Sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm đường hô hấp trên

Viêm đường hô hấp ở trẻ sơ sinh là bệnh lý cấp tính phổ biến nhất trong cộng đồng với biểu hiện giống với bệnh cảm lạnh thông thường đến các mức độ khó chịu của viêm mũi, viêm họng hay tình trạng nặng có thể đe dọa đến tính mạng như viêm nắp thanh quản cấp tính. 1. Tổng quan về sử dụng kháng sinh trong điều trị viêm đường hô hấp trên Nếu như viêm đường hô hấp trên do siêu vi có thể tự thuyên giảm sau vài ngày mà không cần điều trị đặc hiệu gì thì với viêm đường hô hấp trên do vi khuẩn, cần có chỉ định kháng sinh. Vai trò của sự tham gia của kháng sinh viêm đường hô hấp trên là nhằm tiêu diệt vi trùng và qua đó còn giúp cải thiện triệu chứng, hạn chế khả năng tái phát về sau. Để thực hiện được điều này, những nhận thức về phổ dịch tễ của các tác nhân gây bệnh tại địa phương cũng như các mô hình kháng thuốc chính là chìa khóa then chốt. Theo đó, liệu pháp kháng khuẩn cần được lựa chọn thích hợp trên từng đối tượng bệnh nhân với các chẩn đoán bệnh sau đây: 1.1. Viêm họng do liên cầu nhóm A: Pen i c i l lin V K (Pen i c i l lin V) Amoxicillin Pen i c i l lin G ben z a thi ne C e f a d ro xi l E r y t h ro my c in Amoxicillin và c la vu la na te C e f a clo r C e f u ro xim C e f t ria xo ne A z i t h ro my c in 1.2. Viêm xoang, viêm mũi, viêm họng do vi khuẩn Amoxicillin và c la vu la na te Do xy cy c li ne 1.3. Viêm nắp thanh quản C e f u ro xim C e f t ria xo ne C e f o ta xi me 1.4. Ho gà C la ri t h ro my c in E r y t h ro my c in A z i t h ro my c in Chi tiết sử dụng cho từng loại thuốc được dùng phổ biến trong thực tế lâm sàng được trình bày bên dưới. 2. Nhóm Pen i c i l lin s điều trị viêm đường hô hấp trên 2.1. Pen i c i l lin s có nguồn gốc tự nhiên Pen i c i l lin s là loại kháng sinh “ cổ điển ”, được sử dụng lâu đời nhất. Loại kháng sinh viêm đường hô hấp trên này có hoạt tính cao chống lại các sinh vật g ram dương. Hoạt tính diệt khuẩn dựa trên việc can thiệp vào quá trình tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Nhóm kháng sinh Pen i c i l lin s gồm các thuốc sau: Pen i c i l lin V K (Pen i c i l lin V): Pen i c i l lin là loại kháng sinh kháng khuẩn, là lựa chọn để điều trị viêm họng liên cầu khuẩn nhóm A. Bên cạnh đó, thuốc còn được chỉ định để điều trị nhiễm trùng gây ra bởi các sinh vật nhạy cảm liên quan đến đường hô hấp nói chung. Pen i c i l lin G ben tha z i ne: Loại Pen i c i l lin này cũng là kháng sinh kháng khuẩn được lựa chọn để điều trị viêm họng liên cầu khuẩn nhóm A. Ngoài ra, thuốc còn được chỉ định để phòng ngừa hoặc điều trị tình trạng nhiễm trùng đường hô hấp trên mức độ nhẹ đến nghiêm trọng gây ra bởi vi khuẩn nhạy cảm với nồng độ thấp của pen i c i l lin G. 2.2. Pen i c i l lin tổng hợp Loại Pen i c i l lin có cơ chế tác dụng thông qua việc ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn bằng cách liên kết với protein gắn pen i c i l lin. Nhóm kháng sinh Pen i c i l lin s tổng hợp gồm các thuốc sau: Am pi c i l lin: Am pi c i l lin là một pen i c i l lin thế hệ thứ hai, chống lại nhiều chủng E s che ri chia co li, P ro te u s mi ra bi li s, Sa l mo ne l la, S hi ge l la và Ha e mo phi lu sen z a e. Thuốc có sẵn ở dạng uống và tiêm. Amoxicillin: Amoxicillin là dạng tương đương với pen i c i l lin chống nhiễm trùng liên cầu nhóm A S tre p to co c cu s gây viêm họng. Thuốc cũng thích hợp cho các trường hợp viêm mũi xoang do vi khuẩn không biến chứng. Thuốc cũng thích hợp cho các trường hợp viêm mũi xoang do vi khuẩn không biến chứng. Đồng thời, thuốc cũng có chỉ định để điều trị viêm tai giữa, viêm xoang hay các nhiễm trùng gây ra bởi vi khuẩn gây bệnh viêm đường hô hấp trẻ sơ sinh. Amoxicillin / c la vu la na te: Amoxicillin ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn bằng cách liên kết với protein gắn pen i c i l lin. Việc bổ sung c la vu la na te nhằm ức chế các vi khuẩn sản xuất be ta - la ct a ma se. Sự kết hợp này là một lựa chọn tốt cho bệnh nhân dị ứng hoặc không dung nạp kháng sinh ma c ro li de. Thuốc này thường được dung nạp tốt và hiệu quả cao nhưng lại không chống lại được My co p la s ma và Le gio ne l la. Thời gian bán hủy của amoxicillin / c la vu la na te đường uống là 1 - 1, 3 giờ. Amoxicillin có khả năng thâm nhập vào mô tốt nhưng không xâm nhập vào dịch não tủy được. 3. Nhóm C e pha lo s p o rin điều trị viêm đường hô hấp trên 3.1. C e pha lo s p o rin thế hệ thứ nhất C e pha lo s p o rin thế hệ thứ nhất hoạt động chủ yếu là chống lại vi khuẩn g ram dương. Chúng ức chế vi khuẩn tổng hợp vách tế bào bằng cách gắn vào protein gắn pen i c i lin và cuối cùng vi khuẩn sẽ bị tiêu hủy. Đại diện trong C e pha lo s p o rin thế hệ thứ nhất có C e f a d ro xi l. Đại diện trong C e pha lo s p o rin thế hệ thứ nhất có C e f a d ro xi l. C e f a d ro xi l được chỉ định để điều trị nhiễm khuẩn nhạy cảm, kể cả các nhiễm trùng gây ra bởi nhóm A be ta - he mo ly ti c S tre p to co c cu s. 3.2. C e pha lo s p o rin thế hệ thứ hai Các c e pha lo s p o rin thế hệ thứ hai ít tác động chống lại vi khuẩn G ram dương hơn so với các thuốc thế hệ đầu nhưng lại có hoạt tính chống lại vi khuẩn g ram âm nhất định. C e pha lo s p o rin bám vào protein gắn pen i c i lin và ức chế sự bước tăng sinh tổng hợp p e p ti do g ly can, dẫn đến vi khuẩn bị chết do vỡ vách tế bào. C e pha lo s p o rin thế hệ thứ hai gồm có các thuốc sau: C e f a clo r: C e f a clo r là một c e pha lo s p o rin thế hệ thứ hai liên kết với một hoặc nhiều protein gắn pen i c i l lin. Do đó, thuốc có khả năng ức chế tổng hợp thành tế bào và hoạt động diệt khuẩn. Thuốc vừa có hoạt tính g ram dương mà c e pha lo s p o rin thế hệ đầu tiên có, vừa được bổ sung hoạt tính chống lại P mi ra bi li s, Hen z a e, E co li, K le bs i e l la p ne u mo nia e và Mo ra xe l la ca ta r r ha li s. Thuốc này được chỉ định để kiểm soát nhiễm trùng gây ra bởi các vi sinh vật hiếu khí hỗn hợp có nhạy cảm. Thuốc này được chỉ định để kiểm soát nhiễm trùng gây ra bởi các vi sinh vật hiếu khí hỗn hợp có nhạy cảm. Khi dùng, cần xác định liều lượng thích hợp và đường dùng dựa trên tình trạng của bệnh nhân, mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng cũng như sự nhạy cảm của tác nhân gây bệnh. C e f u ro xim: C e f u ro xi me là một c e pha lo s p o rin thế hệ thứ hai vẫn duy trì hoạt động g ram dương của các c e pha lo s p o rin thế hệ thứ nhất và còn bổ sung hoạt tính chống lại P mi ra bi li s, Hen z a e, E co li, K p ne u mo nia e và M ca ta r r ha li s. Thuốc liên kết với protein gắn pen i c i lin và ức chế sự sản xuất bước cuối cùng trong tổng hợp p e p ti do g ly can, dẫn đến tiêu diệt vi khuẩn do vỡ vách tế bào. Tình trạng của bệnh nhân, mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng và sự nhạy cảm của vi sinh vật giúp xác định liều lượng và đường dùng thích hợp. 3.3. C e pha lo s p o rin thế hệ thứ ba C e pha lo s p o rin thế hệ thứ ba có hoạt tính chống lại vi khuẩn g ram dương kém hơn hẳn so với c e pha lo s p o rin thế hệ thứ nhất. Tuy nhiên, nhóm này lại được đánh giá cao trong khả năng chống lại En te ro ba ct e ria c e a e, Ne i s se ria và H. f lu e. Tuy nhiên, nhóm này lại được đánh giá cao trong khả năng chống lại En te ro ba ct e ria c e a e, Ne i s se ria và H. f lu e. C e pha lo s p o rin thế hệ thứ ba có đại diện là C e f o ta xi me: C e f o ta xi me là một c e pha lo s p o rin thế hệ thứ ba với phổ kháng vi khuẩn g ram âm rộng, hiệu quả chống lại các vi khuẩn g ram dương và hiệu quả cao hơn đối với các sinh vật kháng thuốc. Thuốc ngăn chặn sự tổng hợp thành