yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Битятка

Битятка — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым елгасының уң ярыннан 1211 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Битятка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400112115200015927
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201592
* Бассейн коды — 13.01.04.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Мала Весь (Плоцкий повяты)

Мала Весь — Польшаның Мазовия воеводалыгы Мала-Весь гминасында урнашкан авыл.

# Мала Весь (Плоцкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Консейсан-да-Апаресида

Консейсан-да-Апаресида — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Консейсан-да-Апаресида
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 349,489 км².
# Франкенау-Унтерпуллендорф

Франкенау-Унтерпуллендорф — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. Оберпуллендорф һәм Бургенланд округы составына керә.

# Франкенау-Унтерпуллендорф
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 243 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Дура (Кавак)

Дура (төр. Dura) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# CKAP2L

CKAP2L (ингл. Cytoskeleton associated protein 2 like) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Думбревень (Констанца)

Думбревень — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. Думбревень (коммуна, Констанца) коммунасына карый.

# Думбревень (Констанца)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 130 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# IC 4160

IC 4160 — чикләрендә урнашкан астрономик радиочыганак, инфракызыл чыганак һәм радиогалактика .

# IC 4160
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4160, FIRST J130448.0+225332, IRAS 13023+2309, LEDA 1677859, 2MASX J13044806+2253325, NPM1G +23.0312, PSCz Q13023+2309 һәм SDSS J130448.06+225332.8 буларак та сурәтләнә.
# Эрикли (Кахта)

Эрикли (төр. Erikli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Кахта иле Кахта илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# HD66522

HD66522 — Корма йолдызлыгында урнашкан B2III спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,19 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# 439 ел (б. э. к.)

{{Ел өчен навигация|-439

# Вакыйгалар =
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:439 елда (б. э. к.) туганнар

# Вакыйгалар =
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:439 елда (б. э. к.) вафатлар
# Щецин (Лодзь воеводалыгы)

Щецин — Польшаның Лодзь воеводалыгы Дмосин гминаcында урнашкан авыл.

# Щецин (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NKX3-1

NKX3-1 (ингл. NK3 homeobox 1) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# AP2S1

AP2S1 (ингл. Adaptor related protein complex 2 subunit sigma 1) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Мариландия-ду-Сул

Мариландия-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.

# Мариландия-ду-Сул
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 384,424 км².
# Кокм ераклыктатаачай

Кокм ераклыктатаачай — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кули (Виралю) елгасының уң ярыннан 28 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Кокм ераклыктатаачай
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы , инешенән Чиркейск гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07030000112109300001268
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 109300126
* Бассейн коды — 07.03.00.001
* ГӨ буенча саны — 09
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Пальник-Шор (Чедь-Ю кушылдыгы)

Пальник-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Чедь-Ю елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Пальник-Шор (Чедь-Ю кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020200112103000017955
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001795
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Ениҗе (Йомра)

Ениҗе (төр. Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Йомра илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ядовники-Мокре

һәм
Ядовники-Мокре — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Ветшиховице гминасында урнашкан авыл.

# Ядовники-Мокре
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Җера Ларио

Җера Ларио — Италиянең Ломбардия төбәге Комо өязендә урнашкан торак пункт.

# Җера Ларио
## Географиясе

Җера Ларио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Җера Ларио
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Җера Ларио
## Халкы

| Ел | Халык саны |
| 2017 | 1028 |
| 2018 | 1031 |
| 2023 | 1061 |
# Кузай (Лениногорск районы)

Кузай — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Халык саны — 90 тирәсендә. Почта индексы — 423274.

# Кузай (Лениногорск районы)
## Тарих

XVIII гасырда нигезләнгән.

# Кузай (Лениногорск районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): мордва халкы.

# Кузай (Лениногорск районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Бабарыки (Мёрский районы)

Бабарыки (белар. Бабарыкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.

