# ПЕН-клуб

ПЕН-клуб, ингл. PEN International, Бөтендөнья (яки Халыкара) Язучылар Берлеге — төрле әдәби жанрларда иҗат итүче һөнәри язучыларны, шагыйрьләрне, журналистларны берләштерүче халыкара хөкүмәттән гайре оешма. 1921 елда Лондонда инглиз язучылары Джон Голсуорси һәм Кәтрин Эми Доусон-Скотт (ингл. Catharine Amy Dawson-Scott) тарафыннан булдырылган.
100 дән артык милли ПЕН-үзәкне (шул исәптән, Рус ПЕН-үзәген, Татар ПЕН-үзәген) берләштерә.
Оешманың идарәсе Лондонда урнашкан.

# ПЕН-клуб
## Тарих

Клубның исеме ПЕН (ингл. PEN «автокаләм») – инглиз сүзләренең беренче хәрефләреннән җыелган акроним, аббревиатура булып тора: «Poet» (шагыйрь), «Essayist» (эссе язучы), «Novelist» (роман язучы).
* 1921 елның 5 маенда инглиз язучылары Джон Голсуорси һәм Кәтрин Эми Доусон-Скотт тарафыннан булдырылган.
* Клубның беренче җитәкчесе — Джон Голсуорси.
* ПЕН-клубның хәзерге рәсми исеме — Бөтендөнья (яки Халыкара) Язучылар Берлеге.

# ПЕН-клуб
## Максат

* Бөтен дөнья язучыларының иҗади хезмәттәшлегенә ярдәм итү.
* Сәнгатьле тәрҗемә итү тәҗрибәсен җәелдерү.
* Төрмәләргә ябылган язучыларга теләктәшлек белдерү.
* Авыр матди хәлдә калган язучыларга ярдәм кулы сузу.
* Ватаннарындагы сәяси режим тарафыннан (ПЕН-клуб әгъзалары «репрессияләр үткәрүче режим» дип тапкан илләрдә) ирекләре кысылган язучыларга булышу.
* Оешма уставы буенча, клуб эшчәнлегенең төп юнәлеше булып язучылар хокукларын яклау, сүз һәм шәхес иреге өчен, цензурага каршы көрәш тора.
* Чыгышы белән милли булган әдәбият чикләрне белмиУставның I бүлеге

# ПЕН-клуб
## Идарә

* ПЕН-клубның җитәкче органы — халыкара шура. Шурага ике ел саен яңадан сайланучы президент, генераль сәркатиб, казначы, төрле милли ПЕН-клублар арасыннан 7 әгъза керә.
* 2003-2009 Пен-клуб идарәсе президенты — чех язучысы Иржи Груша.
* 2009-2015 Канада язучысы Джон Ралстон Соуд.
* 2015 елдан америкалы Мексика язучысы Дженифер Клемент.

# ПЕН-клуб
## Корылыш

2010 елда ПЕН-клубта 101 илдән 144 милли ПЕН-үзәк санала. Милли үзәкләр әсәрләр иҗат ителгән тел принцибы буенча төзелә. Оешмада үзара килешенгән шарт буенча, теләсә нинди (милләтенә, диненә, теленә, расасына карамыйча) һөнәри язучы ПЕН-клубта әгъза булып тора ала. Иҗади хезмәтләрең булу һәм ПЕН-клубта ике елдан да ким булмаган вакыт аралыгында әгъза булган ике язучының тәкъдимнамәсе булу кирәк. Клубка әгъза итеп оешманың башкарма комитеты ала.

# ПЕН-клуб
## Корылыш
#### Пен-клуб комитетлары

* Мәхбүс язучылар (комитет штаб-фатиры Лондонда)
* Хатын-кыз язучылар (Австралиядә)
* Линвистика һәм тәрҗемә буенча (Өскептә)
* Мөһаҗирлектәге язучылар (Торонтода)
* Язучылар тынычлык өчен (Люблянада)

