yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Эль Салто (Сан Мигел де Альенде)

Эль Салто — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Мигель-де-Альенде муниципалитеты составына керә.

# Эль Салто (Сан Мигел де Альенде)
## Географиясе

Эль Салто Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Салто (Сан Мигел де Альенде)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Салто (Сан Мигел де Альенде)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Сан Хосе де Грасия (Юририя)

Сан Хосе де Грасия — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Юририя муниципалитеты составына керә.

# Сан Хосе де Грасия (Юририя)
## Географиясе

Сан Хосе де Грасия Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Сан Хосе де Грасия (Юририя)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Хосе де Грасия (Юририя)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# (16852) Nuredduna

(16852) Nuredduna — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16852) Nuredduna
## Тарихы

1997 елның 21 декабрендә А. Лопес, Р. Пачеко тарафыннан Мальорка обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 YP2» саналган.
# Загожице (Сташовский повяты)

Загожице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Богоря гминасында урнашкан авыл.

# Загожице (Сташовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ляно-Формага (Бреша)

Ляно-Формага — Италиянең Ломбардия төбәге Гарньяно өязендә урнашкан торак пункт.

# Ляно-Формага (Бреша)
## Географиясе

Ляно-Формага Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Ляно-Формага (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пасо Какавананче, Пинзан Морадо (Хенерал Элиодоро Кастильо)

һәм
Пасо Какавананче, Пинзан Морадо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Хенераль-Элиодоро-Кастильо муниципалитеты составына керә.

# Пасо Какавананче, Пинзан Морадо (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Географиясе

Пасо Какавананче, Пинзан Морадо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Пасо Какавананче, Пинзан Морадо (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Пасо Какавананче, Пинзан Морадо (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Нецешть

Нецешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Стойлешть (коммуна) коммунасына карый.

# Нецешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# (7074) Мукке

(7074) Мукке (лат. Muckea) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7074) Мукке
## Тарихы

1977 елның 10 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 RD3» саналган.
# Су борчалары

Су борчалары (Daph­nia) - тармакмыеклы кысласыманнар ыругы. 26 төре билгеле. Татарстан территориясендә дафнияләр pulex, дафнияләр magna, дафнияләр cristata, дафнияләр longispina, дафнияләр cucullata һ.б. очрый. Төче сулыклар планктонында күп.
0,5-6 мм озынлыкта (аталары аналарыннан ваграк); яннарын каплаган үтә күренмәле кабырчык алгы якта томшыксыман орыга күчә, өскә тырпаеп, ишү органы ролен уйнаучы бер пар тармаклы мыекчасы бар. Башында кечкенә мыекчалар пары (кыска мыекчалар) һәм өзлексез хәрәкәтчел катлаулы зур күз урнашкан. Арка ягында, тән һәм кабырчык арасында, йомырка җитлегә торган оя камерасы бар. Дафнияләр аерым җенесле. Ана затлар җәйге чорда партеногенез ысулы белән (аталанудан башка) үрчиләр һәм берничә буын бирәләр. Ата затлар, гадәттә, уңай булмаган шартлар башлангач яки көзен күренәләр. Аталанудан соң ана дафнияләр калын тышча белән капланган 1-2 йомырка сала. Язын алардан ана дафнияләр җитлегә. Дафнияләр бактерияләр, беркүзәнәкле суүсемнәр, иң түбән төзелешлеләр һәм үсемлек детриты кисәкчәләре белән тукланалар.
Балыклар өчен яхшы азык; аквариумчылар тарафыннан үрчетелә. Дафнияләр magna биотест үткәрүдә кулланыла.
# Жюманкур

Жюманкур (фр. Jumencourt) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Селлерсвилл (Пенсильвания)

Селлерсвилл — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Селлерсвилл (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1738 елда нигезләнгән.

