Các phương pháp xét nghiệm H bA 1 c

Bài viết bởi Bác sĩ, Bác sĩ chuyên khoa II Lê Thị Na - Bác sĩ Xét nghiệm huyết học - Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Ti me s C i ty Xét nghiệm H bA 1 c là xét nghiệm máu dùng để kiểm tra lượng glucose gắn với he mo g lo bin trong các tế bào hồng cầu. Người mắc đái tháo đường hoặc các bệnh làm tăng lượng đường trong máu sẽ có lượng glucose gắn với he mo g lo bin nhiều hơn. Vậy có những phương pháp xét nghiệm H bA 1 c nào và xét nghiệm H bA 1 c có cần nhịn ăn? 1. Quy trình xét nghiệm H bA 1 c như thế nào? H bA 1 c là một chỉ số xét nghiệm để chẩn đoán và theo dõi điều trị bệnh lý đái tháo đường. Glucose kết hợp với he mo g lo bin liên tục và gần như không hồi phục trong suốt đời sống của hồng cầu, trung bình ở người bình thường là 120 ngày. Khi nồng độ glucose máu tăng cao hơn mức bình thường trong thời gian đủ dài, glucose sẽ phản ứng với H b mà không cần sự xúc tác của en z y me tạo thành he mo g lo bin bị g ly co s y l hóa. Hồng cầu có 3 loại H b: H bA 1 chiếm 97 - 99 %, H bA 2 chiếm 1 - 3 %, H b F < 1 %. H bA 1 gồm 3 nhóm H bA 1 a, H bA 1 b và H bA 1 c, trong đó H bA 1 c chiếm 80 %. Để biểu thị he mo g lo bin bị g ly co s y l hóa người ta định lượng phần H bA 1 c bị g ly co s y l hóa, gọi tắt là H bA 1 c, tính ra đơn vị %. Để biểu thị he mo g lo bin bị g ly co s y l hóa người ta định lượng phần H bA 1 c bị g ly co s y l hóa, gọi tắt là H bA 1 c, tính ra đơn vị %. Nồng độ H bA 1 c sẽ tương quan thuận với nồng độ glucose huyết tương trung bình trong vòng 3 tháng trước đó. Vì vậy, bằng cách định lượng H bA 1 c có thể nhận định được nồng độ glucose máu trung bình trong vòng 2 - 3 tháng trước đó của bệnh nhân, cho phép đánh giá hiệu quả quá trình điều trị bệnh tiểu đường. 2. Các phương pháp xét nghiệm H bA 1 c hiện nay Phân tích H bA 1 c hiện nay có thể chia thành 2 nhóm phương pháp chính, dựa trên: Phản ứng hóa học và phân tách, định lượng các thành phần. Phương pháp phân tích hóa học đòi hỏi cần thực hiện 2 xét nghiệm độc lập về H bA 1 c và tổng số he mo g lo bin. H bA 1 c được đo dựa trên cơ sở phản ứng hóa học đặc hiệu với phần g ly ca te đầu tận cùng N - va li ne của chuỗi β. Đồng thời đo He mo g lo bin theo phương pháp đo quang, kết hợp kết quả của 2 xét nghiệm sẽ cho phép tính ra H bA 1 c. Trên thực tế, sự kết hợp kết quả của hai xét nghiệm có thể làm giảm độ chính xác của xét nghiệm H bA 1 c. Đây là nhược điểm của phương pháp hóa học. Tuy nhiên, ưu điểm của phương pháp có thể thực hiện trên đa số các máy sinh hóa tự động thông thường 2.1. Đây là nhược điểm của phương pháp hóa học. Tuy nhiên, ưu điểm của phương pháp có thể thực hiện trên đa số các máy sinh hóa tự động thông thường 2.1. Kỹ thuật phân tích miễn dịch (Im mu noa s say s) Trộn huyết tương bệnh nhân với một lượng dư kháng thể kháng H bA 1 c. H bA 1 c trong huyết tương bệnh nhân khi này đóng vai trò như một kháng nguyên, nó sẽ kết hợp với kháng thể thêm vào, tạo thành một phức hợp miễn dịch làm thay đổi độ đục của môi trường. Dựa vào các phương pháp đo độ đục hoặc quang phổ kế để xác định. Tổng