Tỷ lệ dị ứng thuốc cản quang các năm gần đây như thế nào?

Thuốc cản quang là thuốc được dùng trong chẩn đoán hình ảnh như chụp CT, MRI với mục đích hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh chính xác và trực quan hơn. Cùng với sự phát triển của chẩn đoán hình ảnh, thuốc cản quang ngày càng được sử dụng nhiều để nâng cao tính trực quan và chính xác trong chẩn đoán. Thuốc cản quang chứa i o d được sử dụng phổ biến nhất vì được xem là tương đối an toàn so với các loại thuốc cản quang khác. Tuy vậy, thuốc cản quang chứa i o d cũng có tác dụng bất lợi khá đa dạng, đôi khi nghiêm trọng và điều này cũng được nhắc đến trong nhiều nghiên cứu khoa học hiện nay. Bên cạnh đó, Hiệp hội Chẩn đoán hình ảnh niệu sinh dục Châu Âu (E SU R 2018), Hội đồng thuốc và thuốc cản quang của Trường môn Chẩn đoán hình ảnh Hoa Kỳ 2021 (A CR 2021) cũng đã đưa ra và cập nhật liên tục các hướng dẫn sử dụng thuốc cản quang trên lâm sàng. Thuốc cản quang là gì? Thuốc cản quang là những thuốc gây tăng hấp thu tia X và các loại tia khác khi chiếu qua cơ thể, do đó thuốc làm hiện rõ cấu trúc của cơ quan tập trung nhiều thuốc, có tác dụng hỗ trợ cho việc chẩn đoán bệnh bằng phương pháp chẩn đoán hình ảnh. I o d là một nguyên tố hóa học mà khi đi vào trong huyết tương hoặc cơ quan đích sẽ gây ra sự hấp thụ và tán xạ bức xạ tia X cao hơn. Mức độ đậm nhạt và độ cản quang của hình ảnh khi chụp CT liên quan trực tiếp đến lượng i o d có trong lòng mạch hoặc tại cơ quan đích cũng như mức năng lượng tia X. Vì vậy, với tính chất đặc biệt của i o d mà thuốc cản quang i o d ngày càng được sử dụng rộng rãi. Thuốc cản quang có thể dùng đường uống, tiêm hoặc đường trực tràng. Các loại thuốc cản quang Thuốc cản quang i o d hiện nay thường là dẫn xuất 2, 4, 6 - tri - i o di ne ben z en và được phân loại dựa vào cấu trúc hóa học, độ thẩm thấu, số lượng nguyên tử i o d, sự ion hóa trong dung dịch. Trong thực hành lâm sàng, thuốc cản quang thường phân loại theo áp suất thẩm thấu thấp và áp suất thẩm thấu cao. Cấu trúc phân tử của các nhóm thuốc cản quang i o d Thuốc cản quang có áp suất thẩm thấu cao (ion i c mo no me r) Các chất cản quang thuộc nhóm này có cấu trúc gồm vòng tri - i o di ne ben z en, 2 mạch ca r bon và 1 nhóm ca r bo xy l. Sự ion hóa ở liên kết ca r bo xy l - ca t ion làm cho chất tan trong nước. Như vậy, cứ 3 nguyên tử i o d thì có 2 hạt có mặt trong dung dịch (tức là tỷ lệ 3: 2). Như vậy, cứ 3 nguyên tử i o d thì có 2 hạt có mặt trong dung dịch (tức là tỷ lệ 3: 2). Độ thẩm thấu trong dung dịch nằm trong khoảng từ 600 đến 2100 mO s m / kg, so với 290 mO s m / kg đối với huyết tương người (cao gấp 2 đến 7 lần so với huyết tương người). Độ thẩm thấu cao và cấu trúc ca r bo xy l của nhóm này là một trong những nguyên nhân gây A D R nhiều hơn các thuốc cản quang nhóm khác. Một số ion i c mo no me r phổ biến là:, di a tri z oa te an ion, iot ha la ma te an ion. Thuốc cản quang có áp suất thẩm thấu thấp, gồm 3 loại: Non - ion i c mo no me r, ion i c di me r, non - ion i c di me r Thuốc cản quang non - ion i c mo no me r có cấu trúc có chứa các mạch ca r bon liên hết với nhóm hy d ro xy (- O H) vị trí 1, 3, 5. Vì cấu trúc không chứa nhóm ca r bo xy l nên không có khả năng ion hóa trong dung dịch. Như vậy, cứ 3 nguyên tử i o d thì có 1 hạt có mặt trong dung dịch (tức tỷ lệ 3: 1). Tại nồng độ nhất