Ý nghĩa xét nghiệm Ca l c i to nin

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS. BS Đỗ Thị Hoàng Hà - Bác sĩ Hóa sinh, Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. Bác sĩ đã có 11 năm kinh nghiệm công tác trong lĩnh vực hóa sinh lâm sàng. Xét nghiệm Ca l c i to nin thường được sử dụng để đánh giá các trường hợp nghi ngờ ung thư tuyến giáp thể tủy và tình trạng bài xuất p e p ti d giáp lạc chỗ. 1. Ca l c i to nin là gì? Ca l c i to nin là một loại ho r mon p o ly p e p ti d được các tế bào cận nang tuyến giáp (tế bào C) bài xuất, được chuyển hóa tại gan và thận và được điều hòa bởi nồng độ ca l c i trong huyết thanh. Ca l c i to nin tham gia vào quá trình điều hòa nồng độ ca l c i và pho s pho trong huyết thanh, là chất ức chế sự hủy xương nhằm ngăn chặn sự mất xương vào các thời điểm hạ ca l c i máu. Khi xuất hiện tình trạng tăng nồng độ canxi trong máu, Ca l c i to nin sẽ được tiết ra và gây ức chế hấp thu ca l c i từ đường tiêu hóa, làm ức chế các hủy cốt bào (o s teo c la s t - là tế bào chịu trách nhiệm phân hủy xương. Khi xương bị phân hủy, ca l c i có trong xương sẽ được giải phóng vào máu. Khi xương bị phân hủy, ca l c i có trong xương sẽ được giải phóng vào máu. Do đó, việc ca l c i to nin ức chế trực tiếp tế bào hủy xương sẽ làm giảm lượng ca l c i giải phóng vào máu, tuy nhiên sự ức chế này đã được chứng minh là tồn tại trong thời gian ngắn) để giảm hoạt tính hủy xương. Ngoài ra ca l c i to nin còn ức chế hoạt động của các tạo cốt bào (o s teo cy te) có tác dụng tái hấp thu ca l c i từ xương và kích thích thận tăng bài xuất ca l c i. Những tác động này sẽ đối lập với tác động của ho r mon cận giáp, từ đó gây hạ thấp nồng độ ca l c i máu. Vậy tóm lại nồng độ Ca l c i to nin trong máu được kiểm soát như thế nào? Sự bài tiết của cả ca l c i to nin và ho r mo ne tuyến cận giáp được xác định bởi mức độ ca l c i trong máu. Khi nồng độ ca l c i trong máu tăng lên, ca l c i to nin sẽ được tiết ra với số lượng cao hơn. Khi nồng độ ca l c i trong máu giảm, điều này làm cho lượng ca l c i to nin tiết ra cũng giảm theo. Sự bài tiết ca l c i to nin cũng bị ức chế bởi ho r mo ne so ma to s ta tin, ho r mo ne này cũng có thể được tiết ra bởi các tế bào C trong tuyến giáp. 2. Xét nghiệm Ca l c i to nin là gì? Xét nghiệm Ca l c i to nin được sử dụng chủ yếu vào mục đích đánh giá các trường hợp nghi ngờ bị ung thư biểu mô tuyến giáp thể tủy. Đây là tình trạng đặc trưng bởi sự tăng bài xuất Ca l c i to nin, ngay cả trường hợp nồng độ canxi huyết thanh bình thường. Một số trường hợp bị ung thư giáp thể tủy song có nồng độ Ca l c i to nin lúc đói trong giới hạn bình thường cần được cân nhắc tiến hành te s t kích thích tiết Ca l c i to nin bằng pen ta ga s t rin hay truyền ca l c i (do te s t kích thích được