yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вилаҗо Арҗентина (Римини)

Вилаҗо Арҗентина — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Мизано-Адриатико өязендә урнашкан торак пункт.

# Вилаҗо Арҗентина (Римини)
## Географиясе

Вилаҗо Арҗентина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Вилаҗо Арҗентина (Римини)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Аль-Баттани (ай кратеры)

Аль-Баттани (лат. Albategnius) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 131 км булган кратер.

# Аль-Баттани (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Аль-Баттани (850—929) хөрмәтенә бирелә.

# Аль-Баттани (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Адмираллык кантурының кече бинасы (Казан)

Адмираллык кантурының кече бинасы — Казанның Зур Кызыл һәм Япиев урамнары кисешкән урында урнашкан, XVIII гасырда төзелгән ике катлы бина.
# Мирославице (Түбән Силезия воеводалыгы)

Мирославице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Собутка гминасында урнашкан авыл.

# Мирославице (Түбән Силезия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (6767) Ширвиндт

(6767) Ширвиндт (лат. Shirvindt) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6767) Ширвиндт
## Тарихы

1983 елның 6 гыйнварында Карачкина Л. Г. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 AA3» саналган.
# Куртбагы (Арсуз)

Куртбагы (төр. Kurtbağı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Арсуз илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мейс-Лик (Кентукки)

һәм
Мейс-Лик — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Мейс-Лик (Кентукки)
## Географиясе

Мейс-Лик халык санын алу урыны мәйданы — 1,659108 км², 1,659111 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 883 Фут биеклектә урнашкан.
# Нузье

Нузье (фр. Nouziers) — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
# Сукоради (Млада Болеслав)

Сукоради (чех. Sukorady) — Чехиянең Урта Чехия крае Млада-Болеслав һәм Млада-Болеслав районында урнашкан авыл.

# Сукоради (Млада Болеслав)
## Географиясе

Мәйданы — 5,436089 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 222 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Сукоради (Млада Болеслав)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Сукоради (Млада Болеслав)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Сукоради (Млада Болеслав)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 385 |
| 1880 | 367 |
| 1890 | 386 |
| 1900 | 375 |
| 1910 | 399 |
| 1921 | 417 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 442 |
| 1950 | 362 |
| 1961 | 345 |
| 1970 | 331 |
| 1980 | 273 |
| 1991 | 238 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 270 |
| 2014 | 355 |
| 2016 | 365 |
| 2017 | 364 |
| 2018 | 368 |
| 2019 | 372 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 365 |
| 2021 | 372 |
| 2021 | 380 |
| 2022 | 362 |
| 2023 | 397 |
| 2024 | 387 |
# Филадельфия (Италия)

Филадельфия — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. Вибо-Валентия провинциясе составына керә.

# Филадельфия (Италия)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 570 метр биеклектә урнашкан. Полия, Якурсо, Франкавилла-Анджитола һәм Куринга коммуналары белән чиктәш.
# Кучумовщина

Кучумовщина (рус. Кучумовщина) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.

# Кучумовщина
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Кучумовщина
## Сәгать поясы

Кучумовщина Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кучумовщина
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# NGC 1410

NGC 1410 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1410
## Тарихы

Әлеге галактика 1855 елда инглиз астрономы Уильям Парсонс, 3-й граф Росс тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см (72 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ракзен

Ракзен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Ракзен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 1,98 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 311 метр биеклектә урнашкан.
# Милостя

Милостя — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Слетиоара (коммуна, Вилча) коммунасына карый.

# Милостя
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Вулф (округ, Кентукки)

Вулф — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кэмптон шәһәре.

# Вулф (округ, Кентукки)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1860 елда оештырыла.

# Вулф (округ, Кентукки)
## Территориясе

Округ мәйданы 578 км² тәшкил итә.
# Сант'Анҗело (Арецо)

Сант'Анҗело — Италиянең Тоскана төбәге Кортона өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Анҗело (Арецо)
## Географиясе

Сант'Анҗело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сант'Анҗело (Арецо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сан-Никола-ла-Страда

Сан-Никола-ла-Страда — Италиянең Кампания төбәгендә урнашкан коммуна. Казерта провинциясе составына керә.