số he mo g lo bin được đo ở 2 bước sóng tại trước giai đoạn ủ, ở cùng cu ve t te. Các biến thể he mo g lo bin sẽ không được phát hiện và hầu như không làm ảnh hưởng tới phương pháp đo, miễn là có kháng thể đặc hiệu phù hợp. Khi bệnh nhân xuất hiện H b F, H bA 2 (thiếu chuỗi β) sẽ làm kết quả đo H bA 1 c giảm giả tạo. Giống như các kỹ thuật miễn dịch khác, sẽ không có mối quan hệ tuyến tính giữa nồng độ và tín hiệu, việc hiệu chuẩn đa điểm là một đòi hỏi, giúp kết quả đo H bA 1 c không bị chệch vượt quá dải thích hợp. 2.2. Kỹ thuật phân tích bằng en z y me (En z y ma ti c A s say s) Trong kỹ thuật en z y me, dùng en z y me f ru ct o s y l p e p ti de p ro te a se để phân tách chuỗi β, giải phóng f ru ct o s y l p e p ti de. Chuỗi p e p ti de sinh ra, phần lớn là các di p e p ti de có thể kết hợp với f ru ct o s y l p e p ti de o xi da se sinh ra hy d ro p e ro xi de có màu đặc trưng. Đo nồng độ H bA 1 c thông qua xác định đậm độ màu tạo thành. Song song đó, tổng số he mo g lo bin được xác định bằng phương pháp đo quang. Xét nghiệm sẽ bị ảnh hưởng nếu bệnh nhân mang H b F hoặc H bA 2 bởi vì thiếu chuỗi β. Bi li ru bin nồng độ cao cũng ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm. Trong phương pháp phân tách he mo g lo bin được g ly ca te hóa (A 1 c, gắn glucose) và he mo g lo bin không g ly ca te (A 0, không gắn glucose) có các đặc điểm khác nhau, điều này cho phép phân tách 2 loại và định lượng riêng A 1 c cũng như tổng A 1 c + A 0.2. 3. Sắc ký lỏng hiệu năng cao (Hi g h p re s su re li qui d ch ro ma to g ra p hy) Dựa trên sự khác nhau về ái lực của các thành phần he mo g lo bin dẫn đến tốc độ di chuyển trong các cột sắc ký khác nhau. Do glucose gắn vào vị trí β - va li ne, nên điểm đẳng điện của A 1 c khác với A 0 là 0.02 pI, sự khác biệt này cho phép phân tách bằng sắc ký trao đổi ion (I E C). Tuy nhiên, sự khác biệt đẳng điện giữa A 1 c và A 0 là rất nhỏ, chỉ thiết bị sắc ký lỏng hiệu năng cao (H P L C) mới có thể thực hiện phân tách chúng. Tuy nhiên, sự khác biệt đẳng điện giữa A 1 c và A 0 là rất nhỏ, chỉ thiết bị sắc ký lỏng hiệu năng cao (H P L C) mới có thể thực hiện phân tách chúng. Khi phân tích H bA 1 c bằng thiết bị H P L C, từng mẫu sẽ được phân tích một, điều này buộc các nhà sản xuất phải cân bằng giữa hiệu suất máy và chất lượng phân tích. Thời gian phân tách ngắn nên các đỉnh không rõ. Ngoài định lượng A 1 c và A 0, các huyết sắc tố bất thường khác có thể được phát hiện trên biểu đồ sắc ký như: H b F (huyết sắc tố bào thai), H bA 1 a / b (huyết sắc tố phụ), Ca r H b (ca r ba my la te d H b), H bS (hồng cầu hình liềm). Đây là một ưu điểm vượt trội của phân tích H bA 1 c bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (H P L C), bởi khi có mặt các biến thể he mo g lo bin, kết quả H bA 1 c không phản ánh đúng mức đường huyết trung bình. Năm 2010, Hiệp hội đái tháo đường Mỹ (A DA) đã công bố H bA 1 c xác định bằng H P L C được coi là tiêu chuẩn cho chẩn đoán đái tháo đường. Tuy nhiên phương pháp này bị nhiễu bởi biến thể he mo g lo bin. Do các phòng xét nghiệm H bA 1 c theo các phương pháp khác nhau, nên kết quả thu được sẽ không giống nhau. Vì vậy, việc chuẩn hóa phương pháp đo H bA 1 c là cực kỳ quan trọng. Vì vậy, việc chuẩn hóa phương pháp đo H bA 1 c là cực kỳ quan trọng. Theo đó, H P L C được coi là tiêu chuẩn vàng, là phương pháp tham chiếu của các phương pháp khác, được sử dụng trong các nghiên cứu của Viện nghiên cứu đái tháo đường Anh (U K P DS) và Viện thử nghiệm các biến chứng và kiểm soát đái tháo đường (D C CT). 