# Юпитер иярченнәре

Юпитер иярченнәре — Юпитер планетасының табигый иярченнәре. Бүгенгесе көнгә галимнәргә планетаның 63 иярчене мәгълүм; Кояш системасы планеталары арасында бу иң зур күрсәткеч. Моннан тыш, Юпитерның боҗралар системасы да бар.
Басылып чыккан хезмәтләрдә иярченнәрне шулай ук Юпитер айлары дип тә атыйлар.
1610 елда Галилео Галилей, Юпитерны телескоп аша күзәткән вакытта, иң зур дүрт иярченне — Ио, Европа, Ганимед һәм Каллистоны ача. Аларны хәзер «Галилей иярченнәре» дип атыйлар. Алар якты һәм планетадан шактый ерак орбиталар буенча әйләнәләр, шуңа күрә аларны кыр бинокле аша да күрергә була. Ачышта беренчелекне шулай ук соңрак иярченнәргә грек мифларындагы исемнәрене бирүче алман астрономы Симон Мариус та дәгъвалаган.
Юпитер системасын җир өстеннән күзәтүләр сәбәпле, 1970 еллар ахырында 13 иярчен мәгълүм була. 1979 елда «Вояҗер-1» галәми аппараты, Юпитер тирәсендә очып үтү вакытында, тагын өч иярченне таба.
1999 елдан башлап, яңа буын җир өсте телескоплары аша Юпитерның тагын 47 иярчене ачыла, аларның күпчелеге 2–4 км диаметрлы.
| Номер | Исем | Исем | Сурәт | Зурлык (км) | Масса (кг) | Зур ярымкүчәр (км)⁽³⁾ | Йолдыз елы (көн)⁽³⁾⁽⁴⁾ | Авышлык (°)⁽⁵⁾ | Эксцентриситет | Ачу елы | Төркем |
| 1 | XVI | Метида | | 60×40×34 | ~3,6×10¹⁶ | 127 690⁽¹⁾ | +7h 4m 29s⁽²⁾ | 0,06° | 0,00002 | 1980 | Амальтея |
| 2 | XV | Адрастея | | 20×16×14 | ~2×10¹⁵ | 128 690⁽¹⁾ | +7h 9m 30s⁽²⁾ | 0,03° | 0,0015 | 1979 | Амальтея |
| 3 | V | Амальтея | | 250×146×128 | 2,08×10¹⁸ | 181 366⁽¹⁾ | +11h 57m 22,67s⁽²⁾ | 0,374° | 0,0032 | 1892 | Амальтея |
| 4 | XIV | Фива | | 116×98×84 | ~4,3E×10¹⁷ | 221 889⁽¹⁾ | +16h 11m 17s⁽²⁾ | 1,076° | 0,0175 | 1980 | Амальтея |
| 5 | I | Ио | | 3660,0×3637,4×3630,6 | 8,9×10²² | 421 700⁽¹⁾ | +1,769137786⁽²⁾ | 0,050° | 0,0041 | 1610 | Галилей иярченнәре |
| 6 | II | Европа | | 3121,6 | 4,8×10²² | 671 034⁽¹⁾ | +3,551181041⁽²⁾ | 0,471° | 0,0094 | 1610 | Галилей иярченнәре |
| 7 | III | Ганимед | | 5262,4 | 1,5E×10²³ | 1 070 412⁽¹⁾ | +7,15455296⁽²⁾ | 0,204° | 0,0011 | 1610 | Галилей иярченнәре |
| 8 | IV | Каллисто | | 4820,6 | 1,1×10²³ | 1 882 709⁽¹⁾ | +16,6890184⁽²⁾ | 0,205° | 0,0074 | 1610 | Галилей иярченнәре |
| 9 | XVIII | Фемисто | | 8 | 6,9×10¹⁴ | 7 393 216 | +129,87 | 45,762° | 0,2115 | 1975/2000 | Фемисто |
| 10 | XIII | Леда | | 10 | 1,1×10¹⁶ | 11 187 781 | +241,75 | 27,562° | 0,1673 | 1974 | Гималия |
| 11 | VI | Гималия | | 170 | 6,7×10¹⁸ | 11 451 971 | +250,37 | 30,486° | 0,1513 | 1904 | Гималия |
| 12 | X | Лиситея | | 36 | 6,3×10¹⁶ | 11 740 560 | +259,89 | 27,006° | 0,1322 | 1938 | Гималия |
