawa muzułmańskich, co dodatkowo będzie zaogniać relacje z instytucjami europejskimi. Rzecz jasna, nie będzie też mowy o jakimkolwiek działaniu ma jącym na celu przystąpienie do strefy euro. Nato miast uczestnictwo w PESCO będzie wykorzysty wane do hamowania lub nawet podważania jej działań jako niebezpiecznych dla NATO. Zmiany na stanowisku premiera (grudzień 2017) i ministra spraw zagranicznych (styczeń 2018) zapewne nie doprowadzą do zwrotu w polityce europejskiej PiS, zależnej przede wszystkim od polityki wewnętrz nej związanej z wprowadzeniem nieliberalnego systemu politycznego m.in. poprzez uchwalanie ustaw sprzecznych z zasadami praworządności. Premier Mateusz Morawiecki i minister spraw zagranicznych Jacek Czaputowicz, kontynuując dotychczasową politykę, będą jednakże zabiegać o lepszy niż za ich poprzedników kontakt z insty tucjami UE, zwłaszcza z KE. Ich obecność może także oznaczać wzrost prawdopodobieństwa za istnienia drugiego scenariusza.
Scenariusz trzeci – próba powrotu do sytuacji sprzed rządów PiS
To pierwszy z dwóch scenariuszy zakładających przejęcie władzy przez obecną opozycję. W tym wypadku – w wyniku zwycięstwa w wyborach parlamentarnych w 2019 roku. Oznacza on za sadniczą, wręcz fundamentalną, poprawę relacji z instytucjami unijnymi i głównymi państwami członkowskimi, zwłaszcza Niemcami i Francją. Ważnym elementem tego scenariusza byłoby re alne uczestnictwo Polski we współpracy wojsko wej, ale z zastrzeżeniami, że NATO musi pozostać najważniejsze w sferze twardego bezpieczeństwa, a współpraca unijna w tej dziedzinie nie może odbywać się jego kosztem, lecz musi być warto ścią dodaną dla relacji transatlantyckich. Wspólne działanie państw unijnych w dziedzinie wojskowo ści ma wzmacniać potencjał obronny terytorium państw unijnych, a nie być nakierowane wyłącznie (przede wszystkim) na misje poza obszarem UE, np. w Afryce. Takie stanowisko Polski może spo
32. Rządzący mogliby wykorzystać np. proponowaną przez polski Kościół Katolicki ideę korytarzy humanitarnych, licząc, że podparcie się autorytetem Kościoła zmniejszy sprzeciw społeczny i złagodzi atak ze strony PiS i Kukiz'15.
9
tykać się z negatywnym przyjęciem w niektórych krajach członkowskich UE położonych z dala od Rosji, jak choćby we Francji. Udział we współpra cy wojskowej będzie trudny z jeszcze jednego powodu – konieczności przestawienia polskiego przemysłu zbrojeniowego z autarkii na wzmożone współdziałanie z koncernami zbrojeniowymi z in nych państw członkowskich, co zapewne ozna czać będzie konieczność rezygnacji z części zbęd nego potencjału.
Jednak w tym scenariuszu kluczowym proble mem stosunków z UE będzie brak woli politycznej ze strony Polski do wzmożonych działań na rzecz wejścia do strefy euro. Rząd z pewnością spotka się z realną przeszkodą – brakiem większości konstytucyjnej w Sejmie, co najmniej w kaden cji parlamentu przypadającej na lata 2019–2023, koniecznej do wprowadzenia poprawek w konsty tucji, niezbędnych do przyjęcia euro przez Polskę. Mniejszość blokującą będzie mieć sam PiS bądź tym bardziej PiS razem z równie eurosceptycznym ruchem Kukiz'15. Dlatego mało prawdopodobne jest to, że rząd będzie prowadzić intensywną akcję społeczną, mającą na celu zmianę bardzo nega tywnego nastawienia Polaków do wspólnej waluty. Ze względu na nastroje społeczne rządzący nie chętnie będą współdziałać w unijnej polityce mi gracyjnej i uchodźczej. Nastąpi, co prawda, zmia na retoryki w porównaniu z rządami PiS, ale mało będzie konkretnych działań, choć nie można wy kluczyć przyjęcia symbolicznej liczby uchodźców z krajów muzułmańskich 32 . Taka postawa będzie de facto oznaczać pozostawanie PiS „soft" w kwe stii euro i uchodźców. Próba powrotu do polityki z lat 2007–2015 musiałaby jednak skutkować znacznie gorszą pozycją Polski w UE w porówna niu z sytuacją sprzed rządów PiS, ze względu na zmiany w samej Unii, która znacząco różnić się bę dzie od tej sprzed dekady.
Scenariusz czwarty – dołączanie do głównego nur tu integracji
Ten scenariusz zakłada możliwie szybkie wejście do strefy euro, realną współpracę w polityce migra cyjnej i azylowej oraz głębsze niż w trzecim sce nariuszu włączenie się we współpracę militarną.
