ამინომჟავები შესაბამისი ამიდებით ფუძე ამინომჟავები იმინომჟავები ყველა ზემოთ დასახელებულ ამინომჟავას აქვს შესაბამისი მაკოდირებელი (ნორლეიცინსა და ორნითინს არა აქვს და არც შედის ცილის შედგენილობაში): ამ 21 ამინომჟავას გარდა, ზოგიერთ ცილაში გვხვდება კიდევ 3-4 სახის ამინომჟავა, რომელთაგან აღსანიშნავია: 4-ჰიდროქსიპროლინი და 5-ჰიდროქსილიზინი (ორივე შედის კოლაგენში – შემაერთებელი ქსოვილის ძირითად ცილაში): არსებობს ამინომჟავების კლასიფიკაციის სხვა ვარიანტებიც. ერთ-ერთი ეყრდნობა პოლარობის ხარისხს: 1. ამინომჟავები არაპოლარული ალიფატური და არომატული გვერდითი ჯგუფებით. 2. ამინომჟავები პოლარული, არაიონური გვერდითი ჯგუფებით. 3. ამინომჟავები იონური (დადებითად და უარყოფითად დამუხტული) გვერდითი ჯგუფებით (პH 6-7-ის მნიშვნელობის დროს, რაც შეესაბამება უჯრედის პირობებს).
კოორდინატებში [შ], ვ, ინჰიბიტორის მუდმივი კონცენტრაციების პირობებში, ცხადია, გამოისახება ჰიპერბოლური მრუდით (სურ. 17.7), ხოლო ორმაგ შებრუნებულ სიდიდეებში ემორჩილება წრფის განტოლებას (სურ. 17.8): სურ. 17.7. კონკურენტული ინჰიბირების გრაფიკული გამოსახვა კოორდინატებში [შ],ვ (1 – ინჰიბიტორის გარეშე, 2 – ინჰიბიტორის თანამყოფობისას). სურ. 17.8. კონკურენტული ინჰიბირების გრაფიკული გამოსახვა ლაინვივერისა და ბერკის ორმაგ შებრუნებულ სიდიდეთა მეთოდით (1 – ინჰიბიტორის გარეშე, 2 – ინჰიბიტორის თანამყოფობისას). 17.6 არაკონკურენტული ინჰიბირების კინეტიკა როგორც აღინიშნა, კონკურენტული ინჰიბირების დროს ინჰიბიტორი ვერ უკავშირდება ფერმენტს, თუ ის უკვე დაკავშირებულია სუბსტრატთან. არაკონკუ¬რენ¬ტული ინჰიბიტორი კი უკავშირდება ფერმენტს მიუხედავად იმისა, დაკავშირებულია ფერმენტი სუბსტრატთან თუ არა. არაკონკუ¬რენტული ინჰიბირების დროს, როგორც ეს გრაფიკიდან (სურ. 17.9) ჩანს, Kმ არ იცვლება, იცვლება Vმახ, ის მცირ¬დება. ამგვარად, კონკურენტული ინჰიბირების დროს იცვლება Kმ და არ იცვლება Vმახ, ხოლო არა-კონკუ¬რენტული ინჰიბირების დროს, პირიქით, არ იცვლება Kმ და იცვლება Vმახ. არის შემთხვევა, როდესაც იცვლება ორივე. ეს შემთხვევა განიხილება როგორც შერეული (რთული) ინჰიბირების მაგალითი.
