yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чекко Браво

Чекко Браво (итальян телендә: Cecco Bravo) — Италия живописецы. Флоренция мәктәбе маньеризм вәкиле.

# Чекко Браво
## Тәрҗемәи хәле

Чекко 1601 елда Флоренциядә туган. «Чекко» исеме «Франческо»дан кечерәйтелгән исем булып тора. Живописьне Джованни Биливертидан өйрәнгән һәм шулай ук Сигизмондо Коккапанига якын булган. 1620-нче еллар башында Маттео Росселли остаханәсендә эшләгән. 1629 елга Чекко Браво үз остаханә хуҗасы булган. Аның хәзер иң мәгълүм булган эшләренең берсе — Сан-Марко монастыренда Мадонна, Изге Иоанн һәм фәрештәләр сурәте белән фреска (1628—1629) һәм Флоренциядә «Мәрхәмәтлелек» картинасы (Сантиссима-Аннунциата базиликасы). 1633 елда 1601 елда Бернардино Поччетти башлаган серияне дәвам итеп Пистояда Сантиссима-Аннунциата чиркәве өчен мәҗнүн Бонавентура Бонаккорси тормышыннан сәхнәләр белән алты люнет ясаган. Ул шулай ук Импрунетада (Тоскана) Меццомонтеда Корсини вилласы өчен “Орландо Фуриозо” (“Ярсулы Роланд”, 1631) романыннан балалар уеннары һәм хикәяләр сурәте белән фриз ясаган. Флоренциядә Каза-Буонарроти (Микеланджело йорты) китапханәсе өчен Браво аллегорик Дан сурәтләнешен ясаган. Әмма бик җентекләп бирем кушкан һәм шулай итеп иҗади азатлыгын кыскан заказчы белән ачуланышкан, шуңа күрә эшне башка рәссамнарга эшләп бетерергә туры килгән: Джованни да Сан-Джованни, Доменико Пулиго һәм Маттео Росселлига (Чекко Бравоның остазы). Флоренциядә Палаццо Питти өчен парад залларының берсен сарай интерьерын Виктория делла Ровере белән туе алдыннан яңартмакчы булган Лоренцо Медичиның токымы Фердинандо II Медичи заказы буенча Лоренцо Медичига багышланган фрескалар белән буяп бизәгән. Башта бу заказны Джованни да Сан-Джованни алган, ә аның үлеменнән соң росписьне бетерү өстендә Чекко Браводан тыш Оттавио Ваннини һәм Франческо Фурини эшләгән. Римда Палаццо Монтечиторио өчен Чекко Браво «Аврора» картинасын барлыкка китергән, Ванчетониның Ораториенда - (Джованни да Сан Джованни, Пьетро Либери һәм Вольтеррано кушаматлы Бальдассаре Франческини белән) стена росписьләрен ясаган.
1659 ел ахырында кардинал Леопольдо Медичи Чекко Бравоны Тироль графы Фердинанд II Габсбург хатыны Анна Гонзагага сарай яны рәссамы вазыйфасына киңәш иткән. Ул тәкъдимне кабул иткән һәм тормышының соңгы ике елын Инсбрукта уздырган, анда 1661 елның декабрендә үлгән дә.

# Чекко Браво
## Иҗаты

Чекко Бравоның эшләре лакониклык һәм камерлык белән маньеризм алымнары кушыла. Сәнгать тарихчысы Анн Барсанти Чекко өчен “хас композицион схема”ны түбәндәгечә тасвирлаган: «Төп фигуралар (гадәттә икәү), эмоцияләрне борчылган ишарәләр белән чагылдыра; фон тирәнлексез һәм бары тик яктылык кабынулары атмосфераның әкияти икәнен күрсәтә». Сәнгать белгече Говард Хиббард үз чиратында Браво картиналарының караңгы хисен противопоставлял мрачную чувственность картин Браво подчёркнутому благочестию Карло Дольчиның ассызыкланган тәүфиклыгына каршы куйган.
Картиналар һәм фресклардан башка, рәссамның иҗади мирасына күп рәсем керә, аларның күпчелеге хәзер Флоренциядә Уффици галереясендә һәм Маручеллиана Китапханәсендә саклана.
# Лготки (Млада Болеслав)

Лготки (чех. Lhotky) — Чехиянең Урта Чехия крае Млада-Болеслав һәм Млада-Болеслав районында урнашкан авыл.

