yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Габулла Тукай һәйкәле (Әлмәт, 1967)

Габдулла Тукай һәйкәле (рус. Памятник Габдулле Тукаю в Альметьевске) ― Татарстанның Әлмәт шәһәрендә 1967 елда ачылган, шагыйрнең бюсты урнаштырылган архитектура-скульптура комплексы. Бюст авторы ― Садри Ахун (1903―1990), комплекс авторы ― скульптор И. А. Новоселов (Казан).

# Габулла Тукай һәйкәле (Әлмәт, 1967)
## Урыны

Әлмәттә Габдулла Тукай һәм Ризаэтдин Фәхретдин проспектлары арасындагы скверда, «Восход» кинотеатры (соңыннан ул «Татарстан» дип үзгәртелә) янындагы мәйданда урнашкан, Ленин урамы ягына карап тора.

# Габулла Тукай һәйкәле (Әлмәт, 1967)
## Тарих

1967 елда Әлмәттә (1953 елдан шәһәр) бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (1886―1913) хөрмәтенә һәйкәл куела. Бюстның авторы Садри Ахун аны бронзадан ясаган. Бу һәйкәл ― Тукайның тууына 80 ел тулу уңаеннан Әлмәт шәһәренә Татарстан АССР Язучылар берлеге бүләге.
Һәйкәлне ачуга багышланган тантаналы митингта КПССның Әлмәт шәһәр комитеты беренче секретаре Владимир Ермаков, 1нче урта мәктәп директоры Мирза Таһиров (1909―1976), Әлмәт татар театрының 1966―1969 елларда баш режиссеры Сабир Өметбаев (1908―1992), язучылар Гамил Афзал (1921―2003) һәм Әдип Маликов (1921―2009) катнашкан.
2013 елда Әлмәт шәһәренең 60 еллыгы уңаеннан капиталь ремонт һәм шәһәр һәйкәлләрен торгызу өчен акча җыю өчен телемарафон үткәрелә. Үзгәртеп корулар Тукай бюстына да кагыла. 2014 елда Габдулла Тукай һәйкәле рәссам Р. Р. Курамшин эскизы буенча, заманча композит материаллар кулланып, реконструкцияләнә. Яңа дизайн чишелешендә күреп була торган вертикаль уклы арка һәм югары күтәрелгән, шагыйрь цитатасы булган горизонталь истәлек тактасы әлеге һәйкәлне әйләнә-тирә киңлеккә гармонияле рәвештә тоташтыра.

# Габулла Тукай һәйкәле (Әлмәт, 1967)
## Тасвирлама

Бронзадан коелган бюст тимер-бетоннан эшләнгән (соңыннан мәрмәр плитә белән капланган) күтәртмәгә урнаштырылган. Бюст шагыйрьнең портрет охшашлыгын күрсәтә. Шагыйрьнең күз карашы еракка төбәлгән, ачык йөзе илһамлы фикер белән балкыган.
Композиция классик стильдә эшләнгән. Комплекста ак штукатурка белән бизәлгән, ачылган китап формасында декоратив такта дивар корылган. Аның сул ягы уксыман áрка формасында тирәнәйтелгән куыш белән, икенче ягы шагыйрьнең татар халкының бөеклеге турында әйткән сүзләре белән бизәлгән:
   Татарларның бөеклеге, даны Сигез кат күкләргә китсен; Мәңге, һәрвакыт бу милләтне Ходаем бәхетле итсен.
Композиция татар орнаментын кулланып һәм архитектура детальләренең ак фонында алтын төс белән аерылып торган бердәм стильдә эшләнгән.
Биредә ел саен Г. Тукайның туган көнендә ( 26 апрель) шигърият бәйрәмнәре уздырыла. Бюст урнаштырылган мәйданчыкны һәрвакыт тәртиптә тоталар.
# Фирдәвес Хисамитдинова

Хисамитдинова Фирдәвес Гыйльметдин кызы (баш. Хисамитдинова Фирҙәүес Ғилмитдин ҡыҙы, 1950 елның 1 гыйнвары, СССР, РСФСР, БАССР, Әбҗәлил районы, Рәхмәт ― 2023 елның 3 октябре, РФ, БР, Уфа) — Башкортстанның дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, галим, башкорт теле белгече, филология фәннәре докторы, профессор. Россия Федерациясенең (2008) Һәм Башкортстан Республикасының (2003) атказанган фән эшлеклесе, Халыклар Дуслыгы ордены кавалеры. 2005-2015 елларда Тарих, тел һәм әдәбият институты директоры.

