yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# (8276) Shigei

(8276) Shigei (лат. Shigei) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8276) Shigei
## Тарихы

1991 елның 17 мартында С. Отомо, О. Мурамацу тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 FL» саналган.
# Алтус (Арканзас)

Алтус — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.

# Алтус (Арканзас)
## Тарихы

Алтус шәһәре елда нигезләнгән.

# Алтус (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 4,687803 км², 4,702555 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 165 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Биг-Спринг (Монтгомери округы, Миссури)

Биг-Спринг — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Биг-Спринг (Монтгомери округы, Миссури)
## Географиясе

Биг-Спринг халык санын алу урыны мәйданы — 8,762318 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# İbn Fadlan

İbn Fadlan yäki Äxmäd ibn äl-Ğabbas ibn Räşid äl Bağdadi (ibne Fađlan) - 10 ğasır ğäräp mäşhür säyäxätçese häm yazuçı. Bağdad xälifäse âl-Moqtädir sarayında xezmät itkän. 921-922. yıllarda Bağdad xälifäse âl-Moqtädir ilçelege särkätibe (Bolğarğa âl-Moqtädir ilçelege). Säyäxätnamäsendä Urta Asía, İdel belän Ural töbägendä yäşäwçe Bolğar, Xäzär, Başqort, Törekmän, Rus (Viking), Komi häm başqa xalıqlarnıñ tormışı häm ğöref-ğädätläre xaqında qimmätle mäğlümatlar tuplanğan. R. Fäxretdin ibne Fazlannıñ yazmaların 20. yöz başında Tatar telenä tärçemä itä (1993. yılda näşär itelä). Säyäxätnamäneñ tulıraq nösxäsen Äxmätzäki Wälidi 1923. yılda İrandağı Mäşhäd şähäre kitapxanäsendä taba.
Äxmät ibne Fazlan süräte The 13th Warrior Hollywood filmendä gäwdäländergän. Aktórı – Antonio Banderas.
# Паровы-Хадуттэ

Паровы-Хадуттэ — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 102 км.

# Паровы-Хадуттэ
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300062491
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306249
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Обухово

Обухово — Санкт-Петербург метрополитены станциясе. "Пролетарская" һәм "Рыбацкое" станцияләре арасында урнашкан.
Станция 1981 елның 10 июлендә «Ломоносовская» — «Обухово» участогы ахырында ачыла.
Исеме шәһәрнең тарихи районыннан. Бу район Октябрь тимер юлының төп барышы, сынык сызык ясап, урнашкан — метро павильоны кайчандыр Обухово заводы эшчеләре яшәгән урынга фасадка әйләндерелгән. Завод үзе «Пролетарская» метро станциясе районында урнашкан. Әлеге исем предприятиегә 1869 елда нигез салучы инженер Павел Матвеевич Обухов исемендәге бирелгән.
Станциядән шул ук исемдәге тимер юл станциясенә күчереп утыртыла. Станция эре торак кварталлардан читтә урнашкан һәм зур булмаган пассажирлар агымы бар.
# Веллинг

Веллинг — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Веллинг
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,82 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 195 метр биеклектә урнашкан.
# Бакиров

Бакиров — татарча фамилия.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Абдулхалат Бакиров (1908—1986), күренекле галим.
* Әнвәр Бакиров :
** Әнвәр Закир улы Бакиров (1920—2001), композитор, Тукай бүләге иясе (1973).
** Әнвәр Әкрам улы Бакиров (26.02.1964), БР сәламәтлек саклау министры (2014).
* Гомәр Бакиров (1904—1996), ТАССР халык мәгарифе халык комиссары (1937).
* Госман Бакиров (1896—1982), балалар язучысы.
* Марсель Бакиров (10.12.1933), әдәбиятчы галим.
* Нәҗип Бакиров (16.04.1944), КПСС Әлки район комитеты беренче сәркатибе (1982-1990), «Җир» республика кадастр үзәге генераль директоры (1998).
* Рафаил Бакиров (1946―2021), композитор.
# Стара Цеста

һәм
Стара Цеста — Словениянең Лютомер (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Стара Цеста
## Географиясе

Мәйданы — 3,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 286 метр биеклектә урнашкан.
# Думлукую (Суруч)

Думлукую (төр. Dumlukuyu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Суруч илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ору-Верди-ди-Гояс

Ору-Верди-ди-Гояс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.

