திபெத்திய வரலாறு
[[படிமம்:Tibetan Autonomous Areas Map.png|right|thumb|300px|வரலாற்றுக்கால திபெத்]]
 [[படிமம்:Potala palace21.jpg|போடலா அரண்மனை|right|thumb|300px]]
 '''திபெத்திய வரலாறு''' (''Tibetan history'') பதியப்பட்ட காலத்திலிருந்து குறிப்பாக [[திபெத்திய பௌத்தம்|திபெத்திய பௌத்த வரலாறாக]] உள்ளது. திபெத்திய, [[மங்கோலியர்|மங்கோலியப்]] பண்பாடுகளில்  பௌத்த மதத்தின் மையப்பங்கும் அனைத்து உள்நாட்டு வரலாற்றாளர்களும் பௌத்த சமயத்தினராக இருந்ததும் காரணமாகும்.
 
 ==புவியியல் பின்னணி==
 {{Main article|திபெத்}}
 
 [[திபெத்து]] தொன்மையான [[சீனா|சீன]]  [[இந்தியா|இந்திய]] பண்பாடுகளின் கருப்பகுதிகளுக்கு இடையே அமைந்துள்ளது.  [[திபெத்திய பீடபூமி]]க்கு கிழக்கே தொடர்ந்த மலைத்தொடர்கள் சீனாவுடனான எல்லைகளை வரையறுக்கின்றன;  இந்தியா மற்றும் [[நேபாளம்|நேபாளத்தின்]] உயர்ந்தெழும் [[இமயமலை]] திபெத்திற்கும் இந்தியாவிற்கும் இடையேயான தடையாக இருக்கிறது. திபெத் &quot;உலகின் கூரை&quot; அல்லது &quot;பனித்தூவிகளின் நாடு&quot; என்றும் அழைக்கப்படுகின்றது.
 
 மொழியியலாளர்கள் திபெத்திய மொழிகளையும் வழக்கு மொழிகளையும் [[திபெத்திய-பர்மிய மொழிகள்|திபெத்திய-பர்மிய மொழிகளைச்]] சேர்ந்தவையாக கருதுகின்றனர்; அவை சீனவழி மொழிகளான  [[சீன-திபெத்திய மொழிகள்]] குடும்பத்தின் அங்கங்களாக இல்லை.
 
 ==வரலாற்றுக்கு முந்தையக் காலம்==
 சில தொல்லியல் தரவுகளின்படி, அரை மில்லியன் ஆண்டுகளுக்கு முன்னர், இந்தியாவில் முதலில் குடியேற்றம் நிகழ்ந்தபோது பண்டைய மாந்தர்கள் திபெத்து வழியாக சென்றுள்ளனர். {{sfn|Laird|2006|p=114-117}} [[ஓமோ சப்பியன்சு]]கள் முதலில் திபெத்திய பீடபூமியில் குறைந்தது இருபத்தியோராயிரம் ஆண்டுகளுக்கு முன்னர் வாழத் தொடங்கினர்.&lt;ref name=&quot;Zhao&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Zhao | first1 = M | last2 = Kong | first2 = QP | last3 = Wang | first3 = HW | last4 = Peng | first4 = MS | last5 = Xie | first5 = XD | last6 = Wang | first6 = WZ | last7 = Jiayang | first7 = Duan JG | last8 = Cai | first8 = MC | last9 = Zhao | first9 = SN | last10 = Cidanpingcuo | first10 = Tu YQ | last11 = Wu | first11 = SF | last12 = Yao | first12 = YG | last13 = Bandelt | first13 = HJ | last14 = Zhang | first14 = YP | year = 2009 | title = Mitochondrial genome evidence reveals successful Late Paleolithic settlement on the Tibetan Plateau | journal = Proc Natl Acad Sci U S A | volume = 106 | issue = | pages = 21230–21235 | doi = 10.1073/pnas.0907844106 | pmid = 19955425 | pmc=2795552}}&lt;/ref&gt; இந்த மக்கள்தொகைக்கு மாற்றாக பெரும்பாலும் கிமு 3000 ஆண்டுகளில் வடச்சீன [[புதிய கற்காலம்|புதிய கற்கால]] குடியேறிகள்  வந்தனர். இருப்பினும் &quot;தற்கால திபெத்திய மக்கள்தொகையில் பழைய கற்கால மக்களின் மரபணுத் தொடர்ச்சி பகுதியும் உள்ளது&quot;.&lt;ref name=&quot;Zhao&quot;/&gt;
 
