# Архангельск өлкәсе

Арха́нгельск өлкәсе — Россиянең төньяк Европа өлешендә урнашкан өлкә. Өлкә составына Ненец автономияле округы керә.
Өлкә үзәге – Архангельск каласы.

# Архангельск өлкәсе
## География
### Чиктәшлек

Архангельск өлкәсе Көнбатыш Европа тигезлегенең төньягында урнаша. Ак, Баренц һәм Кара дингезләре белән юыла.
Архангельск өлкәсе территориясендә Россия, Европа һәм Евразияның кырый төньяк ноктасы — Флигели борыны һәм Европаның кырый көнчыгыш ноктасы — Флиссингский борыны урнаша. Өлкәнең мәйданы — 589 913 км²; мәйдан буенча Европа өлешендәге иң зур Россия субъекты һәм Европада иң зур провинция.

# Архангельск өлкәсе
## География
### Архипелаглар һәм утраулар

* Франц-Иосиф Җире
* Яңа Җир
* Колгуев утравы
* Соловец утраулары
* Виктория утравы

# Архангельск өлкәсе
## География
### Климат

Климат — уртача континенталь, төньяк-көнбатышта — диңгез климаты, төньяк-көнчыгышта — субарктик климат, Яңа Җирдә — арктик климат. Гыйнварның урта температурасы — -12...-18 °C, июльнең урта температурасы — +8…+17 °C. Уртача еллык явым-төшем күләме — 300-550 мм.
| Торак пункт | Абсолют минимумы, °C | Иң салкын айның температаурасы, °C | Иң салкыны өч айның температаурасы, °C | Еллык уртача температурасы, °C | Иң җылы айның температурасы, °C | Иң җылы өч айның температурасы, °C | Абсолют максимумы, °C | Уртача еллык явым-төшем күләме, мм |
| Архангельск | −45,2 | −12,8 | −11,3 | 1,3 | 16,3 | 14,1 | 34,4 | 607 |
| Канин Нос | −32,8 | −9,0 | −8,1 | −0,5 | 9,0 | 7,9 | 30,0 | 436 |
| Койнас | −52,2 | −16,3 | −14,5 | −0,3 | 16,3 | 13,8 | 36,0 | 581 |
| Котлас | −47,1 | −13,0 | −11,6 | 2,0 | 17,6 | 15,5 | 35,5 | 576 |
| Малые Кармакулы | −39,0 | −14,6 | −13,2 | −4,5 | 7,1 | 5,9 | 28,3 | 333 |
| Нарьян-Мар | −47,6 | −17,0 | −15,9 | −3,0 | 13,5 | 10,9 | 33,9 | 504 |
| Онега | −42,5 | −11,4 | −10,1 | 2,2 | 16,9 | 14,8 | 35,8 | 617 |

# Архангельск өлкәсе
## География
### Гидрография

Төп елгалар — Төньяк Двина, Онега, Мезень, Печора. Өлкәдә ~2 500 күл бар; иң зур күлләре — Лача, Кенозеро, Кожозеро.

# Архангельск өлкәсе
## География
### Үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы

Архангельск өлкәсе күбесенчә тайга һәм тундра зонасына керә; Франц-Иосиф Җире, Яңа Җир һәм Виктория утравы арктик чүлләре зонасына керә.

# Архангельск өлкәсе
## Административ бүленеш
### Шәһәр округлары

| Шәһәр округы | Халык (2006) | Мәркәзе |
| Архангельск | 355 813 | Архангельск |
| Коряжма | 42 831 | Коряжма |
| Котлас | 72 694 | Котлас |
| Мирный | 36 935 | Мирный |
| Новая Земля | 2 724 | Белушья Губа |
| Новодвинск | 42 537 | Новодвинск |
| Няндома | 22 124 | Няндома |
| Северодвинск | 197 135 | Северодвинск |

# Архангельск өлкәсе
## Административ бүленеш
### Муниципаль районнары

| № | Муниципаль берәмлек | Халык (2011) | Административ үзәк | Райцентрның халык саны (2011) |
| 1 | Вельск муниципаль районы | 54 611 | Вельск шәһәре | 23 820 |
| 2 | Верхнетоемск муниципаль районы | 16 955 | Верхняя Тойма | 3940 (2002) |
| 3 | Вилегодск муниципаль районы | 11 095 | Ильинско-Подомское | 2973 (2002) |
| 5692 |

# Архангельск өлкәсе
## Административ бүленеш
### Торак пунктлар

| Архангельск↘350 368 Северодвинск↘187 284 Котлас↗60 532 Новодвинск↘39 613 Коряжма↘38 006 Мирный↗31 370 Вельск↘23 126 Нарьян-Мар↗23 390 Няндома↘21 072 Онега↘20 284 | Вычегодский↘12 884 Коноша↘11 509 Плесецк↘10 486 Каргополь↘10 056 Октябрьский↘9096 Савинский↘7212 Искателей↗7088 Березник↘5665 Кулой Н/Д Шенкурск↘5161 |

# Архангельск өлкәсе
## Өлкәдә туганнар

* Федор Абрамов (1920—1983) — рус язучысы;
* Николай Кузнецов (1904—1974)
* Фирс Шишигин (1908—1985) — режиссер, СССРның халык артисты.
* Константин Бурков (1906—1964) ветеран;
* Михаил Ломоносов (1711—1765) - химик һәм физик.