Viêm mũi phụ thuộc thuốc

Bài viết của BS C KI. Lê Văn Quảng - Bác sĩ Tai Mũi Họng - Khoa Ngoại tổng hợp - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Nha Trang Viêm mũi phụ thuộc thuốc có thể gặp phải ở bất cứ đối tượng nào khi lạm dụng thuốc thông mũi quá đà. Tình trạng này có thể gây ra các triệu chứng làm, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh. Viêm mũi phụ thuộc thuốc có thể được khắc phục nếu khi được điều trị đúng cách. 1. Tổng quan Viêm mũi phụ thuộc thuốc (R hi ni ti s me di ca men to sa) còn được gọi là nghẹt mũi tái phát. Đây là tình trạng viêm niêm mạc mũi do lạm dụng thuốc thông mũi tại chỗ là một nhóm nhỏ của viêm mũi do thuốc nói chung. Thuốc thông mũi tại chỗ thường được sử dụng để giảm nghẹt mũi do viêm mũi dị ứng, viêm mũi dị ứng thời tiết, viêm xoang cấp hoặc mãn tính, p o ly p mũi hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên. Việc quản lý và sử dụng thiếu kiểm soát của các loại thuốc thông / co mạch mũi dấy lên nhiều nguy cơ phát triển tình trạng viêm mũi phụ thuộc thuốc. 2. Nguyên nhân bệnh học Nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu là do sử dụng thuốc thông mũi tại chỗ kéo dài (hơn 7 đến 10 ngày). Tuy nhiên, việc sử dụng co cai ne trong mũi cũng được ghi nhận là có thể gây ra tình trạng tương tự. Tuy nhiên, việc sử dụng co cai ne trong mũi cũng được ghi nhận là có thể gây ra tình trạng tương tự. Một tập hợp phức tạp của các dây thần kinh thụ cảm, phó giao cảm và giao cảm bên trong niêm mạc mũi của con người. Chúng đóng vai trò phối hợp một cách tinh tế các hoạt động tiết của tuyến tiết, mạch máu và các quá trình khác. Những chức năng này rất quan trọng để làm sạch và làm ẩm không khí xung quanh trước khi nó được hít vào phổi. Bề mặt niêm mạc mũi vì đó mà chứa rất nhiều thụ cảm thể (re c e p to r s) quan trọng như a d re ne r gi c, cho li ne r gi c, mu s ca ri ni c... đóng vai trò điều tiết các hoạt động sinh lý chức năng mũi. 3. Sinh lý nghẹt mũi Hệ thống mạch máu niêm mạc mũi có thể chia thành các tiểu động mạch được điều chỉnh chủ yếu bởi các thụ thể a l pha - 2 a d re no re c e p to r s, và mạch máu dạng hang (đám rối tĩnh mạch) được điều chỉnh bởi cả thụ thể cảm thụ a l pha - 1 và a l pha - 2. Kích thích các thụ thể này dẫn đến tác dụng làm co mạch / thông mũi do co các hệ thống xoang tĩnh mạch, dẫn đến giảm lưu lượng máu, giảm phù nề mũi và sổ mũi. Các yếu tố góp phần gây nghẹt mũi bao gồm kích thích hệ thần kinh phó giao cảm, giải phóng các chất trung gian tại chỗ bao gồm tế bào ma s t, bạch cầu ái toan, ưa ba z ơ; sau đó kích thích giải phóng hi s ta min, tr y p ta se, ki nin, p ro s ta g lan din và leu k o tri e ne s, gây ra sự thay đổi tổng thể trong sức đề kháng của mũi, cùng với tiết dịch huyết tương qua các mao mạch bề mặt, và tăng sản xuất mu c in bởi các tế bào tiết. 4. Thuốc thông mũi tại chỗ Thuốc làm thông mũi tại chỗ có thể được phân loại là dẫn xuất be ta - phen y le t hy la mi ne hoặc dẫn xuất i mi da z o li ne. Các dẫn xuất be ta - phen y le t hy la mi ne bắt chước tác dụng của kích thích hệ thần kinh giao cảm bằng cách tạo ra sự co mạch thông qua việc kích hoạt các thụ thể a d re no re c e p to r a l pha - 1. Giãn mạch tái phục có thể xảy ra do ái lực yếu với thụ thể be ta - a d re no re no re. Mặt khác, i mi da z o li ne s tạo ra tác dụng chủ yếu thông qua thụ thể a d re no re c e p to r a l pha - 2. Sự khác biệt về độ nhạy cảm với a d re no re c e p to