廈門話拉丁化新文字

廈門話拉丁化新文字(Emngwe Ladingxua Sinmundzi (ELS))是以廈門話為拼寫對象的拉丁化新文字，是不包含聲調的拼音方案。

## 字母表

拉丁字母｜a｜b｜bh｜c｜d｜dz｜e｜er｜g｜gh｜i/j｜k｜l

字母唸法｜亞a｜悲bi｜米bhi｜此c｜知di｜兒dzi｜廈e｜禍er｜機gi｜宜ghi｜伊i｜器ki｜利li

唸法台羅｜à｜pi｜bí｜tshír｜ti｜jî｜ē｜ēr｜ki｜gî｜i｜khì｜lī

使用場合｜漳州音｜泉州音

拉丁字母｜m｜n｜ng｜nh｜o｜oh｜p｜s｜t｜u/w｜x｜y｜z

字母唸法｜姆m｜年ni｜秧ng｜奧o｜烏oh｜鄙pi｜思s｜恥ti｜吁u｜喜xi｜與y｜書z

唸法台羅｜ḿ｜nî｜ng｜nn｜ò｜oo｜phí｜sir｜thí｜u｜hí｜ír｜tsir

使用場合｜鼻音後綴｜泉州音

## 聲韻

### 聲母與子音韻母

聲母｜b｜bh｜p｜m｜d｜dz｜t｜n｜l｜g｜gh｜k｜ng｜nh｜x｜z｜c｜s｜w｜j

漢字例｜悲｜米｜鄙｜姆｜知｜兒｜恥｜年｜利｜機｜宜｜器｜秧｜喜｜書｜此｜思｜吁｜伊

腔調｜漳

台羅｜p｜b｜ph｜m｜t｜j｜th｜n｜l｜k｜g｜kh｜ng｜nn｜h｜ts｜tsh｜s｜u｜i

台羅(韻母)｜m(h)｜ng(h)

### 韻母

單韻母｜a｜e｜er｜i｜o｜oh｜u｜y(省略)

漢字例｜亞｜廈｜禍｜伊｜奧｜烏｜吁｜與

腔調｜詔安｜泉

台羅｜a(h)｜e(h)｜er(h)｜i(h)｜o(h)｜oo(h)｜u(h)｜ir

複合韻母｜ai｜ao｜ei｜ou｜ia｜io｜iu｜iao｜wa-ua｜wai-uai｜wi-ui｜we-ue

漢字例｜愛｜奧｜芋｜也｜藥｜友｜妖｜活｜歪｜為｜鞋

腔調｜詔安｜泉

台羅｜ai(h)｜au(h)｜(ere(h))｜eru｜ia(h)｜io(h)｜iu(h)｜iau(h)｜ua(h)｜uai｜ui(h)｜ue(h)

帶鼻韻母｜am｜an｜ang｜om｜ong｜wang-uang｜im｜em｜in

漢字例｜暗｜安｜甕｜汪｜汪｜陰｜陰｜因

腔調｜(方音)｜泉

台羅｜am｜an｜ang｜om｜ong｜uang｜im｜irm｜in

帶鼻韻母｜iam｜ian｜ing｜eng｜iong｜iang｜un｜en｜wan-uan

漢字例｜鹽｜演｜英｜英｜央｜央｜恩｜恩｜彎

腔調｜泉｜(方音)｜泉

台羅｜iam｜ian｜ing｜irng｜iong｜iang｜un｜irn｜uan

鼻化韻母｜anh｜inh｜enh｜ianh｜iaonh｜iunh｜ionh

漢字例｜餡｜嬰｜嬰｜營｜羊｜羊｜羊

腔調｜泉｜(方音)

台羅｜ann(h)｜inn(h)｜enn(h)｜iann(h)｜iaunn｜iunn(h)｜ionn(h)

鼻化韻母｜onh｜wanh-uanh｜ainh｜winh-uinh｜wenh-uenh｜wainh-uainh

漢字例｜碗｜閒｜閒｜閒｜閒

腔調｜同安｜(方音)

台羅｜onn(h)｜uann｜ainn(h)｜uinn｜uainn(h)

促音韻母｜ap｜at｜ak｜ok｜ip｜it｜et｜ik｜ek｜iap｜iat｜iok｜iak｜ut｜wat-uat

漢字例｜壓｜折｜握｜屋｜邑｜一｜一｜憶｜憶｜葉｜悅｜約｜約｜鬱｜粵

腔調｜泉｜泉｜(方音)