# Сан-Никола-ла-Страда
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 58 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Казаджове, Казерта, Рекале, Сан-Марко-Эванджелиста, Каподризе, Марчанизе һәм Маддалони коммуналары белән чиктәш.
# Кампизиго ди Сопра (Кремона)

Кампизиго ди Сопра — Италиянең Ломбардия төбәге Капральба өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампизиго ди Сопра (Кремона)
## Географиясе

Кампизиго ди Сопра Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Кампизиго ди Сопра (Кремона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Корбера-де-Льобрегат

Корбера-де-Льобрегат (кат. Corbera de Llobregat) — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Корбера-де-Льобрегат
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 18,4 ± 0,1 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 342 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Спасская (Суна районы)

Спасская (рус. Спасская) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.

# Спасская (Суна районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Спасская (Суна районы)
## Сәгать поясы

Спасская (Суна районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Спасская (Суна районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Пибланж

Пибланж (фр. Piblange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.

# Пибланж
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,59 км².
# (11027) Астафьев

(11027) Астафьев — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11027) Астафьев
## Тарихы

1986 елның 7 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 RX5» саналган.
# Блек-Рок (Арканзас)

Блек-Рок — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Блек-Рок (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 8,653573 км², 8,653561 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 95 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Павлова (Переворский повяты)

Павлова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Адамувка гминасында урнашкан авыл.

# Павлова (Переворский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Xuan Karlos I

Xuan Karlos I (ispança Juan Carlos I de Borbón y Borbón-Dos Sicilias, 1938, Rim) - İspaniä patşası (korole) 1975 yılnıñ 22 noyäberennän. İspaniä däwläteneñ başlığı häm qorallı köçlär Yuğarı särğäskäre. General-kapitan (1975).

# Xuan Karlos I
## Tärcemäi xäl

1938 yılda Rim şähärendä tuğan.
1954 yılda San-İsido Madrid institutı bakalavrı.
1961 Komplutens Madrid Universitetın tämamlıy.
1962 yılda grek patşabikäse Sofiä belän öylänüe.
1975 yılda tac kiü.
1978 yılda yaña konstitutsiä buyınça referendumı näticäsendä İspaniädä parlament monarxiäse urnaştırıla.
1981 yılda - fetnäne bastıru.
Xuan Karlos Franko diktaturasınnan demokratik tärtipkä küçeşne tä'min itä, frankist tärtiben qaytaru omtılışlarına qomaçawlıy.

# Xuan Karlos I
## Ğailä

Öç balası bar: infantalar Yelena, Kristina häm şahzadä Filippe.
# Болегоштьска Лгота

Болегоштьска Лгота (чех. Bolehošťská Lhota) — Чехиянең Кралове Градец крае Болегошть районында урнашкан авыл.

# Болегоштьска Лгота
## Географиясе

Мәйданы — 4,371 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Болегоштьска Лгота
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Болегоштьска Лгота
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Болегоштьска Лгота
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 277 |
| 1880 | 316 |
| 1890 | 305 |
| 1900 | 294 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 266 |
| 1921 | 247 |
| 1930 | 253 |
| 1950 | 198 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 189 |
| 1970 | 165 |
| 1980 | 156 |
| 1991 | 144 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 129 |
| 2011 | 123 |
| 2021 | 120 |
# Вилемовец

Вилемовец (чех. Vilémovec) — Чехиянең Высочина крае Липнице-над-Сазавоу районында урнашкан авыл.

# Вилемовец
## Географиясе

Мәйданы — 1,638 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Вилемовец
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Вилемовец
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Вилемовец
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 124 |
| 1880 | 148 |
| 1890 | 128 |
| 1900 | 134 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 162 |
| 1921 | 161 |
| 1930 | 149 |
| 1950 | 126 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 103 |
| 1970 | 102 |
| 1980 | 79 |
| 1991 | 46 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 36 |
| 2011 | 32 |
| 2021 | 32 |
# Йигыйтлер (Демирҗи)

Йигыйтлер (төр. Yiğitler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Демирҗи илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Векаря (Горж)

Векаря — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. Денешть (коммуна, Горж) коммунасына карый.

# Векаря (Горж)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Челната

Челната — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. Хусничоара (коммуна) коммунасына карый.

# Челната
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Пуассон (ай кратеры)

Пуассон (лат. Poisson) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 41 км булган кратер.

