yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Янгелде (Апас районы)

Янгелде — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422324.

# Янгелде (Апас районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.5 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 4.9 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.9 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.4 °C | -9.7 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

# Янгелде (Апас районы)
## Танылган шәхесләр

* Василий Аверьянов (1936), механизатор, Хезмәт Даны орденының тулы кавалеры (1975, 1976, 1983).
* Гайфетдин Галиев (1911―1996), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Салават Кәримов (1914―1986), Советлар Союзы Герое.
# Мужар (Кузлаука районы)

Можары (чуаш. Мушар, рус. Можары ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429446. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219830006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800003500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Мужар (Кузлаука районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 52 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ле Вёрдр

Ле Вёрдр — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
# Хәйбриев

Хәйбриев ― фамилия.
* Динар Хәйбриев, VII «Аударыш» бәйгесе (Арча районы, 2021) җиңүчесе.
* Дмитрий Хәйбриев (1982), Южно-Сахалинск вице-мэры.
* Яхъя Хәйбриев, Татарстанның атказанган энергетигы.
# Peter Domokoş

Peter Domokoş (macar. Domokos Péter; 1936 yılnıñ 15 ğinwarı, Rumıniä, Susen — 2014 yılnıñ 27 mayı, Macarstan, Budapeşt) — Macarstan ädäbiät belgeçe, udmurt häm başqa fin-uğır ädäbiätların tikşerüçe.

# Peter Domokoş
## Biografiäse

1959 yılda Budapeşt universitetın tämamlağan, 6 yıl Budapeşt gimnaziäsendä ädäbiät häm tel uqıtqan, 1965—1970 yıllarda Leningrad universitetınıñ fin-uğır filoloğiäse kafedrasında macar tele häm ädäbiätı uqıtqan, 1970 yıldan — Seged universitetınıñ fänni xezmätkäre, 1980—1986 yıllarda — dotsent, 1986 yıldan — Budapeşt universitetı professorı.
1972 yılda «Udmurt ädäbiätı tarixı» temasına kandidatlıq dissertatsiäse yaklağan. 1984 yılda «Uralnıñ keçe xalıqları ädäbiätı tarixı» temasına doktorlıq dissertatsiäse yaklağan. «Udmurt ädäbiätı tarixı» monografiäsendä (Budapeşt, 1975; İjaw, 1993) ul udmurt ädäbiätınıñ tarixi, tel, xalıq-şiğri tamırların kürsätkän. Başqa möhim eşe — «Uralnıñ keçe xalıqları ädäbiätınıñ formalaştıruwı» monografiäse (Yoşkar-Ola, 1993) — aldağısınıñ däwamı bulıp tora.

# Peter Domokoş
## Äsärläre

* A finn irodalom fogadtatása Magyarországon. Budapeşt, 1972;
* Vatka meg Kalmez: Votják mondák és mesék. Budapeşt, 1974;
* Az udmurt irodalom története. Budapeşt, 1975;
* Medveének. A keleti finnugor népek irodalmának kistükre. Budapeşt, 1975;
* Handbuch der uralischen Literaturen, Szeged, 1983;
* Itäisten suomalais-ugrilaisten kansojen kirjallisuudesta. Helsinki, 1983;
* A kisebb uráli népek irodalmának kialakulása. Budapeşt, 1985;
* Szkítiától Lappóniáig. A nyelvrokonság és az őstörténet kérdéskörének visszhangja irodalmunkban. Budapeşt, 1991 (1998 yılda yañadan bastırılğan);
* Barna Ferdinánd. Budapeşt, 1991;
* Udmurt ädäbiätı tarixı. İjaw, 1993;
* Uralnıñ keçe xalıqları ädäbiätınıñ formalaştıruwı. Yoşkar-Ola, 1993;
* Négy tanulmány (három ráadással). Budapeşt, 1996.

