yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Броддус (Техас)

Броддус — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Броддус (Техас)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Броддус (Техас)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,96612 км², 0,966113 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 80 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Залеси (Яворник)

Залеси (чех. Zálesí) — Чехиянең Оломоуц крае Яворник районында урнашкан авыл.

# Залеси (Яворник)
## Географиясе

Мәйданы — 19,283 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Залеси (Яворник)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Залеси (Яворник)
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Залеси (Яворник)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 604 |
| 1880 | 615 |
| 1890 | 598 |
| 1900 | 554 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 505 |
| 1921 | 474 |
| 1930 | 456 |
| 1950 | 51 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 54 |
| 1970 | 25 |
| 1980 | 11 |
| 1991 | 7 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 20 |
| 2011 | 35 |
| 2021 | 25 |
# Чушув

һәм
Чушув — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Палечница гминасында урнашкан авыл.

# Чушув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Авехуйо Вьехо (Малиналтепек)

Авехуйо Вьехо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Malinaltepec муниципалитеты составына керә.

# Авехуйо Вьехо (Малиналтепек)
## Географиясе

Авехуйо Вьехо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Авехуйо Вьехо (Малиналтепек)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Авехуйо Вьехо (Малиналтепек)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Дземяшы (Паставский районы)

Дземяшы (белар. Дземяшы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Дземяшы (Паставский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Калпайн (Калифорния)

Калпайн — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Калпайн (Калифорния)
## Географиясе

Калпайн халык санын алу урыны мәйданы — 1,844269 км², 1,838558 км², 1,84427 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 5689 Фут, 4977 Фут һәм 1517 метр биеклектә урнашкан.
# Ганна (коммуна)

Ганна (фр. Gannat) — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
# Баренк

Баренк (фр. Barinque) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
# Дарде

Дарде (фр. Dardez) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Орийак-2

Орийак-2 (фр. canton d'Aurillac-2) — Франциянең Канталь департаментында урнашкан коммуна.
# Ягала (концлагерь)

Ягала (эст. Jägala) — Таллиннан 30 километр ераклыктагы Ягала авылы янындагы Эстония армиясенең элеккеге артиллерия полигонында урнашкан концентрацион лагерь. 1942 елның августынан 1943 елның сентябренә кадәр «Эстония» куркынычсызлык полициясе һәм СД генераль округы контролендә була.
Рәсми рәвештә Ягала мәҗбүри урман һәм кыр эшләре өчен хезмәт аша тәрбияләү лагере була. Лагерьда башка илләрдән, мәсәлән, Литва, Чехословакия, Германия һәм Польшадан Эстониягә депортацияләнгән яһүдләр яшәгән.
Раасику тимер юл станциясенә килгәч, эшкә ярамаган 3000ләп яһүдне станциядән алып китәләр һәм Калеви-Лийвада атып үтерәләр.
Лагерьда беркайчан да 200дән артык тоткын тотылмаган һәм аларның гомер озынлыгы берничә ай гына булган. 1942 елның ноябрендә, билгеле булганча, лагерьда 53 ир-ат һәм 150 хатын-кыз тотылган. Төрмәдә утыручыларның күпчелеге ахыр чиктә Таллинн үзәк төрмәсенә 1942 елның декабреннән башлап, ә калганнары июнь һәм июль айларында күчерелә. 1943 елның сентябренә лагерь ябылган, ә калган тоткыннарның күпчелеге атып үтерелгән.
Ягала концлагеренда үтерелгән кешеләрнең саны төрлечә бәяләнә. Совет тикшерүчеләре Ягала һәм Калеви-Лийва шәһәрләрендә бергәләп 2 меңнән 3 меңгә кадәр кеше үтерелгән, әмма хөкемдә 5 мең кеше язылган дигән нәтиҗәгә килә (1944 елда Гадәттән тыш дәүләт комиссиясе билгеләмәсе буенча).
# Бенгү (Бафра)

Бенгү (төр. Bengü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Серизи-ла-Саль

Серизи-ла-Саль (фр. Cerisy-la-Salle) — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
# Ешилъюрт (Теккекөй)

Ешилъюрт (төр. Yeşilyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Теккекөй илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Вилье-ле-Сек

Вилье-ле-Сек (фр. Villiers-le-Sec) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Серо Бланко (Валье де Сантияго)

Серо Бланко — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Валье-де-Сантьяго муниципалитеты составына керә.

