During the 1960s it was believed that unemployment could be reduced to 4 percent of the labor force without causing inflation. More recent experience suggests that reduction of unemployment to 5.5 percent of the labor force is about as well as we can do. Vocabulary: total production - ümumi məhsuldarlıq total employment - ümumi məşğulluq the rate of change of overall prices - son qiymətlərin dəyişmə dərəjəsi the rate of economic growth - iqtisadi inkişaf broad aggregate – geniş miqyasda consumers – istehlakçılar individual households - təsərrüfatlar layoffs - işdən çıxarılma economic activity - iqtisadi fəaliyyət determinants – göstəricilər to reconcile - 1) qaydasına qoymaq 2) razılaşmaq target - 1) məqsəd 2)plan, tapşırıq value – dəyər meaningful totals - əsaslı nətijələr national income - milli gəlir personal disposable income - vergini ödədikdən sonra qalan şəxsi gəlir business cycle – iqtisadi mərhələ attainment – nailiyyət maintenance – saxlanma stability – qiymət sabitliyi to eliminate inflation entirely – inflyasiyanı tamamilə aradan qaldırmaq induce (v.) – stimullaşdırmaq
6. The macroeconomist's concerns are with such global questions as … 7. During the 1960s it was believed that unemployment could be reduced to 4 percent of the … VII. Nöqtələrin yerinə müvafiq sözönüləri yazın : 1. Beginning … 1983, the economy experienced mammoth budget deficits that, … five … the next eight years, exceeded $200 billion. 2. These huge deficits make it very difficult to use fiscal policy as a tool … economic stabilization … as much as tax cuts to stimulate the economy would further add to the size .. the deficit. 3. A third group believes that the policies … to be effective, should be carefully coordinated. 4. If the tax cut were accompanied … open - market purchases … the Federal Reserve, this expansionary monetary policy could prevent the rise … interest rates. 5. Credit lightening, … example, may be accomplished … an open - market system. 6. It may raise or lower the interest rate … which it lends the funds, there by discouraging or encouraging bank borrowing. Test yourself VIII. Altından xətt əçkilmiş sözlərdən biri səhv verilmişdir. Onun düzgün variantını 1. were never any secrets among my sister and me when we were growing up. 2. Dr.Lacey was the kind of administrator which tried to maintain high morale among his staff by encouraging open communication. 3. Samuel's new position as head of the editorial staff is certainly a more demanding one than Henry. 4. Susan was determined to leave the office by 4:30 for catching the early train home. 5. Those who had already purchased tickets were instructed to go to gate first immediately. 6. The cost of gasoline has raised tremendously in the last eight-month period. 7. It is important that you turned off the heater every morning before you leave for class. Bilirsinizmi ? - In France you shouldn’t sit down in a cafe you’ve shaken hands with everyone you know.
regulatory mechanism of capitalism. It limits the use of economic power since no single firm or individual is large enough or strong enough to control a market and exploit the other buyers or sellers. Markets and prices. Perhaps the most feature of the market economy is the use of the price mechanism for allocating resources to various uses. The price system is an elaborate system of communications in which innumerable free choices are aggregated and balanced against each other. The decisions of producers determine the supply of a commodity; the decisions of buyers determine the price. Changes in demand and supply cause changes in market prices and it is these movements in market prices which bring about the changes in the ways in which society uses its economic resources. Vocabulary: according to – müvafiq olaraq appearance – peyda olma argue (v.) – mübahisə etmək arise (v.) – meydana gəlmək bargain (v.) – razılığa gəlmək backward – geri qalmış broad – geniş carry out (v.) – həyata keçirmək custom – adət determine (v.) – təyin etmək develop (v.) – inkişaf etdirmək devise (v.) – fikrini dəyişmək distant – məsafə distribution – bölgü division – bölünmə exist (v.) – mövjud olmaq equal pay – bərabər ödəniş fairly – kifayət
familiar – tanış fit (v.) – uyğun gəlmək fixed –möhkəmlənmiş, daimi in spite of – baxmayaraq – hüquqi market – obtain (v.) – əldə present (v.) – təqdim etmək procedure – proses, prosedura process of – sınaq prosesi recent – təzəjə regard (v.) – hesablaşmaq rigidity – möhkəmlik rivalry - rəqabət share – səhm share on (v.) – bölmək similar – uyğun, oxşar skill – bajarıq və vərdiş sweat of the workers brows – fəhlələrin alın təri, zəhməti task – məsələ, tapşırıq tool – alət trade – məşğuliyyət, variety – müxtəliflik (v.) – birləşmək yield (v.) – gəlir gətirmək 2) məhsul vermək whereby – nətijəsi olaraq
specifically – xüsusi olaraq to facilitate – kömək etmək; asanlaşdırmaq orderly – qaydasında adjustment – tənzimlənmə to monitor – nəzarət etmək annual – illik to avoid – qaçmaq compliance – razılıq; uyğun olma tenet – əsas prinsip to empower – 1) imkan vermək; 2) ijazə vermək surveillance – nəzarət etmə; müşahidə etmə embodied – təjəssüm olunmuş; təmsil olunmuş ratify – ratifikasiya etmək to commence – başlamaq milestones – müxtəlif sahələr shortfall – çatışmamazlıq inception – əsası, kəşfi buffer – aralıq stockpile – ehtiyatda amendment – düzəliş allocation – 1) bölünmə, təyinatı 2) lokallaşma to overcome – müyəssər olmaq, qalib gəlmək trust fund – kredit fondu enunciation – ifadə olunma contingency – imkan track – 1) iz; 2) yol