# Peter Domokoş
## Büläkläre

* Xezmätlär ordenınıñ komandor tärese (1996).
* 5-nçe klasslı Mariä cire Tärese ordenı (1999 yılnıñ 2 fevrale, Estoniä).
* Puşkin medale (2006 yılnıñ 23 fevrale, Räsäy).
# Наснары

Наснары (чуаш. Наснар, рус. Наснары ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429069. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253875004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000006500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Наснары
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 52 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Шихалеево

Шихалеево (чирм. Шихалеево, рус. Шихалеево) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Шихалеево
## Сәгать поясы

Шихалеево Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Шихалеево
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: арлар (60%), чирмешләр (21,5%), руслар (13,9%), татарлар (4,6%)..
# Лготка Литултовиц

Лготка Литултовиц (чех. Lhotka u Litultovic) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Опава һәм Опава районында урнашкан авыл.

# Лготка Литултовиц
## Географиясе

Мәйданы — 5,069158 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 464 метр биеклектә урнашкан.

# Лготка Литултовиц
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лготка Литултовиц
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия һәм Силезиядәге Моравия анклавлары тарихи төбәгенә караган.

# Лготка Литултовиц
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 418 |
| 1880 | 410 |
| 1890 | 358 |
| 1900 | 357 |
| 1910 | 349 |
| 1921 | 340 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 361 |
| 1950 | 240 |
| 1961 | 247 |
| 1970 | 207 |
| 1980 | 192 |
| 1991 | 177 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 187 |
| 2014 | 189 |
| 2016 | 189 |
| 2017 | 194 |
| 2018 | 198 |
| 2019 | 202 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 204 |
| 2021 | 203 |
| 2021 | 212 |
| 2022 | 217 |
| 2023 | 221 |
| 2024 | 225 |
# Ласницталь

Ласницталь — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. Вайц һәм Глайсдорф округы составына керә.

# Ласницталь
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 392 ± 1 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Жорже Афонсу

Жорже Афонсу (португаль телендә: Jorge Afonso, 1470—1540) — Яңарыш чоры португаль рәссамы. Ж. Афонсу 1508 елда португаль короле Мануэл I-дә сарай яны рәссамы була, ә 1529 елдан король Жуан III-тә сарай яны живописецы вазыйфасын били. Афонсуның художество остаханәсе Лиссабонда, Санту-Домингу чиркәве янында урнашкан булган. Бу остаханәдә португаль осталарының тулы бер буыны художество белемен алган - Кристобаль де Фигейреду, Гарсия Фернандеш, Грегорио Лопеш, Жорже Леаль һәм башкалар. Ж. Афонсу беренче чиратта дини, алтарь живописе остасы буларак мәгълүм. 1530 елга караган Ж. Афонсу пумаласыныкы дивар росписьларын Томарда Гайсә хатын-кызлар монастыреның түгәрәк чиркәвендә күрергә була.
# Bäşşar Äsäd

Bäşşar Hafiz äl-Äsäd (гарәп. بشار حافظ الأسد‎,11 sentäber 1965, Dimäşq) - Süriä säyäsi häm däwlät eşleklese, Süriä prezidentı (2000 — 2024) häm Baas firqäseneñ töbäk bülekçäseneñ särqätibe (2000 yıldan).

# Bäşşar Äsäd
## Tärcemäi xäl

Bäşşar Äsäd 1965 yılda Süriä särğäskäre, brigada generalı - Hafiz Äsäd ğailäsendä tuğan. Anıñ ğailäse dini kimçelekkä - alawitkä (şiğilek tarmağı) qarıy.
Bäşşar ğäräp-frantsuz "Xörriät" kölliäten 1982 yılda tämamlağan. 1988 yılda Dimäşq Universitetı meditsina fakultetın oftalmolog belgeçlege buyınça tämamlağannan soñ Tişrin xärbi hospitalendä eşlägän.
1991 yılda Böyekbritaniägä stajirovkağa küçkäç, London şähärendä Western Eye Hospital oftalmologiä üzägendä eşlägän.