Warszawa
Wymagałby przełomu w myśleniu, a w konsekwen cji i działaniu obecnej opozycji.
Z pewnością wzbudziłby ostry sprzeciw nie tyl ko PiS i Kukiz'15, ale także znacznej części spo łeczeństwa. Wyborcy przeciwni przyjęciu euro i uchodźcom nie znikną, zapewne będą stałą czę ścią politycznego krajobrazu. Zdobycie poparcia większości społeczeństwa dla wejścia do strefy euro i przyjmowania uchodźców będzie z pewno ścią zadaniem bardzo trudnym, lecz jednak moż liwym. Wiele zależy od tego, czy dzisiejsza opozy cja zacznie takie działanie dopiero po zwycięstwie (gorsze rozwiązanie), czy też wcześniej, „od teraz" (lepsze rozwiązanie).
Niemożliwe, jak to już zostało powiedziane wcze śniej, będzie posiadanie przez dzisiejszą opozycję większości konstytucyjnej w następnej kadencji Sejmu (2019–2023), co ze względów formalnych (wspomniana wcześniej konieczność wprowa dzenia poprawek do konstytucji) będzie unie możliwiać wejście do strefy euro. Trudną sprawą będzie odzyskanie zaufania partnerów unijnych (KE, państw członkowskich, PE). Nawet jeśli będą gorąco popierać nowe władze w Warszawie, to mogą obawiać się, że nastąpi „recydywa" antyeu ropejskich rządów PiS lub innego ugrupowania o takim profilu 33 .
Prawdopodobieństwo, że zmaterializuje się czwar ty scenariusz, wzrasta w sytuacji zaistnienia wspo mnianego w pierwszym scenariuszu ostrego kryzy su, będącego następstwem rządów PiS. Taki kryzys mógłby więc przynieść diametralnie odmienne rezultaty – z jednej strony autorytarne rządy skraj nie antyeuropejskie, wzmiankowane w pierwszym scenariuszu, z drugiej – gwałtowne przyspieszenie procesu dołączania Polski do głównego nurtu inte gracji europejskiej. Nawet przy poparciu partnerów europejskich i dużej dozie zaufania z ich strony pro ces wejścia do strefy euro musi z pewnością potrwać kilka lat. Co oznacza, że członkostwa Polski w strefie należy się spodziewać nie wcześniej niż
33. Zwróciła na to uwagę komisarz Elżbieta Bieńkowska: „Już nigdy nie będziemy mieli takiej pozycji negocjacyjnej jak wówczas, gdy wchodzi liśmy do UE. Zawsze będziemy traktowani z podejrzliwością, bo pod ważamy wartości unijne, a to jest w tej chwili bardziej niebezpieczne dla Unii Europejskiej niż Brexit" (http://efni.pl/elzbieta-bienkowska-obezpiecznej-przyszlosci-polski-ue/).
10
w 2025 roku (wersja bardzo optymistyczna), czyli 16 lat po Słowacji i 10 lat po Litwie.
Dodatkowym problemem w działaniach proeuro pejskich nowych władz, przedstawionych zarów no w trzecim, jak i (zwłaszcza) w czwartym sce nariuszu, byłaby ewentualna reelekcja Andrzeja Dudy lub innego kandydata PiS w wyborach pre zydenckich w 2020 roku. Prezydent z tego obozu politycznego mógłby łatwo blokować inicjatywy prointegracyjne, regularnie stosując weto.
4. Uwagi końcowe
Z przedstawionych czterech scenariuszy w per spektywie najbliższych sześciu lat najbardziej prawdopodobny jest pierwszy – czołowego zde rzenia z Unią z konsekwencjami trudnymi do przewidzenia, ponieważ nie ma on precedensu w dotychczasowej historii Wspólnoty Europej skiej. Mniej prawdopodobny jest scenariusz drugi – szukanie modus vivendi . Jeszcze mniej – sce nariusz trzeci – próba powrotu do sytuacji sprzed rządów PiS. Wszystkie te scenariusze oznaczają długotrwałe pozostawanie na peryferiach integra cji europejskiej. Choć trzeci doprowadziłby do fun damentalnej poprawy relacji z UE.
Tylko czwarty scenariusz (bardziej prawdopodob ny niż trzeci, ale o wiele mniej prawdopodobny niż pierwszy, a nawet drugi) zakłada możliwość zna lezienia się w głównym nurcie integracji. Do jego ziszczenia nie wystarczyłby zapewne splot takich czynników, jak przegrana PiS w wyborach parla mentarnych w 2019 roku oraz porażka Andrzeja Dudy (lub innego kandydata PiS) w wyborach pre zydenckich w roku 2020, albowiem i tak to środo wisko polityczne (tym bardziej wraz z Kukiz'15) miałoby wspomnianą już mniejszość blokującą w Sejmie. Paradoksalnie największą szansą na dołączenie do Unii de facto, zbudowanej wokół euro, nie byłoby więc zwycięstwo obecnej opo zycji w wyborach w 2019 roku, lecz dalsze rządy PiS, które zakończyłyby się głębokim kryzysem w pierwszych latach następnej dekady, wspo mnianym w pierwszym scenariuszu. Potrzebny jest bowiem głęboki wstrząs, który zasadniczo zmieniłby stosunek społeczeństwa do ewolu
Warszawa ującej Unii. Nie oznacza to jednak, że partie poli tyczne chcące głębokiej integracji Polski w Unii powinny czekać. Konieczna jest już dzisiaj zna cząca, wręcz fundamentalna zmiana w sposobie myślenia o kwestiach europejskich. Pozbycie się strachu przed nastrojami społecznymi, nieprzy chylnymi zarówno sprawie członkostwa w strefie euro, jak i przyjmowania uchodźców, czy szerzej imigrantów, zwłaszcza z krajów muzułmańskich.
