# Йөрәк

Йөрәк (яки бәгырь) — канны артерияләр, веналар һәм капиллярлар буенча куучы кеше яки хайван тәне әгъзасы.
Кардиохирургиянең заманча методлары клиник практикага киңрәк үтеп керү моңа кадәр дәвалап булмый дип саналган миллионнарча кешеләрнең гомерен озынайтуга һәм хезмәткә яраклылыгын кире кайтаруга мөмкинлекләр ачты.
Кан әйләнеше системасында йөрәк—иң әһәмиятле орган. Йөрәк турында без бүген нәрсә беләбез? Ул ана карынындагы үсеш чорының бишенче атнасында эшли башлый. Баланың туу моментына ул веналардан килгән канны үзенә алып, артериаль системага куа торган, тулысынча куыш эчле мускуллы орган була инде. Аның бурычы — канның тамырларга туктаусыз агуын тәэмин итү. Йөрәк күкрәк куышлыгында, күкрәк сөяге артына урнашкан. Күкрәк куышлыгының сул ягына аның икедән өч өлеше, ә өчтән бер өлеше уң якка урнашкан. Аның зурлыгын белү өчен кул чугын йодрыклау җитә. Йөрәк ' авырлыгы олы кеше авырлыгының якынча 1/200 ен тәшкил итә яки 300 ' граммга якын. Йөрәкнең киң нигезе югарыга, ә тарайган очы аска, алга таба һәм сул якка караган.
Йөрәк — куәтле куш насос. Тоташ мускул стена аны икегә — уң һәм ( сул якларга бүлә, һәр якның да югары өлеше йөрәгалды, ә түбәнге ; өлеше карынчык дип атала. Йөрәгаллары канны карынчыкларга кысып чыгаралар, ә карынчыклар зур көч белән артерияләргә куалар, шуннан , соң бераз пауза була: йөрәк веналардан килгән кан белән тула һәм ял итә. | Инде искә алынганча, тормыш өчен иң мөһиме — барлык органнарны да үз вакытында һәм җитәрлек күләмдә кислород белән тәэмин итү, чөнки кислород җитешмәү шунда ук органнар эшчәнлеген бозар иде. Канны кислородка туендыру өчен, уң карынчык аны үпкә артериясенә кысып > чыгара, ә артериянең тармаклары үпкәләргә килә. Капиллярларның куе челтәре үпкә куыкчыкларын чорнап алган. Капиллярлар һәм куыкчыкларның нечкә стенасы аша кислород канга җиңел үтеп керә, ә I кандагы углекислый газ үпкә куыкчыкларындагы һавага бүленеп чыга. ; Кислородка баеган кан веналар буйлап йөрәккә, аның сул яртысына әйләнеп кайта, ә аннан иң зур артерия — аортага эләгә. Аортадан китә торган артерияләр канны тәннең бөтен органнарына тараталар. һәрбер органга, көчлерәк эшләгән саен, кислород та күбрәк кирәк.
Кан тамырларының бик әйбәт үзенчәлеге аерым органнарның кислород белән тәэмин ителүен җайлаштырырга ярдәм итә: киңәеп һәм тараеп, ! алар органга агып килә торган кан микъдарын һәм кан белән килә торган ; кислородның күләмен үзгәртеп торалар.
Кеше ятып торганда, йөрәк 1 минутка 60-70 тапкыр кыскарып, 4-5 литр кан кысып чыгара, һәр кыскаруда йөрәгалларының эше 0,1 секунд, карынчыкларның эше 0,3-0,35 секунд дәвам итә, ә ял итү 0,4 секундка : сузыла. Әгәр кеше, мәсәлән, утырып хат яза башласа, минең һәм кайбер ! мускулларның тамырлары да шул кыскару ешлыгында киңәер иде. Тамак ялгаганнан соң, ашкайнату органнарының тамырлары киңәя, ә ми һәм мускулларның тамырлары тарая. ( Бик кызу эшләгән вакытта мускуллар кислородны тик торгандагыга I караганда 10-15 тапкыр күбрәк сарыф итә. Шуңа күрә бу очракта мус- Г кулларның тамырлары киңәю генә җитми (хәтта кеше гадәти тизлек белән I йөргән вакытта да). Йөрәк ешрак кыскара башлый. Бик тиз йөгергәндә, кыскару ешлыгы минутка 120, хәтта 160 тапкырга җитүе мөмкин. Бу вакытта паузалар бөтенләй диярлек бетә, йөрәк арый башлый, организмның ихтыяҗын канәгатьләндерә алмый.
Йөрәк мускулы да, барлык башка мускуллар кебек үк, чыныктырмасаң — йомшара. Йөрәгегезне саклагыз, аны чыныктырыгыз. Физик хезмәт, 1 физкультура, спорт белән шөгыльләнегез, йөрәгегез сәламәт һәм нык булыр.

# Йөрәк
## Йөрәк авырулары

Операциядән һәм физик реабилитациядән соң аларның эшкә сәләтлелекләре шактый арта, тик шулай да, статистика буенча, хезмәтләренә кире кайтучылар санының хәтта кимүе күзәтелә [1, 2, 4]. Социаль реадаптациянең потенциаль һәм фактик мөмкинлекләре арасындагы пропорциянең сизелерлек бозылуы психик тайпылышларга бәйле. Ә аларны төзәтү компетенцияле мөнәсәбәт таләп итә [2, 6, 9].
Йөрәк клапаннарына протезлар куелган авырулар – аеруча катлаулы һәм сан ягыннан тиз арта торган контингент. Йөрәкне ясалма протез белән тулысынча алыштыру проблемасына ихтыяҗ артуга бәйле рәвештә әлеге бурыч аеруча әһәмиятлегә әйләнә [14, 15, 19].

# Йөрәк
## Йөрәк авырулары
### Скумин синдромы

Скумин синдромы – йөрәкләренең клапан аппаратына протез куйганнан соң авыруларның дүрттән бер өлешендә күзәтелә торган психик эшчәнлек бозылуның үзенчәлекле симптомнар комплексы.
Ул имплантатларның ышанычлылыгына шикләнү, һичбер сәбәпсез алар ватылыр дип курку, физик һәм психоэмоциональ йөкләмәләргә, йокының специфик бозылуына һәрвакыт тискәре мөнәсәбәт, шомлану, таркаулык, кәефнең төшенке булуы белән характерлана.