# Bäşşar Äsäd
## Xakimiätkä kilü

Däwlät xakime Hafiz Äsäd başta ölkän ulın üz wärise itep bilgelämäkçe bulğan, läkin Bäsil 1994 yılda avtohäläkättä wafat bulğan.
Abıyı ülgännän soñ Bäşşar Watanğa qaytqaç xärbi xezmätkä kergän häm 1999 yılda palkawnik däräcäsen alğan.
Ätise ülgännän soñ 2000 yılda Bäşşar Äsäd Süriä prezident wazifasına kergän. 20 iyündä Baas firqäseneñ general' särqätibe bulıp saylanğan.

# Bäşşar Äsäd
## Tışqı säyäsäte

1967 yılda İzrail Golan biekleklären Süriädän yawlap alğannan soñ, Süriä xalimiäte üz cirlären kire qaytarırğa tırışqan. Bäşşar Äsäd şul säyäsättän baş tartmağan.
AQŞ häm İzrail Süriäne xärbi törkemnärgä (Xezbollah, Xamas, İslam cihadı) bulışuğa ğäyeplilär.
Bäşşar Äsäd İslam qarşılığın Livanda, Fälästindä açıq yaqlağan, läkin 2003 yılda İzrail belän kileşülärne torğızırğa täqdim itä.
AQŞ Süriäneñ İraq xakimiäten yaqlağanın ğäyepläde, häm "yawızlıq küçäre"nä kerrte. AQŞ beldergänçä Süriä İraqqa qorallar belän bulışqandır.

# Bäşşar Äsäd
## Watandaşlar suğışı

2011 yılda ğäräp illärendä rizasızlıqlar häm çualışlar başlana.
15 martta Süriädä şul çualışlar başlana. Çit il yaqlawı yärdämendä xakimiätkä qarşı rizasızlıqlar watandaşlar suğışına äwerelä.
2013 yılda awır qorallar belän suğış däwam itä, avgust ayında ximik qoral qullanılğan. Könbatış illär Bäşşar Äsädne cinäyätlärgä ğäyeplilär, Rusiä terrorist köçlären qotoçqıç cinäyätlärgä dä ğäyepli. AQŞ häm Rusiä söyläşüläre näticäsendä ximik qorallarnı Süriädä yuq itärgä tieş.

# Bäşşar Äsäd
## Iskärmälär

* ↑ Повстанцы в Сирии в телевизионном обращении объявили о свержении Асада. Газета.Ru, 8.12.2024(рус.)
# Кара Борын (Колыван районы)

Кара Борын — Новосибирск өлкәсе Колыван районында урнашкан чат татарлары авылы. Новотроицк авыл советы составына керә.

# Кара Борын (Колыван районы)
## Географиясе

Авылның мәйданы — 19 гектар. Авыл сазлы урында, Колыван шәһәр тибындагы поселогыннан 42 километр төньяк-көнчыгышта, Ор-Симан урман дачасы читендә урнашкан. Авылдан көньякка 3 километр ераклыкта Об елгасы үтә, төньякка 3 километрга Минзәлә күле ята.

# Кара Борын (Колыван районы)
## Халык саны

Авыл халкы — 34 кеше (1996 ел). 2000 елга исәпләнгән мәгълүматлар буенча, авылда чатлар яши — алар Көнбатыш Себердәге татарларның җирле этник төркем, себер татарларының бер тармагы.

# Кара Борын (Колыван районы)
## Инфраструктура

Авылда 2007 елга мәгълүматлар буенча 1 сәламәтлек саклау учреждениесе һәм 1 мәгариф учреждениесе эшли.

