yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Нефть музее (Шөгер)

* Мәдәният порталы
Нефть музее (рус. Музей нефти в Шугурово, ингл. Shugurovo Oil Museum) ― Татарстанның Лениногорск районы Шөгер авылында (1950―2004 елларда штб) урнашкан мәдәният оешмасы (музей). Татарстан Республикасының беренче нефть тармагы предприятиесе тарихы белән таныштыра. Музей ― сәнәгать мирасы һәйкәле.

# Нефть музее (Шөгер)
## Тарих

2015 елда «Татнефть» компаниясе тарафыннан Лениногорск шәһәре Нефть музее филиалы буларак нигез салынган. Беренче нефть музее 1968 елның 1 октябрендә «Лениногорскнефть» нефть-газ чыгару идарәсе инициативасы белән оештырылган булган. Татарстанның нефть тармагы үсешенә зур өлеш керткән, төбәкнең беренче нефть сәнәгате тармагы предприятиесе булган Шөгер нефть-битум заводы (1877 елда ачылган) урынында ачык һавада нефть музее төзелгән. 2009 елда рентабельле булмавын һәм начар техник халәтен исәпкә алып, заводны консервациягә ябалар. Дүрт елдан соң предприятиене бетерү турында карар кабул ителә. «Татнефть» җитәкчелеге җирле халыкның 140 ел буе эшләгән заводны саклап калу инициативасын хуплаган. 2015 елның 21 августында биредә Нефть музее ачылган.

# Нефть музее (Шөгер)
## Тасвирлама

Музейга килүчеләр алдында куәтле тарихи катлам ачыла: штольня, битум эретү, нефть куу цехлары, нефть технологияләре тарихы паркы һәм остаханәләр. Бер объекттан икенчесенә сәяхәт иткәндә, экскурсиягә килүчеләр «тау сумаласы» турында беренче язма мәгълүмат алудан башлап, нефть―битум продукциясенең киң спектрын чыгару тарихын белә ала. Музей экспонатлары Татарстан җире нефте турында беренче язмача телгә алынудан (1637 ел) безнең көннәргә кадәр чорны үз эченә ала. Музейның төп экспонаты булып сакланган мохит тора. Музей нефть эшкәртү сәнәгате барлыкка килгән чорны тирәнтен аңларга һәм тоярга мөмкинлек бирә.
Музей комплексында элеккеге оператор бүлмәсендә урнашкан завод тарихы музее бар. Анда бу төбәктә беренче эре сәнәгать предприятиесенең барлыкка килү һәм үсеш тарихы турында сөйләүче экспозицияләр урнашкан.
Музейга килүчеләрне битум (гудрон) заводы оештырылганда аның хуҗасы булган маҗар чыгышлы Америка эшкуары Ласло Шандор (László Fülöp Sándor; 1815/1817 ― 1894 елның 7 октябре) үзенең эш өстәле артында каршы ала. 16 гектарга якын территориядә, Шандор-тау итәгендә, Чишмә елгасы уң кушылдыгы Урман Чишмәсе ярында ул ярымкустар битум заводы төзегән. 1881 елда әлеге битум заводын арзанга сатып җибәреп, ул биредән киткән.
Музейда заводның эш зонасы гына түгел, эшчеләрнең көнкүреше, алар яшәгән йортлар да торгызылган.
Сугышка Шөгер битум заводыннан 180 кеше киткән. Аларның өчесе Советлар Союзы Герое исеменә лаек булган (Ислам Халиков, Ибрай Мурзин, Самат Садриев). Музейда аларның портретлары эленгән һәм биографияләре бирелгән.
Музейда җимерелү булган шахтадан чыгу буенча уен формасында квест үтәргә мөмкин.
# Яманаки

Яманаки (чуаш. Яманак, рус. Яманаки) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Яманаки
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Яманаки
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 472 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Китнемучаш

Китнемучаш (чирм. Китньымучаш, рус. Китнемучаш) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Китнемучаш
## Сәгать поясы

Китнемучаш Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Китнемучаш
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95,6%), украиннар (4,4%).
# Липовка (Ядернә районы)

Липовка (чуаш. Çăкалăх, рус. Липовка ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429072. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253845004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000013300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Липовка (Ядернә районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 71 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Оливейра-ду-Дору (Синфайнш)

Оливейра-ду-Дору — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Синфайнш муниципалитетына карый.