# Лготки (Млада Болеслав)
## Географиясе

Мәйданы — 5,441861 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 278 метр биеклектә урнашкан.

# Лготки (Млада Болеслав)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лготки (Млада Болеслав)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лготки (Млада Болеслав)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 311 |
| 1880 | 317 |
| 1890 | 324 |
| 1900 | 329 |
| 1910 | 344 |
| 1921 | 319 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 299 |
| 1950 | 203 |
| 1961 | 198 |
| 1970 | 156 |
| 1980 | 113 |
| 1991 | 96 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 118 |
| 2014 | 146 |
| 2016 | 141 |
| 2017 | 142 |
| 2018 | 150 |
| 2019 | 152 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 157 |
| 2021 | 165 |
| 2021 | 166 |
| 2022 | 166 |
| 2023 | 165 |
| 2024 | 161 |
# Рибейра (Терраш-ди-Бору)

һәм
Рибейра — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Терраш-ди-Бору муниципалитетына карый.

# Рибейра (Терраш-ди-Бору)
## Географиясе

Мәйданы — 2,44 км².
# Овар (район)

Овар — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Ovar, São João, Arada e São Vicente de Pereira Jusã муниципалитетына карый.

# Овар (район)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ойш-ду-Байру

Ойш-ду-Байру — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Tamengos, Aguim e Óis do Bairro муниципалитетына карый.

# Ойш-ду-Байру
## Географиясе

Мәйданы — .
# Масейра (Лейрия)

һәм
Масейра — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. Лейрия муниципалитетына карый.

# Масейра (Лейрия)
## Географиясе

Мәйданы — 47,03 км².
# Нәкый Әхмәтшин

Нәкый Әхмәтшин, Нәкый Шәйхетдин улы Әхмәтшин (Наки Шайхутдинович Ахметшин; 1928 елның 20 гыйнвары, СССР, РСФСР, ТАССР, Минзәлә районы, Сарсаз-Тралы ― 2017 елның 27 декабре, РФ, ТР, Түбән Кама) ― укытучы, җәмәгать эшлеклесе. 1963―1966 елларда Яр Чаллы, 1966―1986 елларда Түбән Кама шәһәр халык мәгарифе бүлекләре җитәкчесе. РСФСРның атказанган укытучысы һәм халык мәгарифе отличнигы. Түбән Кама шәһәренең Мактаулы гражданины. 2024 елда Түбән Кама педагогика көллиятенә исеме бирелгән.

# Нәкый Әхмәтшин
## Тәрҗемәи хәле

1928 елның 20 гыйнварында Татарстан АССР Минзәлә районы Сарсаз-Тралы авылында (1963 елда юкка чыкккан авыл) туган. 1934 елда 6 яшендә укырга кергән. 1941 елда Иске Мәлкән җидеелык мәктәбен тәмамлаган. Бөек Ватан сугышы елларында колхозда хисапчы, авыл советы секретаре булып эшләгән.
1944―1947 елларда Минзәлә педагогия училищесында (1995 елдан көллият) укыган. Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаган (1951).

# Нәкый Әхмәтшин
## Хезмәт юлы

1951 елда Байлар Сабасы урта мәктәбенә география укытучысы итеп җибәрелгән. 1952 елда ВЛКСМның Саба райкомы беренче секретаре итеп сайланган. 1955 елда КПССның Саба район комитетының пропаганда һәм агитация бүлеге җитәкчесе итеп билгеләнгән.
1956 елда укытучылык эшенә кире кайткан: август аеннан Яр Чаллының Вахитов исемендәге 2нче урта мәктәбенә директор итеп билгеләнгән. 1963 елда Яр Чаллы шәһәр халык мәгарифе бүлеген җитәкли башлаган.
1965 елда Түбән Кама районы оештырылгач, бирегә халык мәгарифе бүлеге башлыгы итеп күчерелгән. 1966 елдан шәһәр халык мәгарифе бүлеген җитәкли башлаган. 1967―1974 елларда 1нче урта мәктәп белән җитәкчелек иткән, аннары янәдән 1974―1986 елларда шәһәр халык мәгарифе бүлеге башлыгы.
Түбән Кама халык мәгарифе бүлеге башлыгы булып эшләгән чорда районда һәм шәһәрдә 21 мәктәп, яшь техниклар станциясе, Балалар мәдәният сарае, 2 мәктәпара укыту-производство комбинаты ачылган. Мәктәптә проблемалы укытуның теоретик һәм гамәли методларын эшләгән, укыту процессын оештыру нигезләрен булдырган, заманча дәреснең яңа системасын тудырган. 1982 елда РСФСР Мәгариф министрлыгы тәкъдиме белән Түбән Камада «Педагогик коллектив һәм аның тәрбияви функцияләре» исемле илкүләм фәнни-гамәли конференция үткәрелгән. Конференция Түбән Камада мәгариф үсешенең торышын югары бәяләгән.
1986 елда пенсиягә чыккан. Түбән Кама педагогия училищесы каршындагы база мәктәбен (6нчы санлы мәктәп) җитәкләгән. Иҗтимагый эштә актив катнашкан, шәһәр Советы депутаты итеп сайланган. 1991―2009 елларда Түбән Кама педагогика көллиятендә оештырылган Мәгариф музее (рус. Музей образования) директоры.
2017 елның 27 декабрендә вафат булган.