台羅｜ap｜at｜ak｜ok｜ip｜it｜irt｜ik｜irk｜iap｜iat｜iok｜iak｜ut｜uat

## 拼音方式

### 音節構成

- 韻母單獨成為音節：促韻母uat及複韻母ua、uai、ui、ue可單獨成為音節，但u應改為w，拼作wat、wa、wai、wi、we等。鼻韻母uan、uang、uenh、uinh、uanh、uainh等亦可單獨成為音節，但同樣要將u改為w，拼作wan、wang、wenh、winh、wanh、wainh等。其它韻母皆可單獨成為音節。
- 聲母單獨成為音節：z(y)、c(y)、s(y)、m、ng，如zlaizui（「自來水」）、niaoc（「老鼠」）、ssiong（「思想」）、msi（「毋是」）等。
- 聲母和韻母相拼成為音節。
- n、m、ng三個聲母不配鼻音後綴，如ni（「年」）不拼成ninh、mi（「處」）不拼成minh、ngi（「硬」）不拼成nginh、niao（「貓」）不拼成niaonh等。
- 聲母bh不配任何鼻音韻母，如Emng（「廈門」）不拼成Ebhng、Monggoh（「蒙古」）不拼成Bhonggoh、munli（「文字」）不拼成bhunli等。

### 界音

多音節詞的音節間，若前後字母易誤拼，有幾種界音方式：

- 若後面的字母為a、e、o、ng，加頂撇「'」界音。
- 若後面的字母為i，以j界音：i單獨成為音節時須加上j，拼作ji，否則都改i為j。
- 若後面的字母為u，而前面字母為n，加頂撇「'」界音。
- 若後面的字母為m，前面是單韻母，加頂撇「'」界音。
- 若後面的字母是y，前面是聲母，加頂撇「'」界音。

### 字句構成

拉丁化新文字的通則：

- 詞素連寫，詞間分寫。
- 動名詞、複合名詞連寫。
- 前綴助詞（如「有」、「袂」）、後綴助詞（如「的」、「仔」）與本詞連寫。嘆詞分寫。
- 數字與量詞或位數詞（如「十」、「百」、「千」）之間、序數前綴（如「第」）與數字之間，分寫或以連字號「-」相連。
- 擬聲詞或擬態詞的疊字與疊詞，重複的部分以連字號「-」相連。
- 「A-不-A」結構，在「A」與「不-A」之間以連字號「-」相連。「不-A-不」結構，完全連寫或完全分寫。
- 四字成語，若前兩字與後兩字結構相仿，之間以連字號相連，否則完全連寫。
- 句子（到句號為止）的起首、專有名詞，詞首首字母使用大寫。
- 依具體方案而異：部份常用詞可使用音節首字母縮寫，部份常用詞有避免同音歧義的特殊拼法。

## 範例

1940年1月《南洋商報》：

廈門話拉丁化新文字原文｜台羅對照

Ghua'e ge duadi ManglamManlam Lohgang do siong, xitwei'u zinsui e xonggen,ia u iusiu xiong- wei mensen gohzitgohzik. Ghua'e ge duadi ManglamManlam LOhgang do siong, xitwei u lan'e tongbao,ia u nilao ebebhu. 5,10,5,10,zion xit e picam e sizun. 5,10,5,10,zion xit e picam e sizun. Tuatli liao ghua'e gexiong,xinhki liao xongxu ebomi. Liulong! Liulong!guilit duadi ngixiong liulong. Xoni? Xoghe?zia e xiao dngki lan'e koai egohxiong? Xoni? Xoghe? zia e xiao siudng lan'e xongxu e bomi? Dianiung a! Dianiung a !Simmi sizun? Zia e xiao xuanzu zai it-ton.

Guá-ê ke tuà-tī Bân-lâm Lōo-kang tō siōng, hit-uī ū tsin-suí ê hong-kíng, ia̍h-ū iù-siù hiông-uí bîng-sìng kóo-tsik. Guá-ê ke tuà-tī Bân-lâm Lōo-kang tō siōng, hit-uī ū lán-ê tông-pau, ia̍h-ū nî-ló ê pē-bú. 5, 10, 5, 10, tsiông hit--ê pi-tshám ê sî-tsūn. 5, 10, 5, 10, tsiông hit--ê pi-tshám ê sî-tsūn. Thuat-lī liáu guá-ê ke-hiong, hìnn--khì liáu hong-hù ê pó-mi̍h. Liû-lōng! Liû-lōng! kui-li̍t tuà-tī ī(nn)-hiong liû-lōng. Hô-nî? Hô-ge̍h? tsiah ē-hiáu tńg-khì lán-ê khó-ài ê kòo-hiong? Hô-nî? Hô-ge̍h? tsiah ē-hiáu siu-tńg lán-ê hong-hù ê pó-mi̍h? Tia-niû á! Tia-niû á! Sīm-mih sî-tsūn? Tsiah ē-hiáu huan-tsū tsai it-tông.