# Фирдәвес Хисамитдинова
## Биогррафиясе

Фирдәвес Гыйльметдин кызы Хисамитдинова 1950 елның 1 гыйнварында Башкорт АССР-ының Әбҗәлил районы Рәхмәт авылында туган.
1970 елда Белорет педагогия училищесын, 1974 елда Башкорт дәүләт педагогия институтының филология факультетын белем ала.
1976 елда нче елда СССР Фәннәр академиясенең Тел белеме институтының аспирантурасына кабул ителә.
1978 елдан алып 1985 елгача Тарих, тел һәм әдәбият институтында өлкән хәзмәткәр. 1980 елда кандидатлык, 1993 елда докторлык диссертациясе уңышлы яклый.
1987 елдан БДПИ-ның башкорт филологиясе факультетында кафедра мөдире, 1992 елдан шул ук факультетның деканы була, 1993 елдан — профессор.
1995-1998 елларда Башкортстан Мәгариф министры була. 1999-2003 еларга тәгаенләнгән Башкортстан мәгариф үсеше дәүләт программының инициаторы иде. Ул чорда Башкортстанның татар активистлары республикада татар теленә басым булуына, татар уку йортлары ачылмавына, татар теленә игътибар булмавына зарланды.
1998 елдан Тарих, тел һәм әдәбияты институтында директор урынбасары, 2005-2015 елларда Тарих, тел һәм әдәбият институты директоры.
2023 елның 3 октябрендә 74нче яшендә Уфада вафат.
# Лате (Потенца)

Лате — Италиянең Базиликата төбәге Фильано өязендә урнашкан торак пункт.

# Лате (Потенца)
## Географиясе

Лате Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Лате (Потенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Каманича

Каманича (Камьянець-Подильськый, укр. Кам'янець-Подільський, рус. Каменец-Подольский, пол. Kamieniec Podolski) — Украинаның Хмельницкий өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 109000 кеше (2024).

# Каманича
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Каманича Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.

# Каманича
## Тарих

12 гасырда нигезләнгән.

# Каманича
## Халык

Туган тел буенча состав, 2001: украин теле — 91,2%, рус теле — 7,1%.

# Каманича
## Шәхесләр

* Борис Збарский (1885-1954), академик, Бондюг химия заводының баш химиге (1915-1918).
# Параньюш-да-Бейра

Параньюш-да-Бейра — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Сейя муниципалитетына карый.

# Параньюш-да-Бейра
## Географиясе

Мәйданы — 21,01 км².
# Гаиләлек (биология)

Гаиләлек (лат. familia) — биологиядә: отрядтан түбәнрәк һәм трибадан белән ыругтан биегрәк таксон. Зоологиядә гаилә исемнәре латин телендә -idae кушымчасы белән ясала: Cervus - болан, Cervidae - боланлылар. Ботаникада гаилә исемнәре -aceae белән ясала: Rosa - гөлҗимеш, гөлчәчәк, Rosaceae -гөлчәчәклеләр. Шулай ук асгаилә һәм өсгаилә төркемнәре кулланыла.
Гаилә Пьер Маньоль белән кертелгән.
# Пюкрей

Пюкрей (чуаш. Пӳкри, рус. Пюкрей ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429106. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250865005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900003900. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Пюкрей
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 33 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Азъял утары

Азъял утары (чирм. Азъял кутыр, рус. Верхне-Азъяльский) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан утар.

# Азъял утары
## Сәгать поясы

Азъял утары Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Азъял утары
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100,0%).
# Помбал (Алфандега-да-Фе)

Помбал — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Pombal e Vales муниципалитетына карый.

# Помбал (Алфандега-да-Фе)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле Казине-Периньяно-Спинели (Пиза)

Ле Казине-Периньяно-Спинели — Италиянең Тоскана төбәге Casciana Terme Lari өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Казине-Периньяно-Спинели (Пиза)
## Географиясе

Ле Казине-Периньяно-Спинели Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Казине-Периньяно-Спинели (Пиза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Буда (Горка II)

Буда (чех. Buda) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.

