Tìm hiểu xét nghiệm đánh giá độ lọc cầu thận

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi bác sĩ Xét nghiệm hóa sinh - Khoa Xét nghiệm - Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Hạ Long Độ lọc cầu thận là xét nghiệm đánh giá khả năng hoạt động của thận dựa vào việc đo lường các chất được thận thải ra như u re, c re a ti ni ne,... có trong máu. Xét nghiệm chỉ đánh giá mức độ tương đối chức năng thận do phụ thuộc nhiều yếu tố như lượng thức ăn, tuổi tác, giới tính, trạng thái tinh thần. 1. Độ lọc cầu thận là gì? Độ lọc cầu thận (Đ L CT) - G lo me ru la r F i l tra t ion Ra te (G F R) là lưu lượng máu lọc qua cầu thận trong một đơn vị thời gian. Do các ne ph ron hoạt động độc lập với nhau, nên Đ L CT của hai thận sẽ bằng Đ L CT của từng ne ph ron nhân với tổng số ne ph ron. Công thức tính độ lọc cầu thận như sau: Đ L CT = N x Đ L CT của 1 ne ph ron Đ L CT = N x K x S x (P G C - PB C) - (G C - B C) Với: N: Số ne ph ron trong cả hai thận K: Hệ số siêu lọc S: Diện tích lọc P G C: Áp lực thuỷ tĩnh của mao mạch cầu thận PB C: Áp lực thuỷ tĩnh của khoang Bo w man G C: Áp lực keo của mao mạch cầu thận B C: Áp lực keo của khoang Bo w man Ở người, độ lọc cầu thận chỉ được gián tiếp đánh giá qua độ thanh lọc của một chất (c le a ran c e). Độ thanh thải / thanh lọc (C le a ran c e) của mo t h chất (X) là hiệu quả lọc sạch một chất khỏi huyết tương, cho biết bao nhiêu mL huyết tương qua thân được lọc sạch trong 1 phút, được tính theo công thức: C x = (U x x V) / P x (mL / phút) Trong đó: C x là Độ thanh thải (C le a ran c e) của 1 chất (mL / phút) U x là nồng độ chất đó trong nước tiểu (mg / ml) P x là nồng độ chất đó trong máu (mg / ml) V là lượng nước tiểu trong 1 phút (ml / phút) 2. Ý nghĩa của xét nghiệm đánh giá độ lọc cầu thận là gì? Xét nghiệm đánh giá độ lọc cầu thận được sử dụng để đánh giá chức năng hoạt động của thận bằng cách đo lường lượng máu được lọc bởi thận trong một khoảng thời gian nhất định (đo một cách gián tiếp thông qua đánh giá độ thanh lọc của một số chất trong máu như c re a ti ni ne, u re). Cầu thận là bộ phận có nhiệm vụ lọc máu. Trường hợp cầu thận không thực hiện được đầy đủ chức năng lọc máu sẽ dẫn đến suy giảm chức năng của thận. 3. Các chỉ số được sử dụng trong đánh giá độ lọc cầu thận 3.1 Độ thanh lọc i nu li ne I nu li ne được xem là “ tiêu chuẩn vàng ” trong đánh giá Đ L CT - G F R về sự chuẩn xác và chính xác. Kỹ thuật đo độ thanh lọc I nu li ne của Ho me r S mi t h được thực hiện như sau: Sau một đêm nhịn đói, bệnh nhân được yêu cầu uống khoảng 2 lít nước vào buổi sáng. Truyền I nu li ne vào tĩnh mạch liên tục trong quá trình tiến hành đo độ thanh lọc. Sau 1 giờ truyền tĩnh mạch, dùng nồng độ i nu li ne được đo trong máu và trong nước tiểu để tính độ thanh lọc. Kết quả đo cuối cùng sẽ là trung bình cộng của 4 lần đo. Chỉ số bình thường của độ thanh lọc i nu li ne là Đ TL i nu li ne = 130 mL / phút / 1, 73 m 2 da (nam) và 120 mL / phút / 1, 73 m 2 da (nữ). Tuy là một xét nghiệm có độ chính xác cao, nhưng độ thanh lọc