தெலிகா கோயில்
{{Infobox religious building
 | name               = தெலிகா மந்திர்
 | image              = Teli Ka Mandir, Gwalior Fort.JPG
 | alt                = 
 | caption            = கோயிலின் முன் தோற்றம்
 | map_type           =  India #India Madhya Pradesh
 | relief             = yes
 | religious_affiliation = [[இந்து சமயம்]]
 | other_names        = 
 | proper_name        = 
 | coordinates        = {{coord|26|13|15.2|N|78|09|53.6|E|display=inline,title}}
 | country            = [[இந்தியா]]
 | state              = [[மத்தியப் பிரதேசம்]]
 | district           = [[குவாலியர்]]
 | location           = கூவாலியர் கோட்டை
 | elevation_m        = 
 | deity              = [[சிவன்]], [[விஷ்ணு]], [[சப்தகன்னியர்]], பிற தெய்வங்கள்
 | festivals          = 
 | architecture_style = [[இந்துக் கோயில் கட்டிடக்கலை]]
 | year_completed     = [[பொது ஊழி|பொ.ஊ.]] 8ஆம் ஆல்லது 9ஆம் நூற்றாண்டு&lt;ref name=&quot;Michell1977p117&quot;&gt;{{cite book|author=George Michell|title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms|url=https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC&amp;pg=PA117|year=1977|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-53230-1|pages=117 with footnotes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref/&gt;
 | creator            = 
 | website            = 
 }}
 '''தெலிகா கோயில்''' (''Telika Temple'') '''தெலி கா மந்திர்''' என்றும் அழைக்கப்படும் இது, [[இந்தியா]]வின் [[மத்தியப் பிரதேசம்|மத்திய பிரதேசத்தில்]] உள்ள [[குவாலியர் கோட்டை]]குள் அமைந்துள்ள ஒரு [[இந்துக் கோவில்|இந்துக் கோவிலாகும்]]. [[சிவன்]], [[விஷ்ணு]] மற்றும் [[சப்தகன்னியர்]] போன்ற தெய்வங்களுக்காக அர்ப்பணிக்கப்பட்ட இக்கோயில் [[பொது ஊழி|பொ.ஊ.]] 8ஆம் நூற்றாண்டின் முற்பகுதியிலும் 9ஆம் நூற்றாண்டின் முற்பகுதியிலும் கட்டப்பட்டது. &lt;ref&gt;{{Cite book|author=Margaret Prosser Allen|title=Ornament in Indian Architecture|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&amp;pg=RA1-PA203|year=1991|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-399-8|pages=203–204}}&lt;/ref&gt;
 
 இது இந்துக் கோவில்களிலே ஒரு வித்தியாசமான வடிவமைப்பைக் கொண்டுள்ளது. இது வழக்கமான சதுர வடிவ [[கர்ப்பக்கிருகம்|கர்ப்பக்கிருகத்திற்கு]] பதிலாக செவ்வக வடிவில் உள்ளது. இது [[இந்துக் கோயில் கட்டிடக்கலை]] பாணியின் கூறுகளையும், [[திராவிடக் கட்டிடக்கலை]]யையும் ஒருங்கிணைக்கிறது. [[கூர்ஜர-பிரதிகாரப் பேரரசு|கூர்ஜர-பிரதிகார]]-கோபகிரி பாணி வட இந்திய கட்டிடக்கலை அடிப்படையிலும் இந்தக் கோயில் அமைந்துள்ளது.&lt;ref name=&quot;Dhaky1991p25&quot;&gt;{{Cite book|title=Encyclopaedia of Indian Temple Architecture|url=https://books.google.com/books?id=mVdJAQAAIAAJ|publisher=American Institute of Indian Studies}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jain1972p429&quot;&gt;{{Cite book|title=Malwa Through The Ages|url=https://books.google.com/books?id=_3O7q7cU7k0C|publisher=Motilal Banarsidass}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BharneKrusche2014p70&quot;&gt;{{Cite book|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ|publisher=Cambridge Scholars Publishing}}&lt;/ref&gt;
 
