இனப்பெருக்கம்
[[படிமம்:Sperm-egg.jpg|thumb|150px|மனித முட்டை மற்றும் விந்துவின் கலப்பு. மனிதனின் இனப்பெருக்கத்தின் முதல் கட்டம்.]]
 பெற்றோர் உயிரினத்தில் இருந்து, புதிய உயிரினங்கள் [[தனியன்]]களாக உருவாகும் [[உயிரியல்]] செயல்முறை '''இனப்பெருக்கம்''' எனப்படும். இனபெருக்கம் என்பது உயிரினங்களின் அடிப்படை சிறப்பியல்புகளில் ஒன்று. இதன்மூலம் [[உயிரினம்|உயிரினங்களின்]] எண்ணிக்கை அதிகரிக்கும். [[நுண்ணுயிர்]]கள், [[பூச்சி]]கள், [[தாவரம்|தாவரங்கள்]], [[விலங்கு]]கள்,  எனப் பல்வேறு வகையான உயிரினங்கள் இருந்தும், அவைகளின் இனப்பெருக்க நடைமுறைகள் வெவ்வேறாகத் தோன்றுகின்றன. ஆனால் பொதுவாக, அவை [[கலவிமுறை இனப்பெருக்கம்]] மற்றும் [[கலவியற்ற இனப்பெருக்கம்]] என இருவகைப்படும்.
 
 பாலிலா (அ) கலவியற்ற இனப்பெருக்க முறையில் ஒரு உயிரினம் மற்றொன்றின் பங்களிப்பு இல்லாமல் சார்பற்று இனப்பெருக்கம் செய்ய இயலும். பாலிலா இனப்பெருக்கத்தில் ஒரு [[உயிரணு|செல்]] உயிரிகளுக்கென்று வரையறைகள் கிடையாது.ஓர் உயிரினத்தின் ஒத்த [[படியெடுப்பு|படியாக்கமானது]] 
 பாலிலா இனப்பெருக்கத்தின் வடிவமாகும். உயிரினங்களின் பாலிலா இனப்பெருக்கத்தில் மரபொத்த அல்லது ஒரே மாதிரியாக சேய்கள் படியெடுக்கப் படுகின்றன. பாலினப் பெருக்கத்தின் பரிணாம வளர்ச்சியானது உயிரியலாளர்களுக்கு இன்றும் புதிராகவே உள்ளது. பாலினப் பெருக்கத்தின் இருமடித்தொகையில் (Two-Fold Cost) 50% மட்டுமே உயிரினங்கள் இனப்பெருக்கம் செய்யப்படுகின்றன.&lt;ref&gt;Ridley M (2004) Evolution, 3rd edition. Blackwell Publishing, p. 314.&lt;/ref&gt; இவற்றின் மரபுப்பரிமாற்றமும் பாதியளவே (50%) உள்ளது.&lt;ref name=&quot;maynard&quot;&gt;[[John Maynard Smith]] ''The Evolution of Sex'' 1978.&lt;/ref&gt; ஏனெனில் ஆண் பாலினம் சேய்களை நேரடியாக உற்பத்தி செய்வதில்லை. இதனால் எண்ணிக்கையும் பாதியளவாகவே உள்ளது.
 
 பாலினப்பெருக்கத்தில் இரு உயிரிகளின் 
 [[பாலணு]]க்களின் (Gamete) இடைவிளைவு தேவைப்படுகின்றது. ஒரு இயல்பான உயிரணுவின், குன்றல் பகுப்பு மூலம் உருவாக்கப்படும் பாதியளவு [[நிறப்புரி]]களையே (Chromosome) இப்[[பாலணு]]க்கள் கொண்டுள்ளன. ஒரு குறிப்பிட்ட இனத்தின் ஆண் [[பாலணு]], பெண் [[பாலணு]]வுடன் கருவுறுதலினால் [[கருவணு]]வை உருவாக்கும். இதனால் சேய் பெற்றொர்களின் மரபுப் பண்புகளைப் பெறுகின்றது. 
 
