Hiệu quả của hóa chất P e me tre xe d trong điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn muộn

Ở Việt Nam, phần lớn ca ung thư phổi được phát hiện muộn nên hiệu quả điều trị còn khá thấp. Những năm gần đây, hóa chất P e me tre xe d trong điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn muộn đã đem lại nhiều kết quả tích cực hơn cho người bệnh. 1. Nguyên nhân dẫn đến ung thư phổi Ung thư phổi (U TP) là một trong những bệnh lý ác tính phổ biến. Tại Việt Nam, mỗi năm có gần 24 nghìn ca ung thư phổi mới, và gần 21 nghìn ca tử vong do U TP hàng năm, chỉ đứng hàng thứ 2 chỉ sau ung thư gan. Thuốc lá được biết đến như là nguyên nhân quan trọng nhất gây ra U TP. Người ta đã xác định được hơn 69 loại chất gây ung thư trong khói thuốc lá. Đặc biệt, trong thuốc lá có các hy d ro ca r bon thơm là tác nhân gây ra nhiều bệnh ung thư khác nhau. Môi trường và nghề nghiệp cũng là những tác nhân quan trọng có liên quan đến ung thư phổi. Đó là chất a mi ăng trong sản xuất các tấm lợp f i b ro xi măng, các hy d ro ca r bon thơm trong khí thải công nghiệp, các kim loại nặng trong nước thải công nghiệp, bệnh bụi phổi ở các công nhân mỏ than Cuối cùng, gen, một số gen đột biến di truyền hoặc khi mắc phải đột biến gen trong đời sống (như gen p 53, gen R b, gen E G F R) có thể dẫn đến tăng nguy cơ mắc ung thư phổi. 2.2. Các loại ung thư phổi Theo phân loại của Tổ chức y tế thế giới (W HO), U TP được chia làm 2 nhóm: Ung thư phổi không tế bào nhỏ (U TP K TB N) Ung thư phổi tế bào nhỏ (U TP TB N) Trong đó, 85 % ca bệnh ung thư phổi là U TP K TB N chiếm phần lớn. U TP K TB N tiếp tục được chia cụ thể hơn thành các phân nhóm (su b - ty p e) chính bao gồm: U TB M tuyến U TB M tế bào vảy U TB M tế bào lớn. Trong vài thập kỷ vừa qua, tỷ lệ mắc U TB M tuyến ngày càng tăng lên và là thể bệnh phân nhóm thường gặp nhất (chiếm 38, 5 % ca U TP được phát hiện hiện nay). Ở Việt Nam, do người bệnh thường đi khám khi đã có triệu chứng dai dẳng như đau tức ngực, ho khan, khó thở. Chỉ có 15 - 30 % bệnh nhân ung thư phổi được phát hiện qua khám sức khỏe định kỳ. Bên cạnh đó, việc sàng lọc, chẩn đoán sớm U TP bằng cắt lớp vi tính liều thấp còn chưa được các bệnh viện áp dụng rộng rãi nên tỷ lệ các khối u phổi bị bỏ qua còn cao. Vì thế, phần lớn ca bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, không còn khả năng điều trị triệt căn, loại bỏ hết khối u ác tính. Mục tiêu chính của điều trị lúc này chỉ còn là cố gắng làm chậm sự tiến triển của bệnh, kéo dài thời gian sống thêm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. 3.3. Các phương pháp điều trị ung thư phổi Sự ra đời của liệu pháp điều trị nhắm đích như một bước tiến trong điều trị nhóm bệnh nhân ung thư phổi mang các biến đổi về mặt di truyền như đột biến gen E G F R, A L K... Tuy nhiên, số bệnh nhân được tiếp cận với điều trị nhắm đích còn hạn chế, do tỷ lệ đột biến gen trong quần thể là thấp. Một phương án điều trị ung thư phổi khác là điều trị miễn dịch cũng giúp cải thiện thời gian sống thêm và chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, giá thành khi điều trị miễn dịch còn cao nên cũng chưa có nhiều bệnh nhân tiếp cận được. Vì thế, điều trị hóa chất vẫn là điều trị cơ bản và chủ yếu đối với U TP ở cả điều trị bước đầu cũng như đối với những bước sau, giai đoạn tiến xa, khi đã thất bại với điều