மண்டோசோர்
{{Infobox settlement
 | name                    = மண்டோசோர் 
 | native_name             = தசாபுரம்
 | native_name_lang        = 
 | other_name              = 
 | settlement_type         = நகரம்
 | image_skyline           = Gandhi Sagar Dam1.JPG
 | image_alt               = 
 | image_caption           = காந்தி சாகர் சரணாலயத்தில் பாயும் [[சம்பல் ஆறு]] 
 | nickname                = 
 | pushpin_map             = India Madhya Pradesh
 | pushpin_label_position  = right
 | pushpin_map_alt         = 
 | pushpin_map_caption     = 
 | coordinates             = {{coord|24.03|N|75.08|E|display=inline,title}}
 | subdivision_type        = நாடு
 | subdivision_name        = [[இந்தியா]]
 | subdivision_type1       = மாநிலம்
 | subdivision_type2       = மாவட்டம்
 | subdivision_name1       = [[மத்தியப் பிரதேசம்]]
 | subdivision_name2       = [[மண்டசௌர் மாவட்டம்]] 
 | established_title       = &lt;!-- Established --&gt;
 | established_date        = 
 | founder                 = 
 | named_for               = 
 | government_type         = 
 | governing_body          = 
 | leader_title            = நகரத்தந்தை
 | leader_name             = பிரகலாதன் பந்த்வார் 
 | unit_pref               = Metric
 | area_footnotes          = 
 | area_total_km2          = 
 | area_rank               = 
 | elevation_footnotes     = 
 | elevation_m             = 
 | population_total        = 
 | population_as_of        = 2001
 | population_footnotes    = 
 | population_density_km2  = auto
 | population_rank         = 
 | population_demonym      = 
 | demographics_type1      = மொழிகள்
 | demographics1_title1    = அலுவல் மொழி
 | timezone1               = [[இந்திய சீர் நேரம்]]
 | utc_offset1             = +5:30
 | postal_code_type        = [[அஞ்சல் சுட்டு எண்]]
 | postal_code             = 458001
 | area_code               = 07422
 | area_code_type          = 
 | registration_plate      = MP-14
 | website                 = {{URL|www.mandsaur.nic.in}}
 | footnotes               = 
 | demographics1_info1     = [[இந்தி]]
 }}
 
 '''மண்டோசோர்''' அல்லது '''மண்டசௌர்''' (Mandsaur) மத்திய [[இந்தியா]]வின் [[மத்தியப் பிரதேசம்|மத்தியப் பிரதேச]] மாநிலத்தின் [[மண்டசௌர் மாவட்டம்|மண்டசௌர் மாவட்டத்தின்]] நிர்வாகத் தலைமையிட நகரமும், [[நகராட்சி]]யும் ஆகும். இந்நகரம் [[போபால்|போபாலிருந்து]] வடமேற்கே 254 கி மீ தொலைவில் உள்ளது. இந்நகரத்திற்கு அருகே [[கிபி]] 6ஆம் நூற்றாண்டு காலத்திய [[யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுகள்]] உள்ளது.
 
 [[மால்வா, மத்தியப் பிரதேசம்|மால்வா]] மற்றும் [[மேவார்]] நிலப்பரப்புகளுக்கிடையே அமைந்த மண்டோசோர் நகரம் தொல்லியல் மற்றும் வரலாற்று மரபுரிமைச் சொத்துகளைக் கொண்டது. சிவனா ஆற்றின் கரையில் உள்ள மண்டோசோர் நகர பசுபதிநாதர் கோயிலும் புகழ் பெற்றது.&lt;ref&gt;http://www.mandsaur.nic.in/&lt;/ref&gt; இந்நகரத்தில் [[இந்தி]] மற்றும் [[இராச்சசுத்தானி|இராஜஸ்தானி]] மொழிகள் கலந்த '''மால்வா மொழி''' பேசப்படுகிறது.
 
 கரும்பலகையில் எழுதுவதற்கான சிலேட்டுக்கல் (எழுதுகோல்) இங்கு அதிக அளவில் உற்பத்தி செய்யப்படுகிறது. மேலும் இப்பகுதியில் அபின் அதிக அளவில் உற்பத்தி செய்யப்படுகிறது.
 
 ==பெயர்த் தோற்றம்==
 [[மால்வா, மத்தியப் பிரதேசம்|மால்வா]] பகுதியில் அமைந்த இந்நகரை முற்காலத்தில் '''தசபுரா''' என அழைக்கப்பட்டது. மண்டோசோர் நகரம், [[இராவணன்|இராவணின்]] மனைவி [[மண்டோதரி]]யின் பிறந்த ஊராக நம்பப்படுகிறது. இந்நகரத்தின் பழைய பகுதிகளில் இன்றளவும் இராவணனை வழிபடுகின்றனர். இந்நகரத்தின் பெண்னை மணந்தவர் என்பதால், இந்நகரத்தின் பழைய பகுதியான கான்புரா பகுதியில் 35 அடி உயர இராவணனின் உருவச்சிலை வழிபாடு நடைபெறுகிறது.
 
