yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фәтхерахман Әхмәдиев

Фәтхерахман Әхмәдиев — күренекле татар композиторы.
Ул 1930 елның 15 ноябрендә Татарстанның Балык Бистәсе районы Тәберде Чаллысы авылында туа. Әтисе иртә вафат була. Ачлы–туклы яшәгән 30 елларда әнисенә 4 баланы тәрбияләргә туры килә. Улларының җыр-моңга һәвәслеген сизеп, ул аларга венский гармун алып бирә. Шул вакыттан алып Фәтхерахман Әхмәдиев гармунын кулыннан төшерми.
Салих Сәйдашев белән очрашу яшь егетнең язмышында зур роль уйный. Аның киңәше белән Фәтхерахман Әхмәдиев Казан музыка училищесына укырга керә. Махсус белем алгач, Котлы Бөкәш мәктәбендә музыка укытучысы булып эшли, хор оештыра, республиканың күп кенә районнарында үткәрелгән концертларда катнаша.
Композиторлар союзы әгъзасы булмау сәбәпле, Фәтхерахман Әхмәдиев «үзешчән композитор» дип саналып йөртелә. Шушы «мөһер» аның ул елларда җырларын («Җәйнең матур аяз таңнарында», «Кама буе – туган як», «Чистай вальсы», «Мин килермен каршыңа», «Сине сөйдем, гүзәлем», «Мәңге яшисе килә», «Бер карадым күзләреңә» һ.б.) халыкка җиткерүдә зур кыенлыклар тудыра. Ләкин аның гүзәл җырлары халык күңелендә һәрвакыт саклана.
Композитор 1981 елның 3 сентябрендә вафат була. Тәберде Чаллысы авылында Фәтхерахман Әхмәдиевнең тормышына багышланган музей эшләп килә.
# Эльвира Аеткулова

Эльвира Ринат кызы Аеткулова (баш. Эльвира Ринат ҡыҙы Айытҡолова, 19 август 1973 ел, ССРБ, РСФСР, Башкортстан АССР, Учалы районы, Яңа Байрамгул) — галим-филолог, журналист, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, югары мәктәп укытучысы. Башкортстан Республикасының V һәм VI чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты. Башкортстан Республикасы Дәүләт Җыелышы — Корылтае рәисе урынбасары. Бөтендөнья башкортлар корылтае (конгрессы) — җәмәгать оешмаларының халыкара берлеге Президиумы рәисе (2019 елдан). Филология фәннәре кандидаты.

# Эльвира Аеткулова
## Биографиясе

Эльвира Ринат кызы Аеткулова 1973 елның 19 августында Башкортстан АССРның Учалы районы Яңа Байрамгул авылында туган.
1998 елда Башкорт дәүләт университетының башкорт филологиясе һәм журналистика факультетын тәмамлаган.
1997—2004 елларда «Даирә» иҗат берләшмәсенең хәбәрчесе, комментаторы, җитәкчесе. «Башкортстан» ДТРК һәм «Бөтенрусия дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар компаниясе» федераль дәүләт унитар предприятиесе филиалының «ВГТРК Корпункты» сәяси күзәтүчесе.
2004—2010 елларда — «Юлдаш» республика мәгълүмат-музыка радиоканалының баш мөхәррире.
2010-2013 елларда — Башкортстан Республикасының «Башкортстан» телестудиясенең баш мөхәррире.
БДУның рус теле һәм чагыштырма филология кафедрасы ассистенты булып эшли.

# Эльвира Аеткулова
## Җәмәгать эшчәнлеге

2013 елда Эльвира Аеткулова Башкортстан Республикасының V чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты итеп сайлана, Мәгариф, мәдәният, спорт һәм яшьләр сәясәте комитеты әгъзасы була. «Бердәм Россия» Бөтенрусия сәяси партиясенең Корылтайдагы фракциясе әгъзасы.
Гомумрусия «Россия өчен» Халык фронты җәмәгать хәрәкәтенең Үзәк штабы әгъзасы, Башкортстан Республикасы төбәк штабы рәистәше.
«Кече ватан мәдәнияте» проекты координаторы, Д. А. Медведевның җәмәгать кабул итү бүлмәсе җитәкчесе.
2019 елның 28 июнендә Бөтендөнья башкортлары корылтае (конгрессы) — җәмәгать оешмаларының халыкара берлеге Президиумы рәисе итеп сайлана.