 கட்டிடக்கலையில் &quot;இசைக் கோர்வைகள்&quot; அடிப்படையிலான வடிவமைப்பிற்கு இந்தக் கோயில் ஒரு சிறந்த எடுத்துக்காட்டு.&lt;ref name=&quot;meister269&quot;&gt;Michael W. Meister (1983), [https://www.jstor.org/stable/3249613 Geometry and Measure in Indian Temple Plans: Rectangular Temples], Artibus Asiae, Vol. 44, No. 4 (1983), page 269, 278-280&lt;/ref&gt; ஜெர்மன் கலை வரலாற்றாசிரியர் ஹெர்மன் கோய்ட்ஸ் பிற்கால [[குப்தப் பேரரசு|குப்தர்]] கால இந்தியக் கலையின் தலைசிறந்த படைப்பாக அழைத்தார்.&lt;ref name=&quot;goetzp47&quot;&gt;Herman Goetz (1955), The Last Masterpiece of Gupta Art: The Great Temple of Yasovarman of Kanauj ('Telika Mandir') at Gwalior, Art and Letters, Vol.&lt;/ref&gt;
 
 == அமைவிடம் ==
 இந்தக் கோயில் வடக்கு மத்திய பிரதேசத்தின் குவாலியர் கோட்டைக்குள் அமைந்துள்ளது. இந்த நகரம் முக்கிய நெடுஞ்சாலைகளான என்.எச் 44 மற்றும் 46 (ஆசிய நெடுஞ்சாலை 43 மற்றும் 47), ஒரு தொடர்வண்டி நிலையம் மூலமும், விமான நிலையம் மூலமும் இணைக்கப்பட்டுள்ளது. இது இடைக்காலத்தின் பிற வரலாற்று இந்து மற்றும் சமண கோயில்களுக்கு அருகில் அமைந்துள்ளது. அதே போல் [[வைணவ சமயம்|வைணவம்]], [[சைவ சமயம்|சைவம்]], சாகிசக் கோயில்களின் முக்கிய குழுவான [[பதேஷ்வர் இந்துக் கோயில்கள்|பதேஷ்வர் இந்துக் கோயில்களுக்கு]] அருகிலுள்ள படேசுவர் கோயில்கள் அருகிலும் உள்ளது. இங்குள்ள பல கோயில்கள் மற்றும் 100 க்கும் மேற்பட்ட சிறிய பஞ்சரத பாணியிலான கோயில்களின் இடிபாடுகளாக உள்ளன.&lt;ref&gt;[http://asibhopal.nic.in/monument/morena_padhavali_groupoftemplesatbatesar.html Group of temples at Batesar ], ASI Bhopal Circle (2014)&lt;/ref&gt; 22 கோயில்களைக் கொண்ட நரேசர் கோயில் வளாகமும்,&lt;ref&gt;[http://asibhopal.nic.in/monument/morena_naresar_temples1to22.html Naresar Temples], ASI Bhopal Circle (2014)&lt;/ref&gt;  மஹுவா கோயில்களில் பெரும்பாலானவையும் 6ஆம் மற்றும் 10ஆம் நூற்றாண்டுகளுக்கு இடையில் கணக்கிடப்பட்டுள்ளன. இந்துக் கட்டிடக்கலையின் நாகரா பாணியில் பல்வேறு மாறுபாடுகளையும், வாஸ்து மண்டல சமச்சீர் கொள்கைகளை பயன்படுத்துவதையும் இவை எடுத்துக்காட்டுகின்றன.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Margaret Prosser Allen|title=Ornament in Indian Architecture|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&amp;pg=RA1-PA203|year=1991|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-399-8|pages=203–204, 211–212}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Gudrun Bühnemann|title=Maònòdalas and Yantras in the Hindu Traditions|url=https://books.google.com/books?id=kQf2m8VaC_oC|year=2003|publisher=BRILL|isbn=90-04-12902-2|pages=xiv, 259–266}}&lt;/ref&gt;
 {{multiple image
 | align = வலது
 | image1 = 8th or 9th century ruined Teli ka Mandir before restoration, Gwalior Madhya Pradesh, east view 1869.jpg
 | width1 = 180
 | alt1 = 
 | caption1 = சீரமைப்புக்கு முன்னர் கோயிலின் தோற்றம் (1869)
 | image2 = 8th or 9th century ruined Teli ka Mandir under restoration in Gwalior fort, Madhya Pradesh, 1882 photo.jpg
 | width2 = 180
 | alt2 = 
 | caption2 = சீரமைப்பின்போது கோயிலின் தோற்றம் (1882)
 | image3 = 8th or 9th century ruined Teli ka Mandir partly restored in 1885, Gwalior fort, Madhya Pradesh.jpg
 | width3 = 110
 | alt3 = 
 | caption3 = சீரமைக்கப்பட்ட பின்னர், கோயிலி தோற்றம் (1885), சிற்பத் தோட்டங்களும் இணைக்கப்பட்டது.
 | footer = 
 }}
 