 ==வரலாறு==
 
 === மகாபாரதக் காலம் ===
 [[மகாபாரதம்|மகாபாரத]] காவியத்தின் [[சபா பருவம்|சபா பருவத்தின்]], அத்தியாயம் 31-இல், [[நகுலன்|நகுலனின்]] மேற்றிசைப் போர்ப்பயணத்தின் போது [[மால்வா, மத்தியப் பிரதேசம்|மால்வா]]  உள்ளிட்ட ஐந்து இனக்குழுவினர்களை வென்றதாக கூறப்பட்டுள்ளது.&lt;ref&gt;[http://mahabharatham.arasan.info/2013/09/Mahabharatha-Sabhaparva-Section31.html  நகுலனின் மேற்றிசைப் போர்ப்பயணம் - சபாபர்வம் பகுதி 31]&lt;/ref&gt;
 
 ===தசபுரத்தின் ஔலிகர்கள்===
 கல்வெட்டு குறிப்புகளின் படி,  மண்டோசோர் எனப்படும் தசபுரத்தை  ''ஔலிகர்கள்''  என்ற ஒரே பெயரை உடைய இரண்டு அரச வம்சங்கள் ஆண்டதாக தெரிகிறது. இவ்வம்ச மன்னர்களில் பாண்டுவர்மன் என்பவன் [[முதலாம் குமாரகுப்தன்]] காலத்தைச் சேர்ந்தவன்.
 
 இந்நகர பட்டு நெசவுத் தொழிலாளர்கள் கட்டிய சூரியக் கோயிலை மண்டோசோர் மன்னர் பாண்டுவர்மன் கி பி 493-இல் சீரமைத்து கொடுத்துள்ளார்.
 
 1983-இல் கண்டுபிடித்த [[யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுகள்|யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுக்]] குறிப்பின் மூலம் ஔலிகர் வம்ச மன்னர்கள் மந்தோசௌர் உள்ளிட்ட மால்வா பகுதிகளை ஆண்டதாக குறிப்பிடுகிறது.  இந்த ''ஔலிகர்''  வம்ச மன்னர்களில் புகழ் பெற்றவன் [[யசோதர்மன்]] ஆவார். யசோதர்மனும், [[குப்தப் பேரரசு|குப்தப் பேரரசர்]] நரசிம்மகுப்தரும் இணைந்து, கி பி 528-இல் வடமேற்கு இந்தியாவை தாக்கிய [[ஹெப்தலைட்டுகள்]] என்ற வெள்ளை [[ஹூணர்கள்|ஹூண]] மன்னர் [[மிகிரகுலன்|மிகிரகுலனை]] வெற்றி கொண்டமைக்காக கி பி 532-இல் மந்தோசௌர் நகரத்தில் ஒரு [[வெற்றித் தூண்]] நிறுவப்பட்டது.&lt;ref&gt;Fleet, John F. Corpus Inscriptionum Indicarum: Inscriptions of the Early Guptas. Vol. III. Calcutta: Government of India, Central Publications Branch, 1888, 147-148&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Epigraphy/Gupta-Era/mandasor_pillar.htm |title=Mandasor Pillar Inscription of Yashodharman |access-date=2017-04-08 |archive-date=2006-09-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060912190208/http://www.mssu.edu/projectsouthasia/history/primarydocs/Epigraphy/Gupta-Era/mandasor_pillar.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
 
 === யசோதர்மன் ஆட்சியில் ===
 [[File:Sondani.jpg|thumb|[[யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுகள்|யசோதர்மனின் வெற்றித் தூண்]], சோந்தனி, மண்டோசோர், [[மால்வா, மத்தியப் பிரதேசம்|மால்வா]]]]
 [[File:Sondani4.jpg|thumb|[[யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுகள்|யசோதர்மனின் வெற்றித் தூண் குறிப்புகள்]], சோந்தனி, மண்டோசோர், [[மால்வா, மத்தியப் பிரதேசம்|மால்வா]]]]
 
