yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мүкчәләр

Мүкчәләр (лат. Ectoprocta, или Bryozoa) — Lophophorata кладасыннан беренчел авызлы умырткасызлар. Колониаль, күбесенчә береккән диңгез хайваннары. Аерым модульләренең зурлыгы 1-2 мм дан артмый, шуышма төрләре 1 м² артык мәйданны били алалар. Колонияләр төрле формаларда була: ташлар, кабырчыклар, суүсемнәр өстендә төерләр, тәңкәләр һәм кабыклар рәвешендә үсәләр, кайберләре куаксыман, агачсыман, җилпәзә сыман булалар. Атамаларыннан аңлашылганча, кайберләренең колонияләре мүкләргә охшаган. Башкаларын гидралар,коралл полиплары һәм суүсемнәр белән бутарга мөмкин.

# Мүкчәләр
## Биология

Мүкчәләрнең колониясе күпсанлы микроскопик модульләрдән (зооидлардан) тора, аларның һәркайсы известь, хитин яки койкасыман капчыкка (зооеций, цистид) урнашкан. Цистид аерым түгел, ә полипидның катламнарының дәвамы икәнен аңлау мөһим. Зооеций тишеме аша зооидның алгы өлеше (полипид) чыга, анда капшавычлар таҗы - лофофор белән уратылган авыз тишеме урнаша. Капшавычлардагы керфекчеләр мүкчәнең авызына вак планктон һәм детрит алып килүче су агымын барлыкка китерә.
Мүкчәләр – икенчел куышлыклы хайваннар. Ашкайнату системасы элмәксыман, тышкы яктан лофофор төбендәге аналь ачыклык белән ачыла. Нерв системасы йоткылык яны ганглийлары рәвешендә һәм аннан таралучы нервлардан тора. Кан, сулыш, бүлеп чыгару системалары юк.
Гермафродитлар. Колонияләрнең үсеше җенессез, бөреләнеп үсү хисабына бара. Төче су мүкчәләре шулай ук «эчке бөреләр» – статобластлар барлыкка килү юлы белән дә үрчергә мөмкин, алар исә көзен формалашалар һәм кышлыйлар. Төче су мүкчәләренең колонияләре, нигездә, кыш башланыр алдыннан үләләр.

# Мүкчәләр
## Классификация

Якынча 5000 төрләре билгеле, шуларның 50 төре төче сулыкларда яши. Россиядә 620 төре очрый.
Татарстан территориясендә 3 төре бар.
Сырлы бүрекчә (Cristatella mucedo) суалчансыман колония булып яши, субстратка ныклап берекмәгән, акрын гына шуышырга сәләтле. Колонияләрнең тышчасы желатинлы, койкасыман. Зооидлар суырыла алмый, лофофор дагасыман, статобластлар чәнечкеле һәм ыргаклы түгәрәк формадан тора.
Йомгаксыман мүкчәләрнең (Plumatella fungosa) – кайвакыт бик зур тыгыз көрән төстәге йомгаклар рәвешендәге колонияләре төрле су асты предметларына урнашалар, шул исәптән суүткәргечләрдә билгеле бер зыян салып яшиләр. Көпшәләрнең кутикуласы хитинлашкан, зооидлар цисталар эченә суырылып керә, статобластлар һава камералы һәм тышкы ыргакларсыз.
Шуышма мүкчәләр (P. repens) – ятып үскән тармаклы көпшәләр рәвешендәге колония, субстратка ныклап берегә. Көпшәләрнең кутикуласы хитинлашкан, зооидлар эчкә суырыла ала, статобластлар 2 төрле: утырма түгәрәк һәм озынча вак түгәрәк, нык хитинлы кутикула белән капланган иркен йөзүчеләр.
Мүкчәләр суларның химик токсиннар белән пычрануына бик сизгер.
3 класска бүленәләр:
* Gymnolaemata - диңгез мүкчәләре.
* Phylactolaema - төче су формалары.
* Stenolaemata - диңгез формалары.
# Морейра-де-Жераш-ду-Лима

һәм
Морейра-де-Жераш-ду-Лима — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Geraz do Lima (Santa Maria, Santa Leocádia e Moreira) e Deão муниципалитетына карый.

