# Кындырак

Кындырак, шулай ук Кондырак (лат. Brómus) — Кыяклылар (Poaceae) семьялыгына керүче күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы.

# Кындырак
## Ботаник тасвирламасы

Сабагы - салам, аның буын аралары куыш, ә буыннары паренхима тукымасы белән тулган. Бер метр биеклеккә җитә, өслеге шома.
Яфраклары тар (кылчыксыз кындыракның 10 мм кадәр киңлектә), озын, параллель сеңерчәле.
Чәчәкләре кечкенә, тонык. Чәчәк төркемнәре — себеркәчкә җыелган башаклар. Май ахырыннан июнь аена кадәр чәчәк ата.
Июль — август айларында җимеш бирә. Орлыклары көздән, 1-5 см тирәнлектән тишеп чыга. Бер үсемлектә 5-6 меңгә кадәр бөртек барлыкка килә. Өлгергәч, орлыклар коелмый.

# Кындырак
## Таралу

Ыругның төрләре уртача климат зонасының күп урыннарында, шул исәптән Америка, Евразия, Австралия һәм Африкада очрый.
Кылчыксыз кындырак арктик өлкәләрдән тыш, Россия һәм күрше илләрнең Европа өлешендәге күп районнарда таралган. Читтән китерелгән буларак, Себернең көньягында һәм Ерак Көнчыгышта очрый. Урта Россиянең барлык өлкәләрендә, ешрак төньяк-көнбатышта гадәти үсемлек. Россия аша бу төр ареалының көнчыгыш чиге уза.

# Кындырак
## Исем

Русча атамасын ("костёр") "костерь" сүзе белән бәйлиләр, ул җеп эрләү үсемлекләренең (җитен, киндер) кулланылмый торган каты өлешен аңлата. Бәлки, кындырак башаклары тышкы яктан бу чәнечкеле һәм тырный торган калдыкларны хәтерләтәдер. Икенче версия буенча, Һинд-Европа телләрендәге kes- тамыры белән бәйле, ул «җимерү», "кисү" дигәнне аңлата (шушы ук тамырдан «коса», «кость» сүзләре алынган).
Bromus - бор. грек. βρώμος — "солы"атамасының латинлаштырылган варианты, үсемлекнең охшашлыгына карап бирелгән.
Татар телендәге этимологиясенә килгәндә, әлеге мәгълүмат бирелә:
КЫНДЫРАК, кŏндŏрақ «костёр, полевица (трава); место с жёсткими злаками», кŏндрак (ТТДС I: 203) «телячий выгон; моховидная короткая трава», себ. (Тумашева 1992: 128) қŏнтырақ «мягкая трава, сгнившая осенью» ~ башк. (БТДҺ: 199) "қŏндŏрақ" «тозлак», «ач, җиме йомшак (башак тур.)», кŏндŏрŏқ «игеннең үтә куе булып үскән җире», чув. (Сергеев 1968: 28) кŏнтăрақ «мүк сыман үлән» (< тат.), рус. диал. кундрак «кипкән сазлыктан кисеп алынган кәс», аз. гындырга «нечкә сабаклы куе үлән; чуалган нәрсә (үлән, җеп һ.б.)» < монг. хонин туураг (бор. монг. қонин туғурағ) «куй тозлагы»; шуннан ук тат. диал. (әстр.) кŏндŏраw «түмгәкле болын; Идел дельтасындагы болыннар», шуннан Кондорау татарлары – Әстерхан якларыннан Оренбург өлкәсенә күчеп килгән татарлар (к. Садыкова, 1985). Аникин (: 323); рус. телчеләре бу сүзне (кирәксезгә) тундра сүзе белән дә чагыштыралар. К. Куй, Кынҗырак

# Кындырак
## Мәгънәсе һәм кулланылышы

Кындыракның төрле төрләре - яхшы көтүлек азыгы үләннәре.
Кындырак - төрле газон катнашмаларында кулланыла торган үлән. Биек һәм төрле төстәге себеркәчле төрләрен Альп таучыкларын бизәү өчен кулланалар.
Кындыракның шуышма тамырчасыннан күпсанлы озын куе бәбәкләр үсеп чыга. Тау битләрендә, ярларда һәм комлы туфраклы урыннарда урнашып, бу үсемлек туфрак эрозиясен (җимерелүен) туктата.

# Кындырак
## Төркемләү

Фәнни әдәбияттагы бәяләүләр буенча, төрләр 100 дән 400 гә кадәр (әмма хәзерге вакытта күпчелек систематиклар 170 гә якынны таный). Ыруг таксономиясе катлаулы, чөнки кайбер төрләр бер-берсеннән бик аз аерыла. Кайбер төрләре:
* Bromus aristatus (K.Koch) Steud.
* Bromus arvensis L. — Кыр кындырагы
* Bromus benekenii (Lange) Trimen — Кысыр кындырак
* Bromus biebersteinii Roem. & Schult. — Биберштейн кындырагы
* Bromus briziformis Fisch. & C.A.Mey. — Калтыравык башаксыман кындырак
* Bromus bromoideus (Lej.) Crép.
* Bromus catharticus Vahl — Йомшарткыч кындырак
* Bromus ciliatus L. — Канада кындырагы
* Bromus commutatus Schrad. — Үзгәрүчән кындырак
* Bromus danthoniae Trin.
* Bromus diandrus Roth — Ике серкәчле кындырак
* Bromus erectus Huds. — Туры кындырак
* Bromus gracillimus Калып:Bunge — Нечкә кындырак
* Bromus grossus Desf. ex DC.
* Bromus haussknechtii Boiss.
* Bromus hordeaceus L. — Йомшак кындырак
* Bromus induratus Hausskn. & Bornm. — Каты җиңсәле кындырак
* Bromus inermis Leyss. — Кылчыксыз кындырак
* Bromus interruptus (Hack.) Druce
* Bromus japonicus Thunb. — Япон кындырагы
* Bromus kopetdagensis Drobow — Копетдаг кындырагы
* Bromus lanceolatus Roth — Ланцетлы кындырак
* Bromus madritensis L. — Мадрид кындырагы
* Bromus moeszii Pénzes — Ефәк кындырак
* Bromus nepalensis Melderis — Непал кындырагы
* Bromus oxyodon Schrenk — Очлы тешле кындырак
* Bromus paulsenii Hack. — Паульсен кындырагы
* Bromus polyanthus Scribn. ex Shear — Күп чәчәкле кындырак
* Bromus pseudodanthoniae Drobow
* Bromus pumilio (Trin.) P.M.Sm. — Тәбәнәк кындырак
* Bromus pumpellianus Scribn. — Пампэлл кындырагы
* Bromus racemosus L. — Чуклы кындырак
* Bromus ramosus Huds. — Тармаклы кындырак
* Bromus riparius Rehmann — Елга буе кындырагы
* Bromus rubens L.
* Bromus sclerophyllus Boiss. — Каппадокия кындырагы
* Bromus scoparius L. — Себеркәчле кындырак
* Bromus secalinus L. — Арыш кындырагы
* Bromus sewerzowii Regel — Северцев кындырагы
* Bromus squarrosus L. — Тырпаючан кындырак
* Bromus sterilis L.
* Bromus tectorum L.
* Bromus tomentellus Boiss.
* Bromus tomentosus Trin. — Триниус кындырагы
* Bromus turcomanicus H.Scholz
* Bromus tytthanthus Nevski — Вак чәчәкле кындырак
* Bromus tyttholepis (Nevski) Nevski
* Bromus variegatus M.Bieb. — Чуар кындырак