# Серо Бланко (Валье де Сантияго)
## Географиясе

Серо Бланко Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Серо Бланко (Валье де Сантияго)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Серо Бланко (Валье де Сантияго)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Русбах-ам-Пас-Гшютт

Русбах-ам-Пас-Гшютт — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. Халлайн округы составына керә.

# Русбах-ам-Пас-Гшютт
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 813 метр биеклектә урнашкан. Абтенау, Гозау, Бад-Гойзерн һәм Штробль-ам-Вольфгангзе коммуналары белән чиктәш.
# Рю-сюр-Мозель

Рю-сюр-Мозель (фр. Rupt-sur-Moselle) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# Младошовице

Младошовице (чех. Mladošovice) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Ческе-Будейовитсе районы һәм SO ORP Trhové Sviny районында урнашкан авыл.

# Младошовице
## Географиясе

Мәйданы — 17,518039 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 476 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Младошовице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Младошовице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Младошовице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 1007 |
| 1880 | 972 |
| 1890 | 925 |
| 1900 | 912 |
| 1910 | 964 |
| 1921 | 883 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 827 |
| 1950 | 602 |
| 1961 | 561 |
| 1970 | 445 |
| 1980 | 349 |
| 1991 | 309 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 287 |
| 2014 | 369 |
| 2016 | 376 |
| 2017 | 377 |
| 2018 | 391 |
| 2019 | 411 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 418 |
| 2021 | 413 |
| 2021 | 426 |
| 2022 | 415 |
| 2023 | 420 |
| 2024 | 427 |
# Санлыҗа (Тарсус)

Санлыҗа (төр. Sanlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Яңавыл (Переволоцки районы)

Яңавыл (Зубочистка Вторая) — Ырынбур өлкәсенең Переволоцки районында урнашкан торак пункт.

# Яңавыл (Переволоцки районы)
## Сәгать поясы

Яңавыл (Переволоцки районы) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Яңавыл (Переволоцки районы)
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 90,4%, руслар — 7,4%.

# Яңавыл (Переволоцки районы)
## Шәхесләр

* Дим Дәминев
# Нәфисә Ляпина

Ляпина Нәфисә Кәбир кызы (15 декабрь 1933 ел) — галим-химик, Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1995), химия фәннәре докторы (1983), профессор (1986), БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1976).

# Нәфисә Ляпина
## Биографиясе

Нәфисә Кәбир кызы Ляпина 1933 елның 15 декабрендә БАССРның Кырмыскалы районы Сахай авылында туа. Ата-анасы мәктәптә гарәп теле укытучысы булып эшли. Башкорт язмасы латиницага күчкәч, педагоглар эшсез кала. Бакчачылык эше белән шөгыльләнә башлыйлар. Гаилә авыл хуҗалыгы инвентаре, трактор сатып ала. Әмма күмәкләштерү вакытында гаилә башлыгын төрмәгә ябалар, хатынын балалары белән сөргенгә җибәрәләр. Сөргендә Урта Азиядә, төньякта Архангельскида булалар. Атасын бер чыгаралар, бер кире утырталар. Ул 1942 елда сөргендә чагында вафат була.
Сугыштан соң, 1945 елда, гаилә Уфада төпләнә. Нәфисә Кәбир кызы Уфада 1-нче кызлар мәктәбендә укый, аны бишле билгеләренә тәмамлый.
1955 елда Нәфисә Кәбир кызы Уфа нефть институтын тәмамлый. Аннан соң Яңа Уфа нефть эшкәртү заводында оператор, СССР Фәннәр академиясенең Башкортстан филиалы Химия бүлегендә өлкән лаборант (1956-1957), кече гыйльми хезмәткәр (1957-1958); Органик химия институтында гыйльми хезмәткәр (1961-1962), тематик төркем җитәкчесе (1962-1967); өлкән гыйльми хезмәткәр (1965-1967), лаборатория мөдире (1967-2007), баш гыйльми хезмәткәр (2007 елдан) булып эшли.
«Сульфидларның терекөмеш тозлар белән комплекслы берләшмәләре» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. Нәфисә Кәбир кызы - Башкортстанда химия буенча докторлык диссертациясе яклаган беренче хатын-кыз. Докторлык диссертациясенең (1983) темасы — «Нефть дистиллятларының күкерторганик берләшмәләрен тикшерү». Фәнни хезмәтләре табигый углеводородларның күкерторганик берләшмәләре структурасын һәм үзенчәлекләрен тикшерүгә багышланган. Н.Ляпина тарафыннан Рәсәй һәм якын чит илләр нефтендәге 74 типтагы күкерторганик берләшмәнең тулы структура‑төркем составы билгеләнә, беренче тапкыр нефтьтә һәм газ конденсатында сульфоксидлар һәм сульфоннар барлыгы ачыклана. Углеводород чималын меркаптансызлаштыру,нефть һәм газ эшкәртү заводларының ң сульфидлы‑селтеле калдыкларын регенерацияләү процессы эшләнә.
Нәфисә Кәбир кызының укучылары арасында 3 фән докторы һәм 16 фән кандидаты бар.

