yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рабит Батулла

Рабит Батулла (чын исем Роберт Мөхлис улы Батуллин, 1938 елның 26 мартында туды) – күренекле татар язучысы, драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе. Дамир Сираҗиев исемендәге (2024) премия лауреаты.

# Рабит Батулла
## Биография

Роберт Батуллин 1938 елның 26 мартында Татарстанның Зәй районы Түбән Олыҗы авылында туа. 1956-1961 елларда Мәскәүдә М.С. Щепкин исемендәге театр училищесында укый, аны тәмамлагач, ике ел Татар дәүләт академия театрында актер булып эшли, шул ук вакытта режиссерлык эше белән дә шөгыльләнә.

# Рабит Батулла
## Иҗат

Рабит Батулла әдәбиятның төрле жанрларында ижат итә. Иҗатының беренче чорында ул күбрәк курчак театры өчен яза. Аның «Төш вакытындагы могҗиза», «Курай уйный бер малай» һ.б. пьесалары Казан, Донецк, Сарытау, Кемерово, Барнавыл курчак театрлары сәхнәләрендә куела. Әбугалисина кыйссасы нигезендә язылган «Тылсымчы белән сихерче» (1966) пьесасы аеруча зур уңыш казана: курчак театрларының Бөтенрусия конкурсында икенче дәрәҗә диплом алуга ирешә. Тирән эчтәлекле, актуаль проблемаларны чагылдырган «Кичер мине, әнкәй!», «Өчәү юлга чыктык», «Туйлар узгач», «Сират күпере», «Мин Америка ачтым» һ.б. драма әсәрләре тамашачы һәм укучы тарафыннан яратып кабул ителә.
Рабит Батулла драматург буларак кына түгел, ә прозаик, балалар язучысы буларак та танылды.

# Рабит Батулла
## Фильмография

* 2023 ― «Ядәч! Истә!» (режиссер Байбулат Батуллин) ― Рәсим бабай (төп рольләрнең берсе).

# Рабит Батулла
## Бүләкләр

* 1985 елда «Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе» дигән мактаулы исем бирелә.
Әдәбият өлкәсендә ирешкән уңышлары һәм иҗтимагый эшчәнлеге өчен ул:
* 1991 елда Гаяз Исхакый исемендәге һәм
* 2006 елда Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге премияләренә лаеклы булды.
* 2024 ― Дамир Сираҗиев премиясе

# Рабит Батулла
## Хөрмәтләү

* 2023 елның февралендә Зәй районының Түбән Биш авылы мәктәбендә язучының музей-бүлмәсе ачыла.
# Сен-Кристоф-сюр-Рок

Сен-Кристоф-сюр-Рок (фр. Saint-Christophe-sur-Roc) — Франциянең Де-Севр департаментында урнашкан коммуна.
# Фирая Әкбәрова

Фирая Барый кызы Әкбәрова (рус. Акберова Фирая Бариевна, 1952 елның 2 июне, СССР, РСФСР, Татарстан АССР, Югары Ослан районы, Кызыл Байрак) ― драма актеры, Камал театры артисты (1974 елдан). Татарстанның атказанган(1996) һәм халык (2012) артисты.

# Фирая Әкбәрова
## Тәрҗемәи хәле

Әкбәрова Фирая Барый кызы 1952 елның 2 июнендә Татарстанның Югары Ослан районы Кызыл Байрак авылында туа. 1974 елда Казан театр училищесын тәмамлый. Татар академия театрына кабул ителә. Фирая Барый кызы күп вакыт балалар рольләрен уйный һәм алар эмоциональ, тормышчан сурәтләнәләр. Аннан тыш төрле характердагы олылар рольләрен дә башкара. Иҗатының башында яшүсмер кыз һәм малайлар, соңгы елларда төрле характердагы хатын-кызлар һәм карчыклар ролен оста башкаручы актриса.

# Фирая Әкбәрова
## Рольләре

* Пелагея — «Солдат хатыны» (Н.Анкилов)
* Катя — «Тәкәббер гашыйклар» (А.Кузнецов)
* Дорина — «Суган суфые» (Ж.-Б.Мольер)
* Үлмәс — «Боз астында дулкын» (Ә.-Т.Рахманкулов)
* Акбикә — «Таһир-Зөһрә» (Ф.Бурнаш)
* Гөлфия — «Дуслар җыелган җирдә»
* Дүрткүз — «Авыл эте Акбай»
* Сурия — “Шулай булды шул”,
* Нина — «Алты кызга бер кияү» (Т.Миңнуллин)
* Гүзәлия, Фатыйма — «Талак, талак» (Х.Вахит)
* Лелька — «Бер төн» (Б.Горбатов)
* Хәдичә — «Зәңгәр шәл» (К.Тинчурин)
* Фаина — «Булмас димә — дөнья бу» (А.Вампилов)
* Гайниҗамал — «Банкрот», Хәмидә — «Каениш», Мәхупҗамал — «Бүләк өчен» (Г.Камал)
* Сафура — «Кыю кызлар» (Т.Гыйззәт) һ.б.

