# Үзбәяләү

Үзбәяләү — шәхеснең үзенең гомуми әһәммиятлелеген эмоциональ яктан ничек күргәнлеген билгеләү өчен психология фәне термины. Бу кешенең үз-үзен бәяләү һәм үз-үзенә карата мөнәсәбәт. Үзбәяләүгә ышанулар (мәсәлән, "Мин компетентлы", "Мин дәрәҗәле/әһәммиятле") һәм хисләр (мәсәлән триумф, төшенкелелек, горурлык һәм оятлылык) керәләр.
Билгеләмә буларак Smith һәм Mackie язган дәреслектәге җөмлә тора ала: "Үзебез турында уйлаганыбыз - "Мин" төшенчәсе булып тора; үзбәяләү исә үзебезне позитив яки негатив буларак бәяләү, ягъни үз төшенчәбез турындагы хисләребез."
Берәүнең үзбәяләве шулай ук узаңы (self-consciousness) белән нык бәйләнгән..
Үзбәяләү - кешенең үз әһәммиятлелеге/кыйммәтлелеге турында фикерләвен билгеләүче карашы. 1960 нчы еллар уртасында, Моррис Розенберг (ингл.) һәм иҗтимагый өйрәнү теоретиклары үзбәяләүне берәүнең шәхси әһәммиятлелеге яки кыйммәтлелеге буларак билгеләгәннәр иде. 1969 елда Натаниэль Бранден (ингл.) бу төшенчәгә билгеләмә бирде "тормышның төп сынауларын узырга компетентлы булу һәм үзен бәхетле булырга хакын казанганлык хисләр тәҗрибәсе" буларак билгели. Бранден фикеренчә, үзбәяләне үз-үзенә ышаныч (үзенең көче булу хисе) һәм үз-үзенә ихтирамның (шәхси әһәммиятлелеге хисе) суммасы буларак билгели. Ул һәр кеше төрмыш китергән сынауларны үтергә, проблемаларны аңларга һәм чишергә сәләтле, бәхеткә ирешергә һәм ихтирам берелергә хокуклы булган фикернең нәтиҗәсе буларак.
Үзләре дөньяның модель шәхеснең нинди булырга тиешле фикеренә туры килмгән чакта, шәхесләр төшенкелеккә яки кайгы хисләренә бирелә <Gilbert, 2002>.

# Үзбәяләү
#### Үз-үзен бәяләү

Үзбәяләүнең формалашуы өчен "шәхесләрдә үзләрен чын мин буларак ничек билгеләмәләрен ирешергә теләнелгән идеаль мин һәм яшәнергә һич теләнелмәгән кәнәгатьсезлек хисен тудырган минлек билгеләмәләре белән чагыштыру ясалган үзен бәяләү процессы" урын алуы зарур. Үзбәяләү шәхеснең үз идеалларына тугрылыклы буларак яшәвенә бәйле.
Үз-үзен бәяләү процессы шәхеснең нәрсәне белгәннәрен, нәрсәне белмәгәннәрен һәм нәрсәне белергә теләгәннәрен бәяләүгә мөмкинлек барлыкка килүе белән әһәммиятле. Шәхесләр үз көчле һәм зәгыйф якларны өйрәнеп, үзләре турында алынган яңа белем ярдәмендә ирешә алырлык максатларны билгели алалар.

# Үзбәяләү
## Төрләре
### Позитив

Үзбәяләүләре сәламәт дәрәҗәдә булган шәхесләр:
* Кайбер кыйммәтләргә һәм принципларга нык ышана, аларга оппозиция табылганда да шул кыйммәтләрне һәм принципларны якларга әзер, тәҗрибә туплану дәвамында үз кыйммәтләрен һәм принципларын үзгәртергә әзер.
* Иң яхшы вариант дип уйлаганнары буенча адымнар кылырга әзер, үз фикерләренә ышана, башкаларга алар сайлаган варианты ышамаса үзләрен гаепле дип хис итмиләр.
* Үткәнендә нәрсә булганын, яки киләчәктә нәрсә була алганын турында борчылуга вакытны әрәм итмиләр. Үткәннән дәрес алып киләчәкне планлаштыралар, ләкин бүгенге көндә актив яшиләр.
* Үзләрнең проблемаларны чишә алуга нык ышаналар, барлыкка килгән авырлыклар яки мөмкин булган уңышсызлыклар аларны шиккә салмый. Кирәк булганда башкалардан ярдәм сорыйлар.
* Шәхесләр арасында кайбер сәләтләрдә, шәхси престижда яки финанс хәлендә аермалары булуын кабул итсәләр дә, үзләрен башкаларга карата югарырак яки түбәнрәк түгел, тигез ихтирамга хаклы булганлыгын беләләр.
* Башкалар өчен (иң әзеннән дуслык мөнәсәбәтләре булганнары өчен) кызыклы һәм әһәммиятле шәхес булуларын табигый дип күрәләр.
* Манипуляцияләргә каршылык күрсәтәләр, башкалар белән уртак хезмәттәшлеккә уңайлы һәм отышлы дип санаганда гына керәләр.
* Булсын позитив, булсын негатив эчке хисләрнең һәм мотивларның төрле була алуы белән килешәләр һәм аларны кабул итәләр, башкаларга үз мотивларын үзләре генә сайлаганда ачалар.
* Күп төрле эшчәнлек төрләреннән зәвык ала алалар.
* Башкаларның хисләренә һәм кирәкләренә сизгер; гомумән кабул ителгән иҗтимагый кагыйдәләрне хөрмәт итәләр, башкаларның хак һәм хокукларын бозып үзләренең муллы һәм имин тормышын оештырырга ни хаклары, ни теләкләре юк.
* Сынаулар белән очрашканда үзләренең яки башкаларны түбәнәйтмичә үз канәгәтьсезлекләрен белдерергә һәм чишелеш табуга таба эшләргә сәләтле.