# Селлерсвилл (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1,17 квадрат миль, 3,026626 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1161 метр биеклектә урнашкан.
# Яңа Алгашы

Яңа Алгашы (рус. Новые Алгаши) — Сембер өлкәсенең Чынлы районында урнашкан сала.

# Яңа Алгашы
## Сәгать поясы

Яңа Алгашы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Яңа Алгашы
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (96,4%), руслар (3,8%).
# Лере (Франция)

Лере (фр. Léré) — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
# Игитово

Игитово (рус. Игитово) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.

# Игитово
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Игитово
## Сәгать поясы

Игитово Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Игитово
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: ?.
# Бреда Гвацона (Кремона)

Бреда Гвацона — Италиянең Ломбардия төбәге Ка’-д’Андреа һәм Торре-де-Пиченарди өязендә урнашкан торак пункт.

# Бреда Гвацона (Кремона)
## Географиясе

Бреда Гвацона Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Бреда Гвацона (Кремона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Петия

Петия — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. Бунешть (коммуна, Сучава) коммунасына карый.

# Петия
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 332 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Перл-Сити

Перл-Сити — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Перл-Сити
## Географиясе

Перл-Сити халык санын алу урыны мәйданы — 26,017744 км², 26,017755 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 27 метр биеклектә урнашкан.
# Каменице (Добшин)

Каменице (чех. Kamenice) — Чехиянең Урта Чехия крае Добшин районында урнашкан авыл.

# Каменице (Добшин)
## Географиясе

Мәйданы — 0,549 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Каменице (Добшин)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Каменице (Добшин)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Каменице (Добшин)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 124 |
| 1880 | 140 |
| 1890 | 115 |
| 1900 | 116 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 113 |
| 1921 | 108 |
| 1930 | 101 |
| 1950 | 71 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 104 |
| 1970 | 82 |
| 1980 | 79 |
| 1991 | 80 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 97 |
| 2011 | 134 |
| 2021 | 178 |
# (20145) 1996 SS4

(20145) 1996 SS4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20145) 1996 SS4
## Тарихы

1996 елның 20 сентябрендә BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 SS4» саналган.
# Зур Мясная

Зур Мясная — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае , Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вильва елгасының уң ярыннан 129 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

# Зур Мясная
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусовая, Кын авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100712111100011665
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101166
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Нортемптон (Фултон, Нью-Йорк)

Нортемптон — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Нортемптон (Фултон, Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Нортемптон (Фултон, Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 89,9 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Уварово (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)

Уварово (каз. Уварово) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Уварово (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Обдасола

Обдасола (чирм. Овдасола, рус. Обдасола) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.

# Обдасола
## Сәгать поясы

Обдасола Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Обдасола
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Нуру (Силифке)

Нуру (төр. Nuru) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Наипли (Герменҗык)

Наипли (төр. Naipli) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Герменҗык илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сент-Элмо (Иллинойс)

һәм
Сент-Элмо — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.

# Сент-Элмо (Иллинойс)
## Тарихы

Сент-Элмо шәһәре 1871 елда нигезләнгән.

# Сент-Элмо (Иллинойс)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,21 квадрат миль, 2,532319 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 187 метр биеклектә урнашкан.
# (16924) 1998 FL61

(16924) 1998 FL61 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16924) 1998 FL61
## Тарихы

1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FL61» саналган.
# Гемилтон (Алабама)

Гемилтон — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.

# Гемилтон (Алабама)
## Тарихы

Гемилтон шәһәре елда нигезләнгән.

# Гемилтон (Алабама)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 98,613957 км², 98,621875 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 149 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Хыркакөй (Коҗасинан)

Хыркакөй (төр. Hırkaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мирешу-Маре (Прахова)

Мирешу-Маре — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. Синджеру (коммуна) коммунасына карый.

# Мирешу-Маре (Прахова)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 220 метр биеклектә урнашкан.
# Нецково (Диңгез буе воеводалыгы)

Нецково — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Потенгово гминасында урнашкан авыл.