 குவாலியரின் பழைய நகரத்திற்குள் உள்ள வரலாற்றுக் கோயில்களில் தெலி கா மந்திரும் ஒன்றாகும். இது பழைய நகரத்தின் நடுவில் உள்ளது. இது ஒரு உயரமான இடத்தில் கட்டப்பட்டுள்ளது. இது கோட்டையின் வெவ்வேறு இடங்களிலிருந்து தனித்து நிற்கிறது.&lt;ref name=&quot;asi356&quot;&gt;[https://archive.org/stream/archaeologicalsu02arch#page/n443/mode/1up Teli Mandir], A Cunningham, pages 356-361&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Margaret Prosser Allen|title=Ornament in Indian Architecture|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&amp;pg=RA1-PA203|year=1991|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-399-8|pages=203–204}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMargaret_Prosser_Allen1991&quot;&gt;Margaret Prosser Allen (1991).&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dobbie2004&quot;&gt;{{Cite book|author=Aline Dobbie|title=India: The Tiger's Roar|url=https://books.google.com/books?id=-184ul4SfCAC&amp;pg=PA61|year=2004|publisher=Melrose Press|isbn=978-0-9548480-2-6}}&lt;/ref&gt; தெலி கா மந்திர் மற்றும் பிற வரலாற்றுக் கோயில்களின் தளம் ஆரம்பகால கல்வெட்டுகளில் காணப்படுகிறது. இவற்றில் சில நகரத்தை கோபகிரி என்று குறிப்பிடுகின்றன.&lt;ref name=&quot;asigwaliorfort&quot;&gt;[http://asibhopal.nic.in/monument/gwalior_gwalior_gwaliorfort_more.html Gwalior Fort: Gwalior], ASI Bhopal Circle, Government of India&lt;/ref&gt;
 
 == பெயர் காரணம் ==
 கோவிலின் பெயரின் தோற்றம் பற்றிய தெளிவான விவரம் இல்லை. தெலி கா மந்திர் என்றால் &quot;எண்ணெய் மனிதர் கோயில்&quot; என்று பொருள். ஆனால் கல்வெட்டுகளோ அல்லது நூல்களோ இத்தகைய பெயரை உறுதிப்படுத்தவில்லை. வரலாற்றாசிரியர் ஆலன் கருத்துப்படி, இந்த பெயருக்கு திருப்திகரமான விளக்கம் இல்லை.&lt;ref name=&quot;Allen1991&quot;&gt;{{Cite book|author=Margaret Prosser Allen|title=Ornament in Indian Architecture|url=https://books.google.com/books?id=vyXxEX5PQH8C&amp;pg=RA1-PA203|year=1991|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-399-8|pages=203–204}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFMargaret_Prosser_Allen1991&quot;&gt;Margaret Prosser Allen (1991).&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; இந்தக் கோயில் அரசர்கள், அரச வர்க்கம் அல்லது பூசகர்கள் வர்க்கத்தை விட எண்ணெய் வணிக சாதியினரால் கட்டப்பட்டது என்று உள்ளூர் நாட்டுப்புறக் கதைகள் கூறுகின்றன.&lt;ref name=&quot;Publications&quot;&gt;{{Cite book|author=Goodearth Publications|title=Temples of Madhya Pradesh|url=https://books.google.com/books?id=THW_OkoTuE4C&amp;pg=PA46|publisher=Goodearth Publications|isbn=978-93-80262-49-9}}&lt;/ref&gt;
 
