yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лекеитио (Сан Фелипе)

Лекеитио — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Фелипе муниципалитеты составына керә.

# Лекеитио (Сан Фелипе)
## Географиясе

Лекеитио Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лекеитио (Сан Фелипе)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лекеитио (Сан Фелипе)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Сунагава

Сунагава (яп. 砂川市) — Япония дәүләтенең Хоккайдо префектурасында урнашкан шәһәр.

# Сунагава
## Тарихы

Сунагава шәһәре 1958 елның 1 июлендә шәһәр статусын ала.

# Сунагава
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 18740 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 238 кеше тәшкил иткән.

# Сунагава
## Географиясе

Шәһәр территориясе 78.69 км² тәшкил итә.
# Тар-Я

Тар-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Огур-Я елгасының уң ярыннан 24,6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.

# Тар-Я
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300027315
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302731
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Старое Пашкава

Старое Пашкава (белар. Старое Пашкава) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.

# Старое Пашкава
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Лез-Ардия

Лез-Ардия (фр. Les Ardillats) — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
# Стационе Понте Рио (Перуҗа)

Стационе Понте Рио — Италиянең Умбрия төбәге Тоди (коммуна) өязендә урнашкан торак пункт.

# Стационе Понте Рио (Перуҗа)
## Географиясе

Стационе Понте Рио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Стационе Понте Рио (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Иске Варваринка

Иске Варваринка — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Почта индексы — 423294.

# Иске Варваринка
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Скибичы

Скибичы (белар. Скібічы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Драгичынский районында урнашкан авыл.

# Скибичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Түбәтәй алыш

Түбәтәй алыш — татар халык уены.

# Түбәтәй алыш
## Уйнау тәртибе

Яз көне чәчү беткәч, болыннарда уйнала торган уен. Балалар мәйдан уртасына 2—3 м диаметрлы түгәрәк сызалар һәм мәйдан уртасына кечкенә чокыр ясап, аңа буксә (чүпрәк туп) салалар. Шобага әйтешләре ярдәмендә балалар ике төркемгә бүленәләр. Аннан кайсы команданың эчтә, кайсының тышта буласын шобага белән билгелиләр. Эчтә каласы команданың атаманы буксә янына, калганнары түгәрәкләнеп чокыр тирәсенә басалар. Тышта калган команданыкылар ничек кенә булса да түгәрәккә кереп буксәне алып чыгарга тырышалар. Әгәр дә тыштагылар эчтәгеләрдән берәүнең түбәтәен тартып алып көрчеккә (мәйданнан читтә билгеләнгән урын: агач, стена һ. б.) алып барып сукса, тыштагылар үз урынында кала. Әгәр дә буксәне яки түбәтәйне алганда эчтәге команданыкылар тыштагыларның берсенә аяк белән кагыла алса, тыштагылар эчкә кереп, буксә саклаучы була. Буксә алынса, уен бетә.
# Рединешть

Рединешть — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. Денчулешть (коммуна) коммунасына карый.

# Рединешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Дамашы (Браславский районы)

Дамашы (белар. Дамашы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.

# Дамашы (Браславский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Вильзум

Вильзум — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Вильзум
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 47,26 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 42 метр биеклектә урнашкан.
# Лос Боюйос, Ранчо (Агваскальентес)

Лос Боюйос, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Лос Боюйос, Ранчо (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лос Боюйос, Ранчо (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Дос (станция)

Дос (каз. Дос) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Дос (станция)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Үзбәк теле

Үзбәк теле (O‘zbek tili, Ўзбек тили, гарәп. ئۇزبېك تیلى яки O’zbekcha, Ўзбекча) — төрки тел, Үзбәкстанның дәүләт теле. Төрле чыганаклар буенча дөньяда үзбәк телендә сөйләшүчеләр саны 21 миллионнан башлап 25 миллионга кадәр. Күбесенчә Үзбәкстанда таралган, шулай ук Кыргызстан, Әфганстан, Казакъстан, Таҗикстан, Россия, Төрекмәнстан кебек илләрдә киң таралган.
Грамматик һәм лексик яктан үзбәк теленә иң якын телләр дип уйгыр телен атап була.

# Үзбәк теле
## Үзбәк әлифбәсе

Үзбәк әлифбасы — Үзбәк теленең язылышында кулланыла торган әлифба. Үзбәклар берничә әлифбә кулланган: иң борынгысы — төрки рун язуы, X йөздән 1927 елга кадәр — гарәп язуында, 1928-1939 елларда — латин графикасы, аннан соң — кириллица.

