yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Казылык

Казылык - каклаган ат яки сыер итеннән әзерләнгән татар милли ризыгы. Шулай ук башка төрки халыкларда да бар (мәсәлән, баш. Ҡаҙылыҡ, каз. Қазы).

# Казылык
## Казылык әзерләү

Казылык әзерләү өчен яңа суйган ат яисә симез сыер итенең корсак өлешен һәм сөяксез җирен алалар (яңа суйган терлек ите тоз белән борычны яхшырак сеңдерә).
Итне ваклап турагач, күбрәк итеп тоз, кара борыч сибеп болгаталар да, ышкып тозын-борычын сеңдерәләр. Аннары итне эмальле кастрюльгә салып, тастымал белән каплыйлар һәм 15 сәгатьтән алып тәүлек ярымга кадәр салкында тоталар.
Ат яки сыер эчәген салкын суда яхшылап юалар, эчке ягын әйләндереп, лайласын кыралар һәм, өч-дүрт кат әйбәтләп югач, кире әйләндереп, эчәкнең бер башын җеп белән бәйлиләр.
Тураган әзер ит белән майны аралаштырып, эчәккә тыгызлап тутыралар. Казылык әзерләү өчен алынган итнең чама белән 30 проценты май булырга тиеш. Ит бик майлы булса, артык мае аксын өчен, эчәкне берничә җирдән энә белән тишәләр. Итне тутырып бетергәч, эчәкнең ачык башын бәйлиләр дә берничә көнгә кояшлы һәм җилле урынга эләләр. Аннары, өлгертеп җиткерү өчен, 2 — 2,5 айга салкынча караңгы урынга элеп куялар.
Әзер казылык 4—5 ай сакланырга мөмкин, аны чи килеш тә, пешереп тә ашыйлар.
Пешергәндә казылыкны бөтен килеш кастрюльгә җылы суга салып, сүрән утка куялар. Кайнап чыккач, берничә җирдән энә белән тишәләр һәм 1,5 сәгать чамасы пешерәләр. Пешкән казылыкны кайнар көе дә, суытып та ашыйлар.
Казылыкны (кайнар көе һәм салкын килеш) өстәлгә колбаса кебек үк, ләкин мае һәм формасы саклансын өчен, калынрак итеп турап куялар.

# Казылык
## Ат итеннән казылык (икенче ысул)

Симез ат итенең корсак өлешен 2 см киңлегендә, 7—8 см озынлыгында турыйлар да, тоз белән борыч сибеп, яхшылап болгаталар һәм 2—3 көнгә салкынга куялар.
Аннары итне чистарткан сыер эчәгенә тыгызлап тутыралар да, эчәкнең баш-башларын яхшылап бәйләгәч, яңадан салкынга (кышын 5—6 көнгә кар астына) куялар. Шулай әзерләгән казылыкны чормага яисә башка караңгы урынга элеп, 2 — 3 ай буена какланганчы тоталар.

# Казылык
## Пешкән (кайнар) казылык

Сыер яисә ат итенең майлы йомшак җирен алып (корсак ите әйбәтрәк) урман чикләвеге зурлыгында турыйлар яисә эре тишекле ит тарткычтан чыгаралар, тоз, борыч сибеп яхшылап болгаталар да 1,5 — 2 тәүлек салкында тоталар. Аннары иткә вак кына тураган башлы суган я сарымсак өстиләр һәм тагын болгаталар. Итне чистарткан, юган сыер эчәгенә тутыралар һәм, баш-башларын бәйләп, тозлы җылы суга салып, лавр яфрагы һәм 2—3 төймәгән кара борыч өстәп пешерәләр.
Казылыкны табынга кайнар көе бирәләр, кирәк булса, пешергәч, бөтен килеш табага салып, духовкага куеп кызартып алырга мөмкин. Сарык итеннән дә казылыкны шулай ук әзерлиләр, тик эчәкне түгәрәкләп бәйлиләр һәм пешкән казылыкны духовкада майда кыздыралар.
# Латронико

Латронико — Италиянең Базиликата төбәгендә урнашкан коммуна. Потенца провинциясе составына керә.

# Латронико
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 888 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кастеллуччо-Инфериоре, Кастеллуччо-Супериоре, Кастельсарачено, Эпископия, Фарделла, Карбоне һәм Лаурия коммуналары белән чиктәш.
# Зяняпишы

Зяняпишы (белар. Зяняпішы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.

# Зяняпишы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Вестец (Прага-запад)

Вестец (чех. Vestec) — Чехиянең Урта Чехия крае Прага-запад һәм Прага-запад районында урнашкан авыл.

