Liệu pháp tái tạo my e lin trong hệ thần kinh trung ương

Bài viết được viết bởi Tiến sĩ Nguyễn Thị Hiếu - Chuyên viên Y tế - Công nghệ Gen, Viện nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ gen Vinmec. My e lin là một chất giàu lipid và protein được tạo ra bởi các tế bào thần kinh đệm để bao xung quanh sợi trục của một số tế bào thần kinh được, thường được gọi là bao my e lin. Vỏ bọc my e lin xung quanh sợi trục thần kinh tạo thành một lớp cách điện giúp tăng tốc độ dẫn truyền thần kinh và các xung điện hoá. 1. Vai trò của My e lin Đây là chất cần thiết để đảm bảo hoạt động chức năng của cả hệ thần kinh trung ương và thần kinh ngoại vi một cách nhanh và chuẩn xác. Việc sản xuất bao my e lin được gọi là my e lin hóa; quá trình này bắt đầu từ khi còn trong bào thai và tiếp tục hoàn thiện trong ba mươi năm đầu tiên của cuộc đời. Do có vai trò quan trọng nên tổn thương my e lin liên quan đến nhiều bệnh lý nan y như đa xơ cứng (xơ vữa rải rác), loạn dưỡng chất trắng, đột quỵ, chấn thương não, lão hoá và một số dạng sa sút trí tuệ như bệ nhA l z he i me r. Đa phần các bệnh này liên quan tới rối loạn tự miễn trong đó các tế bào miễn dịch của cơ thể tấn công và phá hủy bao my e lin, dẫn tới chấn thương thần kinh và không thể tái tạo được my e lin tổn thương. Bên cạnh đó, sự chậm trễ trong quá trình my e lin hóa có thể ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh sớm, dẫn đến tổn thương não hoặc bại não. Các liệu pháp chữa trị hiện nay hầu hết tập trung vào hạn chế các đáp ứng miễn dịch gây tổn thương thần kinh, nhưng hệ thống này vẫn tiếp tục suy yếu khi điều trị miễn dịch do my e lin tổn thương không được tái tạo. Do vậy, việc tái tạo my e lin đã bị tổn thương và phục hồi chức năng của các tế bào thần kinh là một liệu pháp chữa trị tiềm năng. Các tế bào thần kinh đệm chịu trách nhiệm tạo my e lin. Cụ thể, o li go den d ro cy te s là tế bào thần kinh đệ mít gai tạo bao my e lin cho các tế bào thần kinh trung ương trong não và tủy sống; tế bào S ch w an n thực hiện chức năng tương tự trong hệ thần kinh ngoại biên. Tế bào o li go den d ro cy te s có thể bao phủ khoảng 50 sợi trục khác nhau nhờ nhiều phần mở rộng của chúng (xem hình bên dưới). Việc tái tạo my e lin phụ thuộc vào khả năng của tế bào o li go den d ro cy te s tiền thân (o li go den d ro cy te p ro gen i to r c e l l s - O P C) phát triển thành tế bào o li go den d ro cy te s trưởng thành. O P C là tế bào gốc ở hệ thống thần kinh trung ương và là nguồn chính cung cấp tế bào o li go den d ro cy te s trưởng thành tạo my e lin. O P C là tế bào gốc ở hệ thống thần kinh trung ương và là nguồn chính cung cấp tế bào o li go den d ro cy te s trưởng thành tạo my e lin. Trong các bệnh lý, O P C tồn tại nhiều ở các vùng tổn thương my e lin nhưng lại không có khả năng biệt hoá; do đó, tế bào này là mục tiêu cho can thiệp dược học. Trong hai nghiên cứu được công bố trên tạp chí Na tu re, các nhà khoa học tại trường Đại học Ca se W e s te r n Re se r ve, Hoa Kỳ đã phát hiện các hợp chất trị liệu tăng cường khả năng my e lin hoá của các tế bào O P C trong não và thúc đẩy quá trình biệt hoá của O P C thành o li go den d ro cy te s trưởng thành (1, 2). Các nhà nghiên cứu đã sàng lọc một thư viện các phân tử nhỏ có hoạt tính sinh học trên O P C biệt hoá từ tế bào gốc mô ngoại phôi bì và phát hiện ra hai thuốc - mi co na z o le (một chất kháng nấm) và clo be ta so l (một chất béo s te roi d) có khả năng tăng cường tạo my e lin trên mô hình chuột mô phỏng bệnh xơ cứng rải rác và thúc đẩy biệt hoá của O P C (1, 2). Các tác giả nghiên cứu cũng chứng minh cơ chế hoạt động của các hợp chất này; chúng không chỉ tác động lên O P C mà còn tác động tới các đáp ứng miễn dịch (1, 2). Nhóm tác giả đang tiến hành thử nghiệm lâm sàng để có thể kiểm chứng kết quả nghiên cứu đã công bố trên các bệnh nhân, với mục tiêu đẩy nhanh các kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm sớm được ứng dụng trong lâm sàng (3). Nếu thử nghiệm lâm sàng thành công thì phương pháp tái tạo my e lin trong hệ thần kinh trung ương dựa trên nền tảng kết hợp tế bào gốc và dược học sẽ là liệu pháp chữa trị đột phá cho nhiều bệnh lý nan y. Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec là một trong những bệnh viện không những đảm bảo chất lượng chuyên môn với đội ngũ y bác sĩ, hệ thống trang thiết bị công nghệ hiện đại mà còn nổi bật với dịch vụ khám, tư vấn và chữa bệnh toàn diện, chuyên nghiệp; không gian khám chữa bệnh văn minh, lịch sự, an toàn và tiệt trùng tối đa. Khách hàng có thể trực tiếp đến hệ thống Y tế Vinmec trên toàn quốc để thăm khám hoặc liên hệ ho t li ne tại đây để được hỗ trợ. Bài viết tham khảo nguồn: na tu re. com