# Үзбәк теле
## Үзбәк әлифбәсе
### Латин әлифбасы

Үзбәк язувын әрәп графикасыннан латин графикасына күчерү хакындаге беренче карар 1929 елның 15—23 май көннәрендә Сәмәрканд шәһәрендә булып үткән жөмһүрият мөшавирәсендә кабул ителгән вә бу карар 1929 елның 10 августында ҮзССР Халк мәариф комиссарлыгы һәйъәте (комиссиясе) тарафыннан тәсдыйк ителгән.
Күбрәк мәҗбүрилеккә нигезләнгән бу эшләмМәскәүдә эшләнгән рижә нигезендә Мәскәү вәкилләре күзәтүвендә амәлгә ашырылган. Сәмәрканд мөшавирәсендә кабул ителгән «латинлаштырылган үзбәк әлифбасы» 33 хәрф вә бер билгедән (апострофтан) ыйбарәт булган. Мөшавирәдә сингармонизм үзбәк әдәби теле өчен хас күренеш дип табылувы вә әлифбәгә 9 сузык өчен аерым хәрфләр кертелүве, шул нигездә эшкәртелгән дөрест язув кагыйдәләре соңрак үзен акламаган, амәлдә имләдә башбаштаклык барлыкка килгән, бер үк сүз берничә төрле языла торган булган. Нәтиҗәдә бу мәсьәлә 1934 елның гыйнварында булып үткән Тел һәм имлә мәсьәләләренә багышланган жөмһүрият корылтаенда яңадан карап тикшерелгән вә әлифбәгә тиешле үзгәрешләр кертелгән.
Үзбәкстан мөстәкыйльлеккә ирешкәннән соң жөмһурият үзбәк язувын кирилл графикасиыннан латин графикасына 1993 елның 2 сентябрендә Үзбәкстан Республикасының «Латин язувына нигезләнгән үзбәк әлифбәсене кулланув турында»гы кануны игълан ителде. Яңадан кабул ителгән үзбәк әлифбәсе 31 хәреф һәм апострофтан ыйбарәт дип билгеләнгән.

# Үзбәк теле
## Үзбәк әлифбәсе
### Латин әлифбасы
#### 1993-1995 еллар әлифбасы

| А а | B b | D d | Е е | F f | G g | H h | I i |
| J j | K k | L l | М m | N n | О о | P p | Q q |
| R r | S s | Т t | U u | V v | X x | Y y | Z z |
| Ç ç | Ğ ğ | Ɉ ɉ | Ññ | Öö | Şş | ’ |

# Үзбәк теле
## Үзбәк әлифбәсе
### Латин әлифбасы
#### 1995 ел әлифбасы

| А а | B b | D d | Е е | F f | G g | H h | I i |
| J j | K k | L l | М m | N n | О о | P p | Q q |
| R r | S s | Т t | U u | V v | X x | Y y | Z z |
| O‘ o‘ | G‘ g‘ | Sh sh | Ch ch | ’ |

# Үзбәк теле
## Үзбәк әлифбәсе
### Кирилл әлифбасы

Латин әлифбасы белән бер вакытта кирилл әлифбасы дә кулланыла:
| А а | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж |
| З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | О о |
| П п | Р р | С с | Т т | У у | Ф ф | Х х | Ц ц |
| Ч ч | Ш ш | Ъ ъ | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я | Ў ў |
| Қ қ | Ғ ғ | Ҳ ҳ |

# Үзбәк теле
## Фонология

Сүзләр ъадәттә окситоннар булып тора (яъни басым соңгы иҗеккә төшәдер), әмма билгеле сүз тәмамланышлары вә суффикс кушымчаларына басым төшмийдер.
# Валбона (Павия)

Валбона — Италиянең Ломбардия төбәге Травако-Сиккомарио өязендә урнашкан торак пункт.

# Валбона (Павия)
## Географиясе

Валбона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Валбона (Павия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Эль Запоте (Аютла де лос Либрес)

Эль Запоте — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Аютла-де-лос-Либрес муниципалитеты составына керә.

# Эль Запоте (Аютла де лос Либрес)
## Географиясе

Эль Запоте Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Запоте (Аютла де лос Либрес)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Запоте (Аютла де лос Либрес)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Эхидо де ла Капилья (Ирапуато)

Эхидо де ла Капилья — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Ирапуато муниципалитеты составына керә.

