Phác đồ điều trị rối loạn lipid máu

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Bác sĩ Trần Quốc Tuấn - Bác sĩ Hồi sức cấp cứu - Khoa Hồi sức cấp cứu - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Phú Quốc. Bác sĩ Trần Quốc Tuấn đã có hơn 12 năm kinh nghiệm về hồi sức cấp cứu. Rối loạn chuyển hóa lipid máu là một trong những yếu tố nguy cơ đối với bệnh tim mạch. Tuy nhiên, yếu tố nguy cơ tim mạch này thuộc nhóm nguy cơ có thể thay đổi được dựa trên phác đồ điều trị rối loạn lipid máu. 1. Định nghĩa rối loạn lipid máu Rối loạn lipid máu là tình trạng tăng cho le s te ro l, Tri g ly c e ri d (T G) có trong huyết tương hoặc tăng cả hai, hoặc tình trạng giảm nồng độ li p o p ro te in phân tử lượng cao (H D L - C), hoặc tăng nồng độ li p o p ro te in phân tử lượng thấp (L D L - C), làm tăng quá trình xơ vữa động mạch. Tăng Cho le s te ro l trong huyết tương: Bình thường: Cho le s te ro l máu < 5, 2 mmol / l (< 200 mg / d l) Tăng giới hạn: Cho le s te ro l máu từ 5, 2 - 6, 2 mmol / l (200 – 239 mg / d l) Tăng cho le s te ro l máu: > 6, 2 mmol / l (> 240 mg / d l) Tăng Tri g ly c e ri d trong máu: Bình thường: Tri g ly c e ri d trong máu < 1, 7 mmol / l (< 150 mg / d l). Tăng giới hạn: Tri g ly c e ri d trong máu từ 1, 7 - 2, 25 mmol / l (150 - 199 mg / d l). Tăng Tri g ly c e ri d: Tri g ly c e ri d trong máu từ 2, 26 – 5, 64 mmol / l (200 - 499 mg / d l). Tăng Tri g ly c e ri d: Tri g ly c e ri d trong máu từ 2, 26 – 5, 64 mmol / l (200 - 499 mg / d l). Rất tăng: Tri g ly c e ri de trong máu > 5, 65 mmol / l (> 500 mg / d l). Giảm H D L - C - Li p o p ro te in có tính bảo vệ thành mạch, giảm H D L - C là có nguy cơ cao với xơ vữa động mạch: Bình thường: H D L - C > 0, 9 mmol / l. Khi H D L - C < 0, 9 mmol / l (< 35 mg / d l) là giảm. Tăng L D L – C - Li p o p ro te in làm tăng quá trình xơ vữa: Bình thường: L D L - C < 3, 4 mmol / l (< 130 mg / d l) Tăng giới hạn: L D L - C từ 3, 4 – 4, 1 mmol / l (130 - 159 mg / d l) Tăng nhiều: L D L - C > 4, 1 mmol / l (> 160 mg / d l) Rối loạn lipid máu hỗn hợp: Rối loạn lipid máu hỗn hợp là khi Cho le s te ro l > 6, 2 mmol / l và Tri g ly c e ri d trong khoảng 2, 26 – 4, 5 mmol / l. 2. Điều trị rối loạn lipid máu 2.1 Nguyên tắc điều trị tăng lipid máu Điều trị rối loạn lipid máu phải kết hợp thay đổi lối sống và dùng thuốc. Thay đổi lối sống là chỉ định đầu tiên, bao gồm tăng cường tập luyện - vận động thể lực, nhất là những người làm công việc tĩnh tại, điều chỉnh chế độ tiết thực phù hợp với thể trạng và tính chất công việc. Thuốc làm giảm lipid máu Thay đổi lối sống sau 2 - 3 tháng mà không đem lại hiệu quả như mong muốn thì cần chỉ định điều trị rối loạn lipid máu với các loại thuốc làm hạ lipid máu. 2.2 Thuốc điều trị rối loạn lipid máu Nhóm s ta tin (H MG - C oA re du ct a se i nhi bi to r s) Cơ chế tác dụng của thuốc là ức chế en z y m Hy d ro xy me t hy l g lu ta r y l C oA Re du ct a se, đây là một en z y m tổng hợp Cho le s te ro l toàn phần, làm giảm Cho le s te ro l toàn phần nội sinh, kích thích tăng tổng hợp thụ thể L D L - c từ đó tăng thu giữ L D L - c tại gan. Kết quả làm giảm L D L - C, V L D L, cho le s te ro l toàn phần, Tri g ly c e ri d và tăng H D L - C. Ngoài