越南語文法

越南語文法為基於越南語之語法。越南語歸屬於分析語，這顯出越南語的語句結構主要是通過"輔助詞"(helper words)而不是"屈折表達詞"(inflection)來聯係語詞之間的關係。基本的詞序是主動賓語序(SVO)，但句式可以重組且是話題優先句構。越南語在其他方面大部分主要是以中心詞方向性參數(源自X′理論)為主導性；越南語有一個名詞分類系統；亦有代詞脫落類語言語句（以及"代系詞脫落"語句）之句式、疑問詞移位架構，並允許動詞序列化等之語法語句特性。

## 概論

越南語是孤立語，動詞沒有型態變化，名詞既沒有文法上的性別跟數的形式，也沒有文法上格的變化，形容詞也不需要跟被修飾的名詞保持文法上的性、數、格上的一致。文句內的詞通過詞序來表達文法作用，所以詞序對越南語非常的重要，更改了詞的排序也就更改了句子的意思。這跟漢語一樣。越南語的文句結構是：主語－謂語－賓語(SVO)。

跟多數東南亞語言（泰語、寮語、馬來語等）一樣，越南語也是形容詞後置的語言。所以「越南語」就不是「Việt（越）Nam（南）Tiếng（語）」，而是「Tiếng Việt Nam」；「京族的正式語言」就應該寫成 「ngôn ngữ（言語）chính thức（正式）của［屬於、的］dân tộc（民族）Kinh（京）」。

不同的虛詞表達不同的意思。đã（已經）、đang（當, 正當, 正在）、sẽ（將要）是三個不同的虛詞，它們各有自己的涵義，添加在動詞的前面就表達出動詞進行的三種不同狀況：viết（曰，寫）、đã viết（㐌曰，已寫）、đang viết（當曰，正寫）、sẽ viết（𠱊曰，將寫）。

## 方言差異

越南語方言種類比較簡單，大致分做3類。三者間的差異主要在音韻和詞彙上，文法上的差異非常小。

方言名稱｜地區｜舊名

北部方言｜河內、海防等地｜東京方言

北中方言｜乂安（榮、清章）、清化、廣平、河靜｜上安南方言

中部方言｜順化、廣南｜上安南方言

南部方言｜胡志明市、湄公河三角洲｜交趾支那方言

現代越南語的發音以河內腔（北方方言）為標準。但是不少的海外越僑說的是西貢（南方方言）腔的越南語。海外的越南語媒體多數都用西貢腔廣播。河內腔跟西貢腔主要差別是在聲調和捲舌音上。

在河內腔中，後面3組的字母並沒有發音上的差別：tr=ch=/c/、d=r=gi=/z/、s=x=/s/。但是在西貢腔中，r, s, tr 需要捲舌，ch, gi, x 沒有捲舌。而且西貢腔將 d 唸做半元音/j/。

捲舌音｜平舌音｜半元音｜現代標準音

tr｜ch

r｜gi｜d

s｜x

入聲韻尾方面，西貢腔僅將i以及一部分ê之後的-t發作/-t̚/，其他的-t均發作/-k̚/。而所有的-ch均發作/-t̚/。

在聲調上，西貢腔將跌聲（Thanh ngã；陽上；第5調）歸併到問聲（Thanh hỏi；陰上；第4調）。所以，西貢腔的越南語只有5個聲調。

## 字詞結構

越南語是一種單音節語言，幾乎每個音都至少有一個涵義，故而跟漢語一樣，可以很自由的組合新詞彙表達新概念。例如「đã／㐌」有「已經」的意思，而「rồi／耒」是「完成」的意思，兩者組成新詞「đã rồi／㐌耒」的意思就是「已經完成」；再如「định／定」是漢字「定」，它跟「đã／㐌」組成新詞「đã định／㐌定」，意思就是「已經確定，已經定下來，既定，原來就定下來了」的意思。

越南語的詞彙相當豐富，與韓語和日本語一樣都是漢字詞（漢越詞）非常豐富的語言，所以根據詞彙的來源，越南語的詞彙可以被分做下面四種：

### 固有詞（純越詞）

固有詞是越南語本身就有的詞彙，這些詞彙多是日常生活中常用的動、名詞，比如動詞「đi／𠫾（去）」、名詞「cơm／粓（飯）」等；以及一些具象的名詞，比如「cây／𣘃（樹）」、「nước／渃（水）」等。

在原漢字文化圈的語言中，日語跟韓語至今依然並用著兩套數詞（固有數詞跟漢語數詞），並且大量的數字概念的表達方式都已漢化。而越南語沒有完全採用漢語數詞，一到千的數詞依然有自己固有的表達方式，僅有少量的數字概念的表達方式漢化，「triệu（百萬）」就是漢字數詞「兆」參見：越南語數字。

### 漢越詞

漢越詞是越南語中自古漢語派生出的詞彙，即越南語的漢字詞。越南語中漢越詞的數量非常多，其比重不低於60%。在這些漢字詞中，比較少的單音節漢字詞被直接當作詞彙來用，例如：học（學）、tại（在）；多數的單音節漢字詞都被當作構詞的部件來使用，像上文提到的「đã định」即是。

