yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Изола (Миссисипи)

Изола — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Изола (Миссисипи)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Изола (Миссисипи)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1,914217 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 35 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# IC 3749

IC 3749 — чикләрендә урнашкан йолдыз .

# IC 3749
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3749 буларак та сурәтләнә.
# Масерия Козтабиле (Козенца)

Масерия Козтабиле — Италиянең Калабрия төбәге Кастровиллари өязендә урнашкан торак пункт.

# Масерия Козтабиле (Козенца)
## Географиясе

Масерия Козтабиле Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Масерия Козтабиле (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# WNT9A

WNT9A (ингл. Wnt family member 9A) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD189971

HD189971 — Тавис йолдызлыгында урнашкан A1mA8-F2 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,76 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Гургутово

Гургутово (серб. Гургутово) — Сербиянең Ябланич округы Медвеҗа җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Гургутово
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Гургутово
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Алидеде (Сейһан)

Алидеде (төр. Alidede) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сейһан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Фонтана Боте (Тренто)

Фонтана Боте — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Перджине-Вальсугана өязендә урнашкан торак пункт.

# Фонтана Боте (Тренто)
## Географиясе

Фонтана Боте Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Фонтана Боте (Тренто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мюррей (Кентукки)

Мюррей — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.

# Мюррей (Кентукки)
## Тарихы

Мюррей шәһәре 1822 елда нигезләнгән.

# Мюррей (Кентукки)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 30,172722 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 163 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Укытучылар көне

Күп илләрдә, укытучыларның ролләренә хөрмәт йөзеннән укытучылар көннәре билгеләнә. Бөтендөнья укытучылар көне дөньяда 5 октябрь билгеләнә.

# Укытучылар көне
## Тарихы

Укытучы көнне билгеләү фикере күп илләрдә ХХнче гасыр дәвамында туа башлады; күп очракларда, алар җирле укытучы яки уку-укыту эшчәнлегендә мөһим вакыйганы искә алуга багышланган.

# Укытучылар көне
## Илләр буенча

| Ил | Укытучылар көне датасы | Искәрмәләр (тәрҗемә итәргә) |
| Әфганстан | 5 октябрь | |
| Албания | 7 март | |
| Әлҗәзаир | 28 февраль | |
| Аргентина | 11 сентябрь | |
| Әрмәнстан | Октябрьның беренче якшәмбесе | |
| Австралия | Октябрьның соңгы җомгасы | |
| Азәрбайҗан | 5 октябрь | |
| Бангладеш | 4 октябрь | |
| Бәхрәйн | 28 февраль | |
| Беларус | Октябрьның беренче якшәмбесе | |
| Бруней | 23 сентябрь | |
| Бутан | 2 май | |
| Боливия | 6 июнь | |
| Бразилия | 15 октябрь | |
| Болгария | 5 октябрь | |
| Чили | 16 октябрь | |
| Колумбия | 15 май | |
| Кытай | 10 сентябрь | |
| Чехия | 28 март | |
| Эквадор | 13 апрель | |
| Мисыр | 28 февраль | |
| Сальвадор | 22 июнь | |
| Эстония | 5 октябрь | |
| Алмания | 5 октябрь | |
| Греция | 30 гыйнвар | |
| Гватемала | 25 июнь | |
| Һоңкоң | 10 сентябрь | |
| Маҗарстан | Июньның беренче якшәмбесе | |
| Һиндстан | 5 сентябрь | |
| Индонезия | 25 ноябрь | |
| Иран | 2 май | |
| Гыйрак | 1 март | |
| Ямайка | 6 май | |
| Үрдүн (дәүләт) | 28 февраль | |
| Лаос | 7 октябрь | |
| Литва | 5 октябрь | |
| Лөбнан | 9 март | |
| Ливия | 28 февраль | |
| Малайзия | 16 май | T |
| Мексика | 15 май | |
| Молдавия | 5 октябрь | |
| Монголия | Февральның беренче якшәмбесе | |
| Марокко | 28 февраль | |
| Непал | Непалның Ашад тәкъвимендә тулы ай көнендә | |
| Нидерландлар | 5 октябрь | |
| Яңа Зеландия | 29 октябрь | |
| Оман | 28 февраль | |
| Пәкъстан | 5 октябрь | |
| Панама | 1 декабрь | |
| Парагвай | 30 апрель | |
| Перу | 6 июль | |
| Филипин | 5 октябрь | |
| Польша | 14 октябрь | |
| Катар | 5 октябрь | |
| Румыния | 5 октябрь | |
| Россия | 5 октябрь | |
| Согуд Гарәбстаны | 28 февраль | |
| Сербия | 5 октябрь | |
| Сингапур | Сентябрьның беренче җомгасы | |
| Словакия | 28 март | |
| Көньяк Корея | 15 май 1963нче елдан бирле Сеул һәм 1964нчы елдан бирле Чунҗу шәһәрләрендә | |
| Шри-Ланка | 6 октябрь |
| Испания | 29 гыйнвар | |
| Сирия | 18 март | |
| Тайвань | 28 сентябрь | |
| Тайланд | 16 гыйнвар | |
| Тунис | 28 февраль | |
| Төркия | 24 ноябрь | |
| Украина | Октябрьның беренче якшәмбесе | |
| Уругвай | 22 сентябрь | Укытучылар көне (испанча) |
| Берләшкән Гарәб Әмирлекләре | 28 февраль | |
| АКШ | Милли укытучылар көне "Укытучыларны хөрмәтләү атнасы"ның (Майның беренче тулы атнасы) сишәмбесе билгеләнә | |
| Үзбәкстан | 1 октябрь | |
| Вьетнам | 20 ноябрь | |
| Йәмән | 28 февраль |
| Маврикий | 5 октябрь |