# Буда (Горка II)
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Буда (Горка II)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Буда (Горка II)
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Буда (Горка II)
## Демография

Халык саны динамикасы:
# Тимур Ногманов

Тимур Дмитрий улы Ногманов (1983 елның 23 феврале, Казан, ССРБ) — Россия муниципаль эшлеклесе. Чүпрәле муниципаль районы башлыгы (2007—2013), Әлмәт муниципаль районы башлыгы (2019―2024 елларда). 2024 елның 15 ноябреннән ― ТР Рәисе ярдәмчесе һәм ТР Рәисенең Татарстан Дәүләт Советындагы Тулы вәкаләтле вәкиле

# Тимур Ногманов
## Тормыш юлы

Тимур Ногманов 1983 елның 23 февралендә Казанда туа. Әтисе — Дмитрий Ногманов — Татарстан Республикасы финанс министры. 2006 елда Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлый.
2000 елның беренче яртысында, студент чагында, «Остин» ҖЧҖ коммерция директоры (2002—2004), «Буа шикәр заводы» ААҖнең финанс бүлеге начальнигы (2004), Буа районының «Новые сахарные технологии» ҖЧҖ генераль директоры (2004—2006) була. 2006 елда Чүпрәле муниципаль районының «Борындык элеваторы» ААҖ генераль директоры булып эшли.
2007 елның июлендә, 24 яшендә Тимур Ногманов Чүпрәле муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе вазифаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2007 елның августыннан декабрь аена кадәр район башкарма комитеты җитәкчесе. 2007 ел ахырында Чүпрәле муниципаль районы башлыгы итеп сайлана. 2013 елның гыйнварыннан 2019 елның 24 июненә кадәр — Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Эшкуарлар хокукларын яклау буенча вәкаләтле вәкил.
2019 елның июнендә Әлмәт районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2019 елның 4 июленнән — Татарстан Республикасы Эшкуарлык советы секретаре. 2019 елның 16 сентябрендә Шәһәр Советы утырышында Тимур Ногмановны Әлмәт районы башлыгы итеп сайлыйлар.
2024 елның 15 ноябрендә Әлмәт районы башлыгы вәкаләтләрен вакытыннан алда туктаткан.
2024 елның 15 ноябреннән ― Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнехановның ярдәмчесе һәм ТР Рәисенең Татарстан Дәүләт Советындагы Тулы вәкаләтле вәкиле

# Тимур Ногманов
## Шәхси тормышы

Өйләнгән, ике баласы бар.

# Тимур Ногманов
## Бүләкләр

* 2013 — Татарстан Республикасы Президенты Рәхмәте;
* 2018 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале.
* 2024 ― «Татарстан Республикасы алдындагы хезмәтләр өчен» ордены медале.
# Иван Вихко

Иван Андреевич Вихко (кар. Ivan Vihko; 1890, Малый Узингонт авылы, Петербург губернасы — 15 апрель 1938) — Карелия АССР халык мәгариф комиссары. 1925—1926 елларда ул Карелия ССР Халык мәгариф комиссариатының социаль эшләр башлыгы урынбасары булып эшләде, 1926—1927 елларда Карелия ССР Халык мәгариф комиссариатының социаль эшләр башлыгы.
Ялган гаепләр белән 1938 елда кулга алына, тикшерү барышында, 1938 елның 15 апрелендә ул үлде. КАССР Прокуратурасы 1957 елның 9 апрелендәге карары белән, корпус деликты булмаганлыктан, гаепләү буенча җинаять эше туктатылды.
# Лас-Вегас-Стрип

Лас-Вегас-Стрип — Америка Кушма Штатларының Невада штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лас-Вегас-Стрип
## Географиясе

Лас-Вегас-Стрип халык санын алу урыны мәйданы — . Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Обыково

Обыково (чуаш. Упупушкăнь, рус. Обыково ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429048. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226855006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100004300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Обыково
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 96 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Лаудерт

Лаудерт — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Лаудерт
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,17 км² (2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 465 метр биеклектә урнашкан.
# Сарсаз-Тралы

Сарсаз-Тралы (рус. Сарсаз-Тралы) ― Татарстан АССР Минзәлә районында 1960-еллардан соң юкка чыккан авыл.

# Сарсаз-Тралы
## Атамасы

Сары сазлык һәм Тралы күле буенча урнашкан булганлыктан, авылга шундый исем бирелгән.

# Сарсаз-Тралы
## Урыны

Хәзерге Татарстан Республикасының Минзәлә районы территориясендә, Әгерҗе тимер юл станциясеннән 131 км ераклыкта урнашкан булган.

