萨哈语

萨哈语（саха тыла），又称雅库特语（яку́тский язы́к），同俄语并为俄罗斯联邦萨哈共和国（即雅库特）官方语言，属于突厥语族西伯利亚语支。

## 书写系统

萨哈语使用西里尔字母：现在萨哈语字母，在苏联由1939年建立，从俄语字母中加上五个额外的字母：Ҕҕ、Ҥҥ、Өө、Һһ、Үү。

西里尔字母｜IPA

А а｜/ɑ/

Б б｜/b/

В в｜/v/｜只用于俄语外来词

Г г｜/g/

Ҕ ҕ｜/ʁ/

Д д｜/d/

Дь дь｜/ɟ͡ʝ/

Е е｜/e, je/｜只用于俄语外来词

Ё ё｜/ju͡o/｜只用于俄语外来词

Ж ж｜/ʒ/｜只用于俄语外来词

З з｜/z/｜只用于俄语外来词

И и｜/i/

Й й｜/j, j̃/｜根据雅库特语的正写法，半元音的鼻音化不用标示

К к｜/k/

Л л｜/l/

М м｜/m/

Н н｜/n/

Ҥ ҥ｜/ŋ/

Нь нь｜/ɲ/

О о｜/ɔ/

Ө ө｜/œ/

П п｜/p/

Р р｜/r/

С с｜/s/

Һ һ｜/h/

Т т｜/t/

У у｜/u/

Ү ү｜/y/

Ф ф｜/f/｜只用于俄语外来词

Х х｜/q, x/

Ц ц｜/ts/｜只用于俄语外来词

Ч ч｜/c͡ç/

Ш ш｜/ʃ/｜只用于俄语外来词

Щ щ｜/ɕː/｜只用于俄语外来词

Ъ ъ｜?｜只用于俄语外来词

Ы ы｜/ɨ/

Ь ь｜?｜只用于俄语外来词

Э э｜/ɛ/

Ю ю｜/ju/｜只用于俄语外来词

Я я｜/ja/｜只用于俄语外来词

### 代词

萨哈语有六个人称代词：

单数｜众数

萨哈语 (拉丁字母转写)｜中文｜萨哈语 (拉丁字母转写)｜中文

мин (min)｜我｜биһиги (bihigi)｜我们

эн (en)｜你 (非正式)｜эһиги (ehigi)｜你们 (非正式)

кини (kini)｜他/她/它｜кинилэр (kiniler)｜他们

拉丁字母土耳其语｜拉丁字母吉尔吉斯语｜拉丁字母雅库特语｜西里尔字母吉尔吉斯语｜西里尔字母雅库特语｜西里尔字母土耳其语

yıl｜Cıl｜Sıl｜жыл｜Сыл｜йыл

yağmur｜camgır｜Samıır｜жамгыр｜самыыр｜яғмур

Yaka｜caka｜Sağa｜жака｜саҕа｜яка

yalamak｜caloo｜Salaa｜жалоо｜салаа｜яламак

Yaş｜caş｜Saas｜жаш｜саас｜яш

yaşdaş｜caştaş｜Saastıı kihi｜жашташ｜саастыы киһи｜яшдаш

Yat｜cat｜Sit-｜жат｜сит｜ят

yedi｜ceti｜Sette｜жети｜сэттэ｜ети

Yel｜cel｜Siel｜жел｜сиэл｜ел

yeni｜cañı｜Saña｜жаңы｜саҥа｜ени

Yeniden｜cañıdan｜Sañattan｜жаңыдан｜саҥаттан｜енидең

yer｜cer｜Sir｜жер｜сир｜ер

Yumak (yıkamak)｜cuu-｜Suuy-｜жуу｜сууй｜юмак(йыкамак)

Yıldız｜cıldız｜Sulus｜жылдыз｜сулус｜йылдыз

Yirmi｜cıyırma｜Süürbe｜жыйырма｜сүүрбэ｜йирми

Yok (hayır)｜cok｜Suox｜жок｜суох｜ёк (хайыр)