# Нәкый Әхмәтшин
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Хезмәт Кызыл Байрагы ордены,
* РСФСРның халык мәгарифе отличнигы,
* РСФСРның атказанган укытучысы,
* В. И. Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан юбилей медале,
* Түбән Кама шәһәренең Мактаулы гражданины

# Нәкый Әхмәтшин
## Хәтер

* 2024 ― Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Карары белән, 1981 елда нигез салынган «Түбән Кама педагогика көллияте» дәүләт автоном һөнәри белем учреждениесенә исеме бирелгән.
# Салагаево

Салагаево (чуаш. Çăлпуç, рус. Салагаево ) — Чуашстанның Янтык районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429290. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97258845004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102200002100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Салагаево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 343 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,46%).

# Салагаево
## Танылган шәхесләр

* Гавриил Михайлов (1895-1967), чуаш совет дәүләт эшлеклесе, РК(б)Ф Чуаш өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1922).
# Лашкий Ровт

Лашкий Ровт — Словениянең Бохинь (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Лашкий Ровт
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 528 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Якопо Биливерти

Якопо Биливерти, шулай ук Джакомо Джованни Биливерт яки Жак Биливельт (итальян телендә: Jacopo Biliverti, француз телендә: Jacques Bylivelt; 1550 елның 17 ноябре, Делфт — 1603 елның 19 феврале, Флоренция) — һолланд зәркән остасы, «алтын эшләре остасы», Флоренциядә, Тосканада де Медичи герцоглары сарае янында эшләгән.

# Якопо Биливерти
## Тәрҗемәи хәле

Якопо Биливерти һөнәрләре: мәшһүр делфт фаянслары, зиннәтле ташларны эшкәртү һәм һолланд зәркән осталары сәнгате белән мәшһүр һолланд Делфт шәһәрендә туган. Останың чын исеме — Якоб Янсзон Билевельт (Jacob Janszoon Bijlevelt). 1573 елга кадәр ул живописьне өйрәнгән һәм Германиядә, Аугсбургта торган. Аннан соң ул Флоренциягә, Тоскананың бөек герцогы Франческо I Медичиның сарае янына картина галереясе саклаучысы вазыйфасына чакырылган булган.
1575 елда испан короле Филипп II Франческоны Тоскананың икенче бөек герцогы итеп таныгач, герцог Биливертига яңа бөек кенәз таҗына һәм берничә бизәнү әйберенә заказ биргән. Таҗ Наполеон сугышлары эпохасында югалтылган булган. Флоренциядә башка вазыйфалардан кала Биливерти асыл ташларны эшкәртү остаханәсенә җитәкчелек иткән, анда ул Медичи гаиләсенең берничә әгъзасы өчен эшләнмәләр эшләгән. Биливертиның күп зәркән эшләнмәләре шулкадәр камил булган ки, аларны мәшһүр Бенвенуто Челлинига карый дип исәпли башлаганнар һәм хәзерге вакытка кадәр аларның атрибуциясе бәхәсләр китереп чыгара. 1576 елда үскән керемнәренә күрә Якопо Медичи остаханәләреннән зәркән остасы Микеле Мадзафириның (1530—1597) туганы булган Фьяметта Мадзафирига (Fiametta Mazzafiri) өйләнә алган. Нәкъ шул вакытта ул үзенә итальян исеме алган. Аларның улы Джованни Биливерти мәшһүр живописец булган. 1587 елдан соң Якопо Биливерти яңа бөек герцог Фердинанд I-нең сәнгать әсәрләре тупланмасын оештыруда катнашкан, ул аңа шулай ук дипломатлар һәм зур кунаклар өчен Флоренция хәзинәләре буенча экскурсияләр үткәрергә кушкан. Моннан кала ул француз короле Генрих IV-ка кайбер дипломатик бүләкләр эшләү өчен җаваплы булган. Биливертига кайбер бизәкләргә заказ Изге Рим империясе императоры Рудольф II һәм аның сарае яндагылары тарафыннан бирелгән булган, шуңа күрә берничә экземпляр Венада Сәнгать тарихы Музеенда сакланып калган. Якопо Биливерти 1603 елда үзенең Флоренция остаханәсендә илле ике яшендә үлгән. Останың үлеменнән соң остаханә белән аның ярдәмчесе Флоренциягә 1589 елда килгән француз Одоардо Валле (1542—1622) җитәкчелек иткән.
# Ногейро