# Ору-Верди-ди-Гояс
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 209,679 км².
# 1882 ел

2 меңьеллык :
XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр :
Хронологик таблица :
1882 (бер мең сигез йөз сиксән икенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1882 елы, II меңьеллыкның 882 елы, XIX гасырның 82 елы, XIX гасырның 9 унъеллыгының 2 елы, 1880 елларның 3 елы. 1882 елдан бирле 142 ел үтте.

# 1882 ел
## Вакыйгалар

* 22 март — АКШ конгрессы күпхатынлыкны тыя.

# 1882 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1882 елда туганнар
* 15 март — Гурий Эвайн, чирмеш язучысы.
* 10 апрель — Хөсәен Туктаргазый, XX гасыр башы кырымтатар шагыйре.
* 3 июнь — Владимир Шамов, табиб-хирург, академик, медицина хезмәте генерал-лейтенанты.
* 7 июль — Сабир Шәрипов (Дәүләтшин), инкыйлабчы, язучы.
* 21 июль — Давид Бурлюк, футурист шагыйрь, рәссам.
* 20 август — Нургали Надиев, мәгариф эшлеклесе.
* 26 август — Джеймс Франк, алман физигы, Нобель бүләге лауреаты.
* 30 декабрь — Шиһаб Әхмәров, мәгърифәтче, нәшир.

# 1882 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1882 елда вафатлар
* 9 апрель — Данте Габриел Россетти (Dante Gabriel Rossetti), инглиз рәссамы һәм шагыйре.
* 19 апрель — Чарлз Дарвин, галим, биолог, сәяхәтче.
* 2 июнь — Джузеппе Гарибальди (Giuseppe Garibaldi), Италия халык каһарманы.
# Горспля

Горспля (белар. Горспля) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Расонский районында урнашкан авыл.

# Горспля
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Кабаксола

Кабаксола (чирм. Кабаксола, рус. Кабаксола) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Кабаксола
## Сәгать поясы

Кабаксола Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кабаксола
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# NGC 5473

NGC 5473 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5473
## Тарихы

Әлеге галактика 1789 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ашагытүтек (Диядин)

Ашагытүтек (төр. Aşağıtütek) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Диядин илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Бленою

Бленою — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Раковица (коммуна, Вилча) коммунасына карый.

# Бленою
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Вулька-Гурска

Вулька-Гурска — Польшаның Мазовия воеводалыгы Яблонна гминасында урнашкан авыл.

# Вулька-Гурска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лукашев (Польша)

Лукашев — Польшаның Великопольское воеводалыгы Погожеля гминасында урнашкан авыл.

# Лукашев (Польша)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# TMEM210

TMEM210 (ингл. Transmembrane protein 210) — кешенең 9-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Wesli Sneyder

Wesli Benyamin Sneyder (niderlança Wesley Benjamin Sneijder, 1984, Utrext) – Nidirlan futbolçısı, Galatasaray Törkiä futbol taqımı häm Nidirlan cıyılma taqımı yarım saqçısı.
2004 yılda Yohan Kroyf bülägenä layıq bula.
Ayaks futbol akademiäse uquçısı.
2010 yılğı Dönya yarışında "Kömeş Tup" bülägenä layıq bula (5 tup kertä).
2010 yılğı Dönya yarışında kömeş medal iäse, 2004 yılğı Awrupa yarışında isä bronza medal iäse.
Buyı 170 sm, awırlığı 67 kg.