# Бабарыки (Мёрский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# NGC 1686

NGC 1686 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1686
## Тарихы

Әлеге галактика 1885 елда Америка астрономы Фрэнк Ливенворт тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 66.04 см (26 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# IC 2647

IC 2647 — чикләрендә урнашкан йолдыз .

# IC 2647
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2647 буларак та сурәтләнә.
# Гес-Сити (Индиана)

Гес-Сити — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан шәһәр.

# Гес-Сити (Индиана)
## Тарихы

Гес-Сити шәһәре 1867 елда нигезләнгән.

# Гес-Сити (Индиана)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 11,716827 км², 11,801056 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 261 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гөкдере (Коньяалты)

Гөкдере (төр. Gökdere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коньяалты илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Маунд-Велли (Канзас)

Маунд-Велли — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.

# Маунд-Велли (Канзас)
## Тарихы

Маунд-Велли шәһәре елда нигезләнгән.

# Маунд-Велли (Канзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,70009 км², 1,694656 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 254 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Шпикаловшчына

Шпикаловшчына (белар. Шпікалоўшчына) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шаркавшчынский районында урнашкан авыл.

# Шпикаловшчына
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Сетцу

Сетцу — Италиянең Сардиния төбәгендә урнашкан коммуна. Медио-Кампидано, Южная Сардиния һәм Кальяри провинциясе составына керә.

# Сетцу
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 206 метр биеклектә урнашкан. Дженури, Джестури, Дженони, Туйли һәм Турри коммуналары белән чиктәш.
# Елизавета Гречишникова

Елизавета Гречишникова (Елизавет Андриян кызы Гречишникова, 12 декабрь 1983(1983-12-12) (40 яшь), Уфа, РСФСР, БАССР, СССР — , ) — РФ җиңел атлетикачысы, 2007 елгы Җәйге Универсиаданың бронза мидәле иясе.
# Кадәмҗай

Кадәмҗай (кырг. Кадамжай) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр.

# Кадәмҗай
## Тарих

Шәһәр статысын 2012 елдан башлап йөртә.
# Старий Дроженцин

Старий Дроженцин — Польшаның Подлясье воеводалыгы Пёнтница гминасында урнашкан авыл.

# Старий Дроженцин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Страцин (Болгария)

Страцин — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. Поморие җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Страцин (Болгария)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 116 метр биеклектә урнашкан.
# 2100 ел

3 меңьеллык :
XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр — XXIII гасыр :
Хронологик таблица :
2100 (ике мең йөзенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 2100 елы, III меңьеллыкның 100 елы, XXI гасырның 100 елы, XXI гасырның 10 унъеллыгының 10 елы, 2100 елларның 1 елы. 2024 елдан 2100 елга хәтле 76 ел калды.

# 2100 ел
## Вакыйгалар

* Җир шарындагы халык саны 11 миллиардка җитәргә мөмкин.
* Император пингвиннарының саны 95 процентка кимергә мөмкин.
# Карахан (Тутак)

Карахан (төр. Karahan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Тутак илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Михалувка (Парчивский повяты)

Михалувка — Польшаның Люблин воеводалыгы Парчев гминаcында урнашкан авыл.

# Михалувка (Парчивский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лос Пахаритос (Таско де Аларкон)

Лос Пахаритос — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Таско-де-Аларкон муниципалитеты составына керә.

# Лос Пахаритос (Таско де Аларкон)
## Географиясе

Лос Пахаритос Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лос Пахаритос (Таско де Аларкон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лос Пахаритос (Таско де Аларкон)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# 7-нче укчы корпус

7-нче укчы корпус (рус. 7-й стрелковый корпус (7 ск)) – Бөек Ватан сугышында, һәм сугыштан алда элегрәк, ССРБ Кораллы көчләре эчендәге хәрби берләшмә.

# 7-нче укчы корпус
## Беренче оештыру

Беренче тапкыр 1922 елда

# 7-нче укчы корпус
## Хәрби эшчәнлек

1922 ел. Корпусны булдыру.

