Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0

Bài viết được viết bởi BS Đỗ Phước Huy - Trung tâm Công nghệ cao Vinmec Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 (hay còn gọi là GS D 0) là một bệnh lý trong nhóm bất thường rối loạn dự trữ g ly co gen. Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 gây ra bởi sự giảm dự trữ g ly co gen, nguồn dự trữ năng lượng chính của cơ thể. 1. Thông tin chung Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 gây ra do sự bất thường en z y me g ly co gen s y n tha se có mặt tại gan và cơ, từ đó cũng có hai thể khác nhau của nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 là rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện cơ và rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 – biểu hiện gan. Hiện nay trên y văn ghi nhận ít hơn 10 trường hợp rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện cơ và ít hơn 30 trường hợp rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 – biểu hiện gan. Tuy nhiên do số ca đột tử trẻ do ngừng tim chưa được chẩn đoán cũng như nhiều trường hợp có triệu chứng nhẹ, vì vậy tỷ lệ mắc rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 có thể chưa ước tính chính xác. 2. Các thể của rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 02.1 Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện ở cơ Trong cơ, g ly co gen khi thoái hóa tạo ra A TP cung cấp năng lượng cho sự co cơ. Vì vậy khi không có đủ lượng g ly co gen dự trữ (trong bệnh lý rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện cơ do bất thường en z y me g ly co gen s y n tha se tại cơ) các biểu hiện sẽ thường xuất hiện từ giai đoạn trẻ nhỏ đến dậy thì gồm: đau, yếu cơ, dễ ngất xỉu hoặc co giật đặc biệt sau các hoạt động thể lực mức độ vừa và nặng như leo cầu thang. Một số trường hợp bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện cơ có ghi nhận bất thường trên điện tim như hội chứng Q T dài... Trong tất cả các trường hợp, GS D 0 làm suy giảm khả năng tống máu bình thường của tim và làm tăng nguy cơ ngừng tim, đột tử. Đột tử do ngừng tim được ghi nhận ở cả trẻ nhỏ và người trưởng thành bị rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện cơ, thường sau một hoạt động gắng sức. Trên tử thiết, thường ghi nhận bệnh nhân có cơ tim phì đại. Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện ở cơ (O MIM # 611556) gây ra do đột biến gen G Y S 1 (mã hóa cho en z y me g ly co gen s y n tha se trong cơ) trên nhiễm sắc thể 19 q 13. Gen G Y S 1 bao gồm 25181 ba se s, 16 e xon mã hóa cho 737 a mi no a c i d. Tính tới thời điểm hiện tại, toàn bộ các đột biến gen G Y S 1 được báo cáo là gây bệnh hoặc có thể gây bệnh trên C lin Va r đều nằm trên vùng e xon hoặc vùng s p li c in g. Với các xét nghiệm gen khảo sát mức độ e xon và vùng gần e xon có thể phát hiện được các đột biến gen liên quan nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 này. 2.2 Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0, biểu hiện ở gan Trong gan, g ly co gen khi thoái hóa tạo ra glucose cung cấp cho gan cũng như các cơ quan khác trong cơ thể. Vì vậy khi không có đủ lượng g ly co gen dự trữ (trong bệnh lý rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 - biểu hiện gan do bất thường en z y me g ly co gen s y n tha se tại gan) các biểu hiện sẽ thường xuất hiện từ giai đoạn sơ sinh gồm: hạ đường huyết (đặc biệt ở giai đoạn bắt đầu cai sữa ban đêm), hay sau một bệnh lý đường tiêu hóa cấp tính; tăng ke ton máu; mệt mỏi, xanh xao; buồn nôn, và chậm phát triển (22 % số trường hợp rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0, biểu hiện ở gan có ghi nhận chậm phát triển). Khám bụng có thể thấy gan kích thước bình thường hoặc to nhẹ (do gan nhiễm mỡ, không do tích trữ g ly co gen như các bệnh rối loạn dự trữ g ly co gen khác). Ngoài ra, do trẻ không tổng hợp được g ly co gen nên có thể biểu hiện tăng đường huyết sau khi ăn, có thể nhầm lẫn trẻ bị đái tháo đường sơ sinh. Ngoài ra, do trẻ không tổng hợp được g ly co gen nên có thể biểu hiện tăng đường huyết sau khi ăn, có thể nhầm lẫn trẻ bị đái tháo đường sơ sinh. Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0, biểu hiện ở gan (O MIM # 240600) gây ra do đột biến gen G Y S 2 (mã hóa cho en z y me g ly co gen s y n tha se trong gan) trên nhiễm sắc thể 12 p 12.1. Gen G Y S 2 bao gồm 73332 ba se s, 16 e xon mã hóa cho 703 a mi no a c i d. Tính tới thời điểm hiện tại, gần 90 % các đột biến gen G Y S 2 được báo cáo là gây bệnh hoặc có thể gây bệnh trên C lin Va r đều nằm trên vùng e xon hoặc vùng s p li c in g. Với các xét nghiệm gen khảo sát mức độ e xon và vùng gần e xon có thể phát hiện được hầu hết các đột biến gen liên quan nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 này. 3. Xét nghiệm gen cho nhóm bệnh lý rối loạn di truyền ty p e 0 Hiện nay xét nghiệm giải trình tự gen thế hệ mới (N GS) cho phép khảo sát nhiều gen và nhiều vùng của gen một lúc. Trong bệnh lý GS D 0, do chủ yếu đột biến xảy ra vùng mã hóa (e xon) và vùng nối (s p li c in g si te) nên các xét nghiệm giải trình tự gen vùng mã hóa như W E S có thể đáp ứng được nhu cầu này, cũng như giúp chẩn đoán phân biệt với các nhóm bệnh lý khác trong nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen. 4.4. Điều trị với nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0 Hiện chưa có cách điều trị đặc hiệu với nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0. Với rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0, biểu hiện ở gan, mục tiêu điều trị nhằm phòng ngừa hạ đường huyết và nhiễm toan lúc đói ở trẻ bằng cách cho trẻ ăn thường xuyên và ăn nhẹ sau 3 - 4 giờ đồng hồ. Sử dụng những dạng glucose “ giải phóng chậm ” như bột bắp có hiệu quả trong duy trì đường huyết ở trẻ. Một chế độ ăn giàu protein (3 g / kg / ngày) cùng với hạn chế đường sẽ giúp hạn chế tăng đường huyết máu, insulin máu cũng như la ct a te máu. Với rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 0, biểu hiện ở cơ, hiện nay chưa có nhiều bằng chứng cũng như khuyến cáo điều trị hiệu quả. Với những trẻ có bất thường về tim, các thuốc nhóm be ta b lo c ke r như bi so p ro lo l và me to p ro lo l có hiệu quả sử dụng để phòng ngừa những biến cố tim mạch. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng. Bài viết tham khảo nguồn: Chen, M. A., & W e in s te in, D. A. (2016). G ly co gen s to ra ge di se a se s: Di a g no si s, tre a t me nt an d o u t co me. Bài viết tham khảo nguồn: Chen, M. A., & W e in s te in, D. A. (2016). G ly co gen s to ra ge di se a se s: Di a g no si s, tre a t me nt an d o u t co me. Tran s la ti o na l S c i en c e o f Ra re Di se a se s, 1 (1), 45 – 72. doi: 10.3233 / tr d - 160006 K o l l be r g, G., Tu li niu s, M., Gi l l j am, T., Öst man - S mi t h, I., F o r san de r, G., J o to r p, P. Ho l me, E. (2007). Ca r di o my o pa t hy an d E xe r c i se In to le ran c e in Mu s c le G ly co gen S to ra ge Di se a se 0. Ne w Eng lan d J o u rna l o f Me di c i ne, 357 (15), 1507 – 1514. doi: 10.1056 / ne j moa 066691. ht tp s: / / me d li ne p lu s. go v / gen e ti cs / con di t ion / g ly co gen - s to ra ge - di se a se - ty p e - 0 / ht tp s: / / w w w. o mim. o r g / en tr y / 611556 ht tp s: / / w w w. o mim. o r g / en tr y / 240600 ht tp s: / / w w w. gen e ca r ds. o r g / c gi - bin / ca r d di s p. p l? gen e = G Y S 2 ht tp s: / / w w w. gen e ca r ds. o r g / c gi - bin / ca r d di s p. p l? gen e = G Y S 1