# Пуассон (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Симеон Дени Пуассон (1781—1840) хөрмәтенә бирелә.

# Пуассон (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Дөячелек

Дөячелек — терлекчелекнең дөяләр үрчетү белән шөгелләнүче өлкәсе. Аеручы чүлләр, далалар өстенлек иткән илләргә хас хуҗалык төре. Дөячелек продуктлары булып сөт, ит, йон тора. Дөя, шулай ук, транспорт һәм йөк ташучы ролләрен дә үти.
1997 елда җирдә 19,63 млн дөя исәпләнгән. Шул исәптән, Сомалида 6,1 млн, Суданда 3,1 млн баш. Миллиоонан артык дөя тагы Һиндстанда, Мавританияда, Пакистанда, Эфиопиядә саналган.
Урта Азия һәм Казакъстан, Россия далаларында 3 токымлы ике өркәчле:
* калмык,
* казакъ,
* монгол
һәм бер өркәчле арван токымлы дөяләр үрчетәләр.
# Шчэрбишки

Шчэрбишки (белар. Шчэрбішкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Шчэрбишки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Дебика (коммуна)

Дебика — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.

# Дебика (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 50,25 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 334 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Дебика, Луна-де-Жос һәм Пиглиша авыллары урнашкан.
# Урал (Зәй районы)

Урал (рус. Урал) – Татарстан АССР Зәй районы Александр Бистәсе авыл советына караган, 1983 елда юкка чыккан торак пункт (авыл).

# Урал (Зәй районы)
## География

Авыл Урман Зәе (Ирнә) елгасының сулъяк кушылдыгы булган Урал инеше ярында, Зәй — Александр Бистәсе — Бохарай автомобиль юлыннан 4 км эчтәрәк, Зәй тимер юл станциясеннән 16 км ераклыкта урнашкан. Координаталары: киңлек 55.204256, озынлык 52.086225.
Почта индексы — 423503.

# Урал (Зәй районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.8 °C | 4.3 °C | 13.3 °C | 18.6 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 12 °C | 4.2 °C | -5.1 °C | -10.5 °C | 3.9 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

# Урал (Зәй районы)
## Демография

Төп халык – руслар.

# Урал (Зәй районы)
## Тарих

Яңа торак пункт 1926 елда Александр Бистәсе авылыннан аерылып чыккан крестьяннар тарафыннан нигезләнгән.
Күмәк хуҗалыклар төзелә башлагач, авылда 1930—1931 елларда «Урал» авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла. Артельгә 22 хуҗалык берләшә, аларга 300 га авыл хуҗалыгы җире, шул исәптән 234 га сөрүлек җирләр бүленеп бирелә.
Бөек Ватан сугышы фронтларына (1941—1945 еллар) авылдан киткән 22 кеше әйләнеп кайтмаган (һәлак булган яки хәбәрсез югалган).
1930 елдан авыл Акташ районына, 1948 елдан Зәй районына, 1963 елдан Чаллы районына, 1986 елдан Зәй районына караган.
1950 елда, колхозларны эреләндерүнең беренче дулкынында, 4 күмәк хуҗалыктан – «Новая жизнь», «Пролетарий» (Александр Бистәсе), «Красный Яр» (Красный Яр), «Урал» (Урал) бер эреләндерелгән колхоз – «Кызыл партизан» (үзәге Александр Бистәсе) төзелә.
1951 елда, укучы балалар саны азаю сәбәпле, авылдагы башлангыч мәктәп ябыла.
1958 елда «Кызыл партиза»н колхозына «2нче бишьеллык» (Киселевка) һәм «3нче бишьеллык» (Просвет) колхозлары кушыла.
1970 елда «Кызыл партизан» колхозы шул ук исемдәге совхоз итеп үзгәртеп корыла. Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, авыл халкы тарала башлый. Авыл кешеләренең күпчелеге Зәй шәһәренә китеп төпләнә. Бер өлеше кире Александр Бистәсенә әйләнеп кайта, бер өлеше якындагы шәһәрләргә, шул исәптән Түбән Камага, Әлмәткә һ. б. күчеп китә.
1983 елда авыл яшәүдән туктый .
# Ардат (Күгәрчен районы)

Ардат — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 186 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453346, ОКАТО коды — 80238845002.

# Ардат (Күгәрчен районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:

# Ардат (Күгәрчен районы)
## Танылган шәхесләр

* Иван Буянов (1926-1976), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
# Невьяно-дельи-Ардуини

Невьяно-дельи-Ардуини — Италиянең Эмилия-Романья төбәгендә урнашкан коммуна. Парма провинциясе составына керә.

# Невьяно-дельи-Ардуини
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 517 метр биеклектә урнашкан. Каносса, Лангирано, Лезиньяно-де'-Баньй, Тиццано-Валь-Парма, Ветто, Паланцано һәм Траверсетоло коммуналары белән чиктәш.
# Николай Катанов

Николай Федор улы Катанов — күренекле төрки халыклар белгече.