# Эльвира Аеткулова
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы
* Башкортстан Дәүләт Җыелышы — Корылтайның Почёт грамотасы, күкрәк билгесе
* 2024 ― Салават Юлаев ордены

# Эльвира Аеткулова
## Гаиләсе

Тормыш иптәше белән ике кыз тәрбиялиләр.
# Кадер кичәсе

Кадер кичәсе — Рамазан аеның соңгы ун киченең берсе (күбрәк 27 кичне әйтәләр). Бу кичәдә Аллаһы тәгалә Мөхәммәтне (салляллаху галәйһи вәсәлләм) пәйгамбәр итеп сайлаган кичә.
Ислам дине буенча Кадер кичәсендә эшләнгән изгелекнең мең ай эчендә кылынган якшылыкларга караганда хәерлерәк. Бу кичәдә гөнаһлар гафу ителә, дога кылучыларның догалары кабул ителә.
Коръәндә Кадер кичәсе турында:
* “Дөреслектә, Без Коръәнне иңдердек кадер кичәсендә”
* “Син беләсеңме, нинди кичә ул кадер кичәсе?”
* “Кадер кич, мең айдан да хәерлерәк”
* “ Бу кичтә, фәрештәләр вә Җәбраил галәйһиссәләм иңәр ( җиргә), Раббыларының әмере белән һәр эштә”
* “Тынычлык булыр. Таң атканчы дәвам итәр бу кичә”. Коръән, 97нче сүрә.
# Рувийе

Рувийе — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
# Сареево

Сареево (чуаш. Саръял, рус. Сареево ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429064. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253855008. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000009300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Сареево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 260 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,70%).
# Ле Лоҗе (Пезаро и Урбино)

Ле Лоҗе — Италиянең Марке төбәге Пезаро өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Лоҗе (Пезаро и Урбино)
## Географиясе

Ле Лоҗе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Лоҗе (Пезаро и Урбино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Презе (Кунео)

Ле Презе — Италиянең Пьемонт төбәге Салуцо өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Презе (Кунео)
## Географиясе

Ле Презе Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Презе (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Байгеево

Байгеево (чуаш. Старак, рус. Байгеево ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429908. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241868003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600001800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Байгеево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 238 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,57%).
# Нәзирә Шәрәфетдинова

Нәзирә Шәрәфетдинова (рус. Шарафутдинова Назира Хамзиновна; — 2 июнь 1949 ел) — галим, югары мәктәп укытучысы. Медицина фәннәре докторы (1998), профессор (2000). Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2014), атказанган табибы (2002) һәм сәламәтлек саклау отличнигы (2006), Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2004).

# Нәзирә Шәрәфетдинова
## Биографиясе

Нәзирә Хәмзә кызы Шәрәфетдинова — 1949 елның 2 июнендә Башкортстан Республикасының Октябрьский шәһәрендә туган.
1977 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлый, 1982 елда — аспирантурада укый. 1983 елдан Башкорт дәүләт медицина институтында Сәламәтлек саклау һәм социаль гигиенаны оештыру кафедрасы ассистенты, 1993 елдан — өлкән укытучы, 1995 елдан — доцент. 1998 елның гыйнварыннан медицина фәннәре докторы. 2000 елдан «сәламәтлек саклау оештыру һәм җәмгыять саулыгы» кафедрасы мөдире вазифасына сайлана. 2007 елдан — җәмгыять саулыгы һәм сәламәтлек саклау оештыру сестринские менеджмент курс эшләре белән кафедрасы мөдире һәм бер үк вакытта 2000—2003 елларда Башкорт дәүләт медицина университетының дипломнан соң белем бирү институтында директор урынбасары вазифасын башкара.