# Сарсаз-Тралы
## Административ бүленеш

1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязе Иске Мәлкән волостена, 1920―1924 елларда ТАССРның Минзәлә кантоны Иске Мәлкән волостена, 1924―1930 елларда Минзәлә волостена, 1930 елның 10 августында ТАССР Минзәлә районы составына керә.

# Сарсаз-Тралы
## Халкы

Халкы ― 514 кеше (1930, татарлар), 651 кеше (1939, татарлар), 453 кеше (1963, татарлар).

# Сарсаз-Тралы
## Тарих

Мәскәүдә Россия борынгы актлар дәүләт музеенда сакланучы Минзәлә воевадасы кенәгәләрендә авыл 1715 елдан башлап искә алына килә.
Авылга дәүләт ясаклы татарлары («казанлылар», «Казан татарлары») нигез салган.
Казан губернаторы кенәз Платон Мещерский төзегән исемлектә, 1773―1775 еллардагы Пугачев явында авылдан 60 кеше катнашуы күрсәтелгән.
1795 елда узган V ревизия мәгълүматлары буенча, авылда 26 хуҗалыкта 154 кеше яшәгән. X ревизия 292 кешене исәпкә алган. 1870 елда 56 хуҗалыкта 310 кеше, 1886 елда 61 хуҗалыкта 278 кеше яшәгәне билгеле. Авылның 780 дисәтинә (шуның 410 дисәтинәсе сөрүлек) җире булган. 19 хуҗалык атсыз гомер иткән.
1905 елда 88 хуҗалыкта 220 ир-ат, 220 хатын-кыз яшәгән.
1913 елда авылда 498 кеше (254 ир-ат) яшәгән.
Авылда мәчет эшләгән. 1836 елдан имам-хатыйп вазыйфасын Рәхмәтулла хәзрәт Җиһаншин, 1880 елдан А. Рәхмәтуллин, 1896 елдан Сәләхетдин хәзрәт Әкъмалетдинов башкарган. Мәчет каршында эшләгән мәктәптә (мөдире Сәләхетдин хәзрәт) 1913 елда 31 ир бала белем алган.
1917―1930 елларда авылда үз авыл советы булган, 1931 елның 10 мартында Дусай-Кичү авыл советы белән берләштерелгән.
1928 елда авылда инвалидлар әртиле эшли башлаган.
1931 елның язында авылда «Ядро» колхозы оешкан. 1934 елга авылдагы 128 керәстиян хуҗалыгының 88 е колхозга кергән.
1949 елда «Ядро» колхозы «Кызыл Кичү» (үзәге Дусай-Кичү) колхозы белән берләштерелгән, «Донбасс» исеме алган. 1950 елда «Яңа Бикчәнтәй», «Кеченарат» колхозлары белән берләштерелә. 1958 елдан төрле исем белән аталып йөртелә.
Минзәлә районы Ленин исемендәге колхозга караган 6 авылның берсе булган Сарсаз-Тралы, Түбән Кама сусаклагычы төзелә башлап, су басу зонасына эләккән һәм юкка чыгарылган. 105 хуҗалык күчерелә. Авыл зираты су басудан исән калган күрше авыл зираты янәшәсенә күчерелгән. Авыл халкы Ык елгасының югары очында урнашкан Дусай-Кичү, Яңа һәм Иске Мәлкән авылларына, Минзәлә, Чаллы, Түбән Кама һ.б. ерак шәһәрләргә күченгән. Соңгы кешеләр булып 1980 елда Рәфәгать Мусин, Габделхәй Әкъмалетдиновлар гаиләләре күченә. Авылда үз йортында иң соңгы булып яшәп калучы ― Раузатылҗинан Садыйкова булган.
Белешмә басмаларда 1963 елдан соң телгә алынмый.

# Сарсаз-Тралы
## Шәхесләр

* Нәкый Әхмәтшин (1928―2017), РСФСРның атказанган укытучысы.
# Сехры

Сехры (чуаш. Çухра, рус. Сехры ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429068. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253865009. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000009500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Сехры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 106 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Александр I бюсты (Казан)

Александр I бюсты (рус. Бюст основателя вуза — императора Александра I) ― Татарстан башкаласы Казан шәһәрендә 2024 елның 22 ноябрендә ачылган һәйкәл (бюст). Император Александр Iгә (1777―1825; 1801 елның 24 мартыннан тәхеттә) һәйкәл ачу БРИКСның XVI саммитына һәм Казан федераль университетының 220 еллыгына багышланган.