# ПЕН-клуб
## Корылыш
#### Конгресслар

Ел саен ПЕН-клуб чиратлап Аурупаның, Азияның, Африканың, Американың берәр милли ПЕН-үзәге булган илендә бөтендөнья конгрессы уздыра. 2000 елда чираттагы конгресс Россиядә уза (конгресс рәисе — Нобель премиясе лауреаты (1999) Гюнтер Грасс (1927-2015).
* 2005 Блед (Словения) (71 нче конгресс)
* 2006 Берлин (72 нче конгресс)
* 2007 Дакар (Сенегал) (73 нче конгресс)
* 2008 Богота (Колумбия) (74 нче конгресс)
* 2009 Линц (Австрия) (75 нче конгресс)
* 2010 Токио (76 нчы конгресс)
* 2011 Белград (Сербия) (77 нче конгресс)
* 2012 Көңҗу(Көньяк Корея) (78 нче конгресс)
* 2013 Рейкьявик (79 нчы конгресс)
* 2014 Бишкәк (80 нче конгресс)
* 2015 Квебек (81 нче конгресс)

# ПЕН-клуб
## ПЕН-клуб президентлары

Халыкара ПЕН-клуб президентлары :
| Джон Голсуорси | 1921–1932 |
| Герберт Уэллс | 1932–1935 |
| Жюль Ромэн | 1936–1939 |
| Сугыш вакытына президент комитеты: Дени Сора, Франсуа Мориак, Торнтон Уайлдер, Ху Ши | 1941–1946 |
| Морис Метерлинк | 1947–1949 |
| Бенедетто Кроче | 1949–1953 |
| Чарлз Морган | 1954–1956 |
| Андре Шамсон | 1957–1959 |
| Альберто Моравиа | 1960–1962 |
| Виктор ван Врисланд | 1963–1965 |
| Артур Миллер | 1966–1969 |
| Пьер Эмманюэль | 1970–1971 |
| Генрих Бёлль | 1972–1973 |
| Виктор Соден Притчетт | 1974–1976 |
| Марио Варгас Льоса | 1977–1979 |
| Пер Вестберг | 1979–1986 |
| Фрәнсис Кинг | 1986–1989 |
| Рене Тавернье | май – ноябрь 1989 |
| Пер Вестберг (в. б.) | ноябрь 1989 – май 1990 |
| Дьёрдь Конрад | 1990–1993 |
| Роналд Харвуд | 1993–1997 |
| Омеро Аридхис | 1997–2003 |
| Иржи Груша | 2003–2009 |
| Джон Ролстон Сол | 2009–2015 |
| Дженифер Клемент | 2015 - х.в. |

# ПЕН-клуб
## Рус ПЕН-үзәге

Рус ПЕН-үзәге 1989 елда Маастрихтта (Һолландия) узган конгресста ПЕН-клубка кабул ителә
* Президенты — Андрей Битов.
* Вице-президентлар Андрей Вознесенский, Белла Әхмәдуллина булган.
* Хәзерге вице-президент, генераль сәркатип — Алексей Симонов.
* Башкарма комитет: Юнна Мориц, Константин Кедров, Людмила Улицкая, Борис Евсеев, Игорь Иртеньев, Александр Городницкий, Евгений Бунимович, Вячеслав Пьецух.
* Сәркатип — Екатерина Турчанинова.

# ПЕН-клуб
## Татар ПЕН-үзәге

Татар милли ПЕН-үзәге 1996 елда Мексикада узган Бөтендөнья язучылар конгрессында халыкара ПЕН-клубка кабул ителә.
ПЕН-үзәк әгъзалары: Туфан Миңнуллин (беренче президенты), Миркасыйм Госманов, Әмирхан Еники, Илдар Юзеев, Нурихан Фәттах, Рафаэль Мостафин, Ркаил Зәйдулла, Әхәт Мушинский, Равил Фәйзуллин, Разил Вәлиев, Харрас Әюпов, Зиннур Мансуров, Зөлфәт Хәким һ.б.
* Президенты — Разил Вәлиев.
* Сәркатибе (башкаручы директоры) — Әхәт Мушинский
Адресы: Казан, Кремль урамы, 33.
2022 елда Татар ПЕН-үзәге Әдәбият буенча Нобель премиясе лауреатлыгына конкурска катнашырга рәсми чакыру алган. Элегрәк күренекле язучы һәм җәмәгать эшлеклесе Туфан Миңнуллинның кандидатурасы тәкъдим ителгән дә булган.