# Оливейра-ду-Дору (Синфайнш)
## Географиясе

Мәйданы — 14,13 км².
# Татарстан месхет төрекләре

Татарстан месхет төрекләре (төр. Ahıska Türkleri, гөрҗ. თურქი მესხები) — месхет төрекләренең бүгенге Татарстан Республикасы территориясендә яши торган территориаль төркеме.

# Татарстан месхет төрекләре
## Таралышы

2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча Татарстан Республикасы территориясендә төрекләр саны 486 кеше тәшкил иткән. Аларның якынча 50 кешедән алып 70кә кадәрен месхет төрекләре тәшкил итә.
Татарстан месхет төрекләренең күпчелеге Казанда яши, аннан кала Яр Чаллы, Түбән Кама, Алабуга шәһәрләрендә дә яшиләр.

# Татарстан месхет төрекләре
## Тарих

Татарстанда месхет төрекләренең беренче вәкилләре Кол Шәриф мәчетен төзү өчен ялланган хезмәткәрләр буларак барлыкка килә, соңрак сәнәгать төзелеше вакытында, Яр Чаллы, Түбән Кама, Алабуга шәһәрләрендә дә яши башлыйлар. Асылда, месхет төрекләре диаспорасы индустриаль миграцион агымнарның йогынтысы нәтиҗәсендә формалашкан. Хәзерге чорда күпчелек месхет төрекләре әлеге милләт вәкилләре күпләп яшәгән якларга күченеп китә башлаган.
Месхет төрекләренең тарихи яшәү территориясенә хәзерге Грузиянең Самцхе-Җавахети краеның өч административ районы, Адиген, Ахалцих һәм Аспиндз, шулай ук Төркиянең чиктәш районнарына туры килә. Мәсхетиннарның зур булмаган төркеме Аджариянең көнчыгышында һәм хәзерге Төркиянең төньяк-көнчыгышында яшәгән.

# Татарстан месхет төрекләре
## Мәдәният

Татарстанда месхет төрекләренең «Ахиска» иҗтимагый оешмасы 2004 елда оеша.
Тыныч этникара, эшлекле һәм кеше мөнәсәбәтләре микроклиматы әлеге халык вәкилләренең монда даими яшәү урыны табарга теләвендә сизелерлек роль уйнаган. Соңрак Татартсан месхет төрекләре Мәскәү, Ташкент, Стамбул һәм Әнкара, Анталия һәм Краснодар милли иҗтимагый оешмалары белән элемтәләрне җайга сала башлаган.
2004 елның декабреннән месхет төрекләренең республика иҗтимагый оешмасы Татармтан Республикасы халыклары ассамблеясе составына керә, бу аларның эшчәнлеген сизелерлек активлаштыра.
Татарстан халыклар дуслыгы йортында беренче тапкыр месхет төрекләре Корбан бәйрәмен билгеләп үтәләр. Диаспора эшне активрак алып бара: күпмилләтле якшәмбе мәктәбендә төрек бүлеген ачу планлаштырыла, моның өчен дәреслекләр һәм күрсәтмә әсбаплар сатып алына. Үзешчән сәнгать түгәрәкләре оештырыла, халык тарихын өйрәнү, балалар рәсеме конкурсын үткәрү күздә тотыла. Бу уңай этнокультура процесслары Татарстан җирендә диаспораның нәтиҗәле үсешенә ышаныч тудыра.
# Азат Ахунов

