车臣汗部

<image>

车臣汗部，一作格根车臣汗部，又称喀尔喀东路、克噜伦巴尔城盟、克鲁伦巴尔和屯盟，简称车盟，是清代喀尔喀蒙古四部之一。康熙三十年（1691年）置。1911年外蒙古独立后被博克多汗国沿用。1923年10月，蒙古人民党政府将其改为“杭肯特乌拉省”（Хан Хэнтий уулын аймаг）。其地大致相当于今蒙古国东方省、肯特省、戈壁苏木贝尔省，苏赫巴托尔省北部和东部，以及东戈壁省的大部分地区。

## 沿革

明代末年，成吉思汗十八世孙谟啰贝玛游牧于克鲁伦河一带。其子硕垒自称车臣汗，与土谢图汗衮布、札萨克图汗素巴第并称“三汗”。后金天聪九年（1635年），硕垒遣使入贡。崇德三年（1638年），皇太极命其献“九白”之贡。

康熙二十七年（1688年），卫拉特蒙古准噶尔部进攻喀尔喀三路。时车臣汗诺尔布及其长子伊勒登阿喇布坦相继去世，其孙乌默客年幼，纳木扎勒台吉携乌默客及十万余户部众内附，被安置于乌珠穆沁地界（今内蒙古东、西乌珠穆沁旗一带）。康熙三十年（1691年），置车臣汗部。次年，定车臣汗部为“喀尔喀东路”，编为十二旗：

- 车臣汗部中旗（车臣汗旗）
- 车臣汗部左翼中旗
- 车臣汗部右翼中旗
- 车臣汗部中左旗
- 车臣汗部中右旗
- 车臣汗部中前旗
- 车臣汗部中后旗
- 车臣汗部中下旗（车臣汗部中末旗）
- 车臣汗部左翼前旗
- 车臣汗部左翼后旗
- 车臣汗部右翼前旗（《平定朔漠方略》无此旗）
- 车臣汗部右翼后旗

康熙三十五年（1696年），乌默客从康熙皇帝征噶尔丹。三十六年，车臣汗部返回克鲁伦河游牧。乾隆二十年，车臣汗部增至二十三旗，至清末不改：

- 车臣汗部中末次旗，康熙三十四年（1695年）置
- 车臣汗部中左前旗，康熙三十六年（1697年）置
- 车臣汗部中右后旗，康熙三十六年（1697年）置
- 车臣汗部左翼左旗，康熙四十年（1701年）置
- 车臣汗部左翼右旗，康熙四十年（1701年）置
- 车臣汗部右翼左旗，康熙四十年（1701年）置
- 车臣汗部左翼后末旗，康熙五十年（1711年）置
- 车臣汗部右翼中右旗，康熙五十一年（1712年）置
- 车臣汗部右翼中左旗，康熙五十二年（1713年）置
- 车臣汗部中末右旗，乾隆十四年（1749年）置
- 车臣汗部右翼中前旗，乾隆二十年（1755年）置

其地东至额尔德尼陀罗海与黑龙江呼伦贝尔为邻，西至察罕齐老图与土谢图汗部为邻，南至塔尔衮柴达木，北至温都尔罕与俄罗斯接壤。该部会盟于克鲁伦河巴尔斯浩特，称克鲁伦巴尔和屯盟。

1911年外蒙古独立，博克多汗国依旧沿袭清代的盟旗制度。1919年，北洋军占领外蒙古。1921年蒙古革命后，北洋军被驱逐出境，蒙古人民党上台执政，封建王公和盟旗体制被废除。1923年，蒙古人民党当局依据山川河流对全国省、县进行改名，“车臣汗艾马克”更名为“杭肯特乌拉省”（Хан Хэнтий уулын аймаг）。1931年行政区划变更，在杭肯特乌拉省的基础上设立肯特省、东方省、苏赫巴托省。此外，东戈壁省、中戈壁省、戈壁苏木贝尔省和中央省的少部分地区昔日也属于杭肯特乌拉省。