 பெருங்கற்கால நினைவுச்சின்னங்களை திபெத்திய மேட்டுநிலமெங்கும் காண முடிகிறது. இவை தொல்குடிகள் வழிபாட்டிற்கு பயன்படுத்தப்பட்டிருக்கலாம். வரலாறுக்கு முந்தைய [[இரும்புக் காலம்|இரும்புக் கால]] மலைக்கோட்டைகளும் இடுகாட்டு வளாகங்களும் அண்மையில் திபெத்திய மேட்டுநிலத்தில்  கண்டறியப்பட்டுள்ளன. ஆனால் இக்களங்களின் மிகவும் அணுக்கமில்லாத மீயுயர் அமைவிடங்களால் தொல்லியல் ஆய்வுகள் நடத்துவது கடினமாக உள்ளது.
 ==துவக்க கால வரலாறு==
 {{முதன்மை|சாங்சூங் இராச்சியம்}}
  
 சில திபெத்திய வரலாற்றுரைகள் தற்போதைய திபெத்தின் மேற்குப் பகுதியில் உள்ள அம்தோ விலிருந்து குடிபெயர்ந்தவர்களால் [[கிமு]] ஐந்தாம் நூற்றாண்டில் [[சாங்சூங் இராச்சியம்]] நிறுவப்பட்டது.&lt;ref name=&quot;Norbu&quot;&gt;Norbu 1989, pp. 127–128&lt;/ref&gt; சாங் சுங் பண்பாடே [[போன் பௌத்தம்|போன்]] சமயத்தின் முதல் துவக்கமாகும்.&lt;ref name=&quot;Hoffman&quot;&gt;Helmut Hoffman in McKay 2003 vol. 1, pp. 45–68&lt;/ref&gt;
 
 கிமு முதலாம் நூற்றாண்டில்  யார்லுங் பள்ளத்தாக்கில் இருந்த அண்மைய இராச்சியமும் அதன் அரசர் திரிகும் சென்ப்போவும் யார்லுங்கிலிருந்த [[போன் பௌத்தம்|போன் பௌத்தத்]] துறவிகளை வெளியேற்றி சாங்சூங் பண்பாட்டின் தாக்கத்தை அழிக்க முற்பட்டனர்.&lt;ref name=&quot;Karmay&quot;&gt;Karmey 2001, p. 66ff&lt;/ref&gt; ஆனால் திரிகும் சென்ப்போ கொல்லப்பட்டதால் சாங் சுங்கின் தாக்கம் தொடர்ந்தது. இது 7ஆம் நூற்றாண்டில் சோங்ட்சன் கம்போ இப்பகுதியை ஆக்கிரமிக்கும் வரைத் தொடர்ந்தது.   
 
 கிபி 108-இல் நாடோடிகளாகவும் இரக்கமற்றவர்களாகவும் வாழ்ந்துவந்த திபெத்தியர்கள் சீன எல்லைகளைத் தாக்கினர்; இவற்றை சீனப் பேரரசர் லியாங் கின் கடுமையான சண்டைகளுக்குப் பிறகு வெற்றிகரமாகத் தடுத்தார். இதேபோன்ற தாக்குதல்களை கி.பி  168-169 காலத்திலும் சீனர்கள் வெற்றிகரமாக எதிர்கொண்டனர்.&lt;ref name=Rene&gt;{{Cite book |last=Grousset |first=Rene |title=The Empire of the Steppes |url=https://archive.org/details/empireofsteppes00grou |publisher=Rutgers University Press |year=1970 |isbn=0-8135-1304-9 |pages=[https://archive.org/details/empireofsteppes00grou/page/47 47]–48}}&lt;/ref&gt;
 