# Кара Борын (Колыван районы)
## Күренекле урыннар

Авыл янында Уен елгасы буенда табылган археологик һәйкәл — кулай мәдәният каберлеге урнашкан. Кулай мәдәнияте (б. э. к. III гасыры — б. э. V гасыры) тимер гасырга карый. Күп табылдыклар булганга, бу җирләүләрнең берсенә Мисырдагы билгеле табылдыкка охшаш рәвештә Тутанхамон каберлеге дигән шаяртулы кушамат бирелә. Кабердә бронза сугыш пычаклары, тимер пычак, сөяк һәм бронза ук очлары, сөяк гарпуннар, ике бронза тасмалы йонлы башлык, хайваннарның сөяк фигуралары табылган. Хайваннар ясау борынгы халыкның дини культларының бер өлеше булган дип фаразлана.
# Минзәлә сөйләшенең яңавыл урынчылыгы

Минзәлә сөйләшенең яңавыл урынчылыгы — татар теленең урта диалектына караган минзәлә сөйләшләре төркеменең төньяк урынчылыгы. Үз атамасын Башкортстанның Яңавыл районы үзәге Яңавыл шәһәре исеменнән ала.

# Минзәлә сөйләшенең яңавыл урынчылыгы
## Таралышы

Минзәлә сөйләшенең яңавыл урынчылыгы Башкортстанның Яңавыл һәм аңа якын Төньяк-Көнбатыш Башкортстан районнарында: Калтасы, Краснокама районнарында таралган.

# Минзәлә сөйләшенең яңавыл урынчылыгы
## Үзенчәлекләре

Яңавыл урынчылыгы Пермь сөйләше белән уртак үзенчәлекләргә ия: -маға/-мәгә (Аңа өй җиткермәгә кирәк) формасы, безафиксаль изафет актив кулланыла һ.б. Ул өлешчә -ың/-ең/-ң (барың – әд. барыгыз, қараң – карагыз) боерык формасы таралу зонасына керә. Алардан тыш, шәхси аффикслар алдыннан -дыр/-дер кушымчалары өстәлә (беләдерсен – беләсеңдер, килгәндерсез – килгәнсездер), нәмә сорау алмашлыгы кулланыла, диалектизмнардан келиткә ‘печәнлек чыланы’, чарача ‘мунча чыланы’ бар.
# Мариньяйш

Мариньяйш — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Салватерра-ди-Магуш муниципалитетына карый.

# Мариньяйш
## Географиясе

Мәйданы — 38,74 км².
# Шигърият

* Шигърият порталы
* Әдәбият порталы
* Тел порталы
* Мәдәният порталы
Шигърият (гарәп. شعر‎ сүзеннән) – сүзләрнең гади сөйләмгә хас булмаган рәвештә ритмы, яңгырашы буенча билгеле бер тәртипкә китерелгән хәле. Сүзләрне шундый хәлгә китерүгә нигезләнгән нәфис әдәбиятның бер тармагы.

# Шигърият
## Төзелеше

Шигърият үз эченә лирика һәм лиро-эпик әдәби төрләрне берләштерә.

# Шигърият
## Тарих

Башлангыч дәвердә шигъри сөйләмгә нигезләнгән әсәрләрнең барысын да кертәләр. Аерым әдәби төр буларак проза бары тик XVIII-XIX гасырлар чикләрендә генә аерылып чыга.
XXI гасырда шигырият актуаль булып кала.
# Окашъял

Окашъял (чирм. Окашъял, рус. Окашъял) — Мари Илнең Көҗәңәр районында урнашкан авыл.

# Окашъял
## Сәгать поясы

Окашъял Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Окашъял
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
# Тигәш (Ормар районы)

Тигәш (чуаш. Тикеш, рус. Тегешево) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.

# Тигәш (Ормар районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Тигәш (Ормар районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 591 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Янгорчино

Янгорчино (чуаш. Ҫӗрпел, рус. Янгорчино) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Янгорчино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Янгорчино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 704 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Нежнур

Нежнур (чир. Нежныр, рус. Нежнур) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан сала.