trị đích hoặc điều trị miễn dịch. 4. Sử dụng P e me tre xe d điều trị U TP K TB N giai đoạn muộn Trong các hóa chất sử dụng điều trị U TP K TB N giai đoạn muộn, P e me tre xe d là một trong những hóa chất mới nhất, được phát minh năm 2004 và phê duyệt cho điều trị U TP K TB N năm 2008. P e me tre xe d không những đem lại hiệu quả cao đối với điều trị hóa chất bước 1, điều trị duy trì cũng như điều trị bước 2 mà còn có ưu điểm lớn về dung nạp thuốc, ít tác dụng phụ hơn các phác đồ hóa trị khác. Trước đây, phác đồ hóa trị bộ đôi p la ti num (bao gồm 1 hóa chất p la ti num và 1 trong các loại hóa chất G em c i ta bin, Pa c li ta xe l, Do c e ta xe l) được coi là điều trị tiêu chuẩn trong điều trị bước 1 U TP K TB N giai đoạn muộn. Thời gian sống thêm đạt được trung bình 10, 3 tháng. Đối với U TB M tuyến và U TB M tế bào lớn, phác đồ P e me tre xe d - C i s p la tin đem lại thời gian sống thêm toàn bộ cao hơn (từ 10, 4 - 12, 6 tháng). Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã khẳng định lại hiệu quả của P e me tre xe d trong điều trị bệnh nhân ung thư phổi phân nhóm U TB M ty p không vảy (tức là U TB M tuyến và U TB M tế bào lớn) Khi điều trị bằng hóa trị duy trì cho bệnh nhân ung thư phổi, P e me tre xe d cũng là hóa chất thích hợp vì có khả năng dung nạp tốt, giúp bệnh nhân tăng chất lượng cuộc sống tốt, đồng thời kéo dài thời gian sống thêm không tiến triển cũng như thời gian sống thêm toàn bộ. Chỉ định sử dụng P e me tre xe d điều trị duy trì sau khi hóa trị bộ đôi p la ti num đã đạt được kết quả bệnh ổn định hoặc có đáp ứng điều trị. Chỉ định sử dụng P e me tre xe d điều trị duy trì sau khi hóa trị bộ đôi p la ti num đã đạt được kết quả bệnh ổn định hoặc có đáp ứng điều trị. Với những kết quả tích cực trên, hóa chất P e me tre xe d được đưa vào Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị của Bộ Y tế với chỉ định điều trị cho U TP K TB N thể mô bệnh học không phải tế bào vảy. Với bệnh nhân U TP K TB N giai đoạn muộn, đặc biệt là nhóm bệnh nhân tuổi cao (> 70 tuổi) có thể trạng yếu, khó khăn để dung nạp thuốc hóa trị, P e me tre xe d là một lựa chọn tốt trên cả khía cạnh hiệu quả và tác dụng phụ. 5. Lưu ý khi sử dụng P e me tre xe d điều trị ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn muộn Lưu ý: Bệnh nhân điều trị phác đồ hóa chất có chứa P e me tre xe d là cần tuân thủ dùng thuốc kèm theo như hướng dẫn của bác sĩ điều trị (thường là bổ sung vitamin B 12, a c i d f o li c và De xa me tha so ne). Việc tuân thủ sẽ giúp cải thiện tác dụng phụ thiếu máu và các tác dụng phụ trên da như nổi ban da, hội chứng S te ven s - J o hn son. Bên cạnh đó, thuốc chuyển hóa chủ yếu qua thận nên cần lưu ý khi dùng kèm một số thuốc khác (thuốc điều trị go u t, thuốc chống viêm không s te roi d...) và cần phải báo bác sĩ điều trị các thuốc dùng kèm theo. Xem thêm: Hướng dẫn chẩn đoán ung thư phổi không tế bào nhỏ Bài viết của ThS. BS Nguyễn Thị Thúy Hằng - Phó Khoa Nội 2, Bệnh viện K. Bài viết nằm trong chương trình nâng cao nhận thức cộng đồng theo theo chương trình hợp tác giữa Hệ thống Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec và Công ty T N H H Dược phẩm Gi ga me d. Nguồn tham khảo: B ray F, F e r lay J, S oe r j o ma ta ram I, Si e ge l R L, To r re LA, J e ma l A. G lo ba l can c e r s ta ti s ti cs 2018: G LO BO CAN e s ti ma te