 == பாலிலா (அ) கலவியற்ற இனப்பெருக்கம்: ==
 {{main|கலவியற்ற இனப்பெருக்கம்}}
 இருபாலரின் [[பாலணு]]க்களின் சேர்க்கையின்றி, மரபுப்பரிமாற்றமில்லாமல் தனிப்பட்ட முறையில் பெருகும் முறை பாலிலா (அ) [[கலவியற்ற இனப்பெருக்கம்]] ஆகும். பெரும்பாலான ஓர் [[உயிரணு]]க் கொண்ட (unicellular) [[உயிரினம்|உயிரினங்கள்]], [[பாக்டீரியா]], [[காளான் |பூஞ்சை]] வகைகள், மற்றும் சில [[தாவரம்|தாவரங்கள்]] இவ்வாறாக இனப்பெருக்கம் செய்கின்றன. 
 
 [[கலவியற்ற இனப்பெருக்கம்]] பொதுவாக ஆறு வகைப்படும்.
 
 === உயிரணுப் பிளவு ===
 [[படிமம்:Binary fission-ta.svg|thumb|120px|பாக்டீரியா இருகூற்றுப் பிளவு]]
 உயிரணுப்பிளவின் முக்கியமானது இருக்கூற்றுப் பிளவாகும். இப்பிளவில் பெற்றோரிடமிருந்து இரு 
 சேய் உயிரினங்கள் உருவாகின்றன. [[நிலைக்கருவிலி]]கள்([[ஆர்க்கியா]],[[பாக்டீரியா]]), இவ்வாறான இருகூற்றுப்பிளவு முறையிலேயே இனப்பெருக்கம் செய்கின்றன. சான்றாக சில [[மெய்க்கருவுயிரி]]கள் ([[அதிநுண்ணுயிரி]], ஓர் [[உயிரணு]]க் கொண்ட [[பூஞ்சை]]கள்) ஆகியவை இம்மாதிரியான பண்பொத்த இனப்பெருக்கம் செய்கின்றன. இவற்றுள் பெரும்பாலனாவை [[கலவி இனப்பெருக்கம்|பாலினப்பெருக்கம்]] மேற்கொள்ளும் திறன் பெற்றவை. 
 
 சில உயிரினங்களின், கலவியற்ற இனப்பெருக்கத்தில், ஓர் உயிரியிலிருந்து பிறந்த அனைத்து உயிரிகளுமே, மூல உயிரியின் [[மரபணு]]க்களைக் கொண்டே பிறக்கும். இவ்வகையில் புதிய மரபுப் பொருட்களின் சேர்க்கை இல்லாததால், இதனை ஒருவகை [[படியெடுப்பு]] என்றே கூறலாம். பல [[பாக்டீரியா]]க்கள், உயிரணுப்பிளவு மூலம் நகல்களாகின்றன. 
 சில பாக்டீரியாக்களில் வெளியில் இருந்து [[மரபணு]]க்கள் உட்செலுத்தப்படுவதன் மூலம், [[மரபணுத்தொகை]] விரிவாக்கம் செய்யப்படுவதாலோ அல்லது மாற்றம் செய்யப்படுவதாலோ கலவியற்ற இனப்பெருக்கத்திலிருந்து சிறிது வேறுபட்ட இனப்பெருக்கம் நிகழ்கின்றது. இங்கு உயிரணுவில் இருக்கும் [[டி.என்.ஏ.]] நகர்வு மூலம் உயிரணுப் பரிமாற்றம் நிகழ்கின்றது. பல பாக்டீரியாக்களுக்கிடையே உயிரணுப் பரிமாற்றம் நடக்கும் போதும், இவ்வகை பெருக்கம் இருபாலரின் [[பாலணு]] இல்லாததனால், கலவியற்ற இனப்பெருக்கமாகவே கருதப்படுகிறது. இங்கு புதியதாகத் தோன்றும் பாக்டீரியாக்கள், பல பாக்டீரியாக்களின் உயிரணுக்களால் ஆனவை, நகல்கள் அல்ல.&lt;ref name=&quot;Narra&quot;&gt;{{cite journal|author = Narra HP, Ochman H | title = Of what use is sex to bacteria? | journal = Current Biology | date = 2006 | volume = 16 | pages = R705–710 | pmid = 16950097 | doi = 10.1016/j.cub.2006.08.024}}&lt;/ref&gt; உயிரணுப் பரிமாற்றத்தின் பின் மீண்டும் உயிரணுப் பிளவின் மூலம் தம்மைப் பெருக்கிக் கொள்கின்றன.
 