# 7-нче укчы корпус
## Хәрби эшчәнлек
### Бөек Ватан сугышы

22 июнь
7-нче укчы корпус ОдХО гаскәрләре составында булды һәм үзенә: 116-нче, 196-нче, 206-нче у, 272-нче и 377-нче корпус ап, 44-нче аерым бс, 8-нче аерым сапб кушты.
# Нарисов

Нарисов (чех. Narysov) — Чехиянең Урта Чехия крае Пршибрам һәм Q10817119? районында урнашкан авыл.

# Нарисов
## Географиясе

Мәйданы — 3,577371 км², 3,577 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 596 метр биеклектә урнашкан.

# Нарисов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Нарисов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Нарисов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 255 |
| 1880 | 301 |
| 1890 | 317 |
| 1900 | 306 |
| 1910 | 308 |
| 1921 | 283 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 241 |
| 1950 | 167 |
| 1961 | 169 |
| 1970 | 149 |
| 1980 | 153 |
| 1991 | 203 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 218 |
| 2014 | 249 |
| 2016 | 269 |
| 2017 | 267 |
| 2018 | 266 |
| 2019 | 273 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 269 |
| 2021 | 271 |
| 2021 | 270 |
| 2022 | 276 |
| 2023 | 282 |
| 2024 | 280 |
# MROH7

MROH7 (ингл. Maestro heat like repeat family member 7) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Прогресу (Яломица)

Прогресу — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. Фекеень (коммуна) коммунасына карый.

# Прогресу (Яломица)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Хансхаген (Алгы Померания)

Хансхаген — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Хансхаген (Алгы Померания)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,86 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 20 метр биеклектә урнашкан.
# Гирано (Порденоне)

Гирано — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Прата-ди-Порденоне өязендә урнашкан торак пункт.

# Гирано (Порденоне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Геселар

Геселар (фр. Guécélard) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
# (2048) Дворник

(2048) Дворник (лат. Dwornik) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2048) Дворник
## Тарихы

1973 елның 27 августында Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 QA» саналган.
# Ярам-Халета-Яха

Ярам-Халета-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нгарка-Хорты-Яха елгасының уң ярыннан 67 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.

# Ярам-Халета-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000212115300076050
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115307605
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Гүвеч (Гиресун)

Гүвеч (төр. Güveç) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гиресун илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Меланезия

Мелане́зия (бор. грек. μέλας һәм νῆσος — кара утраулар сүзтезмәсеннән) — Тын океандагы утраулар төркеме. Утрауларның төп халкы полинезия телләрендә дә, меланезия телләрендә дә сөйләшмәүләре һәм кара тәнле булулары белән тирә яктагы халыклардан аерыла.
* Мәйданы: 940 000 км²
* Халкы: 6 500 000 кеше
Меланезиягә түбәндәге утрау төркемнәре керә:
* Яңа Каледония
* Яңа Гвинея
* Сөләйман утраулары
* Вануату
* Фиджи
* Бисмарк архипелагы
* Санта-Крус утраулары
* Лоялти
Меланезия утраулары кыйтга калдыкларыннан һәм янартау атылуы нәтиҗәсендә хасил булганнар. Сай урыннарда мәрҗән рифлар бар. Кристаллы, метаморфик һәм утырма токымнарыннан төзелгән. Утрауларның күпчелеге таулы, иң биек ноктасы 5029 м (Яңа Гвинея утравында), эре утрауларда — яр буе түбәнлекләре. Меланезиядә янартау атылулары һәм җир тетрәүләр булалар.
Климат экваториаль һәм субекваториаль, көньяк утрауларда тропик климаты. Уртача айлык температура +25…+28°. Еллык явым тауларның җилгә каршы битләүләрендә 7000–9000 мм, калган урыннарда 1000–2000 мм. Елгалар күп. Үсемлекләр дөньясы эндемик төрләргә бай. Төньяктагы эре утраулар куе дымлы экваториаль урманнар, үзәк һәм көньяк утраулар муссонлы урманнар һәм саванналар белән капланган. Хайваннар дөньясы Австралия зоогеографик өлкәсенә карый.
Никел, кобальт, хром, марганис рудалары; Фиҗи, Соломон утауларыннан алтын казып чыгарыла.
# Шайтан шәһәрчеге