| 13 | VII | Элара | | 86 | 8,7×10¹⁷ | 11 778 034 | +261,14 | 29,691° | 0,1948 | 1905 | Гималия |
| 14 | | S/2000 J 11 | S/2000 J 11 | 4 | 9,0×10¹³ | 12 570 424 | +287,93 | 27,584° | 0,2058 | 2001 | Гималия |
| 15 | XLVI | Карпо | | 3 | 4,5×10¹³ | 17 144 873 | +458,62 | 56,001° | 0,2735 | 2003 | Карпо |
| 16 | | S/2003 J 12 | S/2003 J 12 | 1 | 1,5×10¹² | 17 739 539 | −482,69 | 142,680° | 0,4449 | 2003 | ? |
| 17 | XXXIV | Эвпорие | | 2 | 1,5×10¹³ | 19 088 434 | −538,78 | 144,694° | 0,0960 | 2002 | Ананке |
| 18 | | S/2003 J 3 | S/2003 J 3 | 2 | 1,5×10¹³ | 19 621 780 | −561,52 | 146,363° | 0,2507 | 2003 | Ананке |
| 19 | | S/2003 J 18 | S/2003 J 18 | 2 | 1,5×10¹³ | 19 812 577 | −569,73 | 147,401° | 0,1569 | 2003 | Ананке |
| 20 | XLII | Тельксиное | | 2 | 1,5×10¹³ | 20 453 753 | −597,61 | 151,292° | 0,2684 | 2004 | Ананке |
| 21 | XXXIII | Эванте | | 3 | 4,5×10¹³ | 20 464 854 | −598,09 | 143,409° | 0,2000 | 2002 | Ананке |
| 22 | XLV | Гелике | | 4 | 9,0×10¹³ | 20 540 266 | −601,40 | 154,586° | 0,1374 | 2003 | Ананке |
| 23 | XXXV | Ортозие | | 2 | 1,5×10¹³ | 20 567 971 | −602,62 | 142,366° | 0,2433 | 2002 | Ананке |
| 24 | XXIV | Иокасте | | 5 | 1,9×10¹⁴ | 20 722 566 | −609,43 | 147,248° | 0,2874 | 2001 | Ананке |
| 25 | | S/2003 J 16 | S/2003 J 16 | 2 | 1,5×10¹³ | 20 743 779 | −610,36 | 150,769° | 0,3184 | 2003 | Ананке |
| 26 | XXVII | Праксидике | | 7 | 4,3×10¹⁴ | 20 823 948 | −613,90 | 144,205° | 0,1840 | 2001 | Ананке |
| 27 | XXII | Гарпалике | | 4 | 1,2×10¹⁴ | 21 063 814 | −624,54 | 147,223° | 0,2440 | 2001 | Ананке |
| 28 | XL | Мнеме | | 2 | 1,5×10¹³ | 21 129 786 | −627,48 | 149,732° | 0,3169 | 2003 | Ананке |
| 29 | XXX | Гермиппе | | 4 | 9,0×10¹³ | 21 182 086 | −629,81 | 151,242° | 0,2290 | 2002 | Ананке? |
| 30 | XXIX | Тионе | | 4 | 9,0×10¹³ | 21 405 570 | −639,80 | 147,276° | 0,2525 | 2002 | Ананке |
| 31 | XII | Ананке | | 28 | 3,0×10¹⁶ | 21 454 952 | −642,02 | 151,564° | 0,3445 | 1951 | Ананке |
| 32 | | S/2003 J 17 | S/2003 J 17 | 2 | 1,5×10¹³ | 22 134 306 | −672,75 | 162,490° | 0,2379 | 2003 | Карме |
| 33 | XXXI | Этне | | 3 | 4,5×10¹³ | 22 285 161 | −679,64 | 165,562° | 0,3927 | 2002 | Карме |
| 34 | XXXVII | Кале | | 2 | 1,5×10¹³ | 22 409 207 | −685,32 | 165,378° | 0,2011 | 2002 | Карме |
| 35 | XX | Тайгете | | 5 | 1,6×10¹⁴ | 22 438 648 | −686,67 | 164,890° | 0,3678 | 2001 | Карме |
| 36 | | S/2003 J 19 | S/2003 J 19 | 2 | 1,5×10¹³ | 22 709 061 | −699,12 | 164,727° | 0,1961 | 2003 | Карме |
| 37 | XXI | Халдене | | 4 | 7,5×10¹³ | 22 713 444 | −699,33 | 167,070° | 0,2916 | 2001 | Карме |
| 38 | | S/2003 J 15 | S/2003 J 15 | 2 | 1,5×10¹³ | 22 720 999 | −699,68 | 141,812° | 0,0932 | 2003 | Ананке? |