r này làm cho thuốc i mi da z o li ne có hiệu quả hơn trong việc giảm lưu lượng máu ở niêm mạc do tác dụng co mạch của nó đối với cả trở kháng và khả năng giãn nở mạch máu trong niêm mạc mũi. Tương tự, nhóm i mi da z o le thể hiện tác dụng mạnh hơn và lâu dài hơn. Tương tự, nhóm i mi da z o le thể hiện tác dụng mạnh hơn và lâu dài hơn. Ví dụ, 0, 1 % xy lo me ta z o li ne hy d ro ch lo ri de có tác dụng trong vòng vài phút và kéo dài đến 10 giờ, trong khi phen y le ph ri ne 1 % có tác dụng trong vòng 15 đến 20 phút với tác dụng kéo dài từ 2 đến 4 giờ. 4.1. Các loại thuốc thông mũi (hoạt động của a d re no re c e p to r) Các dẫn xuất be ta - phen y le ty la min E phe d rin H Cl (a l pha - 1, a l pha - 2, be ta - 1, be ta - 2) Phen y le ph rin H Cl (a l pha - 1) Các dẫn xuất i mi da z o li ne (chủ yếu là chất chủ vận a l pha - 2) Na pha z o li ne H Cl O xy me ta z o li ne H Cl Xy lo me ta z o li ne H Cl 4.2. Dịch tễ học Phổ biến nhất ở thanh niên và trung niên với tỷ lệ tương tự ở nam và nữ. Tỷ lệ mắc bệnh từ 1 % đến 9 % tại các phòng khám tai mũi họng. Con số thực tế có thể nhiều hơn do thuốc này không cần kê đơn nên các báo cáo có thể thiếu sót. 4.3. Cơ chế bệnh học Một số giả thuyết đã được đưa ra mặc dù sinh lý bệnh chính xác vẫn chưa được biết rõ: Giả thuyết 1: Sự co mạch mãn tính dẫn đến thiếu máu cục bộ niêm mạc mũi, dễ dẫn đến phù nề mô kẽ mũi. Giả thuyết 2: Quá hoạt của các cơ chế co thắt xảy ra dẫn đến phản ứng sung huyết và tắc nghẽn; điều này sau đó tương quan với việc giảm độ nhạy cảm với ca te cho la mi ne nội sinh, thụ thể a d re no r trở nên trơ với thuốc co mạch, đòi hỏi liều lượng thuốc cao hơn (phản vệ nhanh) Giả thuyết 3: Sự thay đổi trương lực vận mạch dẫn đến tăng tính thấm thành mạch và phù nề Giả thuyết 4: Hoạt động của thụ thể be ta - a d re no re c e p to r có thể tồn tại lâu hơn tác dụng a l pha dẫn đến giãn mạch tái hồi 4.4. Triệu chứng khi thăm khám Bệnh nhân hầu hết than phiền nghẹt mũi tái phát nhưng không chảy mũi, và có liên quan tới việc sử dụng thuốc thông mũi kéo dài. Ngạt mũi nghiêm trọng có thể dẫn đến thở bằng miệng, khô miệng và ngáy. Khám lâm sàng sẽ thấy niêm mạc mũi sưng tấy, xuất hiện ban đỏ và dạng hạt, phù nề, hay tái niêm mạc. Dễ dẫn đến đóng vảy mũi và teo niêm mạc Đánh giá chẩn đoán viêm mũi phụ thuộc thuốc dựa nhiều vào tiền sử và biểu hiện lâm sàng. Chủ yếu có thể đánh giá thêm các tình trạng bệnh lý vùng mũi xoang khác có thể đi kèm theo. 4.5. Chủ yếu có thể đánh giá thêm các tình trạng bệnh lý vùng mũi xoang khác có thể đi kèm theo. 4.5. Điều trị Ngưng ngay việc sử dụng thuốc co mạch mũi Hiểu được các tình trạng viêm mũi đang có Sử dụng 1 số thuốc xịt mũi dạng s te roi ds khác, tuy nhiên tất cả các chế phẩm này phải tuân thủ theo chỉ định của Bác sĩ trong từng trường hợp một. Một số thuốc đường uống như an ti - hi s ta mi ne, s te roi ds, cũng có thể được chỉ định tùy theo tình trạng và đáp ứng điều trị của bệnh nhân Tiên lượng phục hồi có thể kéo dài > 1 năm đối với những trường hợp sử dụng thuốc co mạch mũi dài hạn 4.6. Các biến chứng Viêm xoang mãn tính Viêm mũi teo Thủng vách ngăn Tăng sản / quá phát cuốn mũi Viêm mũi phụ thuộc thuốc là một tình trạng có thể phòng ngừa được. Do đó nhận thức về biến chứng của việc lạm dụng thuốc giữa các chuyên gia y tế và bệnh nhân là điều cần thiết. Việc cân nhắc và dặn dò kỹ lưỡng cũng như việc tuân thủ thời gian điều trị giữa chuyên gia y tế và người bệnh là một vấn đề cần chú tâm của cả 2 phía. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng. Tài liệu tham khảo W a l la c e D V, Dy ke w i c z M S, Be r n s te in DI, B le s sin g - Mo o re J, Co x L, Khan DA, Lang D M, Ni c k la s RA, O p pen he i me r J, P o r t no y J M, Ran do l ph CC, S chu l le r D, S p e ct o r S L, Ti l le s SA., J oi nt Ta s k F o r c e on P ra ct i c e. A me ri can A ca de my o f A l le r g y. A s t h ma & Im mu no lo g y. A me ri can Co l le ge o f A l le r g y. A s t h ma an d Im mu no lo g y. J oi nt Co un c i l o f A l le r g y, A s t h ma an d Im mu no lo g y. The di a g no si s an d ma na ge me nt o f r hi ni ti s: an u p da te d p ra ct i c e pa ra me te r. J A l le r g y C lin Im mu no l. 2008 Au g; 122 (2 Su p p l): S 1 - 84. [ Pu b Me d] Ra me y J T, Bai len E, Lo c ke y R F. R hi ni ti s me di ca men to sa. J In ve s ti g A l le r go l C lin Im mu no l. 2006; 16 (3): 148 - 55. [ Pu b Me d] G ra f P, Ha l lén H. E f f e ct on the na sa l mu co sa o f long - te r m tre a t me nt w i t h o xy me ta z o li ne, ben z a l k o ni um ch lo ri de, an d p la c e bo na sa l s p ray s. La r y ngo s co p e. 1996 May; 106 (5 Pt 1): 605 - 9. [ Pu b Me d] G ra f P, Ha l lén H, J u to J E. Ben z a l k o ni um ch lo ri de in a de con ge s ta nt na sa l s p ray a g g ra va te s r hi ni ti s me di ca men to sa in he a l t hy vo l un te e r s. C lin E x p A l le r g y. Ben z a l k o ni um ch lo ri de in a de con ge s ta nt na sa l s p ray a g g ra va te s r hi ni ti s me di ca men to sa in he a l t hy vo l un te e r s. C lin E x p A l le r g y. 1995 May; 25 (5): 395 - 400. [ Pu b Me d] G ra f P. Ben z a l k o ni um ch lo ri de a s a p re se r va ti ve in na sa l so lu t ion s: re - e xa mi nin g the da ta. Re s pi r Me d. 2001 Se p; 95 (9): 728 - 33. [ Pu b Me d] S ca d din g G K. A d ve r se e f f e c ts o f ben z a l k o ni um ch lo ri de on the na sa l mu co sa: a l le r gi c r hi ni ti s an d r hi ni ti s me di ca men to sa. C lin The r. 2000 J u l; 22 (7): 893 - 5. [ Pu b Me d] Ma r p le B, Ro lan d P, Ben nin ge r M. Sa f e ty re vi e w o f ben z a l k o ni um ch lo ri de u se d a s a p re se r va ti ve in in tra na sa l so lu t ion s: an o ve r vi e w o f con f li c ting da ta an d o pin ion s. O to la r y ngo l He a d Ne c k Su r g. 2004 J an; 130 (1): 131 - 41. [ Pu b Me d] Be r n s te in I L. I s the u se o f ben z a l k o ni um ch lo ri de a s a p re se r va ti ve f o r na sa l f o r mu la t ion s a sa f e ty con c e r n? A cau ti o na r y no te ba se d on com p ro mi se d mu co c i lia r y tran s p o r t. J A l le r g y C lin Im mu no l. 2000 J an; 105 (1 Pt 1): 39 - 44. [ Pu b Me d] Lo c ke y R F. R hi ni ti s me di ca men to sa an d the s tu f f y no se. J A l le r g y C lin Im mu no l. 2006 No v; 118 (5): 1017 - 8. [ Pu b Me d] Mo r tu ai re G, de Ga bo r y L, F ran ç oi s M, Ma s s é G, B lo ch F, Br ion N, J an k o w s ki R, Se r ra no E. J A l le r g y C lin Im mu no l. 2006 No v; 118 (5): 1017 - 8. [ Pu b Me d] Mo r tu ai re G, de Ga bo r y L, F ran ç oi s M, Ma s s é G, B lo ch F, Br ion N, J an k o w s ki R, Se r ra no E. Re bo un d con ge s t ion an d r hi ni ti s me di ca men to sa: na sa l de con ge s tan ts in c li ni ca l p ra ct i c e. C ri ti ca l re vi e w o f the li te ra tu re b y a me di ca l pa ne l. E u r An n O to r hi no la r y ngo l He a d Ne c k Di s. 2013 J un; 130 (3): 137 - 44. [ Pu b Me d]