ra nhóm thuốc s ta tin còn giảm quá trình viêm của nội mạc mạch máu, giúp thoái hóa mảng xơ vữa, tăng tổng hợp ni tri c o xi de của tế bào nội mạc. Chỉ định điều trị: tăng L D L - c, tăng Cho le s te ro l toàn phần. Nhóm f i b ra te Tác dụng: làm giảm Tri g ly c e ri d. Ngoài ra các thuốc nhóm f i b ra t cũng làm tăng H D L - C. Một số hoạt chất thuộc nhóm f i b ra t: G em f i b ro z i l, Clo f i b ra te Chỉ định điều trị: tăng Tri g ly c e ri d. Nhóm a c i d Ni co ti ni c (Nia c in, vitamin P P). Thuốc có tác dụng làm giảm Tri g ly c e ri d do ức chế phân hủy từ tổ chức mỡ và giảm tổng hợp Tri g ly c e ri d ở gan, ức chế tổng hợp và e s te r hóa a c i d béo tại gan, tăng thoái biến a p o B, giảm V L D L, giảm L D L - C và tăng H D L - C (do giảm thanh thải a p oA - I). Chỉ định điều trị: tăng L D L - C, giảm H D L - C, tăng Tri g ly c e ri d. Chỉ định điều trị: tăng L D L - C, giảm H D L - C, tăng Tri g ly c e ri d. Nhóm Re sin Cơ chế tác dụng: Re sin trao đổi ion Cl - với a c i d mật, tăng tổng hợp a c i d mật từ cho le s te ro l, làm tăng bài tiết mật và giảm cho le s te ro l ở gan, kích thích tổng hợp các thụ thể L D L - C và tăng thải L D L - C. Một số hoạt chất thuộc nhóm Re sin: Cho le s ty ra min, Co le s ti p o l, Co le se ve lam Chỉ định điều trị trong trường hợp tăng L D L - C. Thuốc E z e ti mi be Cơ chế tác dụng: thuốc ức chế hấp thụ Cho le s te ro l toàn phần tại ruột, làm giảm L D L - C và tăng H D L - C. Chỉ định điều trị: tăng cho le s te ro l L D L - C. O me ga 3 (dầu cá) Cơ chế tác dụng: Tăng dị hóa Tri g ly c e ri d ở gan. Chỉ định trong trường hợp tăng Tri g ly c e ri d. > > Xem thêm: Thuốc điều trị rối loạn Lipid máu Ngoài việc áp dụng phác đồ điều trị rối loạn lipid máu theo chỉ định của bác sĩ thì người bệnh cần kết hợp tập luyện và vận động thể lực để giúp giảm cân và duy trì cân nặng lý tưởng, giảm Cho le s te ro l toàn phần, Tri g ly c e ri d, L D L - c và Tăng H D L - c, đồng thời giúp kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp. Thời gian tập luyện - vận động thể lực khoảng 30 - 45 phút / ngày, 5 ngày / tuần, cường độ và thời gian tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe, đặc biệt là những người có bệnh lý huyết áp, mạch vành, suy tim... Trong thời gian điều trị rối loạn lipid máu, người bệnh cần có chế độ tiết thực hợp lý để phòng ngừa biến chứng rối loạn lipid máu: Hạn chế năng lượng đặc biệt là những người béo phì. Hạn chế mỡ chứa nhiều a c i d béo bão hòa như mỡ thịt heo, thịt bò, thịt cừu... Giảm cho le s te ro l có trong lòng đỏ trứng, bơ, tôm... Tăng lượng a c i d béo không bão hòa trong các loại thực vật như dầu đậu nành, dầu ô liu, dầu bắp, mỡ cá... Khẩu phần ăn có sự cân đối giữa g lu c i d, lipid và p ro ti d, tránh dùng nhiều g lu c i d (tỉ lệ hợp lý là: năng lượng do g lu c i d cung cấp chiếm khoảng 50 % năng lượng của phần ăn, của lipid chiếm khoảng 30 % và p ro ti d chiếm khoảng 20 %). Hạn chế bia rượu. Bổ sung chất xơ, vitamin, yếu tố vi lượng từ các loại rau, củ, quả. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng. Rối loạn lipid máu thường không gây ra triệu chứng rõ ràng, nhưng nếu không được điều trị, nó có thể góp phần vào sự phát triển của các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cùng tìm hiểu thông tin về phác đồ điều trị rối loạn lipid máu trong nội dung bài viết dưới đây nhé! Rối loạn lipid máu là một tình trạng mà mức độ các chất béo trong máu không ổn định, bao gồm cho le s te ro l và tri g ly c e ri de. Khi có sự cố trong quá trình tổng hợp, chuyển hóa hoặc loại bỏ các chất béo này, có thể dẫn đến sự tăng cao của cho le s te ro l toàn phần, L D L (lo w - den si ty li p o p ro te in -) và tri g ly c e ri de, cùng với sự giảm của H D L (hi g h - den si ty li p o p ro te in - cho le s te ro l tốt) trong máu. Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng cho nhiều bệnh lý tim mạch và mạch máu, bao gồm các vấn đề như xơ vữa động mạch và đau thắt ngực. Rối loạn lipid máu là gì? là tình trạng mà hàm lượng cho le s te ro l và tri g ly c e ri de trong huyết tương tăng cao hoặc có thể là cả hai, đồng thời có thể làm giảm nồng độ của li p o p ro te in phân tử lượng cao (H D L - C) hoặc làm tăng nồng độ của li p o p ro te in phân tử lượng thấp (L D L - C), dẫn đến tình trạng xơ vữa động mạch. Rối loạn lipid máu là tình trạng cho le s te ro l và tri g ly c e ri de tăng cao Các mức độ tăng cho le s te ro l và tri g ly c e ri de được xác định như sau: Tăng cho le s te ro l trong huyết tương: Bình thường: Dưới 5, 2 mmol / l (< 200 mg / d l). Tăng giới hạn: Từ 5, 2 - 6, 2 mmol / l (200 – 239 mg / d l). Tăng: Trên 6, 2 mmol / l (> 240 mg / d l). Tăng Tri g ly c e ri de trong huyết tương: Bình thường: Dưới 1, 7 mmol / l (< 150 mg / d l). Tăng giới hạn: Từ 1, 7 - 2, 25 mmol / l (150 - 199 mg / d l). Tăng: Từ 2, 26 – 5, 64 mmol / l (200 - 499 mg / d l). Rất tăng: Trên 5, 65 mmol / l (> 500 mg / d l). Giảm H D L - C (Li p o p ro te in có tính bảo vệ thành mạch): Bình thường: Trên 0, 9 mmol / l. Giảm: Dưới 0, 9 mmol / l (< 35 mg / d l). Tăng L D L – C (Li p o p ro te in làm tăng quá trình xơ vữa): Bình thường: Dưới 3, 4 mmol / l (< 130 mg / d l). Tăng giới hạn: Từ 3, 4 – 4, 1 mmol / l (130 - 159 mg / d l). Tăng nhiều: Trên 4, 1 mmol / l (> 160 mg / d l). Rối loạn lipid máu hỗn hợp: Được xác định khi cho le s te ro l cao hơn 6, 2 mmol / l và tri g ly c e ri de trong khoảng 2, 26 – 4, 5 mmol / l. Phác đồ điều trị rối loạn lipid máu Nguyên tắc điều trị tăng lipid máu Điều trị rối loạn lipid máu thường kết hợp cả thay đổi lối sống và sử dụng thuốc. Thay đổi lối sống được ưu tiên áp dụng đầu tiên, bao gồm việc tăng cường hoạt động thể chất, đặc biệt là đối với những người làm việc văn phòng, và điều chỉnh chế độ ăn uống phù hợp với tình trạng sức khỏe và cần thiết của cơ thể. Kết hợp thay đổi lối sống và sử dụng thuốc hỗ trợ điều trị rối loạn lipid máu Thuốc điều trị rối loạn lipid máu Nhóm s ta tin (H MG - C oA re du ct a se i nhi bi to r s) Thuốc này hoạt động bằng cách ức chế en z y m Hy d ro xy me t hy l g lu ta r y l C oA Re du ct a se, một en z y m quan trọng trong quá trình tổng hợp Cho le s te ro l. Kết quả là giảm L D L - C, V L D L, cho le s te ro l toàn phần, Tri g ly c e ri d và tăng H D L - C. Ngoài ra, nhóm thuốc s ta tin cũng giảm viêm nội mạc mạch máu và hỗ trợ trong việc làm giảm mảng xơ vữa. Thuốc này làm giảm Tri g ly c e ri d và cũng tăng H D L - C. Các hoạt chất phổ biến trong nhóm này bao gồm G em f i b ro z i l và Clo f i b ra te. Nhóm a c i d Ni co ti ni c (Nia c in, vitamin P P) Nhóm này giúp giảm Tri g ly c e ri d bằng cách ức chế sự phân hủy của mỡ từ tổ chức mỡ và giảm tổng hợp Tri g ly c e ri d ở gan. Các thuốc này cũng giảm L D L - C và tăng H D L - C. Một số hoạt chất thông dụng là Nia c in và Re sin làm giảm cho le s te ro l bằng cách tăng tổng hợp a c i d mật từ cho le s te ro l và kích thích thải L D L - C. Một số hoạt chất thông dụng là Nia c in và Re sin làm giảm cho le s te ro l bằng cách tăng tổng hợp a c i d mật từ cho le s te ro l và kích thích thải L D L - C. Các hoạt chất phổ biến trong nhóm này bao gồm Cho le s ty ra min, Co le s ti p o l, và Co le se ve lam. Thuốc này ức chế hấp thụ cho le s te ro l tại ruột, dẫn đến giảm L D L - C và tăng H D L - C. Dầu cá tăng dị hóa Tri g ly c e ri d ở gan và thường được sử dụng trong trường hợp tăng Tri g ly c e ri d. Một số lưu ý khi điều trị rối loạn lipid máu phác đồ điều trị rối loạn lipid máu theo sự chỉ định của bác sĩ, việc kết hợp tập luyện và vận động thể lực cũng là yếu tố quan trọng giúp giảm cân và duy trì cân nặng lý tưởng, đồng thời cải thiện chỉ số lipid máu và kiểm soát tốt đường huyết cũng như huyết áp. Thực hiện tập luyện và vận động thể lực khoảng 30 - 45 phút mỗi ngày, 5 ngày một tuần, với cường độ và thời gian thích hợp tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe cụ thể, đặc biệt là đối với những người có bệnh lý như huyết áp cao, bệnh mạch vành, hoặc suy tim. Tập luyện và vận động thể lực cũng là yếu tố quan trọng trong phác đồ điều trị rối loạn lipid máu Trong quá trình điều trị rối loạn lipid máu, việc thực hiện chế độ ăn uống hợp lý là một phần quan trọng để ngăn ngừa các biến chứng tiềm ẩn. Dưới đây là một số biện pháp cần tuân thủ: Đặc biệt quan trọng đối với những người có vấn đề về cân nặng. Việc giảm cân sẽ giúp cải thiện các chỉ số lipid máu. Tránh tiêu thụ quá nhiều mỡ động vật, như mỡ thịt heo, thịt bò, và thịt cừu, vì chúng chứa nhiều a c i d béo bão hòa, có thể làm tăng L D L - C. Giảm cho le s te ro l từ thực phẩm: Hạn chế ăn nhiều lòng đỏ trứng, bơ, và tôm, vì chúng giàu cho le s te ro l, góp phần vào tình trạng tăng cho le s te ro l máu. Tăng lượng a c i d béo không bão hòa: Bổ sung dầu đậu nành,, dầu bắp, và mỡ cá vào khẩu phần ăn, vì chúng chứa a c i d béo không bão hòa có ích cho sức khỏe tim mạch. Cân đối khẩu phần ăn: Đảm bảo một sự cân đối giữa các nhóm chất dinh dưỡng, bao gồm g lu c i d, lipid, và p ro ti d, để duy trì cân nặng lý tưởng và cải thiện lipid máu. Hạn chế uống rượu: Giảm tiêu thụ bia và rượu, vì chúng có thể làm tăng tri g ly c e ri d và cho le s te ro l máu. Hạn chế uống rượu: Giảm tiêu thụ bia và rượu, vì chúng có thể làm tăng tri g ly c e ri d và cho le s te ro l máu. Bổ sung chất xơ và vi chất dinh dưỡng: Tăng cường tiêu thụ rau củ, quả để cung cấp đủ chất xơ, vitamin, và khoáng chất cho cơ thể. Tuân thủ các biện pháp trên sẽ giúp cải thiện tình trạng rối loạn lipid máu và giảm nguy cơ các biến chứng liên quan đến rối loạn lipid máu. Mục tiêu điều trị rối loạn lipid máu và các phương pháp Điều trị rối loạn lipid máu gồm những giai đoạn nào?