# Николай Катанов
## Тормыш юлы һәм эшчәнлеге

Николай Катанов 1862 елның 6(18) маенда Енисей кушылдыгы Абаканның сул ярында урнашкан Аскиз авылыннан 17 км ераклыктагы Изюм дигән даладагы җирдә хакас гаиләсендә туа. 1869-1876 елларда ул Аскиздагы училищеда укый, ә 1876 елда Красноярскидагы гимназиягә укырга керә, аны 1884 елда алтын медаль белән тәмамлый. 1884-1888 елларда ул – Санкт-Петербург университетының көнчыгыш факультеты студенты. 1888-1892 елларда Катанов Фәннәр академиясенең Себердә, Монголиядә, Кытай Төркестанында үткәргән фәнни экспедициясендә катнаша, төрки халыкларның тормыш-көнкүрешен гореф-гадәтләрен, телен, авыз иҗатын өйрәнә. 1893 елның ахырында ул төрки-татар теле магистры дәрәҗәсенә имтихан бирә һәм Казан университетының төрки-татар теле кафедрасына гадәттән тыш профессор итеп билгеләнә. 1894 елның 29 гыйнварында ул “Төрки-татар кабиләләренә этнографик күзәтү” дигән кереш лекциясен укый.
1903 елда Н. Катанов “Урянхай телен фәнни тикшерү тәҗрибәсе” дигән темага докторлык диссертациясен яклый. 1907 елда Казан университеты аңа, диссертация якламыйча гына, икенче докторлык дәрәҗәсе бирү турында карар чыгара. 1911 елда Катанов Казан рухани академиясенә эшкә күчә, анда ул татар теле укыта. 1917 елгы инкыйлабыннан соң Катановның эшчәнлеге Казан университетында үтә.
Казанда эшли башлау белән Н. Катанов Көнчыгышны өйрәнүче зур галим буларак таныла. Ул 28 ел дәвамында (1894-1922) Казан университетының Археология, тарих һәм этнография җәмгыятендә хакыйкый әгъза булып тора, шуның 16 елын (1898-1914) аның рәисе, ике ел (1896-1898) сәркатип була. Шулай ук “Җәмгыять” чыгара торган “Хәбәрләр”нең редакторы вазифасын да үти. Аның Көнчыгыш басмаларына библиографик, аннотацияле күзәтүләре җыентык һәм журналларда һәрдаим басылып тора. Ул “Җәмгыять”нең гомуми җыелышларында дистәләгән докладлар белән чыгыш ясый, “Хәбәрләр”дә 130 мәкалә бастыра; алар төрки халыкларның килеп чыгышы, теле, нумизматика, исламны өйрәнүгә багышланган. Ул җирле төбәкнең тарихи үткәне – борынгы Болгар дәүләте, Казан ханлыгы һәм Казан шәһәре буенча да шөгыльләнә. Ул археологик казынулар алып барганда табылган мөселман акчаларын, болгар эпиграфик һәйкәлләрен, материал культура әйберләрен өйрәнә.
Н. Катанов зур җәмәгать эше алып бара, педагогика, гыйлем, китап басу, редакторлык, тәрҗемә өлкәсендә зур эшчәнлек күрсәтә. Ул китап, музей белгече, библиограф һәм журналист, географ һәм сәяхәтче булган.
Н. Катанов хезмәтләре үзе исән вакытта ук олы бәягә лаек була һәм ул бик күп җәмгыятьләрнең хакыйкый әгъзасы була.
Н. Ф. Катанов 1922 елның 10 мартында Казан шәһәрендә вафат була.

# Николай Катанов
## Хәтер

2005 елда Казанның Вахитов районындагы урамга Николай Катанов тыкрыгы исеме бирелгән.
# Скелетон