Ногейро — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Nogueiró e Tenões муниципалитетына карый.

# Ногейро
## Географиясе

Мәйданы — .
# Самоа

Самоа (/səˈmɔːə/), рәсми рәвештә Бәйсез Самоа Дәүләте (Самоа телендә: Malo Saʻoloto Tutoʻatasi o Sāmoa; Samoan: Sāmoa, IPA: [ˈsaːmoa]) һәм 1997 елга кадәр Көнбатыш Самоа буларак мәгълүм булган, ике төп утраудан (Саваи'и һәм Уполу), ике кечерәк кеше яши торган утраудан (Маноно һәм Аполима) һәм Алеипата утрауларын, (Ну'утеле, Ну'улуа, Фануатапу һәм Намуа) кертеп берничә кечерәк кеше яшәми торган утрауны керткән Полинезия утрау дәүләте. Самоа Америка Самоасыннан 64 км көнбатышта, Тонгадан 889 километр төньяк-көнчыгышта (иң якын чит ил), Фиджидан 1152 километр төньяк-көнчыгышта, Уоллис һәм Футунадан 483 километр көнчыгышта, Тувалудан 1151 километр көньяк-көнчыгышта, Токелаудан 519 километр көньякта, Һавайидан 4 190 километр көньяк-көнбатышта һәм Ниуэдан 610 километр төньяк-көнбатышта урнашкан. Башкала шәһәр булып Апиа тора. Лапита халкы Самоа утрауларын якынча 3500 ел элек ачканнар һәм анда яши башлаганнар. Алар Самоа телен һәм Самоа мәдәни идентиклыгын булдырганнар. Самоа унбер административ бүлек белән унитар парламент демократик дәүләт булып тора. Суверен дәүләт Милләтләр Дуслыгы әгъзасы булып тора. Көнбатыш Самоа Берләшкән Милләтләр Оешмасына 1976 елның 15 декабрендә кабул ителгән булган. Самоалыларның диңгездә йөрүе сәләтләренә күрә 20-нче гасырга кадәр Европа сәяхәтчеләре тулаем утрау төркемен (Америка Самоасын да кертеп) "Навигатор Утраулары" дип йөрткәннәр. Ил 1899 елдан 1915 елга кадәр Германия Империясенең колониясе булган, шуннан соң 1962 елның 1 январена кадәр бердәм Бөекбритания һәм Яңа Зеландия колония хөкүмәте астында бәйсез булганчыга кадәр торган.

# Самоа
## Халкы

2016 ел халык санын алу буенча Самоа 194320 кеше яшәвен игълан иткән. Халыкның якынча өч чиреге төп Уполу утравында яшәгән.

# Самоа
## Этник төркемнәр

Үзәк Шымчылык Агентлыгы дөнья турында фактлар китабы буенча халыкның 92,6% самоалы халык, 7% евронезияле (кушылган Европа һәм Полинезия халкы) һәм 0,4% Европалылар.

