車臣汗部

車臣汗部，一作格根車臣汗部，又稱喀爾喀東路、克嚕倫巴爾城盟、克魯倫巴爾和屯盟，簡稱車盟，是清代喀爾喀蒙古四部之一。康熙三十年（1691年）置。1911年外蒙古獨立後被博克多汗國沿用。1923年10月，蒙古人民黨政府將其改為「杭肯特烏拉省」（Хан Хэнтий уулын аймаг）。其地大致相當於今蒙古國東方省、肯特省、戈壁蘇木貝爾省，蘇赫巴托爾省北部和東部，以及東戈壁省的大部分地區。

## 沿革

明代末年，成吉思汗十八世孫謨囉貝瑪遊牧於克魯倫河一帶。其子碩壘自稱車臣汗，與土謝圖汗袞布、札薩克圖汗素巴第並稱「三汗」。後金天聰九年（1635年），碩壘遣使入貢。崇德三年（1638年），皇太極命其獻「九白」之貢。

康熙二十七年（1688年），衛拉特蒙古準噶爾部進攻喀爾喀三路。時車臣汗諾爾布及其長子伊勒登阿喇布坦相繼去世，其孫烏默客年幼，納木扎勒台吉攜烏默客及十萬餘戶部眾內附，被安置於烏珠穆沁地界（今內蒙古東、西烏珠穆沁旗一帶）。康熙三十年（1691年），置車臣汗部。次年，定車臣汗部為「喀爾喀東路」，編為十二旗：

- 車臣汗部中旗（車臣汗旗）
- 車臣汗部左翼中旗
- 車臣汗部右翼中旗
- 車臣汗部中左旗
- 車臣汗部中右旗
- 車臣汗部中前旗
- 車臣汗部中後旗
- 車臣汗部中下旗（車臣汗部中末旗）
- 車臣汗部左翼前旗
- 車臣汗部左翼後旗
- 車臣汗部右翼前旗（《平定朔漠方略》無此旗）
- 車臣汗部右翼後旗

康熙三十五年（1696年），烏默客從康熙皇帝征噶爾丹。三十六年，車臣汗部返回克魯倫河遊牧。乾隆二十年，車臣汗部增至二十三旗，至清末不改：

- 車臣汗部中末次旗，康熙三十四年（1695年）置
- 車臣汗部中左前旗，康熙三十六年（1697年）置
- 車臣汗部中右後旗，康熙三十六年（1697年）置
- 車臣汗部左翼左旗，康熙四十年（1701年）置
- 車臣汗部左翼右旗，康熙四十年（1701年）置
- 車臣汗部右翼左旗，康熙四十年（1701年）置
- 車臣汗部左翼後末旗，康熙五十年（1711年）置
- 車臣汗部右翼中右旗，康熙五十一年（1712年）置
- 車臣汗部右翼中左旗，康熙五十二年（1713年）置
- 車臣汗部中末右旗，乾隆十四年（1749年）置
- 車臣汗部右翼中前旗，乾隆二十年（1755年）置

其地東至額爾德尼陀羅海與黑龍江呼倫貝爾為鄰，西至察罕齊老圖與土謝圖汗部為鄰，南至塔爾袞柴達木，北至溫都爾罕與俄羅斯接壤。該部會盟於克魯倫河巴爾斯浩特，稱克魯倫巴爾和屯盟。

1911年外蒙古獨立，博克多汗國依舊沿襲清代的盟旗制度。1919年，北洋軍佔領外蒙古。1921年蒙古革命後，北洋軍被驅逐出境，蒙古人民黨上臺執政，封建王公和盟旗體制被廢除。1923年，蒙古人民黨當局依據山川河流對全國省、縣進行改名，「車臣汗艾馬克」更名為「杭肯特烏拉省」（Хан Хэнтий уулын аймаг）。1931年行政區劃變更，在杭肯特烏拉省的基礎上設立肯特省、東方省、蘇赫巴托省。此外，東戈壁省、中戈壁省、戈壁蘇木貝爾省和中央省的少部份地區昔日也屬於杭肯特烏拉省。