# Нецково (Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 1590

NGC 1590 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1590
## Тарихы

Әлеге галактика 1865 елда Алмания астрономы Генрих Луи д’Арре тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Кече Корченак

Кече Корченак — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тяжин елгасының сул ярыннан 113 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

# Кече Корченак
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200019030
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201903
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Пгов

Пгов (чех. Phov) — Чехиянең Урта Чехия крае Собегрди районында урнашкан авыл.

# Пгов
## Географиясе

Мәйданы — 0,762 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Пгов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Пгов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Пгов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 91 |
| 1880 | 100 |
| 1890 | 96 |
| 1900 | 88 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 74 |
| 1921 | 81 |
| 1930 | 71 |
| 1950 | 54 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 47 |
| 1970 | 18 |
| 1980 | 14 |
| 1991 | 6 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 6 |
| 2011 | 12 |
| 2021 | 22 |
# Аркадий Воробьёв

Аркадий Никитич (Никитович) Воробьев (3 октябрь, 1924, Тәтеш — 22 декабрь, 2012, Мәскәү) — совет авыр атлеты, галим, язучы. ССРБ-ның атказанган спорт мастеры (1952), ССРБ-ның атказанган тренеры (1964). Олимпия чемпионы (1956, 1960 еллар), 1952 елда бронза призеры, берничә тапкыр дөнья, 1950-1959 елларда Европа һәм ССРБ чемпионы һәм рекордсмены (26 дөнья рекорды). Бөек Ватан сугышында катнашкан.
Аркадий Воробьев хөрмәтенә Тәтештә урам аталган.

# Аркадий Воробьёв
## Биографиясе

Аркадий Никитич Воробьев крестьян гаиләсендә туган. Атасы — Никита Яковлеви Воробьевч (1865-1940), әнисе — Прасковья Александровна (89 ел яшәгән). Борис агасы һәм апасы Нинадан соң гаиләдә кечесе була. Атасы һәм аның агайлары билгеле йодрык сугышы көрәшчеләре була.
1928 елдан 1933 елга кадәр гаилә, ачлыктан качып, Бакы шәһәрендә яши. Балачагы һәм яшьлеге Идел яры янында, Тәтеш шәһәрендә үтә.
1943 елда фронтка эләгә. Яшь кызылармеец Кобулетида сынау үтә, аннан Геленджикта водолаз мәктәбендә укый. Аны тәмамлаганнан соң Кара диңгез флотына хезмәткә җибәрелә. Контузия ала, хәрби наградаларга лаек була, шул исәптән, «Батырлык өчен» медале (ССРБ), Кызыл Йолдыз ордены һәм II дәрәҗә Ватан сугышы орденына лаек була. Сугыштан соң Одесса портын тергезүдә катнаша. Шунда ук 1946 елларда авыр атлетика белән мавыга башлый. «Водник» спорт клубында катнаша, «ССРБ-ның спорт мастеры» нормативын үти һәм «Кара диңгез флоты чемпионы» исемен яулый.
1947-1963 елларда Свердловск шәһәрендә яши, Свердловск кала советы депутаты була, Свердловск шәһәр башкарма комитетының физик культура һәм спорт буенча депутат комиссиясенең беренче рәисе була.
1954 елдан КПСС әгъзасы.
Өч Олимпиадада катнаша. Хельсинки шәһәрендә Олимпиадада (1952) бронза призеры була. Киләсе ике олимпиадада Аркадий Воробьев дөнья рекордын яулый. Биш тапкыр дөнья чемпионы (1953, 1954, 1955, 1957, 1958). Биш тапкыр Европа чемпионы (1950, 1953, 1954, 1955, 1958). Ун тапкыр ССРБ чемпионы (1950-1959). Уртача һәм ярым уртача авырлыкта 21 дөнья рекорды һәм 37 ССРБ рекорды куя.
1960 елларда ССРБ җыелма командасының өлкәнтренеры була һәм 1964 һәм 1968 елларда Олимпия уеннарында ике тапкыр аңа җиңү китерә.
Свердловск медицина институтын тәмамлый (1957). Медицина фәннәре докторы (1970), профессор (1972). Физик культураның Мәскәү дәүләт академиясе ректоры (1977-1991).
1995 елда Воробьев авыр атлетиканың халыкара федерациясенең дан залына кертелгән
2012 елның 22 декабрендә вафат була. Мәскәүдә Востряков зыяратында җирләнгән
Аркадий Воробьевның бронза бюсты Мәскәүдә ЦСКА-ның Спорт даны аллеясына урнаштырылган.
2010 елда А.Н.Воробьев яшәгән йортта мемориаль такта куела (Куйбышев урамы, 48б).