# Самоа
## Телләр

Самоа теле (Gagana Fa'asāmoa) һәм Инглиз теле рәсми телләр булып тора. Икенче тел буларак сөйләшүчеләрне кертеп Самоада Самоа телендә Инглиз теленнән күбрәк сөйләшәләр. Самоаның ишетми торган халкы арасында Самоа ишарә теле шулай ук киң кулланыла. Ишарә теленең тулы керүенең әһәмиятен ассызыклау өчен башлангыч Самоа ишарә теле 2017 Халыкара Ишетми Торганнар атнасында Самоа полиция хезмәткәрләренә, Кызыл Хач Җәмгыятенә һәм җәмәгатенә өйрәтелгән булган.

# Самоа
## Диннәр

Самоада өстенлекле дәүләт дине — христианлык. 2010 елда дин иреге турында халыкара хисап нигезендә, христианнар бөтен халыкның 98 % ын тәшкил итә.
* Самоада ислам
* Самоада Һинд дине

# Самоа
## Экология

Самоа Самоа тропик дымлы урманнар экорегионының өлешен формалаштыра. Кеше яши башлаганнан соң түбәнлек урманнарының якынча 80%-ы юкка чыккан. Экорегион эчендә үсемлекләрнең якынча 28% -ы һәм җир кошларының 84% -ы эндемик.
# Кече Иваново

Кече Иваново (чирм. Йывансола, рус. Малое Иваново) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.

# Кече Иваново
## Сәгать поясы

Кече Иваново Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Иваново
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (96,9%), руслар (3,1%).
# Ак күбәләкләр

Ак күбәләклә́р (Pieridae) - көндезге күбәләкләр гаиләлеге.

# Ак күбәләкләр
## Таралуы

Дөнья фаунасында 500 ләп, Татарстанда 15 төре исәпләнә. Ак күбәләкләр һәр җирдә очрый, кайбер төрләре күп санлы. Ак күбәләкнең аерым ыругларының үсеше, кагыйдә буларак, үсемлекләрнең билгеле семьялыклары белән бәйләнгән: ак күбәләк (Pieris) әвернә чәчәклеләрдә, сары күбәләк (Colias) - кузаклыларда, кайберләре кошкунмасчаларда, розачаларда һ.б. яшиләр.

# Ак күбәләкләр
## Тасвирлама

Канат җәеме 8 см га кадәр. Арткы канатларында эчке уемты булмавы һәм аларда ике аналь сеңерчә булуы ак күбәләкләрнең үзенчәлекле билгесе булып тора. Алгы аяклары яхшы үскән. Төсләре күбесендә ак, сары һәм кызгылт сары. Күбәләк кортлары яшел яки чуар, кыска төкләр белән капланган. Курчаклары башларын өскә каратып урнаша, ефәк җебеннән биле белән субстратка беркетелә.

# Ак күбәләкләр
## Төрләре

ТРда кәбестә күбәләге киң таралган. Алгы канатларының очы кара төстәге эре ак күбәләк, ана күбәләкнең 2 шәр түгәрәк кара табы бар. Еш кына лимун күбәләге дә очрый. Канатлары очлы. Аталары - сары, аналары яшькелт ак төстә. Киң таралган төрләре: сары кыр күбәләге, дүләнә күбәләге, борчак күбәләге, шалкан күбәләге һәм гәрәнкә күбәләге. Аерым төрләре туклану чылбырында мөһим роль уйный. Гәрәнкә күбәләге, шалкан күбәләге, кәбестә күбәләге - әвернә чәчәклеләр; сары күбәләк - кузаклылар, дүләнә күбәләге - төшле һәм орлыклы җимеш культураларының корткычлары. Ак күбәләкләр белән көрәшү өчен механик, химик һәм биологик ысуллар кулланыла.
Таң күбәләге (Зегрис күбәләге) ТРның Кызыл китабына кертелгән.
# Новелаш

Новелаш — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Пенафиел муниципалитетына карый.

# Новелаш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Орвалью

һәм
Орвалью — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. Олейруш муниципалитетына карый.

# Орвалью
## Географиясе

Мәйданы — 34,79 км².
# Салвадор

Салвадор — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.

# Салвадор
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 693 км².
# Яңа Шөгер

Яңа Шөгер — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Почта индексы — 423282.

