yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бурженице

Бурженице (чех. Buřenice) — Чехиянең Высочина крае Пельгржимов һәм Q55743752? районында урнашкан авыл.

# Бурженице
## Географиясе

Мәйданы — 13,664074 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 579 метр биеклектә урнашкан.

# Бурженице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Бурженице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Бурженице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 900 |
| 1880 | 948 |
| 1890 | 936 |
| 1900 | 882 |
| 1910 | 849 |
| 1921 | 834 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 718 |
| 1950 | 493 |
| 1961 | 473 |
| 1970 | 413 |
| 1980 | 329 |
| 1991 | 257 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 220 |
| 2014 | 197 |
| 2016 | 197 |
| 2017 | 202 |
| 2018 | 205 |
| 2019 | 203 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 206 |
| 2021 | 203 |
| 2021 | 207 |
| 2022 | 202 |
| 2023 | 233 |
| 2024 | 231 |
# Ист-Сайд (Пенсильвания)

һәм
Ист-Сайд — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Ист-Сайд (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1892 елда нигезләнгән.

# Ист-Сайд (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1,15 квадрат миль, 2,985453 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1150 Фут биеклектә урнашкан.
# Добовиця

Добовиця — Словениянең Лития (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Добовиця
## Географиясе

Мәйданы — 2,53 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 706,9 метр биеклектә урнашкан.
# Хожев (Великопольское воеводалыгы)

Хожев — Польшаның Великопольское воеводалыгы Плешев гминасында урнашкан авыл.

# Хожев (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 3605

NGC 3605 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3605
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Семонте Казтело (Перуҗа)

Семонте Казтело — Италиянең Умбрия төбәге Губбио өязендә урнашкан торак пункт.

# Семонте Казтело (Перуҗа)
## Географиясе

Семонте Казтело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Семонте Казтело (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# SRP14

SRP14 (ингл. Signal recognition particle 14) — кешенең 15-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Джонстаун (Лебанон, Пенсильвания)

һәм
Джонстаун — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Джонстаун (Лебанон, Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1761 елда нигезләнгән.

# Джонстаун (Лебанон, Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,63 квадрат миль, 1,642609 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# CARD11

CARD11 (ингл. Caspase recruitment domain family member 11) — кешенең 7-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# I Ливели (Модена)

I Ливели — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Конкордия-сулла-Секкьи өязендә урнашкан торак пункт.

# I Ливели (Модена)
## Географиясе

I Ливели Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# I Ливели (Модена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гаррушус

Гаррушус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.

# Гаррушус
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 799,849 км².
# Тауасты Шәре

Тауасты Шәре (чирм. Курыкйымал Шайра, рус. Подгорные Шари) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.

# Тауасты Шәре
## Сәгать поясы

Тауасты Шәре Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тауасты Шәре
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100,0%).
# Зинделфинген

Зинделфинген (алман. Sindelfingen) — Алманиянең Баден-Вүртемберг җирендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 62215 кеше (2014).

# Зинделфинген
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Зинделфинген Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Зинделфинген
## Тарих

1155 елда нигезләнгән.

# Зинделфинген
## Рәсми сайт

* https://www.sindelfingen.de/
# Капан-Бониту

Капан-Бониту — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Капан-Бониту
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1641,229 км².
# Бартенсхаген-Паркентин

Бартенсхаген-Паркентин — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Бартенсхаген-Паркентин
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,35 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 18 метр биеклектә урнашкан.
# IC 2825

IC 2825 — чикләрендә урнашкан йолдыз .

# IC 2825
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2825 буларак та сурәтләнә.
# Комета

Коме́та (бор. грек. κομήτης, komḗtēs — «чәчле»; символы: ) — Кояш тирәли әйләнгән томанлы күк җисеме.
Кометаларның массасы уртача 100 миллионнан алып 100 триллион тоннага, үзәк зурлыгы якынча 10 чакрым һәм койрыгы 10 миллион чакрымга җитә. Тизлеге секундына 10 чакрымнан ким түгел. Ко­металар, күбрәк металл яки тау токымыннан торган астероидлардан аермалы буларак, боз һәм тау токымнарыннан тора.
Астрономнар, кометаларның Җир һәм Ай арасындагы киңлекләрдә һәр 100 ел саен очып үтүен һәм 100 мең елга бер тапкыр Җиргә төшүен исәпләп чыгарган. Җиргә иң якын ераклыктагы комета “Лексель” 1770 елның июлендә 2,3 миллион чакрым читтән узып китә. Алдагы унъеллыкларда Җиргә якын арада өч кометаның үтәчәге билгеле. Аның иң якыны да бездән 9 миллион чакрым ераклыкта булачак.
# SLC35F3

SLC35F3 (ингл. Solute carrier family 35 member F3) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Ржегнице (Крнско)

Ржегнице (чех. Řehnice) — Чехиянең Урта Чехия крае Крнско районында урнашкан авыл.