# Морейра-де-Жераш-ду-Лима
## Географиясе

Мәйданы — .
# Юкатан (штат)

Юкатан (исп. Yucatán) — Мексика штатларының берсе, ул Юкатан ярымутравының төньягында, Мексика култыгы буенда урнашкан. Юкатан борынгы Майя мәдәниятенең үзәге булып тора һәм үзенең танылган тарихи урыннары, шул исәптән Чичен Ица, Ушмаль һәм Эк Балам белән мәшһүр. Штатның башкаласы Мерида — бай мәдәниятле шәһәр, анда колониаль архитектура, музейлар һәм сәнгать тормышы киң үсеш алган. Юкатан шулай ук уникаль сеноталар белән танылган — алар табигый известьташ коелары булып, саф су белән тулы һәм зур мәдәни әһәмияткә ия. Табигый һәм тарихи мирасыннан тыш, Юкатан үзенең төрле экосистемалары, пляжлары һәм майялар традицияләренә нигезләнгән милли ризыклары белән дан тота.
Юкатанның Мексика култыгы буенда урнашу тарихта сәүдә үзәге буларак әһәмиятен арттырган. Бүген ул экологик туризм, мәдәни мирас һәм ял итү өчен популяр урын булып тора, туристларны һәм тарих сөючеләрне үзенә җәлеп итә.

# Юкатан (штат)
## Тарих

1823 елда нигезләнгән.

# Юкатан (штат)
## Административ бүленеш

106 муниципалитет (2019).
# Şolom Aleyxem

Şolom (Şolem) Aleyxem (2 mart, 1859 - 13 may, 1916) - İdiş ädäbiäte yazuçısı häm populár yumorist, anıñ ícatta novellar, pieslär, mäzäklär. İdiş yazuçılarnı alğa cibärü öçen bik küp eş eşli, balalarğa İdiş telendä yuzçılardan iñ berençese.
Şolem Yakov Rabinoviç isemle (Urısça: Рабино́вич) xäzerge Ukrainadağı Pereyaslav şähärendä tua. Şolom Aleyxem icadi isemen ala. Kitaplarğa räsemnär yasí, uqıtuçı häm ravvin bulıp eşli. Başta Urısça häm İvritçä yaza, läkin 1883.tän İdiş telendä qırıqlap tom bastırıla. Şul waqıtta Räsäy yähüdläre arasında yazu häm icadi tele İvrit tele bula, bu telne uqımışlı Yähülär genä belälär. Şolem Aleyxem Räsäyneñ öç million nadan İdiş telendä genä söyläşäwçe Yähülär öçen yaza.
Citeşterüçänlege bik zur bula, monnan tış, ul başqa İdiş yazuçılarnı danın tarata. Die Yiddishe Folksbibliotek yıllıq basmasın möxärrirlek qıla. Awrupada häm Quşma Ştatlarda leksilär uqıy. Anıñ äsärlär törle tellergä tärcemä itelgän. Alarnıñ iñ populár: "Söt sawıtı Tevye" äsäre. Äsärendä yähüdlär-urıslarğa mönäsäbätlär, Qaragruhçılar pogromnarı (cäberläre) yazıp birgän.
Zolımnı sizep Şolom Aleyxem 1905. yılda Şveytsariägä küçä, soñraq, 1914.tä, Quşma Ştatlarğa küçep, Nyu York şähärendä urnaşa. Bu urında ul 57 yäştä ülä.

