Tìm hiểu xét nghiệm I G F đánh giá chức năng tuyến yên

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Thạc sĩ, Bác sĩ Đỗ Thị Hoàng Hà - Bác sĩ Hóa sinh - Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện đa khoa Quốc tế Vinmec Hải Phòng. Tuyến yên là tuyến nội tiết vô cùng quan trọng với cơ thể, giữ vai trò chỉ đạo hoạt động của hầu hết các tuyến nội tiết khác. Dù có kích thước chỉ bằng hạt đậu và nặng chừng 0, 5 g, tuy nhiên đây lại là nơi bài tiết rất nhiều ho r mo ne. 1. I G F - 1 là gì? Yếu tố tăng trưởng giống Insulin - 1 (I G F - 1, viết tắt từ “ insulin - li ke g ro w t h f a ct o r - 1 ”), còn được gọi là So ma to me din - C, có cấu trúc giống insulin, được mã hóa bởi gen e I G F - 1 - cùng với ho r mo ne tăng trưởng (G H) do tuyến yên bài tiết ra, giúp thúc đẩy sự phát triển toàn thân và sự phát triển của xương, các mô bình thường nói riêng. Vai trò chủ yếu của I G F - 1 là thúc đẩy phân bào (mi to si s) và biệt hóa (di f f e ren tia t ion) của tế bào ở các mô khác nhau. I G F - 1 được sản xuất bởi gan, cơ xương cũng như nhiều loại mô khác trong cơ thể dưới sự kích thích và điều hòa từ ho r mon G H. Chính vì thế, I G F - 1 đóng vai trò là trung tâm cho mọi hoạt động của G H, kích thích sự phát triển của toàn thân, nhất là sự tăng trưởng của hệ xương và sản xuất khối cơ nạc. Vì G H được tuyến yên giải phóng vào máu trong suốt cả ngày, rất khó để giải thích kết quả từ một xét nghiệm G H duy nhất. Không giống như G H, nhờ vào đặc điểm là mức độ luôn ổn định tại mọi thời điểm trong ngày, I G F - 1 có phản ánh sự dư thừa và thiếu hụt G H. Điều này làm cho I G F - 1 trở thành một chỉ số hữu ích về mức G H trung bình. Do đó, xét nghiệm I G F - 1 thường được sử dụng để giúp chẩn đoán nguyên nhân bất thường về tăng trưởng, đánh giá tình trạng thiếu G H hoặc thừa G H. I G F - 1 được sản xuất trong suốt cuộc đời; tỷ lệ sản xuất I G F - 1 cao nhất xảy ra trong giai đoạn tăng trưởng của tuổi dậy thì. Mức độ I G F - 1, như G H, thường thấp khi vừa sinh ra, tăng dần khi đứa trẻ lớn lên, đỉnh điểm đạt cao nhất là ở tuổi dậy thì và sau đó suy giảm dần trong cuộc sống của người trưởng thành. Sự thiếu hụt G H và I G F - 1 có thể xảy ra khi tuyến yên bị rối loạn chức năng làm suy giảm toàn bộ các ho r mon tuyến yên (bệnh suy tuyến yên) hoặc do u tuyến yên, gây tổn thương các tế bào tổng hợp G H. Bên cạnh đó, sự thiếu hụt I G F - 1 cũng xảy ra khi cơ thể không nhạy cảm với G H, có thể là nguyên phát (di truyền) hoặc thứ phát sau các tình trạng như suy dinh dưỡng, suy giáp, thiếu hụt ho r mo ne giới tính hay có các bệnh mãn tính nặng, suy dinh dưỡng nặng kèm theo. Nếu sự thiếu hụt I G F - 1 xảy ra sớm trong đời, thường là kết quả của thiếu hụt G H, sự phát triển của xương cũng như sự phát triển toàn diện của cơ thể bị ức chế, dẫn đến một đứa trẻ có tầm vóc nhỏ, thấp hơn so với trẻ cùng lứa tuổi khác, dậy thì muộn. Ở người trưởng thành, việc giảm sản xuất I G F - 1 có thể dẫn đến mật độ xương thấp, khối lượng cơ bắp ít hơn và rối loạn nồng độ lipid máu. Ngược lại, khi G H và I G F - 1 dư thừa có thể gây ra sự phát triển bất thường của bộ xương và các dấu hiệu, triệu chứng của bệnh khổng lồ và bệnh to đầu chi. Ở trẻ em, xương sẽ phát triển dài hơn, trở thành