yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гибралтар

Гибралта́р (ингл. Gibraltar) — Пиреней ярымутравының көньягында урнашкан Бөекбритания территориясе. Урта диңгезне һәм Атлантик океанны тоташтырган Гибралтар бугазында мөһим стратегик позицияне били. НАТОның хәрби-диңгез базасы.
Гибралтар ватандашлары — бер үк вакытта Бөекбритания һәм Европа Берлеге ватандашлары. Алар Европа парламенты сайлауларында катнаша алалар, ләкин Гибралтар җирендә Шенген килешүе һәм кайбер башка АБ кагыйдәләре гамәлдә түгел.
Гибралтар — Европада маготлар (кыргый маймуннар) яшәгән бердәнбер урын. Җирле ышанулар буенча соңгы магот үлгәнгә кадәр Гибралтар Бөекбритания территориясе булыр.

# Гибралтар
## Тарих

Гибралтар тарихы гаять бай һәм үз эченә 3000 елны ала. Финикиялеләрнең һәм карфагенлыларның бу җирләрдә корабларны калдырулары билгеле. Рим империясе вакытында да Гибралтар аның җирләренә кергән.
Озак вакыт буенча Гибралтарга гарәпләр сахип чыкканнар. Алар бу җирләрне 711 елда яулыйлар. 1462 елда Испания бу җирләрне басып ала, ләкин 1704 елда Гибралтарны инглиз гаскәрләре яулый. 1713 ел килешүенә күрә Гибралтар Бөекбритания җире булып таныла.
1830 елда Гибралтар колония статусын ала. 1967 елның 10 сентябрендә үткәрелгән референдумда Гибралтар ватандашлары Бөекбританиядә калу өчен тавыш биргәннәр.

# Гибралтар
## Дин

2012 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Гибралтар халкының 72,1 % ка якыны католиклар. Башка христиан конфессияләреннән Англия чиркәве (7,7 %), Иегова шаһитләре тарафдарлары бар. Халык саны буенча өченче дин — Ислам (халыкның 3,6 % ы). Шулай ук һинд дине (2 %), Бәһаи дине әгъзалары һәм 763 кешедән торган яһүд дине җәмгыяте (халыкның 2,4 % ы) бар.
* Гибралтарда ислам
# Ярускассы

Ярускассы (чуаш. Ярӑскасси, рус. Ярускасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Ярускассы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ярускассы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 104 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
# Икенче Чекуры

Икенче Чекуры (чуаш. Шупашкар Сӗмӗл, рус. Вторые Чекуры) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Икенче Чекуры
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Икенче Чекуры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 33 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Яңа Буян (Шомырша районы)

Яңа Буян (чуаш. Тăрăн, рус. Новое Буяново ) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.

# Яңа Буян (Шомырша районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 322 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97%).
# Лготка (Фридек-Мистек)

Лготка (чех. Lhotka) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Фридек-Мистек һәм administrative district of the municipality with expanded powers Frýdek-Místek районында урнашкан авыл.

# Лготка (Фридек-Мистек)
## Географиясе

Мәйданы — 7,220474 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 433 метр биеклектә урнашкан.

# Лготка (Фридек-Мистек)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лготка (Фридек-Мистек)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Лготка (Фридек-Мистек)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 464 |
| 1880 | 475 |
| 1890 | 477 |
| 1900 | 547 |
| 1910 | 551 |
| 1921 | 521 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 559 |
| 1950 | 515 |
| 1961 | 553 |
| 1970 | 520 |
| 1980 | 461 |
| 1991 | 415 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 432 |
| 2014 | 529 |
| 2016 | 544 |
| 2017 | 535 |
| 2018 | 531 |
| 2019 | 538 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 541 |
| 2021 | 559 |
| 2021 | 543 |
| 2022 | 566 |
| 2023 | 584 |
| 2024 | 595 |
# Лас Хунтас Текомате (Копалильо)

Лас Хунтас Текомате — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Копалильо муниципалитеты составына керә.

# Лас Хунтас Текомате (Копалильо)
## Географиясе

Лас Хунтас Текомате Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лас Хунтас Текомате (Копалильо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лас Хунтас Текомате (Копалильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Латерици Эридано (Кремона)

Латерици Эридано — Италиянең Ломбардия төбәге Казальмаджоре өязендә урнашкан торак пункт.