# Александр I бюсты (Казан)
## Урыны

Императорның бронза бюсты университетның Кремль урамындагы төп бинасы ишегалдына керү урыныннан ерак түгел урнашкан. Университетның төп бинасы ишегалдында язучы һәм университетның беренче студенты Сергей Аксаков, бөек язучы Лев Толстой, университет белән тыгыз бәйләнештә булган герой-шагыйрь Муса Җәлил бюстлары урнаштырылган. Шулай ук бина каршында юл аша Владимир Ульянов-Ленинга һәйкәл тора.

# Александр I бюсты (Казан)
## Тарих

Казан федераль университетына 1804 елда нигез салынган: 1804 елның 5 (17) ноябрендә император Александр I тарафыннан Раслау Грамотасы һәм Казан университеты Уставы имзаланган.
Югары уку йортының 220 еллыгына нигез салучының истәлеген мәңгеләштерергә булганнар. Конфуций һәйкәлен һәм Александр I бюстын ясау белән бер үк Мәскәү остаханәсе шөгыльләнгән.
2024 елга кадәр ТР башкаласында Россия императорларына багышланган сыннар булмаган. Казан Кремле янындагы Александр II һәйкәлен 1918 елда сүткәннәр. Петр I (Тукай мәйданы) һәм Екатерина II (Кабан күле яр буе) һәйкәлләрен урнаштыру идеясе тормышка ашмый.
Император Александр I бронза бюсты урнаштырылган мәрмәр-гранит стела 2024 елның 22 октябреннән 24 октябренә кадәр Казанда узган БРИКСның XVI саммиты алдыннан куелган.
2024 елның 22 ноябрендә югары уку йортына нигез салучы император Александр I бюстын ачу тантанасы узган. Тантанада (республиканың рәсми затлары катнашыннан башка) РФ Мәгариф һәм фән министры Валерий Фальков, РФ Дәүләт Думасының фән һәм югары белем бирү комитеты рәисе Сергей Кабышев, КФУ ректоры Ленар Сафин һ.б. рәсми затлар катнашкан.

# Александр I бюсты (Казан)
## Тасвирлама

Мәдәни мирас объектларын саклау буенча ТР комитеты сайтында бастырылган дәүләт тарихи-мәдәни экспертизасы акты нигезендә, һәйкәлнең конструкциясе өч өлештән тора — пьедестал, постамент һәм бюст. 90 сантиметр биеклектәге бюст постаментта ак Һәм кара мәрмәр подиумлы стела рәвешендә күтәрелә. Стелада Александр I патшалык иткән чорда хезмәт иткән һәркемгә бирелгән күкрәк билгесе төшерелгән. Әлеге билге үзәгендә император вензеле булган, лавр һәм имән ботакларыннан ясалган такыядан гыйбарәт. Һәйкәл композициясен ясаганда затлы материаллар кулланылган. Кече архитектура формасының бер үрнәге булган бюст ректор ишегалды территориясендә, анатомия театры бинасының төньяк-көнчыгыш ягындагы яшел зонадагы скверның композицион үзәгенә әверелгән.
Дәүләт сатып алулары сайты мәгълүматлары буенча, бюстны урнаштыру вузга 1,3 млн сумга төшкән.
# Байкоңгыр

Байкоңгыр (каз. Байқоңыр) — Казакъстан Республикасының бер шәhәре. Рус телле чыганакларда Байкоңгыр космодромы урнашкан шәһәр Байконур дип, Байкоңгыр үзе исә Байконыр дип атала. Байкоңгыр космодромы белән берлектә Казакъстаннан Россия тарафыннан 2050 ел кадәр арендага алынган. Халык исәбе якынча 60 мең кеше тәшкил итә.
1995 елга кадәр Ле́нинск дип атала.
# Зәйтүнә Тычинских

Зәйтүнә Тычинских, Зәйтүнә Әптрәшит кызы Тычинских (1967 елның 13 марты, ССРБ, РСФСР, Төмән өлкәсе, Тубыл) — тарих фәннәре кандидаты, тарихи-мәдәни тикшеренүләр секторының археология һәм тарихи антропология лабораториясенең өлкән фәнни хезмәткәре. 120 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән берничә монография авторы.