# Нежнур
## Сәгать поясы

Нежнур Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Нежнур
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (77,8%), руслар (21,4%).
# Карамалькасы

Карамалькасы (чуаш. Карамалькасси, рус. Карамалькасы ) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429541. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232830005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300005400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Карамалькасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 159 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,71%), .
# Кәче

Кәче — Татарстан Республикасының Арча районында урнашкан авыл. Арчадан 6 км көньяк-көнчыгыш ягына.2002 елда 900 кеше яшәгән (татарлар). Урысларга 1602-03 еллардан билгеле. 20 гасыр башныда 2 мәчетле авыл; мәдрәсә, су тегермәне, 6 лавка эшли. Кәченең җире ул вакытта 2082 десятина тәшкил иткән. 1920нче елга кадәр Арча волостенә керә, 1920 елдан – Арча кантонында, 1930 елдан, Арча районы оешкач, шунда кертелә. Кешеләр саны: 1782 елда - 213 ир-ат заты; 1859 - 1109, 1897 - 1713, 1908 - 1951, 1920 - 1780, 1926 - 1923, 1938 - 1675, 1949 - 1214, 1958 - 1074, 1976 - 991, 1979 - 930, 1989 - 885 кеше.

# Кәче
## Икътисад һәм социаль тармак

Мәктәбе, мәдәният йорты, мәчете бар.

# Кәче
## География

Авылда асфальт юллар юк.

# Кәче
## Атаклы кешеләр

* Рәфикъ Юнысов (Рәфикъ Юныс, 1943), журналист, шагыйрь.
# Ласаль

Ласаль (фр. Lassales) — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Писерал

Писерал (таулы чирм. Песерӓл, рус. Писералы) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Писерал
## Сәгать поясы

Писерал Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Писерал
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Федоровка (Мари Ил)

Федоровка (чирм. Вӧдыр почиҥга, рус. Федоровка) — Мари Илнең Көҗәңәр районында урнашкан авыл.

# Федоровка (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Федоровка (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Федоровка (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
# Юманай (Шөмерле районы)

Юманай (чуаш. Юманай, рус. Юманай ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429106. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250865001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900005800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Юманай (Шөмерле районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 566 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,97%).
# Канал (Мари Иле)

Канал (чирм. Канал, рус. Канал) — Мари Илнең Морке районында урнашкан бистә.

# Канал (Мари Иле)
## Сәгать поясы

Канал (Мари Иле) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Канал (Мари Иле)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (91,7%), руслар (8,3%).
# Ле-Ге-де-Веллюир

Ле-Ге-де-Веллюир (фр. Le Gué-de-Velluire) — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
# Металлист

Металлист — Казандагы завод. 1950 тә Казан табаклар тәгәрәтеп эшкәртү заводы булачак нигезләнә. 1971 елда «Металлист» исем кушыла. 1992 елдан акционерлык җәмгыяте, 1993 елдан ачык акционерлык җәмгыяте.
2006 елда ябыла.
# Лауперат

Лауперат — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Лауперат
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,78 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 490 метр биеклектә урнашкан.
# Лена (Ядернә районы)

Лена (чуаш. Ленăяль, рус. Лена ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429072. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253845003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000004700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Лена (Ядернә районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 5 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Бугабаш кәшишханәсе (Бакалы районы)

Бугабаш хатын-кызлар кәшишханәсе, Бугабаш Изге Ана-Одигитрия хатын-кызлар кәшишханәсе (рус. Бугабашский Богородице-Одигитриевский женский монастырь) – Башкортстанның Бакалы районы Бугабаш авылында урнашкан православие кәшишханәсе. Рус православие чиркәвенең Мәскәү патриархлыгы Башкортстан митрополиясе Нефтекама епархиясе составындагы «Бугабаш хатын-кызлар кәшишханәсе» җирле православие дини оешмасы карамагында.