# Нәзирә Шәрәфетдинова
## Фәнни эшчәнлеге һәм хезмәтләре

Галимнең фәнни тикшеренүләренең төп юнәлешләре Башкортстан Республикасында халык саулыгы хәләтен өйрәнүгә, дәвалау-искәртү учреждениеләре эшенең нәтиҗәлелеген күтәрүгә багышланган. Нәзирә Хәмзә кызы җитәкчелегендә 1 докторлык һәм 28 кандидат диссертациясе якланган. Җөмһүрият, Россия күләмендә уздырылган симпозиумнарда һәм конференцияләрдә актив катнаша.
600-гә якын фәнни хезмәт авторы.
** Медико-демографические показатели здоровья сельского населения в Республике Башкортостан. Өфө, 2010 (автордаш);
** Болезни системы кровообращения как причина формирования сверхсмертности городского населения. Өфө, 2013 (автордаш);
** Репродуктивное здоровье городских женщин: рождаемость, аборты, гинекологическая заболеваемость на примере г. Уфы. Өфө, 2013 (автордаш).

# Нәзирә Шәрәфетдинова
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2014);
* Башкортстан Республикасының атказанган табибы (2002);
* Башкортстан Республикасының сәламәтлек саклау отличнигы (2006);
* Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2004);
* «Россия галимнәре» интернет-энциклопедиясе катнашучысы.
# Митрофанкасы

Митрофанкасы (чуаш. Моҫҫакасси, рус. Митрофанкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Митрофанкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Митрофанкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 219 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
# Оз

Оз (рус. Усть-Уза) — Пенза өлкәсенең Шемышейка районына керүче татар авылы. Шемышейкадан 10 км ераклыкта урнашкан. Оз елгасы Сурага кушылган тәштә урнашкан.
Авылда 2004 елда 533 йортта 1436 кеше яшәгән.
Оз авылын 1683 елда Алмеш Елаев җитәкчелегендәге Темников һәм Сарански татарлары нигезләгән. Ул елны 20 кешегә 25 чирек җир биргәннәр.
1695-97 елларда озлыларны Азак каласына чик сакларга күчерәләр, анда алар каршы як ягына чыгалар. 1717 елда мондагы янәдән күчерелгән йомышлы татарларны кубанлылар әсир итә. Авыл соңрак яңадан корыла. Риваять буенча алар урынына Карамалы авылыннан килеп төпләнгәннәр. 1780 елга инде 212 йорт төзелә.
1991 елдан авылда мәчет эшли. Шулай ук китапханә, кибетләр, клуб, мәдәният йорты, мәктәп, колхоз, пекарня бар. Юллар асфальтланган.
# Хора-Сырма (Яныш авыл җирлеге)

Хора-Сырма (чуаш. Хура Ҫырма, рус. Хора-Сирма) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Хора-Сырма (Яныш авыл җирлеге)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Хора-Сырма (Яныш авыл җирлеге)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 114 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Ле-Бюи

Ле-Бюи (фр. Le Buis) — Франциянең Югары Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Чурачык (Чуел районы)

Чурачык (чуаш. Чурачăк, рус. Чурачики ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429914. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241880001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600013400. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Чурачык (Чуел районы)
## Тарих

1944—1959 еллдарда — Чуаш Автономияле Совет Социалистик Республикасының Чурачык районы үзәге.

# Чурачык (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1743 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,13%).
# Зур Яниково (Чуашстан)

Зур Яниково (чуаш. Пысӑк Енӗккасси, рус. Большое Яниково) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.

# Зур Яниково (Чуашстан)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Зур Яниково (Чуашстан)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 442 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Лбин (Бжани)

Лбин (чех. Lbín) — Чехиянең Устецк крае Бжани (Чехия) районында урнашкан авыл.

# Лбин (Бжани)
## Географиясе

Мәйданы — 1,335 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лбин (Бжани)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лбин (Бжани)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лбин (Бжани)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 180 |
| 1880 | 230 |
| 1890 | 275 |
| 1900 | 316 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 331 |
| 1921 | 326 |
| 1930 | 363 |
| 1950 | 164 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 188 |
| 1970 | 168 |
| 1980 | 156 |
| 1991 | 111 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 77 |
| 2011 | 123 |
| 2021 | 105 |
# Кисәк Каен

Кисәк Каен — Башкортстанның Яңавыл районындагы авыл, авыл җирлеге үзәге.