# Wesli Sneyder
## Klub karyerası

* 2002—2007 Ayaks, 127 (44)
* 2007—2009 Real-Madrid, 52 (11)
* 2009—2013 Inter, 76 (13)
* 2013—x.w. Galatasaray, 40 (15)

# Wesli Sneyder
## Milli cıyılma taqımı

* 2001—2002 Nidirlan (19 yäşkä qädär) 8 (3)
* 2003 Nidirlan (21 yäşkä qädär) 1 (0)
* 2003—x.w. Nidirlan, 100 (26)
# Нойермарк-Любарс

Нойермарк-Любарс (алман. Neuermark-Lübars) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Нойермарк-Любарс
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 20,65 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 29 метр биеклектә урнашкан.
# Боария Ванцели (Ровиго)

Боария Ванцели — Италиянең Венеция төбәге Канаро өязендә урнашкан торак пункт.

# Боария Ванцели (Ровиго)
## Географиясе

Боария Ванцели Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Боария Ванцели (Ровиго)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Коңырбиек

Коңырбиек (каз. Қоңырбиік) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Коңырбиек
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Чукурбүк (Бартын)

Чукурбүк (төр. Çukurbük) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Бартын илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Истанбулдере (Сапанҗа)

Истанбулдере (төр. İstanbuldere) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Сапанҗа илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Санта-Лузия (Минас-Жерайс)

Санта-Лузия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Санта-Лузия (Минас-Жерайс)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 233,759 км².
# Нюртинген

Нюртинген (алман. Nürtingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Нюртинген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 46,9 км² (2006). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 291 ± 1 метр һәм 283 метр биеклектә урнашкан.
# Ачыжа

Ачыжа (белар. Ачыжа) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Чэрвеньский районында урнашкан авыл.

# Ачыжа
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Мольер

Мольер (фр. Molière, чын исеме Жан Батист Поклен; фр. Jean Baptiste Poquelin; 1622 елның 15 гыйнвары, Париж — 1673 елның 17 феврале, шунда ук) — француз язучысы, комедиограф, классик кәмитгә нигез салучы, актер, театр мөдире.
Мольер Клермон көллиятендә белем ала, монда ул тирәнтен латин телен өйрәнә, шуңа күрә Рим язучыларның әсәрләрен оригиналда укый. Көллиятне тәмамлагач, Орлеанда хокук белеме лиценциаты исемен ала, ләкин аннары актер һөнәрен сайлый. 1643 елдан «Illustre Théâtre» театрын җитәкли. Монда ул «Мольер» тәхәллүсен ала, трагик геройларны уйный. Труппасы таркалгач, ул Шарль Дюфрен җитәкләгән гизүче комедиантлар төркеменә кушыла. 1650 елдан башлап ул әлеге труппаны җитәкли башлый. Төркем репертуары бай булмау сәбәпле, драматург эшчәнлегенә керешә. Шушы чорда иҗат иткән әсәрләренең күпчелеге югалган.
1658 елның 24 октябрендә Мольер труппасы Лувр сараенда Людовик XIV каршында чыгыш ясый. «Гашыйк булган табиб» фарсы бик популяр булу сәбәпле, король үз Пти-Бурбон театрында чыгыш ясарга рөхсәт итә. 1661 елда театр Пале-Рояльгә күчә, монда труппа Мольер үлеменә кадәр чыгыш ясый.
Парижда яши башлагач, Мольер драматургия өлкәсендә эшчәнлеген дәвам итә. Язучы 1673 елда туберкулездан вафат була.
# Форназате (Порденоне)

Форназате — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Фризанко өязендә урнашкан торак пункт.

# Форназате (Порденоне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Беляви (гмина Слупца)

Беляви — Польшаның Великопольское воеводалыгы Слупца гминасында урнашкан авыл.

# Беляви (гмина Слупца)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Фолльштедт

Фолльштедт (алман. Vollstedt) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Фолльштедт
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,18 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 9 метр биеклектә урнашкан.
# Кабаклы (Чифтликкөй)

Кабаклы (төр. Kabaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Ялова иле Чифтликкөй илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Елешница (Благоевград өлкәсе)

Елешница — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. Разлог җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Елешница (Благоевград өлкәсе)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 761 метр һәм 793 метр биеклектә урнашкан.
# Идовка

Идовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тамбов өлкәсе, Мордовия Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Цна елгасының уң ярыннан 62 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.