foremost – müəyyən mənada reasonably – ağıllı, əsaslandırılmış, haqlı prospects for repayment – borjun verilməsi perspektivi to carry out – yerinə yetirmək – dəyişmək lending – borj accede – razılaşmaq, qane etmək to ease – asanlaşdırmaq subscription – ultimate – sonunju güjü day-to-day affairs – gündəlik to appoint – təyin etmək devolution – verilmə, süqut in earnest – jiddi şəkildə Exercises: I. Aşağıdaki ifadələri izah edin: intergovernmental organization borrowing country prospects for repayment member's subscription day-to-day affairs World II. Suallara javab verin:
After restoring independence, in 1991–1995 there was a slump in the production of all the branches of national economy. As compared with 1990, the real volume of Gross Domestic Product (GDP) fell down twice, industrial production–by 47%. Even worse, the living standards of the population deteriorated by 3,6 times due to the growth of inflation For objectives and subjective reasons, the radical reforms in Azerbaijan started in 1995. In 1996, following the implementation of the 2 economic programs on macroeconomic stabilization and restructuring of economy agreed with the IMF and he WB, it became possible to ensure the growth of GDP by 1,3 %, the agricultural production and living standards of the population. The budget deficit is no more than 3% of GDP, average monthly inflation 0,5% against 22-25% in 1993 – 1994. The investment process has stepped up as well. After the signing of the first oil contract (September 1994) and 5 others with the biggest oil companies worldwide worth upwards of $0 bn., the inflow of foreign investments into the Azerbaijan economy rose sharply. In 1995–1996, investments made up approximately $ 800 mln., and more than $ 1,2 billion in 1997. Nowadays, intensive talks are being held with foreign investors from the United States, Germany, Japan, Great Britain, Saudi Arabia, etc. in the matter of radical refurbishment of chemical, oil–chemical, metallurgic, light and food industry. Over the past two the foreign trade turnover increased by 25 % and reached $ 1,6 bn. Since 1994, the foreign trade ballance had been negative, but since early 1997–positive. About 75 % of export structure is oil related products and cotton, about 40 % of import–food stuffs and consumer goods, some 42% - industrial – technical products and transport vehicles. Vocabulary: as compared with – müqayisədə basis of market relations – bazar münasibətlərinin əsası branch – sahə consumer goods – istehlak malları ensure ( v.) – təmin etmək growth of inflation – inflyasiyanın artması gross domestic product – ümumi daxili məhsul food industry – ərzaq sənayesi freedom of conscience – fikir azadlığı freedom of speech – söz azadlığı implementation – həyata keçirmə, tətbiq etmə
availability – işə yarama, lazım olma contract of the century – əsrin müqaviləsi collapse – dağılma drilling – qazma effort – jəhd – dövr exploration – tədqiqat işləri extend ( v. ) offshore oil fields - neft mədənlərini genişləndirmək field – mədən floating installation – üzən foresee ( v.) – uzağı görmək fundemantal changes – əsaslı dəyişikliklər further – sonralar gas supplies – qaz təjhizatı installation – avadanlıq lead (v.) the Republic – Respublikaya rəhbərlik etmək main goals – əsas məqsədlər new stage – yeni dövr nowadays – hal–hazırda offshore oil – dəniz nefti preliminary drilling results – qazmanın ilkin nətijələri produce ( v. ) – istehsal promote ( v. ) – kömək etmək, yardım etmək second stage – ikinji mərhələ shareholders of the contract – müqavilənin payçıları significant resource – əsaslı mənbələr
Azerneftyag PU is planning to implement further a few large projects. In 1993–1995 a construction of the “ Bitoroks “ bituminos plant, which will meet the world standards and manufacture modern oil bitumen started. The second stage of the enterprise full reconstruction is the modernization of an oil block designed to improve the quality of motor oil, diesel oil and industrial oil, which are the main types of the union’s production. This, on its part, will create bigger working opportunities and will have an effect on the Republic economic indexes as a whole. Perspectiveness of the projects, carried out on the enterprise modernization attracted the attention of leading world companies. As a result of it, a number of consortiums were established. Vocabulary: annual production – illik məhsul capacity – məhsuldarlıq, tutum cleaning units – təmizləyiji qurğular device – plan, sxem, mexanizm enterprise – müəssisə full reconstruction – tamamilə yenidənqurma construction – nəhəng tikinti modernization – modernləşdirmə, müasirləşdirmə new stage – yeni mərhələ, yeni dövr oil additive production – əlavə neft istehsalı oil products – neft məhsulları oil rectification – neftin təmizlənməsi oil refining – neft emalı on the basis – əsasında on the initiative – təşəbbüsü ilə outline (v.) – həyata keçirmək, əsasını qoymaq perspectiveness – perspektivi olma
8.We are sending out … literature to try boost our sales. a) advertisement b) useful c) promotion 9.As analysts predicted the … market didn’t last long and soon the market fell dramatically. a) boom b) bull c) bear VI. Müvafiq sözönüləri seçib yazın: 1)Although she is quite young, she is already very successful … her business. a) on b) with c) in 2)It is necessary … us to test the machinery properly before putting it into the market. a) with b) for c) from 3)Is this equipment compatible … the one we produce? a) with b) for c) over 4)The customers are very critical … the latest line of our product. a) with b) c) over 5)If we want to survive, we must be attentive … the needs of our customers. a) about b) to c) for 6)I was not aware … their merger. a) about b) of c) for 7)Our boss is quite satisfied … the results of the advertising campaign.