# Нәфисә Ляпина
## Хезмәтләре

* Ляпина Н. К. — 600-ләп гыйльми хезмәт, шул исәптән 56 авторлык таныклыгы һәм патент авторы.
* Современное состояние проблемы исследования органических соединений серы нефти // Успехи химии. 1982. К. 51. Вып. 2.
* Химия и физико-химия сераорганических соединений нефтяных дистиллятов. М.: Наука, 1984.
* Башкортстан: Краткая энциклопедия. Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996.
* Five Hundred Ledgers Influence. American biographical Institute, 1994.

# Нәфисә Ляпина
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1976)
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1981)
* 2нче дәрәҗә «Ватан алдында күрсәткән хезмәтләре өчен» ордены (1999)
# Глюира

Глюира (фр. Gluiras) — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
# Пазар (Доганһисар)

Пазар (төр. Pazar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Доганһисар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Җабайытүбе

Җабайытүбе (каз. Жабайытөбе) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Җабайытүбе
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Монтгомери (Нью-Йорк)

Монтгомери — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Монтгомери (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Монтгомери (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 132 ± 1 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 410 Фут биеклектә урнашкан.
# Йыэпера (Антсла)

Йыэпера (эст. Jõepera) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Блажки (Мёрский районы)

Блажки (белар. Блажкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.

# Блажки (Мёрский районы)
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Мёрский гминасы составында авыл.

# Блажки (Мёрский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.

# Блажки (Мёрский районы)
## Халык саны

* 1921 елда авылда 123 кеше, 26 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 175 кеше, 32 хуҗалык исәпләнгән.
# Пузнувка

Пузнувка — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пилява гминасында урнашкан авыл.

# Пузнувка
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мота (Виченца)

Мота — Италиянең Венеция төбәге Костабиссара өязендә урнашкан торак пункт.

# Мота (Виченца)
## Географиясе

Мота Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Мота (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чарыксыз (Турхал)

Чарыксыз (төр. Çarıksız) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Турхал илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# GADD45B

GADD45B (ингл. Growth arrest and DNA damage inducible beta) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Марчата

Марчата (рус. Марчата) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.

# Марчата
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Марчата
## Сәгать поясы

Марчата Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Марчата
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Валдонеге (Верона)

Валдонеге — Италиянең Венеция төбәге Риволи-Веронезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Валдонеге (Верона)
## Географиясе

Валдонеге Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Валдонеге (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сент-Раме

Сент-Раме (фр. Sainte-Ramée) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Нареди

Нареди — Словениянең Велике Лаще (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Нареди
## Географиясе

Мәйданы — 2,26 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 794,9 метр биеклектә урнашкан.
# Солоуха

Солоуха (Солоуха) — Красноярск краенең Пировски районында урнашкан торак пункт.

# Солоуха
## Сәгать поясы

Солоуха Красноярск вакыты (Krasnoyarsk Time Zone, KRAT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +7:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +4 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+4 итеп күрсәтелә.

# Солоуха
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Енисей губернасының Енисейск өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Красноярск бүлгесендә, 1930-1934 елларда — Көнчыгыш Себер краенда, 1934 елдан — Красноярск краенда.

# Солоуха
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 91,5%, урыслар — 6,5%.

# Солоуха
## Урамнар

* Мәктәп ур. (рус. Школьная ул.)
* Үзәк ур. (рус. Центральная ул.)
* Яшел ур. (рус. Зелёная ул.)
# Татьяна Аристовская

Татьяна Вячеславовна Аристовская (1912 елның 2 октябре, Казан, Россия империясе — 2004 елның 29 мае, Тель-Авив, Израиль) — Россия галиме, микробиолог, биология фәннәре докторы, Докучаев һәм Вильямс премияләре лауреаты.