# Кисәк Каен
## Демография

Кисәк Каен авылы халкы соңгы сан алу вакытында тулысынча диярлек (80%) башкорт дип язылган.

# Кисәк Каен
## Икътисад һәм социаль тармак

СПК "Ленин юлы" атлы хуҗалык бар (теплицалар, 3 га), "Нефтекамский" теплицалар комбинаты (7 га – дан елына 500 тонна кыяр, 200 тонна бадырҗан алына)

# Кисәк Каен
## Географик урынлашу

* район үзәгенә кадәр (Яңавыл): 25 км
* тимер юл станциясенә (Яңавыл): 25 км

# Кисәк Каен
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Зарипов Риф Әхмәтнур улы
* Нәҗибә Сафина
# Рибафрия

Рибафрия — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Аленкер муниципалитетына карый.

# Рибафрия
## Географиясе

Мәйданы — 9,1 км².
# Morgana

Morgana - Urta ğasır Awrupa xalqı riwäyätlärennän tılsımçı.
Riwäyätlärdä söylängänçä, tuğız bertuğan feyä Awalon atawınıñ (tatarçä — «Almağaçlar utrawı») xucabikäläre bulıp torğan. Alarnıñ Morgana isemlese turındağı xikäyätlär xalıq icatında ayıruça yış iskä alına.
İmeş, ber patşanıñ ulı tua, häm bäbi tuyına Awalon atawınnan da berniçä feyä çaqırıla. Alar bik mul büläklär belän kilälär, bäläkäy şahzadägä batır häm köçle bulsın, suğışta anı qılıç ta, söñge dä almasın, üze yaxşılıq häm ğädellek turında onıtmasın, digän teläklär telilär.
Ä feyalarnıñ Morgana isemlese bu şahzadägä qayçan da bulsa üzem büläk bulırmın, dip ömetlänä. Waqıtı citkäç, şahzadä anıñ atawında yäşi başlayaçaq häm anıñ berdänber yaratqan keşese bulaçaq, dip uylıy.
Menä şahzadä üsep citä. İl gizep, yartı dönyanı kürä, tormışı macaralar häm qurqınıç säyäxätlär belän tulı bula. Anıñ batırlığı häm citezlege turındağı xäbärlär böten dönyağa tarala.
Berwaqıt şahzadä Awalon atawı yanınnan yözep barğanda, Morgana anıñ qorabın batıra. Bu waqıtta inde şahzadä olığayğan, xälsezlängän bula. Şulay da utrawğa qädär yözep kilergä üzendä köç taba. Ğäcäyep matur baqçada printsnı haman da yäş häm güzäl bulıp qalğan Morğana qarşı ala. Qart şahzadägä ul ğaşıyq küzläre belän qarap tora. Annarı anıñ barmağına tılsımlı baldaq kiderä. Şahzadäneñ bökräygän arqası turaya, küzläre yana başlıy, ul üzendä köç häm qüät artqanın sizä. Bäxetennän nişlärgä belmägän prints şunduq üzeneñ tuğan ciren onıta. İmeş, Morgana belän alar äle dä Awalon utrawında matur ğına ğömer kiçerälär.
# Актүбә өлкәсе

Актүбә өлкәсе (каз. Ақтөбе облысы) — Казакъстанның көнбатыш өлешендә урнашкан өлкә. Мәйданы буенча, Караганда өлкәсенннән кала, икенче урынында тора. 1932 елның 10 мартында нигезләнгән.
Административ үзәге – Актүбә шәһәре, 1891 елда нигезләнгән.

# Актүбә өлкәсе
## Административ бүленеше
### Идарә-җир төзелеше

Өлкә 12 административ районнан гыйбарәт. Өлкәгә 7 шәһәр (Алга, Жем, Кандыагаш, Темир, Хромтау, Шалкар, Эмба) һәм 4 шәһәр тибындагы бистә керә. Мәркәзе — Актүбә шәһәре.