 மண்டோசோர் நகரத்திலிருந்து 4 கி மீ தொலைவில் உள்ள சோந்தனி எனும் கிராமத்தில், இரண்டு  ஒற்றைப்பாளத் தூண்கள் மன்னர் [[யசோதர்மன்|யசோதர்மனால்]] கி பி 528-இல் நிறுவப்பட்டது. [[யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுகள்|இவ்வெற்றித் தூண்கள்]], வெள்ளை [[ஹூணர்கள்|ஹூணர்களின்]]  மன்னர் [[மிகிரகுலன்|மிகிரகுலனை]] கொண்டதன் நினைவாக நிறுவப்பட்டது.&lt;ref name=&quot;Usha Agarwal 2007, p. 19&quot;&gt;Usha Agarwal:Mandsaur Zile Ke Puratatvik samarakon ki paryatan ki drishti se sansadhaniyata - Ek Adhyayan, Chirag Prakashan Udaipur, 2007, p. 19&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mangal Mehta (Ed): Dashpur Janapada aur sanskriti, p. 142&lt;/ref&gt;  
 ஒவ்வொரு வெற்றித் தூணும் 40 அடி உயரமும், 3.5 அடி சுற்றளவும், 200 டன் எடையும் கொண்டது.&lt;ref name=&quot;Usha Agarwal 2007, p. 19&quot;/&gt;&lt;ref&gt;H.Michael Brown (Ed): Gwalior Today, p. 180&lt;/ref&gt; 
 இவ்வெற்றித் தூண்களில் [[சமசுகிருதம்]] மற்றும் வட இந்திய பிராமி எழுத்தில் குறிப்புகள் உள்ளது.&lt;ref name=&quot;Usha Agarwal 2007, p. 20&quot;&gt;Usha Agarwal:Mandsaur Zile Ke Puratatvik samarakon ki paryatan ki drishti se sansadhaniyata - Ek Adhyayan, Chirag Prakashan Udaipur, 2007, p. 20&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sriram Goyal:Guptakalin Abhilekh, p. 366&lt;/ref&gt; 
 நாகப்பா மற்றும் தாசப்பா எனும் இரண்டு தென்னிந்திய சிற்பிகள் இவ்வெற்றித் தூண்களை வடிவமைத்துள்ளனர். இத்தூண்களை பிரித்த்தானிய அதிகாரி சுல்வின் என்பவர் 1875-இல் கண்டுபிடித்தார்.
 
 === கூர்ஜர-பிரதிகாரப் பேரரசு===
 [[கூர்ஜர-பிரதிகாரப் பேரரசு|கூர்ஜர-பிரதிகாரப் பேரரசர்]] இரண்டாம் மகேந்திரபாலர் தனது ஆட்சிப் பரப்பை மண்டோசோர் வரை விரிவுபடுத்தியிருந்தார்.&lt;ref&gt;{{cite book|title=History of Kanauj: To the Moslem Conquest|author=Rama Shankar Tripathi|publisher=Motilal Banarsidass Publ.|year=1989|id={{ISBN|812080404X}}, {{ISBN|978-81-208-0404-3}}|page=269|url=https://books.google.com/books?id=2Tnh2QjGhMQC&amp;pg=PA269&amp;dq}}&lt;/ref&gt;
 
 === சுதேச சமஸ்தானம் ===
 [[இந்தியப் பிரிவினை|இந்திய விடுதலை]] முன்வரை மண்டோசோர் பகுதி, 19-ஆம் நூற்றாண்டு முதல் [[குவாலியர் அரசு|குவாலியர் சமஸ்தானப்]] பகுதியாக இருந்தது.
 
 ==மக்கள் தொகையியல்==
 மண்டோசோர் நகரத்தின் 2011 -ஆம் ஆண்டின் மக்கள் தொகை கணக்கெடுப்பின் படி மொத்த மக்கள் தொகை  1,41,667 ஆகும். அதில் ஆண்கள் 72,488; பெண்கள்  69,179 ஆக உள்ளனர். பாலின விகிதம் ஆயிரம் ஆண்களுக்கு,  954 பெண்கள் வீதம் உள்ளனர்.  எழுத்தறிவு பெற்றவர்கள் 107,478  (85.71 %) ஆக உள்ளனர். ஆறு வயதிற்குட்பட்ட குழந்தைகள் 16,267 ஆக உள்ளனர்.
 
 இந்நகரத்தில் இந்துக்கள் 95,816 (67.63%);  இசுலாமியர்கள்  35,531 (25.08 %); சமணர்கள் 9,119 (6.44%); சீக்கியர்கள்  500	(0.35%) ; கிறித்தவர்கள்  411 (0.29 %); மற்றவர்கள்   293 (0.20%) ஆக உள்ளனர்.&lt;ref&gt;[http://www.census2011.co.in/census/city/293-mandsaur.html Mandsaur City Census 2011 data]&lt;/ref&gt;
 
 இந்நகரத்தில் [[இந்தி]] மற்றும் இராஜஸ்தானி மால்வா மொழி மொழிகள் பேசப்படுகிறது.
 
 ==இதனையும் காண்க==
 * [[யசோதர்மன்]]
 * [[யசோதர்மனின் மண்டோசோர் வெற்றித் தூண் கல்வெட்டுகள்]]
 
 ==மேற்கோள்கள்==
 {{Reflist|2}}
 
 [[பகுப்பு:மத்தியப் பிரதேச வரலாறு]]
 [[பகுப்பு:பண்டைய இந்திய நகரங்கள்]]
 [[பகுப்பு:இந்தியத் தொல்லியற்களங்கள்]]