Cơ chế hình thành sỏi túi mật

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Dương Xuân Lộc - Bác sĩ Ngoại Tiêu hóa - Khoa Ngoại tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Đà Nẵng. Sỏi túi mật là bệnh lý phổ biến mà nhiều người mắc phải. Nhưng tại sao túi mật lại có sỏi, sỏi túi mật hình thành thế nào? Có những loại sỏi túi mật nào? Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về căn bệnh này. 1. Sỏi túi mật là gì Túi mật là một bộ phận nhỏ có hình dạng như quả lê, có màu xanh. Vị trí của túi mật là nằm ở mặt dưới của thùy gan phải, đảm nhiệm vai trò lưu giữ và cô đặc dịch mật. Dịch mật vốn được gan bài tiết ra, một phần dịch mật sẽ đi vào trong túi mật và được cô đặc, sau đó được đưa xuống ruột để tham gia tiêu hóa thức ăn. Sỏi túi mật về thực chất là một thể rắn được hình thành trong túi mật thông qua sự mất cân bằng của các thành phần trong dịch mật. Sỏi túi mật có nhiều loại khác nhau, do đó chúng cũng có cơ chế hình thành sỏi túi mật không giống nhau. 2. Các loại sỏi mật và cơ chế hình thành của chúng Sỏi mật được chia làm 3 loại: sỏi Cho le s te ro l, sỏi sắc tố mật, sỏi muối mật. Mỗi loại sẽ có nguyên nhân sỏi túi mật hình thành khác nhau. Mỗi loại sẽ có nguyên nhân sỏi túi mật hình thành khác nhau. 2.1 Sỏi cho le s te ro l Sỏi cho le s te ro l có thành phần chủ yếu là cho le s te ro l, và là loại sỏi phổ biến nhất. Cho le s te ro l được gan bài tiết vào trong dịch mật (vốn là một trong những cơ chế để loại bỏ lượng cho le s te ro l dư thừa), và để dịch mật vận chuyển được cho le s te ro l thì cho le s te ro l phải được hòa tan trong mật. Tuy nhiên cho le s te ro l là một chất béo còn dịch mật lại có bản chất là nước, do đó để cho le s te ro l có thể hòa tan trong dịch mật thì gan cũng phải tổng hợp ra hai a c i d mật từ cho le s te ro l là a c i d cho li c và a c i d che no de so xy cho li c. Hai a c i d này kết hợp với g ly c in và tau rin trong tế bào gan tạo thành muối mật hòa tan cho le s te ro l vào trong mật. Khi cho le s te ro l đã được hòa tan trong mật thì có thể vận chuyển được bằng các ống dẫn mật. Các a c i d mật này gọi là a c i d mật nguyên thủy, khi xuống ruột sẽ thành a c i d mật thứ phát, a c i d cho li c sẽ thành a c i d de so xy cho li c, rồi trở thành a c i d li tho cho li c và cuối cùng đào thải theo phân ra ngoài. Vậy sỏi mật được hình thành như thế nào? Sỏi mật sẽ được hình thành khi vì một lý do nào đó xuất hiện sự mất cân bằng giữa số lượng cho le s te ro l và muối mật. Nếu gan bài tiết quá nhiều cho le s te ro l thì sẽ không có đủ a c i d mật và le c i thin hòa tan, hiển nhiên dẫn đến một lượng cho le s te ro l không được hòa tan. Cũng tương tự, nếu số lượng cho le s te ro l bình thường, nhưng lượng a c i d mật và le c i thin không đủ cũng dẫn đến có một lượng cho le s te ro l không được hòa tan. Trong cả hai trường hợp trên, số cho le s te ro l không được hòa tan sẽ gắn kết với nhau, hình thành nên các hạt cho le s te ro l, tăng dần kích thước và cuối cùng tạo thành sỏi mật. Bên cạnh đó còn có hai quá trình khác thúc đẩy sự hình thành sỏi cho le s te ro l. Đầu tiên là một số cá nhân có cơ địa đặc biệt có sự hình thành và phát triển nhanh bất thường các hạt cho le s te ro l để hình thành sỏi mật. Vì thế, cùng một nồng độ cho le s te ro l, a c i d mật và le c i thin nhưng những bệnh nhân có sỏi mật hình thành các hạt cho le s te ro l nhanh hơn so với những người bình thường. Quá trình thứ hai liên quan tới sự giảm khả năng co bóp và tống mật ra khỏi túi mật, khiến mật lưu lại bên trong túi mật lâu hơn, tạo điều kiện cho các hạt cho le s te ro l hình thành và phát triển. 2.2 Sỏi sắc tố mật Sỏi sắc tố mật là loại sỏi mật hay gặp thứ hai, gồm hai loại là sỏi mật sắc tố đen và sỏi mật sắc tố nâu. 2.2 Sỏi sắc tố mật Sỏi sắc tố mật là loại sỏi mật hay gặp thứ hai, gồm hai loại là sỏi mật sắc tố đen và sỏi mật sắc tố nâu. Sắc tố mật là một sản phẩm cặn hình thành từ he mo g lo bin có trong các hồng cầu. Các hồng cầu già khi bị phá hủy giải phóng ra he mo g lo bin, chuyển hóa thành bi li ru bin và được giải phóng vào trong máu. Bi li ru bin được gan chuyển hóa và bài tiết vào trong mật. Nếu trong mật có quá nhiều bi li ru bin, thì bi li ru bin có thể kết hợp với các thành phần khác trong mật (chẳng hạn như ca l c i) và tạo thành sỏi sắc tố. Vì lý do sắc tố hòa tan kém trong mật nên chúng dễ kết hợp với nhau tạo thành các hạt, sau đó tăng dần kích thước và cuối cùng tạo thành sỏi mật. Các sỏi sắc tố hình thành theo con đường này mang tên là sỏi sắc tố đen bởi chúng có màu đen và cứng. Nếu túi mật giảm co bóp hoặc dòng chảy của mật bị cản trở vì một lý do nào đó, vi khuẩn từ tá tràng có thể đi ngược lên các ống dẫn mật và túi mật, làm biến đổi bi li ru bin có ở đây. Bi li ru bin sau khi đã biến đổi kết hợp với ca l c i tạo thành sắc tố mật, sau đó kết hợp với các chất béo có trong mật hình thành nên các hạt phát triển thành sỏi mật mang tên sỏi sắc tố nâu (vì nó có màu nâu hơi đen nhưng mềm hơn sỏi sắc tố đen). 2.3 Sỏi muối mật Muối mật khi kết tinh tạo thành sỏi thường kết hợp với ca l c i và sẽ có màu đỏ. Sỏi túi mật nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời sẽ gây ra tắc ống dẫn mật, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Để xác định chính xác mình có bị sỏi túi mật hay không thì bạn có thể đến cơ sở y tế để siêu âm bụng hoặc MRI hoặc CT S can ne r. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.