# Укытучылар көне
## Шулай ук кара

* Бөтендөнья укытучылар көне
# Беняса (Нямц)

Беняса — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. Бозиень (коммуна) коммунасына карый.

# Беняса (Нямц)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 351 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 5476

NGC 5476 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5476
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Татар Таңсары

Татар Таңсары — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
Почта индексы — 422206.

# Татар Таңсары
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.4 °C | -11.1 °C | -5.7 °C | 3.6 °C | 12.4 °C | 18 °C | 19.8 °C | 16.7 °C | 11.2 °C | 3.5 °C | -5.6 °C | -10.7 °C | 3.4 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.
# Сан-Томе-дас-Летрас

Сан-Томе-дас-Летрас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Сан-Томе-дас-Летрас
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 369,515 км².
# Басыйров

Басыйров — татар фамилиясе. Гарәп теленнән кергән Басыйр / Бәсыйр («үткен күзле») исеменнән ясалган.
* Валерий Басыйров, Кырым язучылар берлеге рәисе, тәрҗемәче.
* Зилфәт Басыйров (1927―2000), сынчы.
* Кәшфи Басыйров (Кашшаф Басыйров) (1906―1943), язучы.
* Маркиз Басыйров (1948), архитектор, хаҗи, күп мәчетләр проекты авторы.
* Мияссәр Басыйров (1930―1987), язучы.

# Басыйров
## Басыйрова

* Зифа Басыйрова (1910-1979), җырчы.
* Лариса Басыйрова (1986), җырчы.
# HD191430

HD191430 — Җәди йолдызлыгында урнашкан F0V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,41 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Акарология

Акарология (гр. akari талпан + logos тәгълимат) — зоологиянең талпаннар анатомиясен, систематикасын, экологиясен һәм таралуын, аларның кеше, хайван һәм үсемлекләр патологиясендәге ролен, аларга каршы көрәш чараларын өйрәнә торган бүлеге.
Талпан төрләренең күплеге, аларның бөтен Җир шарында таралуы, төрле ландшафт шартларына яраклашуы, күп төрләренең паразитларча яшәве буынтыгаяклыларның әлеге төркемен фәнни өйрәнүнең киң үсүенә булышлык итте. Акарологиягә рус галимнәреннән В.М.Шимкевич, В.А.Вагнер, А.А.Бялыницкий-Бируля, чит ил галимнәреннән инглиз галиме Дж. Г. Неттолл һәм аның фикердәшләре зур өлеш керттеләр.
# Мшадля (Мазовия воеводалыгы)

Мшадля — Польшаның Мазовия воеводалыгы Шидловец гминасында урнашкан авыл.