Азат Ахунов - Филология фәннәре кандидаты, журналист. КДУның татар филологиясе һәм тарихы факультетында укып, берьюлы көнчыгыш телләр (гарәп теле) буенча да белгечлек ала. Г.Ибраһимов исемендәге ТӘһСИ аспирантурасын тәмамлап, филологиядән кандидатлык диссертациясен яклый.
1988-1989 елларда - хәрби хезмәттә.
2006-2009 елларда «Идел» журналының рус басмасында баш мөхәррир урынбасары булып эшли. 2009 елда журналистикадагы эшчәнлеге өчен "Бәллүр каләм" республика һөнәри конкурсының төп номинациясендәге – “Журналистикада исем” бүләгенә ия булды.
Г.Ибраһимов исемендәге ТӘһСИ каршында Язма һәм музыкаль мирас үзәгендә әйдәп баручы фәнни хезмәткәр.
# Днипро

Днипро яки Днепр шәһәре, элек Днепропетровск (укр. Дніпро, 1776—1797; 1802—1926 елларда Екатеринослав; 1797—1802 елларда - Новороссийск, 2016 елга кадәр - Днепропетровск) — Украинада урнашкан шәhәр, Днепр өлкәсе башкаласы. Украинаның икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе.
18-19 гасырда Яңароссиянең башкаласы.

# Днипро
## География

Шәһәр Украинаның үзәгендә, Днепр елгасының ике ярларында урнашкан.

# Днипро
## География
### Климат

Днепр климаты :
| Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| Абсолют максимум, °C | 12,3 | 17,5 | 24,1 | 31,8 | 36,1 | 37,8 | 39,8 | 40,9 | 36,5 | 32,6 | 20,6 | 16,3 | 40,9 |
| Уртача максимум, °C | −1 | 0,0 | 6,0 | 15,2 | 22,1 | 25,6 | 28,0 | 27,4 | 21,5 | 13,8 | 5,2 | 0,2 | 13,7 |
| Уртача температура, °C | −3,7 | −3,4 | 1,8 | 9,6 | 16,1 | 19,8 | 22,1 | 21,4 | 15,5 | 8,9 | 2,0 | −2,3 | 9,0 |
| Уртача минимум, °C | −6,1 | −6,3 | −1,6 | 4,9 | 10,6 | 14,6 | 16,7 | 15,8 | 10,7 | 5,0 | −0,5 | −4,7 | 4,9 |
| Абсолют минимум, °C | −30 | −27,8 | −19,2 | −8,2 | −2,4 | 3,9 | 5,9 | 3,9 | −3 | −8 | −17,9 | −27,8 | −30 |
| Явым-төшем нормасы, мм | 45 | 43 | 43 | 38 | 42 | 60 | 54 | 43 | 41 | 37 | 46 | 47 | 539 |
| Чыганак: Погода и климат ||||||||||||||

# Днипро
## Тарих

Шәһәр 1783 елда Екатерионслав буларак нигезләнә.
1796 елда Павел I указы буенча шәһәргә Новоросийск исеме кушыла, әмма 1802 елда шәһәргә иске исем кайтарыла.
1789 елдан — Екатеринослав калгайлыгы (1803 елдан — Екатеринослав губерасы) үзәге.

# Днипро
## Тарих
### Яңа тарих

2024 елның 21 ноябрендә Россия Кораллы көчләре шәһәргә, «Орешник» баллистик ракетасын кулланып, һөҗүм иткән.

# Днипро
## Халык

Милли состав (2001): украиннар — 79,4 %, руслар — 17,6 %, белоруслар — 0,8 %.

# Днипро
## Эчке бүленеш

* Амур-Түбәнднепр районы
* Индустриаль район
* Самар районы
* Собор районы
* Үзәк район
* Чечеливка районы
* Шевченко районы
* Яңа Кодак районы

# Днипро
## Кардәш шәһәрләр

* Улан-Удэ, Россия
* Екатеринбург, Россия
* Красноярск, Россия
* Самар, Россия
* Сиань, Кытай
* Далянь, Кытай
* Щецин, Польша
* Вилнүс, Литва
* Герцлия, Исраил
* Дюрам регионы, Канада
* Жилина, Словакия
* Кутаиси, Грузия
* Сәләник, Греция
* Ташкәнт, Үзбәкстан
* Гәнҗә, Азәрбайҗан

# Днипро
## Шәхесләр

* Лия Ахеджакова, РФ халык артисты.
* Григорий Каминский (1895—1938), инкыйлабчы, совет фирка-дәүләт эшлеклесе.
# Иске Юледур

Иске Юледур (чирм. Тошто Йӱледӱр, рус. Старый Юледур) — Мари Илнең Көҗәңәр районында урнашкан авыл.

