yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Антидөнья

Антидөнья — антиматдәдән торган фаразланучы галәми объект (йолдыз, галактика, кара тишек яки метагалактика).
Антидөнья - Антигаләм Галәмебезгә охшаш булып санала.
Әгәр матдәнең һәм антиматдәнең нурланыш ешлыгы аермасы бар икән, димәк Антигаләм Галәмебезгә тиң түгел.
Шулай ук антикисәкчекләр җыелмасы антидөнья дип атала.

# Антидөнья
## Күзәтү

1933 елда Поль Дирак антиматдә һәм антидөнья булуын фараз итә. Антиматдә табылган, ә антидөнья барлыгы күзәтелмәгән, ләкин булуы да юкка чыгарылмаган.
Теория буенча йолдызларның һәм антийолдызларның электромагнит нурланышы тиң була (фотоннар - чын нейтраль кисәкчекләр), шуңа күрә оптик яки радиоастрономик ысуллар ярдәмендә аларны аерып булмый.
Йолдызлар нейтрино, ә антийолдызлар антинейтрино нурландыра, шуңа күрә нейтрино астрономиясе аларны аерырга ысул бирә.
1964 елда җөплелек саклану кануны бозылуы ачыла, һәм антидөньяның гади фәза-вакытта булуы шик астына куелган.
Галәмебездә антиматдәдән торган эре объектлар табылмаган, әлеге күренеш барион асимметриясе дип аталган.
Матдә һәм антиматдә арасындагы дисбалансы СР-инвариантлыгы бозылуы белән аңлатыла. Нәкъ әлеге дисбаланс сәбәпле галактикалар, йолдызлар, планеталар һәм барыбыз барлыкка килгәнбез, дисбаланс булмаса - матдә һәм антиматдә аннигиләнеп нурланышка әйләнер иде һәм Галәмдә тик нурланыш калыр иде.
# (3249) Мусашино

(3249) Мусашино (лат. Musashino) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3249) Мусашино
## Тарихы

1977 елның 18 февралендә Х. Косай, К. Фурукава тарафыннан Кисо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 DT4» саналган.
# Рильио (Пяченца)

Рильио — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Беттола өязендә урнашкан торак пункт.

# Рильио (Пяченца)
## Географиясе

Рильио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Рильио (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Виль-сюр-Тер

Виль-сюр-Тер (фр. Ville-sur-Terre) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Бар-сюр-Об кантонына карый.
# Аксалур (Үргүп)

Аксалур (төр. Aksalur) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Невшеһир иле Үргүп илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шено (Дордонь)

Шено (фр. Chenaud) — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
# Сколити

Сколити — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Свёнтки гминасында урнашкан авыл.

# Сколити
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Беттендорф (Франция)

Беттендорф (фр. Bettendorf) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Альткирш кантонына карый.

# Беттендорф (Франция)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,73 км².
# Пребл (Нью-Йорк)

Пребл — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Пребл (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1808 елда нигезләнгән.

# Пребл (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 27,56 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 360 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Риза Шәфи

Риза Закир улы Шәфиев (1923 елның 20 феврале — 2004 елның 3 декабре) — татар шагыйре, публицист, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (2001-2004).