 == புகைப்படங்கள் ==
 &lt;gallery widths=&quot;160px&quot; heights=&quot;160px&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
 படிமம்:8th_or_9th_century_ruined_Teli_ka_Mandir_Gwalior_fort,_Madhya_Pradesh_01.jpg|8 ஆம் நூற்றாண்டு தெலி கா மந்திரில் பாழடைந்த சமண சிற்பங்கள்
 File:Teli ka mandir fort Gwalior - panoramio - Gyanendrasinghchauha… (1).jpg|தெலி கா கோயிலின் ஒரு காட்சி
 படிமம்:Gwalior, Teli-ka-Mandir, Yamuna (1999).jpg|இன்னும் வகைப்படுத்த முடியாத நதி தெய்வம் (கிழக்கு நுழைவாயில்)
 படிமம்:Indian Stone Statue- Lion Capital, Vardhana 7th Century CE Gwalior.jpg|[[புது தில்லி]]யின் தேசிய அருங்காட்சியகத்தில் உள்ள சிங்கத் தலை.
 &lt;/gallery&gt;
 
 == மேலும் காண்க ==
 * [[நச்னா இந்து கோவில்கள்]]
 * [[சித்தாச்சல சமணக் குடைவரைகள்]]
 
 == மேற்கோள்கள் ==
 {{Reflist}}
 === நூலியல் ===
 *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=An encyclopaedia of Hindu architecture|year=2010|publisher=Oxford University Press (Republished by Motilal Banarsidass)|url= https://archive.org/stream/encyclopaediaofh07achauoft#page/n9/mode/2up | isbn=978-81-7536-534-6}}
 *{{cite book|author=Prasanna Kumar Acharya|title=A Dictionary of Hindu Architecture: Treating of Sanskrit Architectural Terms with Illustrative Quotations |url=https://books.google.com/books?id=rbayQwAACAAJ|year=1997|publisher=Oxford University Press (Reprinted in 1997 by Motilal Banarsidass)|isbn=978-81-7536-113-3}}
 *{{cite book|author1=Vinayak Bharne|author2=Krupali Krusche|title=Rediscovering the Hindu Temple: The Sacred Architecture and Urbanism of India|url=https://books.google.com/books?id=CGukBgAAQBAJ |year=2014|publisher=Cambridge Scholars Publishing|isbn=978-1-4438-6734-4}}
 *{{cite book|author=Alice Boner|title=Principles of Composition in Hindu Sculpture: Cave Temple Period|url=https://books.google.com/books?id=doQLZ21CGScC|year=1990|publisher=Motilal Banarsidass  |isbn=978-81-208-0705-1}}
 *{{cite book|author1=Alice Boner|author2=Sadāśiva Rath Śarmā|title=Silpa Prakasa |url=https://books.google.com/books?id=itQUAAAAIAAJ|year=2005|publisher=Brill Academic (Reprinted by Motilal Banarsidass)|isbn=978-8120820524}}
 *{{cite book|author1=A.K. Coomaraswamy|author2=Michael W. Meister|title=Essays in Architectural Theory|url=https://books.google.com/books?id=5B1QAAAAMAAJ|year=1995|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-0-19-563805-9}}
 *Dehejia, V. (1997). ''Indian Art''. Phaidon: London. {{ISBN|0-7148-3496-3}}.
 *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Indian Temple Architecture: Form and Transformation |url=https://books.google.com/books?id=aU0hCAS2-08C|year=1995|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-312-0}}
 *{{cite book|author=Adam Hardy|title=The Temple Architecture of India|url=https://books.google.com/books?id=ofUVAQAAIAAJ |year=2007|publisher=Wiley|isbn=978-0470028278}}
 *{{cite book|author=Adam Hardy|title=Theory and Practice of Temple Architecture in Medieval India: Bhoja's Samarāṅgaṇasūtradhāra and the Bhojpur Line Drawings|url=https://books.google.com/books?id=_oADrgEACAAJ|year=2015|publisher=Indira Gandhi National Centre for the Arts|isbn=978-93-81406-41-0}}