# Идовка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Цна елгасы, Тамбов каласыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010200312110000029997
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110002999
* Бассейн коды — 09.01.02.003
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# 18 ел (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
III гасыр (б. э. к.) — II гасыр (б. э. к.) — I гасыр (б. э. к.) — I гасыр — II гасыр :
Хронологик таблица :
18 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.

# 18 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:18 елда (б. э. к.) туганнар

# 18 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:18 елда (б. э. к.) вафатлар
# Жунь

Жунь (фр. Jougne) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Морристаун (Теннесси)

Морристаун — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан шәһәр.

# Морристаун (Теннесси)
## Тарихы

Морристаун шәһәре 1787 елда нигезләнгән.

# Морристаун (Теннесси)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 71,004512 км², 72,40029 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 397 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Kamil İsxaqov

İsxaqov Kamil Şamil ulı (1949), xakimiät-xucalıq eşleklese. Räsäyneñ toraq-kommunal xucalığı maqtawlı xezmätkäre (2000).
Qazannıñ Yaña Savin bistäsendä tua. Monter bulıp eşlägännän soñ QDUnıñ fizik fakultätenä uqırğa kerä. 1973. yıldan Qazanda komsomol häm Kommunist firqäse eşendä. 1980-1987. yıllarda Alhoritm Qazan Fännı-Uqıtu Üzäge berläşmäse direktorı urınbasarı, direktorı, 1987-1988.dä Qazan İsäpläw Texnikası häm Mäğlümat Fänni-Citeşterü berläşmäse general direktorı. 1989-1991.dä Qazan şähäre başqarma komitäte räise. 1991. yıldan Qazan şähäre xakimiäte başlığı häm 1993. yıldan Qazan şähäre xalıq deputatları Şurası räise. 1971-1975, 1991-1995. yıllarda Tatarstan Cömhüriäte Yuğarı Şurası deputatı, 1995-2005. yıllarda Tatarstan xalıq deputatı. 2005. 14. Nöyäberdän Räsäyneñ Yıraq Könçığış Föderal Okrugında Räsäy präzidente wäkile eşendä.
# Долний Кот

Долний Кот — Словениянең Жужемберк (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Долний Кот
## Географиясе

Мәйданы — 1,98 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 203,7 метр биеклектә урнашкан.
# Мышка (Меза кушылдыгы)

Мышка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Меза елгасының уң ярына тамагыннан 35 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 11 км.

# Мышка (Меза кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кострома елгасы Исады су үлчәү постына кадәр . Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны, Рыбинск сусаклагычыннан Түбән Ука тамагына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейны кушылмый).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300112110000013158
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001315
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Моравче (община)

Моравче — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).

# Моравче (община)
## Географиясе

Мәйданы — 61,4 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 165 метр һәм 374 метр биеклектә урнашкан.
# Вжонца-Велика-Колёния

Вжонца-Велика-Колёния — Польшаның Великопольское воеводалыгы Коло гминасында урнашкан авыл.

# Вжонца-Велика-Колёния
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NDUFS7

NDUFS7 (ингл. NADH:ubiquinone oxidoreductase core subunit S7) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# NGC 1581

NGC 1581 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1581
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# IC 2909

IC 2909 — чикләрендә урнашкан астрономик җисем .