中华民国方面，国民政府于1928年名义上设置蒙古地方，将车臣汗部划为克鲁伦巴尔和屯盟，直至1946年正式承认其独立，克鲁伦巴尔和屯盟在法理上仍为中华民国领土。

## 车臣汗部下属的旗、沙毕

车臣汗部下属以下的旗、沙毕：

清代旗名｜博克多汗时期旗名｜设立时间｜始封者｜下属苏木数｜备注

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад өмнөд хошуу｜清阿齐图扎萨克旗Чин ачит засгийн хошуу｜1691｜固山贝子阿南达хошууны бэйс Ананда｜12（1734年之后为5）

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼中右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад баруун этгээдийн хошуу｜阿海扎萨克旗Ахай засгийн хошуу｜1712｜辅国公车凌旺布улсад туслагч гүн Цэрэнванбу｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼中左旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад зүүн этгээдийн хошуу｜巴特尔扎萨克旗Баатар засгийн хошуу｜1713｜头等台吉吹音珠尔тэргүүн зэрэг тайж Чойнжур｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中末旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад адгийн хошуу｜毕西日勒图扎萨克旗Бишрэлт засгийн хошуу｜1691｜固山贝子达哩хошууны бэйс Дарь｜3

毕西日勒图贝勒旗Бишрэлт бэйлийн хошуу

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟左翼中旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын дундад хошуу｜达尔汗扎萨克旗Дархан засгийн хошуу｜1691｜多罗郡王纳木扎勒төрийн жүн ван Намжил｜2

达里干嘎旗Дарьганга хошуу｜1925｜1925年新设，原为达里冈厓牧场（Дарьгангын сүрэг）

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中末次旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад адгийн хошуу｜岱青扎萨克旗Дайчин засгийн хошуу｜1695｜头等台吉韬赉тэргүүн зэрэг тайж Туулай｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中右后旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад баруун этгээдийн хойд хошуу｜达赖达尔汗扎萨克旗Далай дархан засгийн хошуу｜1697｜一等台吉罗卜藏тэргүүн зэргийн тайж Лувсан｜1.5

达赖扎萨克旗Далай засгийн хошуу

游格吉呼图克图沙毕Егүзэр хутагтын шавь｜游格吉呼图克图沙毕Егүзэр хутагтын шавь｜1864｜游格吉呼图克图鲁布桑丹津那木济勒Егүзэр хутагт Лувсанданзаннамжил｜1923年改为额尔德尼查干乌拉旗（Эрдэнэцагаан уулын хошуу）

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟左翼后旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын умард хошуу｜约斯特扎萨克旗Ёст засгийн хошуу｜1691｜辅国公车凌达什улсад туслагч гүн Цэрэндаш｜2.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中后旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад дахь умард хошуу｜济农扎萨克旗Жонон засгийн хошуу｜1691｜固山贝子车布登хошууны бэйс Цэвдэн｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼中前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад өмнөд хошуу｜卓里克图扎萨克旗Зоригт засгийн хошуу｜1754｜辅国公车凌多岳特улсад туслагч гүн Цэрэндоёд｜1

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼中后右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад дахь баруун этгээдийн хошуу｜伊勒登扎萨克旗Илдэн засгийн хошуу｜1691｜多罗郡王朋素克төрийн жүн ван Пунсаг｜4

芒来巴特尔王旗Манлай баатар вангийн хошуу｜1916｜芒来巴特尔王达木丁苏隆Манлай баатар ван Дамдинсүрэн

鄂嫩河新布里亚特旗Онон голын шинэ буриад хошуу｜1922｜1922年为安置流亡至外蒙古的布里亚特人而设立

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад зүүн этгээдийн хошуу｜墨尔根扎萨克旗Мэргэн засгийн хошуу｜1691｜头等台吉色棱达什тэргүүн зэрэг тайж Сэрэндаш｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中左前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад зүүн этгээдийн өмнөд хошуу｜萨鲁勒扎萨克旗Саруул засгийн хошуу｜1697｜一等台吉贡楚克тэргүүн зэргийн тайж Гончиг｜1

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟左翼右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын баруун этгээдийн хошуу｜苏吉格图扎萨克旗Сүжигт засгийн хошуу｜1701｜头等台吉垂扎木素тэргүүн зэрэг тайж Чойжамц｜1

