yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Таһирә Минһаҗетдинова

Таһирә Минһаҗетдинова (рус. Тахира Менаждинова, 1952 елның 16 марты, ССРБ, РСФСР, Мәскәү өлкәсе, Долгопрудный районы, Хлебниково) — опера җырчысы (сопрано), 1981-1988 елларда Бишкәктә Кыргыз опера һәм балет театры, 1988—1993 елларда Мәскәүдә Зур театр, 1993 елдан Праһада дәүләт операсы солисты, сәнгать магистры, Праһа халыкара консерваториясе профессоры, җырчыларның халыкара бәйгеләрен оештыручы.

# Таһирә Минһаҗетдинова
## Тәрҗемәи хәле

1952 елның 16 мартында Мәскәү өлкәсе Долгопрудный районы Хлебниково бистәсендә (2003 елдан Долгопрудный шәһәренең микрорайоны) татар гаиләсендә туган. Долгопрудный шәһәрендәге музыка мәктәбендә укыган. П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен тәмамлаган (ССРБ халык артисты Елена Образцова(рус.)татар. курсы, 1980).
1981—1989 елларда Бишкәктә Кыргыз дәүләт опера һәм балет театры(рус.)татар. опера җырчысы.
1989—1993 елларда Мәскәүнең Зур театрында опера солисты.
1993 елдан Чехия башкаласы Праһа шәһәрендә яши. Праһа дәүләт опера театрында солистка һәм Праһа халыкара консерваториясе профессоры. Вокалистларның «Vissi D'Arte» халыкара конкурсы арт-директоры.
Братислава милли опера театрында, Швейцария, Алмания, Япония, Кытайның күренекле опера сәхнәләрендә чыгыш ясый.

# Таһирә Минһаҗетдинова
## Башкарган партияләре

* Татьяна («Евгений Онегин») П. И.Чайковский
* Маргарита («Мефистофель») А. Бойто
* Елизавета («Дон Карлос») Дж. Верди
* Леонора («Язмыш көчләре») Дж. Верди
* Амелия («Бал-маскарад») Дж. Верди
* Лиза («Пики дамасы») П. И.Чайковский
* Иоланта («Иоланта») П. И.Чайковский
* Чио-чио-сан («Мадам Баттерфляй») Дж. Пуччини
* Тоска («Тоска») Дж. Пуччини
* Маргарита («Фауст») Ш. Гуно
* Эмилия Марти «Макропулос чарасы» Яначек һ. б.
# Сиамак

Сиамак (Фарсы телендә: سيامک, IPA-fa:sɪjɑˈmæk, кайвакыт Сийамак буларак языла) Зур Иранның милли эпосы Шаһнамәдә персонаж. Фирдәүсинең бөек эпик поэмасы шул вакытта тау мәгарәләрендә яшәгән һәм каплан тиресен кигән, кешеләр арасында беренче калыккан патша Кейюмарс хикәясе белән башлана. Ходай (Хормазд) аңа патшалар өчен дигән табигатьтән өстен фарр балкышын бүләк иткән. Аның улының исеме Сиамак булган һәм аны шәйтани угылы җитәкчелеге астында армия күтәргән Аһриман җимерүче рухыннан башка барысы да яраткан. Илаһи фигура Соруш Кеюмарсны кисәткәч, Сиамак үз армиясен җитәкләгән. Сиамак бергә-бер сугышка чакыруны кабул иткән һәм шәйтан кулларында үлгән. Кейюмарс бер ел матәм тота һәм шуннан соң Соруш аңа Аһриманга каршы тагын бер мәртәбә сугышырга киңәш итә. Сиамакның улы Хушанг буылган һәм башсыз калдырылган Ариманның улына каршы армияне җитәкләгән. Кейюмарс тәхетне Хушангка калдырып утыз ел хөкемнән соң үлгән.