# Актүбә өлкәсе
## Өлкәдә туган күренекле шәхесләр

* Гали Закиров (1928), педагог.
* Рауль Мирхәйдәров (1941, Мартук), татар язучысы.
Калып:Актүбә өлкәсе
* ↑ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia
# М7 «Идел»

М7 «Идел» – Россиядә федерация әһәмиятендәге автомобиль юлы. М7 “Идел” федераль автомобиль юлы Россиянең Европа өлешен Себер һәм Ерак Көнчыгыш белән тоташтыра. Ул Мәскәүдән Владимир — Түбән Новгород — Чабаксар — Казан аша Уфага килә һәм Е22 Европа маршрутының бер өлеше булып тора. “Иртеш”, “Себер”, “Байкал” һәм “Амур” трассалары М5 трассасының дәвамы булып саналса да, Россиянең Европа өлешен Себер һәм Ерак Көнчыгыш белән тоташтыручы төп автомобиль юлы — М7. Е22 Европа маршруты Бөекбритания, Голландия, Германия, Швеция, Латвия һәм Россия территорияләре аша үтә. Уфа янында М5 «Урал» трассасы белән кушыла.
1351 чакрым озынлыгындагы М7 “Волга” Крит яисә “Берлин — Екатеринбург” 2нче Панъевропа транспорт коридорының бер өлеше булып тора, Е22 уникаль Европа маршруты составына керә, Алабугадан Уфага кадәр участогы шулай ук Е017 Европа маршрутына карый. Магистральне Булгаково, Инҗәр, Белорет аша Уфадан Магнитогорскига һәм арытаба Кәртәле аша Казакъстан белән дәүләт чигенә кадәр сузу проекты бар иде, әмма төрле сәбәпләр аркасында ул расланмады.
# Мәскәү-Казан тимер юлы

Мәскәү-Казан тимер юлы — 1864—1916 елларда хосусый капитал («Мәскәү-Казан тимер юлы җәмгыяте») исәбенә төзелгән Рәсәй империясе тимер юлларыннан берсе. Мәскәү, Рязань, Тамбов, Пенза, Сембер һәм Казан губерналары җирләре аша үткәрелгән.

# Мәскәү-Казан тимер юлы
## Тарих

* 1893 нең 22 декабрендә рәсми рәвештә ачыла; Рязань—Сасово—Рузай—Шәехран—Зөя учаскасында тимер юл хәрәкәте ачыла.
* 1894 тә нең 15 июнендә Яшел Үзән—Казан учаскасында тантаналы рәвештә тимер юл хәрәкәте ачыла..
* 1895 дә Рузай—Пенза сызыгы төзелеп бетә.
* 1897 дә Рузай—Сызран—Батраки, 1898 дә Инза—Сембер сызыклары ачыла;
* 1903 дә Кустарёвка—Земетчино, Тимирязево—Түбән Новгород сызыклары ачыла.
* 1912 дә Люберцы—Мөрәм—Арзамас сызыгы ачыла.
* 1913 нең 11 июлендә тантаналы рәвештә Романов күпере ачыла.
1913 елда юлларның гомуми озынлыгы 2443 чакрымны тәшкил иткән, шул исәптә ике эзәкле юллар озынлыгы — 188 чакрым. Хәрәкәттәге состав 523 паровозны, 4 994 тавар һәм 536 пассажир вагунын тәшкил иткән.
Юлда ыстансалар, Мәскәүдә, Алатырда һәм Перовода тимер юл һөнәрханәләре, Мәскәү, Рязань, Рузай, Сасово һәм Сызранда деполар, 44 механикалаштырылган элеватор, суыткыч склад төзелгән. Күп санда ясалма корылмалар төзелгән, шул исәптә өч зур күпер: Коломна янындагы Ука аша ике яруслы күпер (беренче ярус — пуезлар өчен, икенче — җәяүлеләр һәм җигүле транспорт өчен), Сызран янындагы Идел аша күпер («Александр күпере», 1880), Зөя янындагы Идел аша күпер («Романов күпере», 1913). 1913 тә Мәскәүнең Казан вокзалы төзелеше башланган. Юлда ике тимер юл техник училищесы (Мәскәү, Рязань), телеграф мәктәбе, хастаханәләр эшләгән. Алапай тау заводлары төзлешне рельслар белән тәэмин итеп торган. Юлның хуҗасы Мәскәү-Казан тимер юлы акционер җәмгыяте (уставы 1859 да расланган, 1863 кә кадәр Мәскәү-Сарытау тимер юлы җәмгыяте, 1863-1891 елларда Мәскәү-Рязань тимер юлы җәмгыяте дип аталган) булган. Эре акционерлар арасында сәнәгатькәрләр, патша гаиләсе әгъзалары, аксөякләр булган. Юл идарәсе Мәскәүдә урнашкан булган.
1918 нең сентябрендә милләтләштерелгән һәм элемтә юллары халык комиссарлыгы карамагына тапшырылган.
# Ойкасы (Чуел районы)