# IC 2909
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда LEDA 1394107 һәм SDSS J113150.89+112812.8 буларак та сурәтләнә.
# Гросефен

Гросефен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Гросефен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 127,2 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 5 метр биеклектә урнашкан.
# Азнакай

Азнакай (лат. тат. Aznaqay, рус. Азнакаево) — Татарстанның көньяк-көнчыгышында Эстәрле елгасы буенда урнашкан шәһәр (1987), Азнакай районының үзәге.
Ютазы тимер юл станциясенән 34 км төньяк-көнбатышта урнашкан (Сембер — Уфа юнәлеше). Казанга чаклы — 376 км. Мәйданы — 15,3 км². Халык саны — 34 700 кеше (2016 ел). Татарлар — 85,4 %, руслар — 11,9 % (1989).
Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгында урнашкан. Азнакай янында Чатыр тау (324 метр) урнашкан. Анда "Кызыл китап"ка кертелгән үсемлекләр һәм хайваннар күп.
Азнакай — нефть сәнәгате шәһәре («Азнакаевскнефть» НГДУы, "Нефтемаш", "Перекрыватель"). Моннан тыш УАЗ автомобильләрен ремонтлау, май заводлары, икмәк комбинаты, типография; энергетика, авыл хуҗалыгы техникасы, тегү сәнәгате һәм көнкүреш хезмәте күрсәтү предприятиеләре бар. Төбәк тарихын өйрәнү музее, район мәдәният йорты, 6 китапханә, үзәк һәм балалар хастаханәләре эшли.

# Азнакай
## Тарих

* XVIII гасырның беренче яртысында нигез салына. ХVIII-XIХ гасырларда халкы типтәрләр һәм "башкорт" сословиесе катлауларына бүленә, игенчелек, терлек үрчетү, балта эшләре белән шөгыльләнә. 1761-1764 елларда үткәрелгән Өченче җанисәп (ревизия) материалларында старшина Мәсәй Хәсәнов командасындагы Мәнәвез елгасы ярында урнашкан Азнакай авылы искә алына, анда 16 ясаклы татар (ир-ат) яшәгәнлеге күрсәтелә. Шул ук Өченче җанисәп мәгълүматларында старшина Сөендек Тукбаев командасына караган Азнакай авылында 58 ир-ат яшәве әйтелә. Әлеге документта халыкның сословиесе һәм милләте күрсәтелмәгән. Дүртенче җанисәп мәгълүматларында старшина Әетмәмбит Ишмәтев командасындагы Азнакайда 76 ир-ат типтәр һәм ялгызак (бобыль) искә алына.
1859 елгы мәгълүматларга караганда, Азнакайда бер мәчет, 1889 елда ике мәчет була. ХХ гасыр башында волость идарәсе, земство станы урнаша. 4 су тегермәне эшли. 1920 елга кадәр Азнакай Самара губернасы Бөгелмә өязенең Азнакай волосте үзәге була. 1920 елдан ТАССРның Бөгелмә кантонында, 1930 елның 1 августыннан Тымытык районында. 1931 елның 30 октябреннән - Азнакай районы үзәге.
* 1956 елдан башлап шәһәр тибындагы бистә. 1963 елның 1 февраленнән Әлмәт районы составында, 1963 елның 27 августыннан - яңа оешкан Азнакай сәнәгать районы үзәге, 1965 елның 12 гыйнварыннан - яңадан район үзәге.
* 1987 елда шәһәр статусын ала.

# Азнакай
## Шәһәр белән бәйле күренекле кешеләр

* Лениза Вәлиева (1986), шагыйрә. Татарстан язучылар берлеге әгъзасы (2014 елдан), Саҗидә Сөләйманова премиясе лауреаты (2016).
* Рафис Галиев (1961), 2008-2011 елларда Азнакай муниципаль районы башлыгы.
* Александр Казаков (1917-1950), Советлар Союзы Герое (1944), 1945-1950 елларда Кәкре Елга МТСы директоры.

# Азнакай
## Сәнәгать

* «Азнакаевскнефть» нефть һәм газ чыгару идарәсе («Татнефть» ААҖ) - нефть чыгару.
* "Азнакаеский горизонт" АҖ - нефть скважиналарын бораулау, төзәтү.
* "Татнефть-РемСервис" ҖЧҖ - нефть скважиналарын капиталь төзәтү.
* «Нефтемаш» заводы - махсус техника җитештерү.
* "Азнакай киемнәре" тегү фабрикасы - махсус киемнәр тегү.
* Май һәм икмәк заводлары.