Przedstawione cztery scenariusze nie wyczerpu ją, rzecz jasna, wszystkich możliwych wariantów rozwoju stosunków między Polską i UE. Nie moż na wykluczyć zaistnienia innych, które obecnie są wręcz nieprawdopodobne, np. uzyskanie większo ści konstytucyjnej przez obecną opozycję w wybo rach w 2019 roku, lub takich, jakie trudno nawet przewidzieć 34 .
Trzeba też pamiętać, że są jeszcze co najmniej dwa dodatkowe czynniki pogłębiające peryferyj ność Polski w UE. Pierwszym z nich jest niechęt ny udział w rewolucji energetycznej, której jedną z podstawowych przyczyn jest polityka klimatycz na, mająca przeciwdziałać globalnemu ociepleniu. Polska zapewne stale będzie w ariergardzie tego procesu, niezależnie od politycznej proweniencji rządu. Drugim czynnikiem jest daleko idący kon serwatyzm większości elity politycznej i społe czeństwa polskiego w kwestiach kulturowych, ta kich jak sprawa aborcji czy stosunek do środowisk LGBT, który oznacza dalsze istnienie dystansu kul turowego między większością państw UE z jednej strony a Polską z drugiej.
Patrząc poprzez pryzmat zarysowanych na po czątku tekstu trzech paradygmatów relacji Polski z UE w ostatnim ćwierćwieczu, wiele wskazuje na to, że długo możemy mieć do czynienia z obecnie obowiązującą regresją integracji, ponieważ dwa pierwsze scenariusze zakładające dalsze rządy PiS po 2019 roku wpisują się właśnie w ten para dygmat. Ewentualna zmiana władzy w 2019 roku najprawdopodobniej nie przyniesie wiele więcej niż przejście do integracyjnej stagnacji. Patrząc
34. Obie te kategorie określane są jako tzw. czarne łabędzie (black swans). Zob. Nassim Nicholas Taleb, Czarny łabędź. O skutkach nie przewidywalnych zdarzeń, przeł. Olga Siara, Kurhaus, Warszawa 2014.
11
z obecnej perspektywy, bardzo małe jest prawdo podobieństwo ponownego zaistnienia prointe gracyjnej determinacji, obowiązującej w okresie starań o członkostwo w UE. Lata nieobecności w głównym nurcie będą zapewne oznaczać wzrost dystansu między Polską a Unią de facto (strefą euro), który będzie coraz trudniej odrobić w sy tuacji zasadniczej proeuropejskiej zmiany poli tycznej. Wiele zależeć będzie od tempa przemian w strefie euro, na które Polska nie będzie miała żadnego wpływu.
O autorze
Grzegorz Gromadzki jest niezależnym ekspertem zajmującym się europejską integracją Polski oraz polską polityką wschodnią. Pracował m.in. jako ekspert w Ośrodku Studiów Wschodnich im. Marka Karpia (OSW) oraz w Fundacji im. Stefana Batorego.
Recenzja merytoryczna dr Michał Natorski, Uniwersytet w Maastricht
Korekta
Maciej Kropiwnicki, Jolanta Lewińska
Impressum
Friedrich-Ebert-Stiftung | Przedstawicielstwo w Polsce Podwale 11, 00-252 Warszawa
Odpowiedzialny tel. +48 22 831 78 61
Knut Dethlefsen, dyrektor biura FES w Warszawie http://www.feswar.org.pl
Zamówienia email@example.com
Komercyjne użycie materiałów wydanych przez Fundację im. Friedricha Eberta (FES) jest zabronione bez pisemnej zgody Fundacji. | <urn:uuid:cd70f86d-23d3-48ad-8d13-3931b5ae23b9> | finepdfs | 3.816406 | CC-MAIN-2024-46 | https://library.fes.de/pdf-files/bueros/warschau/14180.pdf | 2024-11-03T06:31:18+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477027772.24/warc/CC-MAIN-20241103053019-20241103083019-00250.warc.gz | 338,464,548 | 0.999851 | 0.999914 | 0.999914 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2168,
2194,
7040,
11952,
16266,
21186,
25882,
31111,
35954,
40200,
44536,
47217,
47950
] | 2 | 0 |