yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# (1925) Франклин-Адамс

(1925) Франклин-Адамс (лат. Franklin-Adams) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1925) Франклин-Адамс
## Тарихы

1934 елның 9 сентябрендә Х. ван Гент тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1934 RY» саналган.
# Цимуты

Цимуты (белар. Цімуты) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.

# Цимуты
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Тарб-1

Тарб-1 (фр. canton de Tarbes-1) — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Эль Капире (Ла Унион де Исидоро Монтес де Ока)

Эль Капире — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Ла-Унион-де-Исидоро-Монтес-де-Ока муниципалитеты составына керә.

# Эль Капире (Ла Унион де Исидоро Монтес де Ока)
## Географиясе

Эль Капире Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Капире (Ла Унион де Исидоро Монтес де Ока)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Капире (Ла Унион де Исидоро Монтес де Ока)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Ла-Буас

Ла-Буас (фр. La Boisse) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Мирибель кантонына карый.

# Ла-Буас
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,40 км².
# Улян-Майорат

һәм
Улян-Майорат — Польшаның Люблин воеводалыгы Улян-Маёрат гминасында урнашкан авыл.

# Улян-Майорат
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шёнбрун (Баден)

Шёнбрун (алман. Schönbrunn) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Шёнбрун (Баден)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 34,47 км² (2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 398 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Яңа Малмыж

Яңа Малмыж (рус. Новый Малмыж) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.

# Яңа Малмыж
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Яңа Малмыж
## Сәгать поясы

Яңа Малмыж Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Яңа Малмыж
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (31%), руслар (66%).
# Рюре

Рюре (фр. Rurey) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# (603) Тимандра

(603) Тимандра (лат. Timandra) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (603) Тимандра
## Тарихы

1906 елның 16 февралендә Джоэл Меткалф тарафыннан Тонтон обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1906 TJ» саналган.
# Луковиште

Луковиште (чех. Lukoviště) — Чехиянең Пльзень крае Kolinec районында урнашкан авыл.

# Луковиште
## Географиясе

Мәйданы — 2,602 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Луковиште
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Луковиште
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Луковиште
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 285 |
| 1880 | 275 |
| 1890 | 267 |
| 1900 | 243 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 255 |
| 1921 | 229 |
| 1930 | 199 |
| 1950 | 83 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 66 |
| 1970 | 43 |
| 1980 | 44 |
| 1991 | 36 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 29 |
| 2011 | 27 |
| 2021 | 31 |
# Ешмире

Ешмире (фр. Échemiré) — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Тореадор и Чаркос, Эль Дерамадеро (Сан Луис де ла Паз)

Тореадор и Чаркос, Эль Дерамадеро — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Луис-де-ла-Пас муниципалитеты составына керә.

# Тореадор и Чаркос, Эль Дерамадеро (Сан Луис де ла Паз)
## Географиясе

Тореадор и Чаркос, Эль Дерамадеро Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Тореадор и Чаркос, Эль Дерамадеро (Сан Луис де ла Паз)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Тореадор и Чаркос, Эль Дерамадеро (Сан Луис де ла Паз)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Чукурҗа (Доманич)

Чукурҗа (төр. Çukurca) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Доманич илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Гобшовице

Гобшовице (чех. Hobšovice) — Чехиянең Урта Чехия крае Кладно һәм Q89892340? районында урнашкан авыл.

# Гобшовице
## Географиясе

Мәйданы — 9,887087 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 210 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Гобшовице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Гобшовице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Гобшовице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 709 |
| 1880 | 778 |
| 1890 | 791 |
| 1900 | 765 |
| 1910 | 682 |
| 1921 | 719 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 614 |
| 1950 | 376 |
| 1961 | 397 |
| 1970 | 386 |
| 1980 | 286 |
| 1991 | 296 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 320 |
| 2014 | 355 |
| 2016 | 360 |
| 2017 | 355 |
| 2018 | 372 |
| 2019 | 370 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 356 |
| 2021 | 351 |
| 2021 | 348 |
| 2022 | 349 |
| 2023 | 359 |
| 2024 | 356 |
# Анкени (Айова)

Анкени — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Анкени (Айова)
## Тарихы

Анкени шәһәре 1854 елда нигезләнгән.