# Вестец (Прага-запад)
## Географиясе

Мәйданы — 4,7213 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 327 ± 1 метр һәм 331 метр биеклектә урнашкан.

# Вестец (Прага-запад)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Вестец (Прага-запад)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Вестец (Прага-запад)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 340 |
| 1880 | 370 |
| 1890 | 346 |
| 1900 | 342 |
| 1910 | 392 |
| 1921 | 298 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 351 |
| 1950 | 356 |
| 1961 | 399 |
| 1970 | 413 |
| 1980 | 464 |
| 1991 | 369 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 774 |
| 2014 | 2272 |
| 2016 | 2422 |
| 2017 | 2500 |
| 2018 | 2601 |
| 2019 | 2675 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 2739 |
| 2021 | 2822 |
| 2021 | 2860 |
| 2022 | 2729 |
| 2023 | 2974 |
| 2024 | 3120 |
# HD90426

HD90426 — Кил йолдызлыгында урнашкан A2(m)A6-A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,34 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Пески (Кикнур районы)

Пески (рус. Пески) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.

# Пески (Кикнур районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Пески (Кикнур районы)
## Сәгать поясы

Пески (Кикнур районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Пески (Кикнур районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (36%), руслар (72%).
# Олдсмар (Флорида)

Олдсмар — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.

# Олдсмар (Флорида)
## Тарихы

Олдсмар шәһәре 1624 елда нигезләнгән.

# Олдсмар (Флорида)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 25,637919 км², 24,998083 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 метр биеклектә урнашкан.
# (12371) 1994 GL9

(12371) 1994 GL9 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12371) 1994 GL9
## Тарихы

1994 елның 14 апрелендә С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 GL9» саналган.
# Буда (Хоцнейовице)

Буда (чех. Buda) — Чехиянең Урта Чехия крае Хоцнейовице районында урнашкан авыл.

# Буда (Хоцнейовице)
## Географиясе

Мәйданы — 0,903 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Буда (Хоцнейовице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Буда (Хоцнейовице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Буда (Хоцнейовице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 51 |
| 1880 | 54 |
| 1890 | 56 |
| 1900 | 52 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 50 |
| 1921 | 37 |
| 1930 | 39 |
| 1950 | 31 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 27 |
| 1970 | 24 |
| 1980 | 18 |
| 1991 | 13 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 9 |
| 2011 | 4 |
| 2021 | 9 |
# Барбасена

Барбасена — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Барбасена
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 759,186 км².
# Нью-Скотланд (Нью-Йорк)

Нью-Скотланд — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Нью-Скотланд (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Нью-Скотланд (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 57,97 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 203 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# DEFB4A

DEFB4A (ингл. ) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Маккинли (Тейлор, Висконсин)

Маккинли — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Маккинли (Тейлор, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 35,8 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 362 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Блендово (Новодворский повяты)

Блендово — Польшаның Мазовия воеводалыгы Помехувек гминасында урнашкан авыл.

# Блендово (Новодворский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Исмәгыйль Гаспралы урамы (Казан)

Исмәгыйль Гаспралы урамы (рус. улица Исмаила Гаспринского) — Казанның Вахит районында, Пеләтән бистәсендә урнашкан урам. Мәгърифәтче Исмәгыйль Гаспралы (1851-1914) исемен йөртә.

# Исмәгыйль Гаспралы урамы (Казан)
## Географиясе

Фатыйх Кәрим урамыннан башланып, Әхтәмов урамы йортларына барып җитеп тәмамлана.

# Исмәгыйль Гаспралы урамы (Казан)
## Тарих

Хәзерге исемен 2001 елның 26 июненнән йөртә. Элекке исемнәре: Ватандашлар урамы (192?-2001), Кече Мишчән урамы (1920-елларның икенче яртысына кадәр).

# Исмәгыйль Гаспралы урамы (Казан)
## Шәхесләр

* Гомәр Бәширов
* Искәндәр Хәйруллин
# Сан Блас (Кузамала де Пинзон)

Сан Блас — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куцамала-де-Пинсон муниципалитеты составына керә.

# Сан Блас (Кузамала де Пинзон)
## Географиясе

Сан Блас Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Сан Блас (Кузамала де Пинзон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Сан Блас (Кузамала де Пинзон)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Секастилья

Секастилья (исп. Secastilla) — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Секастилья
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 47,42257 ± 1,0E−6 км² (1 гыйнвар 2014). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 612 метр биеклектә урнашкан.
# Рьё-де-Пельпор

Рьё-де-Пельпор (фр. Rieux-de-Pelleport) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Памье-1 кантонына карый.
# Морильос (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)

Морильос — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Долорес-Идальго муниципалитеты составына керә.

