Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 1

Bài viết được viết bởi BS Đỗ Phước Huy - Trung tâm Công nghệ cao Vinmec Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I (GS D I) hay còn gọi là bệnh Von Gie r ke, là một rối loạn di truyền gây ra do sự thiếu hụt en z y me tham gia trong quá trình chuyển hóa g ly co gen. Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I lần đầu tiên được mô tả bởi Von Gie r ke vào năm 1929 sau khi báo cáo kết quả tử thiết trên hai bệnh nhi có sự tích trữ nhiều bất thường g ly co gen ở gan và thận. Rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I gồm hai thể rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I a và rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I b. Với rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I a, sự thiếu hụt hay giảm chức năng của en z y me glucose - 6 - pho s pha ta se (G 6 Pa se) dẫn đến g ly co gen không thể phân cắt thành glucose. Với nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I b, bệnh nhân có nồng độ và hoạt tính en z y me glucose - 6 - pho s pha ta se (G 6 Pa se) bình thường, tuy nhiên có sự suy giảm chức năng của en z y me vận chuyển hay còn gọi là glucose - 6 - pho s pha te tran s lo ca se (G 6 PT). Bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I a và rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I b thường biểu hiện với hạ đường huyết và nhiễm toan la ct i c máu từ 3 đến 4 tháng tuổi. 1.1. Các thể của rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I 1.1 Rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I a Rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I a (O MIM # 232200) chiếm 80 % tổng số ca được báo cáo liên quan nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm 1. Bệnh thường xuất hiện trong năm đầu đời (thường vào thời điểm khoảng 3 – 4 tháng tuổi) với hạ đường huyết lúc đói nghiêm trọng, nhiễm toan la ct i c, gan to, chậm phát triển. Các triệu chứng phổ biến khác liên quan đến hạ đường huyết bao gồm đổ mồ hôi, khó chịu, yếu cơ, buồn ngủ và co giật. Các triệu chứng thường trở nên rõ ràng hơn khi trẻ được cho ăn hoặc bú theo cữ. Ngoài tình trạng hạ đường huyết lúc đói nghiêm trọng, các nghiên cứu sinh hóa cho thấy tăng a xi t u ri c máu và tăng tri g ly c e ri d máu. Trẻ em thường bị bầm tím và chảy máu cam do chức năng tiểu cầu bị suy giảm, và có thể bị thiếu máu huyết sắc tố. Trẻ em mắc rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I a phát triển bụng to lên rõ rệt do dự trữ g ly co gen gan lớn. Tuy nhiên, xơ gan tiến triển ít ghi nhận. Các bất thường về thể chất khác bao gồm béo phì, mặt giống búp bê (do l l - li ke f a c i e s), vóc dáng thấp bé và cơ bắp kém. Các bất thường về thể chất khác bao gồm béo phì, mặt giống búp bê (do l l - li ke f a c i e s), vóc dáng thấp bé và cơ bắp kém. Các biến chứng bao gồm u tuyến gan, loãng xương, xơ cứng cầu thận đoạn khu trú và bệnh lý thần kinh sợi nhỏ từng phổ biến trong thập kỷ thứ 2 và 3 của cuộc đời, nhưng tần suất các biến chứng này đã giảm rõ rệt khi có sự cải thiện trong điều trị và kiểm soát chuyển hóa tốt Rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I a gây ra do đột biến gen G 6 P C (mã hóa cho en z y me glucose - 6 - pho s pha ta se) trên nhiễm sắc thể 17 q 21.31. Gen G 6 P C bao gồm 13642 ba se s, 5 e xon mã hóa cho 357 a mi no a c i d. 1.2 Rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b Rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b (O MIM # 232220) chiếm 20 % tổng số ca được báo cáo liên quan nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I. Giai đoạn đầu, bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b thường có biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng tương tự các bệnh nhân nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I a. Theo diễn tiến bệnh, đa số bệnh nhân sẽ có biểu hiện giảm bạch cầu trung tính (ne u tro p e nia) và viêm ruột, trong đó giảm bạch cầu trung tính là đặc điểm phân biệt chính của rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b. Tuy nhiên tuổi khởi phát rất biến đổi, có thể khởi phát từ giai đoạn sơ sinh hoặc lúc bắt đầu tuổi dậy thì. Tình trạng giảm bạch cầu trung tính có thể diễn ra theo chu kỳ hoặc vĩnh viễn, hệ quả là bệnh nhân dễ bị nhiễm trùng tái diễn. Viêm ruột là biến chứng lớn nhất và phổ biến của rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b. Viêm ruột thường xuất hiện từ 5 đến 12 tuổi, nhưng cũng có ghi nhận bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b