# Şolom Aleyxem
## Läñkerlär

* Şälom Aleyxem Päräwäzdä 2004 елның 15 декабрь көнендә архивланган.
* The Bloody Hoax (a book review)
# Ле-Вьей-Боже

Ле-Вьей-Боже (фр. Le Vieil-Baugé) — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Тамгалы-Тас

Координаталары 44°03′43″ т. к. 77°00′02″ кч. о.
Тамгалы́-Та́с («тамгалы таш») — Алматы шәһәреннән 120 км төньякка Или елгасы янында ызанлык, анда кыяларда күп петроглифлар, серле Илаһлар сурәтләре, соңрак вакыт Буддачылык язмалары сакланып калган. Петроглифлар арасында меңнәрчә таш кыя сурәте аералар, алар арасында иң мәшһүрләре булып Будда Шакьямуни сурәтләре, Чиксез Яктылык Буддасы Амитабха һәм Чиксез Мәрхәмәтлелек бодхисаттвасы Авалокитешвара сурәтләре тора. Буддачылык рәсемнәре һәм язмаларыннан тыш VIII-IX гасыр борынгы төрки руник язмалар белән таш бар, бу язмаларны фараз ителгәнчә кыпчаклар калдырган. Тамгалы-Тас мәдәни һәйкәл буларак Казакъстан хөкүмәте яклавы астында булып тора һәм ачык күк астында Буддачылык гыйбадәтханәсе булып тора, моның турында ызанлыкка кергәндә тактада әйтелә.

# Тамгалы-Тас
## Тарихы

X гасырда Җидесуга барганда Буддачылык миссияләрнең берсе Или елгасы ярында туктагач, җир тетрәве булган һәм зур таш кыя кисәге җиргә төшкән, моны Һиндстанга кайтырга кирәк дип юраганнар. Ватылып төшкән кыя кисәгендә алар тарафыннан Будданың өч сурәте кисеп ясалган булган. Башка юрама буенча язмалар калмыклар тарафыннан «тодорхой номын бичиг»-та («ачык әдәби язу») ясалган булган, ул 1648 елда Зая Пандита Огторгуйн тарафыннан ясалган булган һәм өч гасыр буена күчмә монголлар тарафыннан кулланылган булган, алар Будда образларын кисеп ясаганнар. Тамгалы-Таста ташларның өйрәнүе XIX гасыр ахырында башланган булган. 1856 елда Чокан Вәлиханов урынның рәсемнәрен ясаган, 1899 елда монголистика белгече Алексей Позднеев Рус Археологик җәмгыяте "Язмалар"ында язмаларның һәм рәсемнәрнең тәфсилле тасвирламасын биргән. 1897 елда урынны өйрәнгән Николай Пантусов шулай дип язган:
   Киргизами в то время называли казахов. Кочующие в этой местности, говорят только, что они из рассказов своих предков знают, что начерченные изображения и надписи на камнях были сделаны калмыками ещё до прихода на эти места киргизов. Кочующие здесь киргизы прибыли сюда лет двадцать тому назад с рек Каратал и Коксу; раньше их здесь жили дулаты, которые ушли в Верненский уезд. О Тамгалы Тас киргизы эти имеют весьма недостаточные сведения. Местность Тамгалы Тас получила своё название уже от киргизов и означает «камень со знаками».
Ренато Сала — Италия археологы бу урынны шулай дип сыйфатлаган:
   Тамгалы Тас – бик сирәк һәйкәл. Бу буддачылыкның изге гыйбадәтханәсе, ул дога һәм медитация өчен кулланылган булган. Тамгалы Таска охшаш сурәтләр Кыргызстанда, Кытайда, Һиндстанда, Пакьстанда һәм Буддачылыкның Ватанында Тибетта табылган булган.Буддачылык Ватаны....- Хәзерге Непал.

# Тамгалы-Тас
## Шәхси кулларга тапшыру

2016 елның 14 апрелендә Или елгасы буенда Тамгалы-Тас ызанлыгының дәүләт территориясе шәхси мәйданы ваклап сату белән шөгыльләнгән (ТОО «Эксим Коммерс Групп») ширкәтенә бирелгән булган..
# Лготи (Вортова)

Лготи (чех. Lhoty) — Чехиянең Пардубице крае Вортова районында урнашкан авыл.

# Лготи (Вортова)
## Географиясе

Мәйданы — 5,387 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лготи (Вортова)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лготи (Вортова)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лготи (Вортова)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 140 |
| 1880 | 108 |
| 1890 | 110 |
| 1900 | 108 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 100 |
| 1921 | 80 |
| 1930 | 104 |
| 1950 | 67 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 66 |
| 1970 | 59 |
| 1980 | 46 |
| 1991 | 35 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 29 |
| 2011 | 28 |
| 2021 | 26 |
# Лас Хунтас де Чупикуаро (Зирандаро)

Лас Хунтас де Чупикуаро — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сирандаро муниципалитеты составына керә.

# Лас Хунтас де Чупикуаро (Зирандаро)
## Географиясе

Лас Хунтас де Чупикуаро Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лас Хунтас де Чупикуаро (Зирандаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лас Хунтас де Чупикуаро (Зирандаро)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Тушналы

Тушналы (таулы чирм. Тышнал, рус. Тушналы) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Тушналы
## Сәгать поясы

Тушналы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тушналы
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Пусуш

һәм
Пусуш — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. Pussos São Pedro муниципалитетына карый.

# Пусуш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Салават Фаязов

Салават Фаязов, Салават Фоат улы Фаязов (Салават Фаатович Фаязов; 1958 елның 12 ноябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Калинин районы, Иске Кадермәт) ― очучы, генерал-майор, корпус командиры. Россия Федерациясенең атказанган хәрби очучысы (2001)

# Салават Фаязов
## Тәрҗемәи хәле

1958 елның 12 ноябрендә Татарстан АССР Калинин (1959 елдан Актаныш) районы (хәзер Иске Сәфәр авыл җирлегенә керүче) Иске Кадермәт авылында колхозчы гаиләсендә туган.
Пучы урта мәктәбен тәмамлагач (1976), Ставрополь шәһәрендәге һава һөҗүменнән саклану очучылары һәм штурманнары югары хәрби авиация училищесына укырга кергән.
1980 елдан ― Амурдагы Комсомольск шәһәрендә истребитель авиаполкында очучы. Су-15 юл кисүче очкычында, Су-27 истребителендә, соңрак МиГ-31 истребителендә очып, ил күген саклаган, өлкән очучы, бүлекчә командиры, эскадрилья командиры урынбасары, экадрилья командиры булган. Гомеренең 2500 сәгатен һавада үткәргән.
1988 елдан Г. К. Жуков исемендәге һава һөҗүменнән саклану хәрби команда академиясендә укыган.
Хәрби академияне тәмамлагач, Мурманск өлкәсе Кола районы Килпъявр бистәсендә, Яңа Җир архипелагының Южный утравында урнашкан А́мдерма-2 хәрби аэродромында, Архангельск өлкәсе Котлас шәһәрендә полк авиаочышлар куркынычсызлыгы хезмәте башлыгы, командир урынбасары булып хезмәт иткән.
1996 елдан Ленинград өлкәсендәге авиаполк командиры, тагын 3 елдан Санкт-Петербургта урнашкан һава һөҗүменә каршы корпус командиры итеп билгеләнгән.
2000 елда Архангельскига дивизия командиры итеп күчерелгән.
2002 елдан ― Тверь өлкәсе Ржев 32нче һава һөҗүменнән саклану корпусы командиры урынбасары.
2005 елның 1 сентябреннән Россия Федерациясе Кораллы Көчләре Генераль штабының академиясенә укырга кабул ителгән. Академияне тәмамлагач, корпус командиры итеп билгеләнгән.

# Салават Фаязов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Кызыл Байрак ордены
* 2001 елның 4 августы ― Россия Федерациясенең атказанган хәрби очучысы ― авиация техникасын үзләштерүдәге аерым казанышлары, очучы кадрларны тәрбияләүдә һәм укытуда югары күрсәткечләре һәм хәрби авиациядә күпьеллык авариясез очу эше өчен.

