yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бендзехув

Бендзехув — Польшаның Великопольское воеводалыгы Кавенчин гминасында урнашкан авыл.

# Бендзехув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Новае Жыццё (Смалявицкий районы)

Новае Жыццё (белар. Новае Жыццё) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Смалявицкий районында урнашкан авыл.

# Новае Жыццё (Смалявицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Викторув (Воломинский повяты)

Викторув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Радзымин гминасында урнашкан авыл.

# Викторув (Воломинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ваньшины

Ваньшины (рус. Ваньшины) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.

# Ваньшины
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Ваньшины
## Сәгать поясы

Ваньшины Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Ваньшины
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Күктогай (Актүбә өлкәсе)

Күктогай (каз. Көктоғай) — Казакъстанның Актүбә өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Күктогай (Актүбә өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Фәхрелислам Агиев

Фәхрелислам Нигъмәтулла улы Агиев (рус. Фахрель-Ислам Невмятуллович Агеев; 1887—1938) — профессиональ татар балалар язучысы, мөгаллим, журналист, нәшир.

# Фәхрелислам Агиев
## Тәрҗемәи хәле

Ул 1887 елда Пенза губернасының Темников өязе Тенеш авылында мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне авыл мәдрәсәсендә ала. Ундүрт яшендә, бер сәүдәгәргә ялланып, Харбинга китә. Анда алдынгы карашлы кешеләр белән аралаша, бик яшьли эшчеләр хәрәкәтенә кушылып, 1905 елгы революция көннәрендә тимерьюлчылар арасында пропаганда алып бара. 1906 елда Фәхрелислам Агиев Казанга килә һәм, үзлегеннән хәзерләнеп, укытучылар мәктәбе программасы нигезендә имтиханнар тапшыра. 1908—1915 елларда Казан шәһәрендә балалар укыта һәм бер ук вакытта язу белән дә шөгыльләнә. Аның мәкалә һәм хикәяләре 1907 елдан башлап Казанда чыга торган «Әл-Ислах», «Әл-Әхбар» газеталарында, соңрак «Кояш» газетасында һәм «Аң», «Мәктәп» журналларында басыла. Шулай ук ул мәктәпләр өчен дәреслекләр язу, уку китаплары төзү эшенә дә күп көч куя.
Әдипнең иҗат эшчәнлегендәге иң әһәмиятле тармак итеп аның татар балалар әдәбиятын устеругә салган хезмәтен санап була. 1913 елның апреленнән башлап ул үз наширлегендә һәм мөхәррирлегендә балалар өчен «Ак юл» исемле әдәби журнал чыгара башлый. Биш ел дәвамында чыгып килгән бу журнал битләрендә балалар әдәбиятында эшләүче әдипләрнең күп санлы шигырһләре, хикәяләре, сәхнә әсәрләре басылып чыга. Совет чорында күренекле татар балалар шагыйре булып танылган Бари Рәхмәт, әдип Нәкый Исәнбәтнең дә беренче шигъри тәҗрибәләре иң башлап шушы журнал битләрендә дөнья күрә. Фәхрелислам Агиев үзе дә балалар язучысы буларак «Ак юл» журналын чыгарган чорда формалаша. Аның балалар психологиясен тирән аңлап, аларның яшь үзенчәлекләренә яраштырып язган шигырьләре, кечкенә хикәяләре, тәрҗемә әсәрләре журналның һәр санында диярлек биреп барыла. Әдипнең «Кәкре аяклы тавык» исемле шигъри әкияте балаларның иң яратып укый торган китапларыннан берсенә әверелә.
Октябрь инкыйлабыннан соң, 1917—1924 елларда, Фәхрелислам Агиев туган якларында волость ярлылар комитеты председателе, губернадагы татарлар арасында мәгариф эшләрен оештыручы була, Пенза шәһәрендә «Сабанчы» газетасын чыгаруда актив катнаша. 1924 елда ул Мәскәүгә күчә һәм РСФСР Мәгариф комиссариатында инструктор-методист, СССР халыклары үзәк нәшриятында (Центриздат) татар бүлеге секретаре, соңыннан үзәк татар драма театрының директоры булып эшли. Шушы елларда аның берничә тәрҗемә китабы һәм «Хикәяләр жыентыгы» басылып чыга.
Фәхрелислам Агиев совет чорында көндәлек матбугатта әдәбият тарихына кагылышлы мәкаләләре белән дә чыгышлар ясый. Ул беренче татар пролетар язучысы Гафур Коләхмәтовның иҗат биографиясен өйрәнеп, әдипнең беренче әсәрләр җыелмасын бастырып чыгара.
Фәхрелислам Агиев 1938 елда Мәскәү төрмәсендә атып үтерелгән дип санала. Кабере билгесез.