Скелетон (ингл. skeleton, грекчадан – скелет, каркас) — бозлы улактан зур тизлектә чана шуу. Чана спортыннан аермалы буларак, спортчы чанада гәүдәсен башы белән алга таба йөзтүбән урнаша, аяклары белән боздан этенеп, чанасының юнәлешен үзгәртә.
Аның тарихы Канада индеецларына барып тоташа. Аларда агач тобогган исемле агач чаналар киң таралган. Америка халкы чанага этләр җигеп, яки кул белән тартып йөкләр ташыган. Кайвакытта аларны таудан төшү өчен дә файдаланалар. XIX гасыр уртасыннан андый чанадан төшү ярышлары оештыррыла башлый. Спортчы шуганда чана өстенә йөзтүбән ята, чананы уңга-сулга борыр өчен аякларына беркетелгән тырнакларны куллана. 1913 елда Халыкара тобогган ассоциациясе оештырыла. 1914 елда беренче Европа чемпионаты уздырыла. Россия спортчылары беренче тапкыр 1994 елда Инсбрук һәм Санкт-Морицта уздырылган дөнья кубогында чыгыш ясыйлар. Скелетонның тизлеге сәгатенә 130 чакрымга барып җитә. Бобслей һәм чана спорты арасында иң куркыныч спорт төре санала.
Скелетон чанасының нигезе яссы рам һәм аның астына трассадан шуу өчен беркетелгән ике металл тимераяктан гыйбарәт. Рам өстенә тотынып төшү өчен ике тоткыч беркетелгән. Рамның ян-яклары спортчыны текә борылышлар вакытында бәрелүдән саклаучы бамперлар белән җиһазландырылган.
# Гиневичав Груд

Гиневичав Груд (белар. Гіневічаў Груд) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Мазырский районында урнашкан авыл.

# Гиневичав Груд
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Вя деле Парти (Перуҗа)

Вя деле Парти — Италиянең Умбрия төбәге Паникале өязендә урнашкан торак пункт.

# Вя деле Парти (Перуҗа)
## Географиясе

Вя деле Парти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Вя деле Парти (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Серито де лос Арельяно (Санта Круз де Хувентино Росас)

Серито де лос Арельяно — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Санта-Крус-де-Хувентино-Росас муниципалитеты составына керә.

# Серито де лос Арельяно (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Географиясе

Серито де лос Арельяно Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Серито де лос Арельяно (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Серито де лос Арельяно (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# (6439) Тироль

(6439) Тироль (лат. Tirol) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6439) Тироль
## Тарихы

1988 елның 13 февралендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CV» саналган.
# Бабасырлар

Бабасырла́р (Enterobius) - йомры паразит суалчаннар ыругы. Гәүдәсе орчыксыман, ак төстә. Ана затларның озынлыгы - 12 мм, ата затларныкы 5 мм га җитә. Кеше һәм приматлар эчәгесе паразиты. 20 төре билгеле. Русиядә, шулай ук Татарстанда бер төре - балалар бабасыры (E. vermicularis) киң таралган. Үсеше арадаштан хуҗалардан башка үтә. Ана зат 5 тән алып 17 меңгә кадәр йомырка (озынлыгы якынча 0,05 мм) сала, алар 4-6 сәгать эчендә җитлегәләр. Тышкы мохиттә 3 атнага якын яшәргә сәләтле. Кеше инвазион йомыркалар йотып зарарлана; нечкә эчәктә тишелеп чыккан личинкалар юан эчәк башланган урынга күчәләр һәм 2 атнадан соң җенси яктан җитлегәләр. Җитлеккән ана затлар арт юлдан чыга һәм аның тирәли йомырка салып калдырып үлә. Бабасырлар 1 айдан артык яшәми, энтеробиоз авыруын китереп чыгара. Тормыш циклының гадилеге, зарарлануның һәм кешенең кабат үз-үзен зарарлауның җиңеллеге аркасында авыру озакка сузыла һәм хроник төс ала.
# Степное (Шортанды районы)

Степное (каз. Степное) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Степное (Шортанды районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Шәмсуаров

Шәмсуаров — фамилия.
* Азат Шәмсуаров, «Лукойл» ААҖ вице-президенты.
* Раил Шәмсуаров (1987), Камал театры актеры, ТР атказанган артисты.
* Таһир Шәмсуаров (1954), шагыйрь, педагог, С. Сөләйманова, Ш. Бикчурин премияләре лауреаты.
# Тромбас

Тромбас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.

# Тромбас
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 799,123 км².
# (16476) 1990 QU4

(16476) 1990 QU4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16476) 1990 QU4
## Тарихы

1990 елның 24 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QU4» саналган.
# Виндзор (округ Шелби, Иллинойс)

Виндзор — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.

# Виндзор (округ Шелби, Иллинойс)
## Тарихы

Виндзор шәһәре елда нигезләнгән.

# Виндзор (округ Шелби, Иллинойс)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,631811 км², 1,631808 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 707 Фут биеклектә урнашкан.