# Салават Фаязов
## Шәхси тормышы

Гаиләле. Хатыны Рәзинә Фаиз кызы (Актаныштан). Балалары: кызы һәм улы.
# Косоротково

Косоротково (чирм. Важыкполко, рус. Косоротково) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Косоротково
## Сәгать поясы

Косоротково Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Косоротково
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Малиновка (Чуел районы)

Малиновка (чуаш. Малиновка, рус. Малиновка ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429915. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241820005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600005800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Малиновка (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 40 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Ле Казете (Римини)

Ле Казете — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Римини өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Казете (Римини)
## Географиясе

Ле Казете Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Казете (Римини)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Позада-де-Сарамагуш

һәм
Позада-де-Сарамагуш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Вила-Нова-ди-Фамаликан муниципалитетына карый.

# Позада-де-Сарамагуш
## Географиясе

Мәйданы — 1,54 км².
# Хосе Апарисио

Хосе Апарисио (испан телендә: José Aparicio e Inglada) — испан живописецы, король Фердинанд VII-нең сарай яны рәссамы.

# Хосе Апарисио
## Тәрҗемәи хәле

1773 елда Аликантеда туган. Живописьне Валенсиядә, Сан-Карлос король нәфис сәнгать академиясендә өйрәнә башлаган. 1793 елда Академиянең “живопись” номинациясендә ел саен бирелә торган премиясен алган. Соңыннан өйрәнүен Мадридта Сан-Фернандо Король нәфис сәнгать академиясендә дәвам иткән. 1796 елда испан сарай янына фаворит Мануэль Годойга дан җырлаучы аллегорик картинаны тәкъдим итә («Годой король Карл IV өчен Базель тынычлык килешүе»нә ирешә), анда тынычлык фаворит король янына алып килә торган матур хатын-кыз кыяфәтендә сурәтләнгән. Бу картина өчен рәссам испан сарай яныннан Парижда һәм Римда укуны дәвам итәр өчен грант алган. Башта ул Парижга барган, анда ул Жак-Луи Давидның беренче испан өйрәнчеге булган. 1807 елда, мөгаен, Парижда 10 ел тирәсе яшәп алып рәссам Римга киткән. Ул Испаниягә француз бәреп керүе турында хәбәрне бик тискәре кабул иткән, яңа король Хосега (Наполеонның ир туганы Жозеф Бонапартка) ант итүдән баш тарткан, шуннан соң Римда арестланган булган һәм анда күзәтү астында берничә ел үткәргән. Бары тик Наполеонның төшерелүе һәм испан тәхетенә Карл IV-нең варисы Фердинанд VII-нең кайтуы Апарисиога Испаниягә кайтырга мөмкинчелек биргән (1815).
Кайткач, рәссам яңа корольнең шәфкатьләре белән яудырылган булган һәм сарай яны рәссамы дәрәҗәсенә ия булган. Ул Мадридта тора башлаган һәм “Испаниягә дан” картинасы өстендә эшкә керешкән, аңа ул ике ел сарыф иткән. Аннан соң 1829 елда шуның өчен Сан-Карлос Академиясенең “шәрәфле академик” дәрәҗәсенә ия булган “Король Фердинанд VII-нең Санта-Мария портында төшүе” картинасын кертеп тулы рәт патриотик картиналар барган. Тарихи картиналардан тыш ул портретлар ясаган; остаз булган. Соңрак Апарисио Сан-Карлос академиясенең директоры булган, әмма вазифада озак булмаган. 1833 елда Фердинандның үлеменнән соң яңа либераль хөкүмәт аны өнәп бетерми башлаган, чөнки аны консерватор һәм ретроград дип санаганнар. Ул бөтен постлардан кечкенә генә пенсия белән китәргә мәҗбүр булган. 1838 елда Мадридта фәкыйрьлектә 64 яшендә үлгән.
# Лафарр (Югары Луара)

Лафарр (фр. Lafarre) — Франциянең Югары Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Лгота под Ржадчем

Лгота под Ржадчем (чех. Lhota pod Radčem) — Чехиянең Пльзень крае Рокицани һәм Рокицани районында урнашкан авыл.