Ойкасы (чуаш. Уйкас, рус. Ойкасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429903. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241837007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600007800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Ойкасы (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 57 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (92,96%), руслар (12,68%).
# Сафоново (шәһәр)

Сафоново (рус. Сафоново) — Смоленск өлкәсенең Сафоново районы үзәге. Шәһәр аша Мәскәү–Минск тимер юлы уза.
Халык саны — 56 300 кеше.

# Сафоново (шәһәр)
## География

Сафоново Вопец елгасында (Днепр бассейны), Смоленскидан 97 километр көнчыгышрак, Мәскәүдән 300 километр көнбатышрак урнашкан.

# Сафоново (шәһәр)
## Тарих

1938 елда шәһәр тибындагы бистә статусы бирелә. 1952 елдан — шәһәр.

# Сафоново (шәһәр)
## Халык

Халык санының үзгәрүе:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар – 94,0%, белоруслар – 1,3%, украиннар – 1,1%.
# Пасу-де-Соза

Пасу-де-Соза — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Пенафиел муниципалитетына карый.

# Пасу-де-Соза
## Географиясе

Мәйданы — 8,35 км².
# Ильяс Бораганский басмаханәсе

Ильяс Бораганскийның «Көнчыгыш» типолитографиясе (рус. Типо-литография «Восточная» И. М. Бораганского) — Санкт-Петербургта 1894 елда ачылган шәхси басмаханә. Гарәп (соңрак кирил, латин) шрифтлары белән гарәп, фарсы, төрек, татар, кырымтатар, казакъ, рус телләрендә фәнни, дини, сәяси-иҗтимагый, матур әдәбият нәшер ителә.

# Ильяс Бораганский басмаханәсе
## Тарих

XX гасыр башында татарлар яшәгән шәһәрләрдә (Казан, Ырынбур, Уфа, Әстерхан, Санкт-Петербург, Мәскәү һ. б.) китап нәшер итү һәм сату ширкәтләре барлыкка килә: Казанда Б. Л. Домбровский, В. В. Вараксин, И. В. Ермолаева, Ырынбурда «Кәримев, Хөсәенев һәм К°» китап ширкәте, Санкт-Петербургта Ильяс Бораганский басмаханәсе, Троицкида «Хезмәт» нәшрияты, Орскида «Шәрекъ», Стәрлетамакта «Каләм», Мәскәүдә Карамышев нәшриятлары һ. б. басмаханәләр ачыла. Россия империясендә нәшер ителгән татар китапларының 85% ка якыны Казанда басыла.
Истанбулда нәшерлек һөнәренә укыган Ильяс морза Бораганский 1893 елда Санкт-Петербургта «Көнчыгыш» электр басмаханәсе (рус. «Восточная» электро-печатня, типо-литография) ачарга рөхсәт ала. Басмаханәдә төрки мөселман халкы өчен төрек, гарәп, рус, фарсы телләрендә китаплар (дәреслекләр, дини китаплар, тарихи китаплар, матур әдәбият, фәнни әдәбият, А. С. Пушкин, Н. В. Гоголь, Д. Мамин-Сибиряк, А. Самойлович, И. А. Крылов һ. б. тәрҗемә ителгән китапларын) нәшер итә. 1909 елда әлеге басмаханәдә Ильяс морза шәхси акчасына казакъ акыны Абай Кунанбаевның беренче китабын бастырып бирә. 1900 елда «Кәримов, Хөсәенов һәм К°» басмаханәсе хуҗасы (1902 елдан) Фатих Кәрими стажировка үтә. 1900 елда Исмәгыйль Гаспринскийның «Тәрҗеман» газетасы И. М. Бораганский басмаханәсе турында зур мәкалә бастырып, башкалада ачылган төрки-мөселман басмаханәсенә ярдәм итү кирәклегенә игътибар юнәлтә. 1905-1917 елларда «Нур» газетасы басылып килә. 1911 елда патша хөкүмәте басмаханәдә мөселман авторларының китапларын басуны тыя. Шуннан бирле әлеге басмаханәдә көнчыгышны өйрәнүче рус галимнәренең фәнни китаплары гына басыла. Шулай да 1913 елда дини әдәбият бастыруы мәгълүм.
1910 елга кадәр 119 исемдә ~430 мең нөсхә китап нәшер ителә.
Басмаханәдә 1919 елда Петроградны Николай Юденич гаскәреннән саклау өчен килгән Башкорт атлы аерым дивизиясе гаскәриләре өчен татар телендә «Салават» газетасы басыла.
# Мускаринкасы