Шайтан шәһәрчеге яки Алабуга шәһәрчеге (рус. Чертово городище) — Кама елгасы буенда, Алабуга шәһәре янында, ныгытма торак калдыклары.

# Шайтан шәһәрчеге
## Тарихы

Тәүбашта бу районда безнең чорның I меңьеллыгының 2 нче яртысында яшәгән урындагы кавемнең сыену урыны була. Шәһәрчекнең көнчыгыш өлешендә Идел буе Болгары дәүләте князе тарафыннан X гасырда торгызылган дип фаразланган дүрт башнялы квадрат таш Цитадель калдыклары (400 м2) урнашкан. Югалган корылманың очлы манарасы - тәбәнәк гөмбәз рәвешендәге металл түбәле буш таш цилиндр. Биеклеге - 7,1, эчке киңлекнең диаметры 5,7 метр. Дивар калынлыгы нигездә 2 метр булса, бинаның яртысыннан югаргы өлештә 0,7 метрга кадәр кими, шушы сәбәпле архитектура күләменең түбәнге яртысы конус формасын ала. Алебастрлы известь эремәсе белән ныгытылган беренчел тупас нигез ташлары бары төньяк якта гына саклана. 1844 елда ул җимерелә.
Дистәләрчә елдан соң Алабуга башлыгы Иван Васильевич Шишкин (рәссам Иван Шишкинның атасы) инициативасы белән җимерелгән башня иске нигездә торгызыла һәм түбәсе тимер белән каплана. 2007 елда башня кабат тәртипкә китерелә: түбәсе алыштырыла, чистартыла һ.б. эшләр башкарыла. Шәһәрчек ЮНЕСКО сагы астына алынган.

# Шайтан шәһәрчеге
## Тарихы
### Ак мәчет

1993 нче елда күренекле археолог А.Х.Халиков Алабуга шәһәрлегендә киң казу эшләре үткәргән. Нәтиҗәдә, җир астында бер таш бина хәрабәләре ачылган. Бинаның нигезе яхшы сакланган: һәрьяк стенасының озынлыгы 21 метр, почмакларында – диаметры 6 метрга җитә торган түгәрәк манаралар. Бүгенге көнгә кадәр сакланган манараның диаметры зуррак – 10 метр чамасы. Бинаның манаралары өч якта ярымтүгәкәк, ә дүртенчесендә – өчпочмаклы иде. Соңгысы төп-төгәл кыйблага – изге Мәккә ягына карап тора. Бу борынгы мәчет хәрабәләре. Ул Болгар дәүләтендә ислам дине кабул ителгәч тә салынган булган. Аның янындагы тау битендә археологлар моннан 1200 еллар элек кулланылган ук очлары табалар. Димәк, ул бер үк вакытта хәрби ныгытма ягъни кечкенә крепость вазифаларын да үтәгән. Галимнәр әйтүенчә, Шайтан каласы 10 – 11 нче гасырларда төзелгән.
# Арыслан