 === அரும்பு விடுதல் இனப்பெருக்கம்===
 [[படிமம்:S cerevisiae under DIC microscopy.jpg|100px|thumb|இடது|ஈஸ்ட் (மதுவம்) - அரும்பு விடுதல்]]
 சில [[உயிரணு]]க்கள் அரும்புவிட்டு பெருகுகின்றன (எ.கா. [[மதுவம்|ஈஸ்ட்]]). தாயிடமிருந்து சேய் உயிரணு கிளைத்தல் மூலம் பெருகுகின்றன. சேய் உயிரி தாயை விட சிறியதாய் இருக்கும். அரும்புவிடும் இனப்பெருக்கம் பல்லுயிரணு விலங்குகளிலும் காணப்படுகிறது (எ.கா. [[ஹைட்ரா]]). முதிர்ந்த  இச்சேய்கள் அரும்புவிட்டு தாய் உயிரினத்திலிருந்து முறிந்து விடுகின்றன.
 
 உள்ளிருந்து அரும்பு விடுதலும் பாலிலா இனப்பெருக்கம் ஆகும். அதாவது உள்ளிருந்து அரும்பு விடல் சில [[ஒட்டுண்ணிகள்|ஒட்டுண்ணிகளில்]] காணப்படுகிறது (எ.கா. ''டோக்ஸோபிளாஸ்மா கோண்டீ''. இது பெரும்பாலும் சில மாறுபாட்டுடன் காணப்படுகிறது. தாயிடமிருந்து அரும்புவிட்டு இரு சேய்கள் (அ) பல சேய்கள் கிழித்து வெளிவருகின்றன.
 
 === பதியமுறை இனப்பெருக்கம் ===
 தாவரங்களில் நுண்வித்திகள், விதைகளில்லாப் பெருக்கம், பதியமுறை இனம்பெருக்கம் எனப்படும். பதியம் வைத்தல் மூலம் இவ்வினப்பெருக்கம் செய்யப்படுகிறது. தாவரப்பகுதிகளான [[இலை]]கள், [[தண்டு]]கள், தண்டுக் கிழங்குகள் / நிலத்தடித் தண்டுகள், அடித்தள தளிர்கள், [[கிழங்கு]]கள், வேர்த்தண்டுக்கிழங்குகள், நிலம்படர் ஓடுதண்டுகள், குமிழ்த் தண்டுகள் மற்றும் [[மொட்டு]]கள் போன்றவை பதிய முறையில் இனப்பெருக்கம் செய்ய உதவும் உறுப்புகளாகும்.
 
 === நுண்வித்திமுறை இனப்பெருக்கம் ===
 [[Image:Aspergillus.jpg|thumb|right|200px|நுண்வித்தி முறை இனப்பெருக்கம் : ''ஆஸ்பெர்ஜில்லஸ் sp'']]
 ஸ்போரோஜெனிசிஸ் (அ) நுண்வித்தி முறை இனப்பெருக்கம் என்பது ஸ்போர்கள் (நுண்வித்திகள்) மூலம் இனப்பெருக்கம் செய்தலாகும். பெரும்பாலான [[மெய்க்கருவுயிரி]]களின் ([[தாவரம்|தாவரங்கள்]], [[பாசி]]கள், [[பூஞ்சை]]கள்) இயல்பான [[வாழ்க்கை வட்டம் (உயிரியல்)|வாழ்க்கைச் சுழற்சி]]யில் இவ்வகையான இனப்பெருக்கம் நடைபெறுகிறது.
 
 செயலற்ற நுண்வித்திகள் இத்தகைய இனப்பெருக்கத்தின் போது உற்பத்தி செய்யப்படுகின்றன. சில [[பாசி]], [[பூஞ்சை|பூஞ்சைகளில்]] இந்நுண்வித்திகள் சாதகமான சூழலில் வளர ஆரம்பிக்கின்றன. பெரும்பாலான [[மெய்க்கருவுயிரி]]களின் நுண்வித்திகள் [[கலப்பிரிவு]]களினால் ஒரு[[மடியநிலை]]யிலும், சிலவற்றில் [[கல இணைவு]]களினால் இரு[[மடியநிலை]]யிலும் உள்ளன.
 
