yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Анатолий Музыкантов

Музыкантов Анатолий Николаевич (26 гыйнвар 1950) — ССРБ һәм Россия мәдәният хезмәткәре, биюче, педагог һәм балетмейстер.

# Анатолий Музыкантов
## Биографиясе

Анатолий Николаевич Музыкантов 1950 елның 26 гыйнварында Татар АССР-ының Чүпрәле районы Кече Үби авылында туган. Чуаш шагыйрәсе Н. Игнатьеваның агасы һәм В. И. Музыкантованың ире.
1978 елда Казан дәүләт мәдәният институтын тәмамлый, аннары 1978-1980 елларда Чуаш дәүләт җыр һәм бию ансамблендә балет артисты булып эшли.
1980 елда Анатолий Музыкантов Чебоксар сәнәгать тракторлары заводының Мәдәният йорты базасында «Сувар» халык бию ансамблен оештыра, аның җитәкчесе була. 1983 елда ансамбльгә «халык» исеме бирелә. Бераз вакыттан соң А.Н. Музыкантов Чуаш дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтында укыта.
2020 елның 30 гыйнварында халык иҗатының Җөмһүрият үзәге «Трактор төзүчеләр Мәдәният йортының» зур залында Чуашстан Республикасы һәм Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре Анатолий Николаевич Музыкантовның 70 яшенә багышланган «Музыкантов чакыра...» юбилей кичәсе үтә.

# Анатолий Музыкантов
## Казанышлары

Чуаш АССР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре (1988), Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (1994). 2002 елда иң яхшы балетмейстер буларак «Алтын саз» премиясенә лаек була. «Халык бейеуе» номинациясендә Россия Федерациясе Мәдәният министрлыгының «Россия рухы» премиясе лауреаты, Чуашстан һәм Идел буе үзешчән ансамблләре өчен чын мәгъәнәсендәге остаханәгә әверелгән коллективны булдырганы өчен (2003). «Чуашстан алдындагы хезмәтләре өчен» орден медале белән бүләкләнә (2010).
# Начар Үби

Начар Үби (чуаш. Красномайск, рус. Красномайск) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

# Начар Үби
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Начар Үби
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 546 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.

# Начар Үби
## Шәхесләр

* Фәридә Фәйзуллина, җырчы, ЧР атказанган мәдәният хезмәткәре.
# Перу-Пиньейру

Перу-Пиньейру — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Almargem do Bispo, Pêro Pinheiro e Montelavar муниципалитетына карый.

# Перу-Пиньейру
## Географиясе

Мәйданы — .
# Урта Ядыкбеляк

Урта Ядыкбеләк (чирм. Оскансола, рус. Средний Ядыкбеләк) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Урта Ядыкбеляк
## Сәгать поясы

Урта Ядыкбеляк Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Урта Ядыкбеляк
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Пиаш (Монсан)

Пиаш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Монсан муниципалитетына карый.

# Пиаш (Монсан)
## Географиясе

Мәйданы — 10,04 км².
# Байсубино

Байсубино (чуаш. Пайсубин, рус. Байсубино) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Байсубино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Байсубино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 211 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Волга (Шөмерле районы)

Волга (чуаш. Атăл, рус. Волга ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429102. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250830003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900000800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Волга (Шөмерле районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 148 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,93%).
# Ле Перле (Казерта)

Ле Перле — Италиянең Кампания төбәге Сесса-Аурунка өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Перле (Казерта)
## Географиясе

Ле Перле Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Ле Перле (Казерта)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Талас өлкәсе

Талас өлкәсе (кырг. Талас облусу, рус. Таласская область) — Кыргызстан составына керүче өлкә.
Административ үзәк — Талас шәһәре.

# Талас өлкәсе
## Халык

Милли состав (2009): кыргызлар - 91,9%, көрдләр - 2,5%, урыслар - 1,9%, казакълар - 1,3%.