# Фирая Әкбәрова
## Гаиләсе

Тормыш иптәше - Рәшит Әкбәров, шулай ук Югары Ослан районы Кызыл Байрак авылыннан. Ул 2007нче елда үлгән. Аларның 2 улы бар.

# Фирая Әкбәрова
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1996 ― Татарстанның атказанган артисты
* 2012 ― Татарстан Республикасының халык артисты
* 2022 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале ― күпьеллык намуслы хезмәте һәм театр сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен
# Эль Сауз де Себольетас (Коронео)

Эль Сауз де Себольетас — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Коронео муниципалитеты составына керә.

# Эль Сауз де Себольетас (Коронео)
## Географиясе

Эль Сауз де Себольетас Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Сауз де Себольетас (Коронео)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Сауз де Себольетас (Коронео)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Көньяк Шуралка

Көньяк Шуралка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Төньяк Шуралка елгасының уң ярына тамагыннан 3,8 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 13 км.

# Көньяк Шуралка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нейва елгасы башыннан Невьян сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010501612111200006350
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200635
* Бассейн коды — 14.01.05.016
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Давидешть (Васлуй)

Давидешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. Педурень (коммуна, Васлуй) коммунасына карый.

# Давидешть (Васлуй)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 89 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Факолитик глаукома

Факолитик глаукома (ясмык лизисы чыгарган глаукома) — катаракта артык җитешү белән бәйле ачык почмаклы глаукома. Чир үсүче илләрдә ешрак очрый, чөнки анда катарактаны соң билгелиләр. Трабекула ясмыкның зарарланмаган капсуласы аша сулы сыекчага үтеп кергән зур молекуляр авырлыклы ясмык аксымнары белән тыгыла. Трабекуляр бикләнүгә ясмык аксымнары белән макрофаглар шулай ук булыша ала. (рәс. 13.32а, б).
NB Факолитик глаукоманы факоанафилаксияле (факоантигенлы) увеиттан аерырга кирәк, ул ясмык капсуласы зарарланганда аксымнарга аутоиммун гранулематоз җаваптан гыйбарәт.

# Факолитик глаукома
## Ачыклау

1. Авырту синдромы белән билгеләнә. Башта күрү түбән (катаракта өчен).
2. Биомикроскопия. Мөгезкатлау шешүе, өлгереп беткән катаракта, тирән алгы камера. Сыекчада ак кисәкләрне ачыклыйлар (рәс. 13.32в), алар югары тыгызлыкта псевдогипопион ясый ала (рәс. 13.32г).
3. Гониоскопия. АПК ачык.

# Факолитик глаукома
## Дәвалау

КЭБ-ын медикаментоз төшергәннән соң — ясмык кисәкләрен һәм өлгереп беткән катарактаны кисеп алу. Алгы капсулотомия үткәргәндә бәйләвеч аппаратын саклауга аерым игътибар итәргә кирәк.
# Тол (Белуно)

Тол — Италиянең Венеция төбәге Арсье өязендә урнашкан торак пункт.

# Тол (Белуно)
## Географиясе

Тол Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Тол (Белуно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Палаццо-Пиньяно

Палаццо-Пиньяно — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Кремона провинциясе составына керә.

# Палаццо-Пиньяно
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 82 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Баньоло-Кремаско, Монте-Кремаско, Торлино-Вимеркати, Вайано-Кремаско, Аньаделло, Трескоре-Кремаско һәм Пандино коммуналары белән чиктәш.
# Трокайни (гмина Лукта)

Трокайни — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Лукта гминасында урнашкан авыл.

# Трокайни (гмина Лукта)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Пуласки (Виргиния)

Пуласки — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Пуласки (Виргиния)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 20,60971 км², 20,609706 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 580 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фодоас

Фодоас (фр. Faudoas) — Франциянең Терн һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Закшев (Равский повяты)

Закшев — Польшаның Лодзь воеводалыгы Бяла-Равска гминаcында урнашкан авыл.

