# Стефания Вильчинская

Стефания Вильчинская (пол. Stefania Wilczyńska; 26 май 1886 ел — 6 август 1942 ел) — тәрбияче һәм педагог, Януш Корчакның коллегасы һәм фикердәше, аның һәм ятимнәр йортыннан балалар белән бергә газ камерасында һәлак була.

# Стефания Вильчинская
## Биографиясе

Стефания Вильчинская 1886 елның 26 маенда Россия империясының Варшава шәһәрендә яһүди чыгышлы поляк гаиләсендә туган. Атасы — постау сәнәгатьчесе Юлиан (Исаак) Вильчинский (пол. Izaak Wilczyński; ?-1911); әнисе— Саломея Вальфиш (пол. Salomea Walfisz; ?-1929). Варшавада Ядвига Сикорскаяның (пол. Jadwiga Sikorska) шәхси мәктәбендә укый, аннары Бельгияда Льеж университетының табигый фәннәр факультетын тәмамлый. 1906 елда Швейцариядә Женева университетында табигый фәннәр өйрәнә.
Варшавага кайткач, яһүд ятимнәре өчен приютта волонтер булып эшли. Чиркәүнең җимерелеп барган бинасында урнашкан приют ташландык хәлдә булган, Вильчинская аның эшен җайга сала һәм тиздән җитәкче вазифасына билгеләнә. 1909 елда биредә Януш Корчак белән таныша, аның белән хезмәттәшлек тәнәфес белән икеседә Треблинкада һәлак булганга кадәр дәвам итә.Калып:Фотоколонка+ Корчак белән бергә Варшавада (Крохмальная урамы, 92) яһүд балалары өчен Ятимнәр йортына (1912-1942) нигез сала һәм аның эшен алып бара, биредә балаларда үз лаеклыгы тойгысын тәрбияләүче новаторлык педагогия методикалары кулланылган. Ятимнәр йорты дәүләт моделе буенча оештырылган, аның белән балалар идарә иткән — биредә аның «конституциясе» булган, балалар парламенты, иптәшләр суды һәм хөкем советына әгъзалар сайланган.
Элекке тәрбияләнүчеләрнең истәлекләре буенча, ятимнәр йорты оешмасы швейцар сәгате механизмының дөреслеге белән эшләгән. Корчакның биографы Бетти Джин Лифтон буенча, барлык диярлек ятимнәр өчен Стефания «йөрәк, ми, тәрбияче, ана» булган. Балалар аны «пани Стефа» дип йөрткән.
Януш Корчак Беренче дөнья сугышы чорында һәм аның Фәләстингә 1934 һәм 1936 еллардагы сәяхәте вакытында югында Стефания Вильчинская ятимнәр йорты белән җитәкчелек иткән. Якын Көнчыгышка күчү турында уйлап, 1935 елда Вильчинская шулай ук Фәләстингә барган, Эн-Хародта яшәгән, әммә Икенче дөнья сугышы алдыннан Польшага кайткан.
Немец оккупациясе башлангач, 1940 елда Ятимнәр йорты Варшава геттосына Прохладная урамы 33-нче йортка, ә соңрак Сенная һәм Скольская урамнары киселешендәге 16/9 йортка күчерелгән. Вильчинскаяның дуслары аңа Польшадан качырга тәгъдим иткән, әммә ул моннан баш тарта һәм Корчак һәм балалар белән калган.
1942 елның җәендә ятимнәр йортын үлем лагерена депортацияләү турында карар кабул ителә. 6 августның иртәсендә «Alle Juden raus!» дигән команда яңгырый. Хезмәткәрләр приюттан китә алган, әммә алар азакка кадәр балалар белән калырга карар итә. Балалар дүртәрләп колоннага тезелә һәм тәрбиячеләр озатуында һәм фашист сакчылары камавында Умшлагплацка таба атлый, аннан мал вагоннарында Треблинкага җибәрелә. Беренче отрядны — Януш Корчак, икенче отрядны Стефания Вильчинская алып барган.

# Стефания Вильчинская
## Хәтер һәм бүләкләре

Стефания Вильчинскаяның символик кабере аның ата-анасы җирләнгән урында Варшаваның Яһүд зыяратында (64-нче участок, 1-нче рәт) урнашкан. Иерусалим янындагы Ел тавында Януш Корчак һәм Стефания Вильчинскаяга мемориал куела.
1947 елда Стефания Вильчинская үлгәннән соң Польшаның көмеш Хезмәтләр тәресе белән бүләкләнә.
2004 елда Варшавада Стефания Вильчинскаяның «Балаларга һәм педагогларга сүз» китабы басылып чыга.
2013 елның маенда Польша җәмәгать эшмәкәрләренең группасы Варшавада Польша яһүдләр тарихы музее янындагы аллеяга Стефания Вильчинскаяның исемен бирү турында мөрәҗәгать белән чыгыш ясый.
2015 елда Польшада Стефания Вильчинскаяның тормышына багышланган берничә китап нәшер ителә.

# Стефания Вильчинская
## Комментарийлар

* 1 2 3 http://www.fembio.org/biographie.php/frau/frauendatenbank?fem_id=28819
* 1 2 Deutsche Nationalbibliothek Record #118858831 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578
* 1 2 Veerman, 1990, 8 бит.
* 1 2 3 4 Veerman, 1990, 15 бит.
* ↑ Лифтон, гл. 18: Пани Стефа, 2004: «Как-то утром в 1928 году, когда Стефе шёл сорок второй год, она поднялась с постели, совершила свой туалет, надела чёрное платье с белым воротничком и манжетами, спустилась к доске объявлений и повесила записку: «С этого дня меня следует называть „пани Стефа“. Неприлично, чтобы женщину с таким числом детей, как у меня, называли „панна“»»
* ↑ Wyniki wyszukiwania. 2016-01-06 тикшерелгән.
* ↑ Kicińska, 2015
* ↑ Einat, 2015