# Морат Рәхимкулов

Морат Рәхимкулов (30 апрель 1925 ел — 4 май 2015 ел) — әдәбият белгече, югары мәктәп укытучысы. Филология фәннәре кандидаты (1967), туган якны өйрәнүче. 1979 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы. Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе (1985), СССРның Югары мәктәп отличнигы (1982), В.П.Бирюков (1975) һәм Степан Злобин исемендәге премияләр лауреаты (1996).

# Морат Рәхимкулов
## Биографиясе

Морат Галим улы Рәхимкулов 1925 елның 30 апрелендә Уфа шәһәрендә эшче гаиләсендә туган. 1941-1945 елларда заводта токарь-гравер булып эшли. Бөек Ватан сугышыннан соң, 1945-1950 елларда хезмәт эшчәнлеген Башкорт дәүләт академия театрында дәвам итә: режиссер ярдәмчесе, аннары сәхнә актеры була, бер үк вакытта театр студиясен тәмамлый.
1951 елда читтән торып К. А. Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтына укырга керә. 1955 елда рус теле һәм әдәбияты факультетын уңышлы тәмамлагач, ике ел Чакмагыш район үзәгендәге 1-нче мәктәптә балалар укыта.
1957-1968 елларда СССР Фәннәр академиясенең Башкортстан филиалында, Тарих, тел һәм әдәбият институтында кече гыйльми хезмәткәр булып эшли. «Башкортстан рус әдәбиятында» дигән темага тикшеренүләр үткәреп, җыелган материаллары нигезендә «филология фәннәре кандидаты» дәрәҗәсенә диссертация яклый.
1968-1987 елларда Башкорт дәүләт университетында укыта, филология факультетының рус филологиясе һәм фольклоры кафедрасында доцент була. Бер вакытта рус телендә иҗат итүче студентлар өчен факультетта эшләп килгән «Тропинка» әдәби берләшмәсенең алыштыргысыз җитәкчесе була. Нәкъ Морат Галим улының кулы астында ике гасыр кисешкән чорда Башкортостандагы рус әдәбиятына һәм журналистикасына ныклап аяк басучылар үзләренең каләмен тәүге тапкыр сынап карый да инде.
Морат Рәхимкулов Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге 1996 елда булдырган Степан Злобин исемендәге әдәби премиянең беренче лауреаты.
Морат Рәхимкулов озак һәм каты авырудан соң 2015 елның 4 маенда Уфа шәһәрендә вафат була.

# Морат Рәхимкулов
## Гыйльми эшчәнлеге

Фән кандидаты буларак, Морат Рәхимкулов үзенең гыйльми эшчәлек елларын тулысынча туган якны һәм аны данлаган рус әдипләренең ижатын, шулай ук Башкортстанның әдәби бәйләнешләрен өйрәнүгә багышлады. Аның беренче иҗат җимеше — Уфада рус телендә 1972 елда дөнья күргән «Страницы дружбы» монографиясе булды. Рус-башкорт әдәби-фольклор бәйләнешләрен тикшерүгә багышлаган бу төпле хезмәт Башкортстан республикасы күләмендә генә түгел, бөтен ил буенча беренчеләрдән булды. Бу китабы өчен авторга В. П. Бирюков исемендәге Урал төбәгенең әдәби премиясе бирелә.
Башкорт дәүләт университеты нәшриятында 1977 елда басылган «Литературное краеведение Башкирии» исемле уку әсбабы әле дә югары уку йортларының филология факультетлары студентлары өчен кулланма булып хезмәт итә.
1989 елда М. Рәхимкулов 6 томлы "Башкирия в русской литературе" исемле җыентык чыгара башлый. Беренче томга рус язучылары А.С. Пушкин, С.К. Аксаков, Д.В. Давыдов, В.А. Жуковский, В.И. Даль, А.К. Толстой, М.В. Авдеев, М.Л. Михайлов, П.М. Кудряшев, В.С. Юматов, Т.С. Беляев, П.Е.Размахнин, Кафтанников, В.Зефиров, В.С. Лосиевскийларның башкортлар турында язылган әсәрләре, я әсәрләренең өзекләре кертелә. Тиражы 32 мең данә була.
Икенче том 1990 елда тиражы 21 мең данә булып чыгарыла. Бу томга Л.Н. Толстой, М.Е. Салтыков-Щедрин, Ф.Д. Нефедов, Д. Н. Мамин-Сибиряк, Г.И. Успенский, Р.Г. Игнатьев, М.В. Лоссиевский, П.И. Добротворский, А.И. Веретенникова, Н.В.Ремезовларның әсәрләре кертелә.
Өченче том 1993 елда чыга. Тиражы 12 000 була. Өченче томга М. Горький, Н. Златовратский, Г. Гарин-Михайловский, А. Чехов, Н. Крашенинников, С. Черный, Л.Андреев, ,П. Радимов, А. Куприн, В. Короленко, А. Федоров, С. Рыбаков, П. Рыбаков, В. Брусянин, Г. Белорецкий,А. Туркин, Н. Степной, В. Львов, П. Инфантьев, С. Минцловларның әсәрләре кертелә.

# Морат Рәхимкулов
## Фәнни һәм әдәби китаплары

** Страницы дружбы: К проблеме русско-башкирских литературно-фольклорных связей. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1972. — 256 с.(рус.)
** Литературное краеведение Башкирии. Русские советские писатели. Ч. 1. — Уфа: БГУ, 1977. — 76 с.(рус.)(рус.)
** Цветущий край, благословенный. Русские писатели о Башкирии. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1979. — 224 с.(рус.)(рус.)
** Встреча с Башкирией. От Пушкина до Чехова. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1982. — 224 с.(рус.)(рус.)
** Любовь моя — Башкирия: Литературно-креведческие очерки. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1985. — 392 с.(рус.)(рус.)
** Народной мудрости родник. Башкирский фольклор в русской литературе. — Уфа: Башкирское книжное издательство, 1988. — 184 с.(рус.)(рус.)
** Воспевшие Салавата. Образ батыра в русской литературе: Художественно-креведческие очерки. — Уфа: Китап, 1994. — 160 с.(рус.)(рус.)
** Зигзаги жизни: Воспоминания. — Уфа: БГУ, 1997. — 64 с.(рус.)(рус.)
* Салаватны данлаучылар. Әдәби очерклар. — Уфа: Китап, 2003. — 192 бит.

# Морат Рәхимкулов
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Степан Злобин исемендәге әдәби премия лауреаты (1996)
* Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе (1985)
* СССРның Югары мәктәп отличнигы (1982)
* В. П. Бирюков исемендәге Урал премиясе лауреаты (1975)

# Морат Рәхимкулов
## Хәтер

* Уфимского писателя-краеведа Мурата Рахимкулова помнят его ученики и коллеги. ИА «Башинформ», 30 апреля 2020 года(рус.)(Тикшерелгән 2 май 2020)
* 2018 елның 1 апрелендә Уфадагы Болгар мәдәни үзәгендә Морат Рәхимкуловның хәтер кичәсе үткәрелде.
* 2024 ― Уфа балалар китапханәләренең үзәкләштерелгән системасының 17нче балалар китапханәсенә (2нче филиал) исеме бирелгән.