Ý nghĩa của xét nghiệm định lượng Pho s pho

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS. BS Đỗ Thị Hoàng Hà - Bác sĩ Hóa sinh, Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng Pho s pho là một khoáng chất cần thiết cho nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể. Tuy các rối loạn do thay đổi nồng độ phốt pho máu tương đối ít phổ biến so với các khoáng chất khác nhưng sự thay đổi này cũng có thể gây ra nhiều biến chứng cho sức khỏe. Do đó xét nghiệm định lượng pho s pho sẽ góp phần phát hiện và giải quyết được những rối loạn liên quan đến khoáng chất này. 1. Vai trò của phốt pho máu là gì? Pho s pho là một khoáng chất trong cơ thể, chúng tồn tại dưới dạng các hợp chất pho s pho vô cơ và hữu cơ khi kết hợp với các chất khác. Vai trò của phốt pho máu rất quan trọng và đa dạng. Đầu tiên, pho s pho là chất có vai trò quan trọng trong nhiều quá trình chuyển hóa của cơ thể bao gồm: quá trình sinh tổng hợp các chất cơ bản của cơ thể như protein, ca r bo hy d ra te, pho s pho li pi d màng tế bào, DNA, RNA; sản sinh năng lượng tế bào (dưới dạng A TP); co cơ; điều hòa nhịp tim; dẫn truyền thần kinh; tạo xương hoặc duy trì sự cân bằng kiềm toan của cơ thể... Ngoài ra, pho s pho còn là chất giúp cho hồng cầu sản xuất men 2, 3 - di pho s pho g ly c e ra te, men này đóng vai trò quan trọng trong quá trình giải phóng oxy từ he mo g lo bin của hồng cầu. Khoảng 85 % lượng pho s pho trong cơ thể được dự trữ ở xương dưới dạng muối ca l c i pho s pha te như khoáng chất Ca 2 + [ Ca 3 (P O 4) 2] 32 - và hy d ro x ya pa ti te Ca 10 (P O 4) 6 (O H) 2, dạng pho s pho này đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc của xương và răng. Khoảng 10 % lượng pho s pho được dự trữ ở mô mềm (chủ yếu là cơ bắp, khoảng 1 % tồn tại trong mô thần kinh). Lượng còn lại tham gia vào chuyển hóa trung gian của ca r bo hy d ra te và được thấy trong các tế bào khắp cơ thể dưới dạng các hợp chất quan trọng như pho s pho li pi d, a c i d nu c lei c và A TP, nơi chúng được sử dụng chủ yếu để lưu trữ năng lượng. Pho s pho có trong máu chỉ chiếm khoảng 1 % tổng lượng pho s pho toàn cơ thể, tồn tại dưới dạng pho s pha te vô cơ và hữu cơ gắn kết với a c i d pho s pho ri c. Pho s pho có trong máu chỉ chiếm khoảng 1 % tổng lượng pho s pho toàn cơ thể, tồn tại dưới dạng pho s pha te vô cơ và hữu cơ gắn kết với a c i d pho s pho ri c. Một lượng nhỏ pho s pho hữu cơ ngoại bào được tìm thấy chủ yếu dưới dạng pho s pho li pi d và chỉ có khoảng 0.1 % tồn tại ở dịch ngoại bào dưới dạng muối vô cơ và được xác định bằng xét nghiệm nồng độ pho s pho máu. Mức pho s pha te vô cơ huyết thanh được duy trì trong một phạm vi hẹp thông qua sự tác động lẫn nhau phức tạp giữa hấp thu ở ruột, trao đổi với các bể dự trữ nội bào và xương, và tái hấp thu ở ống thận. Pho s pho còn được gọi dưới dạng muối của nó là pho s pha te. Các thuật ngữ pho s pho và pho s pha te thường được sử dụng thay thế cho nhau khi nói về xét nghiệm pho s pho. Xét nghiệm định lượng pho s pho là xét nghiệm để đo số lượng pho s pho vô cơ trong máu. 2. Ảnh hưởng của rối loạn phốt pho máu đến sức khỏe Cơ thể duy trì mức độ pho s pho trong máu bằng cách điều hòa sự hấp thụ ở ruột và sự đào thải qua thận. Mức độ pho s pho cũng bị ảnh hưởng bởi sự điều hòa của ho r mo ne tuyến cận giáp (PT H), canxi và vitamin D. Khi lượng phốt pho máu vượt mức bình thường có thể gây ra các tổn thương cơ tim, tổn thương phổi, rối loạn chức năng hồng cầu, bạch cầu. Khi lượng phốt pho máu vượt mức bình thường có thể gây ra các tổn thương cơ tim, tổn thương phổi, rối loạn chức năng hồng cầu, bạch cầu. Khi lượng phốt pho máu giảm sẽ ảnh hưởng đến khả năng thực bào của bạch cầu dẫn đến tình trạng dễ bị nhiễm khuẩn hoặc nhiễm trùng cơ hội... Vì vậy, xét nghiệm định lượng pho s pho mang ý