# Закшев (Равский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ротман (ай кратеры)

Ротман (лат. Rothmann) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 42 км булган кратер.

# Ротман (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Христоф Ротман (неизв. — 1600) хөрмәтенә бирелә.

# Ротман (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Алан (Теләче районы)

Алан — Татарстан Республикасының Теләче районындагы авыл.
Халык саны — 567 тирәсендә. Почта индексы — 422085.

# Алан (Теләче районы)
## Тарих

Язмаларда беренче тапкыр 1654 елда телгә алына.

# Алан (Теләче районы)
## Билгеле шәхесләр

* Сөләйман Йосыпов — җырчы, Татарстанның атказанган артисты;
* Наил Алан — Азатлык радиосы журналисты.
* Нургали Булатов - журналист.
* Равилә Шәйдуллина - язучы, шагыйрә, эшмәкәр.

# Алан (Теләче районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Алан (Теләче районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# Игнацовка

Игнацовка (белар. Ігнацоўка) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.

# Игнацовка
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Хомець (Речиця-об-Савиньи)

Хомець — Словениянең Речиця-об-Савиньи (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Хомець (Речиця-об-Савиньи)
## Географиясе

Мәйданы — 3 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 421 метр биеклектә урнашкан.
# Яхреньга (Кокшеньга кушылдыгы)

Яхреньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кокшеньга елгасының сул ярыннан 222 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.

# Яхреньга (Кокшеньга кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000031018
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003101
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Кавалера (Бергамо)

Кавалера — Италиянең Ломбардия төбәге Коста-ди-Меццате өязендә урнашкан торак пункт.

# Кавалера (Бергамо)
## Географиясе

Кавалера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Кавалера (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Рокацо (Рагуза)

Рокацо — Италиянең Сицилия төбәге Киарамонте-Гульфи өязендә урнашкан торак пункт.

# Рокацо (Рагуза)
## Географиясе

Рокацо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Рокацо (Рагуза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Роллингстон (Миннесота)

Роллингстон — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Роллингстон (Миннесота)
## Тарихы

Роллингстон шәһәре елда нигезләнгән.

# Роллингстон (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1 243 194 квадрат метр, 1,247848 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 232 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Частоозёрье районы

Частоозерье районы (рус. Частоозерский район) — Курган өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Частоозерье саласы.

# Частоозёрье районы
## география
### Чиктәшлек

| Як | Район яки төбәк |
| Төньяк | Төмән өлкәсе |
| Көнчыгыш | Төмән өлкәсе |
| Көньяк | Петухово районы |
| Көнбатыш | Макушино, Мокроусово районнары |

# Частоозёрье районы
## Тарих

Район 1923 елда Урал өлкәсенең Ишем бүлгесеэчендә оештырылган. 1934 елдан — Чиләбе өлкәсе, 1943 елдан — Курган өлкәсе составында. 1963 елдан — Петухово районының өлеше, 1972 елда торгызылган.

# Частоозёрье районы
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (92,7%), казакълар (4,4%).

# Частоозёрье районы
## Административ бүленеш

Частоозерье районы составына 9 авыл җирлек керә.
# Телескоп

Телеско́п (бор. грек. τῆλε — «ерак» + σκοπέω — «карыйм») — күк җисемнәре күзәтү өчен әсбабы.
Аерым алганда, телескоп сүзе астында, шул исәптән астрономия максатларысыз, оптик телескоп системасы аңлатыла.
Барлык электромагнит спектры диапазоннары өчен телескоплары бар: оптик телескоплар, радиотелескоплар, рентген телескоплары, гамма-телескоплар. Моннан тыш, нейтрино детекторларын еш кына нейтрино телескоплары дип атыйлар. Шулай ук, тартым дулкыннары детекторлары телескоплар дип атарга була.
Оптик телескоп системалары астрономиядә (күк җисемнәрене күзәтүләре өчен) һәм оптикада төрле ярдәмче максатларда (лазер нурланышы таралышыны үзгәртү өчен) кулланалар. Шулай ук, телескопны, күзәтү торбасы булып, ерак объектлар күзәтүе максатында куллану мөмкин. Иң беренче гади линзалы телескоп сызымнары Леонардо Да Винчи язмаларында табылганнар. Телескопны 1608 елда Ханс Липперсхей төзәде. Шулай ук телескопны булдыруы аның замандаш Захарий Янсенга кайтарып калдыралар.
* Фән порталы
* Астрономия порталы
# Гүлпынар (Полатлы)