# Мшадля (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Горельски (Невьянск шәһәр округы)

Горельский (рус. Горельский) — Свердловск өлкәсенең Невьянск шәһәр округы составына керүче авыл.

# Горельски (Невьянск шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Горельски (Невьянск шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
# Валодзьки (Мядзельский районы)

Валодзьки (белар. Валодзькі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Мядзельский районында урнашкан авыл.

# Валодзьки (Мядзельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# CFAP100

CFAP100 (ингл. Cilia and flagella associated protein 100) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Елешня

Елешня — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Могоча елгасының сул ярына тамагыннан 19 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 17 км.

# Елешня
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010200112110000005668
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110000566
* Бассейн коды — 08.01.02.001
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# KLHL1

KLHL1 (ингл. Kelch like family member 1) — кешенең 13-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Меделень (Бакеу)

Меделень — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. Вултурень (коммуна, Бакеу) коммунасына карый.

# Меделень (Бакеу)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 249 метр биеклектә урнашкан.
# Лебедзева (Мёрский районы)

Лебедзева (белар. Лебедзева) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.

# Лебедзева (Мёрский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# (9839) Краббегат

(9839) Краббегат (лат. Crabbegat) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9839) Краббегат
## Тарихы

1988 елның 11 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CT2» саналган.
# (2061) Анса

(2061) Анса (лат. Anza) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2061) Анса
## Тарихы

1960 елның 22 октябрендә Генри Джиклас тарафыннан Флагстафф обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1960 UA» саналган.
# (12961) 4262 T-2

(12961) 4262 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12961) 4262 T-2
## Тарихы

1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4262 T-2» саналган.
# Перритон (Техас)

Перритон — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Перритон (Техас)
## Тарихы

Перритон шәһәре елда нигезләнгән.

# Перритон (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 12,232117 км², 12,016263 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 896 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фонтене-де-Боссери

Фонтене-де-Боссери (фр. Fontenay-de-Bossery) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Ножан-сюр-Сен кантонына карый.
# Ченҗо Алто (Савона)

Ченҗо Алто — Италиянең Лигурия төбәге Ченджо өязендә урнашкан торак пункт.

# Ченҗо Алто (Савона)
## Географиясе

Ченҗо Алто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Ченҗо Алто (Савона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Роле (Диңгез буе воеводалыгы)

Роле — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Мястко гминасында урнашкан авыл.

# Роле (Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кавоньето (Комо)

Кавоньето — Италиянең Ломбардия төбәге Анцано-дель-Парко өязендә урнашкан торак пункт.

# Кавоньето (Комо)
## Географиясе

Кавоньето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Кавоньето (Комо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (20114) 1995 UQ44

(20114) 1995 UQ44 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20114) 1995 UQ44
## Тарихы

1995 елның 26 октябрендә М. Хирасава, С. Судзуки тарафыннан Нюкаса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UQ44» саналган.
# Гастогай

Гастогай (Гастогайка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Витязев қолтыгы урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.

# Гастогай
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — кара диңгез елгалары бассейны Палагия борынынан Джанхот елгасының көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — кара диңгез бассейны елгалары.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 06030000112109100000013
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 109100001
* Бассейн коды — 06.03.00.001
* ГӨ буенча саны — 09
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Грота дел Соле III (Напуль)

Грота дел Соле III — Италиянең Кампания төбәге Поццуоли өязендә урнашкан торак пункт.

# Грота дел Соле III (Напуль)
## Географиясе

Грота дел Соле III Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Грота дел Соле III (Напуль)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Стяго (Венеция)

Стяго — Италиянең Венеция төбәге Фоссальта-ди-Портогруаро өязендә урнашкан торак пункт.

# Стяго (Венеция)
## Географиясе

Стяго Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Стяго (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (18316) 1981 EJ38

(18316) 1981 EJ38 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18316) 1981 EJ38
## Тарихы

1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EJ38» саналган.
# Атабәк

Атабәк - 1. Урта гасыр төрки мәмләкәтләрендә солтан, хан варисларын тәрбияләүче, укытучы остаз; 2. XII — XIII йөзләрдә Урта һәм Якын Көнчыгышта феодаль бәклек-кенәзлек идарәчесе; 3. Урта гасыр Шәрык илләрендә баш нәзир — беренче министр; 4. Мәмлүкләр Мисырында сәргаскәр, яубаш; 5. Кайбер Шәрык илләрендә губернатор — өлкә, вилаять башлыгы, идарэчесе.
# Вермелью-Нову

Вермелью-Нову — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Вермелью-Нову
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 115,242 км².
# Квириа

Квириа (гөрҗ. კვირია) — Гөрҗи мифологиясе Илаһы. Аңа үз эченә сигез аерым ритуалны керткән иртә яз бәйрәме багышланган булган. Бәйрәм вакытта изге урын яшел ботаклар белән бизәлә торган булган, кардан төзелгән манара янында авыллар арасында ярышлар уздырылган булган, гимннар җырланган булган һәм стихиядән коткару өчен Илаһка рәхмәт әйтеп тамашалар уздырылган булган. Аңа шулай ук корылык яки давыл якынлашу вакытында дога кылганнар. Квириа культы гөрҗи халык битлек театры Берикаоба барлыкка килүнең нигезләренең берсе булган..
# Гроси (Алесандрия)

Гроси — Италиянең Пьемонт төбәге Тальоло-Монферрато өязендә урнашкан торак пункт.

# Гроси (Алесандрия)
## Географиясе

Гроси Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Гроси (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# IC 4411

IC 4411 — Кентавр йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 4411
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4411, ESO-LV 385-0180, PGC 51398, ESO 385-18, 2MFGC 11682, LEDA 51398 һәм RFGC 2766 буларак та сурәтләнә.
# Татарск (Аршанский районы)

Татарск (белар. Татарск) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.

# Татарск (Аршанский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Башкорт аграр-технология көллияте

Башкорт аграр-технология көллияте, «Башкорт аграр-технология көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (рус. Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Башкирский аграрно-технологический колледж) — 1963 елда нигезләнгән Башкортстанның Илеш районы үзәге Югары Яркәй саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
кбүБашкортстан мәгарифе :
# GSC5142-12

GSC5142-12 — Бөркет йолдызлыгында урнашкан A1 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,92 ± 0,07 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Будзиска (Люблин воеводалыгы)

Будзиска — Польшаның Люблин воеводалыгы Адамув гминаcында урнашкан авыл.

# Будзиска (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Монтиньи-сюр-л’Эн

Монтиньи-сюр-л’Эн (фр. Montigny-sur-l’Ain) — Франциянең Юра департаментына караган коммуна.

# Монтиньи-сюр-л’Эн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,99 км².
# Гачув

һәм
Гачув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Хачув гминасында урнашкан авыл.

# Гачув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Думбрава-Рошие (коммуна)

Думбрава-Рошие — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.

# Думбрава-Рошие (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 52,82 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 298 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Думбрава-Рошие, Брешеуць, Кут һәм Извоаре (Думбрава-Рошие, Нямц) авыллары урнашкан.
# Турала

Турала — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Томь елгасының сул ярыннан 436 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Турала
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010300312115200011104
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201110
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# GPHB5

GPHB5 (ингл. Glycoprotein hormone subunit beta 5) — кешенең 14-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Аксу (Коюлхисар)

Аксу (төр. Aksu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Коюлхисар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (445) Эдна

(445) Эдна (лат. Edna) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (445) Эдна
## Тарихы

1899 елның 2 октябрендә Э. Ф. Коддингтон тарафыннан Сан-Хосе обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1899 EX» саналган.
# (3899) Вихтерле

(3899) Вихтерле (лат. Wichterle) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3899) Вихтерле
## Тарихы

1982 елның 17 сентябрендә M. Mahrová тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 SN1» саналган.