Tìm hiểu về khí máu động mạch và khí máu tĩnh mạch

Bài viết được viết bởi Bác sĩ chuyên khoa I Nguyễn Phi Tùng - Khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec C en tra l Pa r k. Khí máu là một xét nghiệm cực kỳ quan trọng trong lĩnh vực hồi sức cấp cứu, máu sẽ được phân tích để đánh giá tình trạng hô hấp, tình trạng chuyển hóa, và các thông số khác (như natri, kali, ca l c i, la ct a te máu). Để phân tích chính xác, ta cần lấy máu từ động mạch. Tuy nhiên, đôi lúc việc lấy máu động mạch là khó khăn vì lấy máu động mạch khó hơn lấy máu tĩnh mạch, đau hơn, chảy máu nhiều hơn. Do đó, trong một số tình huống cụ thể, bác sĩ có thể chỉ cần lấy máu ở tĩnh mạch ngoại biên để phân tích khí máu tùy vào mục đích. Khí máu tĩnh mạch gồ. m tĩnh mạch ngoại biên và tĩnh mạch trung tâm. Bài viết này sẽ tìm hiểu về khí máu động mạch và khí máu tĩnh mạch ngoại biên. 1. Các thông số cần đánh giá khi phân tích kết quả khí máu động mạch Khi phân tích kết quả khí máu động mạch, cần đánh giá các thông số sau: Oxy máu (hô hấp) pH và p CO 2 máu (hô hấp và chuyển hóa) La ct a te máu: Chẩn đoán sốc nhiễm trùng, theo dõi động học la ct a te (hiệu quả hồi sức), chẩn đoán ngộ độc... H CO 3: không phải thông số trực tiếp - là thông số đo gián tiếp (máy tính toán gián tiếp từ công thức Hen de r son - Ha s se l ba l ch) 2. Sự khác biệt giữa máu động mạch và tĩnh mạch Về oxy máu: Chênh lệch nhiều và dao động (tùy vào bệnh lý, tình trạng sử dụng oxy của mô..) Về p CO 2 và pH: Chênh lệch so với máu động mạch + pH thấp hơn pH máu động mạch: Ngoại biên (0.02 - 0.04); Trung tâm (0.03 - 0.05) + p CO 2 cao hơn p CO 2 máu động mạch: Ngoại biên (3 - 8 mmHg), trung tâm (4 - 5 mmHg) La ct a te máu: La ct a te máu động mạch được coi là “ go l d s tan da r d ” vì máu động mạch thể hiện được tổng lượng la ct a te của cơ thể sản xuất. La ct a te máu tĩnh mạch có xu hướng cao hơn máu động mạch. Tuy nhiên, các nghiên cứu thấy rằng: (1) La ct a te máu tĩnh mạch và động mạch tương quan tốt (hệ số tương quan R = 0.94); (2) La ct a te máu tĩnh mạch cao hơn động mạch không nhiều: 0.18 - 0.22 mmol / l 3. Phân tích và chọn giữa khí máu tĩnh mạch và động mạch Về Oxy máu: Khí máu tĩnh mạch không có ý nghĩa Có thể nói oxy máu có thể theo dõi bằn gS p O 2 – một công cụ theo dõi liên tục và không xâm lấn, tuy nhiên: S p O 2 chỉ thể hiện được là khi nào oxy thiếu (S p O 2 < 90 % thì thường PaO 2 < 60 mmHg) chứ không thể hiện được oxy chính xác là bao nhiêu. Và có dư so với nhu cầu hay không (S p O 294 - 100 % thì PaO 2 có thể từ 80 - 500 mmHg, có thể là đủ, có thể là thừa) Có những trường hợp S p O 2 không theo dõi được tình trạng oxy máu (ngộ độc CO) Do đó, có những trường hợp phải làm khí máu động mạch để đánh giá oxy máu, có những trường hợp không cần. Về pH và CO 2 máu: Chênh lệch pH và p CO 2 máu tĩnh mạch và động mạch là có, nhưng không nhiều (đặc biệt là pH) Một số ví dụ cần đánh giá CO 2: Mức độ toan hô hấp? Nguyên nhân rối loạn tri giác? Nguyên nhân ngưng tim? Chênh lệch 3 - 8 mmHg không có nhiều ý nghĩa lâm sàng, có thể tạm chấp nhận kết quả CO 2 máu của máu tĩnh mạch (Tuy nhiên, 3 - 8 mmHg chênh lệch về CO 2 sẽ có ý nghĩa trong trường hợp toan hô hấp cấp – gợi ý khi pH thay đổi nhiều) Về La ct a te máu: La ct a te máu > 2 mmol / l là 1 trong các tiêu chuẩn của se p ti c s ho c k. La ct a te máu T M có xu hướng cao hơn (0.18 - 0.22 mmol / l) nhưng k o có ý nghĩa lâm sàng La ct a te máu tĩnh mạch tương quan tốt với máu động mạch (hệ số tương quan R = 0.94) Do đó: Nếu bạn làm nghiên cứu, cần giá trị la ct a te máu thật chính xác thì ta cần dùng khí máu động mạch, các trường hợp khác có thể chỉ cần dùng khí máu tĩnh mạch khi khí máu động mạch là không có sẵn (ví dụ chưa có ca the te r động mạch). Nếu bạn cần theo dõi động học la ct a te thì máu tĩnh mạch là được (Xu hướng hiện nay cho thấy máu mao mạch cũng tương quan tốt, nên người ta có thể theo dõi động học la ct a te bằng máu mao mạch – P O C tại giường). Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng. Tài liệu tham khảo: 1 - B y r ne A L, Ben ne t t M, Cha t te r j i R, S y mon s R, Pa c e N L, Tho ma s P S. P e ri phe ra l ve no u s an d a r te ria l b lo o d ga s a na ly si s in a du l ts: a re the y com pa ra b le? A s y s te ma ti c re vi e w an d me ta - a na ly si s. Re s pi ro lo g y. 2014 F e b; 19 (2): 168 - 175. doi: 10.1111 / re s p. 12225. E pu b 2014 J an 3. P MI D: 24383789. Re s pi ro lo g y. 2014 F e b; 19 (2): 168 - 175. doi: 10.1111 / re s p. 12225. E pu b 2014 J an 3. P MI D: 24383789.2 - Z e se r son E, Go o d ga me B, He s s J D, S chu l t z K, Ho on C, Lam b K, Ma he s h w a ri V, J o hn son S, Pa pa s M, Re e d J, B re y e r M. Co r re la t ion o f Ve no u s B lo o d Ga s an d Pu l se O xi me tr y W i t h A r te ria l B lo o d Ga s in the Un di f f e ren tia te d C ri ti ca l ly I l l Pa ti e nt. J In ten si ve Ca re Me d. 2018 Ma r; 33 (3): 176 - 181. doi: 10.1177 / 0885066616652597. E pu b 2016 J un 9. P MI D: 27283009; P M C I D: P M C 5885755.3 - K ru se O., G run ne t N., Ba r f o d C. (2011), " B lo o d la ct a te a s a p re di ct o r f o r in - ho s pi ta l mo r ta li ty in pa ti en ts a d mi t te d a cu te ly to ho s pi ta l: a s y s te ma ti c re vi e w ", S can d J Trau ma Re su s c E me r g Me d, 19, 74.