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼左旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын зүүн этгээдийн хошуу｜斯日格楞扎萨克旗Сэргэлэн засгийн хошуу｜1701｜头等台吉根敦тэргүүн зэрэг тайж Гэндэн｜0.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟车臣汗旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы Сэцэн ханы хошуу｜车臣汗旗Сэцэн ханы хошуу｜1691｜车臣汗乌默客сэцэн хан Өмхэй｜2

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼中旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын дундад хошуу｜车臣扎萨克旗Сэцэн засгийн хошуу｜1691｜多罗贝勒车布登төрийн бэйл Цэвдэн｜8

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟左翼后末旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын умард адгийн хошуу｜卫征扎萨克旗Үйзэн засгийн хошуу｜1711｜头等台吉多尔济达什тэргүүн зэрэг тайж Дорждаш｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟右翼后旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы баруун гарын умард хошуу｜胡日查扎萨克旗Хурц засгийн хошуу｜1691｜头等台吉固噜扎布тэргүүн зэрэг тайж Гүржав｜3

浩齐特扎萨克旗Хуучид засгийн хошуу｜1915｜额尔德尼亲王色隆托济勒Эрдэнэ чин ван Сэлнэнтожил｜1915年，以色隆托济勒所归附的浩齐特左翼旗部众新设此旗。初附土谢图汗部，1916年并入车臣汗部。

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟左翼左旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын зүүн этгээдийн хошуу｜额尔德尼扎萨克旗Эрдэнэ засгийн хошуу｜1701｜一等台吉额尔德尼тэргүүн зэргийн тайж Эрдэнэ｜1.5

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中末右旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад адгийн баруун этгээдийн хошуу｜额尔哈扎萨克旗Эрх засгийн хошуу｜1750｜头等台吉旺扎勒扎布тэргүүн зэрэг тайж Ванжилжав｜1

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟左翼前旗Халхын дорнод замын Хэрлэн барс хотын чуулганы зүүн гарын өмнөд хошуу｜额尔赫木色克扎萨克旗Эрхэмсэг засгийн хошуу｜1691｜镇国公罕笃улсын түшээ гүн Ханд｜2

喀尔喀东路克鲁伦巴尔和屯盟中前旗伊拉古克三呼图克图沙毕Халхын дорнод зам Хэрлэн барс хотын чуулганы дундад өмнөд засгийн хошууны харьяа Ялгуусан хутагтын шавь｜伊拉古克三呼图克图沙毕Ялгуусан хутагтын шавь｜1913｜伊拉古克三呼图克图额琳沁多尔济Ялгуусан хутагт Эринчиндорж｜1923年改为敖其尔松贝尔山旗（Очирсүмбэр уулын хошуу）

## 职官

- 盟长、副盟长各一人。
- 副将军、参赞各一人。

每旗设札萨克协理台吉、管旗章京、副章京各一人。诸旗共设佐领四十人。每六佐领设参领一人，每佐领设骁骑校一人。

## 封爵

爵二十有六：车臣汗一人；附辅国公一人；扎萨克和硕亲王一人，由郡王晋袭；扎萨克多罗郡王一人；附多罗贝勒一人；扎萨克多罗贝勒一人；扎萨克固山贝子二人，一由贝勒降袭；扎萨克镇国公一人；扎萨克辅国公二人，一由贝子降袭；公品级扎萨克一等台吉一人；扎萨克一等台吉十三人，一由贝子降袭，二由辅国公降袭；附镇国公一人，由贝子降袭。