# Анкени (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 76,091403 км², 75,962716 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 277 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 317

NGC 317 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 317
## Тарихы

Әлеге галактика 1885 елда Америка астрономы Льюис Свифт тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Бжозовець (Верушовский повяты)

һәм
Бжозовець — Польшаның Лодзь воеводалыгы Лютутув гминаcында урнашкан авыл.

# Бжозовець (Верушовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шевалье (ай кратеры)

Шевалье (лат. Chevallier) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 51,83 км булган кратер.

# Шевалье (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Темпл Шевалье (1794—1873) хөрмәтенә бирелә.

# Шевалье (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Домсеврен

Домсеврен (фр. Dompcevrin) — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 6460

NGC 6460 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6460
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Плонка (Люблин воеводалыгы)

һәм
Плонка — Польшаның Люблин воеводалыгы Рудник гминаcында урнашкан авыл.

# Плонка (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Дорштадт

Дорштадт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Дорштадт
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,36 км², 10,38 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 80 метр биеклектә урнашкан.
# Ульдинген-Мюльхофен

Ульдинген-Мюльхофен (алман. Uhldingen-Mühlhofen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Ульдинген-Мюльхофен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,66 км² (1980). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 405 метр биеклектә урнашкан.
# ZNF609

ZNF609 (ингл. Zinc finger protein 609) — кешенең 15-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Мислиня (община)

Мислиня — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).

# Мислиня (община)
## Географиясе

Мәйданы — 112,2 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 758 метр биеклектә урнашкан.
# Гаскәров

Гаскәров — фамилия.
* Фәйзи Гаскәров (1912-1984), хореограф-балетмейстер.
* Сәлимгәрәй Гаскәров (1936-1991), синтетик каучык заводы аппаратчысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Айрат Гаскәров (1963), икътисадчы, банкир, РФ министры ярдәмчесе.
# HD158356

HD158356 — Еланлы Кеше йолдызлыгында урнашкан A2(m)F2-A9 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,63 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Дуранти (Удине)

Дуранти — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Латизана өязендә урнашкан торак пункт.

# Дуранти (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Хака (шәһәр)

Хака — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Хака (шәһәр)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ешен (Па-де-Кале)

Ешен (фр. Heuchin) — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
# Кампомаджоре

Кампомаджоре — Италиянең Базиликата төбәгендә урнашкан коммуна. Потенца провинциясе составына керә.

# Кампомаджоре
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 795 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Аччеттура, Альбано-ди-Лукания, Кальчано, Пьетрапертоза һәм Трикарико коммуналары белән чиктәш.
# Мигойнице

Мигойнице — Словениянең Жалець (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Мигойнице
## Географиясе

Мәйданы — 2,57 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 288,7 метр биеклектә урнашкан.
# Сан Паскуал, Ранчо (Агваскальентес)

Сан Паскуал, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Сан Паскуал, Ранчо (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Паскуал, Ранчо (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Чиләбенең Трактор заводы районы

Трактор заводы районы (рус. Тракторозаводский район) — Чиләбе шәһәре районнарының берсе.
Район 1937 елда нигезләнгән. Халык саны — 167 332 кеше (2010).
# Сан Фирмано (Мачерата)

Сан Фирмано — Италиянең Марке төбәге Монтелупоне өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Фирмано (Мачерата)
## Географиясе

Сан Фирмано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Фирмано (Мачерата)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (5387) Casleo

(5387) Casleo (лат. Casleo) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5387) Casleo
## Тарихы

1980 елның 11 июлендә University of Chile тарафыннан Cerro El Roble обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 NB» саналган.
# Neytron

Neytron (latinçä neuter - busı da tügel, tegese dä tügel) - elementar kisäkçek. Barion törkemenä qarıy, 1/2 spinlı, elektr qorğısı yuq.
Protonnar häm neytronnar atom töşlären tözilär.
Elementar kisäkçeklär fizikasında proton: -1/2 izospinlı nuklon (atom-töş fizikasında +1/2).
Neytron öç kvarktan tora: ike d-kvark häm u-kvark.