 திபெத்தின் இக்கால கட்ட மன்னர்களைக் குறித்தக் குறிப்புகள் பலவும் செவிவழிச் செய்திகளாகவே உள்ளன. நியாத்ரி சென்ப்போ தான் யார்லுங் பேரரசை நிறுவிய முதல் மன்னராகக் கருதப்படுகிறார். தற்போதைய லாசாவிற்கு தென்கிழக்கே கிட்டத்தட்ட 55 மைல் தொலைவில் இதன் தலைநகர் அமைந்திருந்தது.{{sfn|Powers|2007|p=141}} இவரது ஆட்சிக்காலம் குறித்த தெளிவு இல்லை; சிலர் கிமு 126 என்றும் வேறு சிலர் கி.மு 414 என்றும் பதிந்துள்ளனர்.&lt;ref name=autogenerated5&gt;Norbu 1995, p. 220&lt;/ref&gt;
 
 ==திபெத்தியப் பேரரசு (618–842)==
 {{முதன்மை|திபெத்தியப் பேரரசு}}
 [[File:Historical timeline of Tibet (627 - 2013).png|thumb|rightt|திபெத்தின் வரலாற்றுக் கோடு (627 - 2013)]]
 [[Image:Tibetan empire greatest extent 780s-790s CE.png|thumb|தனது உச்சத்திலிருந்தபோது திபெத்தியப் பேரரசின் எல்லைகள், கி.பி 780 - 790s]]
 
 யார்லுங் அரசர்கள் மெல்ல மெல்ல தங்கள் கட்டுப்பாட்டை விரிவுபடுத்தி வந்தனர். ஆறாம் நூற்றாண்டின் துவக்கத்தில் பெரும்பாலான திபெத்திய  பழங்குடியினரும் யார்லுங் கட்டுப்பாட்டிற்குள் வந்தனர்.{{sfn|Powers|2007|p=142}} இதன்மூலம் யார்லுங் இராச்சியம் திபெத்தியப் பேரரசாக உருவெடுத்தது.{{sfn|Powers|2007|p=142}} [[கிபி]] 625-இல் [[சாங்சூங் இராச்சியம்|சாங்சூங் இராச்சியத்தை]] திபெத்தியப் பேரரசின் கீழ் கொண்டு வரப்பட்டது.
 
 608-609இல் சீனாவிற்குத் தனது தூதர்களை அனுப்பி முறையான பன்னாட்டு அரசாக திபெத் அங்கீகாரம் பெற்றது. {{sfn|Beckwith|1987|p=17}}&lt;ref&gt;Forbes, Andrew ; Henley, David (2011). 'The First Tibetan Empire' in: ''China's Ancient Tea Horse Road''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B005DQV7Q2&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beckwith1977&quot;&gt;Beckwith, ''C. Uni. of Indiana Diss.'', 1977&lt;/ref&gt;
 
 7ஆம் நூற்றாண்டிலிருந்து 11ஆம் நூற்றாண்டு வரை திபெத்தை பல அரசர்கள் ஆண்டனர். இவர்களது நீளமானப் பட்டியலை திபெத்திய வரலாறு பதிந்துள்ளது. இவர்களில் முதன்மையானவர்களாக சோங்ட்சென் காம்ப்போ, திரிசோங் டெட்சன், இரால்பகன் கருதப்படுகின்றனர். இவர்களில் சோங்ட்சென் காம்போ (c. 604&amp;nbsp;– 650) முதல் பேரரசராக கருதப்படுகிறார்; திபெத்தின் கட்டுப்பாட்டை லாசாவையும் யார்லுங் பள்ளத்தாக்கையும் கடந்து  விரிவாக்கிய பெருமை கொண்டவர். இவரே [[பௌத்தம்|பௌத்த சமயத்தை]] திபெத்திற்கு அறிமுகப்படுத்தியவராகக் கருதப்படுகிறார். ஒன்பதாம் நூற்றாண்டில் பேரரசின் ஆதிக்கம் தெற்கில்  [[வங்காளம்]] வரையிலும் வடக்கே  [[மங்கோலியா]] வரையிலும் பரவியிருந்தது.
 ==திபெத் பிளவுபடுதல் (9து–10வது நூற்றாண்டுகள்)==
 [[File:Era of Fragmentation in Tibet.png|thumb|350px|[[கிபி]] 9-10 நூற்றாண்டுகளில் திபெத்திய பௌத்த அதிகார பீடங்களால் பெரும் பிளவுபட்ட [[திபெத்தியப் பேரரசு]]]]  
 