# Фәхрелислам Агиев
## Гаилә хәле

Хатыны Суфия Юныс кызы Коләхмәтова, табибә, Гафур Коләхмәтовның бертуган сеңлесе.

# Фәхрелислам Агиев
## Төп хезмәтләре

* Кыйраәт төрки. - Казан: Мәгариф, 1913. - 67 б.
* Сукыр Ильяс: Хикәя. - Казан: Мәгариф, 1921. - 14 б.
* Мәрхәмәт: Хикәяләр һәм әкиятләр / Төз. Ибраһимова Ф. - Казан: Татар. кит. нәшр., 1990. - 112 б.
# Лос Ногалес (Сан Фелипе)

Лос Ногалес — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Фелипе муниципалитеты составына керә.

# Лос Ногалес (Сан Фелипе)
## Географиясе

Лос Ногалес Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лос Ногалес (Сан Фелипе)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лос Ногалес (Сан Фелипе)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Рейтани

Рейтани — Италиянең Сицилия төбәге Ното өязендә урнашкан торак пункт.

# Рейтани
## Географиясе

Рейтани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Рейтани
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ашурки

Ашурки (белар. Ашуркі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.

# Ашурки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сан Лоренцо (Перуҗа)

Сан Лоренцо — Италиянең Умбрия төбәге Треви өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Лоренцо (Перуҗа)
## Географиясе

Сан Лоренцо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Лоренцо (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Уну

Уну (фр. Hounoux) — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
# (4662) Runk

(4662) Runk (лат. Runk) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4662) Runk
## Тарихы

1984 елның 19 апрелендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 HL» саналган.
# Мерела (Алесандрия)

һәм
Мерела — Италиянең Пьемонт төбәге Нови Лигуре өязендә урнашкан торак пункт.

# Мерела (Алесандрия)
## Географиясе

Мерела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Мерела (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Посада Гирна

һәм
Посада Гирна — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Рыманув гминасында урнашкан авыл.

# Посада Гирна
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Дрегенешть-Влашка (коммуна)

Дрегенешть-Влашка — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан коммуна.

# Дрегенешть-Влашка (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 103,25 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Дрегенешть-Влашка, Комоара һәм Вечень авыллары урнашкан.
# Саклау (Кызыл Кама районы)

Саклау — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452940, ГАТОБК коды — 80237850002.
# (14002) 1993 LW1

(14002) 1993 LW1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14002) 1993 LW1
## Тарихы

1993 елның 15 июнендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 LW1» саналган.
# Лестер

Лестер (ингл. Leicester) — Англиянең Лестершир графлыгында урнашкан шәһәр.

# Лестер
## Тарих

9 нчы гасырдан билгеле.

# Лестер
## Кардәш шәһәрләр

* Крефелд, Германия
* Раҗкот, Һиндстан
* Страсбург, Франция
* Хасково, Болгария (15 ноябрь 2005)
* Чуңчиң, Кытай
# UPRT

UPRT (ингл. Uracil phosphoribosyltransferase homolog) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Иданья-а-Нова

Ильяву (порт. Ílhavo) — Португалиядә урнашкан шәһәр, Авейру округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

# Иданья-а-Нова
## Тарихы

Шәһәр 1296 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Бейра-Литорал провинциясенә караган.