Гүлпынар (төр. Gülpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Моллавейис (Чамлыхемшин)

Моллавейис (төр. Mollaveyis) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Чамлыхемшин илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Финиҗето (Павия)

Финиҗето — Италиянең Ломбардия төбәге Монтальто-Павезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Финиҗето (Павия)
## Географиясе

Финиҗето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Финиҗето (Павия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Роббинсвилл (сан алу урыны, Нью-Джерси)

һәм
Роббинсвилл — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Роббинсвилл (сан алу урыны, Нью-Джерси)
## Географиясе

Роббинсвилл халык санын алу урыны мәйданы — 1,702266 км², 1,966383 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 33 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Теляк (Муреш)

Теляк — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. Горнешть (коммуна) коммунасына карый.

# Теляк (Муреш)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Кызылту (Алматы өлкәсе)

Кызылту (каз. Қызылту) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Кызылту (Алматы өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Прелська

һәм
Прелська — Словениянең Велене (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Прелська
## Географиясе

Мәйданы — 1,66 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 389 метр биеклектә урнашкан.
# Орле (Валецкий повяты)

Орле — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Мирославец гминаcында урнашкан авыл.

# Орле (Валецкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Уошито (округ, Луизина)

Уошито — Америка Кушма Штатларының Луизина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Монро шәһәре.

# Уошито (округ, Луизина)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1807 елда оештырыла.

# Уошито (округ, Луизина)
## Территориясе

Округ мәйданы 633 км² тәшкил итә.
# Янославице

Янославице (чех. Janoslavice) — Чехиянең Оломоуц крае Ржогле районында урнашкан авыл.

# Янославице
## Географиясе

Мәйданы — 7,407 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Янославице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Янославице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Янославице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 551 |
| 1880 | 591 |
| 1890 | 550 |
| 1900 | 500 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 463 |
| 1921 | 452 |
| 1930 | 427 |
| 1950 | 293 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 288 |
| 1970 | 234 |
| 1980 | 180 |
| 1991 | 148 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 121 |
| 2011 | 120 |
| 2021 | 129 |
# Сидней (кратер)

Сидней (лат. Sidney) — Венера планетасының 13°24′ к. к. 199°36′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 20,2 километр озынлыкта булган кратеры.

# Сидней (кратер)
## Исеме

Сидней кратеры драматург Мэри Сидни хөрмәтенә аталган.
# Патрис Лумумба

Патри́с Эмери́ Луму́мба (фр. Patrice Émery Lumumba, 2 июль 1925 туган — 17 гыйнвар 1961 үлгән) — Конго Демократик Республикасында сул халык сәяси эшлеклесе, 1960 елның июнендә Конго Демократик Республикасы бәйсез дәүләт дип игълан ителгәч, илнең беренче премьер-министры. Заирның милли герое, язучы, Африкада бәйсезлек өчен көрәш символы. Конго милли хәрәкәтенә нигез салучы һәм аның җитәкчесе.

# Патрис Лумумба
## Тәрҗемәи хәле

Патри́с Эмери́ Луму́мба Тетела халкыннан. Католиклар миссиясе карамагындагы урта мәктәпне, аннары почта хезмәткәрләре курсларын тәмамлаган. Писер, почта клеркы булып һәм шулай ук Бельгия сәнәгать компанияләрендә хезмәт иткән.
1950 нче еллардан бирле Патрис Лумумба колониянең сәяси тормышында актив катнаша. Баштарак ул урталыктагы сәяси карашлар тарафдары була: “Бельгия-Конго бергәлеге”, Конгоны аурупалаштыру идеяләрен яклап чыга, расачылык сегрегациясен бетерү өчен көрәшә.
Колониаль хакимият ярдәмендә белем алып, “эволюэ” (“мәгърифәтлеләр”) сафына баскач, ул почтада хезмәт итә. Җирле халыкның башка “сайлап алынган” вәкилләре белән бергә, ул заманда Бельгиядә үткәрелә торган түләүсез экскурсияләрдә катнаша. Ләкин, үзен Бельгия колонияләре министрлыгына урнаштыру мәсьәләсе хәл ителер алдыннан, Лумумба, почта аша күчерелгән акчаларны (барлыгы ике мең ярым доллар чамасы) урлауда гаепләнеп, кулга алына, һәм бу хәл аның уңышлы гына башланып киткән карьерасына чик куя.
Төрмәдә алты ай утырып чыккач, Лумумба радикаль идеяләр тарафдары булып китә, сәясәт белән шөгыльләнә башлый һәм 1958 елның октябреннән алып “Милли хәрәкәт” сул фиркасен җитәкли. 1960 елның маенда илдә үткәрелгән беренче сайлауларда бу фирка парламентта 40 урын яулап ала (137 урыннан). Парламент Лумумбаны илнең премьер-министры итеп билгели.