 [[கிபி]] 9வது மற்றும் 10-வது நூற்றாண்டுகளில் [[திபெத்திய பௌத்தம்|திபெத்திய பௌத்த]] மதகுருமார்களின் மோதல்களால் [[திபெத்தியப் பேரரசு]] பெரும் பிள்வுகளைக் கண்டது. &lt;ref&gt;Shakabpa. p.173.&lt;/ref&gt; 
 
 ===திபெத்தின் மறுமலர்ச்சி (10வது–12-வது நூற்றாண்டுகள்)===
 [[Image:Atisha.jpg|right|thumb|[[கிபி]] 11-ஆம் நூற்றாண்டில் திபெத்தில் [[மகாயான பௌத்தம்|மகாயானம்]] மற்றும் [[வச்சிரயான பௌத்தம்|வஜ்ஜிராயான]] பௌத்தததை பரப்பிய [[அதிசர்]]]] 
 
 [[திபெத்]]தின் கிழக்கில் அமைந்த [[காம்]] பகுதியில் [[திபெத்திய பௌத்தம்]] பரவியது. 10 மற்றும் 11-ஆம் நூற்றாண்டுகளில் இந்தியாவிலிருந்து திபெத் பகுதிகளுக்குச் சென்ற  [[அதிசர்]] என்ற பௌத்தத் துறவி, [[மகாயான பௌத்தம்|மகாயானம்]] மற்றும் [[வச்சிரயான பௌத்தம்|வஜ்ஜிராயான பௌத்ததை]] பரப்பினார். இதன் மூலம் சீனா, தாய்லாந்து, வியட்நாம், கம்போடியா, இந்தோனேசியா போன்ற கிழக்காசியா, தென்கிழக்காசியா பகுதிகளில் பௌத்தம் அறிமுகமாகியது.
 
 ===யுவான் ஆட்சியில் திபெத் (1270–1354) ===
 {{முதன்மை|யுவான் ஆட்சியில் திபெத்}}
 
 ===குயிங் ஆட்சியில் திபெத் (1720–1912) ===
 {{முதன்மை|குயிங் ஆட்சியில் திபெத்}}
 
 ===நேபாள திபெத்தியப் போர் (1855 – 1856)===
 {{முதன்மை|நேபாள திபெத்தியப் போர்}}
 ===திபெத் மீதான பிரித்தானியப் படையெடுப்பு  (1903 -  1904 ===
 {{முதன்மை|திபெத் மீதான பிரித்தானியப் படையெடுப்பு|லாசா உடன்படிக்கை}}
 
 ===திபெத் மீதான சீனாவின் ([[சிங் அரசமரபு]]) படையெடுப்பு (1910)===
 {{முதன்மை|திபெத் மீதான சீனாவின் படையெடுப்பு (1910)}}
 
 ===திபெத் (1912–1951)===
 {{முதன்மை|திபெத் (1912–1951)}}
 ===திபெத்தை சீன மக்கள் குடியரசுடன் இணைத்தல் (1950 - 1951) ===
 {{முதன்மை|திபெத்தை சீன மக்கள் குடியரசுடன் இணைத்தல்}}
  