một người rất cao với bàn chân và bàn tay lớn. Ở người trưởng thành, bệnh to cực làm cho xương dày lên và các mô mềm, như mũi, tai sẽ sưng lên, đau sung khớp, rối loạn cương dương hoặc rối loạn kinh nguyệt. Cả hai tình trạng này đều có thể dẫn đến rối loạn các cơ quan khác như tim, gan, thận, tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, huyết áp cao, đái tháo đường, viêm thoái hóa khớp và giảm tuổi thọ. 2. Vai trò của xét nghiệm I G F - 1 như thế nào? Một xét nghiệm I G F - 1 có thể được sử dụng khi có một trong mục đích sau đây: Xác định thiếu hụt ho r mo ne tăng trưởng (G H). Dù đây không phải là xét nghiệm tham gian chẩn đoán thiếu hụt G H nhưng I G F - 1 có thể được yêu cầu cùng với các xét nghiệm kích thích G H để cung cấp thêm thông tin. Theo dõi kết quả bất thường trên các xét nghiệm ho r mo ne khác Đánh giá chức năng tuyến yên (chẳng hạn như chỉ định cùng ho r mo ne kích vỏ thượng thận (A CT H), chỉ định cùng P ro la ct in hoặc F S H và L H để giúp chẩn đoán các rối loạn chức năng tuyến yên và sự giảm ho r mo ne tuyến yên (suy tuyến yên). Phát hiện tình trạng G H dư thừa và giúp chẩn đoán, theo dõi bệnh to đầu chi và bệnh khổng lồ. Phát hiện tình trạng G H dư thừa và giúp chẩn đoán, theo dõi bệnh to đầu chi và bệnh khổng lồ. Xét nghiệm I G F - 1 có chỉ định, có thể cùng lúc với các xét nghiệm nồng độ các loại ho r mo ne khác trong nghiệm pháp kích thích G H, khi: Trẻ có các triệu chứng thiếu G H, chẳng hạn như tốc độ tăng trưởng chậm, tầm vóc thấp bé Trẻ có các triệu chứng dậy thì muộn Người lớn có các triệu chứng mà nghi ngờ đến tình trạng do thiếu G H, chẳng hạn như giảm mật độ xương, mệt mỏi, giảm khả năng gắng sức và rối loạn nồng độ lipid Nghi ngờ bệnh lý suy tuyến yên Theo dõi định kỳ những bệnh nhân đang điều trị với G H ngoại sinh Theo dõi định kỳ những bệnh nhân sau điều trị u tuyến yên bằng phẫu thuật hay hóa trị, xạ trị nhằm đánh giá sự tái phát của khối u tuyến yên. Hiếm gặp hơn, xét nghiệm I G F - 1 có thể được chỉ định, cùng với xét nghiệm ức chế G H, khi thăm khám cho một đứa trẻ có triệu chứng của bệnh khổng lồ hoặc cho người lớn có dấu hiệu của bệnh to đầu chi. 3. Xét nghiệm I G F - 1 được thực hiện như thế nào? Xét nghiệm I G F - 1 đo nồng độ của ho r mo ne I G F - 1 trong máu. Mẫu máu sẽ được thu thập bằng cách đưa kim luồn vào tĩnh mạch ở cánh tay, tương tự như các xét nghiệm máu thông thường. Mẫu máu sẽ được thu thập bằng cách đưa kim luồn vào tĩnh mạch ở cánh tay, tương tự như các xét nghiệm máu thông thường. Nhìn chung, người bệnh không cần có sự chuẩn bị gì trước khi thực hiện xét nghiệm này. Trong trường hợp có thể được thực hiện cùng lúc với các xét nghiệm khác, có thể người bệnh cần nhịn ăn ít nhất 12 giờ trước khi lấy mẫu. Các ống nghiệm chứa bệnh phẩm sẽ được đưa vào máy và toàn bộ quy trình sẽ được thực hiện tự động hoàn toàn, cho đến khi in ra xét nghiệm. Chính vì thế, sau khi lấy máu, người bệnh có thể hoạt động lại như bình thường, ra về và hẹn ngày quay lại lấy kết quả. 4. Phân tích kết quả xét nghiệm I G F - 1 như thế nào? Bất kỳ một kết quả của xét nghiệm I G F - 1 phải được xem xét trong từng bối cảnh cụ thể. Một số người có thể bị thiếu G H nhưng vẫn có mức I G F - 1 bình thường. Nồng độ bình thường của