định, non - ion i c mo no me r có độ thẩm thấu bằng một nửa ion i c mo no me r, thường là 290 - 860 mO s m / kg. Non - ion i c mo no me r được phân loại theo số mi li gam i o d có trong 1 mi li li t dung dịch (ví dụ: 240, 300 hoặc 370 mg i o d / ml). Các non - ion i c mo no me r phổ biến là i o he xo l, i o pa mi do l, i o ve r so l và i o p ro mi de. Các non - ion i c mo no me r phổ biến là i o he xo l, i o pa mi do l, i o ve r so l và i o p ro mi de. Thuốc cản quang ion i c di me r có cấu trúc gồm 2 phân tử ion i c liên kết với nhau và loại bỏ 1 nhóm ca r bo xy l. Như vậy phân tử gồm có 6 nguyên tử i o d sẽ cho 2 hạt trong dung dịch (tỷ lệ 6: 2). Hiện nay trên thị trường có duy nhất 1 loại là i o xa g la te. I o xa g la te có nồng độ 59 % hay 320 mg i o d / ml và độ thẩm thấu là 600 mO s m / kg. Vì độ nhớt cao, i o xa g la te không được sản xuất ở nồng độ cao hơn. I o xa g la te được sử dụng chủ yếu để chụp động mạch ngoại vi. Thuốc cản quang non - ion i c di me r có cấu trúc gồm 2 phân tử non - ion i c liên kết với nhau. Như vậy, phân tử có 6 nguyên tử i o d và sẽ cho 1 hạt trong dung dịch (tức tỷ lệ 6: 1). Tại nồng độ nhất định, non - ion i c di me r có độ thẩm thấu thấp nhất trong các loại thuốc cản quang i o d và được xem là đẳng trương với huyết tương. Tuy nhiên, nhóm này có độ nhớt cao nên khi tiêm sẽ gây đau tại vị trí tiêm dẫn đến hạn chế dùng trên lâm sàng. Các non - ion i c di me r gồm có i o tro l và i o di xa no l. Dựa vào đặc điểm cấu trúc của thuốc cản quang i o d, nhận thấy rằng loại cấu trúc non - ion i c mo no me r ít độc và có độ thẩm thấu thấp hơn các nhóm khác nên khả năng xảy ra A D R cũng ít xảy ra hơn. Vì vậy nhóm này ngày càng được sử dụng nhiều trên lâm sàng. Bơm tiêm thuốc cản quang Dị ứng thuốc cản quang là như thế nào? Theo E SU R 2018 và A CR 2021, các phản ứng bất lợi (A D R) của thuốc cản quang i o d được phân loại theo: Cơ quan chịu tác động (thận và ngoài thận); Thời gian tác động (phản ứng dị ứng cấp, phản ứng dị ứng xuất hiện muộn và phản ứng dị ứng xuất hiện rất muộn); Sinh lý bệnh (phản ứng dạng dị ứng / quá mẫn, độc hóa học …). Tùy vào thời điểm xuất hiện triệu chứng mà các tác dụng bất lợi đó được gọi là phản ứng cấp, phản ứng xuất hiện muộn và phản ứng xuất hiện rất muộn. Phản ứng cấp xảy ra trong vòng 1 giờ sau khi tiêm thuốc cản quang i o d, thường là mề đay nhẹ, ngứa nhẹ, ban đỏ, buồn nôn / nôn nhẹ, nóng / lạnh run, lo lắng bồn chồn, phản ứng va so va ga l (phản ứng thần kinh phế vị). Nặng hơn là bị nổi mề đay, co thắt phế quản nhẹ, phù mặt / thanh quản, sốc hạ huyết áp, ngưng thở, ngưng tim, loạn nhịp, co giật. Phản ứng xuất hiện muộn Phản ứng xuất hiện muộn là phản ứng xảy ra sau 1 giờ hoặc trong vòng 1 tuần sau khi tiêm thuốc cản quang. Phản ứng xuất hiện muộn Phản ứng xuất hiện muộn là phản ứng xảy ra sau 1 giờ hoặc trong vòng 1 tuần sau khi tiêm thuốc cản quang. Ví dụ như phản ứng dị ứng trên da (phát ban, ban đỏ, sưng, ngứa), hệ tiêu hóa (buồn nôn, nôn, đau thượng vị), thần kinh trung ương (đau đầu, chóng mặt), rối loạn toàn thân (rét run, sốt), đau cơ xương khớp. Phản ứng xuất hiện rất muộn Phản ứng xuất hiện rất muộn là phản ứng xảy ra sau 1 tuần tiêm thuốc cản quang, ví dụ nhiễm độc giáp. Mô phỏng hình ảnh chụp CT có thuốc cản quang Tỷ lệ dị ứng thuốc cản quang Theo khảo sát tại Nhật Bản (337, 647 ca), tỷ lệ xảy ra