# Ржегнице (Крнско)
## Географиясе

Мәйданы — 2,305 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Ржегнице (Крнско)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржегнице (Крнско)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ржегнице (Крнско)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 154 |
| 1880 | 153 |
| 1890 | 154 |
| 1900 | 145 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 143 |
| 1921 | 145 |
| 1930 | 113 |
| 1950 | 101 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 104 |
| 1970 | 83 |
| 1980 | 59 |
| 1991 | 43 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 55 |
| 2011 | 74 |
| 2021 | 86 |
# (7335) 1989 JA

(7335) 1989 JA (лат. 1989 JA) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7335) 1989 JA
## Тарихы

1989 елның 1 маенда Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 JA» саналган.
# CTAGE9

CTAGE9 (ингл. CTAGE family member 9) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Читтенден (Вермонт)

Читтенден — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Читтенден (Вермонт)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 74,2 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 456 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гестер (Луизиана)

Гестер — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Гестер (Луизиана)
## Географиясе

Гестер халык санын алу урыны мәйданы — 10,467291 км², 4,041 квадрат миль, 10,466016 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 7 Фут биеклектә урнашкан.
# Богакөй (Амасья)

Богакөй (төр. Boğaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Амасья илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Каракемер (Алматы өлкәсе)

Каракемер (каз. Қаракемер) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Каракемер (Алматы өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Рётенбур

Рётенбур (фр. Reutenbourg) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Рётенбур
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,40 км².
# Айлигенстен

Айлигенстен (фр. Heiligenstein) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Айлигенстен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,99 км².
# Вашингтон (округ, Мэриленд)

Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хейгерстаун шәһәре.

# Вашингтон (округ, Мэриленд)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1776 елда оештырыла.

# Вашингтон (округ, Мэриленд)
## Халкы

2019 елда халык саны 150 578 кеше тәшкил иткән.

# Вашингтон (округ, Мэриленд)
## Территориясе

Округ мәйданы 1210 / 1186 км² тәшкил итә.
# Вильярес-де-Орбиго

Вильярес-де-Орбиго (исп. Villares de Órbigo) — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Вильярес-де-Орбиго
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 25,85 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 827 метр биеклектә урнашкан.
# Важин-Перший

Важин-Перший — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Нагловице гминасында урнашкан авыл.

# Важин-Перший
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кече Мутная (Зур Мутной кушылдыгы)

Кече Мутная — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Мутная елгасының сул ярыннан 18 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.

# Кече Мутная (Зур Мутной кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040000112103000055612
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005561
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Гүнеҗе (Элбейли)

Гүнеҗе (төр. Günece) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Килис иле Элбейли илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# IC 1610

IC 1610 — Кит йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 1610
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1610, GSC 05848-02002, 2MASX J01014259-1534041, PGC 3681, MCG-03-03-020, 6dFGS gJ010142.6-153404, LEDA 3681 һәм Gaia DR2 2371713208941496448 буларак та сурәтләнә.
# Хеа-де-Альбаррасин

Хеа-де-Альбаррасин (исп. Gea de Albarracín) — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Хеа-де-Альбаррасин
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 57,45 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1031 ± 30 метр биеклектә урнашкан.
# Räşid Sönniev

Räşid Ğäli ulı Sönniev (Рәшит Гали улы Сөнниев) – tanılğan Räsäy ğälime, cämğiät eşleklese. Tatar millätennän. Üzbäk Sotsialist Cömhüriäteneñ Taşkent şähärendä 1943 yılnıñ 1çe martında dönyağa kilä. Räşid Sönniev – Rusiä Fännär Akademiäseneñ şäräfle äğzası.
2017 yılda Clarivate Analytics şirkäte astrofizik Räşit Sünäyevne Nobel bülägen birelergä mömkin ğalimnär isemlegenä kertkän.

