A xi t béo là gì? Các loại a xi t béo no, chưa no thường gặp

Kiểm soát chế độ dinh dưỡng đặc biệt là các chất béo đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo năng lượng cho các hoạt động hằng ngày, giữ gìn vóc dáng cân đối và đặc biệt là duy trì cơ thể khỏe mạnh. Tuy nhiên không phải ai cũng biết a xi t béo là gì? A xi t béo có mấy loại? Và a xi t béo thường gặp. 1. A xi t béo là gì? A xi t béo là chất nào? Là thắc mắc của rất nhiều người đang gặp vấn đề về việc sử dụng các loại chất béo. A xi t béo là một trong những phân tử của những chuỗi dài a xi t béo ca r bo xy li c có trong chất béo, dầu ăn và trong màng tế bào với vai trò là 1 thành phần của các pho s pho li pi d và g ly co li pi d. (A xi t ca c bo xy li c là một a xi t hữu cơ có chứa nhóm chức - CO O H). A xi t béo có nguồn gốc từ những chất béo từ động thực vật và các loại dầu ăn. A xi t béo giữ vai trò bên ngoài cơ thể; chúng được sử dụng như chất bôi trơn, trong kỹ thuật chế biến thực phẩm và trong sản xuất xà phòng, chất tẩy rửa và mỹ phẩm. Các loại chất béo liên quan mật thiết đến sức khoẻ con người thường được đề cập đến là các loại a xi t béo (a xi t béo no, không no có nhiều nối đôi, cá ca xi t béo dạng tran s), và cho le s te ro l. Khuyến nghị đầu tiên và quan trọng nhất vẫn là cá ca xi t béo no không được vượt quá 10 % năng lượng khẩu phần. Khuyến nghị đầu tiên và quan trọng nhất vẫn là cá ca xi t béo no không được vượt quá 10 % năng lượng khẩu phần. Để làm được điều này, có thể tăng cường sử dụng các loại dầu thực vật và hạn chế tiêu thụ các loại mỡ động vật. Cá ca xi t béo chưa no (như a xi t li no lei c, li no le ni c, de co sa he xa e noi c và cá ca xi t béo chưa no khác) phải đảm bảo cung cấp 11 - 15 % năng lượng. Để đạt được điều này, cần tăng cường tiêu thụ các loại dầu thực vật và cá mỡ. 2. Phân loại a xi t béo a. A xi t béo no Chủ yếu nằm trong thành phần mỡ động vật, các a xi t béo có trọng lượng phân tử cao (s te a ri c, a ra chi c, pa l mi ti c..) ở thể rắn. Các a xi t béo có trọng lượng phân tử thấp (bu ty ri c, ca p ri ni c..) ở thể lỏng, trọng lượng phân tử càng cao thì nhiệt độ tan chảy càng cao. Giá trị sinh học của cá ca xi t béo no kém hơn cá ca xi t béo chưa no do chúng có tác dụng không tốt đối với chuyển hoá mỡ, chức phận và tình trạng gan và cả vai trò của chúng trong phát triển bệnh xơ vữa động mạch. A xi t béo no có mối liên quan dương tính với nồng độ cho le s te ro l máu cũng như tỷ lệ mắc bệnh vành tim. Nhiều nghiên cứu lâm sàng cũng chỉ ra rằng thành phần chất béo và số lượng cho le s te ro l của khẩu phần ăn có tác dụng tới sự thay đổi cho le s te ro l máu. Những bằng chứng dịch tễ học cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo, a xi t béo no và cho le s te ro l thì có liên quan với tổng yếu tố đông máu số V II và f i b ri no gen, những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong hình thành cục máu đông, và được xem là yếu tố nguy cơ của vữa xơ động mạch. b. A xi t béo chưa no Cá ca xi t béo chưa no hiện diện rộng rãi trong chất béo ăn, đặc biệt là các loại dầu thực vật đây là loại a xi t béo thường gặp. Các a xi t béo chưa no một, hai hoặc ba nối đôi hay gặp nhiều trong thành phần thức ăn. Những chất béo có hoạt tính sinh học cao là các chất béo chứa cá ca xi t béo có từ hai nối đôi trở lên trong thành phần của nó. Mỡ cá và động vật sống ở biển thường có nhiều a xi t béo nhiều nối đôi. Cá ca xi t béo chưa no rất nhạy với phản ứng o xi hoá và phản ứng liên kết nên thường không bền vững. Đồng thời thông qua các phản ứng này, các a xi t béo chưa no chuyển thành các a xi t béo no và trở nên rắn. A xi t béo chưa no, một nối đôi: A xi t béo chưa no một nối đôi có thể sử dụng linh hoạt trong khi xây dựng chế độ ăn vì chúng có thể dùng thay thế a xi t béo no, g lu c i d hoặc cung cấp năng lượng thay cho cả hai. Hiện tại a xi t béo chưa no có một nối đôi được quan tâm nhiều vì khi chế độ ăn có nhiều a xi t béo chưa no có một nối đôi (có nghĩa là thấp a xi t béo no và cho le s te ro l) sẽ dẫn đến giảm cho le s te ro l toàn phần, L D L - cho le s te ro l, tri g ly c e ri d và hạn chế tới mức thấp nhất sự giảm H D L - cho le s te ro l. A xi t béo chưa no có nhiều nối đôi: A xi t béo O me ga 3: A xi t béo o me ga 3 (n = 3) thường ở dạng như E i co sa pen ta e noi c (E PA) và Do co sa he xa e noi c (D HA) trong các thức ăn có nguồn gốc động vật (các loại cá, dầu cá). Cá ca xi t béo o me ga 3 nguồn gốc thực vật (a xi t a l pha li no le ni c - A LA) cũng có tác dụng tốt đối với bệnh tim mạch. A xi t béo O me ga 6: Cũng là cá ca xi t béo chưa no, gồm: Li no lei c a xi t (LA, Gam ma li no le ni c a xi t (G LA, Di ho mo - gam ma li no le ni c a xi t (D G LA), A ra chi do ni c a xi t (A A). Đây là chất béo cần thiết cho hoạt động của cơ thể, nhưng cơ thể không thể tự tổng hợp được mà cần bổ sung cho cơ thể từ nguồn thức ăn cung cấp. A xi t béo thể Tran s (tran s f a t): Cá ca xi t béo thể tran s (tran s f a t) là thể đồng phân xuất hiện khi hy d ro gen hóa cá ca xi t béo chưa no, có từ hai nguồn chủ yếu: hình thành tự nhiên tạo ra trong ruột của một số động vật ăn cỏ, hình thành trong quá trình chế biến thực phẩm. Trên đây là những thông tin về các loại a xi t béo. Qua đó giúp bạn đọc có được cái nhìn tổng quan để phân loại được các loại a xi t này nhằm mục đích đưa ra chế độ ăn uống hợp lý giúp dung nạp tốt cá ca xi t béo cần thiết cho cơ thể.