台閩字對照｜白話字對照

我個家蹛值閩南鷺江道上，彼位有真粹個風景，也有幼秀雄偉名勝古蹟。我個家蹛值閩南鷺江道上，彼位有咱個同胞，也有年老個父母。5、10、5、10，從彼個悲慘個時遵。5、10、5、10，從彼個悲慘個時遵。脫離了我個家鄉，棄去了豐富個寶物。流浪！流浪！規日蹛值異鄉流浪。何年？何月？才會曉軫去咱個可愛個故鄉？何年？何月？才會曉收軫咱個豐富個寶物？爹娘啊！爹娘啊！啥物時遵？才會曉歡聚在一堂。

Góa-ê ke tòa-tī Bân-lâm Lō͘-kang tō siōng, hit-uī ū chin-suí ê hong-kéng, ia̍h-ū iù-siù hiông-uí bêng-sèng kó͘-chek. Góa-ê ke tòa-tī Bân-lâm Lō͘-kang tō siōng, hit-uī ū lán-ê tông-pau, ia̍h-ū nî-ló ê pē-bú. 5, 10, 5, 10, chiông hit--ê pi-chhám ê sî-chūn. 5, 10, 5, 10, chiông hit--ê pi-chhám ê sî-chūn. Thuat-lī liáu góa-ê ke-hiong, hìnn--khì liáu hong-hù ê pó-mi̍h. Liû-lōng! Liû-lōng! kui-li̍t tuà-tī ī(ⁿ)-hiong liû-lōng. Hô-nî? Hô-ge̍h? chiah ē-hiáu tńg-khì lán-ê khó-ài ê kò͘-hiong? Hô-nî? Hô-ge̍h? chiah ē-hiáu siu-tńg lán-ê hong-hù ê pó-mi̍h? Tia-niû á! Tia-niû á! Sīm-mih sî-chūn? Chiah ē-hiáu hoan-chū chai it-tông.

1939年3月《南洋商報》：

廈拉原文｜台羅

台閩字

SIGAKLI'E XISING ZIA Danming

Sì-kak-lī ê Hi-sing Tan-bîng

四角字個犧牲者 Tan-bîng

Di lizap ni zing, wu ziit'e xulinlang, Ii si diamdi Xokgiansing Zin'gangguinh'e xiunh'e, Ii'e diongxu si lai Singapo (Singapore) tanzia, Ii zin kun'gin zuogang ngmang diongxu za-za dolai, dansi, diongxu mji-si bho dolai, simzi puesin ia bhogia. Ii'e simlai zap-xun diogip daklit iu-bhun lau bhaksai.｜Tī lī-tsa̍p nî tsîng, ū tsi̍t ê hū-lîn-lâng, i sī tiàm-tī Hok-kiàn síng Tsìn-kang kuinn ê hiunn-ē, i ê tiōng-hu sī lâi Sin-ka-pho (Singapore) thàn-tsia̍h, i tsin khûn-kín tsuè/tsò-kang ǹg-bāng tiōng-hu tsá-tsá tòtò-tńg--lâi, tān-sī, tiōng-hu m̄-i sī bô tòtò-tńg-lâi, sīm-tsì phue-sìn iā bô kià. I ê sim-lāi tsa̍p hun tio̍h-kip ta̍k-li̍t iu-būn làu ba̍k-sái.

值二十年前，有一個婦人人，伊（她）是踮值福建省晉江關個鄉下，伊（她）的丈夫是來新加坡趁食，伊（她）真勤謹做工怏望丈夫早早倒倒軫來，但是，丈夫毋伊但？是無倒倒軫來，甚至批信也無寄。伊（她）的心內十分著急逐日憂悶落目屎。

Diongxu lai Singapo siwu 4 nila, inwi mbatli, simlai siaoliam i'e xulinlang. I cianh batlang ga'i gia pue, dansi long bhowu zidio xelai'e pue, I ziu m'ai gogiala , di de-lakni'e 3 ghe. I si bhe dokila. I daising gia ziitduinhziitdiunh pue doki.｜Tiōng-hu lâi Sin-ka-pho sī ū 4 nî--lah, in-uī m̄ bat lī, sim-lāi siàu-liām i ê hū-lîn-lâng. I tshiánn pa̍t-lâng kā i kià phue, tān-sī lóng bô ū tsih-tio̍h he-lāi ê phue, i tsiū m̄ ài koh kià--lah, tī tē-la̍k nî ê 3 ge̍h. I sī beh tò--khì--lah. I tāi-sing kià tsi̍t tiunn phue tò--khì.