中華民國方面，國民政府於1928年名義上設置蒙古地方，將車臣汗部劃為克魯倫巴爾和屯盟，直至1946年正式承認其獨立，克魯倫巴爾和屯盟在法理上仍為中華民國領土。

## 車臣汗部下屬的旗、沙畢

車臣汗部下屬以下的旗、沙畢：

清代旗名｜博克多汗時期旗名｜設立時間｜始封者｜下屬蘇木數｜備註

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад өмнөд хошуу｜清阿齊圖扎薩克旗Чин ачит засгийн хошуу｜1691｜固山貝子阿南達хошууны бэйс Ананда｜12（1734年之後為5）

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼中右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад баруун этгээдийн хошуу｜阿海扎薩克旗Ахай засгийн хошуу｜1712｜輔國公車凌旺布улсад туслагч гүн Цэрэнванбу｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼中左旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад зүүн этгээдийн хошуу｜巴特爾扎薩克旗Баатар засгийн хошуу｜1713｜頭等台吉吹音珠爾тэргүүн зэрэг тайж Чойнжур｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中末旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад адгийн хошуу｜畢西日勒圖扎薩克旗Бишрэлт засгийн хошуу｜1691｜固山貝子達哩хошууны бэйс Дарь｜3

畢西日勒圖貝勒旗Бишрэлт бэйлийн хошуу

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟左翼中旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын дундад хошуу｜達爾汗扎薩克旗Дархан засгийн хошуу｜1691｜多羅郡王納木扎勒төрийн жүн ван Намжил｜2

達里干嘎旗Дарьганга хошуу｜1925｜1925年新設，原為達里岡厓牧場（Дарьгангын сүрэг）

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中末次旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад адгийн хошуу｜岱青扎薩克旗Дайчин засгийн хошуу｜1695｜頭等台吉韜賚тэргүүн зэрэг тайж Туулай｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中右後旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад баруун этгээдийн хойд хошуу｜達賴達爾汗扎薩克旗Далай дархан засгийн хошуу｜1697｜一等台吉羅卜藏тэргүүн зэргийн тайж Лувсан｜1.5

達賴扎薩克旗Далай засгийн хошуу

游格吉呼圖克圖沙畢Егүзэр хутагтын шавь｜游格吉呼圖克圖沙畢Егүзэр хутагтын шавь｜1864｜游格吉呼圖克圖魯布桑丹津那木濟勒Егүзэр хутагт Лувсанданзаннамжил｜1923年改為額爾德尼查干烏拉旗（Эрдэнэцагаан уулын хошуу）

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟左翼後旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын умард хошуу｜約斯特扎薩克旗Ёст засгийн хошуу｜1691｜輔國公車凌達什улсад туслагч гүн Цэрэндаш｜2.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中後旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад дахь умард хошуу｜濟農扎薩克旗Жонон засгийн хошуу｜1691｜固山貝子車布登хошууны бэйс Цэвдэн｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼中前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад өмнөд хошуу｜卓里克圖扎薩克旗Зоригт засгийн хошуу｜1754｜輔國公車凌多岳特улсад туслагч гүн Цэрэндоёд｜1

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼中後右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад дахь баруун этгээдийн хошуу｜伊勒登扎薩克旗Илдэн засгийн хошуу｜1691｜多羅郡王朋素克төрийн жүн ван Пунсаг｜4

芒來巴特爾王旗Манлай баатар вангийн хошуу｜1916｜芒來巴特爾王達木丁蘇隆Манлай баатар ван Дамдинсүрэн

鄂嫩河新布里亞特旗Онон голын шинэ буриад хошуу｜1922｜1922年為安置流亡至外蒙古的布里亞特人而設立

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад зүүн этгээдийн хошуу｜墨爾根扎薩克旗Мэргэн засгийн хошуу｜1691｜頭等台吉色稜達什тэргүүн зэрэг тайж Сэрэндаш｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中左前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад зүүн этгээдийн өмнөд хошуу｜薩魯勒扎薩克旗Саруул засгийн хошуу｜1697｜一等台吉貢楚克тэргүүн зэргийн тайж Гончиг｜1

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟左翼右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын баруун этгээдийн хошуу｜蘇吉格圖扎薩克旗Сүжигт засгийн хошуу｜1701｜頭等台吉垂扎木素тэргүүн зэрэг тайж Чойжамц｜1