# Иданья-а-Нова
## Географиясе

Мәйданы — 1416,34 ± 0,01 км². Муниципалитет составына Проэнса-а-Велья, Меделин, Алдея-ди-Санта-Маргарида, Пенья-Гарсия, Сан-Мигел-де-Аша, Толойнш, Ладоэйру, Idanha-a-Nova e Alcafozes, Monfortinho e Salvaterra do Extremo, Monsanto e Idanha-a-Velha, Zebreira e Segura, Рожманиньял һәм Оледу фрегезияләре керә.
# Гранха Фраксион Уно (Леон)

Гранха Фраксион Уно — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Леон муниципалитеты составына керә.

# Гранха Фраксион Уно (Леон)
## Географиясе

Гранха Фраксион Уно Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха Фраксион Уно (Леон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха Фраксион Уно (Леон)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Рогушин (Плонский повяты)

Рогушин — Польшаның Мазовия воеводалыгы Червиньск-над-Вислон гминасында урнашкан авыл.

# Рогушин (Плонский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Миллезимо

Миллезимо — Италиянең Лигурия төбәгендә урнашкан коммуна. Савона провинциясе составына керә.

# Миллезимо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 451 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коссерия, Озилья, Палларе, Роккавиньяле, Ченджо, Муриальдо һәм Плодио коммуналары белән чиктәш.
# Залесье (Оричи районы)

Залесье (рус. Залесье) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.

# Залесье (Оричи районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Залесье (Оричи районы)
## Сәгать поясы

Залесье (Оричи районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Залесье (Оричи районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Войстам (утар)

Войстам (белар. Войстам) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Войстам (утар)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Мичели (Кунео)

Мичели — Италиянең Пьемонт төбәге Венаска өязендә урнашкан торак пункт.

# Мичели (Кунео)
## Географиясе

Мичели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Мичели (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тлумачув

Тлумачув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Радкув гминасында урнашкан авыл.

# Тлумачув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вешкайма районы

Вешкайма районы (рус. Вешкаймский район) — Сембер өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Вешкайма шәһәр тибындагы бистәсе.

# Вешкайма районы
## Халык

Милли состав (2010): руслар — 85,5%, татарлар — 4,2%, чуашлар — 3,6%, мордва — 3,4%.

# Вешкайма районы
## Административ бүленеш

Вешкайма районы составына 2 шәһәр җирлеге һәм 4 авыл җирлеге керә:
* Вешкайма шәһәр җирлеге
* Чуфарово шәһәр җирлеге
* Бекетово авыл җирлеге
* Ермоловка авыл җирлеге
* Каргино авыл җирлеге
* Стемасы авыл җирлеге
# HD143806

HD143806 — Төньяк таҗ йолдызлыгында урнашкан A0 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,77 ± 0,009 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Касл-Дейл (Юта)

Касл-Дейл — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.

# Касл-Дейл (Юта)
## Тарихы

Касл-Дейл шәһәре 1877 елда нигезләнгән.

# Касл-Дейл (Юта)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 5,664735 км², 5,586634 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1730 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Татар бугазы

Татар бугазы — Ауразия белән Сәхәлин утравы арасында ятучы, Япон һәм Охот диңгезләрен Невельский бугазы, Амур лиманы һәм Сәхәлин култыгы аркылы тоташтыручы бугаз.

# Татар бугазы
## Физик-географик тасвирлау

Озынлыгы 663 км, көньягыныда киңлеге 324 кмга кадәр җитә, төньягында 40 кмга кадәр, иң тар урыны — 7,3 км, фарватерда иң кечкенә тирәнлеге — 8 м. Боз калынлыгы 1,5 мга кадәр җитәргә мөмкин.
# Бузенкур

Бузенкур (фр. Bouzincourt) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Эль Моро (Хенерал Элиодоро Кастильо)

Эль Моро — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Хенераль-Элиодоро-Кастильо муниципалитеты составына керә.