# Эхидо де ла Капилья (Ирапуато)
## Географиясе

Эхидо де ла Капилья Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эхидо де ла Капилья (Ирапуато)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эхидо де ла Капилья (Ирапуато)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Поҗо ди Борго Капане (Болонья)

Поҗо ди Борго Капане — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Гранальоне һәм Alto Reno Terme өязендә урнашкан торак пункт.

# Поҗо ди Борго Капане (Болонья)
## Географиясе

Поҗо ди Борго Капане Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Поҗо ди Борго Капане (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Раймлинген

Раймлинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Раймлинген
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Раймлинген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,53 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 438 метр биеклектә урнашкан.
# HD71434

HD71434 — Гидра йолдызлыгында урнашкан A(p)EuCrSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,94 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Шимаки (Подлясье воеводалыгы)

Шимаки — Польшаның Подлясье воеводалыгы Кузница гминасында урнашкан авыл.

# Шимаки (Подлясье воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Югары Сырга

Югары Сырга (рус. Верхние Серги) — Свердловск өлкәсенең Түбән Сырга районы составына керүче шәһәр тибындагы бистә.

# Югары Сырга
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Югары Сырга
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар, татарлар һ.б.
# Селина (Теннесси)

Селина — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан шәһәр.

# Селина (Теннесси)
## Тарихы

Селина шәһәре елда нигезләнгән.

# Селина (Теннесси)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 4,394727 км², 4,394729 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 169 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Фикучело (Авелино)

Фикучело — Италиянең Кампания төбәге Стурно өязендә урнашкан торак пункт.

# Фикучело (Авелино)
## Географиясе

Фикучело Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Фикучело (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ходае

Ходае — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Кетина (коммуна, Клуж) коммунасына карый.

# Ходае
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Претреж

Претреж — Словениянең Словенська Бистриця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Претреж
## Географиясе

Мәйданы — 3,55 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 306,2 метр биеклектә урнашкан.
# GNG11

GNG11 (ингл. G protein subunit gamma 11) — кешенең 7-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Нифтикам күппрофильле көллияте

Нᴎфᴛикам күппрофилле көллияте, «Нᴎфᴛикам күппрофилле көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (рус. Государственное бүҗетное профессиональное образовательное учреждение Нефтекамcкᴎ многопрофильный коллеҗ) — 1964 елда нигезләнгән Башкортстанның Нᴎфᴛикам шәһәрендә урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
кбүБашкортстан мәгарифе :
# Бәлүҗ теле

Бәлүҗ теле (үзатамасы Калып:Lang-bal بلوچ [baloːt͡ʃ] بلوچی балуч, балочи) — бәлүҗләрнең теле. Пакистан Ислам Җөмһүриятендә, Иранда, Әфганстанда, Төрекмәнстанда, Таҗикстанда, Оманда, Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә, Һиндстанда таралган. Бәлүҗ телендә сөйләшүчеләрнең гомуми саны – 7,5 - 10 млн кеше (бәя).
Бәлүҗ теле иран телләренә керә (төньяк-көнбатыш төркемчәсе). Ике диалектка бүленә: көнбатыш һәм көнчыгыш диалектлар. Дж.Х. Элфенбейн (J.H. Elfenbein) «The Baluchi Language» (1966) фәнни хезмәтендә бәлүҗ телен ваграк сөйләшләргә дә аерган: рахшани (әфган, келат, чагай-харан, пәнҗгур, чик буе, мары яки төрекмән), сараван, лотуни, кечи, диңгез яр буе, Көнчыгыш таулар сөйләшләре.

# Бәлүҗ теле
## Тел үзенчәлекләре
#### Фонетикада

Бәлүҗ теле фонетикасына архаизм билгеләре, аерым алганда, сузык авазларны әйтелеш озынлыгы буенча фонологик капма-каршы кую хас. Мәсәлән, áí abár rást-ant («аның сүзләре хак») һәм áí abár rást-ant («аның сүзен ишеттеләр») җөмләләренең мәгънәсе арттан икенче сузыкны озынрак яки кыскарак әйтү белән үзгәрә.

# Бәлүҗ теле
## Тел үзенчәлекләре
#### Морфологиядә

Исемнәр һәм алмашлыклар 4 килештә төрләнә. Фигыль сүз төркеменең 2 залогы, 4 юнәлеше бар. Үткән заман фигыльнең күчемле-күчемсез төрләрен куллануда аерымлык бар. Күчемле фигыль булганда җөмлә эргатив төр буенча төзелә (төрекмән сөйләшеннән башка диалектларда). Күчемсез фигыль белән җөмләнең номинатив төре төзелә. Хәзерге заман фигыль белән бары тик номинатив җөмлә генә төзеп була.