# Риза Шәфи
## Тормыш юлы

Риза Шәфи 1923 елның 20 февралендә Башкортстанның Кыйгы районы Үрге Кыйгы авылында дөньяга килә. Урта мәктәпне тәмамлагач, Казан дәүләт педагогия институтының татар теле һәм әдәбияты факультетына укырга керә.
1941 елның 22 июненнән үк ул — Ульяновскидагы хәрби училище курсанты. Соңыннан хәрби академия тәмамлый. Хәрби инженер буларак хезмәтен дә иҗади эштә: фәнни-тикшеренү институтында башлап җибәрә. Алга таба да аны хәрби техниканың иң яңа төрләрен булдыру, күпләп җитештерү хәстәре белән шөгыльләнгән фәнни оешмалар, заводларга тәгаенлиләр. Куәтле ракеталарны булдыру хәстәренә дә ул беренчеләрдән булып билгеләнә. Хәрби хезмәткә утыз ел гомерен бирә.
Хәрби хезмәттән киткәч кенә, аңа балачак хыялларын тормышка ашырырга мөмкинлек ачыла. Казан, Уфа, Ижау шәһәрләрендә бер-бер артлы шигъри әсәрләре, мәкаләләре, китаплары басылып чыга. Ул елдан-елга шигъри иҗат камиллеген үстерә. Укучыларына лирик шигырьләрен, юмор-сатира үрнәкләрен, әйтем-мәкальләргә тартым икеюллыкларын һәм хикмәтле сүзләрен, татар халкының узганнары белән горурланып, бүгенге хәле, киләчәге өчен хафаланып язган әсәрләрен бүләк итә.
Шагыйрь 2004 елның 3 декабрендә Воткински шәһәрендә вафат була. Аның исеме белән «Яңарыш» газетасы каршындагы әдәби иҗат берләшмәсен атыйлар.

# Риза Шәфи
## Басма китаплар

* Каен, Чыршы һәм Кисәү: әкият. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1962. — 12 б. — 25000 д.
* Синең җылы кулларың: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1981. — 95 б. — 3000 д.
* Иң матур чагың: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1983. — 80 б. Җан җылысы: шигырьләр. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1989. — 80 б. — 1700 д.
* Җомак әйтәм, җавап көтәм: табышмаклар. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1991. — 166. —5000 д.
* Офыклардан офыкларга: шигырьләр. — Ижау: Ижау полиграфкомбинат, 1999. — 3856.—1000 д.
* Тауларым иңендә таулар: шигырьләр. — Ижау: Ижау полиграфкомбинат, 2004. — 3846.— 1000 д.
# Понсен (Луара)

Понсен (фр. Poncins) — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Аннувиль-Вильмений

Аннувиль-Вильмений (фр. Annouville-Vilmesnil) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Xacitarxan

Xacitarxan (Actarxan), Urta Ğasırlar (13-16. yözlär) şähäre. İdelneñ uñ yağında, xäzerge Ästerxannan 12 km östäräk urnaşqan bula. Möhim säwdä yulları kiseşendä bulğanlıqtan tiz üsä, iqitisadı nığí. -1314. yözlärdä Altın Urdanıñ ere säyäsi häm säwdä üzäge. 1395. yılda Aqsaq Timer yawı waqıtında talana häm cimerelä. soñınnan qabat ternäklänä, 15. yöz urtalarınnan Ästerxan Xanlığı başqalası. 1547. yılda Qırım xanı Säxibgäräy, 1554-1556. yıllarda Urıs ğäskärläre tarafınnan qabat cimerelä, yandırıla. 1556. yılda, Ästerxan Xanlığın Urıs däwläte yawlap alğannan soñ, taşlandıq xälgä kilä.
# Эклингероде

Эклингероде (алман. Ecklingerode) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Эклингероде
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,1 км², 8,12 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 200 метр биеклектә урнашкан.
# Астрид (кратер)

Астрид (лат. Astrid) — Венера планетасының 21°24′ к. к. 335°12′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,5 километр озынлыкта булган кратеры.