რამდენადმეგამოდისჰემისჯგუფისსიბრტყიდან. ესგადაადგილებაიწვევსიმჰისტიდინისნაშთებისმდებარეობისშეცვლას, რომლებთანაცკოორდინაციულიბმითარისდაკავშირებულიჰემის Fე2+. ჰემთანახლოსმდგომიღ-ჯგუფებიც, ცხადია, იცვლისმდებარეობას. ასეთიცვლილება, თავისმხრივ, იწვევსსხვაღ-ჯგუფებისმდებარეობისშეცვ¬ლასდაა.შ. უნდააღინიშნოს, (ერითრო¬ცი¬ტებ¬შია) საგრძ¬ნობ¬¬¬¬ლადამცირებსქსოვილებშიჰემოგლობინისმიერჟანგბადისდაკავშირებას (ანთავი-სუფ¬ლებსჟანგბადსჰემოგლო¬ბინი¬საგან, ანუამცი¬რებსჰემოგ¬ლო¬ბინისთვისობასჟანგ¬ბა¬დი¬სა¬დ¬მი). პირველფერმენტებს, რომელთაშეს¬წავლისსაფუძველზეშემუშავდაალოს¬ტე¬¬რულიფერ¬მენტებისთეორია, წარმოადგენს L-თრეო¬ნინ¬დეჰიდრატაზადაასპარტატ¬კარბამოილ¬ტრანს¬ფერაზა (ფკ. 2.1.3.2). ალოსტერულიფერმენტებიშედ¬გებასუბერთეულებისაგან, ანუაქვსმეოთხეულისტრუქტურა. მაგალითად, რომელთაგანერთიარისაქტიურიცენტრისმატა¬რებელი, ხოლომეორე – ალოსტერულის. ამგვარად, თავი 18. ვიტამინები შესავალი ვიტამინებიდამათინაწარმები, უმრავლესშემთხვევაში, კოფერ¬მენ¬ტებსანმათსწინა¬მორ¬ბედებსწარმოადგენს. ამითააგანპირო¬ბე¬ბული, რომცნება `ვიტამინი~ და `კოფერმენტი~ ნაწილობრივგაიგი¬ვე¬ბულია. ნივთიერებისვიტა¬მი¬ნურითვისებებისდადგენისშემდეგიბა¬დებაკითხვა, თურომელიფერმენტისკოფერმენტსწარ¬მოად-გენსის. ვიტამინებისაღმოჩენადაკავში¬რებულიარუსიექიმისადაბიო¬ლოგის, ლუნინისსახელთან (1880). ვიტამინებშიგულის¬ხმობდ¬ნენიმნივთიე¬რებებს, რომელთაუკმარისობასაკვებრაციონშიიწვევდაგარკვეულდაა¬ვადებას. ტერმინი `ვიტამინი~ (სიცოცხლისამინი) შემოიტანა 1912 წელსპოლონელმაებრაელმა, ბიოქიმიკოსმაფუნკმა.
ფუნკმაბრინჯისქა¬ტოდანდასაფუვრებიდანმიიღოაქტიურიპრეპა¬რატები (შეიცავდაამინოჯგუფებს), რომლებსაცჰქონდაპოლი¬ნევრიტისსაწინააღმდეგოთვისებები. ვიტამინებისშესწავლაშიდიდიღვაწლიმიუძღვისჰოლანდიელექიმს, ეიკმანსადაინგლისელბიოქიმიკოსჰოპკინს, რომლებიც 1929 წელსგახდნენნობელისპრემიისლაურეატებიფიზიოლოგიასადამედი¬ცინაში. ვიტამინოლოგიისგანვითარების 130 წლიანიისტორიისგან¬მავ¬ლო¬ბაშიგამოყოფილია შესწავლილიამათიშედგენილობა, აღნაგობადაფიზიოლოგიურიროლი. განხორ¬ციე¬ლე¬ბულიაბევრისქიმიურისინთეზიც. თავდაპირველადვიტამინებისსახელწოდებაწარმოდგებოდადაავა¬დებისსახელ¬წო¬დებიდან, რომელსაციწვევდასაკვებშიმისიუკმარისობა – თავსართი `ანტი~-სდამატებით. ზოგადად, ვიტამინისნაკლებობითგამოწვეულდაავადებასავიტამინოზიეწოდება. 1913 წლიდან, მაკ-კოლუმისწინადადებით, ვიტამინებსაღნიშნავ¬დნენლათინურიანბანისასოებით. ხოლომასშემდეგ, რაცშეის¬წავლესვიტამინებისქიმიურიბუნება, შემოიღესსაერთაშორისოსახელ¬წოდება. ხსნადობისმიხედვით, ვიტამინებიიყოფაწყალშიდაცხიმშიხსნადვიტამინებად. ზოგიერთსაქვსვიტამერები. ვიტამერებიეწოდებაქიმიურიაგებულებითმსგავსვიტამინებს, რომლებიცხასიათდებამსგავსიფიზიოლოგიურიმოქმედებით. უნდააღინიშნოს, დღეისათვისცნობილია 