# Эль Моро (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Географиясе

Эль Моро Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Моро (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Моро (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# MMEL1

MMEL1 (ингл. Membrane metalloendopeptidase like 1) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Форт (Кунео)

Форт — Италиянең Пьемонт төбәге Венаска өязендә урнашкан торак пункт.

# Форт (Кунео)
## Географиясе

Форт Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Форт (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Александр Мерескин

Александр Мерескин (рус. Александр Павлович Мерескин, 3 декабрь 1987(1987-12-03) (36 яшь), Мәскәү, СССР — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
# 30 (сан)

30 (утыз) - 29 белән 31 арасындагы натураль сан. 30 саны калдыксыз 1-гә, 2-гә, 3-кә, 5-кә, 6-га, 10-га, 15-кә һәм 30-га бүленә.
# Тольятти

Толья́тти (тат. Тәләтти, 1964 елга кадәр Ста́врополь, Ыстарапул; яки Ста́врополь-на-Во́лге, Идел буендагы Ста́врополь ) — Самар өлкәсендәге шәһәр, Ставрополь районы административ үзәге. Регион үзәге булмаган шәһәрләр арасында халык саны буенча Россиядә иң зур шәһәр.
Тольятти машина төзүчеләр шәһәре буларак дан тота. Тольяттиның гомуми халкы 720 мең. Руслардан кала, татарларның икенче урында булуы, заманында күпләрнең Тольяттига машина төзү заводларына эшкә килүе белән бәйле. Шәһәрдә татарлар саны кырык меңнән артык.
Шәһәрнең йөзек кашы – Тольяттиның техник музее. Утыз сигез гектар мәйданда биш йөздән артык төрле экспонат урнашкан.

# Тольятти
## Тарихи белешмә

1737 елда Василий Татищев тарафыннан дала халыкларыннан ныгытма буларак һәм чукындырылган калмыкларны җиргә утырту максатында корыла. XIX- XX гасыр башында Россиядә климатик курорт һәм кымыз белән дәвалану урыны буларак таныла. 1953—1955 елларда Куйбышев сусаклагычы төзелү сәбәпле биегрәк урынга күчерелә, ә шәһәр урыны су астында кала. 1964 елдан итальян коммунисты Пальмиро Тольятти исемен йөртә. 1970-елларда АвтоВАЗ заводы төзелү белән халык саны кискен арта. Бу предприятие әлегечә шәһәрнең төп терәве булып тора.
* Шәһәргә керү юлы
* ААҖ «АВТОВАЗ» конвейеры
* «АвтоВАЗ»телерадиотапшырулар һәм басма конторы

# Тольятти
## Административ бүленеш

Тольятти өч районына бүленә:
* Автозавод районы (рус. Автозаводский район)
* Комсомол районы (рус. Комсомольский район)
* Үзәк районы (рус. Центральный район)

# Тольятти
## Икътисад

Бүген “АвтоВАЗ”да 110 мең кеше хезмәт куя. Самар өлкәсендә “АвтоВАЗ”га бәйле тагын өч йөзләп предприятие бар һәм аларда 1,5 миллион кеше эшли.2008 елда кризис башланганнан бирле Россиядә барлыгы 731 мең кеше эшсез калган. Шуның 12 мең 315е – Тольятти шәһәрендә.
Ел саен зурлап Сабан туе уздырыла. Тольятти татарлары, беренчеләрдән булып, 2001 елда ук Сабантуйда исерткеч эчемлекләр сатудан баш тартты. Шәһәрнең милли-мәдәни автономиясе каршында “Асыл” татар яшьләре оешмасы эшли. 81 нче, 37 нче, 27 нче мәктәпләрендә татар теле укытыла. 81, 62 нче мәктәпләре каршында татарча көрәш секцияләре эшли.