# Сиамак
## Этимология һәм мәгънәсе

Этимология төшенчәләрендә, сүз сиаһ (Фарсы теле сүзе: سیاه, мәгънәсе 'кара') + муу (Фарсыча: مو, мәгънәсе 'чәч') + -ак (Фарсы телендә наз күрсәтү суффиксы) кушылмасы, шулай итеп "яраткан кара чәчле малай" яки "кара чәчкә ия булган" тулаем мәгънәгә ия. Башка мәгънәләр шулай ук тәкъдим ителгән булган; башкалар арасында: "шатлык китерүче" һәм "бөек император".
# Чамбурну (Сүрмене)

Чамбурну (төр. Çamburnu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Сүрмене илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кормашев

Кормашев — фамилия.
* Гайнан Кормашев (Гайнан Кормаш, 1919—1944), хәрби, Идел-Урал легионын оештыручы җәлилче.
* Йолдыз Кормашев (1930—2008), фирка һәм хуҗалык хезмәткәре.
# Оленевод

Оленевод (рус. Оленевод) — Диңгез буе краеның Надеждинское районында урнашкан авыл.

# Оленевод
## Климат

Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.

# Оленевод
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1%.
# Ле-Мени-Тов

Ле-Мени-Тов (фр. Le Mesnil-Tôve) — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
# Пшиборовице (Любуш воеводалыгы)

Пшиборовице — Польшаның Любуш воеводалыгы Губин гминасында урнашкан авыл.

# Пшиборовице (Любуш воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кастрильо-Техерьего

Кастрильо-Техерьего (исп. Castrillo-Tejeriego) — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Кастрильо-Техерьего
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 35,98 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 801 метр биеклектә урнашкан.
# MAGI2

MAGI2 (ингл. Membrane associated guanylate kinase, WW and PDZ domain containing 2, Membrane associated guanylate kinase, WW and PDZ domain containing 2, isoform CRA_c һәм Membrane-associated guanylate kinase, WW and PDZ domain-containing protein 2) — кешенең 7-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Тыде-Яха

Тыде-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Похи-Яха елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.

# Тыде-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300057398
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305739
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Варнас

Варнас — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Пянда елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 49 км.

# Варнас
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300412103000032648
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003264
* Бассейн коды — 03.02.03.004
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Трамонти

Трамонти — Италиянең Кампания төбәгендә урнашкан коммуна. Салерно провинциясе составына керә.

# Трамонти
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 321 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кава-де-Тиррени, Корбара, Леттере, Майори, Ночера-Инферьоре, Ночера-Суперьоре, Пагани, Равелло, Сант'Эджидио-дель-Монте-Альбино һәм Scala коммуналары белән чиктәш.
# Дражаки

Дражаки (белар. Дражакі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.

# Дражаки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Җәгъфәр Булат

Җәгъфәр Булат (Җәгъфәр Гази улы Булат, 1 декабрь 1903(1903-12-01), Сембер, Россия империясе — 13 октябрь 1981(1981-10-13) (77 яшь), Казан, РСФСР, СССР) — рәссам, педагог. 1937-1939 һәм 1949-1957 елларда Казан сынлы сәнгать укуханәсендә укыткан. Әсәрләре: нәкышь — «1905 елгы баррикадаларда» (1925), «Ашлык сугу» (1935), «Чаян» журналына график рәсемнәр (1930- hәм 1950-еллар), М.Гафуриның «Шагыйрьнең алтын приискасында» (1949), Ә.Ерикәйнең «Безнең балалар» (1951) китапларына иллюстрацияләр, һ.б.
# Жарнувка (Кече Польша воеводалыгы)

һәм
Жарнувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Макув-Подхаляньски гминасында урнашкан авыл.

# Жарнувка (Кече Польша воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Корромбль

Корромбль (фр. Corrombles) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Семюр-ан-Осуа кантонына карый.

# Корромбль
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 11.46 км².
# Кюри (ай кратеры)

Кюри (лат. Curie) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 138,87 км булган кратер.

# Кюри (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Пьер Кюри (1859—1906) хөрмәтенә бирелә.

# Кюри (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# Сүрекли (Кованҗылар)

Сүрекли (төр. Sürekli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Кованҗылар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Токонамэ

Токонамэ (яп. 常滑市) — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.