# Бәлүҗ теле
## Тел үзенчәлекләре
#### Лексика

| Татар теле | Бәлүҗ теле | Татар теле | Бәлүҗ теле |
| Ходай | Xudá | дөя | hoşter |
| йолдыз | istál | кичә | şap |
| ата | pit/piss | ана | más/ mát |
| авыз | dap | баш | sarag |
| ир кардәш | bras/brat | кыз кардәш | gwar/guar |
| өй | lúg/ges | туган | brás |
| учак | çokk/zág | кан | hon |

# Бәлүҗ теле
## Тел үзенчәлекләре
#### Лексика
##### Саннар

    1 - yakk
    2 - do
    3 - sey
    4 - čár
    5 - panč
    6 - šaš
    7 - hapt
    8 - hašt
    9 - noh
    10 – dah

# Бәлүҗ теле
## Әлифба

Пакистан Ислам Җөмһүриятендә һәм Әфганстанда яшәүче бәлүҗләр гарәп графикасы нигезендә ясалган язу кулланалар. Иң борынгы язма истәлекләре XVIII гасырга карый.
Бәлүҗ телен латин графикасына нигезләнгән язуга күчерү омтылышы 1930 елларда ССРБда, XX гасыр ахырында Пакистанда һәм Европа илләрендә яшәүче бәлүҗләр өчен ясала.
1990 еллар башында Төрекмәнстанда бәлүҗләр өчен кирил әлифбасына нигезләнгән язу кертергә уйлыйлар.

# Бәлүҗ теле
## Әлифба
### Гарәп графикасы

ا آ ب پ ت ٹ ج چ د ڈ ر ڑ ز ژ س ش ک گ ل م ن و ھ ء ی ے

# Бәлүҗ теле
## Әлифба
### Латин

a á b c d ď e f g ĝ h i í j k l m n o p q r ř s š t ť u ú v w x y z ž ay aw

# Бәлүҗ теле
## Әлифба
### Латин
#### Латин (ССРБ, 1930 елларда)

a ә в c ç d ᶁ e f g h i j k ʟ m n o p q r s ş t ƫ u v x z ƶ '

# Бәлүҗ теле
## Әлифба
### Кирилл (Төрекмәнстан, 1990)

a ā б в г ғ д д̨ е ē ё ж җ з и ӣ й к л м н о ō п р р с т т у ӯ ф х ц ч ш щ ъ ь э ю я
# Монта д'Аквила (Империя)

Монта д'Аквила — Италиянең Лигурия төбәге Акуйла-д'Аррошия өязендә урнашкан торак пункт.

# Монта д'Аквила (Империя)
## Географиясе

Монта д'Аквила Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Монта д'Аквила (Империя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# HD132739

HD132739 — Үгезкөтүче йолдызлыгында урнашкан F0IVp: спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,58 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Цупино (Салерно)

һәм
Цупино — Италиянең Кампания төбәге Сичиньано-дегли-Альбурни өязендә урнашкан торак пункт.

# Цупино (Салерно)
## Географиясе

Цупино Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Цупино (Салерно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чиклень

Чиклень — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. Турну-Руень (коммуна) коммунасына карый.

# Чиклень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# NGC 2163

NGC 2163 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2163
## Тарихы

Әлеге галактика 1874 елда Франция астрономы Эдуард Стефан тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Погонеле

Погонеле — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. Цинтешть (коммуна) коммунасына карый.

# Погонеле
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 80 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Ньюпорт (Нью-Йорк)

Ньюпорт — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Ньюпорт (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Ньюпорт (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 32,45 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Залесе (Влощовский повяты)

Залесе — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Ключевско гминасында урнашкан авыл.

# Залесе (Влощовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Дембно (Сьредский повяты)

һәм
Дембно — Польшаның Великопольское воеводалыгы Нове-Място-над-Вартон гминасында урнашкан авыл.

# Дембно (Сьредский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ана куян (Чулым кушылдыгы)

Ана куян — Россия территориясеннән ага торган елга. Наʙасебер өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым елгасының сул ярыннан 19 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.

# Ана куян (Чулым кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны бүлгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чан куле су бассейны һәм су Обекттары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Об белән Иртеш елгалары кушылан урын.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13020000512115200052972
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115205297
* Бассейн коды — 13.02.00.005
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2