သာသနာ ၅ဝဝဝ ဝဿသဟဿံသဒ္ဓမောတိဋ္ဌေယျ ဟူသောစူဠဝါပါဠိတော်ကို အထောက်အထားပြု၍ အမြတ်ဆုံး ပါရမီအလွန်ကဲဆုံးဖြစ်သော ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာဖြစ်နိုင်သောခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်ကိုသာ ရည်တော်မူ၍ သဗ္ဗညုမြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူသည်ဟု ဘုရားအလိုတော်ကျ ထိမိအောင်ဉာဏ်သက်ဝင်နိုင်သော အဌ ကထာ ဆရာကြီးများကဖွင့်တော်မူသည်။ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသည့်နောက် အနှစ်တစ်ထောင် အတွင်း၌ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တဟူသော ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန္တာများ၊ ဆဠာဘိညရဟန္တာဟူသော အဘိညာဉ်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောရဟန္တာများ၊ တေဝိဇ္ဇရဟန္တာ ဟူသောဝိဇ္ဇာသုံးပါးရသောရဟန္တာများ၊ သုက္ခဝိပဿက ရဟန္တာ ဟူသောဈာန် မရသေးသည့်ရဟန္တာများ၊ အနာဂါမ်၊ သကဒါဂါမ်၊ သောတာပန်၊ ကလျာဏပုထုဇဉ် စသော သာဝကများ အစုံအလင်တည်ရှိ၍ သူတော်ကောင်းတရား ဆုတ်ယုတ်ခြင်းမရှိ၊ ပြန့်လှိုင်စည်ကားမည်ကို ရည်တော်မူ၍ ဝဿသဟဿံ သဒ္ဓမ္မောတိဋ္ဌေယျ ဟုဟောတော်မူသည်။ ပထမ အနှစ်တစ်ထောင်ကျော်လွန်၍ ဒုတိယ အနှစ်တစ်ထောင်သို့ ရောက်သောအခါ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာ မဖြစ်နိုင်တော့ဘဲ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တရဟန္တာခေတ်ကွယ်လွန်တော့၏။ ကြွင်းကျန်သော ဆဠဘိညရဟန္တာစသည့်ခေတ် လေးမျိုးသာတည်ရှိလေသည်။ အနှစ်နှစ်ထောင်ပြည့်သောအခါ ဆဠာဘိညရဟန္တာခေတ် ကွယ်လွန်ပြန်၍ ကြွင်းကျန် သောခေတ်သုံးမျိုးကားတည်ရှိလေသည်။ အနှစ်သုံးထောင် ပြည့်သောအခါ တေဝိဇ္ဇရဟန္တာခေတ်ကွယ်လွန်ပြန်၍ ကြွင်းကျန်သောခေတ်နှစ်မျိုးကားတည်ရှိလေ၏။ အနှစ်လေးထောင် ပြည့်သောအခါ သုက္ခဝိပဿကရဟန္တာခေတ် ကွယ်လွန်ပြန်၍ သေက္ခခေတ်တစ်မျိုးသာ တည်ရှိတော့သည်။ ထိုသေက္ခခေတ်လည်း အနှစ်ငါးထောင်စေ့သောအခါ ကွယ်လွန်လတ္တံ့။ ထိုကြောင့် ဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးသည့်နောက် အနှစ်ငါးထောင်ပြည့်၍ သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်၊ ကလျာဏပုထုဇဉ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကွယ်လွန်သောအခါမှ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်ကြီးမရှိပြီ၊ ကွယ်လွန်ပြီဟု ဆိုရသည်။ ဤသို့လျှင် ဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးသည့်နောက် အနှစ်တစ်ထောင်ကျော်လွန်မှ သာသနာတော်အစဉ်အတိုင်း ဆုတ်ယုတ်လေသည်။ အနှစ်တစ်ထောင်အတွင်းတွင် ပဋိဝေဓ သာသနာတော်လည်း မဆုတ်ယုတ်သေး။ ပဋိပတ္တိ သာသနာတော်လည်းမဆုတ်ယုတ်သေး။ ပရိယတ္တိ သာသနာတော်လည်း