# Астрид (кратер)
## Исеме

Астрид кратеры Скандинавия хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
# Үлкен Аксу

Үлкен Аксу (каз. Үлкен Ақсу) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Үлкен Аксу
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Сукыр тап

Сукыр тап (оптик диск) — һәр сәламәт кеше күзенең челтәркатлавындагы яктылыкка сизгер булмаган өлкә. Рецепторлардан нерв җепселләре челтәркатлау өстеннән сукыр тапка баралар һәм челтәркатлау аша аның кире ягына барып, күрү нервы булып җыелалар һәм шуңа күрә бу урында яктылык рецепторлары юк. Бу рациональ булмаган хордалыларның күз төзелеше эволюция дәлилләренең берсе булып тора. Башаяклыларның, мәсәлән сигезаякларның, нерв җепселләре күрү нервына яктылык сизгер күзәнәкләр катламының башка ягында җыела һәм аларның күзләрендә сукыр таплар юк.
Ике күздә сукыр тап төрле урында (симметрияле), шуңа ике күзне гадати кулланганда алар күренми; моның өстәвенә, баш мие үзләштергән сурәтне төзәтә; шуңа сукыр тапны табу өчен махсус алымнар кирәк. Борын ягыннан, димәк күзнең оптик күчәреннән тыш, күрү нервы эчендә күздән китүче күрү нерв җепселләре җыелган урында area centralis ка күрү дискы кушыла. Бу өлкә фоторецепторсыз, яктылыкка сизгер түгел, шуңа күрә челтәркатлауның бу өлкәсендә без берни дә күрмибез. Бу өлкә сукыр тап дип атала.

# Сукыр тап
## Тарих

Сукыр тапны Эдм Мариотт 1668 елда ачкан. Франция короле Людовик XIV рәгыйлар белән, аларның башлары юк булган кебек күзәтеп, сукыр тап ярдәмендә күңел ачкан.

# Сукыр тап
## Сукыр тапны билгеләү

Сукыр тапны күзәтү өчен уң күзне йомыгыз һәм сул күз белән түгәрәк белән әйләндерелгән уң хачка карагыз. Йөзне һәм мониторны вертикаль тотыгыз. Уң хачтан карашны алмаяча, йөзне монитордан якынайтыгыз (яки ерагайтыгыз) һәм шул ук вакытта сул хач артыннан (карашны алмаяча) күзәтегез. Билгеле бер вакытта ул югалачак. Шундый ук тәҗрибәне уң күз белән үткәреп була
Бу ысул белән шулай ук сукыр тапның якынча почмак зурлыгын бәяләп була.

# Сукыр тап
## Искәртүләр

* ↑ Перельман, Я. И. . — ISBN 5-86883-020-9.
# Вирела (Комонфорт)

Вирела — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Комонфорт муниципалитеты составына керә.

# Вирела (Комонфорт)
## Географиясе

Вирела Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Вирела (Комонфорт)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Вирела (Комонфорт)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Тарипи

Тарипи (ингл. Taripe) — Бутан дәүләтенең Трашиянгце дзонгхагында урнашкан авыл.

# Тарипи
## Географиясе

Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 310 метр биеклектә 27°39′00″ т. к. 91°27′00″ кб. о. координаталы буенча урнашкан.
# Яново (гмина Хоцень)

Яново — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Хоцень гминаcында урнашкан авыл.

# Яново (гмина Хоцень)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 7380

NGC 7380 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7380
## Тарихы

Әлеге галактика 1787 елда инглиз астрономы Karoline Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 10.67 см (4.2 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# HD55736

HD55736 — Сыңармөгез йолдызлыгында урнашкан B9IV спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,12 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Попельжин-Гурни

Попельжин-Гурни — Польшаның Мазовия воеводалыгы Йонец гминасында урнашкан авыл.

# Попельжин-Гурни
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Момбело (Варезе)

Момбело — Италиянең Ломбардия төбәге Числаго өязендә урнашкан торак пункт.

# Момбело (Варезе)
## Географиясе

Момбело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Момбело (Варезе)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Олы Шаһиян

Олы Шаһиян (рус. Шак-Ян) — Коры Үләмә елгасы (Зөя бас.) кушылдыгы. Татарстанның Апас районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 15 км.