# Токонамэ
## Тарихы

Токонамэ шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.

# Токонамэ
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 52837 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 950 кеше тәшкил иткән.

# Токонамэ
## Географиясе

Шәһәр территориясе 55.63 км² тәшкил итә.

# Токонамэ
## Кардәш шәһәрләр

* Маругаме, Япония
* Окадзаки, Япония
* Сето, Япония
# Мартин (шәһәр)

Мартин (словак. Martin, маҗар. Turócszentmárton, алман. Turz-Sankt Martin) — Словакиянең Жилина төбәгендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 57987 кеше (2011).

# Мартин (шәһәр)
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Мартин Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Мартин (шәһәр)
## Тарих

Беренче мәртәбә 1281 елда телгә алынган.
# Гейнешть (Сучава)

Гейнешть — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. Слатина (коммуна) коммунасына карый.

# Гейнешть (Сучава)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 591 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Орманҗык (Каракочан)

Орманҗык (төр. Ormancık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Каракочан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# HD188477

HD188477 — Кавәс йолдызлыгында урнашкан A3/5III(m) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,35 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Карвиль-По-де-Фер

Карвиль-По-де-Фер (фр. Carville-Pot-de-Fer) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Милпитас (Калифорния)

Милпитас — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Милпитас (Калифорния)
## Тарихы

Милпитас шәһәре 1852 елда нигезләнгән.

# Милпитас (Калифорния)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 35,27417 км², 35,328309 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 20 Фут биеклектә урнашкан.
# Барбери (Уаза)

Барбери (фр. Barbery) — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
# Сен-Сир-сюр-Луар

Сен-Сир-сюр-Луар (фр. Saint-Cyr-sur-Loire һәм фр. Belle-Côte) — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Каберлаба (Виченца)

Каберлаба — Италиянең Венеция төбәге Азияго өязендә урнашкан торак пункт.

# Каберлаба (Виченца)
## Географиясе

Каберлаба Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Каберлаба (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Немчани

Немчани (чех. Němčany) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Брна, Вишков һәм Брна районында урнашкан авыл.

# Немчани
## Географиясе

Мәйданы — 6,999527 км², 6,999 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 230 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Немчани
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Немчани
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Немчани
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 642 |
| 1880 | 739 |
| 1890 | 778 |
| 1900 | 845 |
| 1910 | 944 |
| 1921 | 981 |
| 1930 | 1010 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 927 |
| 1961 | 955 |
| 1970 | 861 |
| 1980 | 812 |
| 1991 | 761 |
| 2001 | 725 |
| 2011 | 736 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 760 |
| 2016 | 799 |
| 2017 | 795 |
| 2018 | 791 |
| 2019 | 785 |
| 2020 | 793 |
| 2021 | 798 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 800 |
| 2022 | 793 |
| 2023 | 811 |
| 2024 | 827 |
# Еяй-Яха-Тарка

Еяй-Яха-Тарка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Еяй-Яха елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

# Еяй-Яха-Тарка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300056414
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305641
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Филатавка

Филатавка (белар. Філатаўка) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.

# Филатавка
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Солдатка (Агыйдел кушылдыгы)

Солдатка — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Агыйдел елгасының сул ярына тамагыннан 62 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 11 км.

# Солдатка (Агыйдел кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь елгалары кушылган урындан Барнавыл каласына кадәр, Алей елгасын кетрмичә . Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200312115100009686
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100968
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# NGC 4093

NGC 4093 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4093
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Генрих Луи д’Арре тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ромака Сиддһанта

Ромака Сиддһанта (Санскрит телендә :रोमकसिद्धान्त) турыдан-туры мәгънәдә "Ромака доктринасы" ул Вараха Миһираның Һинд астрономик трактаты Панчасидһантикада искә алынган биш сиддһанталарның берсе. Ромака Сиддһанта Византия Империясе астрономик өйрәнүенә нигезләнгән. "Сиддһанта" турыдан-туры мәгънәдә"доктрина" яки "традиция" дигәнне аңлата.