Yol｜col｜Suol｜жол｜суол｜ёл

Yumurta｜cumurtka｜Sımmııt｜жумуртка｜сымыыт｜юмурта

Yumuşak｜cumşak｜Sımnağas｜жумшак｜сымнаҕас｜юмушак

Yüz｜cüz｜Süüs｜жүз｜сүүс｜йүз

### 常用句子

#### 问候和闲谈

- 你好 - Дорообо doroobo
- 早安 - Үтүө сарсыарданан (ytyø sarsɯardanan)
- 午安 - Үтүө күнүнэн (ytyø kynynen)
- 晚安 - Үтүө киэһэнэн (ytyø kiehenen)
- 谢谢 - Махтал (maxtal)
- 谢谢 - Баһыыба (bahɯɯba)
- 不客气/请 Баһаалыста (bahaalɯsta)
- 欢迎光临 - Нөрүөн нөргүй! (nøryøn nørguj)
- 你叫什么名字？- Аатыҥ ким диэний? (aatɯŋ kim dienij?)
- 我的名字是。- Мин аатым... (Min aatɯm ...)
- 再见 - Көрсүөххэ дылы (kørsyøxxe dɯlɯ)
- 你是哪里人？- Эн хантан сылдьаҕын?
- 很高兴认识你 - Билсиһиинэн
- 祝你好运 - Ситиһиини баҕарабын
- 一路平安 - Дьоллоохтук айаннааҥ
- 对不起 - Бырастыы гын
- 这个多少钱？- Бу хастааҕый?
- 在哪儿上厕所？- Туалет ханан баарый?
- 祝你今天愉快 - Үчүгэй күнү баҕарабын
- 早日康复 - Түргэнник үтүөр
- 你想跳舞吗？- Үҥкүүлүөххүн баҕараҕын дуо?
- 我爱你 - Мин эйиигин таптыыбын

#### 语言困难

- 我不明白 - Өйдөөбөтүм
- 我不知道 - Билбэтим
- 请再说一遍 - Баһаалыста, өссө биирдэ хатылааҥ
- 请说慢一点 - Баһаалыста, бытааннык саҥарыҥ
- 请写下来 - Баһаалыста, итини суруйуҥ
- 你怎么说...？- ...диэни хайдах этиэххэ сөбүй?
- 你会说汉语/英语/俄语吗？- Эн кытайдыы/английскайдыы/нууччалы саҥараҕын дуо?
- 这里有没有人会说汉语/英语/俄语？- Манна кытайдыы/английскайдыы/нууччалыы саҥарар киһи баар дуо?

#### 特殊场合

- 新年快乐 - Саҥа дьылынан!
- 生日快乐 - Төрөөбүт күндү күҥҥүнэн!

### 数字

零｜一｜二｜三｜四｜五｜六｜七｜八｜九｜十

нуул (nuul)｜биир (biir)｜икки (ikki)｜үс (yc)｜түөрт (tyørt)｜биэс (bies)｜алта (alta)｜сэттэ (sette)｜аҕыс (aɣɯs)｜тоҕус (toɣus)｜уон (uon)

十一｜二十｜三十｜四十｜五十｜六十｜七十｜八十｜九十｜百｜千｜万｜百万

уон биир (uon biir)｜сүүрбэ (syyrbe)｜отут (otut)｜түөрт уон (tyørt uon)｜биэс уон (bies uon)｜алта уон (alta uon)｜сэттэ уон (sette uon)｜аҕыс уон (aɣɯs uon)｜тоҕус уон (toɣus uon)｜сүүс (syys)｜тыһыынча (tɯhɯɯnʧa)｜уон тыһыынча (uon tɯhɯɯnʧa)｜мөлүйүөн (mølyjyøn)

## 参考文献

- автор = Антонов Н. К.
- Большой толковый словарь якутского языка / АН РС (Я). Ин-т гуманит. исслед. ; под общ. ред. П. А. Слепцова. — Новосибирск: Наука,
- Том I. (Буква А) — 2004 г. — 680 с.
- Том II. (Буква Б) — 2005 г. — 912 с.
- Том III. (Буквы Г, Д, ДЬ,И) — 2006 г. — 844 с.
- Том IV. (Буква К — күөлэhиннээ) — 2007 г. — 672 с.
- Том V. (Буква К — күөлэhис гын — кээчэрэ) — 2008 г. — 616 с.
- Том VI. (Буквы Л, М, Н) — 2009 г. — 519 с.
- Том VII. (Буквы Нь, О, Ө, П) — 2010 г. — 519 с.
- Иванов Н. М. Монголизмы в топонимии Якутии / Ин-т гуманит. иссл. АН РС (Я). — Якутск, 2001. — 204 с.

## 外部链接

### 相关语言

- Yakut Vocabulary List (from the World Loanword Database)
- Yakut thematic vocabulary lists
- Comparison of Yakut and Mongolian vocabulary
- Yakut texts with Russian translations – heroic poetry, fairy tales, legends, proverbs, etc.
- Sakhalyy suruk – Yakut Unicode fonts and Keyboard Layouts for PC
- Sakhatyla.ru – On-line Yakut–Russian, Russian–Yakut dictionary
- Yakut–English Dictionary
- Sakha Open World – mp3's of Sakha Radio

### 雅库特语

- Sakha Open World – Орто Дойду – A platform to promote the Yakut Language on the web; News, Lyrics, Music, Fonts, Forum, VideoNews (in Yakut, Unicode)
- Baayaga village website – news and stories about and by the people of Baayaga (in Yakut)
- Kyym.ru – site of Yakut newspaper

## 基本资料

- 早期形式：萨哈语（雅库特语）
- 原文名：саха тыла、сахалыы
- 发音：sɑ̽.qɑ̽ tɨ̞.lɑ̽、或 sɑ̽.χɑ̽ tɨ̞.lɑ̽
- 州/直辖市：俄罗斯
- 地区：萨哈共和国
- 讲者：~363,000
- 管理机构：Altaic
- 谱系学分类：突厥语系
- 谱系学分类：北突厥语支
- 作为官方语言：萨哈共和国
- iso2：sah
- iso3：sah
- vitality：v