# Морильос (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Географиясе

Морильос Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Морильос (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Морильос (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Гравани (Савона)

Гравани — Италиянең Лигурия төбәге Вецци-Портио өязендә урнашкан торак пункт.

# Гравани (Савона)
## Географиясе

Гравани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Гравани (Савона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Гравани (Савона)
## Халкы

* Ошибка Lua в Модуль:Wikidata/Population на строке 151: attempt to index field 'datavalue' (a nil value).
# SEMA3E

SEMA3E (ингл. Semaphorin 3E) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Акдаг (Идил)

Акдаг (төр. Akdağ) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шырнак иле Идил илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Пшиляски (Любуш воеводалыгы)

һәм
Пшиляски — Польшаның Любуш воеводалыгы Бжезница гминасында урнашкан авыл.

# Пшиляски (Любуш воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шуазель

Шуазель (фр. Choisel) — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
# (6027) 1993 SS2

(6027) 1993 SS2 (лат. 1993 SS2) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6027) 1993 SS2
## Тарихы

1993 елның 23 сентябрендә Гордон Гаррэдд тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 SS2» саналган.
# Чамлы (Динар)

Чамлы (төр. Çamlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Динар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Пари (Гросето)

Пари — Италиянең Тоскана төбәге Чивителла-Паганико өязендә урнашкан торак пункт.

# Пари (Гросето)
## Географиясе

Пари Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Пари (Гросето)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Белведере (Гросето)

Белведере — Италиянең Тоскана төбәге Семпрониано өязендә урнашкан торак пункт.

# Белведере (Гросето)
## Географиясе

Белведере Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Белведере (Гросето)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фигейро-да-Серра

Фигейро-да-Серра — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Говея муниципалитетына карый.

# Фигейро-да-Серра
## Географиясе

Мәйданы — .
# Карткисәк

Карткисәк — Башкортстанның Аскын районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452899, ГАТОБК коды — 80204818001.
# Ле-Понте (Воклюз)

Ле-Понте CAA (фр. Le Pontet) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.

# Ле-Понте (Воклюз)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,77 км².
# Валя-Скеюлуй

Валя-Скеюлуй — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Деничей коммунасына карый.

# Валя-Скеюлуй
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Кенәл

Кенәл (рус. Кинель) – Самар өлкәсендә урнашкан шәһәр, Кенәл районының административ үзәге.
Халык саны – 34 472 кеше (2010), буйсындырылган торак пунктлары белән – 54 866 кеше.

# Кенәл
## География

Кенәл Олы Кинәл елгасы янында, Самардан 41 километр көнбатыштарак урнаша. Куйбышев тимер юлының Кинел станциясе (эре тимер юл төене). Шәһәр янында Р225 (Самар – Богырыслан) автоюлы бара.

# Кенәл
## Тарих

1837 елда бистә буларак нигезләнә. 1877 елда бистә аша Самар—Златоуст тимер юл төзелә.
1930 елдан – шәһәр тибындагы бистә, 1940 елдан – шәһәр.
1928 елдан Кенәл районы үзәге булып тора.

# Кенәл
## Икътисад

Бөкеләү әйберләре заводы, мебель комбинаты, тегу фабрикасы, тимер юл траснпорты предприятиеләре.
# HD245422

HD245422 — Сәвер йолдызлыгында урнашкан A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 11,22 ± 0,1 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Гөрҗи теле