# Аркадий Воробьёв
## Библиография

* Железная игра — М.: Молодая гвардия, 1980. — 286 с.
* «Современная тренировка тяжелоатлета», «Тяжелоатлетический спорт», «На трёх Олимпиадах» (1963), «Сильные мира сего» (1972) китапларының, «Тяжёлая атлетика для спортивных вузов» дәреслегенең (1981) һ. б авторы. 200-дән артык фәнни һәм публицистик хезмәт авторы.
# Шотланд теле (герман)

Шотланд теле, скотс (үзатамасы Scots) — инглиз теленә якын булган, герман телләре төркеменә кергән тел. Кайбер вакытларда инглиз теленең диалекты яки региональ сөйләше буларак карала. Әлеге телне кельт шотланд теле белән бутарга ярамый. Гомуми сөйләшүчеләр саны — 1,5 миллион.
Урта гасырлардан бирле шотланд телендә бай әдәбият бар. Иң күренекле язучылар һәм шагыйрьләр — Роберт Бернс, Роберт Генрисон, Уильям Данбар, Гэвин Дуглас. Шулай ук инглизтелле язучыларда да шотланд телендә өземтәләр бар, мәсәлән, Вальтер Скотт, Ирвин Уэлш.
Үз вакытында алдынгы телләрдән саналса, Шотландия белән Англия берләшүеннән соң тел әкрен генә позицияләрен бирде. Хәзерге вакытта уртак дөресъязу кагыйдәләре юк.
# Гронайни

Гронайни — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Штум гминасында урнашкан авыл.

# Гронайни
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Нярпысь-Я

Нярпысь-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Усь-Я елгасының сул ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.

# Нярпысь-Я
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300028107
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302810
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Арнольд

Арнольд ― күп мәгънәле сүз.

# Арнольд
## Ир-ат исеме

* Арнольд Дечеверри
* Арнольд Слабодич
* Арнольд Шварценеггер

# Арнольд
## Топоним

* Арнольд, АКШ шәһәре (Пенсильвания).
* Арнольд, АКШ шәһәре (Миссури).
* Арнольд, Миннесота штатында (АКШ) урнашкан халык санын алу урыны.
* Арнольд, Мэриленд штатында (АКШ) урнашкан халык санын алу урыны.
# Хисар (Гемлык)

Хисар (төр. Hisar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Гемлык илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Корнате-д'Адда

Корнате-д'Адда — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Монца-э-Брианца провинциясе составына керә.

# Корнате-д'Адда
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 236 метр биеклектә урнашкан. Боттануко, Буснаго, Медолаго, Меццаго, Падерно-д'Адда, Суизьо, Сульбьате, Verderio һәм Треццо-сулл'Адда коммуналары белән чиктәш.
# Зилаер

Зилаер (баш. Йылайыр, рус. Зилаир) – авыл, Зилаер районының һәм Җылаер авыл советы үзәге (1930—63 елларда һәм 1965 елдан алып).
Уфадан көньяк-көнчыгыш 410 км һәм Сибай тимер юл станциясеннән көньяк-көнбатышка таба 120 км еракта Җылаер елгасы буенда, Магнитогорски — Ира, Зилаер — Кананикольский — Иске Собхангол автомобиль юллары чатында урнашкан.
Халкы (мең кеше): 1900 елда — 2,7; 1920 — 4,2; 1939 — 6,6; 1959 — 4,6; 1989 — 4,9; 2002 — 5,9; 2010 — 5,6. Урыслар, башкортлар яши (2002).