200-მდეფერმენტი, რომელთაშედგე¬ნი¬ლობაში, კოფერმენტისსახით, შედისვიტამინი. ცხადია, თუორგა¬ნიზ¬მიგანიცდისამათუიმვიტამინისნაკლებობას, დაირღვევაბევრიფერ¬მენტულისისტემისმოქმედებისმექანიზმიდა, აქედანგამომ¬დი¬ნა¬რე, ორგანიზმისნორმალურიფუნქციონირება. საერთოდ, ცხოვე¬ლუ¬რი ორგანიზმებივიტამინებსარგამოიმუშავებს. სხვადასხვაცხოველ¬სადაადამიანსვიტამინებისმიმართგანსხვავებულიმოთხოვნილებააქვსთ. ვიტამინებისწყაროსძირითადადმცენარეებიწარმოადგენს. ამიტომაა, რომადამიანისსაკვებრაციონშიაუცილებლადუნდაშედიოდესმცენარეულისაკვები – ბოსტნეულიდახილი. 18.1 წყალშიხსნადივიტამინები ვიტამინი B1 (თიამინი, ანევრინი) აღმოაჩინაეიკმანმა (1906) დაფუნკმა. მისიუკმა¬რი¬სო¬ბაიწვევსისეთდაავა¬დებას, როგორიცაა, ბერი-ბერისანალოგიური, ვიტამინი B1 ორგანიზმშიგარდაიქმნებათიამინპიროფოსფატად (თიამინდი¬ფოს¬ფატად), რომელიც,
როგორცაღინიშნა, კოკარბოქსილაზისსახელწო¬დები¬თაცარისცნობილი. ისკოფერმენტისსახითშედისიმფერ¬მენტულისისტემებისშედ¬გე¬ნილობაში, რომლებიცმონაწილეობსისეთიმნიშვნე¬ლო¬ვანიმეტაბოლიტებისცვლაში, როგორიცაა: პიროყურძნისადა 2-ოქსო¬გლუ¬ტარისმჟავა. თიამინპიროფოსფატდამოკიდებულიფერმენტებით (მაგალითად, პირუვატდეკარბო¬ქსი¬ლა¬ზით) ხდებაპიროყურძნისმჟავასდეკარ¬ბოქსი¬ლირება. პირო¬ყურძნისმჟავაორგანიზმშიდიდირაო¬დე¬ნო¬ბითწარმოიქმნებანახშირ¬წყლებისადა, ნაწილობრივ, ამინომჟავებისდაშლისშედეგად (ძირითადადთავისტვინსადასისხლში). ცხადია, აუცი¬ლე¬ბე¬ლიააღნიშნულიფერმენტულისისტე¬მებისგააქტიურებავიტამინ B1-ისსაშუალებით. ვიტამინ B1-სდიდირაოდენობითშეიცავსმარცვლეულთათესლისგარსებიდაჩანასახები, აგრეთვეპურისადალუდისსაფუვრები. ვიტამინი B2 (რიბოფლავინი) წარმოადგენსდაახლოებითორმოცისხვა¬და¬სხვა, ე.წ. ფლავინურიფერმენტისკოფერმენტს. ვიტამინი B2 ამკოფერმენტისროლიმდგომარეობსწყალბადისგადატანაში. უნდააღი¬ნიშ¬ნოს, რომფლა¬ვი¬ნურფერმენტთაუმრავლესობა, კოფერ¬მენტებთანერთად, საჭიროებსრკინისადამოლიბდენისიონთაერთდროულარსებობას . B2-ავიტამინოზიგამოიხატებაზრდისშეჩერებაში, კანისდაავადებებში (სებორეა, ფსორიაზი), თმისცვენაში, ლორწოვანიგარსებისანთებაში, მხედველობისადაშრომის¬უნარიანობისდაქვეითებაში. მოგვიანებითვითარდებაავთვისებიანისისხლ¬ნაკლე¬ბობა (ჰემოგლობინისნორმალურისინთეზისდაქვეითება), სისხლისწნევისუეცარიდაწევა, გონებისდაკარგვა, კრუნჩხვები. ვიტამინ ვიტამინ ბოსტ¬ნეული, ცხოველთაღვიძლიდათირკმელები, ლუდისადაპურისსაფუვრები. ვიტამინი B3 (პანტოთენისმჟავა<ძვ. ბერძნ. παντοθέν – ყველგან). ხშირადუნივერსალურვიტამინსაცუწოდებენ. ბიოლოგიურიმნიშვნელობაგანპირობე¬ბუ¬ლიამისიმონაწილეობითკოფერმენტ რომელიცუდიდესროლსასრულებსცხიმებისადანახშირ¬წყლებისცვლაში. ვიტამინი B3-ისუკმარისობაიწვევსზრდისშეფერხებას, კანისდა¬ზია¬ნებას, თმისდეპიგ¬მენ-ტაციას. B3-ავიტამინოზის მკვეთრად გამოხატული სიმპტომებია ფეხის თითების მგრძნო¬¬ბე¬ლო¬ბის დაკარგვა, ჩხვლე¬ტითი შეგრძნებები და მწვავე ტკი¬ვილები თითებსა და ფეხის გულებში.