厦门话拉丁化新文字

厦门话拉丁化新文字(Emngwe Ladingxua Sinmundzi (ELS))是以厦门话为拼写对象的拉丁化新文字，是不包含声调的拼音方案。

## 字母表

拉丁字母｜a｜b｜bh｜c｜d｜dz｜e｜er｜g｜gh｜i/j｜k｜l

字母念法｜亚a｜悲bi｜米bhi｜此c｜知di｜儿dzi｜厦e｜祸er｜机gi｜宜ghi｜伊i｜器ki｜利li

念法台罗｜à｜pi｜bí｜tshír｜ti｜jî｜ē｜ēr｜ki｜gî｜i｜khì｜lī

使用场合｜漳州音｜泉州音

拉丁字母｜m｜n｜ng｜nh｜o｜oh｜p｜s｜t｜u/w｜x｜y｜z

字母念法｜姆m｜年ni｜秧ng｜奥o｜乌oh｜鄙pi｜思s｜耻ti｜吁u｜喜xi｜与y｜书z

念法台罗｜ḿ｜nî｜ng｜nn｜ò｜oo｜phí｜sir｜thí｜u｜hí｜ír｜tsir

使用场合｜鼻音后缀｜泉州音

## 声韵

### 声母与子音韵母

声母｜b｜bh｜p｜m｜d｜dz｜t｜n｜l｜g｜gh｜k｜ng｜nh｜x｜z｜c｜s｜w｜j

汉字例｜悲｜米｜鄙｜姆｜知｜儿｜耻｜年｜利｜机｜宜｜器｜秧｜喜｜书｜此｜思｜吁｜伊

腔调｜漳

台罗｜p｜b｜ph｜m｜t｜j｜th｜n｜l｜k｜g｜kh｜ng｜nn｜h｜ts｜tsh｜s｜u｜i

台罗(韵母)｜m(h)｜ng(h)

### 韵母

单韵母｜a｜e｜er｜i｜o｜oh｜u｜y(省略)

汉字例｜亚｜厦｜祸｜伊｜奥｜乌｜吁｜与

腔调｜诏安｜泉

台罗｜a(h)｜e(h)｜er(h)｜i(h)｜o(h)｜oo(h)｜u(h)｜ir

复合韵母｜ai｜ao｜ei｜ou｜ia｜io｜iu｜iao｜wa-ua｜wai-uai｜wi-ui｜we-ue

汉字例｜爱｜奥｜芋｜也｜药｜友｜妖｜活｜歪｜为｜鞋

腔调｜诏安｜泉

台罗｜ai(h)｜au(h)｜(ere(h))｜eru｜ia(h)｜io(h)｜iu(h)｜iau(h)｜ua(h)｜uai｜ui(h)｜ue(h)

带鼻韵母｜am｜an｜ang｜om｜ong｜wang-uang｜im｜em｜in

汉字例｜暗｜安｜瓮｜汪｜汪｜阴｜阴｜因

腔调｜(方音)｜泉

台罗｜am｜an｜ang｜om｜ong｜uang｜im｜irm｜in

带鼻韵母｜iam｜ian｜ing｜eng｜iong｜iang｜un｜en｜wan-uan

汉字例｜盐｜演｜英｜英｜央｜央｜恩｜恩｜弯

腔调｜泉｜(方音)｜泉

台罗｜iam｜ian｜ing｜irng｜iong｜iang｜un｜irn｜uan

鼻化韵母｜anh｜inh｜enh｜ianh｜iaonh｜iunh｜ionh

汉字例｜馅｜婴｜婴｜营｜羊｜羊｜羊

腔调｜泉｜(方音)

台罗｜ann(h)｜inn(h)｜enn(h)｜iann(h)｜iaunn｜iunn(h)｜ionn(h)

鼻化韵母｜onh｜wanh-uanh｜ainh｜winh-uinh｜wenh-uenh｜wainh-uainh

汉字例｜碗｜闲｜闲｜闲｜闲

腔调｜同安｜(方音)

台罗｜onn(h)｜uann｜ainn(h)｜uinn｜uainn(h)

促音韵母｜ap｜at｜ak｜ok｜ip｜it｜et｜ik｜ek｜iap｜iat｜iok｜iak｜ut｜wat-uat

汉字例｜压｜折｜握｜屋｜邑｜一｜一｜忆｜忆｜叶｜悦｜约｜约｜郁｜粤

腔调｜泉｜泉｜(方音)