# Ромака Сиддһанта
## Эчтәлеге

Ул Яванаджатака ("Явана (Грекларның) Туган Астрологиясе") мирасы буенча эш итә һәм Грек һәм Рим астрономия белеменең (аеруча Александрия мәктәбенең) безнең эраның беренче гасырларында Һиндстанга тапшыруының мисалы буларак карала. Ромака Сиддһанта Һинд астрономы Вараһамиһира эшенә йогынты ясаган. Ул сидериаль һәм тропик астрологиягә нигезләнгән барлык Һинд астрономик эшләренең берсе. Ул 5-нче гасырда Һиндстанда "Биш Астрономик Каноннарның" берсе дип таныла.

# Ромака Сиддһанта
## Шулай ук карарга мөмкин

* Паулиса Сиддханта
* en:Indian science and technology
* en:Indian mathematics
* en:Hindu astronomy
# Сан-Жуан-ду-Пакуи

Сан-Жуан-ду-Пакуи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Сан-Жуан-ду-Пакуи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 420,462 км².
# Монтаньяна (Фиренца)

Монтаньяна — Италиянең Тоскана төбәге Монтеспертоли өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтаньяна (Фиренца)
## Географиясе

Монтаньяна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Монтаньяна (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тота-Яха

Тота-Яха (Песчаная) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тазов борыны урнашкан. Елга озынлыгы 253 км.

# Тота-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000212115300074735
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115307473
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Бетенивиль

Бетенивиль (фр. Bétheniville) — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Тепекутугун (Баят)

Тепекутугун (төр. Tepekutuğun) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Баят илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Нойхюттен (Хохвальд)

Нойхюттен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Нойхюттен (Хохвальд)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,5 км², 10,51 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 580 метр биеклектә урнашкан.
# Эймери (Висконсин)

Эймери — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.

# Эймери (Висконсин)
## Тарихы

Эймери шәһәре елда нигезләнгән.

# Эймери (Висконсин)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 9,895282 км², 9,352703 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 326 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Варда (село)

Варда (серб. Варда ) — Сербиянең Златибор округы Косьерич җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Варда (село)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 801 метр биеклектә урнашкан.

# Варда (село)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# NGC 1804

NGC 1804 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1804
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Тетеров

Тетеров — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Тетеров
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 47,07 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 10 метр биеклектә урнашкан.
# 71 ел (б. э. к.)

{{Ел өчен навигация|-71

# Вакыйгалар =
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:71 елда (б. э. к.) туганнар

# Вакыйгалар =
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:71 елда (б. э. к.) вафатлар
# Становиска (Влощовский повяты)

Становиска — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Ключевско гминасында урнашкан авыл.

# Становиска (Влощовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Нортборо (Айова)

Нортборо — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Нортборо (Айова)
## Тарихы

Нортборо шәһәре елда нигезләнгән.

# Нортборо (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,661699 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 332 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гвадалупе (Тариморо)

Гвадалупе — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Тариморо (муниципалитет) муниципалитеты составына керә.

# Гвадалупе (Тариморо)
## Географиясе

Гвадалупе Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гвадалупе (Тариморо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гвадалупе (Тариморо)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Лютцен

Лютцен (алман. Lützen) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Лютцен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 96,49 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 220 метр биеклектә урнашкан.
# Turançılıq

Turançılıq (başqa tellärdä Pan-Turkism) dip Törki xalıqlarnıñ berdämlekkä tartıluın atıylar.

# Turançılıq
## Tarix

19. yözyılnıñ azağında İdel-Ural Törkilärendä milli añ uyana başlıy wä alarğa Törki xalıqlarınıñ urtalıq buluı turında añlaw kilä.
1839. yılda Turan cämğiäte nigezlänä. Şul cämğiätneñ adı Urta Aziäda bulğan Turan il adınnan bulğan. Bu cämğiätneñ qatnaşuçıları arasında İsmäğil Gaspıralı da ide, ul cämğiät yünäleşen qısqaça “Teldä, fikerdä, eştä berlek” itep atarğa täqdim itkän, wä şunnan soñ bu özek iñ äytelä torğannarınnan bulğan.