# Татьяна Аристовская
## Томрыш юлы

Татьяна Аристовская 1912 елның 2 октябрендә Казанда табиб Вячеслав Михайлович Аристовский гаиләсендә туа.
1929 елда Казан университетына укырга керә. 1932 елда әти-әнисе белән Ленинградка күчә һәм укуын Ленинград дәүләт университетында (ЛДУ) дәвам итә.
1936 елда ЛДУның биология факультетын, 1940 елда, «СО₂ куллану һәм карбоксил гетеротрофлар редукциясе мөмкинлекләре турында» темасына диссертация яклап, Лесгафт исемендәге табигать-фәнни институтында аспирантураны тәмамлый һәм 1945 елга кадәр шунда эшли.
1945 елдан башлап — ПАБСИ өлкән фәнни хезмәткәре. 1949 елдан ССРБ Фәннәр Академиясенең Кольская базасы туфраклар микробиологиясе лабораториясе белән җитәкчелек итә.
1954—1989 елларда — Докучаев исемендәге үзәк Туфрак белеме музееның (Ленинград) туфрак микробиологиясе лабораториясе мөдире.
1966 елда «Көлсулы туфраклар микрофлорасы һәм подзол барлыкка килү микробиология» темасына биология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.
Төньяк раса микроорганизмнарының физиологик үзенчәлекләрен өйрәнү һәм аларның әйләнә-тирә мохит шартларына мөнәсәбәте, Мурманск өлкәсе туфракларының уңдырышлылыгын арттыру өчен бактериаль ашламалар куллану өлкәсендә белгеч. Туфрак микробиологиясендә туфрак-генетик юнәлешкә нигез салучыларның берсе.
117 фәнни эш, шул исәптән 2 монография авторы.
ССРБ Фәннәр академиясенең Докучаев исемендәге премия (1970, 1965 елда чыккан «Подзол туфраклар микробиологиясе» монографиясе өчен) һәм ВАСХНИЛның Вильямс исемендәге премия (1980, «Туфрак барлыкка килү процессы микробиологиясе» монографиясе өчен (1980)) лауреаты.
1990 елда пенсиягә чыга һәм гаилә хәлләре аркасында Израильгә эмиграцияләнә. Иерусалимда җирләнгән.
Улы — РФА әгъза-корреспонденты Борис Громов.

# Татьяна Аристовская
## Басмалар

* Микрофлора почв Кольского полуострова. — Л., 1947;
* Микробиология подзолистых почв. — М.; Л., 1965;
* Микробиология процессов почвообразования. — М.; Л., 1960.
# Баянов

Баянов — фамилия.
* Әхсән Баянов (Әхсән Баян, 1927-2013), шагыйрь, прозаик, драматург, ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1988), Тукай бүләге (1999), ТР халык шагыйре (2004) .
* Баязит Баянов (Баязит Дим, 1909-1945), язучы, мөхәррир, журналист.
* Мөкамил Баянов (1929), биология фәннәре докторы (1984), профессор (1985).
* Нур Баянов (Нур Баян, 1905-1945), шагыйрь.
* Рим Баянов (1930-1996), актёр, режиссёр. БАССР халык артисты (1980).
* Эльбрус Баянов (1958), спортчы (фехтование), ССРБ чемпионы (1987-1988).
# Бым

Бым (Симоновка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае , Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ирән елгасының сул ярыннан 42 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 56 км.

# Бым
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100812111100013514
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101351
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Чепплин

Чепплин (алман. Zschepplin) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Чепплин
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 68,36 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 103 метр биеклектә урнашкан.
# Пажэжын

Пажэжын (белар. Пажэжын) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Маларыта районында урнашкан авыл.

# Пажэжын
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Капрацино (Пезаро һәм Урбино)

Капрацино — Италиянең Марке төбәге Сассокорваро өязендә урнашкан торак пункт.

# Капрацино (Пезаро һәм Урбино)
## Географиясе

Капрацино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Капрацино (Пезаро һәм Урбино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фрюжьер-ле-Пен

Фрюжьер-ле-Пен (фр. Frugières-le-Pin) — Франциянең Югары Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Гүзелъюрт (Коюлхисар)

Гүзелъюрт (төр. Güzelyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Коюлхисар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шириневлер (Адапазары)

Шириневлер (төр. Şirinevler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Адапазары илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Гоздець

Гоздець — Словениянең Лашко (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Гоздець
## Географиясе

Мәйданы — 1,33 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 473,9 метр биеклектә урнашкан.
# Муса Җәлил һәйкәле (Якутск)

Якутскида Муса Җәлилгә һәйкәл (рус. Памятник Мусе Джалилю в Якутске) ― Саха Республикасы башкаласы Якутск шәһәренең «Казан» скверында 2023 елда ачылган. «Казан» скверы һәм бюст ― Татарстанның Якутск шәһәренә бүләге.