I G F - 1 phải được xem xét trong tình trạng cụ thể của từng người về tuổi và giới. 4.1 Nồng độ I G F - 1 thấp hơn bình thường Mức độ I G F - 1 giảm là có khả năng do thiếu hụt G H hoặc không nhạy cảm với G H. Nếu xảy ra ở trẻ em, sự thiếu hụt G H sẽ gây ra tầm vóc thấp bé và chậm phát triển, Lúc này, trẻ nên được điều trị bằng cách bổ sung G H từ bên ngoài. Nếu xảy ra ở trẻ em, sự thiếu hụt G H sẽ gây ra tầm vóc thấp bé và chậm phát triển, Lúc này, trẻ nên được điều trị bằng cách bổ sung G H từ bên ngoài. Tuy nhiên, ở người trưởng thành, nồng độ I G F - 1 sẽ có khuynh hướng giảm dần khi càng lớn tuổi. Mặc dù vậy, nếu I G F - 1 thấp hơn mức sinh lý trong dân số chung cùng nhóm tuổi, điều này cũng cần nghĩ đến là do sự thiếu hụt G H hoặc vô cảm với G H. Nếu nghi ngờ giảm I G F - 1 là do chức năng tuyến yên giảm (suy tuyến yên), một số tuyến nội tiết khác và ho r mo ne điều tiết tuyến yên sẽ cần được đánh giá tiếp theo để quyết định phương pháp điều trị thích hợp. Suy giảm chức năng tuyến yên có thể là do các khiếm khuyết di truyền hoặc có thể do những hậu quả của tổn thương tuyến yên sau các tình trạng như chấn thương, nhiễm trùng hay tự miễn. Ngoài ra, nồng độ I G F - 1 suy giảm cũng có thể được tìm thấy ở những người bệnh suy dinh dưỡng như chán ăn tâm thần, bệnh thận mạn hoặc bệnh gan mãn tính,... 4.2 Nồng độ I G F - 1 cao hơn bình thường Nồng độ I G F - 1 cao hơn bình thường là có mối liên quan đến sự gia tăng sản xuất G H. 4.2 Nồng độ I G F - 1 cao hơn bình thường Nồng độ I G F - 1 cao hơn bình thường là có mối liên quan đến sự gia tăng sản xuất G H. Do nồng độ G H thay đổi trong suốt cả ngày, xét nghiệm I G F - 1 được xem như là sự phản ánh của lượng G H trung bình, không phải là lượng G H thực tế trong máu tại thời điểm lấy mẫu đo I G F - 1. Theo đó, nếu G H được sản xuất nhiều, mức độ I G F - 1 sẽ ổn định ở mức tối đa cao trong máu. Nồng độ G H và I G F - 1 tăng cao là sinh lý bình thường trong giai đoạn dậy thì và mang thai nhưng thường gặp nhất là do khố iu tuyến yên (thường là lành tính). Nếu I G F - 1 được đo lường thấy vẫn còn tăng sau khi phẫu thuật cắt bỏ khối u tuyến yên, việc can thiệp được xem xét có thể là không hoàn toàn hiệu quả. Các liệu pháp khác như dùng thuốc và / hoặc xạ trị bổ sung sẽ cần được xem xét. Trong trường hợp nồng độ I G F - 1 đã trở về " hướng bình thường " cho thấy việc điều trị có hiệu quả, tuyến yên người bệnh không còn sản xuất lượng G H dư thừa nữa, việc theo dõi lâu dài cũng vô cùng cần thiết, phát hiện sự gia tăng nồng độ I G F - 1 nhằm biết sớm khả năng tái phát của khối u tuyến yên. Tóm lại, dù tuyến yên rất nhỏ bé và nằm sâu trong não, chức năng của tuyến nội tiết này vẫn có thể được thám sát qua đo lường nồng độ I G F - 1 trong một xét nghiệm máu đơn giản, dễ thực hiện. Lúc này, kết quả sẽ là câu trả lời xác đáng cho tình trạng của bệnh nhân và giúp định hướng can thiệp tích cực một cách chuẩn xác. Để đăng ký khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, Quý Khách có thể liên hệ Hệ thống Y tế Vinmec trên toàn quốc, hoặc đăng ký khám trực tuyến TẠI ĐÂY XEM THÊM: Các triệu chứng của u tuyến yên Hậu quả của suy giảm chức năng tuyến yên Suy tuyến yên: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị