# İslam töşençäläre

İslamğa bäyle süzlärne Ğäräp mädäniätennän wä Ğäräp telennän ayırğa waqıt-waqıt şaqtıy awır wä kiräk tä tügelder. Moña säbäple alarnı süznämä itep kiterergä kiräk:
A Ä B C Ç D E F G Ğ H İ I J K L M N Ñ O Ö P Q R S Ş T U Ü V W X Y Z

# İslam töşençäläre
## A

* alim == ğälim
* Allah (Аллаһ, الله) – Ğäräp telennän süz. Farsı telendä ul Xoday, Törki telendä Täñre dä qullanıla.
* Allahu äkbär (Аллаһу әкбәр, الله أكبر) == täkbir, "Allah böyek" digän mäğnädä äytelä
* axşam (namazı) (ахшам (намазы), نماز آقشام) -
* azan (азан, أَذَان) – waqıtı kergäç, farız namazına çaqıru.
* azançı (азанчы) -
* awız (açu) (авыз (ачу)) == iftar
* ayät (аять, آية) -

# İslam töşençäläre
## Ä

* Äbu Bäker (Әбу Бәкер, أبو بكر) -
* Äbu Daud (Әбу Дауд, أبو داود) -
* Äbu Hörayra (Әбу Һөрайра, أبو هريرة) -
* Äbu Xänifä (Әбу Хәнифә, ابو حنيفة) -
* äcer-sawab (әҗер-саваб, ثَوَابَ -‎ أجر) -
* ädäb (әдәб, أدب) – üz-üzen totu tärtiben añlata. İñ yaxşısı bulıp sanala, xädislär buyınça totu.
* Äğüzü billäähi (Әгүзү билләәһи, أَعُوذُ بِاللَّهِ‎) == istiğäzä
* Äğüzü billäähi minäş-şäytaanir-raciim (Әгүзү билләәһи минәш-шәйтаанир-раҗиим, أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ ٱلشَّيْطَانِ ٱلرَّجِيمِ‎) == istiğäzä
* Äl-Mültäzäm (Әл-Мүлтәзәм, ملتزم‎)) -
* älxämdülilläh (әлхәмдүлилләһ, ٱلْحَمْدُ لِلَّٰهِ) - "Allahığa şöker" digän mäğnädä äytelä
* Ämin (Әмин, آمين‎)) - "Şulay bulsın" digän mäğnäle kälimä süz
* Ässälämü gäläyküm wä räxmätullah (Әссәламү гәләйкүм вә рәхмәтуллаһ, اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمُ) == säläm (birü)
* ästäğät (әстәгать, استعاذة) == istiğäzä
* ät-Taxawi (әт-Тахави, الطحاوي) -
* ättäxiät (әттәхият, التحيات‎) -
* äwwäbin (namazı) (әүвәбин, әүүәбин (намазы)) -
* Äxmäd (Әхмәд, أحمد) -

# İslam töşençäläre
## B

* Bäbül-mäğlät (Бәбүл-мәгъләт) - Mäkkägä kerü qapqası
* Bäyxaqi (Бәйхакый, البيهقي) -
* Bismilläh (Бисмилләһ, بِسْمِ ٱللَّٰهِ‎) - Allah iseme belän (başlıym)
* Boxari (Бохари, البخاري‎) -

# İslam töşençäläre
## C

* cifaf (җифаф) - kibü
* comğa (җомга, جمعة) – olı namaz köne
* Cömratül-ğäqäbä (Җөмратүл-гакабә, جمرة العقبة) = Zur bağana
* Cömratül-suğra (Җөмратүл-сугра, الجمرة الصغرى) = Keçe bağana
* Cömratül-wüstä (Җөмратүл-вүстә, الجمرة الوسطى) = Urtançı bağana
* cöneb (җөнеб, جنابة) -
* Cöğfä (Җөгъфә, ٱلْجُحْفَة) - Şamnan kilüçe xacilarğa miqat urını (Mäkkädän 187 km yıraqlıqta)

# İslam töşençäläre
## D

* dibağ (дибагъ) - künne eşkärtü
* doğa (дога, دُعَاء) – Allah Täğälägä endäşüe.
* duxa (namazı) (духа (намазы), صَلَاة الضحى‎) -

# İslam töşençäläre
## F

* fazıylät (фазыйләт) -
* farız (фарыз, فرض) -
* farız (ğayn) (фарыз (гайн), فرض العين) -
* farız (kifäyä) (фарыз (кифәя), فرض الكفاية) -
* fäcer (namazı) (фәҗер (намазы), صلاة الفجر‎) == irtänge namaz
* färaq (фәрак, فرق) - yüeşlämiçä ışqıp, uıp töşerü
* fäsiq (bulu) (фәсикъ (булу) - açıqtan-açıq gönah qılu
* fiqh (фикһ, فقه) -

# İslam töşençäläre
## Ğ

* ğasäl (гасәл) - su belän yuu
* ğasır (namazı) (гасыр (намазы), صلاة العصر) == ikende (namazı)
* Ğaşura (Гашура, عَاشُورَاء) -
* ğälämät (галәмәт) - ğibadät öçen täğäyenlängän urın
* Ğäli (Гали, عَلِيّ) -
* ğälim (галим, عالم) -
* Ğäräfä(t) (Гарәфә(т), عَرَفَات) -
* ğäwrät (гаурәт, عورة) -
* ğäyet (гает, عيد) - möselman bäyräme
* Ğäyşä (Гайшә, عائشة) -
* ğiddä (waqıtı) (гыйддә (вакыты), العدة‎) - xatınnarda talaqtan soñ 3 xäyez waqıtı, ireneñ wafatınnan soñ 4 ay da 10 kön
* ğişä (namazı) (гыйшә (намазы), صلاة العشاء) == yästü (namazı)
* Ğosman (Госман, عثمان) -
* ğölämä (голәмә, علماء) -
* Ğömär (Гомәр, عمر) -
* ğömrä (гомрә, عُمْرَة) -
* ğösel (госел,غسل) - qoyınu
* ğurran müxäccälinä (гурран мүхәҗҗәлинә) -

# İslam töşençäläre
## H

* hädyü (һәдью) - xaywan
* Hicrät (Һиҗрәт, هِجْرَة‎) -
* hicri (һиҗри, التقويم الهجري) – möselman täqwime

# İslam töşençäläre
## İ

* İblis (Иблис, إِبْلِيس) == şaytan
* İbn Mäcäh (Ибн Мәҗәһ, بن ماجه) -
* İbrahim mäqamı (Ибраһим мәкамы, مَـقَـام إِبْـرَاهِـيْـم) -
* İbn Xibbän (Ибн Хиббән, إبن حبّان‎) -
* ictixad (иҗтихад, اجتهاد) – üz östennän köç quyu
* ifadä (ифадә) -
* ifrad (xacı) (ифрад (хаҗы), حج الإفراد) - barı xac ğämällären qılu
* iftar (ифтар, إفطار) - urazadan soñ awız açu
* ikende (namazı) (икенде (намазы), صلاة العصر) -
* imam (имам, إمام‎) – ruxani
* iman (иман, إِيمَان) – Allahqa ışanıç
* iqamät (икамәт, إِقَامَة) == qamät
* isfar (исфар, ‎) - tämam yaqtırıp betü
* İslam (Ислам, اَلْإِسْلَامُ) – möselmannar dine
* israf (исраф, إسراف) - şäriğät röxsätennän kübräk qullanu
* istiğäzä (истигазә) - "Äğüzü billäähi" (Allahı Täğälägä sıyınamın) yäki "Äğüzü billäähi minäş-şäytaanir-raciim" (Räxmätttän sörelmeş şaytannıñ yawızlığınnan Allahı Täğälägä sıyınamın) dip äytü
* istincä (alu) (истинҗә (алу), استنجاء) - censi äğzalarnı näcestän pakläw
* istislax (истислах, استصلاح) –
* istisqa (namazı) (истиска (намазы), صلاة الاستسقاء) - yañğır sorap uqıla torğanğ namaz
* istixada (истихада, استحاضة) -
* istixalä (истихалә) - Ber xalättän ikençe xalätkä küçü
* istixarä (namazı) (истихарә (намазы), صلاة الاستخارة) - xäyerle näticä soraw namazı
* işraq (namazı) (ишракъ (намазы)) - irtänge namazdan soñ qoyaş çıqqançı mäçettä qalğan keşe qıla
* ixram (ихрам, حْرَام) -
* izar (изар, إِزَار) -
* iztıbağ (изтыбагъ) - irlärdä ridanıñ ber oçın uñ qultıq astına qıstırıp, ikençe oçın sul iñenä taşlaw, uñ yaq iñ başı häm qul açıq qala

# İslam töşençäläre
## K

* kamis (камис) -
* Kädä (Кәдә) - Mäkkägä äl-Xacun uramı aşa kerü urını
* käffärat (кәффәрат, كَفَّارَة) -
* Käğbä, Käğbätullah (Кәгъбә, Кәгъбәтуллаһ, كَعْبَة‎) - Allah Yortı
* käğdäi-äxirada (кәгъдәи-әхирада) - namazda soñğı utıru
* kärahä tänzihiä (кәраһә тәнзиһия) - asılda röxsät itelgän, qatği bulmağan räweştä tıyılğan närsälär
* kärahä täxrimiä (кәраһә тәхримия) - xäramgä yaqın bulğan, xäram däräcäsendä ük bulmasa da, asılda tıyılğan närsälär
* Keçe bağana (Кече багана, الجمرة الصغرى) -
* kösüf (namazı) (көсүф (намазы), صلاة الكسوف) - qoyaş totılğanda uqıla torğan namaz

# İslam töşençäläre
## L

* Lää xäwlä wä lää quwwätä illä billäh (Ләә хәүлә вә ләә куввәтә иллә билләһ, لَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِٱللَّٰهِ ) - "Allahınıñ ğına bar närsägä köçe citäder" digän mäğnädä qayğılı xäbär işetkäç äytelä
* lifäfä (лифәфә) -

# İslam töşençäläre
## M

* mäçet namazı (мәчет намазы) - mäçetkä kergäç tä utıru aldınnan uqılğan namaz
* Mädinä (Mönäwärä) (Мәдинә (Мөнәвәрә), المدينة المنورة‎) -
* mädräsä (мәдрәсә, مدرسة) – möselman mäktäbe.
* mäğrib (namazı) (мәгъриб (намазы), صلاة المغرب) == axşam (namazı)
* Mäğşär äl-Xäram (Мәгъшәр әл-Хәрам) -
* mäğzur (ğözerle) (мәгъзур (гозерле)) - tänennän daimi räweştä täharätne bozuçı närsälär çığıp torğan keşe
* Mäqam İbrahim (Мәкам Ибраһим) = İbrahim mäqamı
* Mäkkä (Mökärrämä) (Мәккә (Мөкәррәмә), مكة المكرمة) -
* mäkruh (мәкруһ, مكروه) - xuplanmağan eş
* Mälik (Мәлик, مالك) -
* mändub (мәндуб, مندوب) - kürkäm eş
* mäni (мәни) - ir orlığı, sperma, şähwät suı
* Märwa (tawı) (Мәрва (тавы), ٱلْمَرْوَة) -
* Mäscid äl-Xäram (Мәсҗид әл-Хәрам, اَلْمَسْجِدُ ٱلْحَرَامُ) = Xäram mäçete
* Mäscid än-Näbäwi (Мәсҗид ән-Нәбәви, المسجد النبوي‎) = Päyğämbär mäçete
* mäsex (мәсех) - sörtep alu
* mäcnün (мәҗнүн, مجنون) -
* mäxräm (мәхрәм, محرم) - sälämät aqılda bulğan, baliğlıq yäşenä citkän, ğädel, şäriğät tarafınnan xatın-qızğa anıñ belän niqaxlaşu xäram bulğan yaqın tuğan
* mäzhäb (мәзһәб, مذهب) – şäriğät xoquq belemeneñ ber yünäleşe
* Miğrac (Мигъраҗ, المعراج)
* Mina (Мина, مِنَى) -
* miqat (микат, مِيْقَات) - xac öçen ixramğa kerü urınnarı
* miswäk (мисвәк, مسواك) - teş tazartqıç (çistartqıç)
* moqim (мокыйм, مقیم) - daimi ber urında yäşäwçe keşe
* mosafir (мосафир, مسافر) - säfärdä buluçı keşe
* möäzzin (мөәззин, مأذن) == azançı
* möbax (мөбах, مباح) -
* möctähid (мөҗтәһид, مجتهد) -
* möfsid (мөфсид) - boza torğan ğämäl
* möftiät (мөфтият, مفتي‎) - möselman dini idäräse
* Möslim (Мөслим, مُسْلِمٌ) -
* möstäxäb (мөстәхәб, مستحب) -
* mö'min (мөэмин, مؤمن) -
* muäqqadä (sönnät) (муәккадә (сөннәт)) -
* Muzdälifä (Муздәлифә, مُزْدَلِفَة) -
* Mültäzäm (Мүлтәзәм) = Äl-Mültäzäm

# İslam töşençäläre
## N

* namaz (намаз, نماز‎, ٱلصَّلَاة‎) -
* näces (нәҗес, نَجَس) - yaraqsız
* näfel (namazı) (нәфел (намазы), صلاة نفل) -
* Näsai (Нәсаи, النسائي) -
* näzer (намазы) (нәзер (намазы)) -
* niät (ният, نية‎) - küñeldän teläk belderü
* nifas (нифас, نفاس) - xatınnarda bala tuğannan soñ kilgän qan
* nisap (нисап, نِصاب) -

# İslam töşençäläre
## Ö

* öylä (namazı) (өйлә (намазы), صَلَاة ٱلظُّهْر) -

# İslam töşençäläre
## P

* Päyğämbär mäçete (Пәйгамбәр мәчете, المسجد النبوي‎) -

# İslam töşençäläre
## Q

* qamät (камәт, إِقَامَة) - farız namazın uqır aldınnan äytelä torğan çaqıru
* Qara taş (Кара таш, ٱلْحَجَرُ ٱلْأَسْوَد) -
* Qarnül-mänäzil (Карнул-мәнәзил, قَرْنُ ٱلْمَنَازِل) - Näcd yağınnan kilüçe xacilarğa miqat urını (Mäkkädän 80 km yıraqlıqta)
* qaza (namazı) (каза (намазы), قَضَى) -
* qıyam (кыям, قيام) - basıp torğan kileş
* Qıyämät (köne) (Кыямәт көне), يوم القيامة‎) -
* qibla (кыйбла, قبلة) -
* qiraät (кыйраәт, قِراءة) -
* qiran (xacı) (кыйран (хаҗы)) - ğömrä häm xacnı beryulı ütäw
* Qor'än (Kärim) (Коръән (Кәрим), القرآن کریم) -

# İslam töşençäläre
## R

* rabbänä (раббәнә, ربنا) -
* Rawda (baqçası) (Рауда (бакчасы)) -
* räkäğät (рәкәгать, ракәгать, ركعات) -
* rida (рида (киеме), رِدَاء) - irlärdä tänneñ öske öleşendäge xac kieme
* rökuğ (рөкугъ, رُكوع‎) -