- 有相當大量的漢越詞的意義與現代漢語一致，比如：

lịch sử（歷史）、định nghĩa（定義）、phong phú（豐富）、điều hoà（調和）、thời sự（時事）。

- 漢越詞中也存在大量與現代漢語使用相同的漢字，但意義相異的漢越詞，如：

phương tiện（方便）：在越南語中的意思是「手法」、「手段」。

văn phòng（文房）：在越南語中的意思是「辦公室」、「寫字樓」。

phương phi（芳菲）：在越南語中的意思是「豐滿」。

phong lưu（風流）：在越南語中的意思是「富足」、「富裕」。

Ván Cờ（𥯈棋）：在越南語中的意思是「棋局」。

trụ sở（住所）：在越南語中的意思是「總部」。

- 越南語中亦存在大量越南自製漢越詞，其特點類似日語中的「和製漢語」這些詞彙由古漢語語素構成，可以直接用漢字寫出，但漢語中並無這些詞彙，如：

bệnh cảm（病感）：感冒。

khẩu trang（口裝）：口罩。

Đời（𠁀）：世代。

- 一部分日語中的用漢字表記的固有詞也傳入越南語中，與漢語、朝鮮語一樣，也採用本國的漢字音（越南為漢越音）讀出來，被視為漢越詞的一部分，如：

lập trường（立場）－立場（たちば/tachiba）

trường hợp（場合）－場合（ばあい/baai）

thủ tục（手續）－手続（てつづき/tetsuzuki）

### 外來語

外來語是越南語中由古漢語以外的語言傳入的詞彙。其主要來自近現代的法語、英語詞彙，也有少量來自本國少數民族語言或其他語言的。

由於曾經是法國的殖民地，法語的辭彙也自然流入了越南語中，比如 「ga」（火車站）就是來自法語的「gare」。

### 混種詞

混種詞是以上三種詞的混合型。如：

vôi hoá／𪿙化－鈣化 （「𪿙」為固有語素「石灰」，「hoá」為漢越語素「化」）

ôm kế／揞計－歐姆表、歐姆計 （「ôm」為外來語素「歐姆」，「kế」為漢越語素的「計」）

nhà băng／茹繃－銀行 （「nhà」為固有語素「家、房」，「băng」為外來語素「銀行」）

ngày sinh／𣈜生－生日 （「ngày」為固有語素「日、天」，「sinh」為漢越語素「生」）

trưởng ga／長𥩤－火車站長 （「trưởng」為漢越語素「長」，「ga」為法語外來語素「火車站」）

## 數詞

### 基數

數字 1-99

基數字｜+ 10｜× 10

1｜một ~ mốt｜mười một (11)

2｜hai｜mười hai (12)｜hai mươi (20)

3｜ba｜mười ba (13)｜ba mươi (30)

4｜bốn, tư｜mười bốn (14)｜bốn mươi (40)

5｜năm｜mười lăm (15)｜năm mươi (50)

6｜sáu｜mười sáu (16)｜sáu mươi (60)

7｜bảy or bẩy｜mười bảy (17)｜bảy mươi (70)

8｜tám｜mười tám (18)｜tám mươi (80)

9｜chín｜mười chín (19)｜chín mươi (90)

10｜mười｜(mười mươi) (100)

數字 100-999

100｜một trăm｜200｜hai trăm｜900｜chín trăm

101｜một trăm lẻ một｜201｜hai trăm lẻ một｜901｜chín trăm lẻ một

102｜một trăm lẻ hai｜202｜hai trăm lẻ hai｜902｜chín trăm lẻ hai

105｜một trăm lẻ năm｜205｜hai trăm lẻ năm｜905｜chín trăm lẻ năm

110｜một trăm mười｜210｜hai trăm mười｜910｜chín trăm mười

111｜một trăm mười một｜211｜hai trăm mười một｜911｜chín trăm mười một

112｜một trăm mười hai｜212｜hai trăm mười hai｜912｜chín trăm mười hai

115｜một trăm mười lăm｜215｜hai trăm mười lăm｜915｜chín trăm mười lăm

120｜một trăm hai mươi｜220｜hai trăm hai mươi｜920｜chín trăm hai mươi

121｜một trăm hai mươi mốt｜221｜hai trăm hai mươi mốt｜921｜chín trăm hai mươi mốt

122｜một trăm hai mươi hai｜222｜hai trăm hai mươi hai｜922｜chín trăm hai mươi hai

125｜một trăm hai mươi lăm｜225｜hai trăm hai mươi lăm｜925｜chín trăm hai mươi lăm

155｜một trăm năm mươi lăm｜255｜hai trăm năm mươi lăm｜955｜chín trăm năm mươi lăm

數字 1,000-999,999

1,000｜một ngàn｜10,000｜mười ngàn｜21,000｜hai mươi mốt ngàn｜155,000｜một trăm năm mươi lăm ngàn

1,001｜một ngàn không trăm lẻ một｜10,001｜mười ngàn không trăm lẻ một｜21,001｜hai mươi mốt ngàn không trăm lẻ một｜155,001｜một trăm năm mươi lăm ngàn không trăm lẻ một