coi là nhạy hơn so với khi định lượng ca l c i to nin đơn độc). Bên cạnh đó, những trường hợp có tình trạng tăng sản tế bào C ở giai đoạn sớm và / hoặc ung thư biểu mô giáp thể tủy thường xuất hiện tình trạng tăng có ý nghĩa nồng độ Ca l c i to nin khi tiến hành làm te s t này. 3. Những trường hợp chỉ định xét nghiệm Ca l c i to nin Xét nghiệm Ca l c i to nin thường được chỉ định với các trường hợp nghi bị ung thư tuyến giáp thể tủy. Trong đó, có các triệu chứng tiêu biểu như sau: Có khối u ở cổ, cứng, di chuyển khi nuốt. Sưng tuyến bạch huyết và vùng cổ đau, xuất hiện hạch nhỏ mềm, biểu hiện di động cùng bên với khối u. Đau họng hoặc mặt trước cổ. Thay đổi hoặc khàn giọng. Khó nuốt, nuốt vướng hoặc khó thở. Ho dai dẳng không do cảm lạnh. Đau họng hoặc mặt trước cổ. Thay đổi hoặc khàn giọng. Khó nuốt, nuốt vướng hoặc khó thở. Ho dai dẳng không do cảm lạnh. Trong quá trình điều trị ung thư tuyến giáp thể tủy, xét nghiệm Ca l c i to nin sẽ được chỉ định theo thời gian để theo dõi hiệu quả điều trị bệnh và phát hiện tái phát để có biện pháp xử lý phù hợp. Xét nghiệm Ca l c i to nin còn được chỉ định định kỳ với các thành viên gia đình người bị MEN 2 (Mu l ti p le En do c ri ne Neo p la sia Ty p e 2 - Đa u tuyến nội tiết ty p e 2). Xét nghiệm này sẽ được tiến hành ngay từ khi còn nhỏ, để phát hiện ung thư tuyến giáp thể tủy sớm. Trường hợp bệnh nhân có mức độ Ca l c i to nin ở vùng nghi ngờ ung thư tuyến giáp thể tủy (vùng xám: g re y z o ne) là 15 - 50 p g / mL có thể được chỉ định nghiệm pháp kích thích sản xuất Ca l c i to nin bằng ca l c i liều cao nhằm loại trừ hoặc chẩn đoán ung thư tuyến giáp. 4. Ý nghĩa lâm sàng của xét nghiệm Ca l c i to nin Kết quả xét nghiệm Ca l c i to nin là một căn cứ quan trọng để bác sỹ chẩn đoán bệnh cho bệnh nhân, cụ thể: Mức độ thấp của Ca l c i to nin có nghĩa là các triệu chứng của bệnh nhân có thể không phải là do ung thư tuyến giáp thể tủy. Một mức độ cao của Ca l c i to nin cho biết một lượng quá mức của Ca l c i to nin đang được sản xuất. Một mức độ cao của Ca l c i to nin cho biết một lượng quá mức của Ca l c i to nin đang được sản xuất. Mức tăng có ý nghĩa của Ca l c i to nin là một chỉ dẫn tốt để xác định ung thư tuyến giáp thể tủy. Tuy nhiên, để có được một chẩn đoán chính xác nhất, ngoài thăm khám lâm sàng và làm xét nghiệm Ca l c i to nin, bác sỹ cần sử dụng kết hợp thêm một số kỹ thuật khác như siêu âm, chụp cắt lớp và sinh thiết tuyến giáp bằng kim nhỏ rồi nhuộm tiêu bản để chẩn đoán xác định tế bào ung thư. Xét nghiệm Ca l c i to nin có ý nghĩa trong đánh giá hiệu quả điều trị. Ví dụ sau phẫu thuật loại bỏ tuyến giáp thành công, mức Ca l c i to nin của người bệnh thường giảm xuống mức rất thấp. Nếu xét nghiệm cho thấy mức độ Ca l c i to nin chỉ giảm vừa phải sau phẫu