# Сылтамалар =

* Ю. Жуков. Патрис Лумумб
# Фучеккьо

Фучеккьо — Италиянең Тоскана төбәгендә урнашкан коммуна. Флоренция провинциясе составына керә.

# Фучеккьо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 25 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Альтопашо, Черрето-Гуйди, Ларчано, Понте-Буджанезе, Санта-Кроче-сулл'Арно, Кастельфранко-ди-Сотто, Кьезина-Уццанезе һәм Сан-Миниато коммуналары белән чиктәш.
# VCPIP1

VCPIP1 (ингл. Valosin containing protein interacting protein 1) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Лоус-Айленд (Виргиния)

Лоус-Айленд — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лоус-Айленд (Виргиния)
## Географиясе

Лоус-Айленд халык санын алу урыны мәйданы — 8,038898 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ружмон (Ду)

Ружмон (фр. Rougemont) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Свишчы

Свишчы (белар. Свішчы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.

# Свишчы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Преутешть (Сучава)

Преутешть — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. Преутешть (коммуна) коммунасына карый.

# Преутешть (Сучава)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 255 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# IC 388-1

IC 388-1 — чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 388-1
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда 2MASX J04415239-0718169, 6dFGS gJ044152.4-071817, LEDA 1021211 һәм NPM1G -07.0167 буларак та сурәтләнә.
# Маеро (Ферара)

Маеро — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Портомаҗоре өязендә урнашкан торак пункт.

# Маеро (Ферара)
## Географиясе

Маеро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Маеро (Ферара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Зур Семрас

Зур Сёмрас — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Семрас елгасының сул ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.

# Зур Семрас
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300312103000036920
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003692
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Енимаһалле (Тонья)

Енимаһалле (төр. Yenimahalle) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Тонья илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Глувчин (Великопольское воеводалыгы)

Глувчин — Польшаның Великопольское воеводалыгы Щитники гминасында урнашкан авыл.

# Глувчин (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Абдулла Гомәр

Абдулла Гомәр, чын исеме Габдулла Закир улы Гомәров — тәрҗемәче, журналист.
Ул 1906 елның 15 июнендә Ырынбур шәһәрендә туа. Шунда рус мәктәбендә җиде сыйныф тәмамлагач, 1925 елда Казанга килә һәм КДУның башта хәзерлек бүлегендә, аннары физика-математика факультетында укый. Икенче курсны тәмамлаганнан соң, укуын ташларга мәҗбүр булып, журналистлык эшенә күчә: 1928 елдан алып 1942 елга кадәр берөзлексез Татарстан язучыларының әдәби журналлары “Яңалиф” һәм “Совет әдәбияты” (“Казан утлары”) редакцияләрендә башта әдәби хезмәткәр, соңыннан җаваплы сәркатип булып эшли. 1942-1954 елларда А. Гомәр Татарстан китап нәшриятында матур әдәбият редакциясе мөдире, 1954-1963 елларда “Совет әдәбияты” журналының баш редакторы һәм Татарстан Язучылар берлегенең әдәби консультанты хезмәтендә була.
Абдулла Гомәрнең иҗади мирасы башлыча әдәби тәрҗемә өлкәсенә карый. Тәрҗемә эше белән ул 1928 елда шөгыльләнә башлый. Шуннан бирле аның тәрҗемәсендә аерым китап булып ике дистәдән артык әдәби әсәр басылып чыга. Алар арасында Л.Толстой, А.Толстой, А.Барбюс, Н.Вирта, Л.Никулин хикәяләре, Я.Гашекның “Бравый солдат Швейк” романы, Э.Войничның “Овод” һ.б шундый төрле ил һәм төрле чор язучыларының күренекле әсәрләре бар. Әдәби тәрҗемә өлкәсендәге хезмәтләре өчен 1941 елда аны СССР Язучылар Союзына кабул итәләр.
50-60нчы елларда А.Гомәрнең көндәлек матбугатта тәрҗемә әсәрләргә рецензияләре һәм әдәби процесска караган тәнкыйть мәкаләләре дә еш басыла.
Абдулла Гомәр 1974 елның 7 июлендә Казанда вафат була.