# Олы Шаһиян
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010400612112100002805
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100280
* Бассейн коды — 08.01.04.006
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Җивандере (Сарывэлилер)

Җивандере (төр. Civandere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Караман иле Сарывэлилер илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Эрдеборн

Эрдеборн (алман. Erdeborn) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Эрдеборн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,2 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 123 метр биеклектә урнашкан.
# Хәнифә Зиннәтуллина

Зиннәтуллина Хәнифә Шәкүр кызы (10 декабрь 1911 ел ― ?) — галим-әдәбиятчы. Филология фәннәре кандидаты (1954), доцент (1956).

# Хәнифә Зиннәтуллина
## Биографиясе

Хәнифә Шәкүр кызы Зиннәтуллина 1911 елның 10 декабрендә Нократ губернасы Сарапул өязе (хәзерге Татарстан Республикасының Әгерҗе районы Бәркләт авылында туган.
Урта мәктәп тәмамлаганнан соң, 1928-1932 елларда Башкорт АССРы Бөре кантон Җитембәк авылында, аннары Туймазы районы районы мәктәпләрендә укыта.
1937 елда К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтында белем ала. 1937 елдан шушы ук инстутта (1957 елдан Башкорт дәүләт университеты) эшли:
* 1937-1951 елларда — ассистент;
* 1951-1954 елларда — өлкән укытучы;
* 1954-1960 елларда — башкорт, татар телләре һәм әдәбиятләре кафедрасының мөдире;
* 1960 елдан — башкорт әдәбияты кафедрасының мөдире.
1944-1947 елларда үзе эшләгән институт каршындагы аспирантурада, ә 1953-1954 елларда Мәскәүдә Максим Горьковское исемендәге дөнья әдәбияты аспирантурасында укый. 1954 елда «Башкорт прозасының үсү юллары» темасына диссертация яклый һәм филология фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала. 1956 елда доцент исемен ала.
1965 елда Уфа шәһәр советына депутат итеп сайлана.

# Хәнифә Зиннәтуллина
## Фәнни эшчәнлеге

1937 елдан урта мәктәпләр өчен башкорт теле һәм әдәбияты буенча программалар һәм дәреслекләр төзүдә катнаша. Алар арасында «Башкорт теле» (IV сыйныф өчен; 22 тапкыр басма), «Туган тел» (I сыйныф өчен; 20 тапкыр басма), «Әдәбият» (IX сыйныф өчен, Ә. Чанышев белән бергә; 1950, 1952, 1953), «Башкорт әдәбияты» (IX сыйныф өчен; 1959, 1960, 1962, 1964), «Башкорт әдәбияты» (IX сыйныф өчен, Ә. И. Харисов белән бергәләп; 1966), «Башкорт әдәбияты буенча хрестоматия» (IX сыйныф өчен; 1949, 1951, 1954, 1957, 1960, 1962), «Башкорт әдәбияты буенча хрестоматия» (IX сыйныф өчен; 1966) һәм авторлар коллективы нигезендә «Башкорт әдәбияты» (IX сыйныф өчен; 1960, 1962) һәм башкалар бар.

# Хәнифә Зиннәтуллина
## Хезмәтләре

* Зиннәтуллина Х., Чанышев Ә. Әдәбият. Урта мәктәпнең IX классы өчен дәреслек. — Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1953. — 302 бит.
* Зиннәтуллина Х. Башкорт әдәбияты. Урта мәктәпнең IX классы өчен дәреслек. — Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1959. — 152 бит.
* Зиннәтуллина Х. Башкорт әдәбияты. Урта мәктәпнең IX классы өчен дәреслек. — Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1961. — 156 бит.
* Зиннәтуллина Х., Харисов Ә. Башкорт әдәбияты. Урта мәктәпнең IX классы өчен дәреслек. — Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1966. — 302 бит.

# Хәнифә Зиннәтуллина
## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1960)
# (9092) Наньян

(9092) Наньян (лат. Nanyang) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9092) Наньян
## Тарихы

1995 елның 4 ноябрендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 VU18» саналган.
# Астровки (Бярэзинский районы)

Астровки (белар. Астроўкі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Бярэзинский районында урнашкан авыл.