s o f in c i den c e an d mo r ta li ty w o r l d w i de f o r 36 can c e r s in 185 co un tri e s. CA: A Can c e r J o u rna l f o r C li ni c i an s. 2018 / 11 / 012018; 68 (6): 394 - 424. Hu man s I W Go tEo CR t. To ba c co s mo ke an d in vo l un ta r y s mo kin g. I A R C mo no g ra ph s on the e va lua t ion o f ca r c i no gen i c ri s k s to hu man s. 2004; 83: 1 - 1438. De la C ru z CS, Ta no u e L T, Ma t thay RA. Lung can c e r: e pi de mi o lo g y, e ti o lo g y, an d p re ve nt ion. C li ni cs in che s t me di c i ne. De c 2011; 32 (4): 605 - 644. Tran HT T, Ngu yen S, Ngu yen K K, e t a l. Lung Can c e r in Vi e t nam. J o u rna l o f tho ra c i c on co lo g y: o f f i c i a l pu b li ca t ion o f the In te rna ti o na l A s so c i a t ion f o r the S tu dy o f Lung Can c e r. Se p 2021; 16 (9): 1443 - 1448. S chi l le r J H, Ha r rin g ton D, Be la ni C P, e t a l. Com pa ri son o f F o u r Che mo the ra p y Re gi men s f o r A d van c e d Non – S ma l l - C e l l Lung Can c e r. S chi l le r J H, Ha r rin g ton D, Be la ni C P, e t a l. Com pa ri son o f F o u r Che mo the ra p y Re gi men s f o r A d van c e d Non – S ma l l - C e l l Lung Can c e r. Ne w Eng lan d J o u rna l o f Me di c i ne. 2002 / 01 / 102002; 346 (2): 92 - 98. S ca g li o t ti GV, Pa ri k h P, von Pa w e l J, e t a l. Pha se I II s tu dy com pa rin g c i s p la tin p lu s g em c i ta bi ne w i t h c i s p la tin p lu s p e me tre xe d in che mo the ra p y - nai ve pa ti en ts w i t h a d van c e d - s ta ge non - s ma l l - c e l l lung can c e r. J o u rna l o f c li ni ca l on co lo g y: o f f i c i a l j o u rna l o f the A me ri can So c i e ty o f C li ni ca l On co lo g y. J u l 202008; 26 (21): 3543 - 3551. Ku bo ta K, Ni ho S, E na ts u S, e t a l. E f f i ca cy Di f f e ren c e s o f P e me tre xe d b y Hi s to lo g y in P re tre a te d Pa ti en ts w i t h S ta ge I II B / I V Non - s ma l l C e l l Lung Can c e r: Re vi e w o f Re su l ts f rom an O pen - La be l Ran do mi z e d Pha se II S tu dy. J o u rna l o f Tho ra c i c On co lo g y. 2009 / 12 / 01 / 2009; 4 (12): 1530 - 1536. S ca g li o t ti G, Han na N, F o s se l la F, e t a l. The Di f f e ren tia l E f f i ca cy o f P e me tre xe d A c co r din g to N S CL C Hi s to lo g y: A Re vi e w o f Tw o Pha se I II S tu di e s. The On co lo gi s t. 2009; 14 (3): 253 - 263. G ri de l li C, Mai o ne P, Ro s si A. The On co lo gi s t. 2009; 14 (3): 253 - 263. G ri de l li C, Mai o ne P, Ro s si A. The PA RA MO U NT t ria l: a pha se I II ran do mi z e d s tu dy o f ma in te nan c e p e me tre xe d ve r su s p la c e bo im me di a te ly f o l lo w in g in du ct ion f i r s t - li ne tre a t me nt w i t h p e me tre xe d p lu s c i s p la tin f o r a d van c e d non s qua mo u s non - s ma l l c e l l lung can c e r. Re vi e w s on re c e nt c li ni ca l t ria l s. Ma r 2013; 8 (1): 23 - 28. C iu le a nu T, B ro do w i c z T, Z i e lin s ki C, e t a l. Ma in te nan c e p e me tre xe d p lu s be s t su p p o r ti ve ca re ve r su s p la c e bo p lu s be s t su p p o r ti ve ca re f o r non - s ma l l - c e l l lung can c e r: a ran do mi se d, do u b le - b lin d, pha se 3 s tu dy. The Lan c e t. 2009; 374 (9699): 1432 - 1440. B ray F, F e r lay J, S oe r j o ma ta ram I, Si e ge l R L, To r re LA, J e ma l A. G