# Бугабаш кәшишханәсе (Бакалы районы)
## Тарих

Монастырьның төп изге урыны ― ташта уелган Бугабаш Изге Ана иконасы(рус.)татар.. Әлеге икона ― Нефтекама епархиясенең хәзерге вакытта төп нөсхәдә сакланган бердәнбер тылсымлы иконасы.
Риваятьләр буенча, патша гаскәрендә хезмәт иткән Бугабаш авылы чуашы Тит Петрович Табаков туган иленә кайтканда (вариант: Казан губернасында вакытта) Смоленск Изге Ана иконасы(рус.)татар. табылган урыннан истәлеккә дип китап зурлыгындагы яссы таш алып кайткан. Ташны кулыннан төшерсә, сукырая торган булган. Әлеге ташта сабый тоткан Изге Ана сурәте барлыкка килгән. Йоклаганда төшендә Тит әлеге Изге Ана сурәтен күрә, сурәт Титка Уфага барып, епископтан Бугабашта хатын-кызлар кәшишханәсе ачарга рөхсәт алып кайтырга кушкан. Епископ Антоний(рус.)татар. Уфа губернасы Бәләбәй өязе Бакалы волосте Бугабаш авылында хатын-кызлар кәшишханәсе ачарга рөхсәт биргән һәм уемчы чакырып, әлеге таштагы Изге Ана сурәтен Одигитрия тибындагы икона итеп кабартып уйдырткан. Тит Уфадан тылсымлы икона белән бергә 10 кәшиш хатын-кыз ияртеп алып кайткан. Бугабашта кәшишханә шулай барлыкка килгән. Кәшишханә 1900 елда (вариант: 1902 елда) изгеләндерелгән. Беренче настоятеле – Алабуга хатын-кызлар монастыреннан инокиня Евфимия. Монахинялар саны 20 гә җитә. Икона язу һәм туку-бәйләү остаханәләре эшли, умарта тоталар.
Советлар хакимияткә килгәч, 1929 елның августында кәшишханә ябыла. Тит Петрович Табаковның уллары Архип белән Егор кулга алына. Изге иконаны подвалга ташлыйлар. 1950-елларда икона Тит Петрович Табаков нәселеннән булган Василий Петрович Павловта, соңрак Бугабашта яшәүче Таисия Филипповада сакланган.

# Бугабаш кәшишханәсе (Бакалы районы)
## Яңа заман

2005 елда архиепископ Никон иконаны вакытлыча Уфа епархиясенең үзәк чиркәвенә (Уфа Изге Ана кафедраль соборы) күчертә һәм Бугабаштагы кәшишханәне торгызу белән шөгыльләнә башлый.
2007 елның 27 декабрендә Рус православие чиркәвенең Изге Синоды Бугабаш хатын-кызлар кәшишханәсен ачарга рөхсәт бирә.
2008 елның 10 августында Уфа һәм Стәрлетамак архиепискобы Никон Бугабашта изге литургия уздыра һәм епархиянең сигезенче (бишенче хатын-кыз) кәшишханәсен ача.
Авыл кешеләре һәм епархия ярдәме белән агачтан Серафим Соровский һәм Сергий Радонежский хөрмәтенә чиркәүләр корыла, монахинялар һәм игуменья өчен йортлар төзелә.
Изге Ана иконасы бәйрәме 28 июльдә (10 августта) үткәрелә.

# Бугабаш кәшишханәсе (Бакалы районы)
## Игуменьяләр

* 2007-2014 елларда – Моисея (Ракитина).
* 2014-2019 елларда – Виталия (Ольга Витальевна Сандалова)
* 2019 елдан – Моисея (Ракитина).
# Акита-ину

Акита-ину (японча 秋田犬) — Япониянең Хонсю утравы Акита вилаятендә килеп чыккан этләр токымы. Бүтән атамасы - Япон акитасы.
Акита-ину - шпицсыманнарның иң зур Япония эте.
Борынгы заманда ауда алынган акита эте матаги кэн (яп. マタギ犬) - "зур җәнлеккә аучы эт" дип йөртелгән (икенче тәрҗемәсе "аюга аучы").
Озак вакыт дәвамында акита токымы аю, болан, кабан кебек зур җәнлекләргә аулау өчен кулланылган.

