இரும்பு வாயில் (நடு ஆசியா)
[[File:Iron Gate, engraving after Karazin.png|thumbnail|மர வேலைப்பாடு, ப. 503. 'நோவெல் ஜியோகிராபி யுனிவர்செல்லே, லா டெர்ரே எட் லெஸ் ஹோம்ஸ்', பகுதி VI, 'எல்'ஆஸி ரஸ்ஸி', எடிஷன் எலிசே ரெக்லஸ், பாரிஸ், 1881]]
 '''இரும்பு வாயில்''' (Iron Gate) என்பது   [[பல்கு]] மற்றும் [[சமர்கந்து|சமர்கந்துக்கும்]]&lt;nowiki/&gt;இடையிலான ஒரு குறுகிய [[கணவாய்]]  ஆகும். இது இசார் மலைவரம்பிலிருந்து தெற்கே [[ஆமூ தாரியா]] நோக்கி நீண்டுகொண்டிருக்கும் மலைகளை கடக்கிறது. பண்டைய காலங்களில் இது [[பாக்திரியா|பாக்திரியாவிற்கும்]] [[சோக்தியானா|சோக்தியானாவிற்கும்]] இடையிலான பாதையாக பயன்படுத்தப்பட்டது. மேலும் இப்பகுதியில் உள்ள எந்தவொரு சக்திக்கும் இது மிகவும் முக்கியத்துவம் வாய்ந்தது. இரும்புடன் வலுவூட்டப்பட்ட ஒரு உண்மையான வாயில் இங்கு நின்றது என்ற நம்பிக்கையிலிருந்து அதன் பெயர் வந்தது. இது சுர்சொண்டாரியோ மாகாணத்தின் பாய்சூனிலிருந்து மேற்கே அமைந்துள்ளது. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.alexarapov.narod.ru/Boysun/bsn15.html|title=Boysun. Masterpieces of Central Asia|last=Alexey V. Arapov.|access-date=2014-03-25|quote=The Iron Gates were located on the old road in the canyon of Dara-i Buzgala-khana 3 km to northwest from Shurob kishlak.}}&lt;/ref&gt; அதன் சரியான இடம் விவாதத்திற்குரியது என்றாலும், இது பொதுவாக சமர்கந்து ([[உசுபெக்கிசுத்தான்]]) முதல் பல்கு ([[ஆப்கானித்தான்]]) மற்றும் கார்சி நகரத்திற்கு அருகில் உள்ள சாலையில் 3 கிலோமீட்டர் (1.9 மைல்) கடந்து செல்வதாக கருதப்படுகிறது. &lt;ref&gt;Islam Encyclopaedia {{In lang|tr}}&lt;/ref&gt; வரலாற்றாசிரியர் இலெவ் குமிலேவின் கூற்றுப்படி, இதன் தற்போதைய பெயர் &quot;புஸ்கலா&quot; என்பதாகும். &lt;ref&gt;Gumilev, p.336&lt;/ref&gt;
 
 == ஆர்கான் கல்வெட்டுகளில் ==
 கோக்டர்க் பேரரசின் போது இடைக்கால துருக்கியர்கள் [[பட்டுப் பாதை|பட்டுப் பாதையைக்]] கட்டுப்படுத்தினர். இது ஒரு முக்கியமான வருவாய் ஆதாரமாக இருந்தது. &lt;ref&gt;Klyashtorny—Sultanov p.99&lt;/ref&gt; தெமிர் கபிக் பட்டுச் சாலையைக் கட்டுப்படுத்த ஒரு மூலோபாய முக்கிய புள்ளியாக இருந்தது.
 
 730 களில் அமைக்கப்பட்ட ஓர்கான் கல்வெட்டுகள் (கோசா சைடம் நினைவுச்சின்னங்கள் என்றும் அழைக்கப்படுகின்றன), துருக்கிய பேரரசரான பில்ஜ் ககன் மற்றும் அவரது சகோதரர் குல் திகின் பற்றியது . இது கோசா சைடம் நினைவுச்சின்னங்களுக்கு சில காலம் முன்பு பொறிக்கப்பட்ட பெயின் சோக்கோ கல்வெட்டுகளில் பில்ஜ் ககனின் ஆலோசகரான தோனியுகுக் பற்றியது. இந்த கல்வெட்டுகள் அனைத்திலும் தெமிர் கபிக் என்ற புவியியல் பெயர் பல முறை குறிப்பிடப்பட்டுள்ளது. கீழே சில எடுத்துக்காட்டுகள் உள்ளன 
 
 === குல்திகினின் கல்வெட்டில் (தெற்குப் பக்கம்) ===
 மேற்கில், நான் [[சிர் தாரியா|பேர்ல் ஆற்றின்]] மீது இரும்பு வாயிலுக்கு ஒரு இராணுவத்தை அனுப்பினேன் &lt;ref&gt;Elgin, p.4&lt;/ref&gt;
 
 === பில்ஜ் ககனின் கல்வெட்டில் (கிழக்குப் பக்கம்) ===
 (புமின் ககானைக் குறிப்பிடுகிறார்) கிழக்கில் கடிகன் வனத்திலிருந்து மேற்கில் இரும்பு வாயில் வரை அனைத்து பகுதிகளையும் அவர் இணைத்தார். &lt;ref&gt;Elgin p.34&lt;/ref&gt;
 
 === தோனியுகுக் கல்வெட்டில் (2 வது நினைவுச்சின்னம், தெற்குப் பக்கம்) ===
 ( 701 இல் நடந்த போரைக் குறிப்பிடுகிறார் ''&lt;ref&gt;Taşağıl, p.329&lt;/ref&gt; )'' நாங்கள் இரும்பு வாயிலை அடைந்தோம் &lt;ref&gt;Elgin p.59&lt;/ref&gt;
 
 == மேற்கோள்கள் ==
 {{reflist}}
 == குறிப்புகள் ==
 &lt;references /&gt;
 {{Cite book |author=Soucek, Svat |year=2000 |title=A History of Inner Asia |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/historyofinneras00souc/page/5 5] |isbn=978-0521657044 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/historyofinneras00souc/page/5 }}
 == ஆதாரங்கள் ==
 *{{cite web |url=http://www.tdvislamansiklopedisi.org/dia/ayrmetin.php?idno=090154  |title=Islam Encyclopaedia|access-date=7 May 2014}}
 * {{cite book | last=Gumilev | first=Lev Nikolayeviç |title=Eski Türkler | publisher=Selenge| location=İstanbul|year=2002| isbn=975-7856-39-8 }}
 * {{cite book | last1=Klyashtorny|last2=Sultanov| first1=S.G|first2= T.İ|title=Türkün Üçbin Yılı| publisher=Selenge| location=İstanbul|year=2003| isbn=975-8839-03-9}}
 * {{cite book | last1=Elgin | first1=Muharrem | title=Orhun Abideleri | publisher=Boğaziçi | location=İstanbul|year=1980 }}
 *{{cite book | last=Taşağıl|first=Ahmet| title=Göktürkler| publisher=AKDTYK| location=Ankara|year=2012|isbn=978-975-16-2460-4 }}
 {{Coord|38|13|17.7|N|66|54|24.6|E|display=title}}
 [[பகுப்பு:சீன மொழி வார்த்தைகளைக் கொண்ட கட்டுரைகள்]]