台罗｜ap｜at｜ak｜ok｜ip｜it｜irt｜ik｜irk｜iap｜iat｜iok｜iak｜ut｜uat

## 拼音方式

### 音节构成

- 韵母单独成为音节：促韵母uat及复韵母ua、uai、ui、ue可单独成为音节，但u应改为w，拼作wat、wa、wai、wi、we等。鼻韵母uan、uang、uenh、uinh、uanh、uainh等亦可单独成为音节，但同样要将u改为w，拼作wan、wang、wenh、winh、wanh、wainh等。其它韵母皆可单独成为音节。
- 声母单独成为音节：z(y)、c(y)、s(y)、m、ng，如zlaizui（“自来水”）、niaoc（“老鼠”）、ssiong（“思想”）、msi（“毋是”）等。
- 声母和韵母相拼成为音节。
- n、m、ng三个声母不配鼻音后缀，如ni（“年”）不拼成ninh、mi（“处”）不拼成minh、ngi（“硬”）不拼成nginh、niao（“猫”）不拼成niaonh等。
- 声母bh不配任何鼻音韵母，如Emng（“厦门”）不拼成Ebhng、Monggoh（“蒙古”）不拼成Bhonggoh、munli（“文字”）不拼成bhunli等。

### 界音

多音节词的音节间，若前后字母易误拼，有几种界音方式：

- 若后面的字母为a、e、o、ng，加顶撇“'”界音。
- 若后面的字母为i，以j界音：i单独成为音节时须加上j，拼作ji，否则都改i为j。
- 若后面的字母为u，而前面字母为n，加顶撇“'”界音。
- 若后面的字母为m，前面是单韵母，加顶撇“'”界音。
- 若后面的字母是y，前面是声母，加顶撇“'”界音。

### 字句构成

拉丁化新文字的通则：

- 词素连写，词间分写。
- 动名词、复合名词连写。
- 前缀助词（如“有”、“袂”）、后缀助词（如“的”、“仔”）与本词连写。叹词分写。
- 数字与量词或位数词（如“十”、“百”、“千”）之间、序数前缀（如“第”）与数字之间，分写或以连字号“-”相连。
- 拟声词或拟态词的叠字与叠词，重复的部分以连字号“-”相连。
- “A-不-A”结构，在“A”与“不-A”之间以连字号“-”相连。“不-A-不”结构，完全连写或完全分写。
- 四字成语，若前两字与后两字结构相仿，之间以连字号相连，否则完全连写。
- 句子（到句号为止）的起首、专有名词，词首首字母使用大写。
- 依具体方案而异：部分常用词可使用音节首字母缩写，部分常用词有避免同音歧义的特殊拼法。

## 范例

1940年1月《南洋商报》：

厦门话拉丁化新文字原文｜台罗对照

Ghua'e ge duadi ManglamManlam Lohgang do siong, xitwei'u zinsui e xonggen,ia u iusiu xiong- wei mensen gohzitgohzik. Ghua'e ge duadi ManglamManlam LOhgang do siong, xitwei u lan'e tongbao,ia u nilao ebebhu. 5,10,5,10,zion xit e picam e sizun. 5,10,5,10,zion xit e picam e sizun. Tuatli liao ghua'e gexiong,xinhki liao xongxu ebomi. Liulong! Liulong!guilit duadi ngixiong liulong. Xoni? Xoghe?zia e xiao dngki lan'e koai egohxiong? Xoni? Xoghe? zia e xiao siudng lan'e xongxu e bomi? Dianiung a! Dianiung a !Simmi sizun? Zia e xiao xuanzu zai it-ton.

Guá-ê ke tuà-tī Bân-lâm Lōo-kang tō siōng, hit-uī ū tsin-suí ê hong-kíng, ia̍h-ū iù-siù hiông-uí bîng-sìng kóo-tsik. Guá-ê ke tuà-tī Bân-lâm Lōo-kang tō siōng, hit-uī ū lán-ê tông-pau, ia̍h-ū nî-ló ê pē-bú. 5, 10, 5, 10, tsiông hit--ê pi-tshám ê sî-tsūn. 5, 10, 5, 10, tsiông hit--ê pi-tshám ê sî-tsūn. Thuat-lī liáu guá-ê ke-hiong, hìnn--khì liáu hong-hù ê pó-mi̍h. Liû-lōng! Liû-lōng! kui-li̍t tuà-tī ī(nn)-hiong liû-lōng. Hô-nî? Hô-ge̍h? tsiah ē-hiáu tńg-khì lán-ê khó-ài ê kòo-hiong? Hô-nî? Hô-ge̍h? tsiah ē-hiáu siu-tńg lán-ê hong-hù ê pó-mi̍h? Tia-niû á! Tia-niû á! Sīm-mih sî-tsūn? Tsiah ē-hiáu huan-tsū tsai it-tông.