A D R của thuốc cản quang i o d loại ion i c là 12, 66 %, non - ion i c là 3, 13 %, nguy cơ xảy ra phản ứng có hại của dạng ion i c là 0, 04 % và dạng non - ion i c là 0, 004 %. Trong một nghiên cứu lớn khác, trong đó 6000 bệnh nhân được dùng thuốc cản quang i o d loại ion i c, tỷ lệ phản ứng có hại nhẹ của thuốc là 2, 5 %, phản ứng vừa phải là 1, 2 % và phản ứng nghiêm trọng là 0, 4 %. Tuy nhiên, ở 7170 bệnh nhân được điều trị non - ion i c, tỷ lệ mắc chỉ là 0, 58 % đối với phản ứng nhẹ, 0, 11 % đối với phản ứng trung bình và 0 % đối với phản ứng nặng. Một phân tích tổng hợp các dữ liệu được công bố từ năm 1980 - 1989 của Ca ro và cộng sự cho thấy nguy cơ phản ứng có hại nghiêm trọng là 0, 157 % đối với thuốc cản quang có nồng độ thẩm thấu cao và 0, 031 % đối với thuốc cản quang có độ thẩm thấu thấp. Các báo cáo khác chỉ ra rằng các chất có nồng độ thẩm thấu thấp ít gây độc cho thận ở bệnh nhân tăng u re huyết hơn ở những bệnh nhân khác. Thuốc cản quang non - ion i c ít có khả năng gây tổn thương mô hơn thuốc cản quang thông thường khi chúng bị thoát mạch. Một số A D R như buồn nôn và nôn, thường xảy ra với nhóm ion i c di me r hơn là với non - ion i c mo no me r. Điều này cho thấy thuốc cản quang nhóm ion i c có nhiều phản ứng bất lợi hơn nhóm non - ion i c. Mặc dù có nhiều ưu điểm hơn nhưng lý do mà thuốc cản quang có độ thẩm thấu thấp không thay thế hoàn toàn được thuốc cản quang có độ thẩm thấu cao cũ hơn là chi phí của các chất có độ thẩm thấu thấp cao hơn. Thuốc cản quang i o d được xem là khá an toàn, tuy nhiên vẫn có số lượng lớn các trường hợp bệnh nhân bị A D R của thuốc cản quang được báo cáo. Thuốc cản quang i o d được xem là khá an toàn, tuy nhiên vẫn có số lượng lớn các trường hợp bệnh nhân bị A D R của thuốc cản quang được báo cáo. Theo cơ sở dữ liệu báo cáo A D R của Trung tâm DI & A D R Quốc gia từ năm 2006 đến hết năm 2017 có tổng số 1037 báo cáo A D R liên quan đến thuốc cản quang i o d và có xu hướng tăng nhiều vào các năm gần đây. Tại khu vực TP. Hồ Chí Minh, tổng kết hoạt động báo cáo A D R của thuốc của Trung tâm DI & A D R năm 2019 và năm 2020 cho thấy thuốc cản quang chứa i o d nằm trong “ Các nhóm dược lý được báo cáo nhiều nhất ” với số báo cáo là 355 và 481 báo cáo chiếm tỷ lệ lần lượt là 2, 8 % (2019) và 3, 3 % (2020). Cách xử trí khi bị dị ứng thuốc cản quang Đối với các phản ứng dị ứng trên da, có thể điều trị triệu chứng bằng, s te roi d tại chỗ. Đối với sốc phản vệ, có thể làm theo hướng dẫn xử trí sốc phản vệ của E SU R năm 2018: Xử trí sốc phản vệ theo E SU R năm 2018 Làm thông thoáng đường thờ, đặt nội khí quản nếu cần thiết Nâng cao chân bệnh nhân nếu bị hạ huyết áp Thở oxy (6 - 10 L / phút) (e pi ne ph ri ne) [ 1: 1000], 0, 5 ml (0, 5 mg) với người lớn, nhắc lại nếu cần. Đối với trẻ nhỏ từ 6 - 12 tuổi tiêm bắp 0, 3 ml (0, 3 mg), trẻ nhỏ dưới 6 tuổi tiêm bắp 0, 15 ml (0, 15 mg). Đối với trẻ nhỏ từ 6 - 12 tuổi tiêm bắp 0, 3 ml (0, 3 mg), trẻ nhỏ dưới 6 tuổi tiêm bắp 0, 15 ml (0, 15 mg). Truyền dung dịch tĩnh mạch (ví dụ: dung dịch muối, dung dịch Rin ge r La ct a t) Thuốc kháng hi s ta mi ne H 1 (ví dụ: tiêm tĩnh mạch di phen hy d ra min 25 - 50 mg) Thuốc cản quang có lợi ích lớn trong việc hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh. Tuy nhiên bất cứ loại thuốc nào cũng có nguy cơ gây dị ứng, thuốc cản quang cũng vậy.