# Муса Җәлил һәйкәле (Якутск)
## Тарих

Саха Республикасы башкаласы Якутск шәһәре үзәгендә «Казан» скверын ачу инициативасы белән Якутиянең «Туган Як» татар мәдәни үзәге иҗтимагый оешмасы (рәисе Игорь Хәлилов) чыга һәм Татарстан һәм Якутия җитәкчелеге тарафыннан хуплау таба.
Сквер төзү турында карар 2022 ел башында кабул ителгән. «Казан» скверына нигез салу (символик таш кую) тантанасы 2022 елның июнендә «Якутиядә Татарстан көннәре» кысаларында республика Президенты (2023 елның 5 февраленнән Рәисе) Рөстәм Миңнеханов катнашында узган булган.
Муса Җәлилгә һәйкәл Якутск шәһәр Думасының 2022 елның 23 ноябрендәге РЯГД–43–8 санлы карары белән урнаштырыла.
2023 елның 31 октябрендә «Казан» скверы файдалануга тапшырыла һәм бөек татар шагыйре, сугышчы, Советлар Союзы Герое Муса Җәлилгә һәйкәл куела. Сквер П. П. Романов исемендәге Якутск сәнгать училищесы (көллият) янында (Киров урамы буенча) урнашкан.
Скверны һәм һәйкәлне ачу тантанасы саха халкының традицияләре буенча алгыс (sah) фатихасы белән башланган. Тантанада Саха Республикасы Дәүләт Җыелышы (Ил Тумэн) Рәисенең беренче урынбасары Александр Жирков, Якутия хөкүмәте рәисе урынбасары Сергей Местников, Татарстан Республикасы премьер-министры урынбасары, Бөтендөнья татар конгрессы Милли Советы рәисе Васил Шәйхразиев җитәкчелегендәге Татарстан Республикасы делегациясе, Якутск шәһәре башлыгы Евгений Григорьев, Якутия Язучылар берлеге рәисе Гаврил Андросов, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесенең беренче урынбасары – Россия Федерациясе төбәкләрендә татар иҗтимагый оешмалары белән эшләү комитеты җитәкчесе Марс Тукаев һ.б. вазыйфаи затлар катнашкан.

# Муса Җәлил һәйкәле (Якутск)
## Тасвирлама

Бакча (сквер) уртасындагы аслыкка Җәлилнең бронзадан ясалган бюсты куелган. Кара граниттан ясалган аслыкның алгы ягына ак төстәге хәрефләр белән русча язылган:
   Муса Джалиль (1906 ― 1944) Татарский поэт Герой Советского Союза Лауреат Ленинской премии СССР
Постаментның алгы ягында аскарак саха телендә (татарчасы постаментның уң як, русчасы сул як кырларында) Муса Җәлилнең «Җырларым» шигыреннән «Гомерем минем моңлы бер җыр иде, Үлемем дә яңгырар җыр булып» сүзләре кергән дүрт юллык бер куплеты урнаштырылган:
   Миигин ырыа үөриппитэ көнүлгэ, Буойунну өлөргө этте ырыа... Олоһум ырыа буолта Ийэ сиргэ,
   Өлүүм да ырыа буолан сатарыз.
Сквердагы корылмалар һәм кечкенә архитектура формалары татар орнаменты белән бизәлгән. Биредә мәдәни, мәгърифәтчелек һәм массакүләм чаралар үткәрү күздә тотыла.

# Муса Җәлил һәйкәле (Якутск)
## Кызыклы факт

* Танылган шагыйрь Архип Абагинский (1907―1960) Муса Җәлилнең «Моабит дәфтәре»н якут теленә тәрҗемә итә. Бу җыентык 1963 елда чыга.
* 2015 елдан башлап, саха һәм татар шигъриятләре антологияләре, ике телдә проза җыентыклары чыккан. Татар язучыларының балалар әдәбияты антологиясе басып чыгаруга әзерләнә.
# Капелета (Пяченца)

Капелета — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Фарини өязендә урнашкан торак пункт.

# Капелета (Пяченца)
## Географиясе

Капелета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Капелета (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.