| 39 | | S/2003 J 10 | S/2003 J 10 | 2 | 1,5×10¹³ | 22 730 813 | −700,13 | 163,813° | 0,3438 | 2003 | Карме? |
| 40 | | S/2003 J 23 | S/2003 J 23 | 2 | 1,5×10¹³ | 22 739 654 | −700,54 | 148,849° | 0,3930 | 2004 | Пасифе |
| 41 | XXV | Эриноме | | 3 | 4,5×10¹³ | 22 986 266 | −711,96 | 163,737° | 0,2552 | 2001 | Карме |
| 42 | XLI | Аойде | | 4 | 9,0×10¹³ | 23 044 175 | −714,66 | 160,482° | 0,6011 | 2003 | Пасифе |
| 43 | XLIV | Каллихоре | | 2 | 1,5×10¹³ | 23 111 823 | −717,81 | 164,605° | 0,2041 | 2003 | Карме? |
| 44 | XXIII | Калике | | 5 | 1,9×10¹⁴ | 23 180 773 | −721,02 | 165,505° | 0,2139 | 2001 | Карме |
| 45 | XI | Карме | | 46 | 1,3×10¹⁷ | 23 197 992 | −721,82 | 165,047° | 0,2342 | 1938 | Карме |
| 46 | XVII | Каллирое | | 9 | 8,7×10¹⁴ | 23 214 986 | −722,62 | 139,849° | 0,2582 | 2000 | Пасифе |
| 47 | XXXII | Эвридоме | | 3 | 4,5×10¹³ | 23 230 858 | −723,36 | 149,324° | 0,3769 | 2002 | Пасифе? |
| 48 | XXXVIII | Пазите | | 2 | 1,5×10¹³ | 23 307 318 | −726,93 | 165,759° | 0,3288 | 2002 | Карме |
| 49 | XLVIII | Киллене | | 2 | 1,5×10¹³ | 23 396 269 | −731,10 | 140,148° | 0,4115 | 2003 | Пасифе |
| 50 | XLVII | Эвкеладе | | 4 | 9,0×10¹³ | 23 483 694 | −735,20 | 163,996° | 0,2828 | 2003 | Карме |
| 51 | | S/2003 J 4 | S/2003 J 4 | 2 | 1,5×10¹³ | 23 570 790 | −739,29 | 147,175° | 0,3003 | 2003 | Пасифе |
| 52 | VIII | Пасифе | | 60 | 3,0×10¹⁷ | 23 609 042 | −741,09 | 141,803° | 0,3743 | 1908 | Пасифе |
| 53 | XXXIX | Гегемоне | | 3 | 4,5×10¹³ | 23 702 511 | −745,50 | 152,506° | 0,4077 | 2003 | Пасифе |
| 54 | XLIII | Архе | | 3 | 4,5×10¹³ | 23 717 051 | −746,19 | 164,587° | 0,1492 | 2002 | Карме |
| 55 | XXVI | Исоное | | 4 | 7,5×10¹³ | 23 800 647 | −750,13 | 165,127° | 0,1775 | 2001 | Карме |
| 56 | | S/2003 J 9 | S/2003 J 9 | 1 | 1,5×10¹² | 23 857 808 | −752,84 | 164,980° | 0,2761 | 2003 | Карме |
| 57 | | S/2003 J 5 | S/2003 J 5 | 4 | 9,0×10¹³ | 23 973 926 | −758,34 | 165,549° | 0,3070 | 2003 | Карме |
| 58 | IX | Синопе | | 38 | 7,5×10¹⁶ | 24 057 865 | −762,33 | 153,778° | 0,2750 | 1914 | Пасифе |
| 59 | XXXVI | Спонде | | 2 | 1,5×10¹³ | 24 252 627 | −771,60 | 154,372° | 0,4431 | 2002 | Пасифе |
| 60 | XXVIII | Автоное | | 4 | 9,0×10¹³ | 24 264 445 | −772,17 | 151,058° | 0,3690 | 2002 | Пасифе |
| 61 | XLIX | Коре | | 2 | 1,5×10¹³ | 23 345 093 | −776,02 | 137,371° | 0,1951 | 2003 | Пасифе |
| 62 | XIX | Мегаклите | | 5 | 2,1×10¹⁴ | 24 687 239 | −792,44 | 150,398° | 0,3077 | 2001 | Пасифе |
| 63 | | S/2003 J 2 | S/2003 J 2 | 2 | 1,5×10¹³ | 30 290 846 | −1077,02 | 153,521° | 0,1882 | 2003 | ? |