# Астровки (Бярэзинский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Шамил Колбарисов

Колбарисов Шамил Зөфәр улы (23 май 1923 ел — 30 сентябрь 2004 ел) — башкорт композиторы, җырчы (баритон) һәм режиссер. 1978 елдан ССРБ Композиторлар берлеге әгъзасы. Бөек Ватан сугышында катнашучы. РСФСР-ның (1990) һәм Башкорт АССР-ының (1968) атказанган сәнгать эшлеклесе. II дәрәҗә Ватан сугышы (1985) һәм «Хөрмәт Билгесе» (1957) орденнары кавалеры.

# Шамил Колбарисов
## Биографиясе

Шамил Зөфәр улы Колбарисов 1923 елның 23 маенда Уфа губернасы Уфа кантонының Нөрле авылында (Башкортстан Республикасының Уфа районы) туа.  1945 елда Башкортстан музыка училищесына керә һәм Н. А. Караулова классы буенча 1948 елда тәмамлый.
1952 елда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү консерваториясендә вокал (педагоглар С. Н. Стрельцов, В. Ф. Карин), композиция (педагог Е. О. Месснер) белгечлеге буенча белем ала.
1952 елдан Башкортстан дәүләт опера һәм балет театрының солисты һәм режиссеры булып эшли. Шамил Колбарисов 50-дән артык опера партиясен башкара. 1968 елдан — Башкорт дәүләт филармониясендә солист һәм режиссер, 1974 елдан сәнгать җитәкчесе булып эшли. Филармониянең 70 тән артык тамаша программасының режиссеры була. 1978—1989 елларда — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрының музыкаль бүлеге мөдире.
1955 елда Мәскәүдә үткән Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнаша.
Шамил Зөфәр улы — «Бер кабынса гыйшык уты» (Ш. Биккол һәм Ш. Колбарисов либреттосы, 1965 елда куела), «Гөлсөярнең сөйгәне» (Н. Асанбаев либреттосы, 1983) дигән оперетталар, симфоник оркестр өчен «Бәйрәм увертюрасы» (1982), «Халыкка дан» кантатасы (1952), Ш. Биккол шигыренә «Урал» хор поэмасы (1953), башкорт шагыйрьләренең шигырьләренә 100-ләгән җыр һәм романс, Башкортстан театрларында куелган 40-тан артык тамаша музыкасы авторы.

# Шамил Колбарисов
## Партияләре

* Сәүбән (А. Э. Спадавеккиа һәм Халикъ Зәимов, «Акбузат»),
* Ваһап (Н. К. Чемберджи, «Карлыгач»),
* Әхмәт (Н. И. Пейко һәм Мәсәлим Вәлиев, «Айсылу»),
* Пугачев һәм Чураман (Заһир Исмәгыйлев, «Салават Юлаев») һ.б.

# Шамил Колбарисов
## Әсәрләре

җырлары:
* «Янбикә» (Рафаэль Сафин шигыре),
* «Салкын чишмә» (Муса Гали шигыре),
* «Ак каеннар» (Әнгам Атнабаев шигыре),
* «Яз килә», «Фронтташ әшнә, тавыш бир» (икесе дә Шәриф Биккол шигыренә),
* «Синең улыңмын мин, Ватаным» (Наҗар Нәҗми шигыренә),
* «Имән турында баллада» (Абдулхак Игебаев шигыренә) һ.б.

# Шамил Колбарисов
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* «Хезмәт Билгесе» ордены (1957)
* 2-се дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985)
* БАССР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1968)
* РСФСР-ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1990)
* Бөек Җиңүнең 55 еллыгына багышланган Җөмһүрият музыкаль әсәрләр конкурсы лауреаты (2000).
# Поремба (Любуш воеводалыгы)

Поремба — Польшаның Любуш воеводалыгы Пшиточна гминасында урнашкан авыл.