# Яңа Шөгер
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

# Яңа Шөгер
## Шәхесләр

* Мансур Закиров (Мансур Салих улы Закиров; 1937), рәссам. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
# Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)

* Мәдәният порталы
Ризаэтдин Фәхретдин мемориаль музее — Татарстанның Әлмәт районы Кичүчат авылында урнашкан муниципаль бюджеттагы мәдәният оешмасы (мемориаль музей). Музей күренекле татар галиме, мәгърифәтче, мөфти Ризаэтдин Фәхретдиннең (1859 — 1936) туган авылындагы йорты нигезендә ачылган һәм аның тормыш юлы белән таныштыра. Музей татар халкының рухи, тарихи-мәдәни мирасын саклау һәм пропагандалау үзәге булып тора. 2013 елның 23 июленнән — Әлмәт районы муниципаль бюджеты карамагындагы оешма.

# Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)
## Тарих

1995 елның 25 маенда Әлмәт районының Кичүчат авылында, галимнең туган нигезендә Ризаэтдин Фәхретдин мемориаль музее ачыла. Музейны ачу тантанасында ТР президенты М. Ш. Шәймиев катнаша. Музейга нигез салучы – төбәк тарихчысы, фотограф Сәмдүн Җамалетдин улы Фәрхетдинов (1937), ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1995), Р. Төхфәтуллин исемендәге премия лауреаты (1998).
Музей директорлары: 1994—2001 елларда — Гөлүсә Вәлиҗан кызы Хөснуллина, 2001 елдан—х. в. — Диләрә Габдлкави кызы Гыймранова. Музей ел дәвамында 10-12 меңгә якын кеше кабул итә.
1999 елда бинага янкорма төзелгән, экспонатлар яңартылган, 2006, 2009 елларда төзекләндерү эшләре үткәрелгән. 2018 елның 8 нобрендә Ризаэтдин Фәхретдин музеена яңа бина кирәклеге ТР Дәүләт Советының Мәгариф, мәдәният, фән һәм милли мәсьәләләр комитеты утырышында күтәрелде.

# Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)
## Тасвирлама

Авылның уртасында, Ризаэтдин Фәхретдин гаиләсенең туган нигезе урынында урнашкан музей бинасы агач бурадан ясалган. 131 квадрат метр мәйданлы музейда биш зал бар. 410 экспонат тәкъдим ителгән. Музей ишек төбендә Р. Фәхретдиннең әти-әнисе утырткан пар наратлар сакланган. Музей ишегалды төзекләндерелгән: агачлар һәм чәчәкләр утыртылган. Гомуми мәйданы 129,4 кв.м., экспозиция мәйданы - 100,3 кв.м. Төп фондта 2345 саклау берәмлеге һәм фәнни-ярдәмче фондта 2061 саклау берәмлеге исәпләнә (2015).

# Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)
## Экспонатлар

Экспонатлар арасында — галимнең үзе исән чагында чыккан китаплары, Согуд Гарәбстаны әмире Бөтендөнья мөселманнар конгрессы (1926, Мәккә) вице-президенты Р. Фәхретдингә бүләк иткән поднос. Экспозициядә галимнең кулъязмалары сакланган шәхси сандыгы, хушбуй савыты, фотосурәтләр һәм Фәхретдиннәрнең гаилә архивы материаллары урын алган. 1908-1918 елларда Р. Фәхретдин мөхәррирлегендә нәшер ителгән һәм мөхәррирнең 700 дән артык мәкаләсе басылган «Шура» журналы төпләнмәсе күргәзмәгә куелган. Р. Фәхреддиннең 500 шәхесне эченә алган шәҗәрәсе күрсәтелә.

# Ризаэтдин Фәхретдин музее (Кичүчат)
## Экскурсияләр

* Ризаэтдин Фәхретдиннең тормыш юлы һәм эшчәнлеге
* Р. Фәхретдин мирасы
* Р. Фәхретдиннең балачагы һәм яшүсмер чоры узган урыннар буенча
Һәр елны музейда «Р. Фәхреддин укулары» үткәрелә, «Туганнарның кадерен белик» очрашуы уздырыла.
# Зоя Андреева (1947)

Зоя Андреева (чуаш. Унтри Саххар хĕрĕ Зоя, 2 май 1947(1947-05-02), Чабаксар, Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасы, РСФСР, СССР — 16 ноябрь 1992(1992-11-16) (45 яшь), Чабаксар, Россия) — опера җырчысы (лирик-колоратур сопрано), Чуаш АССРның халык әртисе (1987).