 ===1959 திபெத்தியக் கிளர்ச்சி===
 
 {{முதன்மை|1959 திபெத்தியக் கிளர்ச்சி}}
 
 ===திபெத் தன்னாட்சிப் பகுதி 1965===
 {{முதன்மை|திபெத் தன்னாட்சிப் பகுதி}}
 1965-ஆம் ஆண்டு முதல் [[திபெத்]] சீனாவின் ஒரு தன்னாட்சி நிர்வாகப் பகுதியாக மாறியது.
 ===நாடு கடந்த திபெத்திய அரசு===
 {{முதன்மை|திபெத்தியர்களின் மைய நிர்வாகம்}} 
 1959-இல்  [[திபெத்]] நாட்டை [[சீனா]] ஆக்கிரமித்த காரணத்தினால், திபெத்திலிருந்து வெளியேறிய 14-வது [[தலாய் லாமா]] 
 [[டென்சின் கியாட்சோ (14வது தலாய் லாமா)|டென்சின் கியாட்சோ]] தலைமையிலான [[திபெத்திய மக்கள்|திபெத்திய மக்களின்]] [[நாடு கடந்த அரசாங்கம்|நாடு கடந்த அரசு]] மற்றும் நாடாளுமன்றம்  [[இந்தியா]]வில் உள்ள [[இமாச்சலப் பிரதேசம்|இமாச்சலப் பிரதேசத்தில்]] அமைந்த [[காங்ரா மாவட்டம்|காங்ரா மாவட்டத்தின்]], [[தரம்சாலா]]வில் 28 ஏப்ரல் 1959-இல் நிறுவப்பட்டது.
 
 ==இதனையும் காண்க==
 *[[திபெத்தியப் பேரரசு]]
 *[[யுவான் ஆட்சியில் திபெத்]]
 *[[குயிங் ஆட்சியில் திபெத்]]
 *[[நேபாள திபெத்தியப் போர்]] – (ஏப்ரல் 1855 - மார்ச் 1856)
 *[[திபெத் மீதான பிரித்தானியப் படையெடுப்பு]] – 1904 
 *[[லாசா உடன்படிக்கை]] - 7 செப்டம்பர் 1904
 *[[திபெத் மீதான சீனாவின் படையெடுப்பு (1910)]]
 *[[திபெத் (1912–1951)]]
 *[[திபெத்தை சீன மக்கள் குடியரசுடன் இணைத்தல்]] - 1951
 * [[1959 திபெத்தியக் கிளர்ச்சி]]
 *[[திபெத் தன்னாட்சிப் பகுதி]] - 1965 முதல்  [[சீனா]]வின்  கீழ்
 * [[திபெத்தியர்களின் மைய நிர்வாகம்]]
 * [[டென்சின் கியாட்சோ (14வது தலாய் லாமா)|தலாய் லாமா டென்சின் கியாட்சோ]]
 
 ==மேற்கோள்கள்==
 {{Reflist}}
 
 ==வெளி இணைப்புகள்==
 {{Sister project links|Tibet|திபெத்}}
 * [https://www.jstor.org/stable/25196861 &quot;The Early History of Tibet. From Chinese Sources&quot;] S. W. Bushell, ''The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland'', New Series, Vol. 12, No. 4 (Oct., 1880), pp.&amp;nbsp;435–541, Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland
 * [http://www.friends-of-tibet.org.nz/tibet.html Brief History of Tibet] at Friends of Tibet New Zealand
 * [https://web.archive.org/web/20140407082506/http://tpprc.org/publication/fifty_years_after_asian_relations_conf-sharan-1997.pdf ''Fifty Years after the Asian Relations Conference''], Sharan, 1997, Tibetan Parliamentary and Policy Research Centre
 * [https://web.archive.org/web/20050210142544/http://www.nyingma.org/yd/bkth2.html Tibetan Buddhist Texts Chronology]
 * [https://web.archive.org/web/20080325212051/http://www.asianamericanmedia.org/shadowcircus/ ''The Shadow Circus: The CIA in Tibet''] - Documentary website
 * [http://news.xinhuanet.com/english/2008-04/16/content_7987677.htm Tibetan History] according to China, at Xinhua
 * [http://www.thetibetpost.com/en/outlook/opinions-and-columns/4031-remembering-tibet-as-an-independent-nation-in-asia Remembering Tibet as an independent nation]
 * [https://web.archive.org/web/20121030061528/http://www.ltwa.net/library/index.php?option=com_multicategories&amp;view=article&amp;id=170&amp;catid=30%3Anews&amp;Itemid=12 Kuzmin, S.L. Hidden Tibet: History of Independence and Occupation. LTWA, 2011]
 *[http://otdo.aa.tufs.ac.jp/archives.cgi Old TibetanDocuments Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171212013201/http://otdo.aa.tufs.ac.jp/archives.cgi |date=2017-12-12 }}
 [[பகுப்பு:திபெத்திய வரலாறு]]
 [[பகுப்பு:ஆசியாவின் வரலாறு]]