# Латерици Эридано (Кремона)
## Географиясе

Латерици Эридано Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Латерици Эридано (Кремона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Картлуево

Картлуево (чуаш. Аманик, рус. Картлуево ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429446. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219830003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800002400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Картлуево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 479 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98%).
# Монте-Кордова

Монте-Кордова — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Санту-Тирсу муниципалитетына карый.

# Монте-Кордова
## Географиясе

Мәйданы — 16,96 км².
# Агыйдел (елга)

Агыйдел (баш. Ағиҙел (i)) — Башкортостан һәм Татарстан территорияләреннән ага торган елга, Башкортстандагы иң зур елга һәм төп су юлы; Каманың сул кушылдыгы (Кама сусаклагычына коя). Уралтау якларында, Ирәмәлтау тирәсендә башлана.
Озынлыгы 1 420 км, елга бассейны мәйданы – 141 900 км².

# Агыйдел (елга)
## Кушылдыклар

уң яктан: Нөгеш, Караидел, Бөре, Тере Танып;
сул яктан: Ашказар, Өршәк, Дим, Кармасан, Чәрмәсән, Сөн.
Агыйдел елгасы буенда Белорет, Мәләвез, Салават, Ишембай, Стәрлетамак, , Благовещен, Бөре, Дүртөйле, Агыйдел шәһәрләре урнашкан.

# Агыйдел (елга)
## Кызыклы фактлар

Караидел аша күпер Караидел, Күгидел Агыйдел елгасына кушыла торган урын янында урнашкан. Казан ханлыгында Идел елгасы нәкъ шушы урында - торган урында башлана дип саналган.

# Агыйдел (елга)
## Агыйдел мәдәнияттә һәм әдәбиятта

Елга исеме татар һәм башкорт әдәбиятларында һәм мәдәниятләрендә еш очрый (Тала тала, Ай, былбылым, Шайморатов генерал, Гүзәл Өфем — баш калам).
# Сыбызгы (музыка коралы)

Сыбызгы — төрки халыкларның тынлы милли музыка коралы. Аеруча казакъ халкында киң таралган. Курайга охшаш ачык буй тынлы коралы. Озынлыгы 600-650 мм.
Сыбызгының авазлар рәте 4 тишеге белән: d1 — е1 — fis1 — g1 — а1; 6 тишеге белән: с1 — d1 — е1 — f1 — g 1 — а1 — h1.
Казакъстанда ике төр сыбызгы бар: көнчыгышында конуссыман, кыскарак, кече радиуслы сыбызгы, көнбатышында зуррак һәм озынрак сыбызгы таралган.
Тарихи чыганаклар буенча бу тынлы музыка коралы Төрки каһанлыгында барлыкка килгән, шуңа күрә төрле төрки халыкларда охшаш тынлы милли корал бар: мәсәлән татарларда, башкортларда - курай, алтайлыларда - шоор, кыргызларда - чоор, казакъларда - сыбызгы, төрекмәннәрдә - гаргы төйдек, маҗарларда, болгарларда - кавал һ.б.
Хәзерге вакытта сыбызгы барлык казакъ милли музыка коллективларында кулланыла.
# Матела (Пеналва-ду-Каштелу)

Матела — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Пеналва-ду-Каштелу муниципалитетына карый.

# Матела (Пеналва-ду-Каштелу)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Кече Кужмара

Кече Кужмара (чирм. Изи Кужмара, рус. Малая Кужмара) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.

# Кече Кужмара
## Сәгать поясы

Кече Кужмара Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Кужмара
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (91,6%), руслар (3,0%), татарлар (3,0%), үзбәкләр (2,4%).
# Ле Җаре (Ровиго)

Ле Җаре — Италиянең Венеция төбәге Бадия-Полезине өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Җаре (Ровиго)
## Географиясе

Ле Җаре Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Җаре (Ровиго)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мочковаши

Мочковаши (чуаш. Çĕн Ирчемес, рус. Мочковаши ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429051. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226810005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100004100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Мочковаши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 226 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96%).
# Фәүзи Йосыпов

артист һәм конферансье Фәйзи Йосыпов белән бутамагыз.
Фәүзи Йосыпов, Фәүзи Садри улы Йосыпов (Фаузи Садриевич (Фаузей Садреевич) Юсупов; 1926 елның 16 октябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Зөя кантоны, Әрә ― 1982 елның 8 апреле, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан) ― табиб, травматолог-ортопед, медицина фәннәре докторы (1973), ТАССР атказанган табибы (1981). В. И. Ленин исемендәге Казан табибларны камилләштерү дәүләт институты профессоры.