Мускаринкасы (чуаш. Мускаринкасси, рус. Мускаринкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Мускаринкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Мускаринкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 285 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Malmöhüs

Malmöhüs (şved. Malmöhus, dan. Malmøhus) — Malmöda urnaşqan renessans stilendäge kirmän.

# Malmöhüs
## Tarixı

Malmöhüs urınında berençe kirmän 1434 yılda patşa Pomeraniäle Erik tarafınnan nigezlängän. Bu qorılma XVI ğasır başında öleşçä cimerelgän, ä yaña bina anıñ urınında 1530-yıllarda Daniä patşası III Kristian boyırığı buyınça tözelgän. Malmöhüs Daniä iñ möhim nığıtmalarınıñ berse bulğan.
Kirmän biş yıl däwamında (1568 yıldan 1573 yılğa qädär) Şotlandiä patşabikäse Meri Stüartnıñ öçençe ire Ceyms Hepbörn, Botwell 4-nçe grafı öçen törmä bulğan. Ceymsnıñ qorabı ştorm waqıtında Bergenda sayğa utırğaç, graf Daniä protestant patşası II Frederik boyırığı buyınça saq astına alınğan. Ul Malmö kirmänenä totqınlıqqa cibärelgän, gärçä elegräk Merineñ ikençe ire Henri Stüartnı üterüdä dälillär bulmaw säbäple Tawerdan azat itelgän bulsa da. Buydaq bularaq, II Frederik I Elizabetnıñ qulın alırğa tırışqan häm Bäyläweç ordenına layıq bulğan. Qayber çığanaqlar grafnı äsirlekkä alunıñ başqa säbäben kürsätä, Daniä patşası Şotlandiädän yolım alırğa ömetlängän dip farazlıy. Ämmä Botwell grafı 1578 yılda Dragsholm kirmänendä, Zelandiädä wafat bulğan, anda ul Daniä äsirlegendä berençe biş yıl totqınlıqta bulğannan soñ küçerelgän, anı azat itü turında Daniä-Şotlandiä söyläşüläreneñ predmetı bulmağan.
1658 yılda Skone provinsiäse çirattağı tapqır Şvetsiägä küçkän. 1662 yılda nığıtma tiräli dürt bastion tözegännär, ä qalğan qorılmalarnı qorallar belän cihazlağannar. Bolar barısı da kirmängä berniçä yıldan soñ daniälelärneñ dürt aylıq qamalışın kiçerergä mömkinlek birgän. Kiläse ğasırda daniälelär häm şvedlar arasında suğışlar tuqtalğan, Malmö üzeneñ elekkege ähämiäten yuğaltqan, ä kirmän qorılmaları qoral häm azıq-tölek skladları sıyfatında qullanıla başlağan. Annarı anda 1909 yılğa qädär törmä bulğan, şunnan soñ Malmöhüs restavratsiälängän häm muzeyğa äyländerelgän. Bastionnar häm annan çittäge qorılmalar sütelgän, ä alar urınında park tözelgän.