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼左旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын зүүн этгээдийн хошуу｜斯日格楞扎薩克旗Сэргэлэн засгийн хошуу｜1701｜頭等台吉根敦тэргүүн зэрэг тайж Гэндэн｜0.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟車臣汗旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы Сэцэн ханы хошуу｜車臣汗旗Сэцэн ханы хошуу｜1691｜車臣汗烏默客сэцэн хан Өмхэй｜2

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼中旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад хошуу｜車臣扎薩克旗Сэцэн засгийн хошуу｜1691｜多羅貝勒車布登төрийн бэйл Цэвдэн｜8

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟左翼後末旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын умард адгийн хошуу｜衛征扎薩克旗Үйзэн засгийн хошуу｜1711｜頭等台吉多爾濟達什тэргүүн зэрэг тайж Дорждаш｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟右翼後旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын умард хошуу｜胡日查扎薩克旗Хурц засгийн хошуу｜1691｜頭等台吉固嚕扎布тэргүүн зэрэг тайж Гүржав｜3

浩齊特扎薩克旗Хуучид засгийн хошуу｜1915｜額爾德尼親王色隆托濟勒Эрдэнэ чин ван Сэлнэнтожил｜1915年，以色隆托濟勒所歸附的浩齊特左翼旗部眾新設此旗。初附土謝圖汗部，1916年併入車臣汗部。

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟左翼左旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын зүүн этгээдийн хошуу｜額爾德尼扎薩克旗Эрдэнэ засгийн хошуу｜1701｜一等台吉額爾德尼тэргүүн зэргийн тайж Эрдэнэ｜1.5

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中末右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад адгийн баруун этгээдийн хошуу｜額爾哈扎薩克旗Эрх засгийн хошуу｜1750｜頭等台吉旺扎勒扎布тэргүүн зэрэг тайж Ванжилжав｜1

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟左翼前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын өмнөд хошуу｜額爾赫木色克扎薩克旗Эрхэмсэг засгийн хошуу｜1691｜鎮國公罕篤улсын түшээ гүн Ханд｜2

喀爾喀東路克魯倫巴爾和屯盟中前旗伊拉古克三呼圖克圖沙畢Халхын дорнод зам Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад өмнөд засгийн хошууны харьяа Ялгуусан хутагтын шавь｜伊拉古克三呼圖克圖沙畢Ялгуусан хутагтын шавь｜1913｜伊拉古克三呼圖克圖額琳沁多爾濟Ялгуусан хутагт Эринчиндорж｜1923年改為敖其爾松貝爾山旗（Очирсүмбэр уулын хошуу）

## 職官

- 盟長、副盟長各一人。
- 副將軍、參贊各一人。

每旗設札薩克協理台吉、管旗章京、副章京各一人。諸旗共設佐領四十人。每六佐領設參領一人，每佐領設驍騎校一人。

## 封爵

爵二十有六：車臣汗一人；附輔國公一人；扎薩克和碩親王一人，由郡王晉襲；扎薩克多羅郡王一人；附多羅貝勒一人；扎薩克多羅貝勒一人；扎薩克固山貝子二人，一由貝勒降襲；扎薩克鎮國公一人；扎薩克輔國公二人，一由貝子降襲；公品級扎薩克一等台吉一人；扎薩克一等台吉十三人，一由貝子降襲，二由輔國公降襲；附鎮國公一人，由貝子降襲。