丈夫來新加坡是有四年啦，因為毋𧧸字，心內數念伊個婦人人。伊請別人加伊寄批，但是朗無有接著彼內個批，伊就不愛閣寄啦，值第六年個三月。伊是欲倒倒軫去啦。伊代先寄一張批倒倒軫去。

Ziit'e simlai manxun diogip dide tingxaao diongxu'e siaosit'e xulinlang, zidio diongxu'e pue, si zaijunh-e.xuanhxi zaijunh'e kaisim'a. Ii te zitdiunh pue, baitok gebia'e zz lau-aze kuanh,lau-aze dit-dit io tao laubhaksailaobhaksai, tohkui bi'ai! Siunhki I si takge 7 nigu'e susu, ghohging, lun'ghu, sianzin, xianzai ciudiong de-de ziitdiungpueziitdiunhpue bhuexiao tak, mzai lai'min'e isu giksim giansiao gongbhue cut. Bek gao bhoxuat'e si. I gong mxola! Mxola!｜Tsi̍t ê sim-lāi bān hun tio̍h-kip tī teh thìng-hāu tiōng-hu ê siau-sit ê hū-lîn-lâng, tsih-tio̍h tiōng-hu ê phue, sī tsáinn-iūnn ê huann-hí tsáinn-iūnn ê khai-sim--ah. I thê tsit tiunn phue, pài-thok ke-pian/pinn ê tsu-tsú? láu-a-tsé khuànn, láu-a-tsé ti̍t-ti̍t iô thâu làu ba̍k-sái, thóo-khuì pi-ai! Siūnn-khí i sī tha̍k-kè 7 nî kú ê sù-su, gōo-king, lūn-gú, sian-tsîn, hiān-tsāi tshiú-tiong té-té tsi̍t tiunn phue, buē-hiáu thak, m̄ tsai lāi-bīn ê ì-sù kik-sim kiàn-siàu kóng-buē--tshut. Pik-kàu bô-huat ê sî. I kóng m̄ hó--lah! M̄ hó--lah!

一個心內萬分著急值寧聽候丈夫個消息個婦人人，接著丈夫個批，是怎樣個歡喜怎樣個開心啊。伊（她）提這張批，拜託家邊個諸子? 老阿姊看，老阿姊直直搖頭流目屎，吐氣悲哀！想起伊是讀過七年久個四書、五經、論語、先秦，現在手中短短一張批未曉讀，不知內面個意思激心見笑講未出。迫較無法個時。伊講不好啦！不好啦！

Cinhcam, zuatmong! Si'e ohxun baowiliao xulinlang'e zuanboh, zitsi Ii iging bhoxuat zaitseziatse? gagi, di 30 xunzing i'ao. Ii xising-liao, gohxiong si ziitjunh laoliat canxng si ziitjunh xosiu, dansi! I soh siaoliam'e lang si ingwan bhuowe dolaila.｜Tshinn-tshám, tsua̍t-bōng! Sî ê oo-hûn pau-uî-liáu hū-lîn-lâng ê tsuân-pōo, tsit sî i í-king bô-huat tsiat-tsè? ka-kī, tī 30 hun-tsing í-āu. I hi-sing--liáu, kòo-hiong sī tsi̍t-iūnn lāu-lia̍t tshân-hn̂g sī tsi̍t-iūnn hó-siu, tān-sī! I sóo siàu-liām ê lâng sī íng-uán buē-uē tòtò-tńg--lâi--ah.

悽慘、絕望！時個烏雲包圍了婦人人個全部，此時伊（她）已經無法 節制? 家己，值三十分鐘以後。伊（她）犧牲了，故鄉是一樣鬧熱田園是一樣好收，但是！伊所數念個人是永遠未會倒倒軫來啦。

## 參閲

- 拉丁化新文字

## 基本資料

- hanji：拉丁化新文字
- - 閩南語白話字：La-teng-hòa Sin Bûn-jī
- sinbhundzi：Ladingxua Sin Mundzi
- 他加祿語：La-ting-huà Sin Bûn-jī
- bp：Lādīnghuà Sīn Bbúnzzî