# Фәүзи Йосыпов
## Тәрҗемәи хәле

1926 елның 16 октябрендә ТАССРның Зөя кантоны (Татарстанның хәзерге Яшел Үзән районы Күгеш авыл җирлеге) Әрә (Тугай) авылында туган. Чыгышы белән сәүдәгәрләр һәм иганәчеләр Хәлфиннәр нәселеннән: әнисе Хәдичә ― Шакир Хәлфинның оныгы. Шакир Хәлфин — сәнәгатькәр. 1916 елда Николай II дән Бөгелмә―Чаллы тимер юлын салдырырга рөхсәт алган. Ике мәчет төзеткән.
Казан медицина институтын тәмамлаган (1949).
1973 елда «Терәүле спицалар белән компрессия остеосинтезы» (рус. Компрессионный остеосинтез спицами с упором) дигән темага медицина фәннәре докторлыгына диссертация яклаган.

# Фәүзи Йосыпов
## Хезмәт юлы

1949 елдан Казан травматология һәм ортопедия фәнни-тикшеренү институтында эшләгән: 1963 елдан өлкәннәр травматологиясе бүлеге мөдире, 1976 елдан патент белеме һәм мәгълүмат бүлеге җитәкчесе, 1979 елдан өлкәннәр травматологиясе бүлеге җитәкчесе. Меңнәрчә кешегә (ш.и. рәссам-уймачы Бакый Урманчега (1897―1990)) сәламәтлекләрен торгызырга ярдәм иткән.

# Фәүзи Йосыпов
## Хезмәтләре

Хезмәтләре сөяк сынуларын терәүле ятакта дәвалау ысулларына карый. Сөяк сынган урыннарны дәвалау буенча Ф. С. Йосыпов буенча хезмәтләре бар:
* Компрессионный остеосинтез спицами с упорными площадками при косых и винтообразных переломах костей голени. Казань, 1969.
* О лечении переломов заднего края большеберцовой кости // Ортопедия, травматология и протезирование. 1977. № 5 (автордаш)
* Биомеханика компрессионного остеосинтеза косого диафизарного перелома двумя спицами с упорами // Труды Свердловского НИИ травматологии и ортопедии. 1978.
Остеосинтез өчен фиксатор һәм аңа шпонка кертү җайланмасына уйлап табуга патент алган (автордаш).
1982 елның 8 апрелендә Казанда каты авырудан соң вафат булган

# Фәүзи Йосыпов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1967 ― СССР халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсенең көмеш медале ― компрессион остеосинтез өчен терәк мәйданлы яңа энә конструкцияләрен эшләгәне өчен
* 1981 ― ТАССР атказанган табибы

# Фәүзи Йосыпов
## Шәхси тормышы

Кызыксынулары: йөздән артык сортлы 200 төп розадан торучы розарий булдырган һәм сирәк очрый торган күбәләкләр коллекциясе туплаган.
# Машкотелуш

һәм
Машкотелуш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Гимарайнш һәм Candoso São Tiago e Mascotelos муниципалитетына карый.

# Машкотелуш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Орхан Вәли Канык

Орхан Вәли Канык (төр. Orhan Veli Kanık; 1914 елның 13 апреле, Госман империясе, Истанбул, Бейкоз ― 1950 елның 14 ноябре, Истанбул) ― төрек шагыйре, тәрҗемәче. Мәлих Җәүдәт Андай һәм Рифат Октай белән бергә яңа төрек поэзиясенә нигез салучы булып санала.

# Орхан Вәли Канык
## Тәрҗемәи хәле

1914 елның 13 апрелендә Истанбулның Бейкоз районында туган. Истанбулда Галатасарай лицеен тәмамлаган. Берничә ел Истанбул университетының фәлсәфә һәм әдәбият факультетларында лекцияләр тыңлаган.
Әнкарада Төркия почта администрациясендә эшли (1936―1942). 1942―1945 елларда төрек армиясендә запастагы офицер булып хезмәт итә. Француз телен яхшы белгәнгә күрә, ике ел мәгариф министрлыгында тәрҗемәләр бюросында эшли.
Танылган француз шагыйрьләре һәм драматурглары әсәрләрен тәрҗемә итү белән шөгыльләнә. 1950 елда «Япрак» әдәби күзәтү журналы редакторы була.