lo ba l can c e r s ta ti s ti cs 2018: G LO BO CAN e s ti ma te s o f in c i den c e an d mo r ta li ty w o r l d w i de f o r 36 can c e r s in 185 co un tri e s. CA: A Can c e r J o u rna l f o r C li ni c i an s. 2018 / 11 / 012018; 68 (6): 394 - 424. Hu man s I W Go tEo CR t. To ba c co s mo ke an d in vo l un ta r y s mo kin g. I A R C mo no g ra ph s on the e va lua t ion o f ca r c i no gen i c ri s k s to hu man s. 2004; 83: 1 - 1438. De la C ru z CS, Ta no u e L T, Ma t thay RA. Lung can c e r: e pi de mi o lo g y, e ti o lo g y, an d p re ve nt ion. C li ni cs in che s t me di c i ne. De c 2011; 32 (4): 605 - 644. Tran HT T, Ngu yen S, Ngu yen K K, e t a l. Lung Can c e r in Vi e t nam. C li ni cs in che s t me di c i ne. De c 2011; 32 (4): 605 - 644. Tran HT T, Ngu yen S, Ngu yen K K, e t a l. Lung Can c e r in Vi e t nam. J o u rna l o f tho ra c i c on co lo g y: o f f i c i a l pu b li ca t ion o f the In te rna ti o na l A s so c i a t ion f o r the S tu dy o f Lung Can c e r. Se p 2021; 16 (9): 1443 - 1448. S chi l le r J H, Ha r rin g ton D, Be la ni C P, e t a l. Com pa ri son o f F o u r Che mo the ra p y Re gi men s f o r A d van c e d Non – S ma l l - C e l l Lung Can c e r. Ne w Eng lan d J o u rna l o f Me di c i ne. 2002 / 01 / 102002; 346 (2): 92 - 98. S ca g li o t ti GV, Pa ri k h P, von Pa w e l J, e t a l. Pha se I II s tu dy com pa rin g c i s p la tin p lu s g em c i ta bi ne w i t h c i s p la tin p lu s p e me tre xe d in che mo the ra p y - nai ve pa ti en ts w i t h a d van c e d - s ta ge non - s ma l l - c e l l lung can c e r. J o u rna l o f c li ni ca l on co lo g y: o f f i c i a l j o u rna l o f the A me ri can So c i e ty o f C li ni ca l On co lo g y. J u l 202008; 26 (21): 3543 - 3551. Ku bo ta K, Ni ho S, E na ts u S, e t a l. E f f i ca cy Di f f e ren c e s o f P e me tre xe d b y Hi s to lo g y in P re tre a te d Pa ti en ts w i t h S ta ge I II B / I V Non - s ma l l C e l l Lung Can c e r: Re vi e w o f Re su l ts f rom an O pen - La be l Ran do mi z e d Pha se II S tu dy. J o u rna l o f Tho ra c i c On co lo g y. 2009 / 12 / 01 / 2009; 4 (12): 1530 - 1536. S ca g li o t ti G, Han na N, F o s se l la F, e t a l. J o u rna l o f Tho ra c i c On co lo g y. 2009 / 12 / 01 / 2009; 4 (12): 1530 - 1536. S ca g li o t ti G, Han na N, F o s se l la F, e t a l. The Di f f e ren tia l E f f i ca cy o f P e me tre xe d A c co r din g to N S CL C Hi s to lo g y: A Re vi e w o f Tw o Pha se I II S tu di e s. The On co lo gi s t. 2009; 14 (3): 253 - 263. G ri de l li C, Mai o ne P, Ro s si A. The PA RA MO U NT t ria l: a pha se I II ran do mi z e d s tu dy o f ma in te nan c e p e me tre xe d ve r su s p la c e bo im me di a te ly f o l lo w in g in du ct ion f i r s t - li ne tre a t me nt w i t h p e me tre xe d p lu s c i s p la tin f o r a d van c e d non s qua mo u s non - s ma l l c e l l lung can c e r. Re vi e w s on re c e nt c li ni ca l t ria l s. Ma r 2013; 8 (1): 23 - 28. C iu le a nu T, B ro do w i c z T, Z i e lin s ki C, e t a l. Ma in te nan c e p e me tre xe d p lu s be s t su p p o r ti ve ca re ve r su s p la c e bo p lu s be s t su p p o r ti ve ca re f o r non - s ma l l - c e l l lung can c e r: a ran do mi se d, do u b le - b lin d, pha se 3 s tu dy. The Lan c e t. 2009; 374 (9699): 1432 - 1440.