# Иске Юледур
## Сәгать поясы

Иске Юледур Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Иске Юледур
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (94,2%), руслар (5,8%).
# Парада (Паредеш-де-Кора)

Парада — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Паредиш-ди-Кора муниципалитетына карый.

# Парада (Паредеш-де-Кора)
## Географиясе

Мәйданы — 4,07 км².
# Кашмар кипарисы

Кашмар кипарисы (фар. سرو کشمر) ― Зәрдөштлек тарафдарлары өчен изге булган. Иран эпосы Шаһнамә буенча агач Зәрдөштнең Оҗмахтан алып килгән һәм Кашмәрбалхта Виштаспаның Зәрдөштлеккә әверелдерү хөрмәтенә үстергән ботактан үскән. Безнең эраның 861 елның 10 декабрендә Аббасид хәлифе әл-Мөтәвәккил агачны аударырга һәм Самаррадагы башкаласына китерергә әмер биргән, анда аның агачы яңа сарай өчен баганалар буларак кулланыласы иде. Әмма кипарис китереләсенә кадәр хәлиф төрки коллары тарафыннан үтерелгән булган. Сарай һәм аның спираль манарасы хәзерге көндә әле дә тора.

# Кашмар кипарисы
## Шулай ук карарга мөмкин

* Адур Бурзен-Миһр
* Зәрдөштлек Сарвы
* Торшиз
# Фибоначчи

* Шәхесләр порталы
* Алгебра порталы
* Математика порталы
* Фән порталы
* Тарих порталы
Леона́рдо Пиза́но (лат. Leonardo Pisano, як. 1170 ел, Пиза — як. 1250 ел, шунда ук) — Урта гасырлар Аурупасының беренче эре математигы. Фибона́ччи (Fibonacci) исеме астында билгеле.
Фибоначчиның әтисе сәүдә эшләре буенча еш кына Алжирда була. Анда ул гарәп галимнәреннән математика өйрәнә торган була. Соңрак ул Мисырда, Сүриядә, Византиядә, Сицилиядә дә була. Леонардо ислам дөньясы галимнәренең хезмәтләрен өйрәнә (әл-Хәрәзми, Әбу Камил һ.б.), гарәп тәрҗемәләре буенча борынгы грек һәм һинд математикларының хезмәтләре белән дә таныша.

# Фибоначчи
## Фиббоначчи саннары

Фиббоначчи хөрмәтенә Фиббоначчи саннары атала, бу саннар рәтендә алдагы сан элекке ике санның суммасы булып тора. Хәзерге вакытта кайбер галимнәр аны 0-дән башлана торган итеп билгелиләр, кайберәүләр 1-дән башлана торган итеп билгелиләр. Фиббоначчи саннары шулай бара: 0, 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377, 610, 987, 1597, 2584, 4181, 6765, 10946, 17711, ... Фиббоначчи саннарына туры килгән эзлеклелекләр табигатьтә очрый.
* ↑ Find A Grave — 1996.https://wikidata.org/wiki/Track:Q63056https://wikidata.org/wiki/Track:P535https://wikidata.org/wiki/Track:P2025
* ↑ Pas L. v. Genealogics — 2003.https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847326https://wikidata.org/wiki/Track:Q19847329https://wikidata.org/wiki/Track:P1819
# Үзсырлагыч винт

Үзсырлагыч винт, Саморез (рус. Самонарезающий болт) — тоташучы предметка борганда тишем урынында эчке сыр хасил итүче кендексыман һәм махсус тышкы сырлы винт. Цилиндрик өслегендә өчпочмаклы сырга ия булып, винтлардан аермалы буларак цилиндр өслеген тулы итеп япмый. Агач һәм пластик белән эшләгәндә кулланыла. Пластик өчен махсус винтларның очында калакчыклар бар.
# Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе

Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (рус. Заслуженный деятель науки Республики Татарстан, ингл. Merited Scientist of the Republic of Tatarstan) — Татарстан Республикасы дәүләт бүләге, мактаулы исемнәренең(рус.)татар. берсе. 1940 елда булдырылган. Татарстан Рәисе (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан бирелә. Бүләкләнүчеләр саны — 388 кеше (1997), 818 кеше (1.01.2015).

# Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе
## Бүләкләнү нигезе

белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче, фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсенә ия булган югары квалификацияле фәнни хезмәткәрләргә фән һәм техника, ачышлар һәм уйлап табулар өлкәсендә булган аеруча кыйммәтле хезмәтләре өчен яисә республикада аеруча күренекле фәнни-гамәли эшчәнлек алып барган өчен, фән һәм техниканың өстенлекле юнәлешләрен эшләүдәге, фәнни мәктәпләр булдырудагы, фәнни кадрлар тәрбияләүдәге һәм әзерләүдәге казанышлары өчен бирелә.

# Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе
## Ияләре

    Шулай ук карагыз: Калып:Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе һәм Төркем:Татарстанның атказанган фән эшлеклеләре.
| Ел | Исем | туу датасы | үлем датасы |
| 2010 | Искәндәр Гыйләҗев | 1958-08-31 | |
| 1940 | Мөхетдин Корбангалиев | 1873-10-26 1873-11-07 | 1941-06-03 |
| | Радик Сибәгатов | 1934-05-29 | 2005-05-06 |
| | Тәлгать Галиуллин | 1938-07-22 | |
| | Хатыйп Миңнегулов | 1939-05-12 | |
| | Илдус Хәйбуллин | 1937-10-11 | 2007-02-23 |
| 2007 | Фәрит Җәлалов | 1951-04-11 | |
| | Марсель Бакиров | 1933-12-10 | |
| 1999 | Әнвәр Хәйри | 1947 | 2014-07-20 |
| | Рафаил Хәким | 1947-02-12 | |
| 1964 | Хәмит Ярми | 1904-05-05 | 1981-10-30 |
| 1986 | Саре Абдуллина | 1929-01-18 | |
| | Фоат Галимуллин | 1941-03-21 | |
| 2001 | Любовь Зенитова | 1943-09-13 | |
| | Юри Игнатьев | 1947-08-04 | |
| | Равис Госманов | 1940-09-09 | |
| 1996 | Ирныс Ионов | 1936-12-21 | |
| 1965 | Хөсәен Гыйззәтуллин | 1910-09-19 | 1980-06-22 |
| 2012 | Рәис Шәйхелисламов | 1951-10-24 | |
| | Ефим Бушканец | 1922-11-12 | 1988-11-16 |
| | Юрий Гортышов | 1946-10-17 | |
| 2018 | Рөстәм Равилев | 1963-09-28 | |
| 1968 | Мидхәт Фәйзуллин (1908) | 1908-04-19 | 1990-05-08 |
| 1995 | Әхәт Салихов (1938) | | |
| | Искәндәр Измайлов | 1960-12-12 | |
| | Юрий Смыков | 1931-07-06 | 2015-03-18 |
| | Исаак Оксман | 1892-06-24 | 1978-05-16 |
| | Андрей Карасик | 1963-09-30 | |
| | Рафаил Шәйдуллин | 1960-03-30 | |
| | Рифат Корбанов | 1951-10-01 | |
| | Дмитрий Таюрский | 1963-11-23 | |
| | Рәмиев Зөфәр Зәйни улы | 1938-07-25 | |
| 2018 | Әлфия Галләмова | 1955-11-09 | |
| 2016 | Роза Әхмәдиева | 1979-08-13 | |
| 2009 | Галина Айдарова | 1947-07-19 | |
| 2005 | Данис Нургалиев | 1956-09-01 | |
| 2008 | Гомәр Сабирҗанов | 1933-04-20 | |
| 1999 | Равил Әмирхан | 1946-01-09 | 2006-09-02 |
# Чәчкә (халык бию ансамбле)

«Чәчкә» ― Татарстанның Кукмара районы Зур Сәрдек мәктәбендә 1982 елда оешкан бию ансамбле, 1997 елдан «халык бию ансамбле».