# Räşid Sönniev
## Tormış yulı

Räşid Sönniev Mäskäw fizika-texnika institutın häm Mäskäw däwlät universitetın tämamlıy. Fizika-matematika fännäre doktorı (1973), MFTI porfessorı (1974). Ul Rusiä Fännär Akademiäseneñ yuğarı energiä bülegen citäkli, Ğäläm tikşerenüläre institutınıñ äydäp baruçı fän xezmätkäre. Şulay uq, Maks Plank Astrofizika institutı direktorı (Garhing, Almaniä).
Ya. Zeldoviç belän xezmättäşlekltä ‘’Sönniev-Zeldoviç effektı’’ isemle teoriä avtorı. Bu teoriä nigezendä, Ğälämdä relikt nurlanışı elektronnar tä'sire astında waqıt ütü belän tarala.
N. Şakura belän berlektä R. Sönniev matdälärneñ qara tişekkä töşüe häm ikele sistemanıñ (ber yoldız qara tişek yäki neytron yoldız bulğanda) köçle rentgen nurlanışı astında barlıqqa kilgän akkretsion disklar modelen eşli.
Räşid Sönniev Mir orbital kompleksına kergän “Kvant” module tözegän häm anıñ belän idarä itkän törkemne citäkli. Bu modul yärdämendä 1987 yılda berençe tapqır ör-yaña yoldıznıñ rentgen nurlanışı yazıla. Xäzerge waqıtta R. Sönniev bülege ‘’Spectrum-X-Gamma’’ isemle xalıqara astrofizika proyektın äzerläwdä qatnaşa. Ber ük waqıtta ul Garhingta Awropa kosmik agentlığınıñ ESA Planck kosmik appartın Ğälämgä cibärü eksperimentları östendä eş alıp bara.

# Räşid Sönniev
## Büläklär

* Bruno Rossi Prizı (1998)
* Royal Astrnomical Society’nıñ altın medale (1995)
* Bruce medale (2000)
* Rusiä däwlät premiäse (2000), 1990-1998 yıllarda Granat astrofizika observatoriyäsendä alıp barılğan qara tişeklär häm neytron yoldızlarnı rentgen häm gamma nurlanış yrdämendä öyränülär öçen
* RFAneñ A. Fridman premiäse (2002)
* Heineman Prize (2003)
# Рябинка (Мари Иле)

Рябинка (чирм. Рябинка, рус. Рябинка) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Рябинка (Мари Иле)
## Сәгать поясы

Рябинка (Мари Иле) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Рябинка (Мари Иле)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (43,9%), чирмешләр (27,3%), татарлар (16,7%), алманнар (7,6%), арлар (4,5%).
# Кейрига

Кейрига — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Вила-Нова-ди-Пайва муниципалитетына карый.

# Кейрига
## Географиясе

Мәйданы — 35,46 км².
# NGC 3763

NGC 3763 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3763
## Тарихы

Әлеге галактика 1880 елда инглиз астрономы Коммон, Эндрю Энсли тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 91.44 см (36 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Солтан (Самар өлкәсе)

Солтан (рус. Султановка) — Россиянең Самара өлкәсенең Ставрополь районындагы юкка чыккан татар авылы.

# Солтан (Самар өлкәсе)
## Географиясе

Авыл Самара өлкәсенең төньяк-көнбатыш өлешендә, урман-дала зонасында, Идел елгасы буенда урнашкан була.

# Солтан (Самар өлкәсе)
## Географиясе
### Климат

Климат уртача континенталь. Һаваның уртача еллык температурасы 3,1 ° C. Иң җылы айның (июль) һава температурасы 19,2 ° C (абсолют максимум 37 ° C); иң салкын (гыйнвар) -13,3 ° C (абсолют минимум -46 ° C). Еллык уртача явым-төшем 430 мм, аларның күбесе җылы вакытка туры килә. Кар каплавы 163 көн дәвам итә.