# Талас өлкәсе
## Административ бүленеш

Талас өлкәсе составына 4 район керә.
# Алигөр (Суруч)

Алигөр (төр. Aligör) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Суруч илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мөхәммәтҗанов

Мөхәммәтҗанов — татар фамилиясе. Гарәп теленнән кергән «Мөхәммәт»/«Мөхәммәтҗан» исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Әкълим Мөхәммәтҗанов (1930—2004), «Татнефть» җитәкчесе (1980—1990), ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1989).
* Бәдретдин Мөхәммәтҗанов (Бәдрүш Мокамай) (1909—1944), шагыйрь.
* Леонард Мөхәммәтҗанов (1941—2019), туплы һәм чирәмдәге хоккейчы (капкачы).
* Мансур Мөхәммәтҗанов (1936), тарих фәннәре докторы (1980), профессор (1994).
* Миңлекасыйм Мөхәммәтҗанов (19—?), Дан ордены тулы кавалеры (1944, 1945, 1946).
* Гайнан Мөхәммәтҗанов (1940—2003), журналист.
* Гани Мөхәммәтҗанов (1944), генерал-майор (1989).
* Рәүфәл Мөхәммәтҗанов (1949), Татар опера һәм балет театры директоры (1981 елдан).
* Ринат Мөхәммәтҗанов (1952—2014), табиб, балалар хирургы, РФ атказанган табибы (1994).
* Риф Мөхәммәтҗанов (1939—1996), фольклорчы-галим.
* Фәннүр Мөхәммәтҗанов (1992), Камал театры актеры (2012 елдан). Татарстанның атказанган артисты (2022).
* Шакир Мөхәммәтҗанов (1900—1972), рәссам.
* Шакирҗан Мөхәммәтҗанов (Александр Матросов) (1924—1943), Советлар Берлеге каһарманы (1943).

# Мөхәммәтҗанов
## Мөхәммәтҗанова

* Гүзәл Мөхәммәтҗанова (1938—2013), ректор, педагогика фәннәре докторы (1988), профессор (1990), РСФСР атказанган укытучысы (1987).
* Зифа Мөхәммәтҗанова, рәссам.
* Легия Мөхәммәтҗанова (1935), Казан дары заводы эшчесе, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
* Лилия Мөхәммәтҗанова (1973), филология фәннәре докторы, Шәйхи Маннур премиясе лауреаты.
* Флёра Мөхәммәтҗанова, ТИСБИ проректоры (2014).
# Мирсалих Бикчурин

Мирсалих Бикчурин – Русия дәүләт хезмәтендәге тылмач, шәркыятьче-галим, җәмәгать эшлеклесе. Хезмәттә хакыйкый дәүләт киңәшчесе званиесенә кадәр күтәрелә.

# Мирсалих Бикчурин
## Чыгышы һәм тәрҗемәи хәле

Мирсалих Мирсәлим улы Бикчурин 1820 елда Стәрлебаш авылында туа. Русия дәүләт хезмәтендә торучы Касыймнан чыгышлы татар морзалары нәселеннән. Атасының абыйсы Миндияр Бикчурин (1735 – 1821) Ырынбур чик буе комиссиясендә хезмәт итеп, Рус дәүләтенең миссиясе буенча казакъ ханнары һәм Бохара әмире арасына илчелек итә. Атасы Мирсәлим Бикчурин Ырынбур таможнясында пакгауз инспекторы булып эшли.
Мирсалихның Бәйрәкә мәдрәсәсендә укуы мәгълүм. 1838 елда Ырынбурдагы Неплюев хәрби училищесен тәмамлагач, Ырынбур чик буе комиссиясе канцеляриясендә тәрҗемәче (драгоман) булып эшли. 1841-78 дә Неплюев кадетлар корпусында гарәп, фарсы, татар телләре укыта, бер үк вакытта (1850-69) Ырынбур чик буе комиссиясе каршында казакъ балалары өчен ачылган мәктәптә татар һәм казакъ теле дәресләре алып бара. Аның төп эше яшь офицерларны, ягъни булачак патша чиновникларын татар, башкорт, казакъ, фарсы, гарәп телләренә өйрәтү була.
1866 елда Неплюев училищесы Ырынбур хәрби гимназиясен итеп үзгәртелә. Татар теле биредә 1875 елга кадәр укытылды. 1870 елларда Бикчурин Ырынбур генерал-губернаторы канцеляриясендә тәрҗемәче һәм хәрби гимназиядә укытучы булып эшли. Рус гаскәрләренең 1865, 1866, 1871-73 тә Урта Азиягә яулары вакытында тәрҗемәче буларак катнаша. Рус география җәмгыятенең Ырынбур бүлеге хакыйкый әгъзасы; 1890 еллардан Ырынбур Гыйльми архив комиссиясе рәисе.
1885 елда Бикчурин кандидатурасы Ырынбур мөселманнар диния нәзараты мөфтие вазифасына билгеләнү өчен өйрәнелә.
2 нче дәрәҗә Изге Анна, 2 нче һәм 3 нче дәрәҗә Изге Станислав, 3 нче һәм 4 нче дәрәҗә Изге Владимир орденнары белән бүләкләнә.
83 яшендә 1903 елда Ырынбурда вафат.