# Орхан Вәли Канык
## Иҗаты

Әдәбият белән кызыксынуы башлангыч мәктәптә үк башлана. Бу чорда аның бер хикәясе «Çocuk Dünyası» (Балалар дөньясы) журналында басылып чыга.
«Гарип» (1941), «Баш тарта алмаганнарым» (1945), «Дастан кебек» (1945), «Каршы» (1949) һ. б. җыентыклар авторы. Еш кына традицион әдәби юнәлешләр кысаларыннан чыгып яза, шигъриятне демократияләштерергә омтыла, гади кешенең көндәлек тормышына һәм эчке дөньясына мөрәҗәгать итә.
Мәлих Җәүдәт Андай һәм Октай Рифат белән бергә Төркиядә яңа шигърияткә нигез салучыларның берсе.
Чаллыда нәшер ителүче «Мәйдан» журналының 2022 елның декабрь санында «Тугандаш әдәбият» бүлегендә Орхан Вәли Каныкның «Уйланма, бары теләк телә..» исемле шигырьләр циклы басылган (Гөлназ Нуриева тәрҗемәсендә).

# Орхан Вәли Канык
## Китаплары

* Garip (Р. Октай һәм М. Җ. Андай белән бергә, 1941)
* Garip (1945)
* Vazgeçemediğim (1945)
* Destan Gibi (1946)
* Yenisi (1947)
* Karşı (1949)
* Сайланма әсәрләр (1951, 1975)
# Полайкасы

Полайкасы (чуаш. Пулайкаси, рус. Полайкасы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Полайкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Полайкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 151 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Тузи

Тузи (чуаш. Туҫи, рус. Тузи) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Тузи
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Тузи
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 21 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Лготка (Йиглава)

Лготка (чех. Lhotka) — Чехиянең Высочина крае Йиглава һәм Q89269406? районында урнашкан авыл.

# Лготка (Йиглава)
## Географиясе

Мәйданы — 2,2456 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 583 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Лготка (Йиглава)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лготка (Йиглава)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Лготка (Йиглава)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 148 |
| 1880 | 197 |
| 1890 | 176 |
| 1900 | 198 |
| 1910 | 203 |
| 1921 | 176 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 192 |
| 1950 | 128 |
| 1961 | 136 |
| 1970 | 111 |
| 1980 | 82 |
| 1991 | 90 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 81 |
| 2014 | 96 |
| 2016 | 92 |
| 2017 | 90 |
| 2018 | 85 |
| 2019 | 82 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 93 |
| 2021 | 99 |
| 2021 | 94 |
| 2022 | 96 |
| 2023 | 102 |
| 2024 | 99 |
# Рамил Вәҗиев

Рамил Вәҗиев, Рамил Камил улы Вәҗиев (Рамиль Камилевич Вазиев; 1973 елның 27 сентябре, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе, РСФСР, ТАССР, Яр Чаллы) — драма актеры, Камал театры артисты (1995 елдан). Татарстанның атказанган (2013) һәм халык (2024) артисты, Д. Сираҗиев исемендәге театраль премия (2011), «Тантана» премиясе (2017) лауреаты.

# Рамил Вәҗиев
## Тәрҗемәи хәле

1973 елның 27 сентябрендә Яр Чаллы шәһәрендә туган. 1995 елда Казан мәдәният һәм сәнгать академиясен (хәзер институт) тәмамлагач, Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында хезмәт итә..

# Рамил Вәҗиев
## Башкарган рольләренең кайберләре

* Медведенко — «Акчарлак» А. Чехов
* Сабир — «Җүләрләр йорты», Илдар — «Бит» З. Хәким
* Косинский — «Юлбасарлар» Ф. Шиллер
* Кабеш — «Җирән чичән һәм Карачәч сылу» Н. Исәнбәт
* Убырлы карчык — «Сукыр патша» Н. Хикмәт
* Альфред — «Казан егетләре» М. Гыйләҗев
* Әмир — «Баскетболист» М. Гыйләҗев
* Хәзрәт — «Сөяркә» Т. Миңнуллин
* Серый — «Мәхәббәт хатирәсе» Ф. Бүләков
* Әсән — «Арзы кыз» М. Тарухан