# Солтан (Самар өлкәсе)
## Тарихы

1930 елда «Имени 18-го партсъезда» колхозы оеша.
1950 елдан күрше татар авыллары колхозлары «Коммунизм юлы» колхозына берләштерелә, 1954 елдан Выселки авылы нигезендә «Дружба» дип үзгәртелә.
1955-1957 елларда Куйбышев сусаклагычы төзелгәндә авыл Татар Выселкасы авылына күчерелә, авыл җире су астында кала.

# Солтан (Самар өлкәсе)
## Халык саны

1928 елда 22 хуҗалыкта 100, 1931 елда 25 хуҗалыкта 113 кеше яшәгән.
Авылда бүгенге көндә кеше яшәми.

# Солтан (Самар өлкәсе)
## Дин

Авылда 1911 елда мәчет төзелә, 1920 елның февралендә сүтелә.
1916 елда Солтан һәм Юмат авылларының 48 хуҗалыгы өяз җир төзекләндерү комиссиясенә шушы авылларның мулласы Кәлимулла Садретдиновка җир участогы бүлеп бирүне сорап мөрәҗәгать итә, бу крестьяннар хисабыннан мәчетне карап тоту һәм муллага түләү авырлыкка төшү белән бәйле була.
# (17494) Антавиана

(17494) Антавиана — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17494) Антавиана
## Тарихы

1992 елның 11 гыйнварында O. A. Naranjo тарафыннан Мерида обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 AM3» саналган.
# 1691 ел

2 меңьеллык :
XV гасыр — XVI гасыр — XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр :
Хронологик таблица :
1691 ел башка тәкъвимнәрдә :
| Милади тәкъвим | 1691 MDCXCI |
| Юлиан тәкъвим | 1690—1691 (11 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7199—7200 (11 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2443—2444 (1 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме | 5451—5452 ה'תנ"א — ה'תנ"ב |
| Һиҗри тәкъвим | 1102—1103 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4183—4184 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1140 ԹՎ ՌՃԽ |
| Кытай тәкъвиме | 4387—4388 庚午 — 辛未 ак ат — ак сарык |
| Хәбәш тәкъвим | 1683 — 1684 |
| Борынгы һинд тәкъвиме | |
| - Викрам-самват | 1747—1748 |
| - Шака самват | 1613—1614 |
| Шәмси тәкъвим | 1069—1070 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2234 |
1691 (бер мең алты йөз туксан беренче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча дүшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1691 елы, II меңьеллыкның 691 елы, XVII гасырның 91 елы, XVII гасырның 10 унъеллыгының 1 елы, 1690 елларның 2 елы. 1691 елдан бирле 333 ел үтте.

# 1691 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1691 елда туганнар
* Габдрахман Тайсугани — татар язучысы, мәгърифәтче, хаттат.

# 1691 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1691 елда вафатлар
* 23 июнь — Сөләйман II (төр. İkinci Süleyman), төрек солтаны.
# SIRT3

SIRT3 (ингл. sirtuin 3) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Фер-Лейкс (Виргиния)

Фер-Лейкс — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Фер-Лейкс (Виргиния)
## Географиясе

Фер-Лейкс халык санын алу урыны мәйданы — 6,26 км², 6,255349 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 400 Фут биеклектә урнашкан.
# Казан университетының педагогик белем бирү тарихы музее

* Мәдәният порталы
Казан университетының педагогик белем бирү тарихы музее (рус. Музей истории педагогического образования КФУ) — Казанда 1977 елда ачылып, 1980-елларда эшчәнлеген туктаткан, яңадан 2003 елда торгызылган музей. КФУның Психология һәм мәгариф институты бинасында (элекке КДПИ бинасы) урнашкан.