viêm ruột xuất hiện ở độ tuổi nhũ nhi. Khác với các dạng viêm ruột khác, viêm ruột ở bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b thường gặp ở ruột non, vì vậy với các phương pháp nội soi thông thường có thể bỏ sót. Phương pháp nội soi viên nang (ca p su le en do s co p y) giúp tăng khả năng chẩn đoán trong nhóm bệnh lý viêm ruột do rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b này. Rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b gây ra do đột biến gen S L C 37 A 4 (mã hóa cho en z y me glucose - 6 - pho s pha ta se) trên nhiễm sắc thể 11 q 23.3. Gen S L C 37 A 4 bao gồm 6795 ba se s, 12 e xon mã hóa cho 429 a mi no a c i d. 2. Gen S L C 37 A 4 bao gồm 6795 ba se s, 12 e xon mã hóa cho 429 a mi no a c i d. 2. Xét nghiệm di truyền cho nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e I Tính tới thời điểm hiện tại, hầu hết các đột biến gen G 6 P C và S L C 37 A 4 được báo cáo là gây bệnh hoặc có thể gây bệnh trên C lin Va r đều nằm trên vùng e xon hoặc vùng s p li c in g. Với các xét nghiệm gen khảo sát mức độ e xon và vùng gần e xon có thể phát hiện được các đột biến gen liên quan nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I này. Ngoài ra có khoảng 5 % đột biến liên quan những mất lặp đoạn gen G 6 P C gây ra rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I a và cần thực hiện các xét nghiệm như quan ti ta ti ve PCR, mu l ti p le x li ga t ion - de pen de nt p ro be am p li f i ca t ion (ML PA), an d ch ro mo so ma l mi cr oa r ray (CM A). Hiện nay xét nghiệm giải trình tự gen thế hệ mới (N GS) cho phép khảo sát nhiều gen và nhiều vùng của gen một lúc. Trong bệnh lý rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I, do chủ yếu đột biến xảy ra vùng mã hóa (e xon) và vùng nối (s p li c in g si te) nên các xét nghiệm giải trình tự gen vùng mã hóa như W E S có thể đáp ứng được nhu cầu này, cũng như giúp chẩn đoán phân biệt với các nhóm bệnh lý khác trong nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen. 3.3. Điều trị với nhóm rối loạn dự trữ g ly co gen ty p e 1 Mục tiêu chính trong điều trị và chăm sóc bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I là ngăn ngừa rối loạn chuyển hóa cấp tính, phòng ngừa các biến chứng cấp tính và mạn tính, phát triển tâm vận bình thường và chất lượng cuộc sống tốt. Chế độ ăn uống với bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I cần được tuân thủ nghiêm ngặt nhằm ngăn ngừa biến chứng cấp tính hàng đầu của rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I là hạ đường huyết. Cần cho bệnh nhân ăn nhiều bữa nhỏ nhằm đảm bảo duy trì đường huyết ổn định. Để đảm bảo điều này có hai phương pháp: nuôi ăn qua son de dạ dày (người chăm sóc cần được đào tạo) hoặc chế độ ăn với tinh bột bắp (un co o ke d co r n s ta r ch), trong đó chế độ ăn với tinh bột bắp được ưu tiên hơn. Ở trẻ nhỏ 1, 6 g / kg, trẻ lớn và người trưởng thành 1, 7 - 2, 5 g / kg mỗi 4 h. Tinh bột bắp được pha với nước hoặc dung dịch không chứa đường theo tỉ lệ 1 bột: 2 nước. Thêm đường không được khuyến cáo do kích hoạt insulin và làm mất đi ưu điểm của tinh bột bắp. Các loại đường như ga la ct o se, su c ro se, f ru ct o se không được khuyến cáo sử dụng do sự thiếu hụt en z y me, hệ quả làm trầm trọng thêm rối loạn chuyển hóa và gan to. Việc tái khám và theo dõi đường huyết cùng với các thông số xét nghiệm cần được đặt ra vì khi tăng trưởng, nhu cầu dinh dưỡng của trẻ thay đổi. Ngoài ra, do trẻ cần tuân thủ chế độ ăn nghiêm ngặt, việc bổ sung các vi chất dinh dưỡng cũng rất cần thiết nhằm đảm bảo cho sự phát triển của trẻ. Các biến chứng khác có thể gặp như biến chứng trên thận, rối loạn lipid máu, chức năng gan.... cần theo dõi tùy thuộc tình trạng lâm sàng, thường từ 6 - 12 tháng. Điều trị rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b cũng tương tự như 1 a nhưng kèm thêm điều trị giảm bạch cầu trung tính và những biến chứng liên quan. Phương pháp sử dụng yếu tố kích thích bạch cầu hạt (g ra nu lo cy te - co lon y - s ti mu la ting f a ct o r - G CS F) có thể sử dụng khi tình trạng nhiễm trùng nặng xảy ra, khó kiểm soát, viêm loét miệng nặng hay tiêu chảy mãn tính không đáp ứng điều trị. Các thuốc chứa me la mi ne, được sử dụng đầu tay trong điều trị viêm ruột GS D. Các thuốc chứa corticoid khi sử dụng cần cân nhắc vì có khả năng làm nặng thêm tình trạng rối loạn chức năng miễn dịch ở bệnh nhân rối loạn dự trữ g ly co gen nhóm I b. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng.