அரிசேனன்
{{Infobox royalty
 | title       = '''தர்ம-மகாராஜா'''
 | image       = 
 | caption     = 
 | succession  = 
 | reign       = சுமார் 480 - 510 பொ.ச.
 | predecessor = [[தேவசேனன் (வாகாடக வம்சம்)|தேவசேனன்]]
 | successor   = 
 | spouse      = 
 | issue       = 
 | house       = [[வாகாடகப் பேரரசு]]
 | father      = 
 | mother      = 
 }}'''அரிசேனன்''' ( ''Harishena''; ஆட்சிக்காலம் சுமார் 480 – 510 பொ.ச. &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Shastri|title=Vakatakas: Sources and History|date=1997|publisher=Aryan Books International|page=212}}&lt;/ref&gt; ) [[வாகாடகப் பேரரசு|வாகாடக வம்சத்தின்]] வத்சகுல்மக் கிளையின் கடைசி அறியப்பட்ட ஆட்சியாளர் ஆவார். இவர் தனது தந்தை தேவசேனனுக்குப் பிறகு பதவியேற்றார். அரிசேனன் பௌத்த கட்டிடக்கலை, கலை மற்றும் கலாச்சாரத்தின் சிறந்த புரவலராக இருந்தார். [[அஜந்தா குகைகள்|அஜந்தாவின்]] உலக பாரம்பரிய நினைவுச்சின்னம் இவரது மிகப்பெரிய பாரம்பரியமாக இருந்தது. இவர் பல வெற்றிகளையும் பெற்றவர். இவரது ஆட்சியின் முடிவும், வத்சகுல்மக் கிளையின் இறுதியும்  மறைக்கப்பட்டுள்ளது, ஏனெனில் அரிசேனனின் மரணத்திற்குப் பிறகு வாகாடக வம்சம் முடிவுக்கு வந்தது.
 
 == ஆட்சி ==
 வத்சகுல்மக் கிளையின் வாகாடக ஆட்சியாளர்களில் அரிசேனன் மிகவும் சக்திவாய்ந்தவராக இருந்துள்ளார் இவரது மந்திரி வராகதேவனின் அஜந்தா குகைக் கல்வெட்டு, [[குந்தள நாடு]] ( [[கதம்பர் வம்சம்|கதம்பர்களின்]] இராச்சியத்தைக் குறிக்கலாம்), [[அவந்தி நாடு|அவந்தி]] (மேற்கு [[மால்வா, மத்தியப் பிரதேசம்|மால்வாவின்]] பகுதி), [[கலிங்க நாடு|கலிங்கம்]], [[தெற்கு கோசலம்|கோசலம்]], [[லதா (பிரதேசம்)|லதா]], [[ஆந்திரப் பிரதேசம்|ஆந்திரா]] மற்றும் திரிகூடம் (வடக்கு [[கொங்கண் மண்டலம்|கொங்கணைச்]] சுற்றியுள்ள திரிகூடகர்களின் பிரதேசங்கள் ) உட்பட பல நாடுகளில் மன்னரின் செல்வாக்கு பரவியிருப்பதை விவரிக்கிறது.&lt;ref&gt;{{Cite book|author1=D.C. Sircar|editor1-last=Majumdar|editor1-first=R.C.|title=The Classical Age|date=1997|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|pages=186-187|edition=Fifth}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;singh&quot;&gt;{{Cite book|author1=Singh|title=A History of Ancient and Early Medieval India From the Stone Age to the 12th Century|date=2016|publisher=Pearson India Education Services}}&lt;/ref&gt; மேற்கில், அறியப்பட்ட வாரிசுகள் இல்லாத வியாக்ரசேனனின் மரணத்தைத் தொடர்ந்து பொ.ச.495-இல் [[திரிகூடக வம்சம்]] முடிவுக்கு வந்ததாகத் தெரிகிறது. மேலும் இந்த ஆட்சியாளர்களின் வரிசையின் முடிவு அரிசேனனின் வெற்றியின் காரணமாகவும் இருக்கலாம். &lt;ref name=&quot;yazdani&quot;&gt;{{Cite book|author1=A.S. Altekar|editor1-last=Yazdani|editor1-first=Ghulam|title=The Early History of the Deccan|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.63303|date=1960|publisher=Oxford University Press|pages=187-188}}&lt;/ref&gt; வடக்கில், [[அனுபா இராச்சியம்|அனுபா]] பிராந்தியத்தின் ஒரு பகுதி இவரது இராச்சியத்தில் சேர்க்கப்பட்டது என்று தெரிகிறது. ஏனெனில் இந்த பிராந்தியத்தின் பாக் குகைகள் அஜந்தாவின் பாணியிலும் தேதியிலும் நெருங்கிய தொடர்புடையவை. &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=Bakker|title=The Vakatakas: An Essay in Hindu Iconology|date=1997|publisher=Egbert Forsten|pages=38-39}}&lt;/ref&gt; இவரின் தலைமையின் கீழ் வாகாடகப் பேரரசின் பரப்பளவு, பேரரசர் முதலாம் பிரவரசேனனின் ஆட்சியின் போது இருந்ததை விட அதிகமாக இருந்தது. &lt;ref&gt;{{Cite book|author1=A.S. Altekar|editor1-last=Majumdar|editor1-first=R.C.|title=The Vakataka-Gupta Age|date=2007|publisher=Motilal Banarsi Dass}}&lt;/ref&gt;
 
 வாகாடக வம்சத்தின் நந்திவர்தன-பிரவரபுர கிளையில் இவரது  சமகாலத்தவர் அந்தக் கிளையின் கடைசி அரசரான இரண்டாம் பிருதிவிசேனன் ஆவார். இக்காலத்தில் வத்சகுல்மாவின் வாகாடகாக்களுக்கும் நந்திவர்தன-பிரவரபுரத்தின் வாகாடகர்களுக்கும் இடையிலான உறவுகள் பற்றி திட்டவட்டமான எதுவும் தெரியவில்லை. &lt;ref name=&quot;sircar&quot;&gt;{{Cite book|author1=D.C. Sircar|editor1-last=Majumdar|editor1-first=R.C.|title=The Classical Age|date=1997|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|pages=186-187|edition=Fifth}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFD.C._Sircar1997&quot;&gt;D.C. Sircar (1997). Majumdar, R.C. (ed.). ''The Classical Age'' (Fifth&amp;nbsp;ed.). Bharatiya Vidya Bhavan. pp.&amp;nbsp;186–187.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; இருப்பினும், இரண்டாம் பிரிதிவிசேனனின் மரணத்தைத் தொடர்ந்து வாகாடக வம்சத்தின் இரு பிரிவுகளுக்கும் இவர் தலைமை ஏற்றார் என்று தெரிகிறது. &lt;ref&gt;Altekar (2007), p. 110&lt;/ref&gt; நந்திவர்தன-பிரவரபுர கிளையுடன் ஒப்பிடும்போது வத்சகுல்மா கிளையின் அதிக செல்வமும் முக்கியத்துவமும் இக்காலத்தின் தொல்லியல் பதிவேட்டில் பிரதிபலிக்கிறது. ஐந்தாம் நூற்றாண்டின் முதல் ஆறு தசாப்தங்களில் நந்திவர்தன-பிரவரபுர இராச்சியத்திலிருந்து ஏராளமான பொருட்கள் கிடைத்துள்ள போதிலும், பிந்தைய காலத்திற்குக் காரணம் கூறப்படுவது மிகக் குறைவு. முற்றிலும் மாறாக, 460 -களுக்குப் பிந்தைய காலத்தில் வத்சகுல்மா இராச்சியம் அதன் சொந்த பிரமிக்க வைக்கும் கலை மற்றும் கட்டிடக்கலையை உருவாக்கியது. இது நந்திவர்தன-பிரவரபுர கிளையில் அதன் சமகாலத்தவர்களை விட அதிகமாக இருந்தது. &lt;ref&gt;Bakker (1997), p. 40&lt;/ref&gt;
 
 == அஜந்தா குகைகள் ==
 [[படிமம்:Ajanta_(63).jpg|வலது|thumb| [[அஜந்தா குகைகள்|அஜந்தா]] குகைகளில் உள்ள பல நினைவுச்சின்னங்கள் (மேலே உள்ள படம்) அரிசேனனின் ஆட்சியைச் சேர்ந்தவை.]]
 அஜந்தாவில் உள்ள நினைவுச்சின்னமான பாறைக் குகைகள் வாகாடக கலை மற்றும் கட்டிடக்கலைக்கு சிறந்த எடுத்துக்காட்டுகளை வழங்குகின்றன. அஜந்தா குகைகள் அவற்றின் சுவர் ஓவியங்களுக்காக மிகவும் பிரபலமானவை. அவை பண்டைய இந்தியாவில் இருந்து எஞ்சியிருக்கும் மிக அற்புதமானவை; அவை &quot;பண்டைய பாரம்பரியத்தின் உச்சத்தை&quot; பிரதிநிதித்துவப்படுத்துவதாக விவரிக்கப்பட்டுள்ளன. கலை வரலாற்றாசிரியர் வால்டர் ஸ்பிங்கின் கூற்றுப்படி, அஜந்தாவின் குகைகள் 9, 10, 12, 13 மற்றும் 15ஆ தவிர அனைத்து பாறை-வெட்டு நினைவுச்சின்னங்களும் இவரது ஆட்சியின் போது கட்டப்பட்டன. &lt;ref&gt;Spink, Walter, M. (2009). ''Ajanta: Defining Features'', in ''Indica'', Vol.46, No.1, Mumbai: Heras Institute of Indian History and Culture, pp.3-38&lt;/ref&gt; இருப்பினும் இவரது பார்வை உலகளவில் ஏற்றுக்கொள்ளப்படவில்லை. அரிசேனனின் மந்திரி வராகதேவர், அஜந்தாவில் உள்ள குகை 16-இன்  [[புத்த விகாரம்|விகாரத்தை]] தோண்டினார். &lt;ref name=&quot;Mahajan&quot;&gt;Mahajan V.D. (1960, reprint 2007) ''Ancient India'', New Delhi: S. Chand, {{ISBN|81-219-0887-6}}, pp.590-91&lt;/ref&gt; அஜந்தாவில் உள்ள பௌத்த குகைகளில் மூன்று, இரண்டு விகாரங்கள் (குகைகள் 16 மற்றும் 17) மற்றும் ஒரு [[சைத்தியம்]] (குகை 19) ஆகியவை இவரது ஆட்சியின் போது தோண்டப்பட்டு ஓவியம் மற்றும் சிற்பங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டன.&lt;ref name=&quot;nashik&quot;&gt;[http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/nasik/005%20History/001%20AncientPeriod.htm Nashik district e-gazetteer - History, ancient period] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927220913/http://www.maharashtra.gov.in/english/gazetteer/nasik/005%20History/001%20AncientPeriod.htm|date=27 September 2007}}&lt;/ref&gt;
 
 == வாரிசுகளும் வாகாடக ஆட்சியின் முடிவும் ==
 இவருக்குப் பிறகு பெயர் தெரியாத இரண்டு ஆட்சியாளர்கள் ஆட்சிக்கு வந்ததாகத் தெரிகிறது. இவர் தனது வாழ்நாளில் அனுபவித்த அதிகாரமும் செல்வாக்கும் இருந்தபோதிலும், பொ.ச.510-இல் இவரது மரணத்திற்குப் பிறகு வாகாடக இராச்சியத்தின் சிதைவும் சரிவும் மிக விரைவாக நிகழ்ந்ததாகத் தெரிகிறது. வாகாடகா இராச்சியத்தின் வீழ்ச்சியைச் பற்றிய சூழ்நிலைகள் தெளிவாக இல்லை. சுமார், பொ.ச.550 வாக்கில் பாதாமியின் [[சாளுக்கியர்]]கள் முந்தைய வாகாடகா பிரதேசங்களின் பெரும் பகுதியை ஆக்கிரமித்தனர். இருப்பினும், சாளுக்கிய பதிவுகள் வாகடகர்களுடனான மோதலைப் பற்றி எந்தக் குறிப்பும் செய்யாததால், சாளுக்கிய விரிவாக்கத்திற்கு முன்பே வகாடகர்கள் அதிகாரத்தை இழந்ததாகத் தெரிகிறது. &lt;ref&gt;Altekar (2007), p. 114&lt;/ref&gt; ஆரம்பகால சாளுக்கிய மன்னர்கள் [[விதர்பா]] , [[மத்தியப் பிரதேசம்|மத்தியப் பிரதேசத்தின்]] தெற்குப் பகுதிகளில் [[நள வம்சம்|நளர்களுக்கு]] எதிராகப் போரை நடத்தினர். இதனால் நளர்கள் கிழக்கில் உள்ள முன்னாள் வகாடகா பிரதேசங்களில் தங்கள் ஆதிக்கத்தை நீட்டித்திருக்கலாம். &lt;ref name=&quot;sircar&quot;&gt;{{Cite book|author1=D.C. Sircar|editor1-last=Majumdar|editor1-first=R.C.|title=The Classical Age|date=1997|publisher=Bharatiya Vidya Bhavan|pages=186-187|edition=Fifth}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;true&quot; id=&quot;CITEREFD.C._Sircar1997&quot;&gt;D.C. Sircar (1997). Majumdar, R.C. (ed.). ''The Classical Age'' (Fifth&amp;nbsp;ed.). Bharatiya Vidya Bhavan. pp.&amp;nbsp;186–187.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; அரிசேனனின் வாரிசுகளின் பலவீனமான ஆட்சியின் போது வடக்கில் காலச்சூரிகளும் தெற்கில் [[கதம்பர் வம்சம்|கதம்பர்களும்]] முன்பு வாகாடக இறையாண்மையின் கீழ் இருந்த நிலங்களின் மீது தங்கள் கட்டுப்பாட்டை விரிவுபடுத்தியதாகத் தெரிகிறது. &lt;ref&gt;Altekar (2007), p. 115&lt;/ref&gt;
 
 == சான்றுகள் ==
 {{Reflist}}
 [[பகுப்பு:இந்திய அரசர்கள்]]