Арыслан (лат. Panthera leo) — ерткыч имезүчеләрнең бер төре, барыслар ыруының дүрт вәкиленең берсе.
Арысланны хайваннар патшасы дип йөртәләр. Ул ерткыч хайваннарның иң эресе, авырлыгы 280 кг га җитә. Үзе гадәттән тыш көчле. Аягы белән тибеп, буйволның умыртка баганасын сындыра ала. Казык тешләре кыска, әмма бик көчле һәм нык. Ана арыслан табышын көчле теш казнасы белән эләктереп ала һәм өчлы казык тешләре белән бер мизгелдә үтерә. Калган тешләре, корбанны кисәкләргә бүлгәндә, пычак хезмәтен үти. Арысланның гәүдәсе кыска йон белән капланган. Бары ата арысланнарның гына күкрәгендә һәм башында зур ялы бар. Тиресе бик нык. Элек арыслан тиресеннән хәрби киемнәр теккәннәр яки аны калкан итеп тарттырганнар. Арысланнар Африканың кайбер районнарында һәм Һиндстанда гына сакланып калган. Элек аларны җирле халык сирәк аулаган. Ә инде кораллы кешеләрдән аларны җитезлек тә, гайрәтлелек тә, көч тә, кача белү дә коткарып кала алмаган, шуңа аларны бөтенләй кырып бетергәннәр диярлек. Баштарак арысланнарны юк итү тояклы хайваннарның саны артуга китерер дип уйлаганнар. Ләкин киресе килеп чыккан, чөнки алар беренче чиратта авыру, көчсез хайваннарны юк итәләр һәм шуның белән йогышлы авырулар таралуга киртә куялар икән.
Арысланнар гаиләләргә берләшеп яшиләр. Бер ата арыслан гаиләсендә берничә ана арыслан һәм яшь арысланнар яши. Кайбер карт арысланнар ялгыз да яшәргә момкин. Ана арыслан 3 бала китерә. Алар бик кечкенә була: озынлыгы 30 см чамасы. Төсләре тимгелле, арыслан балалары соңыннан тоташ бер төскә керә.
Төннәрен Африка саваннасында күк күкрәгәндәй үкергән тавышлар ишетелә. Кешеләр йокыларыннан уяна, утардагы кәҗәләр, сарыклар, бәйдәге атлар, дөяләр тынгысызлана, әрле-бирле йөренә башлый. Бөтенесен дер селкетеп, куркыныч үкерү тавышы тагын кабатлана. Арыслан качмый, корбанына яшеренеп ташланмый.
Хәзер арысланнарны аулау тыела. Бары махсус рөхсәт белән генә зоопарклар өчен тотарга ярый. Алар тоткынлыкка шактый тиз күнегәләр һәм шул шартларда үрчем дә бирәләр.
# Рабу

Рабу (фр. Rabou) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Гап-Кампань кантонына карый.

# Рабу
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 26,56 км².
# Беленалан (Аксеки)

Беленалан (төр. Belenalan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Соотага

Соотага (эст. Sootaga) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
# Гөзүбүюк (Лачин)

Гөзүбүюк (төр. Gözübüyük) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Лачин илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (4488) Токитада

(4488) Токитада (лат. Tokitada) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4488) Токитада
## Тарихы

1987 елның 21 октябрендә К. Судзуки, Т. Урата тарафыннан Тоёта (город) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 UK» саналган.
# Ягмурдеде (Аяш)

Ягмурдеде (төр. Yağmurdede) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Аяш илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 765 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 765 — Милади тәкъвим буенча VIII гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 765 — безнең эрага кадәр VIII гасырга кергән ел.
* 765 — сан.
# Вилаҗо Серено (Бергамо)

Вилаҗо Серено — Италиянең Ломбардия төбәге Аццано-Сан-Паоло өязендә урнашкан торак пункт.

# Вилаҗо Серено (Бергамо)
## Географиясе

Вилаҗо Серено Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Вилаҗо Серено (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Акчахатиплер (Чайҗума)

Акчахатиплер (төр. Akçahatipler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Чайҗума илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Геритедж-Лейк (Иллинойс)

Геритедж-Лейк — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Геритедж-Лейк (Иллинойс)
## Географиясе

Геритедж-Лейк халык санын алу урыны мәйданы — 3,237723 км², 3,227169 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 748 Фут биеклектә урнашкан.