# Зилаер
## Социаль һәм мәдәни өлкәләр

Зилаер урта мәктәбе, һимназия, музыка мәктәбе, ДЮСШ, 3 балалар бакчасы, махсус коррекция мәктәп интернаты, үзәк район хастаханәсе һәм китапханәсе, мәдәният йорты (6 халык коллективы), чиркәү (Спасо Преображение), мәчет бар.

# Зилаер
## Тарихи белешмә

18 гасыр Преображенск заводы янындагы торак буларак нигез салына. Преображенск заводы, Преображенский буларак теркәлгән. 1760 елда 130 йортта 1150 кеше яшәгән, 1866 елда 160 йортта — 1721 кеше. Игенчелек, терлекчелек, төрле кәсепләр белән шөгыльләнгәннәр, заводта эшләгәннәр. Чиркәү (1830 елда салынган), күн заводы булган. 1900 елда шулай ук чиркәү мәхәллә мәктәбе, су тегермәне теркәлгән, ярминкәләр үткәрелгән; авылда волость идарәсе урнашкан. 1922—30 елларда Зилаер кантонының административ үзәге. 1925 елдан алып хәзерге исемен һәм статусын йөртә. Элекке сәүдәгәрләр йортларының биналары (башлыча 2 катлы: 1нче катлары таштан, 2нчеләре — агачтан; 19 гасырның 2нче яртысында) мәдәни мирас объектлары булып тора.

# Зилаер
## Танылган шәхесләр

* Леонид Кувшинов (1914-1973), очучы-сынаучы, Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
* Андрей Серков (1919-1944), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
# Казан мотор төзүчеләр җитештерү берләшмәсе

Казан мотор төзүчеләр җитештерү берләшмәсе, КМҖБ (ингл. Kazan Motor-Building Production Association, рус. Казанское моторостроительное производственное объединение, КМПО) — Казанда эшләүче Россия авиацион сәнәгатенең иң зур ширкәтләренең берсе.
Казанның Авиатөзелеш районында, Мотор төзүчеләр мәйданы янында, Каравай микрорайонының Дементьев урамыннан бераз көнчыгышрак урнашкан.
Янында урнашкан С.П. Горбунов исемендәге Казан авиация җитештерү берләшмәсе белән беррәттән районны барлыкка китерүче ширкәтләренең берсе булып тора.
Нигезләүнең рәсми датасы булып 1931 ел санала — шул елда Воронежда «Взрыватель» заводы нигезендә Воронеж моторлар заводы оештырыла. 1941 елда ул Казанга җирле мотор комбинаты территориясенә күчерелә, аның һәм берничә башка заводлар белән «Завод № 16» исемле ширкәтенә берләштерелә.

# Казан мотор төзүчеләр җитештерү берләшмәсе
## Кызыклы фактлар

1955 елда тренер В. Голдин битәкчелеге астында заводның хоккей такымы оештырыла. Башта ул «Машстрой», соңрак «Урицкий исемендәге спорт клубы» исемнәре астында уйнаган. Соңрак аның нигезендә киләчәк Россия чемпионы — «Ак Барс» хоккей такымы булдырылган.
# Жонзак

Жонзак (фр. Jonzac) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Нуса (авыл)

Нуса (рус. Нуса) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.

# Нуса (авыл)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Нуса (авыл)
## Сәгать поясы

Нуса (авыл) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Нуса (авыл)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).