Một vài chỉ số xét nghiệm quan trọng trong chẩn đoán viêm tụy cấp

Chẩn đoán viêm tụy cấp được thực hiện bằng nhiều loại xét nghiệm khác nhau, giúp phát hiện bệnh và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp. Việc tìm hiểu các chỉ số xét nghiệm là điều cần thiết để bệnh nhân hiểu rõ hơn về tình trạng của bản thân. Hãy cùng tìm hiểu chi tiết các chỉ số này thông qua bài viết dưới đây. Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Đỗ Thị Hoàng Hà - Bác sĩ Hóa sinh - Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. 1. Chẩn đoán viêm tụy cấp được thực hiện như thế nào? 1.1. Triệu chứng lâm sàng Bác sĩ có thể chẩn đoán viêm tụy cấp dựa trên các triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân như đau dữ dội ở vùng thượng vị, buồn nôn và nôn, chướng bụng, nhu động ruột giảm, bí đại tiện … Ngoài ra, tùy vào mức độ, bệnh có thể xuất hiện kèm theo triệu chứng sốt, tăng nhịp tim và rối loạn ý thức. 1.2. Cận lâm sàng Việc chẩn đoán viêm tụy cấp thường được bác sĩ áp dụng các phương pháp sau: Xét nghiệm a my la se hoặc li pa se máu. Siêu âm. X - quang phổi. Chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp cộng hưởng từ (MRI). Nội soi mật tụy ngược dòng (E R C P). Siêu âm nội soi (E U S). 2. Các chỉ số xét nghiệm quan trọng trong chẩn đoán viêm tụy cấp 2.1. Nội soi mật tụy ngược dòng (E R C P). Siêu âm nội soi (E U S). 2. Các chỉ số xét nghiệm quan trọng trong chẩn đoán viêm tụy cấp 2.1. Xét nghiệm A my la se huyết thanh A my la se là một nhóm en z y m thuộc loại hy d ro la se với thời gian bán hủy khoảng 10 giờ, được sản xuất chủ yếu bởi tuyến tụy và tuyến nước bọt. A my la se tham gia vào quá trình tiêu hóa ca r bo hy d ra te, giúp phân giải các ca r bo hy d ra te phức tạp (như tinh bột) thành các dạng đơn giản hơn, dễ hấp thu. Khi nhu mô tụy bị tổn thương, a my la se được giải phóng vào máu một cách đột ngột. Nồng độ a my la se trong huyết thanh tăng nhanh trong vòng 3 đến 6 giờ sau khi viêm tụy cấp bắt đầu, đạt đỉnh sau 24 giờ và có thể trở lại bình thường sau 2 - 3 ngày nếu viêm tụy không có biến chứng và được kiểm soát hiệu quả. Vì vậy, bệnh nhân nhập viện với triệu chứng đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mửa và tăng nồng độ a my la se máu, không thể loại trừ có thể là bệnh viêm tụy cấp. Mức a my la se huyết thanh tăng gấp ba lần giới hạn trên của khoảng tham chiếu có độ nhạy trong chẩn đoán viêm tụy cấp từ 67 đến 83 % và độ đặc hiệu từ 85 đến 98 %. Ngoài ra, nồng độ a my la se trong huyết thanh cao hơn gấp ba lần giới hạn trên của mức bình thường có thể không xuất hiện ở bệnh nhân viêm tụy do rượu hoặc do tăng tri g ly c e ri de máu. Do đó, nếu bệnh nhân đến bệnh viện sau ba ngày từ khi bắt đầu đau bụng, nồng độ a my la se máu có thể đã trở về bình thường. Trong trường hợp viêm tụy do hoại tử, rượu hoặc tri g ly c e ri de máu cao, việc chẩn đoán bệnh viêm tụy cấp cần dựa vào các xét nghiệm khác. Khoảng 10 % bệnh nhân viêm tụy cấp có thể có kết quả xét nghiệm a my la se âm tính giả, nghĩa là hoạt độ en z y me a my la se trong máu không tăng. 2.2. Xét nghiệm Li pa se huyết thanh Li pa se là một en z y me tiêu hóa của tuyến tụy, có nhiệm vụ phân giải mỡ và tri g ly c e ri de thành a c i d béo và g ly c e ro l. Tương tự a my la