# Чәчкә (халык бию ансамбле)
## Тарих

Зур Сәрдек мәктәбе директоры, РФнең атказанган укытучысы, сәнгатькә мөкиббән Закирҗан Ибраһим улы Сабитовның хәер-фатыйхасы белән мәктәпкә татар теле укытырга килгән Зөмәрә Нихат кызы Фәйзрахманова 1982 елда бию ансамбле оештыра. Ансамбльгә «Чәчкә» дип исем кушыла. Кыска гына вакыт эчендә Зөмәрә Нихат кызы ансамбльне Казан шәһәре сәхнәләрендә чыгыш ясардай бай репертуарлы итә. Зөмәрә ханымнан соң ансамбльне Гөлсинә Азат кызы Арсланова җитәкли. Осталыкны, репертуарны баетып, «Чәчкә»леләр һәр тамашаның матур бизәге булып чыгыш ясыйлар. Ансамбльне яшәтү өчен Гөлсинә Азат кызы бар тырышлыгын куеп эшли. Ансамбль биючеләренә чын сәхнә костюмнарын мәктәп директоры Сабитов З. И. тектерә, сыйфатлы читекләр кайтартыла. 1997 елда ансамбльгә «Халык бию ансамбле» статусы бирелә. Шушы елдан ансамбльнең җитәкчесе булып, Алабуга мәдәният училищесының хореография бүлеген тәмамлаган Гомәрова Альмира Данил кызы эшли башлый. Ул еллардан бирле ансамбльдә биеп киткән егет-кызларның санына чыгарлык түгел, чөнки ел саен ансамбльдә 70-80 бала бию сәнгате серләренә өйрәнә.
Халыкара фестивальләрдә чыгыш ясап, ЮНЕСКО дипломына лаек «Чәчкә» халык бию ансамбле Россиянең кайсы төбәкләрендә генә булмады икән! Федераль сабантуйларда Кукмара муниципаль районы катнашкан мәйданда мәртәбәле кунакларга капка ачучы һәрвакыт ― «Чәчкә»леләр!
Ансамбльнең алыштыргысыз җитәкчесе Альмира Данил кызы «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе иясе, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.

# Чәчкә (халык бию ансамбле)
## Җитәкчеләр

* Зөмәрә Нихат кызы Фәйзрахманова
* Гөлсинә Азат кызы Арсланова
* Альмира Данил кызы Гомәрова
# Мөнирә (мәчет, Уфа)

«Мөнирә» мәчете (баш. «Мөнирә» мәсете) ― Башкортстан башкаласы Уфа шәһәренең Ленин районы Нижегородка торак районында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). Башкортстан мөселманнары Диния нәзарәтенә керүче «Мөнирә» җирле ислам оешмасы карамагында. «Мөнирә» мәчете – Уфа шәһәренең бу өлешендә бердәнбер мәчет.

# Мөнирә (мәчет, Уфа)
## Тарих

Озын күл (Нижегородка күле) яр буенда төзелгән. «Мөнирә» мәчете «Уфа мөселман хатын-кызлары җәмгыяте» җирле иҗтимагый оешмасы рәисе шәхси эшмәкәр Мөнирә Ләбиб кызы Байгилдинаның шәхси акчасына төзелгән. Авариядән соң, ул үзенә җәмгыять файдасына игелекле гамәлләр кылырга сүз бирә. «Мөнирә» мәчете бюджеты 30 млн. сум тәшкил иткән.
Мәчет бинасы 100 кешегә исәпләнгән. Мәчет проектының авторы – Үзәк диния нәзарәтенең җәмигъ мәчете Лалә-Тюльпанның архитекторы булган, Салават Юлаев премиясе лауреаты (1998) Вәкил Вәгыйз улы Дәүләтшин(башк.)татар..
Мәчет төзелеше 2002 елда башланган һәм 2011 елда тәмамланган.
Мәчетне ачу тантанасы 2011 елның 10 июнендә булган. Ачылу тантанасында мәчет мәхәлләсе һәм «Уфаның мөселман хатын-кызлары җәмгыяте» әгъзалары катнашкан.
Ислам бәйрәмнәре көннәрендә биредә Нижегородка мөселманнары җыела. Мәчеттә ислам нигезләре буенча лекцияләр укыйлар, шулай ук кул эшләренә һәм кулинариягә өйрәтәләр. Мәчеттә модельерлар шәригать кануннары буенча тегелгән киемнәр күрсәтә.
«Урал» хәйрия фонды(башк.)татар. ярдәме белән Мөнирә мәчете янында балалар ялын оештыру өчен спорт (хоккей) мәйданчыгы төзелгән.
Имам-хатыйб – Нәҗип улы Морат хәзрәт Локманов.
# Хумуши