 [[பாசி]]கள், [[தாவரம்|தாவரங்களில்]] [[ஒடுக்கற்பிரிவு]] மூலம் இரு[[மடியநிலை]]யிலிருந்து ஒரு[[மடியநிலை]] நுண்வித்துகள் உற்பத்தியாகின்றன. எனினும் கருக்கட்டல் நிகழாததால் இது கலவியற்ற இனப்பெருக்கமாகவே கருதப்படுகிறது. மேலும் [[பூஞ்சை]]கள், சில வகைப்[[பாசி]]களில் [[இழையுருப்பிரிவு|இழையுருப்பிரிவின்]] மூலம் [[மடியநிலை]] மாற்றாமின்றி முழுமையான நுண்வித்துருவாக்கம் நிகழ்கிறது. இந்நுண்வித்துகள் பரவலடைந்து புதிய தனியன்களாக வளர்ச்சியடைகின்றன.
 
 === துண்டாதல்முறை இனப்பெருக்கம் ===
 [[File:Tu - Linckia guildingi cropped.jpg|thumb|right|மீளமையும் [[நட்சத்திர மீன்|நட்சத்திர மீனின்]] உடலப் பகுதி]]
 பெற்றோர்களிடமிருந்து ஒருபகுதி துண்டாதல் முறையினால் சேய்களாக உருவாக்கப்படுகின்றன. துண்டாகிப் பிரியும் ஒவ்வொரு சிறு பகுதியும் தனியன்களாக வளர்ச்சியடைகின்றன. இவை பெற்றோரின் [[படியெடுப்பு]]களாகும். 
 
 துண்டாதல் முறை திட்டமிடப்பட்டோ (அ) திட்டமிடப்படாமலோ, இயற்கைக் காரணிகள், ஊன் உண்ணிகளிடமிருந்து தற்காத்து இனத்தைப் பெருக்கிகொள்ளவும் பின்பற்றியிருக்கவியலும். பெற்றோரிடமிருந்து உடலத்தின் சிறு பகுதி (அ) உறுப்பு எளிதில் உடைந்து பிரிந்து தக்க சூழலில் புதிய உயிரினமாக மீளமைகின்றன.
 
 நீளிழை [[சயனோபாக்டீரியா]]க்கள், பசைக்[[காளான்]]கள், லைகன்கள்(பூஞ்சைப்பாசிகள்), [[தாவரம்|தாவரங்கள்]], [[பஞ்சுயிரி]]கள், [[உடற்குழி]]யுடைய புழுக்கள், [[வளையப் புழு]]க்கள் மற்றும் [[நட்சத்திர மீன்]] போன்ற விலங்குகள் துண்டாதல் முறையில் இனப்பெருக்கம் செய்கின்றன.
 
 === பால் கலப்பில்லாதமுறை இனப்பெருக்கம் ===
 ஆண் [[பாலணு]]த்தொடர்பின்றி பால்கலப்பில்லாத முறையில் நிகழும் இனப்பெருக்கம், கன்னிப்பிறப்பு, கலப்பில்லா வித்தாக்கம் போன்றவை ஆகும். 
 ==== கன்னிப்பிறப்பு ====
 பார்த்தனோஜெனிசிஸ் (அ) கன்னிப்பிறப்பு எனப்படுவது ஆண் [[பாலணு]]வுடன் கருக்கட்டல் நிகழாமலேயே பெண் [[பாலணு]] முளையாக விருத்திக்குட்பட்டு சேயை உருவாக்குதலாகும். பல்கல உயிரினங்களில், [[முதுகெலும்பிலி]]களான சிலவகை சமூகவாழ் பூச்சியினங்கள் ([[எறும்பு]]கள், [[தேனீ]]க்கள் போன்றவை, [[முதுகெலும்பிகள்|முதுகெலும்பிகளான]] சிலவகையான [[மீன்]]கள், [[ஊர்வன]]&lt;ref name=&quot;reptiles&quot;&gt;{{cite book| last = Halliday | first = Tim R.| coauthors = Kraig Adler (eds.)| title = Reptiles &amp; Amphibians | publisher = Torstar Books |date= 1986 | pages = p. 101 | id = {{ISBN|0-920269-81-8}} }}&lt;/ref&gt;, அரிய சில பறவைகள்&lt;ref&gt;{{cite web | last = Savage | first = Thomas F. | title = A Guide to the Recognition of Parthenogenesis in Incubated Turkey Eggs | work = Oregon State University | date = September 12, 2005 | url = http://oregonstate.eduinstruct/ans-tparth/index.html | accessdate = 2006-10-11 }}{{Dead link|date=ஆகஸ்ட் 2021 |bot=InternetArchiveBot }}&lt;/ref&gt; போன்றவை கன்னிப்பிறப்பு எனும் வகையான கலவியற்ற இனப்பெருக்கம் செய்கின்றன. ஆண் புணரி அணுக்கள் இல்லாமல் கரு உருவாகும்முறை என்பதால் கன்னிப்பிறப்பு எனப்படுகின்றது. கொமொடொ டிராகன் கன்னிப்பிறப்பு மூலம் பெருகக்கூடியவை எனக் கண்டறிந்துள்ளனர்&lt;ref&gt;[http://www.nature.com/nature/journal/v444/n7122/full/4441021a.html &quot;Parthenogenesis in Komodo dragons&quot;]Watts PC, et al. . ''Nature'' 444, p1021, 2006.&lt;/ref&gt;.
 