# Лгота под Ржадчем
## Географиясе

Мәйданы — 7,384297 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 498 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Лгота под Ржадчем
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота под Ржадчем
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота под Ржадчем
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 848 |
| 1880 | 782 |
| 1890 | 668 |
| 1900 | 640 |
| 1910 | 542 |
| 1921 | 513 |
| 1930 | 484 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 383 |
| 1961 | 380 |
| 1970 | 344 |
| 1980 | 273 |
| 1991 | 249 |
| 2001 | 267 |
| 2011 | 321 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 322 |
| 2016 | 323 |
| 2017 | 316 |
| 2018 | 319 |
| 2019 | 317 |
| 2020 | 313 |
| 2021 | 313 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 320 |
| 2022 | 310 |
| 2023 | 315 |
| 2024 | 313 |
# Нурумбал (Семисола авыл җирлеге)

Нурумбал (чирм. Нурӱмбал, рус. Нурумбал) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Нурумбал (Семисола авыл җирлеге)
## Сәгать поясы

Нурумбал (Семисола авыл җирлеге) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Нурумбал (Семисола авыл җирлеге)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Парадела (Барселуш)

Парадела — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Барселуш муниципалитетына карый.

# Парадела (Барселуш)
## Географиясе

Мәйданы — 8,36 км².
# Андрей Жданов

Андрей Александр улы Жданов (Андрей Александрович Жданов, 14 (26) сентябрь 1896(18960926), Мариуполь, Екатеринослав губернасы, Рәсәй империясе — 31 август 1948, Новгород өлкәсе, РСФСР, ССРБ) — ССРБ фирка һәм дәүләт эшлеклесе.
БҮБК һәм ССРБ ҮБК әгъзасы, ССРБ Югары Шурасының 1-2 чакырылышлары депутаты. Генерал-полковник (1944 тән).

# Андрей Жданов
## Тәрҗемәи хәле

Халык укуханәләре инспекторы гаиләснедә туган. Рус милләтеннән. Тверь шәһәрендә рель укуханәне тәмамлаган.
* 1917 нең августыннан РСДЭ(б)Фның Шадрин шәһәр комитеты рәисе.
* 1918—1920 елларда Кызыл Гаскәрдә сәяси эштә.
* 1920-1922 елларда фирканең Тверь губерна комитеты җаваплы сәркәтибе урынбасары, Тверь губбашкармасы рәисе.
* 1922 дән Түбән Новгород губерна комитетында бүлек мөдире, 1924 тән БК(б)Фның Түбән Новгород (Горький) губерна (өлкә, край) комитеты беренче сәркәтибе.
* 1934 тә БК(б)Ф ҮК сәркәтибе, бер үк вакытта 1934—1944 елларда БК(б)Фның Ленинград шәһәр һәм өлкә комитетлары рәисе.
* Бөек Ватан сугышы вакытында Төньяк-Көнбатыш юнәлеш һәм Ленинград фронты хәрби шуралары рәисе.
* 1946—1947 елларда ССРБ ЮШ Берлек Шурасы рәисе.
Мәскәүнең Кызыл мәйданында җирләнгән.

# Андрей Жданов
## Хәтер

* Мариуполь шәһәре 1948—1989 елларда Жданов дип аталган булган; 1939—1989 елларда Жданов исемен Азәрбайҗандагы Бейләгән шәһәре дә йөрткән.
* Казандагы Нурсолтан Назарбаев урамы элек Жданов урамы дип аталган булган.
# Кошноруй

Кошноруй (чуаш. Кăшнăруй, рус. Кошноруй ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429315. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216820001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700004300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Кошноруй
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 261 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Минделу (Вила-ду-Конде)

Минделу — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Вила-ду-Конди муниципалитетына карый.