# Рамил Вәҗиев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2011 — Дамир Сираҗиев исемендәге театр премиясе
* 2013 — Татарстанның атказанган артисты
* 2017 — «Тантана» премиясе — «Иң яхшы ир-ат роле» номинациясендә — Камал театрының «Җилкәнсезләр» (Кәрим Тинчурин) спектаклендәге Нуретдин роле өчен.
* 2024 — Татарстанның халык артисты

# Рамил Вәҗиев
## Шәхси тормышы

Өйләнгән. Хатыны — Алсу Каюмова (Вәҗиева, 1978, Аксубай районында туган), Камал театры актрисасы, ТР атказанган артисты.
# Пушкари (Мари Ил)

Пушкари (чирм. Пушкар, рус. Пушкари) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Пушкари (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Пушкари (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Пушкари (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Кәрәзле телефон

Мобиль телефон белән бутамагыз.
Кәрәзле телефон — кәрәзле элемтә челтәрләрендә кулланылучы мобиль телефон. Радио кабул итү передатчигы һәм традицион телефон коммутациясен кулланып телефон элемтәсе булдырыла.
Бүгенге көндә кәрәзле элемтә - мобиль элемтәләр арасында иң таралган төр булып тора.
Кәрәзле телефон - катлаулы югары технологияле электрон җайланма. Ул 1—2 ГГц (GSM) и 2—4 ГГц (UMTS) СВЧ диапазондагы кабул итү передатчигыннан, специальләшкән идарә контроллерыннан, төсле/монохром дисплейдан, интерфейс җайланмаларыннан, аккумулятордан тора. Күбчелеге үз номерларына ия - IMEI.
# Мейриньюш

Мейриньюш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Могадору муниципалитетына карый.

# Мейриньюш
## Географиясе

Мәйданы — 53,8 км².
# Яңа Кәешкүл

Яңа Кәешкүл яки Сала (себ.тат. Сала) — Төмән өлкәсенең Яркәү районында урнашкан торак пункт.

# Яңа Кәешкүл
## Сәгать поясы

Яңа Кәешкүл Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Яңа Кәешкүл
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тубыл өязенә караган.

# Яңа Кәешкүл
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 96,1%, руслар — 2,5%.
# Танк

Танк — чылбырлы тәгәрмәчкә нигезләнгән йөрешле бронялы сугыш машинасы. Нигездә төп коралы буларак пушка кулланыла.

# Танк
## Атаманың килеп чыгышы

«Танк» сүзе инглиз телендәге tank сүзеннән килеп чыккан. Ул «бак», «цистерна», «мичкә» мәгънәсен аңлата. Атаманың килеп чыгу тарихы түбәндәгечә: фронтка беренче танкларны җибәргәндә Британия контрразведкасы Англиядән Россия хөкүмәте эчәргә яраклы су ташыр өчен бер партия цистернага боертма бирде дигән имеш-мимеш тарата. Шул рәвешле танклар тимер юл буенча цистерналар кыяфәтендә фронтка юнәләләр.

# Танк
## Тарих
### Танкларның килеп чыгышы

Беренче танклар Беренче бөтендөнья сугышы барышында килеп чыгалар. Сугыш барышында көнбатыш фронт позицион тигезләнеш урнашкан була һәм озак вакыт дәвамында фронт сызыгы бер урыннан күчми. Дошман фронтын өзер өчен яңа чаралар таләп ителә. Танклар бу максат белән уйлап чыгарылган булалар.
Танк идеясе 1915 елда Бөекбританиядә, Франциядә һәм Россия империясендә туа. 1916 елда Британиядә Mark I исеме астында беренче танклар килеп чыга.
Беренче танклар инглиз армиясе тарафыннан Сомма елгасында 1916 елның 15 сентябрендә Герман армиясенә каршы кулланыла.
Соңрак французлар 1917 елда бик уңышлы булган Рено FT-17 танкын эшләп чыгаралар.
Россиядә чыгарылган беренче танклар буларак Пороховщиков танкы һәм тәгәрмәчле Лебеденко танкы санала.

# Танк
## Тарих
### Сугыш арасы чоры танклары (1919 — 1938)

Ике бөтендөнья сугышы арасында танклар зур үсеш кичерәләр һәм Икенче бөтендөнья сугышы башына алар инде гаять алга киткән сугыш машиналары булып җитешкән булалар. Бу дәвердә төрле танк вариацияләре эшләнеп карый һәм конструкторлар күп фикерләрдән баш тартырга мәҗбүр булалар.