 ==== கலப்பில்லா வித்தாக்கம் ====
 அபோமிக்சிஸ் (அ) கலப்பில்லா வித்தாக்கம் எனப்படுவது கருக்கட்டல் நிகழாமலேயே புதிய இரு[[மடியநிலை]] நுண்வித்திகள் உருவாக்குதலாகும். [[பன்னம்}பன்னத்திலிம்]], சிலவகை [[பூக்கும் தாவரங்கள்|பூக்கும் தாவரங்களில்]] இவ்வகை இனப்பெருக்கம் நடைபெறுகிறது.
 
 * பாலணுசார் கலப்பில்லா வித்தாக்கம் : [[ஒடுக்கற்பிரிவு]] முழுமையடையாத நிலையில் உருவான இரு[[மடியநிலை]]யிலுள்ள கருக்கட்டாத [[சூல்]] முட்டையிலிருந்து முளையம் உருவாதல்.
 
 * மையக்கல முளையாக்கம் : முளையப்பையச் சூழ்ந்துள்ள இரு[[மடியநிலை]]யிலுள்ள கருக்கட்டாத நிலையில் மையக்கல இழையத்திலிருந்து முளையம் உருவாதல் ஆகும். சில [[ஆரஞ்சு]], நாரத்தைத் தாவரங்களில் இவ்வகை மையக்கல முளையாக்கம் நிகழ்கிறது.
 
 == பாலினப் பெருக்கம் (அ) கலவிமுறை இனப்பெருக்கம் ==
 {{main|கலவிமுறை இனப்பெருக்கம்}}
 [[File:Hoverflies mating midair.jpg|thumb|250px|நடுவானில் புணரும் பூவண்டு]]
 ஆண், பெண் புணரி உயிரணுக்கள் உருவாகி அவற்றுக்கிடையிலான இணைவின் முலம் இனப்பெருக்கம் நிகழ்ந்து, உயிரினம் பெருக்கம் அடைவதாகும்.
 
 === கலப்புச் சினையுறல் ===
 இரு பெற்றோரின் பாலணுக் கலப்பின் மூலம் சேய் உற்பத்தியாகும் முறை அல்லொகேமி (அ) கலப்புச்சினையுறல் ஆகும். ஒரு தாவரத்தின் மகரந்தம், வேறொரு தாவரத்தின் சூலகத்துடன் அயல் [[மகரந்தச்சேர்க்கை]] செய்தல் இவ்வகையாகும்&lt;ref name=&quot;அயல் மகரந்தச்சேர்க்கை&quot;&gt;{{cite web | url=http://agritech.tnau.ac.in/crop_improvement/crop_imprv_pollmode.html | title=கலப்புச்சினையுறல் | accessdate=24 சூன் 2017}}&lt;/ref&gt;
 
 === தன்னினக் கலப்பு ===
 தன்னினத்தினுள்ளேயே கலப்பினம் மேற்கொள்ளுதல், சான்றாக இருபாலினத் தாவரங்களின் பூக்களில் மகரந்தம், சூலகம் கொண்டு ஒரே தாவரத்தில் தனக்குள்ளேயே இனப்பெருக்கமடையச் செய்தல் ஆகும். இத்தாவரங்களில் தன்[[மகரந்தச்சேர்க்கை]] நடைபெறுகிறது.
 
