Thiếu - thừa Oxy (O 2) và Ca c bo ni c (CO 2)

O 2 và CO 2 đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống. Thừa - thiếu oxy và ca c bo ni c xuất hiện khi có ngừng hô hấp, trong các trường hợp suy thở mãn tính thì thiếu O 2 ít thể hiện hơn, ứ đọng CO 2 điển hình với trường hợp nhiễm toan. 1. Thiếu oxy (O 2) 1.1 Thiếu oxy là gì? Thiếu oxy là hậu quả của trường hợp ngưng trệ hay đình chỉ dòng O 2 ngoài không khí và các ty lạp thể. Hiện tượng oxy hóa tế bào không còn nữa và chuyển hóa ảo khí ngừng lại. Hiện tượng thiếu o xy ở bệnh nhân do nhiều nguyên nhân như việc sai lầm trong cung cấp nguồn khí ở máy gây mê, các máy thở,... Thiếu oxy xảy ra 4 giai đoạn bao gồm: Giai đoạn 1: Thở nhanh, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp nhẹ, tím tái kín đáo Rối loạn cảm giác, khả năng phán đoán giảm, suy nghĩ và nói năng chậm, có cảm giác bất an Bệnh nhân không có khả năng tự cứu mình nhưng vẫn hiểu được các chỉ thị đơn giản và trả lời được. Do thính giác và các vận động được giữ nguyên vẹn Giai đoạn 2 Mất tri thức mạnh, đột ngột nhưng còn phản xạ Thở nhanh, không đều, nhịp tim nhanh, tím tái Hồi sức trong giai đoạn này vẫn đạt được kết quả Giai đoạn 3 Hôn mê, mất hết các phản xạ, tím tái nặng, trụy mạch, s ho c k Hồi sức có thể đạt kết quả nhưng bệnh nhân có thể sẽ quên những sự việc xảy ra hay có di chứng thần kinh nếu thiếu oxy kéo dài Giai đoạn 4 Ngừng tim, thở giật, thở dốc, rồi dẫn tới ngừng thở. Cuối cùng là giãn đồng tử. Vẫn có khả năng cứu vớt được sinh mạng bệnh nhân khi hồi sức y khoa tuần hoàn hô hấp. Nhưng bệnh nhân có thể bị hôn mê do mất não, chết trong một giai đoạn nhất định, thời gian còn lại sống thực vật. 1.2 Triệu chứng Triệu chứng của thiếu oxy là tình trạng tím tái xảy ra muộn. Tuy nhiên, tím tái có thể mất đi khi bệnh nhân thiếu máu, ngộ độc CO. Ngược lại, tím tái xảy ra rõ hơn khi bệnh nhân mắc đa hồng cầu, ứ đọng tĩnh mạch, tuần hoàn chậm. Trong khi mổ hoặc gây mê, nếu máu chuyển sang màu đen sẫm là dấu hiệu thiếu O 2. Khi cơ thể thiếu oxy, lưu lượng tim sẽ tăng lên. Thiếu o xy ở mức độ nhẹ và vừa, nhịp tim nhanh xoang xuất hiện rất sớm. Khi cơ thể thiếu oxy, lưu lượng tim sẽ tăng lên. Thiếu o xy ở mức độ nhẹ và vừa, nhịp tim nhanh xoang xuất hiện rất sớm. Tuy nhiên, nếu thiếu oxy nặng lên, bệnh nhân thở nhanh, trên điện tim xuất hiện các dấu hiệu thiếu máu cơ tim: S T chênh xuống, sóng T đảo ngược. Cuối cùng nhịp tim chậm lại, báo hiệu ngừng tim 1.3 Điều trị Phương pháp điều trị thiếu oxy đó lào xy liệu pháp: Điều trị giảm O 2 máu do giảm thông khí phế nang, hạn chế khuếch tán O 2 qua màng phế nang – mao mạch: Oxy liệu pháp làm tăng phân áp O 2 trong phế nang. Giảm công năng hô hấp: Thiếu O 2 máu có tác dụng kích thích trung ương: Oxy liệu pháp giúp cải thiện PaO 2, nhờ đó giảm được công năng hô hấp. Giảm công tim: Thiếu O 2 máu làm cho cung lượng tim tăng để bù cung cấp O 2 cho các mô, tế bào. Oxy liệu pháp cải thiện PaO 2, nhờ đó giảm được công năng tim. 2. Thừa ca c bo ni c (CO 2) 2.1 Thừa ca c bo