thuật thì có nghĩa rằng một phần mô sản xuất Ca l c i to nin vẫn tồn tại. Tiếp theo cần theo dõi nồng độ Ca l c i to nin theo thời gian, trong trường hợp mức độ Ca l c i to nin đã hạ thấp sau phẫu thuật và lại tăng lên sau đó, thì rất có khả năng ung thư tuyến giáp thể tủy bị tái phát. Xét nghiệm Ca l c i to nin có ý nghĩa trong việc loại trừ hoặc chẩn đoán ung thư tuyến giáp. Xét nghiệm Ca l c i to nin có ý nghĩa trong việc loại trừ hoặc chẩn đoán ung thư tuyến giáp. Khi bệnh nhân có mức độ Ca l c i to nin ở vùng nghi ngờ ung thư tuyến giáp thể tủy (15 - 50 p g / mL), cần thực hiện nghiệm pháp ca l c i liều cao hay nghiệm pháp pen ta ga s t rin để kích thích sản xuất Ca l c i to nin. 5. Cách lấy bệnh phẩm xét nghiệm Ca l c i to nin Xét nghiệm Ca l c i to nin được thực hiện trên huyết thanh và bệnh nhân sẽ được yêu cầu nhịn ăn qua đêm (12 h) trước khi lấy mẫu xét nghiệm. 5.1. Giá trị bình thường của Ca l c i to nin Nồng độ cơ sở: Nữ: < 14 p g / mL hay < 14 n g / L. Nam: < 19 p g / mL hay < 19 n g / L. Trẻ lớn: < 12 p g / mL ở Nam; < 5 p g / mL ở Nữ. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: < 40 p g / mL ở trẻ < 6 tháng tuổi; < 15 p g / mL ở trẻ từ 6 tháng đến 3 tuổi. Sau khi truyền canxi khi làm te s t kích thích (dùng canxi với liều 2, 4 mg / kg): Nữ: < 130 p g / mL hay < 130 n g / L. Nam: < 190 p g / mL hay < 190 n g / L. Sau khi tiêm pen ta ga s t rin khi làm te s t kích thích (dùng pen ta ga s t rin với liều 0, 5 μ g / kg): Nữ: < 35 p g / mL hay < 35 n g / L. Nam: < 110 p g / mL hay < 110 n g / L. 5.2. Tăng nồng độ Ca l c i to nin có thể do các nguyên nhân Xơ gan do rượu. Ung thư tuyến vú. Tăng sản tế bào c của tuyến giáp (C - c e l l hy p e r p la sia). Suy thận mạn. Bệnh Cu s hin g. Ung thư tuyến vú. Tăng sản tế bào c của tuyến giáp (C - c e l l hy p e r p la sia). Suy thận mạn. Bệnh Cu s hin g. Các khối u tế bào đảo tụy. Ung thư phổi (loại tế bào nhỏ). Ung thư tuyến giáp thể tủy. U biểu mô tuyến (a de no ma) của tuyến cận giáp. Sản xuất Ca l c i to nin lạc chỗ (như được thấy trong ung thư tụy). Tăng canxi máu do tất cả các nguyên nhân (do kích thích sản xuất Ca l c i to nin). Hội chứng tăng u re máu. Hội chứng Z o l lin ge r - E l li son. Tăng sản tuyến cận giáp (pa ra t hy roi d hy p e r p la sia). Thiếu máu ác tính Bi e r me r. Viêm tuyến giáp cấp hoặc mạn tính. 5.3. Giảm nồng độ Ca l c i to nin Thường gặp sau điều trị phẫu thuật đối với ung thư tuyến giáp thể tủy. Xét nghiệm Ca l c i to nin là một thao tác quan trọng, đặc biệt là với những bệnh nhân nghi ngờ ung thư tuyến giáp thể tủy. Vì vậy người bệnh cần đến các cơ sở y tế để được thăm khám và làm xét nghiệm khi có những dấu hiệu nghi ngờ. Xem thêm: Hướng dẫn chẩn đoán ung thư tuyến giáp Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.