tế bào vi khuẩn bằng cách liên kết với một hoặc nhiều protein gắn pen i c i l lin qua đó ức chế sự phát triển của vi khuẩn. Đặc tính tương đối an toàn của thuốc được xem là có ưu điểm hơn so với a mi no g ly co si de. 4. Nhóm Ma c ro li de điều trị viêm đường hô hấp trên Ma c ro li de cũng thích hợp để điều trị nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A ở bệnh nhân nhạy cảm với pen i c i l lin. Thuốc cũng được sử dụng cho một số trường hợp viêm mũi họng, ho gà và bạch hầu. Ma c ro li de ngăn chặn quá trình tăng sinh bằng cách liên kết với ri bo so me 50 S. Chúng cũng ức chế tổng hợp protein phụ thuộc RNA. Nhóm Ma c ro li de gồm có các thuốc sau: E r y t h ro my c in: E r y t h ro my c in có thể chống lại hầu hết các tác nhân đóng vai trò là căn nguyên tiềm ẩn trong viêm mũi họng, bao gồm các loài My co p la s ma. Thuốc ức chế sự phát triển của vi khuẩn bằng cách ngăn chặn sự phân ly của p e p ti dy l chuyển a xi t ri bo nu c lei c (t RNA) khỏi ri bo so me, khiến quá trình tổng hợp protein phụ thuộc RNA bị bắt giữ. Thuốc được chỉ định để điều trị nhiễm trùng do tụ cầu khuẩn và liên cầu khuẩn. Thuốc này còn có thêm ưu điểm là một chất chống viêm tốt bằng cách ức chế sự di chuyển của bạch cầu đa nhân. Ở trẻ em, tuổi và cân nặng của bệnh nhân và mức độ nghiêm trọng của nhiễm trùng sẽ giúp xác định liều lượng thích hợp. Khi muốn dùng liều hai lần mỗi ngày, một nửa tổng liều hàng ngày có thể được uống mỗi 12 giờ. Đối với nhiễm trùng nặng hơn, cần phải gấp đôi liều. Quá trình điều trị tiêu chuẩn là 10 ngày, tuy nhiên, thời gian dùng thuốc từ 3 - 5 ngày có thể được chấp nhận nếu bệnh nhân hết sốt. A z i t h ro my c in: A z i t h ro my c in hoạt động bằng cách liên kết với tiểu đơn vị ri bo so me 50 S của các vi sinh vật nhạy cảm và ngăn chặn sự phân ly p e p ti dy l t RNA từ ri bo so me, khiến quá trình tổng hợp protein phụ thuộc RNA bị bắt giữ. A z i t h ro my c in được sử dụng để điều trị nhiễm trùng vi khuẩn nhẹ đến trung bình, bao gồm nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A và ho gà. A z i t h ro my c in được sử dụng để điều trị nhiễm trùng vi khuẩn nhẹ đến trung bình, bao gồm nhiễm liên cầu khuẩn nhóm A và ho gà. Nồng độ trong huyết tương rất thấp nhưng nồng độ mô cao hơn nhiều, thời gian bán hủy lại dài nên mang lại hiệu quả cao trong điều trị các sinh vật nội bào. Cần lưu ý cảnh báo rằng a z i t h ro my c in có thể dẫn đến kéo dài khoảng thời gian Q T và có thể gây xoắn đỉnh. Do đó, khi chỉ định a z i t h ro my c in, bác sĩ cần xem xét nguy cơ xảy ra rối loạn nhịp tim, nhất là trên bệnh nhân có bệnh tim cấu trúc hay đã từng xảy ra các biến cố tim mạch. C la ri t h ro my c in: C la ri t h ro my c in là một loại kháng sinh ma c ro li de bán tổng hợp liên kết thuận nghịch với vị trí P của tiểu đơn vị ri bo so me 50 S của các sinh vật nhạy cảm và có thể ức chế tổng hợp protein phụ thuộc RNA bằng cách kích thích phân ly p e p ti dy l t - RNA từ ri bo so me. Tóm lại, viêm đường hô hấp trẻ sơ sinh nói riêng và viêm đường hô hấp trên nói chung có bằng chứng bội nhiễm hay nghi ngờ tác nhân do vi trùng thì cần dùng kháng sinh. Trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại kháng sinh viêm đường hô hấp trên với nhiều cơ chế tác động khác nhau. Trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại kháng sinh viêm đường hô hấp trên với nhiều cơ chế tác động khác nhau. Theo đó, cần biết cách lựa chọn kháng sinh phù hợp, phối hợp thuốc khi cần thiết để mang lại hiệu quả điều trị cao nhất nhưng đảm bảo giảm thiểu nguy cơ đề kháng thuốc cũng như hạn chế các tác dụng phụ nguy hiểm cho bệnh nhân. XEM THÊM: Đường hô hấp trên gồm những bộ phận nào? Nhiễm trùng đường hô hấp trên ở trẻ em có nguy hiểm không? Cách điều trị và chăm sóc trẻ bị viêm đường hô hấp trên