# Поремба (Любуш воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# BUB3

BUB3 (ингл. BUB3 mitotic checkpoint protein) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Кевын-Соим

Кевын-Соим — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Соях елгасының уң ярына тамагыннан 25 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 12 км.

# Кевын-Соим
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр . Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300112115300031364
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115303136
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Радио

Ра́дио (лат. radius — нур, radio — нур чәчәм) — чыбыксыз элемтә төре. Сигналны ташучы ролен радиодулкыннар башкара.
Шартлы рәвештә дулкыннарны озын, урта, кыска һәм ультракыскаларга бүләләр.
1895 елның 7 маенда елда физик Александр Попов беренче тапкыр радиоэлемтә сеансын уздыра. Шул уңайдан 1945 елдан башлап ССРБда, хәзер исә Русиядә, 7 май Радио көне буларак билгеләнә.
Радио ярдәмендә кешеләр меңнәрчә километр арадан бер-берсен бер бүлмәдәге кебек яхшы ишетәләр. Тавыш шундый ерак араларга махсус аппаратлар — радиотапшыргыч һәм радиоалгычлар ярдәмендә җибәрелә. Радиотапшыргычта сүзләр, музыка — кыскасы, теләсә нинди тавыш махсус дулкыннарга — радиодулкыннарга әверелә. Радиотапшыргычның антеннасы радиодулкыннарны һәр тарафка тарата. Бу дулкыннар атмосферада да, һавасыз космоста да яктылык тизлеге белән бер үк дәрәҗәдә яхшы таралалар, агач, пыяла, таш аркылы үтеп керәләр. Үзара кисешкән очракта да радиодулкыннар бер-берсе белән кушылмый. Радиоалгыч антенна ярдәмендә радиодулкыннарны тотып ала, аларны көчәйтә һәм яңадан сүзләргә, музыкага һәм башка авазларга әверелдерә.
Радиога үткәргеч чыбыклар кирәкми, аны тыңлаучыларның саны, чиксез, аның өчен ерак аралар да берни түгел. Шуңа күрә радио ин массовый мәгълүмат һәм пропаганда чараларының берсенә әверелде.
Радиодулкыннар, яктылык һәм тавыш кебек үк, каршылыкка очраганда өлешчә кире кайтарылалар. Кире кайтарылган дулкыннар буенча алда нинди каршылык булуын, аның күләмен белергә мөмкин. Радиолокация — предметларны радиодулкыннар ярдәмендә ерак аралардан торып эзләп табу — шуңа нигезләнгән. Радиолокатор төнлә, томан вакытында, ерак ара¬лар аша телевизион «күз» күрә алмаганны да «күрә».
# Вьенне

Вьенне (фр. Viennay) — Франциянең Де-Севр департаментында урнашкан коммуна.
# Сеницке

Сеницке — Польшаның Подлясье воеводалыгы Граево гминасында урнашкан авыл.

# Сеницке
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# «Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше

«Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше — 1937-1939 елларда НКВД тарафыннан оештырылган гаепләү эше. Бер төркем кеше Совет хакимиятен таркату һәм ССҖБда капитализм тәртипләрен торгызyга омтылуда гаепләнә. Микъдәт Борындыков, Мәхмүт Бөдәйли, Ибраһим Бобров, Мостафа Төмәнев һәм башкалар хөкемгә тартылалар. 1940 елның 2 июлендә Мәскәүдә уздырылган мәxкәмә утырышында алар озак вакытка төрмәгә ябылуга хөкем ителә. 1955 елда ТАССР Югары мәxкәмәсе президиумы гаепләнүчеләрне аклый.
# Мудри-Яха

Мудри-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Турма-Яха елгасының сул ярыннан 43 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 48 км.

# Мудри-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300312115300045031
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115304503
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Тенни

Тенни (фр. Tennie) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.