# Мирсалих Бикчурин
## Фәнни хезмәтләре

* Мөгаллим әүвәл фи-тәгълим лисан әл-гарәп вә әл-фарси, вә әл-татари (“Гарәп, фарсы, татар телләрен һәм кыскача аңлатма белән Оренбург өлкәсендәге башкорт, кыргыз шивәләрен өйрәнү буенча һәм аңа рус-фарсы-татар сүзләре, сөйләшләре, язмалары кушымтасы булган башлангыч кулланма”). Казан, 1859.
* Бекчурин, Мир–Салих. Начальное руководство к изучению арабского, персидского и татарского языков с наречиями бухарцев, башкир, киргизов и жителей Туркестана, и с русско–персидско–татарскими словами, расположенными по предметам, разговорам и прописями. Сост. Мир–Салих Бекчурин, препод. восточ.яз. Изд.2–е, доп. – Казань: тип. имп. Ун–та, 1869, 159 с. 4 л. прописей.
# Джимми Картер

Джи́мми Ка́ртер (1924-2024) (ингл. Jimmy Carter), тулы исеме Джеймс Эрл Картер-кече (ингл. James Earl Carter Jr.) — АКШ сәясәтчесе, илнең 39 нчы президенты (1977—1981). АКШның Демократик фиркасе вәкиле.
1924 елның 1 октябрендә фермер гаиләсендә туа. Бала чагыннан баптизм яклы. Джорджия штатындагы Технологик институтны һәм Хәрби диңгез академиясен тәмамлый. 7 ел су асты көймәсендә әфисәр булып хезмәт итә.
1962 һәм 1964 елларда Джорджия штаты сенатына сайлана. Шул ук штатның губернаторы вазифасына да тәкъдим ителә, ләкин 1966 ел сайлауларында җиңелә. 1970 елда исә ул бу вазифага сайлана. 1976 елда Джимми Картер Демократик фирка тарафыннан президент мөддәтенә тәкъдим ителә һәм бу вазифага 1977 елда керешә.
Президент буларак Джимми Картер либерал-демократик реформалар үткәргән. Тышкы сәясәттә дә активлык күрсәткән. Мәсәлән, Совет гаскәрләренең Әфганстанга керүен ул «халыкара канунны һәм БМО хартиясен тупас рәвештә бозу» дип атаган.
Президентлыктан соң да актив эшчәнлек алып бара.
2002 елда, президент вазифасыннан киткәннән соң ике дистә ел үткәч, аңа Тынычлык өчен Нобель премиясе бирелде. TED конференциясендә чыгыш ясаганы бар.
# Ле-Дешо

Ле-Дё-Фе (фр. Les Deux-Fays) — Франциянең Юра департаментына караган коммуна.

# Ле-Дешо
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,77 км².
# Ле Казе (Гросето)

Ле Казе — Италиянең Тоскана төбәге Скарлино өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Казе (Гросето)
## Географиясе

Ле Казе Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Казе (Гросето)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мармелейра (Мортагуа)

Мармелейра — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Мортагуа муниципалитетына карый.

# Мармелейра (Мортагуа)
## Географиясе

Мәйданы — 16,52 км².
# Ле-Гон

Ле-Гон (фр. Les Gonds) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Лацако (Удине)

Лацако — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Паньякко өязендә урнашкан торак пункт.

# Лацако (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Спишске-Ганушовце

Спишске-Ганушовце (словак. Spišské Hanušovce) — Словакиянең Кежмарок округында урнашкан авыл.

# Спишске-Ганушовце
## Тарихы

Авыл 1278 елда нигезләнгән.

# Спишске-Ганушовце
## Географиясе

Мәйданы — 14,3 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 593 метр биеклектә урнашкан.

# Спишске-Ганушовце
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Масал-ду-Шан

Масал-ду-Шан — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Селорику-да-Бейра муниципалитетына карый.

# Масал-ду-Шан
## Географиясе

Мәйданы — 15,12 км².
# Асакасы (Әлек районы)

Асакасы (чуаш. Ассакасси, рус. Асакасы) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Асакасы (Әлек районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Асакасы (Әлек районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 112 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Диләрә Нәүрузова

Диләрә Нәүрузова (27.12.1970, ТАССР, Казан) — татар рәссамы.