# İslam töşençäläre
## S

* Safä (tawı) (Сафә (тавы), ٱلصَّفَا) -
* salawat (äytü) (салават (әйтү), صَلَوَات) -
* salät (саләт, ٱلصَّلَاة‎) == namaz
* saxix (xädis) (сахих (хәдис), صحيح) -
* sawap (савап) -
* sawm (саум, صَوْم) = uraza
* säcdä (сәҗдә, سجدة) -
* säcdä sähü (сәҗдә сәһү, سجود السهو) - namazdağı yalğışunı tözäter öçen qılına torğan säcdä
* säcdä (şöker) = şöker säcdäse
* säcdä tiläwät (сәҗдә тиләвәт) - Qor'ändä kilgän 14 säcdä ayäteneñ berse uqılğaç säcdä tiläwät qılu tieş bula
* sädaqa (сәдака, صدقة) -
* säği (qılu) (сәгъи (кылу), سَعِي‎) - xacda Safä belän Märwa tawları arasında yörü
* säläm (birü) (сәлам (бирү)) - "Ässälämü gäläyküm wä räxmätullah" dip äytü
* säxabä (сәхабә, الصحابة) -
* säxär (сәхәр, سحور) - uraza totarğa niätlägän keşeneñ tañ atqançı aşawı
* söbxännallah (сөбхәналлаһ, سُبْحَانَ ٱللَّٰهِ) - "Allah Täğälä här kimçelektän pak" digän mäğnädä nindider şatlıqlı xäbär yäki nigäder ğäcäplängäç äytelä
* sönnät (сөннәт, السنّة) - Möxämmät päyğämbärneñ tormışı häm eşçänlege turında xikäyät
* sutra (сутра) - namazda üz aldına quyıla torğan kirtä
* süfi (суфый, صوفي) -
* sürä (сүрә, سورة) – bülek. Qor'än 114 sürädän tora.

# İslam töşençäläre
## Ş

* şaytan (шайтан, شيطان) -
* şähadät (шәһадәт, الشهادة) – La ilaha illa Allah äyteme. Sönnilärdä İslamnıñ Biş Bağanası arasına kerä.
* Şärif (Шәриф, شريف) –
* şäriğät (шәригать, الشريعة) – möselman qanunnarınıñ yazma cıyıntığı
* şäyex (шәех, شيخ) - dini başlıq
* şöker säcdäse (шөкер сәҗдәсе) - berär törle bäla-qazadan imin qotılğaç yäki şatlıqlı waqiğa-xäbärdän soñ Allahığa şöker yözennän qılına torğan säcdä
* şura (шура, شورى) - idärä cıyını

# İslam töşençäläre
## T

* tawaf (qılu) (таваф (кылу), طَوَاف) - Käğbä tiräli yörü
* täfsir (тәфсир, تفسير) –
* täharät (тәһарәт,طهارة) - çistarınu, paklänü
* tähäccud (namazı) (тәһәҗҗуд (намазы), تهجُّد) - tönge näfel namazı
* tählil (тәһлил, تهليل) = şähadät süzläre
* täkbir (тәкбир, تَكْبِير) - "Allahu äkbär" dip äytü
* tälbiä (тәлбия, تلبية) -
* tämättuğ (xacı) (тәмәттугъ (хаҗы)) - başta ğömrä qılına, annan xac (ayırım-ayırım), yäğni ber baruda ike ğibadätne qılu
* tänzıyhi (тәнзыйһи, تنزيه) - xuplanmağan
* tärawix (namazı) (тәравих (намазы), تراويح) -
* täsbix (namazı) (тәсбих (намазы), تَسْبِيح) -
* täslim (тәслим, تسليم) -
* täşähhüd (тәшәһһүд, تَشَهُّد) -
* täwbä (тәүбә, توبة‎) -
* täxiyyätül-mäscid (тәхиййәтуль-мәсҗид) = mäçet namazı
* täxrimi (тәхрими) - tıyılğan
* täyämmüm (тәяммүм,تيمم) - bitne häm qullarnı pak tufraq belän sörtep alu (çistarınu)
* tiläwät (тиләвәт, تلاوة) = säcdä tiläwät
* Tirmizi (Тирмизи, الضرير) -
* turab (тураб) - cirgä ışqu