# Neytron
## Tarqalış

Neytron protonnan awırraq bula, şuña kürä neytron irekle xalätendä tarqala ala. Zäğif tä'sir iteşü säbäple neytron protonğa, elektronğa häm elektron antineytrinosına tarqala:
$p^{+}+e^{-}+{\bar {\nu }}_{e}$
Netron 1,3 Mev -ga protonnan awırraq, şuña kürä atom töşendä tiränräk potentsial' çoqırda urnaşu säbäple neyronnıñ beta-tarqalışı energiä buyınça uñaysız bula.
Şulay itep neytron atom töşendä stabil bula.

# Neytron
## Töp üzlekläre

Tormış waqıtı - 880.1 ± 1.1 s, tarqalış waqıtı 611 sekunda.
" Massa 939,565378 MeV " 1,00866491600 a.e.m. " 1,674927351(74)×10⁻²⁷ kg " 1838,6836601 elektron massasınnan
* Spin: 1/2 (fermion).
* Magnit momentı: −1,91304272(45) töş magnetonınnan.
# Казарино (Җенова)

Казарино — Италиянең Лигурия төбәге Рапалло өязендә урнашкан торак пункт.

# Казарино (Җенова)
## Географиясе

Казарино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Казарино (Җенова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гүндогду (Ризе)

Гүндогду (төр. Gündoğdu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Ризе илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сен-Лен (Де-Севр)

Сен-Лен (фр. Saint-Lin) — Франциянең Де-Севр департаментында урнашкан коммуна.
# Жирецка Подстрань

Жирецка Подстрань (чех. Žirecká Podstráň) — Чехиянең Кралове Градец крае Двур-Кралове-над-Лабем районында урнашкан авыл.

# Жирецка Подстрань
## Географиясе

Мәйданы — 1,882 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Жирецка Подстрань
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Жирецка Подстрань
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Жирецка Подстрань
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 280 |
| 1880 | 245 |
| 1890 | 272 |
| 1900 | 288 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 277 |
| 1921 | 232 |
| 1930 | 285 |
| 1950 | 310 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 304 |
| 1970 | 527 |
| 1980 | 205 |
| 1991 | 211 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 191 |
| 2011 | 209 |
| 2021 | 225 |
# Лома Ларга, Эль Ремолино (Тлалистакилья де Малдонадо)

Лома Ларга, Эль Ремолино — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Tlalixtaquilla муниципалитеты составына керә.

# Лома Ларга, Эль Ремолино (Тлалистакилья де Малдонадо)
## Географиясе

Лома Ларга, Эль Ремолино Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лома Ларга, Эль Ремолино (Тлалистакилья де Малдонадо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лома Ларга, Эль Ремолино (Тлалистакилья де Малдонадо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Чукурагыл (Бейшеһир)

Чукурагыл (төр. Çukurağıl) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бейшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# NGC 1871

NGC 1871 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1871
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Химия

* Фән порталы
* Химия порталы
Хи́мия, Кимия (гарәпчә خيمياء‎‎, «chemi» – кара) – матдәләр, аларның үзлекләре, матдәләрнең әверелешләре һәм бу әверелешләргә хас күренешләр турындагы фәнне белдергән термин. Табигый фәннәрнең иң әһәмиятлеләрнең берсе.
Фәнни-техник прогресста химиянең роле бик зур.
Химия халык хуҗалыгының барлык өлкәләренә үтеп керә. Химия файдалы казылмаларны кирәкле продуктларга: металларга, аларның эретмәләренә, ягулыкка эшкәртүне тәэмин итә.
Табигать белеме һәм биология курсларыннан сезгә билгеле булганча, авыл хуҗалыгы производствосының продуктлылыгы күп дәрәҗәдә химия сәнәгате аны минераль ашламалар һәм үсемлекләрне корткычлардан саклау чаралары белән тәэмин итүгә бәйле. Химиянең роле төзелеш материаллары, синтетик тукымалар, пластмассалар, сабын һәм кер порошоклары, медикаментлар җитештерүдә дә аз түгел.
Химия курсын өйрәнеп, химия буенча белемнәрне нигезле кулланганда гына аның халык байлыгын арттыруга булышлык итүенә инанырсыз. Химик матдәләрне һәм аларның әверелешләрен белдексез, контрольсез куллану еш кына әйләнә-тирә мохитнең пычрануына китерә, ә бу исә үсемлекләр, хайваннар һәм кешенең тереклегенә тискәре йогынты ясый.
# Маново