台闽字对照｜白话字对照

我个家蹛值闽南鹭江道上，彼位有真粹个风景，也有幼秀雄伟名胜古迹。我个家蹛值闽南鹭江道上，彼位有咱个同胞，也有年老个父母。5、10、5、10，从彼个悲惨个时遵。5、10、5、10，从彼个悲惨个时遵。脱离了我个家乡，弃去了丰富个宝物。流浪！流浪！规日蹛值异乡流浪。何年？何月？才会晓轸去咱个可爱个故乡？何年？何月？才会晓收轸咱个丰富个宝物？爹娘啊！爹娘啊！啥物时遵？才会晓欢聚在一堂。

Góa-ê ke tòa-tī Bân-lâm Lō͘-kang tō siōng, hit-uī ū chin-suí ê hong-kéng, ia̍h-ū iù-siù hiông-uí bêng-sèng kó͘-chek. Góa-ê ke tòa-tī Bân-lâm Lō͘-kang tō siōng, hit-uī ū lán-ê tông-pau, ia̍h-ū nî-ló ê pē-bú. 5, 10, 5, 10, chiông hit--ê pi-chhám ê sî-chūn. 5, 10, 5, 10, chiông hit--ê pi-chhám ê sî-chūn. Thuat-lī liáu góa-ê ke-hiong, hìnn--khì liáu hong-hù ê pó-mi̍h. Liû-lōng! Liû-lōng! kui-li̍t tuà-tī ī(ⁿ)-hiong liû-lōng. Hô-nî? Hô-ge̍h? chiah ē-hiáu tńg-khì lán-ê khó-ài ê kò͘-hiong? Hô-nî? Hô-ge̍h? chiah ē-hiáu siu-tńg lán-ê hong-hù ê pó-mi̍h? Tia-niû á! Tia-niû á! Sīm-mih sî-chūn? Chiah ē-hiáu hoan-chū chai it-tông.

1939年3月《南洋商报》：

厦拉原文｜台罗

台闽字

SIGAKLI'E XISING ZIA Danming

Sì-kak-lī ê Hi-sing Tan-bîng

四角字个牺牲者 Tan-bîng

Di lizap ni zing, wu ziit'e xulinlang, Ii si diamdi Xokgiansing Zin'gangguinh'e xiunh'e, Ii'e diongxu si lai Singapo (Singapore) tanzia, Ii zin kun'gin zuogang ngmang diongxu za-za dolai, dansi, diongxu mji-si bho dolai, simzi puesin ia bhogia. Ii'e simlai zap-xun diogip daklit iu-bhun lau bhaksai.｜Tī lī-tsa̍p nî tsîng, ū tsi̍t ê hū-lîn-lâng, i sī tiàm-tī Hok-kiàn síng Tsìn-kang kuinn ê hiunn-ē, i ê tiōng-hu sī lâi Sin-ka-pho (Singapore) thàn-tsia̍h, i tsin khûn-kín tsuè/tsò-kang ǹg-bāng tiōng-hu tsá-tsá tòtò-tńg--lâi, tān-sī, tiōng-hu m̄-i sī bô tòtò-tńg-lâi, sīm-tsì phue-sìn iā bô kià. I ê sim-lāi tsa̍p hun tio̍h-kip ta̍k-li̍t iu-būn làu ba̍k-sái.

值二十年前，有一个妇人人，伊（她）是踮值福建省晋江关个乡下，伊（她）的丈夫是来新加坡趁食，伊（她）真勤谨做工怏望丈夫早早倒倒轸来，但是，丈夫毋伊但？是无倒倒轸来，甚至批信也无寄。伊（她）的心内十分着急逐日忧闷落目屎。

Diongxu lai Singapo siwu 4 nila, inwi mbatli, simlai siaoliam i'e xulinlang. I cianh batlang ga'i gia pue, dansi long bhowu zidio xelai'e pue, I ziu m'ai gogiala , di de-lakni'e 3 ghe. I si bhe dokila. I daising gia ziitduinhziitdiunh pue doki.｜Tiōng-hu lâi Sin-ka-pho sī ū 4 nî--lah, in-uī m̄ bat lī, sim-lāi siàu-liām i ê hū-lîn-lâng. I tshiánn pa̍t-lâng kā i kià phue, tān-sī lóng bô ū tsih-tio̍h he-lāi ê phue, i tsiū m̄ ài koh kià--lah, tī tē-la̍k nî ê 3 ge̍h. I sī beh tò--khì--lah. I tāi-sing kià tsi̍t tiunn phue tò--khì.