# Тольятти
## Дин
### Православие

    Тольятти епархиясе
       Спас-Преображение соборы

# Тольятти
## Дин
### Ислам

    Төп мәкалә: Тольятти җәмигъ мәчете
Тольятти җәмигъ мәчете – бу калада яшәүче һәр татарның горурлыгы. Ярты гектар мәйданны биләгән, күккә ашкан 38 метрлы манаралы, 2500 кешене кочагына сыйдырырлык бу иман йорты дүрт ел дәвамында төзелеп, 2007 елның декабрендә ачылды.
# Торсе

Торсе (фр. Torcé) — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 1247

NGC 1247 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1247
## Тарихы

Әлеге галактика 1798 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Дегыйрменчай (Енишеһир)

Дегыйрменчай (төр. Değirmençay) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сөләйман пәйгамбәр

Сөләйман пәйгамбәр – (гарәп. سليمان‎, грек. Ŝolomonus, рус. Соломон) Исламда, Христианлыкта, Яһүд динендә пәйгамбәр. Яһүд иленең өченче патшасы. Атасы – Давыт пәйгамбәр.

# Сөләйман пәйгамбәр
## Сөләйман Ислам динендә

Атасы вафатыннан соң Сөләйман патша була. Мөселманнар ышанганча, Аллаһ аңа җил һәм җеннәр өстеннән хакимлек бирә, ә аның патшалыгы Йәмәнгә кадәр җәелә. Шулай ук пәйгамбәр хайваннарның телен аңлаган. Аның 20 улы, 43 кызы була. Бәйтел-Мөкатдәс гыйбадәтханәсен төзеп бетерә. Кайбер ривааятләр буенча Сөләйман шул гыйбадәтханәдә каткан килеш 1 ел басып тора һәм үлә. Икенче риваяттә аның 4 ай җиде көн авырып,үлгәне турында сөйләнелә.
# Нижняе Крывина

Нижняе Крывина (белар. Ніжняе Крывіна) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.

# Нижняе Крывина
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Безана-ин-Брианца

Безана-ин-Брианца — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Монца-э-Брианца провинциясе составына керә.

# Безана-ин-Брианца
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 335 метр биеклектә урнашкан. Бриоско, Карате-Брианца, Казатеново, Корреццана, Монтичелло-Брианца, Ренате һәм Триугджо коммуналары белән чиктәш.
# Чөкек (Дефне)

Чөкек (төр. Çökek) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Дефне илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Геешть (Муреш)

Геешть — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. Акецари (коммуна) коммунасына карый.

# Геешть (Муреш)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 345 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Алматы метрополитены

Алматы метрополитены — Алматы шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
2011 елның 1 декабренә ачыла.
Алматы Метрополитены бер сызыктан тора, 9 мәүкиф, гомуми озынлыгы 11,3 км, пассажир әйләнеше - 38 мең (көн), 6,6 млн. (ел) (2015).
2015 елда "Мәскәү" һәм "Сайран" мәүкифләре ачыла.

# Алматы метрополитены
## Мәүкифләр исемлеге

Беренче сызык:
* Раембәк батыр (каз. Райымбек батыр)
* Ефәк юлы (каз. Жібек Жолы)
* Алмалы
* Абай
* Байкоңгыр (каз. Байкоңыр)
* Мохтар Әүезов исемендәге театр (каз. Мұхтар Әуезов атындағы театры)
* Алатау
* Сайран
* Мәскәү (каз. Мәскеу)
* 1 2 http://www.metroalmaty.kz/?q=ru/node/2171
* ↑ https://inbusiness.kz/ru/last/metropoliten-almaty-v-2019-godu-uvelichil-passazhiropotok-na-10-1
# Грант (Раск, Висконсин)

Грант — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Грант (Раск, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 71,2 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 320 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Евлампий Будрин

Евлампий Будрин (10 (22) октябрь 1842, Саликам өязе, Пермь губернасы, Россия империясе — 3 март 1919(1919-03-03) (76 яшь), Казан, РСФСР) — илаһиятче, илаһият докторы (1887), хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1893). 1870 елдан Казан руханилар академиясендә, 1888-1917 елларда догматик илаһият кафедрасы мөдире. Хезмәтләре илаһиятнең догматик мәсьәләләренә карый.
# Ахметхаҗы (Зара)

Ахметхаҗы (төр. Ahmethacı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Зара илчесенә караган бер авыл (төр. köy).