Маново — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Маново гминаcында урнашкан авыл.

# Маново
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# 1447 ел

2 меңьеллык :
XIII гасыр — XIV гасыр — XV гасыр — XVI гасыр — XVII гасыр :
Хронологик таблица :
1447 (бер мең дүрт йөз кырык җиденче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1447 елы, II меңьеллыкның 447 елы, XV гасырның 47 елы, XV гасырның 5 унъеллыгының 7 елы, 1440 елларның 8 елы. 1447 елдан бирле 577 ел үтте.

# 1447 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1447 елда туганнар

# 1447 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1447 елда вафатлар
# Сальмораль

Сальмораль (исп. Salmoral) — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Сальмораль
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 23 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 908 метр биеклектә урнашкан.
# Томашув-Мазовецки

Томашув-Мазовецки (пол. Tomaszów Mazowiecki) — Польшаның Лодзь воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 65210 кеше (2011).

# Томашув-Мазовецки
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Томашув-Мазовецки Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Томашув-Мазовецки
## Тарих

Шәһәр статусын 1830 елдан йөртә.
# Валл-Феррас

Валл-Феррас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.

# Валл-Феррас
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 264,71 км².
# Дуброва (Лугаваслабадски авыл советы)

Дуброва (белар. Дуброва) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Минский районында урнашкан авыл.

# Дуброва (Лугаваслабадски авыл советы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# NGC 6461

NGC 6461 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6461
## Тарихы

Әлеге галактика 1884 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Кампестрин (Тренто)

Кампестрин — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Маццин өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампестрин (Тренто)
## Географиясе

Кампестрин Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Кампестрин (Тренто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ингушетия (мәгънәләр)

Ингушетия — күп мәгънәле сүз. Халык (ингушлар — «Ангушт авылыныкылар») исеменнән һәм грузин кушымчасы -етидан барлыкка килгән.
Татарча Википедиядә әлеге сүзне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Ингушетия — Россия Федерациясе субъекты, Көньяк федераль округка керә.
* «Ингушетия» — Ингушетия Республикасының дәүләт халык биюе ансамбле.
* «Ингушетия» — ВГТРК филиалы.
* «Ингушетия» — милли ингуш телерадиокомпаниясе.

# Ингушетия (мәгънәләр)
#### Шулай ук карагыз

* Ингушлар — Төньяк Кавказдагы вайнах халкы.
# Эль Грано, Кармело Гарсия (Сан Фелипе)

һәм
Эль Грано, Кармело Гарсия — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Фелипе муниципалитеты составына керә.

# Эль Грано, Кармело Гарсия (Сан Фелипе)
## Географиясе

Эль Грано, Кармело Гарсия Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Грано, Кармело Гарсия (Сан Фелипе)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Грано, Кармело Гарсия (Сан Фелипе)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# NGC 7467

NGC 7467 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7467
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Баглыҗа (Низип)

Баглыҗа (төр. Bağlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Низип илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Чиста күл урамы (Казан)

Чиста күл урамы (рус. Чистоозерская улица) — Казанның Киров районында, Бишбалта бистәсендә урнашкан урам.

# Чиста күл урамы (Казан)
## Географиясе

Казакъ урамыннан башланып, Брюсов урамы белән киселештә тәмамлана.

# Чиста күл урамы (Казан)
## Тарих

Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
# Мандершайд (шәһәр)

Мандершайд — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Мандершайд (шәһәр)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,06 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 388 метр биеклектә урнашкан.