# Азнакай
## Мәгариф

* 9 урта, 1 музыка мәктәбе, һөнәри лицей Һөнәри лицей (2012 елдан Лениногорск политехник көллияте филиалы) бар.

# Азнакай
## Мәдәният

* Азнакай туган якны өйрәнү музее
# (1862) Аполлон

(1862) Аполлон (лат. Apollo) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1862) Аполлон
## Тарихы

1932 елның 24 апрелендә Карл Райнмут тарафыннан Гейдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1932 HA» саналган.
# Артур Сәгадиев

Артур Владимир улы Сәгадиев (24 февраль 1931(1931-02-24), Казан, РСФСР, СССР — 22 гыйнвар 1997(1997-01-22) (65 яшь), Мәскәү, Россия) — фәлсәфәче, фәлсәфә фәннәре докторы (1987). Гарәп-мөселман фәлсәфәсендә караган фәнни хезмәтләр авторы.

# Артур Сәгадиев
## Тормыш юлы

Артур Сәгадиев 1931 елның 24 февралендә Казанда педагоглар гаиләсендә туа. Әтисе Сәгыйтҗан Сагадеев биология профессоры, әнисе Нәфисә доцент булган, икесе дә Казан педагогика институтында эшләгән. 1942 елның гыйнварында бер ай эчендә Артурның әтисе дә, әнисе дә тифтан үлә. Сагадеевлар белән дус булган профессор Владимир Векслер гаиләсе Артурны уллыкка ала, Артурга профессорның фамилиясен бирәләр (соңрак Артур әтисенең фамилиясен кире кайтара, янәдән Сәгадиев була, ләкин Владимир Иосифович Векслерга рәхмәт буларак «Владимирович» аталыгын калдыра). Мәскәүдә 5—10 сыйныфларда укыганда Векслерлар гаиләсендә яши. Аннан Казанга китә.
1954 елда Мәскәү көнчыгышны өйрәнү институтының Якын Көнчыгыш факультетын тәмамлый. Казан дәүләт университетының фәнни китапханәсендә эшли. 1956 елдан 1959 елга кадәр Мәскәү дәүләт университетының философия факультеты аспиранты. 1959 елдан 1970 елга кадәр — ССРБ Фәннәр Академиясенең фәлсәфә институтының Көнчыгыш илләре фәлсәфәсе һәм социология секторының өлкән фәнни хезмәткәре.
1964 елда «Якын һәм Урта Көнчыгыш халыклары эстетикасы (Урта гасыр дәвере)» темасы буенча фәлсәфә фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.
1965—1970 елларда ССРБ Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында өлкән фәнни хезмәткәр вазыйфасын башкара, шул ук вакытта МДУда философия факультетында эшли. 1970 елдан — ССРБ ФА иҗтимагый фәннәр буенча фәнни мәгълүмат институтының Азия Һәм Африка илләре бүлегенең баш фәнни хезмәткәре, 1992 елдан башлап Россия халыклар дуслыгы университетының фәлсәфә кафедрасы профессоры.
1987 елда «Көнчыгыш перипатетизм. Урта гасыр материализмы тарихыннан» темасы буенча фәлсәфә фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.
Артур Сәгадиевның ибн Рөшд, ибн Сина фәлсәфәсенә багышланган һәм «Көнчыгыш перипатетизм» һәм «Классик гарәп-мөселман фәлсәфәсе» фундаменталь хезмәтләренә югары бәя бирелә. 2009 елда «Мәрҗани» нәшрият йорты Сагадеевның «Bibliotheca Islamica» сериясендә тәрҗемәләрен һәм эшләрен яңадан нәшер итә.
1997 елның 22 гыйнварында вафат була. Митино зиратында җирләнгән.
# Бацюти

Бацюти — Польшаның Подлясье воеводалыгы Туроснь-Косцельна гминасында урнашкан авыл.

# Бацюти
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.