Sự vận chuyển CO 2 trong máu

Bài viết được viết bởi Bác sĩ nội Tổng Quát - Khoa Khám bệnh & Nội khoa - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Nha Trang. CO 2 có vai trò rất quan trọng trong quá trình hô hấp. Nồng độ CO 2 bình thường trong máu có tác dụng duy trì nhịp hô hấp. Nồng độ CO 2 tăng lên làm tăng hô hấp. Vậy CO 2 trong máu được vận chuyển như thế nào? Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình này? 1. CO 2 trong máu được vận chuyển như thế nào? Trong quá trình chuyển hóa, CO 2 sinh ra trong tế bào, do tính khuếch tán cao, CO 2 trong máu động mạch đi qua mao mạch mô chỉ trong giây lát rồi trở về tĩnh mạch. Trong huyết tương, CO 2 được chuyên chở dưới ba dạng: CO 2 hòa tan, CO 2 tạo các hợp chất ca c ba min với p ro te in huyết tương và CO 2 thủy hóa thành H 2 CO 3 khi phân ly. Trong hồng cầu, CO 2 cũng ở ba dạng tương tự nhưng với tỷ lệ khác nhau. CO 2 được vận chuyển về phổi và thải ra ngoài mỗi phút từ 200 ml (lúc nghỉ) đến 8.000 ml (lúc vận động mạnh). 2. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự vận chuyển CO 2 trong máu 2.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự gắn và phân li CO 2 của máu Phân áp CO 2: Lượng CO 2 toàn phần trong máu phụ thuộc chủ yếu vào phân áp CO 2 trong máu. Phân áp CO 2 tăng làm tăng lượng CO 2 trong máu và ngược lại. Phân áp CO 2 tăng làm tăng lượng CO 2 trong máu và ngược lại. Phân áp oxy: Phân áp oxy của máu cũng ảnh hưởng đến lượng CO 2 trong máu. Khi phân áp oxy tăng thì lượng CO 2 trong máu giảm và ngược lại. Đó là hiệu ứng Ha l da ne. Như vậy máu đến mô có phân áp CO 2 cao và phân áp O 2 thấp nên máu kết hợp với CO 2, tăng lượng CO 2 trong máu; ngược lại ở phổi có phân áp CO 2 thấp và phân áp O 2 cao nên máu tăng phân ly cho CO 2.2. 2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự vận chuyển CO 2 trong máu Máu nhận CO 2 ở mô. Phân áp CO 2 ở máu động mạch đến mô là 40 mmHg, ở mô là 45 mmHg. CO 2 khuếch tán từ dịch kẽ vào huyết tương dưới dạng hòa tan làm phân áp CO 2 ở huyết tương tăng lên và vào hồng cầu. Trong hồng cầu, một phần nhỏ CO 2 kết hợp với H b tạo H b CO 2, phần lớn kết hợp với muối kiềm và protein ở trong huyết tương. Máu nhả CO 2 ở phổi. Khi máu qua phổi, các quá trình diễn ra theo chiều ngược lại. Phân áp CO 2 phế nang là 40 mmHg, phân áp CO 2 ở mao mạch phổi là 45 mmHg; do sự chênh lệch về phân áp nên CO 2 hoà tan sẽ khuếch tán từ huyết tương vào phế nang qua màng hô hấp. Phân áp CO 2 trong huyết tương giảm xuống. Na H CO 3 ở huyết tương phân li thành Na + và H CO 3 -, H CO 3 - vào hồng cầu kết hợp với H + tạo thành H 2 CO 3. Phân áp CO 2 trong huyết tương giảm xuống. Na H CO 3 ở huyết tương phân li thành Na + và H CO 3 -, H CO 3 - vào hồng cầu kết hợp với H + tạo thành H 2 CO 3. H 2 CO 3 dưới tác dụng của en z y m CA cho CO 2 và H 2 O, CO 2 khuếch tán ra ngoài huyết tương, rồi từ huyết tương khuếch tán sang phế nang làm phân áp CO 2 máu giảm; máu trở thành máu động mạch. H CO 3 - đi vào hồng cầu, còn ion clo rua từ hồng cầu ra ngoài huyết tương để lập lại cân bằng điện tích. 3. Các vấn đề cần lưu ý Nồng độ CO 2 bình thường trong máu có tác dụng duy trì nhịp hô hấp. Nồng độ CO 2 tăng lên làm tăng hô hấp. Trong những trường hợp bệnh nhân hen phế quản hoặc CO P D suy hô hấp nặng nếu chỉ định thở O 2 liều cao sẽ làm giảm nhanh chóng nồng độ CO 2 trong máu sẽ gây ức chế trung tâm hô hấp và ngưng thở ở bệnh nhân. Khi có những dấu hiệu khó thở, bạn nên đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu kịp thời.