# İslam töşençäläre
## U

* ulema (улема, علماء) = ğölämä
* Uraza (Ураза, صَوْم ,روزه) – Ramazan ayında uza torğan ğibädät. Sönnilärdä İslamnıñ Biş Bağanası arasına kerä
* Urtançı bağana (Уртанчы багана, الجمرة الوسطى) -

# İslam töşençäläre
## W

* wacib, wäcib (ваҗиб, вәҗиб, واجب) -
* Wadi Muxassir (Вади Мухассир) -
* witr (namazı) (витр (намазы), وتر) -
* wudu (вуду,الوضوء) - тәһарәт алу

# İslam töşençäläre
## X

* xac (хаҗ, حَجّ‎) – Mäkkägä baru. Sönnilärdä İslamnıñ Biş Bağanası arasına kerä.
* xaci, xaciä (хаҗи, хаҗия) - xac qılğan keşe (ire, xatın-qızı)
* xacät (namazı) (хаҗәт (намазы), حاجة) - yärdäm soraw namazı
* xädäs (хәдәс, حدث) -
* xädis (хәдис, حديث) – Möxämmät päyğämbärneñ äyteme yä ki ğädäte yazması.
* xäläl (хәләл, حلال) -
* xämer (хәмер) -
* xäram (хәрам, حرام) -
* Xäram mäçete (Хәрам мәчете, اَلْمَسْجِدُ ٱلْحَرَامُ) -
* xäyez (хәез, حيض) - xatın-qızlarnıñ kürem (aylıq) xäle
* xicab (хиҗаб, حجاب) -
* Xicr (Хиҗр, حج) -
* ximär (химәр) - yawlıq
* xirqa (хирка, خِرْقَةٌ‎) -
* xösüf (namazı) (хөсүф (намазы), صلاة الخسوف‎) - ay totılğanda uqıla torğan namaz
* xuff (хуфф) - çitek

# İslam töşençäläre
## Y

* Yälämläm (Йәләмләм, يلملم) - Yämännän kilüçe xacilarğa miqat urını (Mäkkädän 100 km yıraqlıqta)
* Yämän poçmağı (Йәмән почмагы, الركن اليماني) -
* yärxämükällah (йәрхәмүкәллаһ, يرحمك الله) - "Allah sine räxmät qılsın" digän mäğnädä berärse töçkergäç äytelä
* yästü (namazı) (ястү (намазы), صلاة العشاء) -

# İslam töşençäläre
## Z

* zäkät (зәкят, зәкәт, زكاة) – fäqirlär faydasına mäcbüri yıllıq salım
* Zäm-zäm (Зәм-зәм, بِئْرُ زَمْزَمَ) -
* Zätü-ğirq (Зәтү-гыйркъ, ذَاتِ عِرْق) - Ğiraqtan kilüçe xacilarğa miqat urını (Mäkkädän 90 km yıraqlıqta)
* ziker (äytü) (зикер (әйтү), ذِكْر) -
* zina (зина, زناء) – gönahlarnıñ berse, uynaş, ceñsi azğınlıq
* zölxiccä (ayı) (зөлхиҗҗә (ае), ذُو ٱلْحِجَّة) -
* Zölxöläyfä (Зөлхөләйфә, ذُو ٱلْحُلَيْفَة) - Mädinädän kilüçe xacilarğa miqat urını (Mäkkädän 410 km yıraqlıqta)
* zuhr (namazı) (зуһр (намазы), صَلَاة ٱلظُّهْر) == öylä (namazı)
* Zur bağana (Зур багана, جمرة العقبة) -

# İslam töşençäläre
## Moña da qara

* Allahnıñ 99 iseme