# Танк
## Тарих
### Икенче бөтендөнья сугышы танклары

Дөнья сугыш танк төзү өлкәсе алга зур адым ясый. 6 ел эчендә танклар аңа кадәрге 20 ел белән чагыштырганда зуррак үсеш кичерәләр.

# Танк
## Тарих
### Сугыштан соңгы танклар

* ПТ-76
* Т-54Б
* Т-55
* Т-55А
* Т-62
* Т-64А
* Т-64БВ
* Т-72М
* Т-80
* Т-90
# Яшел урам (Казан, Вахит районы)

Яшел урам (рус. улица Зеленая) — Казанның Вахит районында урнашкан урам.

# Яшел урам (Казан, Вахит районы)
## Географиясе

Калинин урамы белән киселештән башланып, Фрунзе агачлыгы һәм Айвазовский урамнары белән киселештә тәмамлана.

# Яшел урам (Казан, Вахит районы)
## Тарих

Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.

# Яшел урам (Казан, Вахит районы)
## Игътибарга лаек объектлар

* Казан дәүләт архитектура-төзелеш университеты
* Казан ватандашлар төзелеше мөһәндисләре институты бинасы

# Яшел урам (Казан, Вахит районы)
## Шәхесләр

* Юлия Хәмитова
# Майонез

Майонез (фр. mayonnaise) — истән арындырып чистартылган үсемлек майларына су, тоз, шикәр, йомырка ризыклары, серкә, гәрчитсә кебек өстәмәләр кушып гомогенлаштырылган ризык. Катламнар-га аерылмасын өчен, аңа тотрыкландыргычлар һәм эмульгаторлар кушыла.

# Майонез
## Төзелеше

Майлылыгы 15% тан артык булганда гына, әлеге ризык майонез дип йөртелә. 15% тан ким булса, ул соуска әйләнә. Майонезның калориясе составындагы үсемлек майларының масса өлешенә бәйле.
Майлылыгы буенча майонез өч төргә бүленә:
1) әгәр майлылыгы 50% тан артык икән, бу югары калорияле майонез санала;
2) 45—55% булганда, уртача калорияле;
3) 40% тан ким булган очракта, түбән калорияле майонез була. Әлеге төр майонез сыек булу сәбәпле, аңа төрле тотрыкландыргыч матдәләр кушыла.
# Әхмәт Мазһаров

Әхмәт Мазһаров – химия галиме, Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир-әгъзасы, экс-президенты (2006 ел-2014 елда)

# Әхмәт Мазһаров
## Тәрҗемәи хәл

Әхмәт Мазһар улы Мазһаров 1943 елның 1 гыйнварында Татарстанның Балтач районы Сасна авылында дөньяга килә.
1959 елда Казан химия-технология институтына укырга керә.
1965-1968 елларда Куйбышев ис. заводта эшли.
1968 елда Мәскәүнең Менделеев исемендәге химия-технология институтына аспирантурага укырга керә.
1972 елда химия фәннәре кандидаты була. 1984 елда Ә.Мазһаров техник фәннәр докторы, 1990 елдан — профессор. 1992 елда Татарстан Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (академигы) итеп сайланды. 1972 елдан Казандагы Бөтенрусия углеводород чималы фәнни-тикшеренү институтының фәнни лабораториясе мөдире. 1977 елдан әлеге институтның директоры урынбасары, 1991 елдан — директоры. Галим «Нефтехимия» фәнни журналының редколлегия әгъзасы, нефть эшкәртү һәм нефтехимия проблемалары буенча Татарстан Фәннәр академиясенең гыйльми советы рәисе.
2006 елда Татарстан Фәннәр Академиясе президенты булып сайлана.
2002 елда Ислам дөньясы Фәннәр академиясе академигы, 2008 елда бу академиянең вице-президенты булып сайлана.
Әхмәт Мазһаровның нефть химиясенә караган 165 фәнни хезмәте, 130 патенты бар.
# Зорьки (Самар өлкәсе)

Зорьки (рус. Зорьки) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан бистә.

# Зорьки (Самар өлкәсе)
## Сәгать поясы

Зорьки (Самар өлкәсе) Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Зорьки (Самар өлкәсе)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (71,1%), татарлар (11,1%), украиннар (11,1%), чуашлар (6,7%).
# Перре (Португалия)

һәм
Перре — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Виана-ду-Каштелу муниципалитетына карый.

# Перре (Португалия)
## Географиясе

Мәйданы — 13 км².