မလှိုင်မြို့နယ် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင် တွင်ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ မလှိုင်မြို့ ဖြစ်သည်။ သမိုင်း​ကြောင်း မလှိုင်မြို့ရှိ ရွှေမု​ဌော​စေတီ​တော်မြတ်ကြီးသည် သာသနာသက္ကရာဇ် ၂၁၄ခုနှစ် ​တော်သလင်းလပြည့်​ကျော် ၁ရက်၊ ဘီစီ၃၃၀တွင် တည်ထားခဲ့သည်ဟု ဘုရားသမိုင်းအရလည်း​ကောင်း၊ပုဂံပြည့်ရှင် ပထမမင်းဖြစ်​သော သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းမတိုင်မီကပင် မလှိုင်မြို့ ပြူကန်ရွာတွင် ပြူတို့​ကျေးရွာတည်​နေထိုင်ခဲ့​ကြောင်းကို မလှိုင်မြို့နယ်၏ ကျေးရွာများမှာ ဆည်ထိပ်​ကျေးရွာ ရွှေစာပင်​စေတီ​တော် အ​ထောက်အထားအရလည်း​ကောင်း၊မလှိုင်ရွာရှိ ပုပ္ပရတနာဦး​စေတီ​တော် ​လောကဉာဏ်ထွန်းလင်း ရုပ်ပွား​တော်မြတ်ကြီးအ​ကြောင်း ကမ္မည်း​ရေးထိုးထားသည့် ​ကြေးသွန်း​ခေါင်း​လောင်းကြီးတွင် ၁၁၆၃ခနှစ် တန်ခူးလပြည့်​ကျော်၁ရက်၊ တနင်္ဂ​နွေ​နေ့တွင် ​ရေစက်သွန်းချခဲ့​ကြောင်း အ​ထောက်အထားမျာူအရ မလှိုင်မြို့သည် ​ရှေးယခင်ကပင် ရွာအဖြစ်တည်ရှိခဲ့​ကြောင်း သိနိုင်သည်။ ဆရာ​တော် ဦးတိ​လောက ပြန်ဆို​​သော ပရိယတ္တိစာတမ်းတွင် မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ ယခုမြို့သည် ​ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်ကပင် မြို့ဟု​ခေါ်ခဲ့​ကြောင်း ​တွေ့ရသည်။ ထိုစဉ်က မလှိုင်မှာ မြို့ဖြစ်​သော်လည်း လွန်ခဲ့​သော နှစ်​ပေါင်း ၁၇၀ခန့် ဘိုး​တော်ဘုရားလက်ထက်က ရွာတစ်ရွာသာဖြစ်​ကြောင်း ​ရှေး​ဟောင်း ​ခေါင်း​လောင်းတစ်ခုက ​ဖော်ပြသည်ဟု ​ရေးသားထားပြန်သည်။ ထို့အပြင် ပန်းအိုင်ရွာမှ ဆရာကြီးဦးမြင့်ဦး၏ ​လေ့လာမှုအရ မလှိုင်၊ပန်းလှိုင်၊ပန်းအိုင်ရွာညီ​နောင်များသည် နိဂုံးများဖြစ်ကာ မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်ကပင် ပန်းတလဲ(ပင်းတလဲ)စီရင်စုလက်​အောက်တွင် ထားရှိကာ ပင်းတလဲမြို့ဝန်က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ရွှေမု​ဌောဘုရားအနီးတွင် ပန်းများလှိုင်​နေရာမှ ပန်းလှိုင်ဟု​ခေါ်တွင်ရာမှ ​နောင်တွင် မလှိုင်ဟု အမည်တွင်လာခဲ့သည်။၁၉၇၅ခုနှစ် ဇူလိုင်၁၅ရက်တွင် ပြည်ထဲ​ရေးနှင့် သာသနာ​ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ပထဝီဝင်အ​နေအထား မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၀ဒီဂရီ ၅၅မိနစ်နှင့် ၂၁ဒီဂရီ ၀၀မိနစ် အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၅ဒီဂရီ ၂၅မိနစ်နှင့် ၉၅ဒီဂရီ ၅၀မိနစ်အကြားတွင် တည်ရှိသည်။ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၄၂၈.၇တုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ နယ်နိမိတ် မလှိုင်မြို့နယ်၏ အ​ရှေ့ဘက်တွင် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊​တောင်ဘက်တွင် ​​မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊အ​နောက်ဘက်တွင် ​တောင်သာမြို့နယ်နှင့် ​ကျောက်ပန်း​တောင်းမြို့နယ်၊ ​မြောက်ဘက်တွင် ​တောင်သာမြို့နယ်၊နွားထိုးကြီးမြို့နယ်များ တည်ရှိသည်။ ​​မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ​ပင်လယ်​ရေမျက်နှာပြင်အထက် ​ပေ၉၀၀အထက်တွင် တည်ရှိသည်။​မြို့နယ်၏ ​မြောက်ပိုင်းတွင် ညီညာပြန့်ပြူး​သော ယာ​မြေများ၊အ​ရှေ့ပိုင်းတွင် ​ကျောက်စရစ်ကုန်း​မြေများ၊ ဆပ်ပြာ​မြေများ၊​တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် လျို​မြောင် ​ချေက်ကမ္ဘားများ၊အ​နောက်ပိုင်းတွင် ပုပ္ပါး​တောင်နှင့် ထိစပ်​နေ​သော ​တောင်တန်းများ တည်ရှိသည်။ မလှိုင်မြို့၏ ​တောင်ဘက်ပိုင်းမှစတင်၍ နိမ့်ဆင်းသွား​သော မျက်နှာပြင်​ကြောင့် ​မြောက်ဘက်နှင့် အ​ရှေ့​မြောက်ဘက်သို့ ​ရေများ စီးဆင်းသွားသည်။ လူဦး​ရေ မလှိုင်မြို့နယ်တွင်နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများတွင် ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်။ ထို့နောက် ချင်းနှင့် အခြားလူမျိုးများ အစဉ်လိုက်များပြားစွာနေကြသည်။ ကိုးကွယ်မှုအနေဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံး ကိုးကွယ်ကာ အစ္စလာမ်နှင့် ခရစ်ယာန်ကိုးကွယ်သူဦးရေမှာ အစဉ်လိုက်များပြားသည်။ မြို့နယ်ဦးရေ၏ ၀.၀၀၃%မှာ အခြားသော နိုင်ငံခြားလူမျိုးနွယ်ဝင်များဖြစ်သည့် အိန္ဒိယလူမျိုးများဖြစ်သည်။ စီးပွား​ရေး မလှိုင်မြို့နယ်သည် မန္တ​လေးတိုင်းအတွင်း စီးပွား​ရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု​နှေး​ကွေး​သော မြို့နယ်ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်​နေလူထုသည် စိုက်ပျိုး​ရေးကို အဓိကထား၍ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ မြို့နယ်၏ အဓိကထွက်ကုန်မှာ နှမ်း၊ပြောင်း၊ပဲစဉ်းငုံ၊ပဲနှောက်၊မြေပဲ၊ကြက်သွန်၊ ထန်းလျက်နှင့် မလှိုင်ဝါများဖြစ်ကာ ရန်ကုန်တိုင်းသို့ အများဆုံး တင်ပို့​ရောင်းချသည်။ နိုင်ငံပိုင် ဝါကြိတ်စက်ရုံ၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင် အလုပ်ရုံ၂ရုံ၊ အိမ်တွင်း စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း ၁၇၂ခု တည်ရှိသည်။ ​ဈေးများ မြို့မ​ဈေး ပန်းအိုင်ဈေး ​နှောကန်​ဈေး သိမ်ကုန်းဈေး ဆည်တို​ဈေး ပို့​ဆောင်ဆက်သွယ်​ရေး မလှိုင်မြို့နယ်သည် မန္တ​လေးတိုင်းအတွင်းရှိ တိုင်းအတွင်းမြို့နယ်များနှင့်သာ ထိစပ်​နေ​သော ကုန်းပိတ်မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ကာ ကုန်းလမ်းဖြင့်သာ သွားလာနိုင်သည်။ မြို့နယ်အတွင်း ခရိုင်ချင်းဆက်လမ်း၊ မြင်းခြံ-မိတ္ထီလာလမ်းတို့ ဖြတ်သန်းသွားကာ မြို့နယ်၏ အ​ရှေ့ဘက်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်-မန္တ​လေး အမြန်လမ်းမကြီးမှာ အနည်းငယ်ဖြတ်သန်းသွားသည်။ ပညာ​ရေး အ​ခြေခံပညာ အထက အထက်တန်းကျောင်း ၇ကျောင်းရှိသည်။ အထက မလှိုင် အထက ဆည်တို အထက မုံပင် အထက ​နှောကန် အထက ပန်းအိုင် အထက မှရိုး အထက ​ရေငံရွှေ​ပေါ်ကျွန်း အထက(ခွဲ)/အလက အလက (ထ(ခွဲ)) သာထွန်း​အေး အလက (ထ(ခွဲ)) ရုံးပင်​ဇောက် အလက (ထ(ခွဲ)) ဝါးရုံ အလက (ထ(ခွဲ)) ကျွဲခြံ အလက (ထ(ခွဲ)) မြို့သစ် အလက (ထ(ခွဲ)) ​ကျောက်တန်း အလက (ထ(ခွဲ)) သက္ကယ်ကျင်း အလက (ထ(ခွဲ)) ကျပ်ဖြူ အလက ထန်း​တော အလက အုပ်ကြီး အလက ကုန်းလည် အလက သိမ်ကုန်း အလက လယ်တာ​ကောင်း အလက ထန်းပင်ကန် အလက ကူကြီးကုန်း အလက သဘွတ်ကုန်း အလက ​ပျော်ဘွယ် အလက ယာကြီးကုန်း အလက ဖက်ကုန်း အလက လက်​စွေ့ အလက မြင်းဦးလှည့် အလက ကသစ်ပင် အလက လဲ​​တော အလက တည်ကြီး​စော အလက သမန်းကန် အလက အုတ်ဖိုကန် အလက ​ဖျောက်ဆိပ်ကုန်း အလက​ ညောင်ကုန်း အလက​ တောင်ရိုးတဲ အလက ကံရွာ အလက သုံး​တောင် အမက မူလတန်း၊မူလွန်၊အလယ်တန်း(ခွဲ) ၁၄၈ကျောင်းရှိသည်။ ကျန်းမာ​ရေး မလှိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ ဆည်တို တိုက်နယ်​ဆေးရုံ ကျောက်တန်း တိုက်နယ်​ဆေးရုံ ​နှောကန် တိုက်နယ်​ဆေးရုံ မရိုး(မှတ်+ရိုး) တိုက်နယ်ဆေးရုံ ကိုးကား မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မြို့နယ်များ