# Акита-ину
## Тарих

Акита 14 иң борынгы эт токымына карый, БЭК 2 меңьеллыктагы шпицсыман этләрнең калдыклары табылган.
VI гасырдан Япониядә акита токымы үстерелә башлый.
1868 елдан акиталар тоса-ину һәм мастиф белән кушылдырып, зуррак этләр чыгарылган.
Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында алман овчаркасы ешрак кулланылган һәм акита алман овчаркасы белән кушылдырыла башлый.
1945 елдан соң токым өч төргә бүленә: сугышчан акита, алман овчаркасы белән кушылдырылган акита һәм АКШта Америка акитасы чыгарылган.

# Акита-ину
## Хатико

1932 елда бөтен Япониядә Хатико исемле акито-ину дан казана. Хатиконың хуҗасы үлгәннән соң, эт берничә сәгать эчендә хуҗаны вокзалда көткән. 9 ел дәвамында көн саен Хатико бер үк сәгатьтә вокзалга килгән һәм хуҗаның эштән кайтуын көткән.

# Акита-ину
## Хатико
### Истәлек

Хатико катнашында аңа һәйкәл ачылган.
Хатико үлгәннән соң, Япониядә мәтәм көне игълан ителгән.
Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында һәйкәл бетерелгән, ләкин Япония Хатико турында онытмаган һәм 1948 елда Сибуя вокзалы янында Хатикога яңа һәйкәл төзелгән.
Хатикога һәйкәл янында гашыйклар очрашу урыны булып тора, ә Хатико - Япониядә җан-тән белән бирелгәнлек, мәхәббәт һәм тугрылыкның символы санала.
Хатико турында тарих нигезендә берничә фильм төшерелгән: "Хатико тарихы" (1987, яп. ハチ公物語) һәм Ричард Гир катнашында ремейкы "Хатико: иң тугрыклы дус" (2009).
# Сак-Сок (бәет)

Сак-Сок (баш. Саҡ-Суҡ, чуаш. Шӑн-Шӑк) — татар, башкорт һәм чуаш халык бәете. Эпик‑драматик характердагы бәет. Мифологик бәетләргә карый.

# Сак-Сок (бәет)
## Тарихы

«Сак-сок» бәетенең алтмыштан артык варианты билгеле. Беренче тапкыр 1909 елда З.Өммәтинең «Башкорт типтәрләренең җыр, бәетләре» җыентыгында бастырыла.
Кайбер вариантлары Н.Д.Шоңкаров һәм Х.С.Вәлиева тарафынннан «Башкорт халык иҗаты. Бәетләр.» китабында 1968 елда дөнья күрә.
Тавил Хаҗиәхмәтов иллюстрацияләре белән беренче тапкыр 1990 елда бастырыла.
Татар композиторы Ш.К.Шәрифуллин 1999 елда татар, өлешчә чуаш һәм башкорт вариантларыннан җыелган көйле «Сак-сок бәете» китабын бастыра.
2002 елда татар язучысы Рабит Батулла бәет көенең 14 вариантын җыюга ирешеп, «Сак-Сок» драмасын яза.

# Сак-Сок (бәет)
## Сюжеты

Сак белән Сок — гомер барча бер‑берсен эзләп таба алмаган кошлар. Бәетнең сюжеты нигезендә — гаилә-көнкүреш драмасы. Улларының үзара бер‑берсе белән килешә алмый сугышуына ачуы килгән ана аларның кошларга әверелүен тели. Каргышы үтәлә һәм балалары туган йортларын мәңгегә ташлап китә.

# Сак-Сок (бәет)
## Төзелеше

Бәет балаларның монологы формасында корыла. «Сак-Сок» бәете көе квадрат структуралы, кече диапазонлы (дема), мелодикасы көйле, көйләп сөйләүгә тартым. Лады — мажор пентатоника, көе түбәнәя барган секвенция корулы.

# Сак-Сок (бәет)
## Экранлаштыру

Бәет сюжеты буенча кинорежиссер А.Ю.Аскаров тарафыннан 2015 елда «Башкортстан» киностудиясендә «Ана» (баш. «Әсә») фильмы төшерелгән.