ni c là gì? Thừa ca c bo ni c hay còn gọi là ưu thán, CO 2 khuếch tán qua màng tế bào dễ dàng, có tính chất thụ động. CO 2 được vận chuyển dưới 3 dạng: Hòa tan, trạng thái Bi ca r bo na te và gắn với Protein. Vào khoảng 90 % CO 2 được vận chuyển dưới dạng Bi ca r bo na te, 5 % dưới dạng hòa tan và 5 % dưới dạng Ca r bo mi no - He mo g lo bin. Vào khoảng 90 % CO 2 được vận chuyển dưới dạng Bi ca r bo na te, 5 % dưới dạng hòa tan và 5 % dưới dạng Ca r bo mi no - He mo g lo bin. 60 % CO 2 đào thải từ Bi ca r bo na te và 30 % từ Ca r bo mi no - He mo g lo bin. Bi ca r bo na te hình thành trong máu theo phản ứng sau đây: CO + H 2 O ⇄ H 2 CO 3 ⇄ H + + H CO 3 ̄ Phản ứng đầu tiên xảy ra chậm trong huyết tương, được hoạt hóa trong H C bởi men an hy d ra se ca r bo ni que. CO 3 H 2 phân ly t hàn n h ion H + và Bi ca r bo na te xảy ra nhanh. CO 3 H – trở lại huyết tương. Sự vận chuyển CO 2 có tác dụng chủ yếu đối với cân bằng toan – kiềm của cơ thể. Tốc độ khuếch tán CO 2 từ mao mạch qua phế nang nhanh gấp 20 lần O 2, bởi vì CO 2 hoà tan trong nước rất nhanh. Trong máu động mạch, Pa CO 2 dao động từ 38 – 45 mmHg. Thừa CO 2 khi Pa CO 2 > 45 mmHg, nhất là sau khi có trở ngại cho việc đào thải các phân tử CO 2 thừa. Nguyên nhân gây ra thừa ca c bo ni c đó là Ngoại lai: Khi khí thở vào có nồng độ CO 2 cao hơn nồng độ CO 2 của khí trời (bình thường < 2 mmHg). Ví dụ như: khi thở trở lại khí thở ra, gây mê vòng kín, do hỏng hệ thống của máy gây mê,... Nội tạng: Do suy thở, do thông khí phế nang quá kém. 2.2 Triệu chứng Giai đoạn 1: Khó thở (thay đổi theo nguyên nhân), vã mồ hôi, tăng tiết phế quản. Nội tạng: Do suy thở, do thông khí phế nang quá kém. 2.2 Triệu chứng Giai đoạn 1: Khó thở (thay đổi theo nguyên nhân), vã mồ hôi, tăng tiết phế quản. Tiểu ít, huyết áp tăng, càng cao nếu tiến triển càng nhanh. Rối loạn về thái độ: Hung hãn hoặc thờ ơ, càng rõ khi tiến triển càng chậm, có thể kích thích hoặc buồn ngủ. Các triệu chứng trong giai đoạn này có thể rút lui nhanh bằng các biện pháp đơn giản, trừ trường hợp nguyên nhân gây bệnh tiến triển nhanh. Giai đoạn 2: Thở nhanh, có hoặc không có khó thở, vã mồ hôi và tăng tiết khí phế quản, tiểu ít. Tím tái: Điều trị bằng O 2 không giảm. Huyết áp cao hoặc suy thất phải: Bệnh nhân trăn trở, vật vã, tiến dần đến mê sảng rồi hôn mê. Rối loạn tri thức xảy ra khi Pa CO 2 ≥ 90 mmHg. Giai đoạn 3: Hôn mê, mất hết phản xạ. Thở rất nhanh, tím tái. Đến đây, thừa CO 2 không còn đơn độc, thường kết hợp với O 2 và nhiễm toan hô hấp. Cũng như ở giai đoạn 3 của thiếu oxy, bệnh tiến triển nhanh đến trụy tim mạch và sốc, bởi vì cơ tim chịu đựng rất kém với thiếu O 2 + thừa CO 2. Giai đoạn 4: Nếu điều trị không có kết quả sẽ chuyển sang giai đoạn 4: Ngừng tim – Thở thở nấc → ngừng thở – Giãn đồng tử tối đa. Giai đoạn 4: Nếu điều trị không có kết quả sẽ chuyển sang giai đoạn 4: Ngừng tim – Thở thở nấc → ngừng thở – Giãn đồng tử tối đa. 2.3 Chẩn đoán và điều trị Chính xác nhất là đo Pa CO 2 máu động mạch. Có thể chia ra làm 3 thể