2.4. Điện di mao quản (Ca p pi la r y e le ct ro pho re si s) Điện di mao quản là một kỹ thuật phân tách dựa trên sự di chuyển khác nhau của các he mo g lo bin mang điện tích khác nhau trong cột mao quản, dưới ảnh hưởng của điện trường tạo ra bởi điện áp cao thế. Phương pháp này phân tách tốt, độ chính xác và độ chum tốt. Phân tách được hầu hết các biến thể, không bị nhiễu phân tích, cảnh báo nhiễu sinh học. Chuẩn hóa theo phương pháp tham chiếu I F CC. 2.5. Sắc ký ái lực (A f f i ni ty Ch ro ma to g ra p hy) Sắc ký ái lực phân tích các he mo g lo bin được g ly ca te hóa (G H b, không chỉ mỗi H bA 1 c) và he mo g lo bin không g ly ca te hóa (N G H b, không chỉ mỗi H bA 0). H bA 1 c chứa glucose sẽ gắn với M - a mi no phen y l bo ro ni c a c i d và được tách ra khỏi he mo g lo bin khi đi qua ca r tri d ge chứa Bo ro na te. Dựa trên sự khác nhau về cấu trúc. Phương pháp này không bị ảnh hưởng bởi biến thể he mo g lo bin thông thường. Dựa trên sự khác nhau về cấu trúc. Phương pháp này không bị ảnh hưởng bởi biến thể he mo g lo bin thông thường. Tuy nhiên không có khả năng phát hiện các biến thể he mo g lo bin, có thể gây sai lệch kết quả nếu trường hợp biến thể gắn với glucose (ví dụ H b F cao). 3. Một số yếu tố ảnh hưởng tới kết quả xét nghiệm H bA 1 c Các yếu tố gây nhiễu: tăng bi li ru bin, tăng tri g ly c e ri de máu, huỷ hoại bạch cầu, biến thể he mo g lo bin Các biến thiên sinh học và một số đặc điểm sinh lý của người bệnh; thai kỳ, tuổi, chủng tộc, sốt rét, thiếu sắt, chảy máu, truyền máu, suy thận, cắt lách, nghiện rượu. Một số thuốc ảnh hưởng đến giải thích kết quả: thuốc kháng virus, thuốc chống co giật, thuốc chống loạn thần, co r ti co s te roi d, thuốc lợi tiểu... H bA 1 c được thừa nhận rộng rãi là dấu ấn quan trọng để quản lý bệnh đái tháo đường. H bA 1 c có nhiều ưu điểm nhưng vẫn bị hạn chế, chủ yếu là yếu tố gây nhiễu sinh học, do ảnh hưởng đến đời sống hồng cầu, có thể gây nhầm lẫn khi biện giải kết quả. Nên sử dụng các phương pháp đo H bA 1 c có khả năng phát hiện và cảnh báo các bệnh lý có thể gây nhiễu kết quả. Nếu có mang bất kỳ tình trạng bệnh lý nào như trên thì không nên dùng H bA 1 c để chẩn đoán đái tháo đường. Nếu có mang bất kỳ tình trạng bệnh lý nào như trên thì không nên dùng H bA 1 c để chẩn đoán đái tháo đường. Chính những vì những giá trị của H bA 1 C mà hiện nay xét nghiệm H bA 1 c là một trong những xét nghiệm được thực hiện trong Gói sàng lọc tim mạch và tiểu đường tại Vinmec, giúp phát hiện sàng lọc sớm bệnh đái tháo đường và từ đó có kế hoạch điều trị bệnh kịp thời và hiệu quả. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.