 *Harle, J.C., ''The Art and Architecture of the Indian Subcontinent'', 2nd edn. 1994, Yale University Press Pelican History of Art, {{ISBN|0300062176}}
 *{{cite book|author=Monica Juneja|title=Architecture in Medieval India: Forms, Contexts, Histories|url= https://books.google.com/books?id=7N7VAAAAMAAJ|year=2001|publisher=Orient Blackswan|isbn=978-8178242286}}
 *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=NNcXrBlI9S0C|year= 1976|publisher=Motilal Banarsidass  (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0223-0}}
 *{{cite book|author=Stella Kramrisch|title=The Hindu Temple Volume 2|url=https://books.google.com/books?id=8-aS52MgIkMC|year= 1979|publisher=Motilal Banarsidass (Reprinted 1946 Princeton University Press)|isbn=978-81-208-0224-7}}
 *{{cite book|author1=Michael W. Meister|author2=Madhusudan Dhaky|title=Encyclopaedia of Indian temple architecture|url= https://books.google.com/books?id=DRY3AQAAIAAJ|year=1986|publisher=American Institute of Indian Studies|isbn=978-0-8122-7992-4}}
 *{{cite book|author=George Michell|title=The Hindu Temple: An Introduction to Its Meaning and Forms|url= https://books.google.com/books?id=ajgImLs62gwC|year=1988|publisher=University of Chicago Press|isbn=978-0-226-53230-1}}
 *{{cite book|author=George Michell|title=Hindu Art and Architecture|url=https://books.google.com/books?id=YVl2QgAACAAJ|year=2000|publisher=Thames &amp; Hudson|isbn=978-0-500-20337-8}}
 *{{cite book|author=T. A. Gopinatha Rao|title=Elements of Hindu iconography|url=https://books.google.com/books?id=MJD-KresBwIC |year=1993 |publisher=Motilal Banarsidass |isbn=978-81-208-0878-2}}
 *{{cite book|author=Ajay J. Sinha|title=Imagining Architects: Creativity in the Religious Monuments of India|url=https://books.google.com/books?id=WvqLzaSUGi8C |year=2000|publisher=University of Delaware Press|isbn=978-0-87413-684-5}}
 *{{cite book|title=South Indian Temples|author=Burton Stein|isbn=978-0706904499|publisher =Vikas|url= https://books.google.com/books?id=Hq5BngAACAAJ| year=1978}}
 *{{cite book|author=Burton Stein|title=The New Cambridge History of India: Vijayanagara|url=https://books.google.com/books?id=OpxeaYQbGDMC|year=1989|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-26693-2}}
 *{{cite book|author1=Burton Stein|author2=David Arnold|title=A History of India|url=https://books.google.com/books?id=QY4zdTDwMAQC|year=2010|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=978-1-4443-2351-1}}
 *{{cite book|author=Kapila Vatsyayan|title=The Square and the Circle of the Indian Arts|url=https://books.google.com/books?id=vwLJc3pBzzUC&amp;pg=PR10|year=1997|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-362-5}}
 
 [[பகுப்பு:Coordinates on Wikidata]]{{இந்து கல்வெட்டுகள், கட்டிடக்கலை மற்றும் கலைகள்}}
 [[பகுப்பு:இந்துக் கோயில்கள்]]
 [[பகுப்பு:இந்தியக் கோயில்கள்]]
 [[பகுப்பு:இந்து யாத்திரைத் தலங்கள்]]
 [[பகுப்பு:இந்துக் கோயில் கட்டிடக்கலை]]