# Казан университетының педагогик белем бирү тарихы музее
## Тарих

Музей 2003 елның 1 сентябрендә Казан дәүләт педагогия институты (1994 елдан педагогика университеты) тарихы музее буларак, КДПИ / КДПУның 130 еллык юбилеена багышлап ачыла. Музейны ачу тантанасында ТР президенты Минтимер Шәймиев катнаша. Музей Межлаук урамы, 1нче йорт адресы буенча урнаша. 2006 елда музей Татарстан урамы, 2нче йорт адресы буенча урнашкан Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты бинасына күчерелә. 2011 елда Казан (Идел буе) федераль университеты оештырылу сәбәпле, элекке адресына (Межлаук урамы , 1нче йорт) күчерелә.
Музей ачу фикере КДПИның 100 еллык юбилеена әзерләнгән 1970-елларда туа. Профессорлар Н. П. Муньков (1923-), М. З.Тутаев (1924—1994), К. Р. Синицына, Бөек Ватан сугышы ветераннары Р. В. Гатауллин, Л. Н. Фурер, Т. Я. Корбанов, Ш. Ә. Әхмәдуллин, С. М. Исхакова һ.б. КДПИ ректоры Мирфатыйх Зәкиевка мөрәҗәгать итәләр. Ректор аларга теләктәшлек күрсәтә. Музей 1977 елда зур булмаган аудиториядә ачыла. Беренче җитәкчесе профессор М. З. Тутаев була. 1980-елларда уку бүлмәләре җитешмәү сәбәпле, музей ябыла, экспонатлар подвалга күчерелә, кайберләре юкка чыга.
2003 елда КДПУ ректоры Җәмил Нигъмәтов музейны торгызу турында карар бирә. Музейны торгызуның фәнни концепциясе авторы — тарих фәннәре кандидаты, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре Лариса Краева була. Музейны бизәү эше ТР сәнгать фонды тарафыннан башкарылган.

# Казан университетының педагогик белем бирү тарихы музее
## Күргәзмәләр

Күргәзмәләрнең нигезен педагогия институты укытучылары, Бөек Ватан сугышы һәм мәгариф ветераннары, аларның балалары һәм оныклары тапшырган сирәк очрый торган материаллар тәшкил итә.
Күргәзмәләр педагогик белем бирүне тарихи ретроспективада (1812 елдан бүгенге көнгә кадәр) өйрәнергә мөмкинлек бирә. 500 экспонат педагогика мәгарифенең 200 еллык тарихы турында сөйли.
Музей үз басма органын — «Музейный вестник» чыгара.
Атнаның шимбә, якшәмбедән башка көннәрендә 10-17 сәгатьләрдә ачык. КФУ хезмәткәрләре һәм студентларыннан башкаларга бер көн алдан заявка бирергә кирәк. Телефоннары: +7 (960) 031-01-30, 89870631170.
# Дудуень

Дудуень — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Пояна-Вадулуй (коммуна) коммунасына карый.

# Дудуень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# .nl

.nl — Нидерландларның югары дәрәҗәле милли домены.
# Бане (Велике Лаще)

Бане — Словениянең Велике Лаще (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Бане (Велике Лаще)
## Географиясе

Мәйданы — 0,66 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 806,9 метр биеклектә урнашкан.
# RTL5

RTL5 (ингл. Retrotransposon Gag like 5) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (18429) 1994 AO1

(18429) 1994 AO1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18429) 1994 AO1
## Тарихы

1994 елның 8 гыйнварында А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AO1» саналган.
# Дышляды

Дышляды (белар. Дышляды) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Дзяржынский районында урнашкан авыл.

# Дышляды
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Әрметрәхим

Әрметрәхим — Башкортстанның Ишембай районында урнашкан борынгы татар авылы. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 384 кешенең яшәве мәгълүм.
Халкы татар теленең тепекәй сөйләшендә сөйләшә.

# Әрметрәхим
## Демография

Халык саны динамикасы:

# Әрметрәхим
## Шәхесләр

* Әмир Шәрәфетдинов (1947), медицина фәннәре докторы ((2004), БР атказанган табибы (1999).
# Грушка-Запорска

Грушка-Запорска — Польшаның Люблин воеводалыгы Радечница гминаcында урнашкан авыл.

# Грушка-Запорска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (18225) 7069 P-L

(18225) 7069 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18225) 7069 P-L
## Тарихы

1960 елның 22 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «7069 P-L» саналган.
# Кроче

Кроче (фр. Croce) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Казинка-Фумальто кантонына карый.

# Кроче
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,43 км².
# Нойкирхен (Көнчыгыш Гольштейн)

Нойкирхен (алман. Neukirchen) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Нойкирхен (Көнчыгыш Гольштейн)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 28,6 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 11 метр биеклектә урнашкан.
# Иленка (Ница кушылдыгы)

Иленка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ница елгасының уң ярына тамагыннан 56 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 70 км.

# Иленка (Ница кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ница елгасы Реж һәм Нейва елгалары кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010501912111200007361
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200736
* Бассейн коды — 14.01.05.019
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2