## 車臣汗世系

世代｜名｜年份｜備註

中文譯名｜蒙古語原名

第一代｜碩壘｜?-1655年｜阿敏都喇勒孫，謨囉貝瑪子。

第二代｜巴布｜Babu｜1655年-1683年｜碩壘第五子。

第三代｜諾爾布｜Norbu｜1683年-1688年｜巴布子。

第四代｜烏默客｜Ümekei｜1688年-1709年｜諾爾布孫，伊勒登阿喇布坦子。康熙三十年（1691年）詔留車臣汗號。

第五代｜袞臣｜Güčen｜1709年-1728年｜烏默客長子。康熙四十八年襲車臣汗。

第六代｜車布登班珠爾｜Čebtenbanjur｜1728年-1733年｜袞臣長子，雍正十一年免。

第七代｜垂扎布｜Čoyijab｜1733年-1735年｜烏默客從弟。

第八代｜達瑪璘｜Damarin｜1735年-1751年｜袞臣次子。

第九代｜嘛呢巴達喇｜Manibadar-a｜1751年-1767年｜達瑪璘長子。

第十代｜車布登扎布｜Čebtenjab｜1767年-1788年｜達瑪璘次子。乾隆四十六年詔世襲罔替。

第十一代｜齊旺多爾濟｜Čivangdorji｜1788年-1795年｜車布登扎布長子。

第十二代｜朋楚克多爾濟｜Püngsuɣdorji｜1795年｜齊旺多爾濟次子，無嗣。

第十三代｜桑齋多爾濟｜Sangjayidorji｜1796年-1800年｜齊旺多爾濟長子。嘉慶五年，降四等台吉。

第十四代｜瑪哈什哩｜Maqasiri｜1800年-1807年｜朋楚克多爾濟嗣子。

第十五代｜恩克圖嚕｜1807年-1817年｜瑪哈什哩長子。嘉慶二十二年病免。

第十六代｜阿爾塔什達｜1817年-1875年｜恩克圖嚕子。

第十七代｜車林多爾濟｜Čeringdorji｜1875年-1893年｜阿爾塔什達子。

第十八代｜德木楚克多爾濟｜Demčoɣdorji｜1893年-1909年｜車林多爾濟子。

第十九代｜阿克旺那林｜1910年-1923年｜德木楚克多爾濟子。

## 歷任盟長

- 車臣汗車布登班珠爾（1728-1733）
- 車臣汗垂扎布（1733-1736）
- 車臣汗達瑪璘（1736-1750）
- 扎薩克多羅郡王德木楚克（Дэмчиг）（1750-1753）
- 車臣汗嘛呢巴達喇（1753-1767）
- 扎薩克王Базарсад（1767-1768）
- 車臣汗車布登扎布（1768-1782）
- 扎薩克和碩親王貢楚克扎布（Гончигжав）（1782-1790）
- 扎薩克多羅郡王桑齋多爾濟（Санзайдорж）（1790-1800）
- 貝勒Дагдандорж（1800-1802）
- 扎薩克輔國公袞布扎布（Гомбожав）（1802-1805）
- 車臣汗瑪哈什哩（1806-1807）
- 扎薩克和碩親王達爾瑪錫哩（Дарамшир）（1807-1813）
- 車臣汗恩克圖嚕（1813-1817）
- 車臣汗阿爾塔什達（1817-1830）
- 扎薩克和碩親王車林多爾濟（Цэрэндорж）（1830-1846）
- 扎薩克多羅貝勒貢楚克扎布（Гончигжав）（1846-1856）
- 固山貝子德吉特多爾濟（Дэжиддорж）（1856-1857）
- 扎薩克多羅郡王托克托呼圖魯（Тогтох төр）（1857-1868）
- 扎薩克鎮國公額爾德尼托克塔噶勒（Эрдэнэ-тогтоол）（1868-1875）
- 扎薩克多羅郡王莽珠巴咱爾（Манжбазар）（1875-1882）
- 車臣汗車林多爾濟（1882-1892）
- 扎薩克和碩親王那木濟勒端多布（Намжилдэндэв）（1892）
- 扎薩克多羅貝勒車林桑都布（Цэрэнсандүй）（1893）
- 車臣汗德木楚克多爾濟（1896）
- 扎薩克多羅郡王多爾濟帕喇穆（Доржпалам）（1897-1910）
- 扎薩克多羅郡王棍布蘇倫（1910-1914）
- 扎薩克多羅郡王Цогбадрах（1915-1919）
- 車臣汗那旺納林（1920-1921）

## 參考書目

- 《親征平定朔漠方略》，中國藏學出版社影印殿本
- 嘉慶重修《大清一統志》
- 光緒《欽定大清會典事例》，全國圖書館文獻縮微複製中心影印殿本
- 《清史稿》，中華書局點校本
- 譚其驤等，1974，《中國歷史地圖集》，北京：中國地圖出版社
- 祁韻士著，張穆改定，包文漢整理，1987，《清朝藩部要略稿本》，哈爾濱：黑龍江教育出版社
- 《蒙古族通史》，本書編寫組，2001，北京：民族出版社
- 《欽定外藩蒙古回部王公表傳 (四庫全書本)》，卷之五十三至卷之六十