# Turançılıq
## Yünäleş

Turan cämğiäteneñ töp yünäleşe bularaq Törki xalıqlarnı berdäm il çiklärendä berläşterü tora, bu ilneñ cıkläre Balqannardan başlap Keçe Aziä arqılı Seber ilä Qıtayğa tikle suzılırğa tieş, bu kiñ alanda bertelle bermädäniätle Törki xalıqlar yäşi, wä alar il milläte dip íğlan itelergä tieş.
Turançılıq cämğiäte barlıqqa kilüe belän berçaq Törki xalıqlarnıñ çığışın açıqlıy torğan öyränülär başlanalar. Şulay uq Ural-Altay telläre turında fänni farazlar öyränelä, borınğı qazışlarda Törki çığış ezlänä, Sumerlar ilä Törkilär ul ber närsä digän fiker çığarıla. Kemallek yünäleşe başqa eşlär arasında Mustafa Kemal Atatürk täqdim itkän Kön tele farazına tabınıp Törekçäne Ğäräpçä ilä Farsı telennän kilgän süzlärdä tazarta başlağan.

# Turançılıq
## Eştäşlek

Turan cämğiäte Ğosmanlı İmperiäsendäge Yäş Töreklär yünäleşe berlän dä eştäşlek itkän.
Şul çaqtağı Britaniä, Tönyaq Alman Berlege, Avstriä kebek patşalıqlar Rusiä alarnıñ iminlegenä zarar kiterä dip qarıy ide. Alar üsä torğan Turan yünäleşen da Urıslarnı almaştırıp alarnıñ iminlegenä zıyan kiterä başlar dip qarıy ide, wä Turan yünäleşen Panturkismustan başlap Groß-Türkentum yäğni Böyek Töreklekkä tikle atıy ide. Şul çaqtağı Fransiä ğına Törki xalıqlar yağında tora ide.

# Turançılıq
## Bügenge xäl

1. Dönya suğışı çağında Ğosmanlı İmperiäse tarqalğannan soñ, Enver Paşa 1920. yıllarda Samarqandta yaña Törki Xälifät qoru belän mäşğül bulğanda Turançılıq yünäleşe Törkiädä ozaq arağa ülgän bulğan.
SSRB cimerelüennän soñ ğına Turançılıq yünäleşe yaña köç cıya başlağan. OATCT nigezlänüennän soñ Törki xalıqlar wä Törki däwlätlär arasındağı mädäni-iqtisadi elemtälär üsä nığıtlana başlağannar, eştäşlek qoru mömkinlege päydä bulğan.
Törkiä barlıqqa kilgän yaña Törki däwlätlärgä mäğrifät, iqtisad, eşmäkärlek tözärgä yärdäm itep, alarnıñ töp xezmättäşe bulğan. Törkiä monnan tış Törki tele öçen berdäm Latinälif qabul itü eşen dä etep tora. Şulay itep Törki berdämlek qoru eşe däwam itä başladı.
Ankara Universitetınıñ TOMER İnstitüte elegräk Törkiäneñ milli mädäniät üzäge bulsa, xäzer ul Törki telen öyränü üzägenä dä äwerelgän.
1990. yıllarda Törkiä başqa Törki däwlätlärdä yaña mäktäplärne açqan. Alar arasında Törek-Tatar liseyläre dä bar.

# Turançılıq
## Xezmätlär

"Öç tarzı säyäsät", Yosıf Aqçura 1904 yıl
"Törekläşmäk, İslamläşmäk, Zamanlaşmak", Äli Güseynzadä 1908 yıl

# Turançılıq
## Özemtä

“Teldä, fikerdä, eştä berlek” — İsmäğil Gaspıralı

# Turançılıq
## Eşleklelär

* Matthias Alexander Castrén
* Yosıf Aqçura
* İsmäğil Gaspıralı
* Äli Güseynzadä
* Ziä Gökalp
* Enver Paşa
* Talaat Paşa
* Hüseyin Nihal Atsız