se máu, nồng độ li pa se trong máu cũng tăng cao trong trường hợp viêm tụy cấp. Không giống a my la se, li pa se chỉ được sản xuất ở tụy, do đó li pa se huyết thanh có độ nhạy và độ đặc hiệu trong chẩn đoán viêm tụy cấp tương đương hoặc cao hơn a my la se - từ 82 đến 100 %. Hoạt độ li pa se trong huyết thanh bắt đầu tăng trong vòng 24 - 36 giờ sau khi viêm tụy cấp khởi phát và có thể duy trì mức cao đến ngày thứ 14, trở lại bình thường chậm hơn so với a my la se. Vì vậy, li pa se trở thành công cụ hữu ích trong việc chẩn đoán viêm tụy cấp, cả trong giai đoạn sớm lẫn muộn hơn so với a my la se. Loại xét nghiệm này đặc biệt cần thiết với những bệnh nhân đến sau 24 giờ kể từ khi bắt đầu đau - khi hoạt độ a my la se đã bắt đầu giảm. Ngoài ra, li pa se huyết thanh trở nên ưu thế hơn a my la se trong chẩn đoán bệnh viêm tụy cấp ở những bệnh nhân viêm tụy thứ phát do rượu. 2.3. Các en z y me và sản phẩm khác của tuyến tụy Bên cạnh a my la se và li pa se, tuyến tụy còn giải phóng nhiều en z y me tiêu hóa khác vào hệ tuần hoàn khi bị tổn thương cấp tính, làm tăng nồng độ trong huyết thanh như tr y p sin, pho s pho li pa se, ca r bo xy p e p ti da se, ca r bo xy le s te r li pa se, co li pa se và i soa my la se tụy. Tr y p sin và tiền chất tr y p si no gen - 2 trong nước tiểu hoặc dịch ổ bụng có thể được sử dụng để xác định viêm tụy cấp nặng, đặc biệt sau thủ thuật nội soi mật tụy ngược dòng (E R C P). Tuy nhiên, xét nghiệm này không được sử dụng phổ biến. Tr y p sin có nhiệm vụ tiêu hóa chất đạm, được kích hoạt bởi p e p ti de hoạt hóa tr y p si no gen (TA P) - một p e p ti de gồm năm a xi t a min được tách ra từ tr y p si no gen. TA P cũng tăng trong viêm tụy cấp, trở thành công cụ chẩn đoán cho bệnh lý này. TA P cũng tăng trong viêm tụy cấp, trở thành công cụ chẩn đoán cho bệnh lý này. Ngoài ra, nhiều nghiên cứu đang dần chứng minh vai trò của TA P trong việc phát hiện sớm viêm tụy cấp tính và dự báo mức độ nghiêm trọng của bệnh. Bên cạnh đó, nồng độ tr y p si no gen - 2 trong nước tiểu và huyết thanh tăng cao trong giai đoạn sớm của viêm tụy cấp. Tuy nhiên, cần thêm các nghiên cứu để xác định chính xác vai trò của chỉ số này trong chẩn đoán bệnh. 2.4. Các chất miễn dịch kích hoạt đáp ứng viêm Khi nhu mô tụy bị tổn thương, các en z y me tiêu hóa được giải phóng vào máu và hoạt động như độc tố, kích hoạt " dòng thác " phản ứng viêm cấp tính trong cơ thể. Các tế bào tham gia vào phản ứng viêm như bạch cầu hạt và đại thực bào sẽ được kích hoạt mạnh mẽ, giải phóng các cy to ki ne và chất trung gian gây viêm. Các sản phẩm từ quá trình viêm này, như p ro te in phản ứng C (CR P), in te r leu kin (I L) bao gồm I L - 6, I L - 8, I L - 10, yếu tố hoại tử khối u (T N F - α) và P MN e la s ta se, cũng hỗ trợ chẩn đoán viêm tụy cấp. Những chất này còn có thể giúp đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh, chẳng hạn khi CR P tăng trên 150 mg / d L sau 48 giờ có liên quan đến viêm tụy cấp nặng. Tóm lại, các xét nghiệm cho bệnh viêm tụy cấp hiện nay có độ nhạy và đặc hiệu cao, bệnh nhân có thể thực hiện tại hầu hết các cơ sở y tế. Điều quan trọng là phải nghĩ đến khả năng mắc bệnh và chỉ định các xét nghiệm phù hợp để nhanh chóng chẩn đoán viêm tụy cấp hoặc loại trừ căn bệnh nguy hiểm này.