丈夫来新加坡是有四年啦，因为毋𧧸字，心内数念伊个妇人人。伊请别人加伊寄批，但是朗无有接着彼内个批，伊就不爱阁寄啦，值第六年个三月。伊是欲倒倒轸去啦。伊代先寄一张批倒倒轸去。

Ziit'e simlai manxun diogip dide tingxaao diongxu'e siaosit'e xulinlang, zidio diongxu'e pue, si zaijunh-e.xuanhxi zaijunh'e kaisim'a. Ii te zitdiunh pue, baitok gebia'e zz lau-aze kuanh,lau-aze dit-dit io tao laubhaksailaobhaksai, tohkui bi'ai! Siunhki I si takge 7 nigu'e susu, ghohging, lun'ghu, sianzin, xianzai ciudiong de-de ziitdiungpueziitdiunhpue bhuexiao tak, mzai lai'min'e isu giksim giansiao gongbhue cut. Bek gao bhoxuat'e si. I gong mxola! Mxola!｜Tsi̍t ê sim-lāi bān hun tio̍h-kip tī teh thìng-hāu tiōng-hu ê siau-sit ê hū-lîn-lâng, tsih-tio̍h tiōng-hu ê phue, sī tsáinn-iūnn ê huann-hí tsáinn-iūnn ê khai-sim--ah. I thê tsit tiunn phue, pài-thok ke-pian/pinn ê tsu-tsú? láu-a-tsé khuànn, láu-a-tsé ti̍t-ti̍t iô thâu làu ba̍k-sái, thóo-khuì pi-ai! Siūnn-khí i sī tha̍k-kè 7 nî kú ê sù-su, gōo-king, lūn-gú, sian-tsîn, hiān-tsāi tshiú-tiong té-té tsi̍t tiunn phue, buē-hiáu thak, m̄ tsai lāi-bīn ê ì-sù kik-sim kiàn-siàu kóng-buē--tshut. Pik-kàu bô-huat ê sî. I kóng m̄ hó--lah! M̄ hó--lah!

一个心内万分着急值宁听候丈夫个消息个妇人人，接着丈夫个批，是怎样个欢喜怎样个开心啊。伊（她）提这张批，拜托家边个诸子? 老阿姊看，老阿姊直直摇头流目屎，吐气悲哀！想起伊是读过七年久个四书、五经、论语、先秦，现在手中短短一张批未晓读，不知内面个意思激心见笑讲未出。迫较无法个时。伊讲不好啦！不好啦！

Cinhcam, zuatmong! Si'e ohxun baowiliao xulinlang'e zuanboh, zitsi Ii iging bhoxuat zaitseziatse? gagi, di 30 xunzing i'ao. Ii xising-liao, gohxiong si ziitjunh laoliat canxng si ziitjunh xosiu, dansi! I soh siaoliam'e lang si ingwan bhuowe dolaila.｜Tshinn-tshám, tsua̍t-bōng! Sî ê oo-hûn pau-uî-liáu hū-lîn-lâng ê tsuân-pōo, tsit sî i í-king bô-huat tsiat-tsè? ka-kī, tī 30 hun-tsing í-āu. I hi-sing--liáu, kòo-hiong sī tsi̍t-iūnn lāu-lia̍t tshân-hn̂g sī tsi̍t-iūnn hó-siu, tān-sī! I sóo siàu-liām ê lâng sī íng-uán buē-uē tòtò-tńg--lâi--ah.

凄惨、绝望！时个乌云包围了妇人人个全部，此时伊（她）已经无法 节制? 家己，值三十分钟以后。伊（她）牺牲了，故乡是一样闹热田园是一样好收，但是！伊所数念个人是永远未会倒倒轸来啦。

## 参阅

- 拉丁化新文字

## 基本资料

- hanji：拉丁化新文字
- - 闽南语白话字：La-teng-hòa Sin Bûn-jī
- sinbhundzi：Ladingxua Sin Mundzi
- 他加禄语：La-ting-huà Sin Bûn-jī
- bp：Lādīnghuà Sīn Bbúnzzî