Гөрҗи теле (үзаталышы ქართული ენა, картули эна) — гөрҗи халкы теле, Кавказ (ибер-кавказ) телләренең картвел төркемнә карый.
Сөйләшүчеләр саны — якынча 4 миллион кеше.
Гөрҗи әдәби теле 2 тарихи дәвергә аерыла: иске гөрҗи (V—XI гасырлар), хәзерге гөрҗи (XII гасырдан башлап). Картлия шивәсе гөрҗи әдәби теленең нигезен тәшкил итә. Гөрҗи теленең диалектлары арасында аерма бик кечекенә. Хәзерге гөрҗи теленең фонетика төземендә 5 сузык һәм 25 тартык аваз, алар 3 төргә бүленә: яңгырау, саңгырау һәм бугаз өсте. Морфологиядә префикс (алкушымча) һәм суффикслар киң кулланыла.
Гөрҗи теленең морфологик төзелеше агглютинатив. Грамматик җенес юк, 6 килеш бар. Бәйлекләрдән киң файдалана. Гөрҗи телендә язу өчен тарихи төрле язмалар кулланылган булган. Хәзерге вакытта бөтенесе диярлек мхедрули язмасы белән языла, башка язулар күбесенчә дини документларда һәм архитектурада кулланыла.
Хәзерге гөрҗи әлифбасы :
| Хәреф | Латин транскрипциясе | ХФӘ транскрипциясе | Кириллицада тәңгәл хәреф |
| ა | a | ɑ | а |
| ბ | b | b | б |
| გ | g | ɡ | г |
| დ | d | d | д |
| ე | e | ɛ | е |
| ვ | v | v | в |
| ზ | z | z | з |
| თ | t | tʰ | ҭ |
| ი | i | i | и |
| კ | k' | kʼ | к |
| ლ | l | l | л |
| მ | m | m | м |
| ნ | n | n | н |
| ო | o | ɔ | о |
| პ | ṗ' | pʼ | п |
| ჟ | zh | ʒ | ж |
| რ | r | r | р |
| ს | s | s | с |
| ტ | t' | tʼ | т |
| უ | u | u | у |
| ფ | p | pʰ | ҧ |
| ქ | k | kʰ | ҟ |
| ღ | gh | ɣ | ғ |
| ყ | q' | qʼ | қ |
| შ | sh | ʃ | ш |
| ჩ | ch | t͡ʃʰ | ч |
| ც | ts | t͡sʰ | ц |
| ძ | dz | d͡z | ӡ (дз) |
| წ | ts' | t͡sʼ | ҵ |
| ჭ | ch' | t͡ʃʼ | ҷ |
| ხ | kh | x | х |
| ჯ | j | d͡ʒ | җ |
| ჰ | h | h | һ |
# Гүзелъюрт (Шебинкарахисар)

Гүзелъюрт (төр. Güzelyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Шебинкарахисар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Гуапирама

Гуапирама — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.

# Гуапирама
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 189,099 км².
# (1037) Давидвейлла

(1037) Давидвейлла (лат. Davidweilla) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1037) Давидвейлла
## Тарихы

1924 елның 29 октябрендә Жеховский В. П. тарафыннан Алжир обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1924 TF» саналган.
# Жукув (Жирардовский повяты)

Жукув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Студзенець (Жирардовский повяты) гминасында урнашкан авыл.

# Жукув (Жирардовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шышчыцы

Шышчыцы (белар. Шышчыцы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Слуцкий районында урнашкан авыл.

# Шышчыцы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Баравая (Лёзненский районы)

Баравая (белар. Баравая) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.

# Баравая (Лёзненский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Суцано Мирабела (Пяченца)

Суцано Мирабела — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Ривергаро өязендә урнашкан торак пункт.

# Суцано Мирабела (Пяченца)
## Географиясе

Суцано Мирабела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Суцано Мирабела (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# RBMX2

RBMX2 (ингл. RNA binding motif protein X-linked 2) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Чукурҗак (Султандагы)

Чукурҗак (төр. Çukurcak) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Султандагы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шугома

Шугома — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кострома елгасының уң ярына тамагыннан 304 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 28 км.

# Шугома
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кострома елгасы Исады су үлчәү постына кадәр . Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны, Рыбинск сусаклагычыннан Түбән Ука тамагына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейны кушылмый).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300112110000011680
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001168
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Превель

Превель (фр. Prévelles) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
# Свиршчына

Свиршчына (белар. Свіршчына) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.

# Свиршчына
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Порто Сан Паоло (Олбия-Темпио)

Порто Сан Паоло — Италиянең Сарденья төбәге Лоири-Порто-Сан-Паоло өязендә урнашкан торак пункт.

# Порто Сан Паоло (Олбия-Темпио)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Юкары Улупынар (Даренде)

Юкары Улупынар (төр. Yukarı Ulupınar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Даренде илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Грава (Порденоне)

Грава — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Вальвазоне-Ардзене өязендә урнашкан торак пункт.

# Грава (Порденоне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Слаптинци

Слаптинци — Словениянең Светий Юрий-об-Щавници (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Слаптинци
## Географиясе

Мәйданы — 3,62 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 205,2 метр биеклектә урнашкан.
# Мишкино (Учалы районы)

Мишкино — Башкортстанның Учалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453747, ГАТОБК коды — 80253850003.

# Мишкино (Учалы районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 86 кешенең яшәве мәгълүм.
# Ринкон Верде (Леон)

Ринкон Верде — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Леон муниципалитеты составына керә.

# Ринкон Верде (Леон)
## Географиясе

Ринкон Верде Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Ринкон Верде (Леон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Ринкон Верде (Леон)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.