 === கலப்பிரிவு ===
 குன்றல் பிரிவு, குன்றாப் பிரிவு போன்றவை கலப்பிரிவின் வகைகளாகும். இச்செயல்முறை இனப்பெருக்கத்தின் போது [[நிறப்புரி]]களில் சிலவகை குறிப்பிடத்தகுந்த மாற்றத்தினை உருவாக்குகின்றன.
 
 ==== மறைமுகப் பிரிவு (அ) குன்றா பிரிவு ====
 [[இழையுருப்பிரிவு]] முறையில் இயல்பான [[உயிரணு]]க்களின் எண்ணிக்கையிலிருந்து ஒன்றையொன்று ஒத்த ஒரே மாதிரியான இரு [[உயிரணு]]க்கள் தோன்றுவதுடன், ஒவ்வொரு [[உயிரணு]]விலும் காணப்படும் [[நிறப்புரி]]களும், அதனைச்சார்ந்த [[மரபியல்]] உள்ளடக்கமும் பெற்றோரின் [[உயிரணு]]வை ஒத்ததாகக் இருக்கும்.
 
 ==== ஒடுங்கற்பிரிவு (அ) குன்றல் பிரிவு ====
 ஒரு உயிரணுவில் உள்ள பல [[நிறப்புரி]]கள் பாதியாக உடைகின்ற நிகழ்வு ஒடுக்கப்பிரிவின் செயல்பாடு ஆகும். [[ஒடுக்கற்பிரிவு]] முக்கியமாக கலவி இனப்பெருக்கத்திற்கு இன்றியமையாததாக உள்ளது. எனவே பாலியல் ரீதியாக மீண்டும் உற்பத்தி செய்யப்படும் அனைத்து [[மெய்க்கருவுயிரி]]களிலும் (ஒரு [[உயிரணு]] உயிரினங்கள் உட்பட) இம்முறையில் நிகழ்கிறது.
 
 === ஓரினப் பெருக்கம் ===
 ஆண் மற்றும் பெண் இருபாலினப்பகுப்பின்றி ஒரே இனத்திலிருந்து அதன் சேய்களை உருவாக்குதல் ஓரினப்பெருக்கம் ஆகும். இது ஆணின் [[அண்டம்|அண்டத்திலோ]], பெண்ணின் [[விந்தகம்|விந்தகத்திலோ]] அதற்குள்ளேயே நிகழலாம்&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.samesexprocreation.com/timeline.htm |title=Timeline of same-sex procreation scientific developments |publisher=samesexprocreation.com }}&lt;/ref&gt;. [[சப்பான்|சப்பானிய]] அறிஞர்கள் [[கோழி]]களில் பெண் விந்தணுக்களை உற்பத்தி செய்துள்ளனர். இதன் மூலம் ஒரே இனத்தில் பாலினப்பெருக்கம் செய்ய இயலும். மரபணுக்களில் சில மாற்றங்களைச் செய்து இரு எலிகளின் கரு முட்டையினின்று ஒரு பெண் சேயை உருவாக்கியுள்ளனர். &lt;ref&gt;{{Cite news|work=Washington Post |date=April 22, 2004 |title=Japanese scientists produce mice without using sperm |publisher=Sarasota Herald-Tribune |url=https://news.google.com/newspapers?id=nUIgAAAAIBAJ&amp;sjid=wYQEAAAAIBAJ&amp;pg=6950,1352704&amp;dq=japanese+scientists+combine+two+mouse+eggs+to+produce+daughter+mice&amp;hl=en}}&lt;/ref&gt;
 
 == பாலின மற்றும் பாலிலா இனப்பெருக்க மாறுபாடுகள் ==
 சிலவகை உயிரினங்களின் சூழலுக்குத் தகுந்தாற் போல் அரிய வகையில் பாலின, பாலிலா இனப்பெருக்கத்தினை மாற்றாக மேற்கொள்கின்றன. சான்றாக வட்டுயிரிகள் (ரோடிஃபெர்ஸ்), சில வகைப்பூச்சி இனங்கள் ([[செடிப்பேன்]]கள்)
 
 == மேற்கோள்கள் ==
 &lt;references /&gt;