Хумуши (чуаш. Хӑмӑш, рус. Хумуши) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Хумуши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Хумуши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 242 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (96%) алып тора.
# Лашувка

Лашувка — Польшаның Мазовия воеводалыгы Козенице гминасында урнашкан авыл.

# Лашувка
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ле Пяне (Лука)

Ле Пяне — Италиянең Тоскана төбәге Вилла-Коллемандина өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Пяне (Лука)
## Географиясе

Ле Пяне Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Пяне (Лука)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ильнетур

Ильнетур (чирм. Элнеттÿр, рус. Ильнетуры) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.

# Ильнетур
## Сәгать поясы

Ильнетур Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Ильнетур
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (92,6%), руслар (6,8%).
# Юлдаш (газета, Саранск)

Юлдаш — Мордовия татарларының тормышын күзәтүче русча-татарча атналык дәүләт иҗтимагый сәяси газетасы. Мордовия республикасы башкаласы Саранск шәһәрендә чыга. 2024 елда атна саен чыгып Мордовия буйлап кына таратыла (8 бит, индексы ПР729).

# Юлдаш (газета, Саранск)
## Сыйфатлама

1997 елда Мордовия татарлары берлеге «Якташлар» карары белән Татар газетасы чыга башлый. Мөхәррире һәм нашире — Ирек Биккинин. Газетаның матди ягы нык түгел, даими чыгу булмаган. 2003-2004 елларда газета электрон версиягә генә кала.
2005 елның 19 апрелендә Мордовия хөкүмәте «Юлдаш» газетасын оештыра. Беренче баш мөхәрире — журналист Альмира Габунова (1946). 2011 елда аны Мордовия халык язучысы, русча шигырь язучы Камил Абидулла улы Тангалычев алыштыра (9.09.2011). Журналистлар коллективының төшен Эльвира Байбекова, Альбина Давыдова, укытучыларның белемен күтәрү институтының методисты Найлә Насыйрова тәшкил итәләр.

# Юлдаш (газета, Саранск)
## Структура

«Юлдаш» газетасы дәүләт бюджет учреждениесенең (16.12.2011) юридик нигезләүчесе — РФ субъекты Мордовия республикасының башлыгы администрациясе булып тора. Офислары Саранскның Советская урамы 22 нче йортта урнаша.
2012 елдан гәзитнең электрон версиясе чыгарыла. Анда кәгазь версиянең материаллары даими эленә.
# Имәле (Канаш районы)

Имәле (чуаш. Имель, рус. Имелево ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429313. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216884004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700003200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Имәле (Канаш районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 176 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Вотланы (Кызыл Армия районы)

Вотланы (чуаш. Вутлан, рус. Вотланы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Вотланы (Кызыл Армия районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Вотланы (Кызыл Армия районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 198 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Чепкас-Никольское

Чепкас-Никольское (чуаш. Анат Чаткас, рус. Чепкас-Никольское ) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.

# Чепкас-Никольское
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 609 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Видесючь

Видесючь (чуаш. Витеҫуч, рус. Видесючь) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Видесючь
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Видесючь
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 71 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Түбән Бүртле-Шигали

Түбән Бүртле-Шигали (чуаш. Йӳҫ Шӑхаль, рус. Нижние Бюртли-Шигали) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.

# Түбән Бүртле-Шигали
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Түбән Бүртле-Шигали
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 416 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.