# Тыва Республикасы Югары Хуралы

Тыва Республикасы Югары Хуралы (тыв. Тыва Республиканың Дээди Хуралы (парламентизи), рус. Верховный Хурал Республики Тыва) ― Россия Федерациясе субъекты Тыва Республикасы парламенты, Тыва Республикасы дәүләт хакимиятенең бер палаталы закон чыгару (вәкиллекле) органы.
Тыва Республикасы Конституциясе нигезендә эшли.

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Тарих
### Югары Совет

* 1990―1991 ― Чимит-Доржу Байыр оглу Ондар
* 1991―1994 ― Каадыр-оол Алексей оглу Бичелдей

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Тарих
### Бөек Хурал

* 1994―1998 ― Каадыр-оол Алексей оглу Бичелдей
* 1998―2002 ― Шолбан Валерий оглу Кара-оол
* 2002―2010 ― ике палаталы парламент

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Тарих
### Югары Хурал

* 2010 ― х. в. ― Каң-оол Тимур оглу Даваа

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Сайлаулар
### 2014

| Фирка | Фирка | % | Урын |
| | Бердәм Россия | 84.03 | 31 |
| | Гадел Россия | 4.92 | 1 |
| | ЛДПР | 1.49 | 0 |
| Теркәлгән сайлаучылар/килү | Теркәлгән сайлаучылар/килү | 80.53 | |

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Сайлаулар
### 2019

| Фирка | Фирка | % | Урын |
| | Бердәм Россия | 80.13 | 30 |
| | ЛДПР | 7.75 | 2 |
| | Гадел Россия | 4.56 | 0 |
| Теркәлгән сайлаучылар/килү | Теркәлгән сайлаучылар/килү | 75.03 | |

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Структура
### Җитәкчелек

* Югары Хурал рәисе ― Каң-оол Тимур оглу Даваа;
* Югары Хурал рәисе урынбасары ― Ирина Петровна Самойленко;
* Комитет җитәкчеләре:
** Социаль сәясәт комитеты (комитет рәисе ― Ирина Петровна Самойленко)
** Иминлек, хокук тәртибе һәм чик буе мәсьәләләре комитеты (комитет рәисе ― Виталий Монгушевич Бартына-Сады)
** Конституция-хокукый сәясәт һәм дәүләт төзелеше комитеты (комитет рәисе ― Глухов Виктор Григорьевич)
** Федераль хакимият органнары, җирле үзидарә органнары, гражданлык җәмгыяте институтлары һәм мәгълүмат сәясәте белән үзара хезмәттәшлек комитеты (комитет рәисе ― Юрий Валерий оглу Кара-оол)
** Энергетика, төзелеш, транспорт, торак-коммуналь хуҗалык комитеты (комитет рәисе ― Алдын-Кыс Темир-оловна Конгар)
** Финанс, икътисади, инвестиция сәясәте һәм эшкуарлык комитеты (комитет рәисе ― Александра Хасаевна Донгак)
** Аграр сәясәт, Җир һәм милек мөнәсәбәтләре һәм экология комитеты (комитет рәисе ― Радислав Николаевич Наважап)

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Структура
### Комитетлар

Депутатлар арасыннан төзелә. Югары Хуралда сигез комитет оештырылган:
* Энергетика һәм төзелешне үстерү комитеты;
* Аграр сәясәт һәм табигатьтән файдалану комитеты;
* Бюджет һәм икътисади үсеш комитеты;
* Вәкилләр хураллары белән үзара хезмәттәшлек һәм җирле үзидарәне үстерү комитеты;
* Сәламәтлек саклау һәм социаль үсеш комитеты;
* Мәгариф, мәдәният, яшьләр сәясәте һәм спорт комитеты;
* Конституцион-хокукый сәясәт комитеты;
* Җәмәгать иминлеге һәм чик буе мәсьәләләре комитеты.

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Иҗтимагый әһәмиятле кануннар

2010 елның 10 октябреннән кабул ителгән Тыва Республикасы законнары:
* «Тыва Республикасы Дәүләт бүләкләре турында» Тыва Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында»
* «Ятим балаларга һәм ата-ана тәрбиясеннән мәхрүм калган балаларга социаль ярдәм күрсәтү буенча өстәмә гарантияләр турында» Тыва Республикасы Законына үзгәрешләр кертү хакында»
* «Туберкулезга каршы ярдәм һәм халыкны туберкулездан саклау турында» Тыва Республикасы Законының 10 мөддәтенә үзгәрешләр кертү хакында»
* «Психик тайпылышлардан интегүче затларга психиатрия ярдәме күрсәтү һәм социаль ярдәм күрсәтү турында» Тыва Республикасы Законының 10 мөддәтенә үзгәрешләр кертү хакында»
* «Тыва Республикасы территориясендә алкоголь продукциясен ваклап сатуны дәүләт җайга салуы һәм алкоголь продукциясен куллануны (эчүне) чикләү турында»
* «Тыва Республикасы территориясендә җиңел таксида пассажирлар йөртүгә таләпләр турында»
* «Тыва Республикасы территориясендә төнге вакытта гражданнарның тынычлыгын һәм тынлык саклау турында»
* «Тыва Республикасы муниципаль берәмлекләренең контроль-хисап органнарын оештыруның һәм эшчәнлегенең аерым мәсьәләләрен җайга салу турында»
* «Тыва Республикасы Хисап палатасы турында»
* «Тыва Республикасында аерым категориядәге гаиләләргә социаль ярдәм чаралары турында»
* «Тыва Республикасында муниципаль берәмлекнең вәкиллекле органы депутатларын, җирле үзидарәнең сайланган вазифалы кешесен сайлау турында»
* «Тыва Республикасында муниципаль берәмлекләрнең статусы турында»
* «Тыва Республикасында Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкил турында»
* «Тыва Республикасы Иҗтимагый палатасы турында»

# Тыва Республикасы Югары Хуралы
## Иҗтимагый әһәмиятле кануннар
### Фракцияләр

| Фракция | Җитәкче | Депутатлар саны | Процент |
| Бердәм Россия | Виктор Григорьевич Глухов | 30 | 94 % |
| ЛДПР | Эрес Кунзен оглу Кара-Сал | 2 | 6 % |