# Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты

Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты ТАССР Совнаркомы карары нигезендә 1939 елның 23 августында оештырыла, эшен шул ук елның 7 октябрь көненнән «Татар теле һәм әдәбияты фәнни-тикшеренү институты» буларак башлый.
Институтта татар теленең тарихы һәм хәзерге вәзгыяте, икетеллелек, татар әдәбияты тарихы һәм башка халык әдәбиятлары белән бәйләнеше, текстология һәм археография, татар халык авыз иҗаты, театр, рәсем, музыка сәнгатенең актуаль проблемалары тирәнтен өйрәнелә. Институт бүлекләрендә хезмәт итүче бөтен галимнәрнең уртак бурычы булып яңа концепция буенча татар халкының дөрес һәм тулы тарихын язу эше тора.

# Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
## Бүген

Бүген Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында 215 фәнни хезмәткәр эшли, тел, әдәбият һәм халык авыз иҗаты юнәлешләре буенча докторлык һәм кандидатлык диссертацияләре яклау советлары бар.
ТӘСИ галимнәре гуманитар фәннәр үсеше, татар һәм Татарстан Республикасының башка халыклары милли рухы һәм мәдәнияты торгызылуына бик зур өлеш кертәләр. Институт Мәскәү, Петербург, Башкортстан, чит ил (АКШ, Төркия, Казахстан, Үзбәкстан һ.б.) галимнәре белән тыгыз элемтәдә тора.

# Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
## Тарих

ТӘСИ Бөек Ватан сугышына кадәр 5 бүлектән тора: әдәбият, халык авыз иҗаты, татар теле, рус теле һәм тарих. 1961 елны тарих бүлегеннән археология һәм этнография бүлекләре аерылып чыга, 1968 елны сәнгать бүлеге, 1975 елны иҗтимагый фикер бүлеге оештырыла.
Үзгәртеп кору елларында институтның киләчәге яңадан карала, үсеш планына үзгәрешләр кертелә. Нәтиҗәдә, тел белеме бүлеге тел белеме һәм лексикология, лексикография бүлекләренә; археология һәм этнография бүлеге археология бүлеге һәм этнография бүлегенә; әдәбият бүлеге әдәбият бүлеге һәм кулъязмалар, текстология бүлегенә таркалалар. 1988 елны яңа икътисад бүлеге, 1990 елны тарих һәм мәдәни истәлекләр, татар энциклопедиясе бүлекләре ачыла.
1988 елдан башлап институтка Республика җитәкчелеге тарафыннан яңа эшчәнлек ‑ югары уку йортлары һәм фәнни-тикшеренү институтларында бара торган гуманитар фәннәр буенча тикшеренүләрне координацияләү, башка республикаларда, чит илләрдә яшәүче татар халкы проблемаларын өйрәнү бурычлары куела.

# Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
## Җитәкчелек

* 2006―2024 елларда Ким Миңнуллин
* 2024 елдан Илгиз Халиков

# Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты
## Танылган хезмәткәрләре

| башлау | тәмамлау | исем | тасвирлама | туу датасы | үлем датасы |
| 1940 | | Мөхетдин Корбангалиев | | 1873-10-26 1873-11-07 | 1941-06-03 |
| 2006 1988 | 2024 1996 | Ким Миңнуллин | | 1959-01-04 | |
| 1962 | 1965 | Тәлгать Галиуллин | татар әдәбият тәнкыйтьчесе, әдәбият галиме | 1938-07-22 | |
| 1974 | 1991 | Әнвәр Хәйри | | 1947 | 2014-07-20 |
| 1939 | 1972 | Хәмит Ярми | | 1904-05-05 | 1981-10-30 |
| | | Флора Әхмәтова-Урманче | | 1935-05-23 | 2007-10-16 |
| | | Нәҗип Исмәгыйлев | | 1948-07-30 | |
| 2015 | 2018 | Рөстәм Галиуллин | | 1987-11-26 | |
| 1981 | 1996 | Дамир Исхаков | | 1951-12-11 1952 | |
| | | Наҗия Борһанова | | 1924-11-12 | 2001 |
| | | Фуат Вәлиев | | 1921-05-15 | 1984-10-11 |
| 1976 | 2004 | Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова | | 1952-01-02 | |
| 1993 | 2004 | Мәлик Хәйруллин | тел белеме белгече, профессор | 1940-12-01 | 2025-02-09 |
| 1984 | 2007 | Геннадий Макаров | татар фольклорчысы, музыка белгече | 1952-03-21 | |
| 1990 | 1997 | Радик Салихов | | 1965-04-10 | |
| | | Рауза Солтанова | | 1958-09-15 | |
| | | Айсылу Башкурова-Садыйкова | филолог, публицист, фольклорчы, филология фәннәре докторы | 1946-04-27 | |
| | | Рәмиев Зөфәр Зәйни улы | әдәбият галиме, текстолог | 1938-07-25 | |
| | | Александр Григорьев | | 1903 | 1948 |
| | | Динә Вәлиева | | 1936-04-14 | |
| 1979 | 1996 | Әлфия Галләмова | | 1955-11-09 | |
| | | Назыйм Ханзафаров | | 1937-09-12 | 2023-12-31 |
| 1963 | 1997 | Пётр Старостин | | 1936-07-24 | 2012-07-03 |
| 1974 | | Рөстәм Габәшев | | 1941-05-10 | 2010-01-02 |
| 2024-07-03 | | Илгиз Халиков | тел белеме галиме, ТР ФАнең Тел, әдәбият һәм сәнгать институты җитәкчесе | 1983-08-27 | |
| 1981 | 1991 | Рәсимә Шәмсетдинова | укытучы, мөгаллим | 1954-12-15 | |
| 1977 | | Әнисә Алиева | галимә, текстолог | 1952-09-29 | |