sinh học: Ưu thán cấp tính không bù: Bi ca r bo na te không kịp tăng, pH giảm tình trạng nhiễm toan hô hấp. Ưu thán mãn tính còn bù: Trong giai đoạn này, có sự can thiệp của thận, Bi ca r bo na te tăng để đối đầu với tăng Pa CO 2, pH được duy trì bình thường. Ưu thán cấp tính trên một bệnh nhân suy hô hấp mãn: T tỉ lệ Bi ca r bo na te tăng cao. Triệu chứng lâm sàng về tim mạch và thần kinh ở loại cấp tính rất nhiều, nhưng ở dạng mãn tính còn bù, các dấu hiệu lâm sàng nghèo nàn, rất khó chẩn đoán. Một số hoàn cảnh bệnh lý bất thường đặc biệt, các dấu hiệu lâm sàng thay đổi rất nhiều hoặc không có. Ví dụ như: gãy cột sống cổ, đứt tủy cổ và chuỗi hạch giao cảm, sẽ không có vã mồ hôi, huyết áp tăng khi ưu thán xuất hiện. Phản ứng tim mạch đối với ưu thán có thể giảm do chảy máu, suy tim hoặc do sử dụng các thuốc nhược giao cảm. Phản ứng tim mạch đối với ưu thán có thể giảm do chảy máu, suy tim hoặc do sử dụng các thuốc nhược giao cảm. Phương pháp điều trị thừa CO 2 chỉ có bảo đảm lưu thông đường thở, đảm bảo thông khí có hiệu quả là biện pháp chủ yếu để ngăn ngừa và chống lại trạng thái thừa CO 2.3. Thiếu ca c bo ni c (CO 2) Thiếu ca c bo ni c hay còn được gọi là nhược thán. Nguyên nhân dẫn tới thiếu ca c bo ni c là do tăng thông khí hô hấp. Sự xuất hiện tình trạng thiếu ca c bo ni c trong hoàn cảnh sau: Tổn thương thân não Trạng thái kích thích, vật vã Bệnh Hy s té ri e Nhiễm kiềm chuyển hoá Thở máy hoặc thông khí bằng tay: Điều chỉnh các thông số hô hấp không thích hợp. Giảm sản xuất CO 2 dưới điều kiện gây mê, chuyển hóa giảm. Hậu quả của thiếu ca c bo ni c: Làm giảm lưu thông tim do hoạt động giao cảm giảm. Đường cong phân ly H bO 2 chuyển sang trái, gây trở ngại cung cấp oxy cho các mô. Giảm lưu lượng tim và giảm cung cấp O 2 làm giảm oxy hóa các mô → nhiễm toan tế bào. Ca 2 + ion hoá giảm, K + máu giảm (giảm Pa CO 2 = 10 mmHg làm giảm khoảng 1, 5 mmol K + máu do tái phân phối giữa các ngăn nội và ngoại bào). Ca 2 + ion hoá giảm, K + máu giảm (giảm Pa CO 2 = 10 mmHg làm giảm khoảng 1, 5 mmol K + máu do tái phân phối giữa các ngăn nội và ngoại bào). Thiếu ca c bo ni c làm giảm hiện tượng co mạch do thiếu oxy ở phổi, làm tăng sức cản đường thở, kể cả ở người có phổi lành và người suy hô hấp mãn. Tóm lại, các tế bào, tổ chức không ngừng tiêu thụ oxy và đào thải ca c bo ni c. O 2 và CO 2 đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống. Có nhiều nguyên nhân gây ra những tình trạng này. Sự thừa - thiếu oxy và ca c bo ni c đều gây ra những vấn đề nghiêm trọng, xuất hiện khi có ngừng hô hấp. Do đó, việc điều trị hiệu quả cần phải có hướng chẩn đoán và điều trị kịp thời, khẩn trương và phù hợp. Để đặt lịch khám tại viện, Quý khách vui lòng bấm số HO T LI NE hoặc đặt lịch trực tiếp TẠI ĐÂY. Tải và đặt lịch khám tự động trê nứng dụng My Vin me c để quản lý, theo dõi lịch và đặt hẹn mọi lúc mọi nơi ngay trên ứng dụng. XEM THÊM Cơ thể phản ứng thế nào khi thiếu oxy lên não? Dấu hiệu cơ thể đang thiếu oxy Các nguyên nhân khiến cơ thể thiếu oxy