# Минделу (Вила-ду-Конде)
## Географиясе

Мәйданы — 5,44 км².
# Муса Җәлил бюсты (Бәгәрәктамак)

Муса Җәлил бюсты (рус. Бюст Мусы Джалиля) ― Россия Федерациясенең Чиләбе өлкәсе Коншак районы Бәгәрәктамак авылында 2024 елның 1 ноябрендә урнаштырылган һәйкәл-бюст. Татар патриот-шагыйре, Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты Муса Җәлилнең (1906―1944) исемен мәңгеләштерү максатында ачылган.

# Муса Җәлил бюсты (Бәгәрәктамак)
## Тарих

2024 елның 1 ноябрендә Коншак районы Бәгәрәктамак авылында ачылган һәйкәл-бюст Татарстан Республикасы Хөкүмәте, җирле иганәчеләр һәм җәмәгатьчелек вәкилләре ярдәмендә эшләнгән һәм урнаштырылган. Әлеге проектның инициаторы һәм төп тормышка ашыручысы ― Эльза Рәхим кызы Газизова. Постамент Бәгәрәктамактан чыккан эшмәкәрләр хисабына сатып алынган һәм урнаштырылган. Бөтендөнья татар конгрессы акчасына әзерләнгән бюстның авторы ― Россия Рәссамнар берлеге әгъзасы, Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе, Санкт-Петербург дәүләт Кино һәм телевидение институты доценты Винера Абдуллина.
Һәйкәл-бюстны ачу тантанасында Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары, Бөтендөнья татар конгрессының Милли Шура рәисе Васил Шәйхразыев, Чиләбе өлкәсе хөкүмәте рәисе урынбасары Маргарита Павлова, Коншак районы башлыгы Рамил Вәкилов, Чиләбе һәм Курган өлкәләре мөселманнары Диния нәзарәте рәисе мөфти Ринат хәзрәт Раев, Бәгәрәктамак тумасы тарихчы галим Альберт Борһанов һәм башка кунаклар катнашкан.

# Муса Җәлил бюсты (Бәгәрәктамак)
## Тасвирлама

Һәйкәл Бәгәрәктамак урта гомуми белем бирү мәктәбе янындагы скверда урнашкан.
Постаментның алгы ягында татар (өстә) һәм рус (аста) телләрендә язылган:
   Муса Җәлил (1906―1944) Бөек татар шагыйре Советлар Союзы Герое Ленин премиясе лауреаты
   Муса Джалиль (1906―1944)
   Великий татарский поэт Герой Советского Союза Лауреат Ленинской
   премии
Постаментның ике ягына русча (сулда) һәм татарча (уңда) Муса Җәлилнең «Җырларым» шигыреннән юллар язылган:
   Гомерем минем моңлы бер җыр иде,
   Үлемем дә яңрар җыр булып. Муса Җәлил
   Жизнь моя песней звенела в народе, Смерть моя песней борьбы прозвучит! Муса Джалиль
Постаментның арткы ягында рус телендә язылган:
   В дар жителям села
   Усть-Багаряк от республики Татарстан.
   Город Казань
   Автор бюста:
   Скульптор
   Винера Абдуллина Город
   Санкт-Петербург,
   Заслуженный деятель
   искусств Республики
   Татарстан, 2024 год.
# Урта Баграж

Урта Баграж — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Почта индексы — 423516.

# Урта Баграж
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.8 °C | 4.3 °C | 13.3 °C | 18.6 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 12 °C | 4.2 °C | -5.1 °C | -10.5 °C | 3.9 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

# Урта Баграж
## Шәхесләр

* Гурий Тавлин (1925―1998), язучы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1996).
# Ерак Сорма

Ерак Сорма (чуаш. Анат Сурăм, рус. Дальние Сормы ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429315. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216820002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700002700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Ерак Сорма
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 328 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).