1,021｜một ngàn không trăm hai mươi mốt｜10,021｜mười ngàn không trăm hai mươi mốt｜21,021｜hai mươi mốt ngàn không trăm hai mươi mốt｜155,021｜một trăm năm mươi lăm ngàn không trăm hai mươi mốt

1,055｜một ngàn không trăm năm mươi lăm｜10,055｜mười ngàn không trăm năm mươi lăm｜21,055｜hai mươi mốt ngàn không trăm năm mươi lăm｜155,055｜một trăm năm mươi lăm ngàn không trăm năm mươi lăm

1,100｜một ngàn một trăm｜10,100｜mười ngàn một trăm｜21,100｜hai mươi mốt ngàn một trăm｜155,100｜một trăm năm mươi lăm ngàn một trăm

1,101｜một ngàn một trăm lẻ một｜10,101｜mười ngàn một trăm lẻ một｜21,101｜hai mươi mốt ngàn một trăm lẻ một｜155,101｜một trăm năm mươi lăm ngàn một trăm lẻ một

1,121｜một ngàn một trăm hai mươi mốt｜10,121｜mười ngàn một trăm hai mươi mốt｜21,121｜hai mươi mốt ngàn một trăm hai mươi mốt｜155,121｜một trăm năm mươi lăm ngàn một trăm hai mươi mốt

數字 1,000,000 以上

1 × 106｜một triệu｜1 × 1018｜một tỉ tỉ

1 × 109｜một tỉ｜1 × 1021｜một ngàn tỉ tỉ

1 × 1012｜một ngàn tỉ｜1 × 1024｜một triệu tỉ tỉ

1 × 1015｜một triệu tỉ｜1 × 1027｜một tỉ tỉ tỉ

## 參考文獻

- Beatty, Mark Stanton. (1990). Vietnamese phrase structure: An x-bar approach. (Master's thesis, University of Texas at Arlington).
- Behrens, Leila. (2003). Classifiers, metonymies, and genericity: A study of Vietnamese. In C. Zelinsky-Wibbelt (Ed.), Text, context, concepts (pp. 65–125). Text, translation, computational processing (No. 4). Berlin: Mouton de Gruyter.
- Cao Xuân Hạo. (1988). The count/mass distinction in Vietnamese and the concept of 『classifier』. Zeischrift für Phonetik, Sprachwissenschaft und Kommunikationsforschung, 1 (41), 38-47.
- Daley, Karen Ann. (1998). Vietnamese classifiers in narrative texts. Arlington, TX: The Summer Institute of Linguistics and The University of Texas at Arlington.
- Emeneau, M. B. (1951). Studies in Vietnamese (Annamese) grammar. University of California publications in linguistics (Vol. 8). Berkeley: University of California Press.
- Löbel, Elisabeth. (1999). Classifiers vs. genders and noun classes: A case study in Vietnamese. In B. Unterbeck & M. Rissanen (Eds.), Gender in grammar and cognition, I (approaches to gender) (pp. 259–319). Berlin: Mouton de Gruyter.
- Nguyễn, Đình-Hoà. (1957). Classifiers in Vietnamese. Word, 13 (1), 124-152.
- Nguyễn, Đình-Hoà. (1997). Vietnamese: Tiếng Việt không son phấn. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company.
- Nguyễn, Phú Phong. (1992). Vietnamese demonstratives revisited. The Mon–Khmer Studies Journal, 20, 127-136.
- Nguyễn Tài Cẩn. (1975). Từ loại danh từ trong tiếng Việt hiện đại The word class of nouns in modern Vietnamese. Hanoi: Khoa học Xã hội.
- Nguyễn, Hùng Tưởng. (2004). The structure of the Vietnamese noun phrase. (Doctoral dissertation, Boston University, Boston, MA).
- Pham, Hoa. (2002). Gender in addressing and self-reference in Vietnamese: Variation and change. In M. Hellinger & H. Bußmann (Eds.), Gender across languages: The linguistic representation of women and men (Vol. 2, pp. 281–312). IMPACT: Studies in language society (No. 10). John Benjamins.
- Shum, Shu-ying. (1965). A transformational study of Vietnamese syntax. (Doctoral disseration, Indiana University).
- Thompson, Laurence C. (1963). The problem of the word in Vietnamese. Word, 19 (1), 39-52.
- Thompson, Laurence C. (1965). Nuclear models in Vietnamese immediate-constituent analysis. Language, 41 (4), 610-618.
- Thompson, Laurence C. (1991). A Vietnamese reference grammar. Seattle: University of Washington Press. Honolulu: University of Hawaii Press. (Original work published 1965).
- Uỷ ban Khoa học Xã hội Việt Nam. (1983). Ngữ-pháp tiếng Việt Vietnamese grammar. Hanoi: Khoa học Xã hội.

## 參閲

- 越南語詞法
- 越南語音系
- 越南法語
- 中心詞

## 外部連結

- Vietnamese/Cambodian references (Linguist List)
- Additional Vietnamese references (Linguist List)