nghĩa và vai trò rất quan trọng phát hiện kịp thời tình trạng thiếu hoặc thừa phốt pho máu, từ đó có biện pháp điều trị kịp thời, phòng tránh được các biến chứng do rối loạn nồng độ pho s pho gây nên. 3. Chỉ định định lượng pho s pho máu Tỷ lệ pho s pha te và ca l c i trong máu khoảng 6: 10. Nồng độ pho s pho tăng lên dẫn đến sự giảm nồng độ ca l c i. Cơ chế này bị ảnh hưởng bởi tương tác giữa nội tiết tố tuyến cận giáp và vitamin D. Sự thay đổi nồng độ phốt pho máu nhẹ thường không biểu hiện trên người bệnh, do đó xét nghiệm pho s pho thường được chỉ định khi có bằng chứng rối loạn canxi trong cơ thể như xét nghiệm canxi bất thường và / hoặc khi có các triệu chứng của rối loạn nồng độ canxi như mệt mỏi, yếu cơ, chuột rút hoặc có rối loạn về xương. Ngoài ra, một số trường hợp có thể chỉ định xét nghiệm pho s pho như: Rối loạn tiết niệu hoặc tiêu hóa; Sau phẫu thuật; Còi xương; Thiếu vitamin D hoặc ngộ độc vitamin D; Hội chứng kém hấp thu; Sử dụng thuốc hạ pho s pho; Cường cận giáp trạng; Sau ghép thận, bệnh thận mạn tính; Hội chứng tiêu cơ vân; Đột quỵ tim. Ngoài ra, việc định lượng pho s pho định kỳ trên bệnh nhân suy thận mạn có thể được chỉ định như sau: Suy thận mạn giai đoạn 3 xét nghiệm 12 tháng / lần; Suy thận mạn giai đoạn 4 xét nghiệm 03 tháng / lần; Suy thận mạn lọc máu định kỳ xét nghiệm 01 tháng / lần; B N dùng thuốc hạ pho s pho xét nghiệm 02 tuần / lần. 4. Giá trị bình thường của phốt pho máu Nồng độ pho s pho máu bình thường ở người trưởng thành là từ 0.81 - 1.45 mmol / L (2, 5 - 4, 5 mg / d L). Nồng độ pho s pho má uở trẻ sơ sinh cao hơn người trưởng thành khoảng 50 % (1, 25 - 2, 50 mmol / L hay 3, 9 - 7, 7 mg / d L), ở trẻ em cao hơn người trưởng thành khoảng 30 % (tùy từng giai đoạn và độ tuổi). Nồng độ pho s pho má uở trẻ em có xu hướng cao hơn ở người lớn vì xương của chúng đang trong giai đoạn phát triển mạnh. 5. Ý nghĩa của xét nghiệm định lượng pho s pho máu a. 5. Ý nghĩa của xét nghiệm định lượng pho s pho máu a. Pho s pho máu tăng Sự gia tăng nồng độ pho s pho trong huyết thanh có thể là do các nguyên nhân sau gây nên: Suy thận (với sự giảm độ lọc pho s pha te ở cầu thận) Bệnh lý liên quan đến chức năng gan; Suy tuyến cận giáp; Đái tháo đường biến chứng nhiễm c e ton a c i d (khi xuất hiện lần đầu); Ung thư xương tiến triển; Tăng do chế độ ăn uống (bổ sung pho s pho, sử dụng các loại thực phẩm giàu pho s pho như đậu, đậu Hà Lan và các loại hạt, ngũ cốc, các sản phẩm từ sữa, trứng, thịt bò, thịt gà, cá..). Ngộ độc vitamin D Nồng độ pho s pho máu cao có thể dẫn đến bệnh lý tim mạch hoặc loãng xương, thậm chí dẫn đến tổn thương các cơ quan do sự vôi hóa, lắng đọng canxi pho s pha te tại các mô cơ quan. b. b. Pho s pho máu giảm Các nguyên nhân làm nồng độ pho s pho máu giảm bao gồm: Rối loạn tăng canxi máu, đặc biệt là do bệnh lý cường tuyến cận giáp; Sử dụng thuốc lợi tiểu quá nhiều; Bệnh nhân suy dinh dưỡng, kém hấp thu Nghiện rượu; Bỏng nặng; Đái tháo đường nhiễm c e ton a c i d (sau khi điều trị); Mất cân bằng a c i d ba se Suy giáp; Các rối loạn ảnh hưởng đến chức năng thận Xơ gan mất bù giai đoạn cuối; Hạ kali máu; Sử dụng thuốc kháng a c i d mạn tính; Bệnh còi xương và loãng xương (do thiếu hụt vitamin D). Hội chứng F an co ni Sau phẫu thuật (khoảng 30 % các bệnh nhân sau phẫu thuật). Nồng độ pho s pho máu thấp ở trẻ em có thể dẫn đến hạn chế về phát triển xương và chiều cao cũng như phản ánh về tình trạng mất cân bằng khoáng chất của cơ thể. Do vậy khi thấy mình có xuất hiện bất kỳ triệu chứng bất thường nào, bạn cần đến các cơ sở y tế để được tư vấn khám và điều trị ngay. Xét nghiệm Pho s pho máu thường được sử dụng kèm với các xét nghiệm khác như định lượng ho r mo ne tuyến cận giáp PT H, canxi máu, định lượng Vitamin D. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.