# Зәйтүнә Тычинских
## Тәрҗемәи хәле

1967 елның 13 мартында Тубыл шәһәрендә туган. 1989 елда Д. И. Менделеев исемендәге Тубыл дәүләт педагогика институтының тарих-инглиз факультетын тәмамлаган. 2007 елда «Хезмәтле татарлар һәм аларның Себер татарларының этник берләшмәсен формалаштырудагы роле (XVII—XIX гасырлар)» (рус. «Служилые татары и их роль в формировании этнической общности сибирских татар (XVII–XIX вв.)») дип аталган кандидатлык диссертациясе яклаган. Урта мәктәптә укытучы, ТДПИда укытучы булып эшләгән. 1997 елдан Тубыл дәүләт тарихи-архитектура музей-тыюлыгында эшли. 2010 елдан — ТДПИ доценты.

# Зәйтүнә Тычинских
## Хезмәтләре, китаплары

* 2024 ел - Морза Колмәмәтьевлар. 1 нче китап. Хакимият һәм куәт. (XVII-XVIII гасырлар) - Мурзы Кульмаметьевы. Материалы и источники. Книга 1. Вера. Защита. Честь. (XVII-XVIII вв.)
# Краснодар

Краснодар (рус. Краснодар, 1920 елга кадәр — Екатеринодар) — Россия шәһәре, Краснодар крае башкаласы.

# Краснодар
## География

Кубан елгасының уң ярында, Азак һәм Кара диңгезләрдән 120–150 километр ераклыкта. 2010 елның җанисәбе буенча шәһәрдә 744 995 кеше яши.
Төньяк Кавказның һәм Көньяк федераль округның эре тарихи һәм икътисади үзәге; Кубан сәяси-җәгърафик өлкәсенең тарихи үзәге. Рәсми булмаган рәвештә шәһрне еш кына «Кубан башкаласы», шулай ук «Россиянең көньяк башкаласы» дип атыйлар.

# Краснодар
## Тарих

Шәһәрне 1793 елда казаклар хәрби лагир (соңрак кальга) буларак нигезләгәннәр.

# Краснодар
## Икътисад

Машиналар төзү (станоклар, радио вә электр үлчәү җиһазлары, компрессорлар, һ.б.), нефть эшкәртү, химия, җиңел, азык-төлек, агач эшкәртү сәнәгате ширкәтләре. 6 югары уку йорты (шул исәптә, Кубан дәүләт университеты), 3 театр, тарих-археология, нәфис музейлары бар.

# Краснодар
## Халык саны

Милләтләр (2010): урыслар — 90,8%, әрмәннәр — 3,8%, украиннар — 1,5%.

# Краснодар
## Эчке бүленеш

Краснодар 4 округка бүленгән:
* Көнбатыш округы
* Карасунский округы
* Кубан буе округы
* Үзәк округ

# Краснодар
## Шәхесләр

* Инга Гвоздикова (1937), тарихчы галим, тарих фәннәре кандидаты (1982). БР атказанган мәдәният хезмәткәре (1998).
* Хилми Форкс (1994), трансгендер треш-блогеры һәм тиктокеры. Әхлаксыз, эпатажлы һәм провокацион тәртибе белән танылган.
# 26-бис проекты крейсерлары

Бу сәхифә тиз бетерүгә тәкъдим ителде! Сәбәбе: Broken redirect XReport
Тиз бетерү белән риза булмасагыз, аның бәхәс битендә языгыз.
Администраторларга: бирегә нәрсә сылтый битнең тарихы (соңгы үзгәртүе), битне бетерү.
# Чингансола

Чингансола (чирм. Чингансола, рус. Чингансола) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.

# Чингансола
## Сәгать поясы

Чингансола Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Чингансола
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100,0%).
# Пепкино

Пепкино (таулы чирм. Цартак, рус. Пепкино) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Пепкино
## Сәгать поясы

Пепкино Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Пепкино
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Лгота (Летовице)

Лгота (чех. Lhota) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Летовитсе районында урнашкан авыл.

# Лгота (Летовице)
## Географиясе

Мәйданы — 0,749 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота (Летовице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота (Летовице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота (Летовице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 131 |
| 1880 | 139 |
| 1890 | 134 |
| 1900 | 157 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 160 |
| 1921 | 131 |
| 1930 | 149 |
| 1950 | 113 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 0 |
| 1970 | 91 |
| 1980 | 68 |
| 1991 | 52 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 55 |
| 2011 | 62 |
| 2021 | 55 |
# Одиково

Одиково (чуаш. Отиккӑвӑ, рус. Одиково) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Одиково
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Одиково
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 389 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.