contract of the century – əsrin müqaviləsi depletion – sərf olunma, istifadə olunma depth of ages – əsrin əvvəlləri over 40 meters – 40 metrdən artıq dərinlikdə domestic gas consumption – qazın ölkədaxili istifadəsi drilling – qazma enable (v.) – vermək exploratory – tədqiqat işləri existing – mövjud quylular fixed glance – daimi diqqət geologist – geoloq geo–physics – geofiziklər geopolitical situation – geosiyasi mühit gradually – əsaslı industrial extraction of gas – qazın sənaye üsulu ilə çıxarılması in the opinion – fikrinjə in this regard – bu münasibətlə intricate conditions – mürəkkəb (qarmarışıq) vəziyətlər last decades – son onilliklər mainly – başlıja olaraq make (v.) up – yerinə yetirmək minimum version – minimum variantda offshore fields - dəniz mədənləri production drop – istehsalın aşağı düşməsi prognosis – proqnoz repute (v.) – hesab etmək
Y. Nöqtələrin yerinə uyğun gələn sözönüləri yazın. 1.Their liquidation would not be …our interests. a) in b) for c) to 2.The overall sales this year have risen … 9%. a) on b) in c)by 3.I have an appointment … 3 o’clock. a) on b) for c) at 4.We are operating … an unstable market. a) from b) for c) in 5.Last year we increased our operating income … 16%. a) at b) for c) by 6.We have a meeting every Monday … this time. a) on b) by c) at 7.Could you put me through … the Production Manager? a) by b) over c) to YI. Tərjümə edin. 1.Sovet dövründə Azərbayjan iqtisadiyyatı əsasən SSRİ–nin neft və qaz sənayesinin ehtiyajlarının ödənilməsinə xidmət edirdi. 2.SSRİ-nin dağılması respublikalar arasında iqtisadi əlaqələrin qırılması ilə müşayət olundu, bu isə öz növbəsində istehsalın aşağı düşməsinə səbəb oldu.
at the expense – hesabına budget deficit – büdjə kəsiri commodity – əmtəə emission – pul və qiymətli kağız buraxılışı entrepreneuship – sahibkarlıq exert (v.) – jəhd etmək, təsir etmək impediment – maneə legal backing - hüquqi əsası money circulation - pul dövriyyəsi pursuant – müvafiq olaraq, uyğun olaraq regulate (v.) – tənzimləmək suspend (v.) – müvəqqəti dayandırmaq, saxlamaq top-priority law – yüksək səviyyəli qanun transaction – əməliyyat, iş, sövdələşmə tough budget – sərt büdjə siyasəti Exercises : I. Aşağıdakı söz və ifadələrin hər birinə aid jümlələr düzəldin. Tough budget, domestic product, emission, legal backing, money circulation, to suspend, universally recognized regulations, commercial banks, banking activity, to amount, national economy, to drop. II. Nöqtələrin yerinə gələn sözönüləri yazın. 1. Employers who wish to hire foreign workers … Azerbaijan must obtain a license … the Ministry of Labor and Social Protection of Population. 2. Foreigners must register … the relevant local authorities
Nothing more was said until they approached the Houses of Parliament. “Well, that’s not a bad-looking place. How long did it take you to build it?” “Well, you may not believe me,” answered the guide, “but that building wasn’t there when I crossed the bridge last night.” Acknowledgements: Коваленко П., «Английский язык для экономистов», Ростов-на-Дону, 2001. Portuqalov V.D., Economics. M., 1998 Taqiev X., “Приватизация в Азербайджане», Baku,2000. Nəbiyev N.H., Zeynalova F.B., Hajıyeva X.D., Bağırova S.A., “Business English”, Bakı-2001.