i nu li ne có nhiều nhược điểm là i nu li ne khó tìm kiếm, kỹ thuật tiến hành đo nồng độ i nu li ne phức tạp. Do vậy, độ thanh lọc i nu li ne chỉ dùng trong nghiên cứu, ít ứng dụng trên thực tế lâm sàng. 3.2 Độ thanh lọc c re a ti ni ne huyết thanh Xét nghiệm đánh giá độ lọc cầu thận thường được thực hiện thông qua việc đo lượng c re a ti ni ne trong máu. C re a ti ni ne là sản phẩm được tạo ra trong quá trình vận động của cơ bắp mà thận cần lọc bỏ ra khỏi máu. Tuy nhiên, nếu hai quả thận hoạt động không tốt sẽ dẫn đến lượng c re a ti ni ne tồn dư trong máu cao. Tuy nhiên, nếu hai quả thận hoạt động không tốt sẽ dẫn đến lượng c re a ti ni ne tồn dư trong máu cao. Do hoạt động của thận còn bị tác động bởi nhiều yếu tố khác nên để đảm bảo độ chính xác, ngoài việc dựa vào kết quả đo lượng c re a ti ni ne trong máu còn phải xem xét cùng với các yếu tố về tuổi tác, giới tính của người được xét nghiệm thông qua 2 công thức tính: Công thức tính thanh lọc C re a ti ni ne từ nồng độ C re a ti ni ne máu và nồng độ C re a ti ni ne nước tiểu 24 h. Công thức ước lượng thanh lọc cầu thận dựa vào nồng độ C re a ti ni ne máu (được đề xuất bởi Co c k c ro f t và Gau l t áp dụng cho người trưởng thành và không béo phì. 3.3 Độ thanh lọc u rê máu U re được lọc tự do qua cầu thận, được tái hấp thu tại ống thận gần và xa. Lượng u rê máu không chỉ tùy thuộc vào chức năng lọc của cầu thận mà còn tùy thuộc vào lưu lượng máu đến thận, quá trình sản xuất u re tại gan. Trong điều kiện thiếu nước và giảm thể tích máu lưu thông, u rê được tăng tái hấp thu gây tăng u re máu. U rê máu còn tăng trong trường hợp ăn nhiều đạm, tăng chuyển hoá protein như sốt, dùng s te roi d, tăng tái hấp thu máu tại ống tiêu hóa trong xuất huyết tiêu hoá. Giảm u rê gặp trong giảm ăn thức ăn đạm và bệnh gan nặng. Giảm u rê gặp trong giảm ăn thức ăn đạm và bệnh gan nặng. Trị số bình thường của u re máu BUN là 10 - 15 mg / d l, u re huyết thanh là 20 - 30 mg / d l. U rê trong huyết tương tăng khi độ lọc cầu thận giảm. Chỉ khi độ lọc cầu thận giảm dưới 60 ml / ph thì u rê máu mới bắt đầu tăng lên. Do đó, u rê máu là một xét nghiệm không nhạy trong chẩn đoán giảm chức năng lọc cầu thận. Mặt khác do u rê được tái hấp thu tại ống thận nên độ thanh lọc u rê sẽ nhỏ hơn độ lọc cầu thận thực sự. Chỉ số trung bình cộng của độ thanh lọc u rê và độ thanh lọc c re a ti ni ne: Do c re a ti ni ne có đặc tính là thường được bài tiết thêm nên độ thanh lọc c re a ti ni ne lớn hơn độ lọc cầu thận thực sự. Ngược lại, u rê được tái hấp thu nên độ thanh lọc u rê nhỏ hơn độ lọc cầu thận thực sự. Do đó, việc lấy số trung bình cộng của độ thanh lọc u rê và độ thanh lọc c re a ti ni ne sẽ làm tăng độ chính xác của độ thanh lọc hơn. Để đăng ký khám và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, Quý Khách có thể liên hệ Hệ thống Y tế Vin me ct rên toàn quốc, hoặc đăng ký khám trực tuyến TẠI ĐÂY. XEM THÊM: Tìm hiểu xét nghiệm đánh giá độ lọc cầu thận Độ lọc cầu thận bao nhiêu là bình thường? Độ lọc cầu thận ước tính (e G F R) là gì?