## 车臣汗世系

世代｜名｜年份｜备注

中文译名｜蒙古语原名

第一代｜硕垒｜?-1655年｜阿敏都喇勒孙，谟啰贝玛子。

第二代｜巴布｜Babu｜1655年-1683年｜硕垒第五子。

第三代｜诺尔布｜Norbu｜1683年-1688年｜巴布子。

第四代｜乌默客｜Ümekei｜1688年-1709年｜诺尔布孙，伊勒登阿喇布坦子。康熙三十年（1691年）诏留车臣汗号。

第五代｜衮臣｜Güčen｜1709年-1728年｜乌默客长子。康熙四十八年袭车臣汗。

第六代｜车布登班珠尔｜Čebtenbanjur｜1728年-1733年｜衮臣长子，雍正十一年免。

第七代｜垂扎布｜Čoyijab｜1733年-1735年｜乌默客从弟。

第八代｜达玛璘｜Damarin｜1735年-1751年｜衮臣次子。

第九代｜嘛呢巴达喇｜Manibadar-a｜1751年-1767年｜达玛璘长子。

第十代｜车布登扎布｜Čebtenjab｜1767年-1788年｜达玛璘次子。乾隆四十六年诏世袭罔替。

第十一代｜齐旺多尔济｜Čivangdorji｜1788年-1795年｜车布登扎布长子。

第十二代｜朋楚克多尔济｜Püngsuɣdorji｜1795年｜齐旺多尔济次子，无嗣。

第十三代｜桑斋多尔济｜Sangjayidorji｜1796年-1800年｜齐旺多尔济长子。嘉庆五年，降四等台吉。

第十四代｜玛哈什哩｜Maqasiri｜1800年-1807年｜朋楚克多尔济嗣子。

第十五代｜恩克图噜｜1807年-1817年｜玛哈什哩长子。嘉庆二十二年病免。

第十六代｜阿尔塔什达｜1817年-1875年｜恩克图噜子。

第十七代｜车林多尔济｜Čeringdorji｜1875年-1893年｜阿尔塔什达子。

第十八代｜德木楚克多尔济｜Demčoɣdorji｜1893年-1909年｜车林多尔济子。

第十九代｜阿克旺那林｜1910年-1923年｜德木楚克多尔济子。

## 历任盟长

- 车臣汗车布登班珠尔（1728-1733）
- 车臣汗垂扎布（1733-1736）
- 车臣汗达玛璘（1736-1750）
- 扎萨克多罗郡王德木楚克（Дэмчиг）（1750-1753）
- 车臣汗嘛呢巴达喇（1753-1767）
- 扎萨克王Базарсад（1767-1768）
- 车臣汗车布登扎布（1768-1782）
- 扎萨克和硕亲王贡楚克扎布（Гончигжав）（1782-1790）
- 扎萨克多罗郡王桑斋多尔济（Санзайдорж）（1790-1800）
- 贝勒Дагдандорж（1800-1802）
- 扎萨克辅国公衮布扎布（Гомбожав）（1802-1805）
- 车臣汗玛哈什哩（1806-1807）
- 扎萨克和硕亲王达尔玛锡哩（Дарамшир）（1807-1813）
- 车臣汗恩克图噜（1813-1817）
- 车臣汗阿尔塔什达（1817-1830）
- 扎萨克和硕亲王车林多尔济（Цэрэндорж）（1830-1846）
- 扎萨克多罗贝勒贡楚克扎布（Гончигжав）（1846-1856）
- 固山贝子德吉特多尔济（Дэжиддорж）（1856-1857）
- 扎萨克多罗郡王托克托呼图鲁（Тогтох төр）（1857-1868）
- 扎萨克镇国公额尔德尼托克塔噶勒（Эрдэнэ-тогтоол）（1868-1875）
- 扎萨克多罗郡王莽珠巴咱尔（Манжбазар）（1875-1882）
- 车臣汗车林多尔济（1882-1892）
- 扎萨克和硕亲王那木济勒端多布（Намжилдэндэв）（1892）
- 扎萨克多罗贝勒车林桑都布（Цэрэнсандүй）（1893）
- 车臣汗德木楚克多尔济（1896）
- 扎萨克多罗郡王多尔济帕喇穆（Доржпалам）（1897-1910）
- 扎萨克多罗郡王棍布苏伦（1910-1914）
- 扎萨克多罗郡王Цогбадрах（1915-1919）
- 车臣汗那旺纳林（1920-1921）

## 参考书目

- 《亲征平定朔漠方略》，中国藏学出版社影印殿本
- 嘉庆重修《大清一统志》
- 光绪《钦定大清会典事例》，全国图书馆文献缩微复制中心影印殿本
- 《清史稿》，中华书局点校本
- 谭其骧等，1974，《中国历史地图集》，北京：中国地图出版社
- 祁韵士著，张穆改定，包文汉整理，1987，《清朝藩部要略稿本》，哈尔滨：黑龙江教育出版社
- 《蒙古族通史》，本书编写组，2001，北京：民族出版社
- 《钦定外藩蒙古回部王公表传 (四库全书本)》，卷之五十三至卷之六十