# Зоя Андреева (1947)
## Биографиясе

Зоя Андреевна 1947 елның 2 маенда Чуаш АССРның Әлек районында Таутыт авылында туган.
Чабоксар музыка училищесын, аннары Казан консерваториясен (З. Хисмәтуллина классы) тәмамлый. 1974 елдан Чуаш музыкаль театрында җырлый. Чуаш мәдәнияте көннәрендә Мәскәү, Ленинград һәм башка шәһәрләрдә була.

# Зоя Андреева (1947)
## Иҗат

Чыгышлар вакытында җырчы, киң драматик диапазон күрсәтеп, чит ил, рус һәм Чуаш операларында 30дан артык опера партиясен башкара. Аның рольләре арасында:
* Виолетта («Травиата»)
* Джильда («Риголетто»)
* Розина («Севилья чәчтарашчысы»)
* Микаэла «Кармен»)
* Маргарита «Фауст»)
* Марфа («Патша кәләше»)
* Иоланта («Иоланта»)
* Нарспи («Нарспи», Григорий Хирбю)
* Чегесь («Су тегермәне», Фёдор Васильев)
# Гарт

Гарт (чуаш. Гарт, рус. Гарт ) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429033. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235810001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400000500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Гарт
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 166 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (97%), чуашлар (3%).
# Казан юридик институты

Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты (кыскача РФ ЭЭМ КЮИ) — Казанда урнашкан Россия Эчке эшләр министрлыгы системасының югары уку йорты.

# Казан юридик институты
## Тарих

«Россия Эчке эшләр министрлыгының Казан юридик институты» федераль дәүләт казна мәгариф учреждениесе ССРБ ЭЭМ академиясе каршындагы Мәскәү читтән торып юридик белем бирү филиалының Казан укыту-консультация пункты (УКП) төзү юлы белән 1974 елның 21 мартында гамәлгә куела. Ул елны беренче 105 тыңлаучы җыела. 1999 елдан мөстәкыйль югары уку йорты.

# Казан юридик институты
## Факультетлар

* Югары белем бирү программалары буенча белгечләр әзерләү факультеты;
* Читтән торып уку факультеты;
* Профессиональ әзерлек, яңадан әзерләү һәм квалификация күтәрү факультеты

# Казан юридик институты
## Шәхесләр
### Башлыклар

* 1974—1978 — Григорий Федорович Елманов (1925) — отставкадагы эчке хезмәт полковнигы.
* 1978—1984 — Салих Җәләлетдин улы Япиев (1914—1993) — эчке хезмәт генерал-лейтенанты.
* 1984—1993 — Рафаэль Шәрип улы Мөгыйнов (1929) — отставкадагы эчке хезмәт полковнигы, атказанган ЭЭМ хезмәткәре.
* 1993—2008 — Наил Хәмит улы Сафиуллин (1948) — Татарстан Республикасының Атказанган юристы, юридик фәннәр кандидаты, профессор, милиция генерал-майоры. ТР буенча ЭЭМ коллегиясе әгъзасы, ТР Куркынычсызлык советы әгъзасы.
* 2008 елдан — Фоат Канафиевич Зиннуров (1959) — полиция генерал-майоры, педагогик фәннәр докторы, профессор.

# Казан юридик институты
## Шәхесләр
### Укытучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Казан юридик институты укытучылары.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1961-06-06 | Виктор Демидов | Казан (Идел буе) федераль университеты | хокук белгече хөкемче дәүләт эшлеклесе | Viktor Demidov | |

# Казан юридик институты
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Казан юридик институтын тәмамлаучылар.
| туу датасы | Исем | һөнәр төре | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1920 | Анатолий Павел улы Егоров | прокурор | | | |
| 1929-01-03 | Александр Шептулин | фәлсәфәче | | | 1993-08-02 |
| 1949-07-01 | Рафил Ногманов | сәясәтче | РФ ЭЭМның Татарстан Республикасы буенча министрлыгы Татарстан Республикасы Дәүләт Советы | Rafil Nugumanov | 2024-01-02 |
| 1970-07-30 | Артем Хохорин | дәүләт хезмәткәре | | Artyom Hohorin | |
| 1979-02-09 | Рамил Рамазанов | хокук белгече | | | |
| 1979-10-11 | Дамир Фәттахов | дәүләт хезмәткәре | | | |