မဆုတ်ယုတ်သေး။ သာသနာသုံးရပ် လှိုင်လှိုင်ကြီး စည်ကားထွန်းလင်းမည်ကိုရည်တော်မူ၍လည်း ဝဿ သဟဿံသဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျဟု ဟောတော်မူသည်။ ဘုရားရှင်အလိုတော်ကျထိမိအောင်သိရှိတော် မူကြကုန်သော ဗုဒ္ဓမတညုကျမ်းပြုမထေရ်ကြီးများ ဖွင့်ပြသော အဋ္ဌကထာလာစကားများကား• ပဋိသမ္ဘိဒါ ပတ္တေဟိ ဝဿသဟဿံ၊ သုက္ခဝိကဿကေဟိ ဝဿသဟဿံ၊ အနာဂါမီဟိ ဝဿသဟဿံ၊သကဒါဂါမီဟိ ဝဿသဟဿံ၊ သောတာပန္နေဟိ ဝဿသဟဿံ၊ ဧဝံပဉ္ဇဝဿ သဟဿာနိ ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော ဌဿတိ၊ (ဘိက္ခုနီ ခန္ဓက ဝိနည်း၊ စူဠဝါ အဋ္ဌကထာ။) အဓိပ္ပာယ်ကား ၁။ ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ ၂။ သုက္ခဝိပဿက ဟူသောဈာန်မရသေးသည့် ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ ၃။ အနာဂါမ်ခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ ၄။ သကဒါဂါမ်ခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ ၅။ သောတာပန်ခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ အနှစ်ငါးထောင်ပတ်လုံး ပဋိဝေဓသာသနာတော်ကြီး တည်လတ္တံ့ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တေဟိဝဿသဟဿံ၊ဆဠာဘိညေဟိဝဿသဟဿံ၊ တေဝိဇ္ဇေဟိဝဿသဟဿံ၊သုက္ခဝိပဿကေ ဟိဝဿသဟဿံ၊ပါတိမေက္ခေဟိဝဿသဟဿံ။(ဒီဃနိကယ် သမ္ပသာဒနိယသုတ် အဋ္ဌကထာ။) အဓိပ္ပာယ်ကား ၁။ ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန္တာခေတ်အနှစ်တစ်ထောင်။ ၂။ အဘိညာဉ် ခြောက်ပါးရသော ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ ၃။ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကိုရသော ရဟန္တာခေတ် အနှစ်တစ်ထောင်။ ၄။ သုက္ခ ဝိပဿက ရဟန္တာခေတ်အနှစ်တစ်ထောင်။ ၅။ အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်မြောက်သော သောတာပန် အစရှိသော အရိယာခေတ်အနှစ်တစ်ထောင်။ နှစ်ပေါင်းငါးထောင်ပတ်လုံးသာသနာတော်တည်လတ္တံ့ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓာနံ ပရိနိဗ္ဗာနတော ဝဿသဟဿမေဝ ပဋိသမ္ဘိဒါနိဗ္ဗတ္တေတုံ သက္ကောန္တိ၊ တတောပရံ ဆဠာဘိညာ၊ တတောပိ အသက္ကေန္တေ တေိဿာ ဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ။ ဂစ္ဆန္တကာလေ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသက္ကောန္တာသုက္ခဝိပဿကာဟောန္တိ။ တေနေဝနယေနအနာဂါမိနော၏ သကဒါဂါမိနော၊ သောတာ ပန္နာတိ။(အင်္ဂုတ္ထိုရ် အဋ္ဌကထာ၊ သမ္မောဟ ဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာနှစ်စောင်။) အဓိပ္ပာယ်ကား။ ။ အထက် ဒီဃနိကာယ် အဋ္ဌကထာနှင့်အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ ဤသိုလျှင် ကျမ်းဂန်အသီးသီးလာသည်ကို ထောက်၍ သာသနာတော် ၅ဝဝဝ တည်ရှိကြောင်းသိရလေသည်။ ကိုးကား ဗုဒ္ဓဘာသာ