# Диләрә Нәүрузова
## Биографиясе

1970 елның 27 декабрендә Казанда туган. Казан сәнгать училищесының театраль-декорация бүлеген тәмамлаганнан соң, ул 1990 елда журналлар белән хезмәттәшлек итә башлый. 1994—2000 елларда Мәскәү дәүләт басма китап институтында укый. Татарстан китап нәшрияты, «Мәгариф», «Рухият», «Идел-Пресс», «Заман» һ.б. нәшриятлар белән хезмәттәшлек итеп, Габдулла Тукай, Туфан Миңнуллин, Разил Вәлиев, Равил Фәйзуллин, Фәнис Яруллин, Равил Бохараев, Клара Булатова һ.б. әдипләребезнең йөзгә якын китабын, шуның белән бергә Һ.Х.Андерсен, Р.Киплинг, А.Конан Дойлның татарчага тәрҗемә ителгән әсәрләр җыентыкларын бизи. Төрле елларда «Идел», «Салават күпере», «Сәхнә», «Безнең мирас» журналларында эшли. 2002 елдан Русия рәссамнар берлеге әгъзасы.

# Сылтамалар

* Диләрә Нәүрүзованың китап дөньясы. Безнең мирас журналы сайты.
# Лумбов култыгы

Лумбов култыгы — Ак диңгездәге култык.
Кола ярымутравының төньяк-көнчыгышында урнашкан. Озынлыгы 16 км, киңлеге 5 км-га кадәр. Култык сай сулы — тирәнлеге 4 м га кадәр генә. Ярлары кыялы текә. Яр буенда Лумбовка авылы урнашкан. Култыкка Лумбовка һәм Каменка елгалары коя. Диңгезгә чыгу урынында Лумбов утравы урнашкан, ул ике бугаз хасил итә: Зур Капка һәм Кече Капка. Төньяк-көнбатыш ягыннан — Каковиха борыны.
Кола ярымутравының Тре ярындагы иң зур култыгы.
# Пардельяш

Пардельяш — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Мондин-ди-Башту муниципалитетына карый.

# Пардельяш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Маньосе

Маньосе — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Сан-Педру-ду-Сул (Португалия) муниципалитетына карый.

# Маньосе
## Географиясе

Мәйданы — 40,53 км².
# Гарфилд (округ, Небраска)

Гарфилд — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Беруэлл шәһәре.

# Гарфилд (округ, Небраска)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1884 елда оештырыла.

# Гарфилд (округ, Небраска)
## Территориясе

Округ мәйданы 1475,75 км² тәшкил итә.
# Муру

һәм
Муру — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Трофа муниципалитетына карый.

# Муру
## Географиясе

Мәйданы — 5,81 км².
# Ишлеи (станция)

Ишлеи (чуаш. Ишлей, рус. Ишлеи) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Ишлеи (станция)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ишлеи (станция)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 40 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (87%), руслар (11%) алып тора.
# Енешкасы

Енешкасы (чуаш. Енӗшкасси, рус. Енешкасы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Енешкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Енешкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 95 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Ле-Льеж

Ле-Льеж (фр. Le Liège) — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Анна Королькова

Королькова Анна Николаевна (кыз фамилиясе Глазкова; 1892—1984) — совет язучы-әкиятчесе, ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы (1957).
Аның әкиятләре ССРБ-да гына түгел, чит илләрдә дә — немец телендә (1970) һәм япон телендә (1976) басылып чыга.

# Анна Королькова
## Биографиясе

1892 елның 3 февралендә Старая Тойда авылында (хәзер — Воронеж өлкәсе Анна районы) крестиян гаиләсендә туган.
Ул 9 яшеннән бала караучы, ялчы, хезмәтче булып эшли. 20 яшендә кызны зур гаиләгә кияүгә бирәләр, монда ул исәп буенча унынчы килен була. Авыр һәм ярлы яшиләр, бигрәк тә 1920—1921 еллардагы ачлык чорында кыенга туры килә. Анна крестьян хезмәтенә дә һәм гаиләсендәге алты баласын тәрбияләргә дә өлгерә. 1933 елда Анна Николаевнаның гаиләсе Воронежга күчә, анда ире заводта эшли, ә Анна балаларын үстерә.
1937 елдан бирле Анна үзенең әкиятләрен яза башлый. 1941 елда Воронежда Королькованың беренче әкиятләр җыентыгы чыга. Аннары аның китаплары Мәскәүдә һәм Воронежда күп тапкырлар басылып чыга. Королькованың әсәрләрен матбугатка басмага әзерләүдә фольклорчылар һәм язучылар В. А. Тонков, А. И. Шубин, М. М. Сергеенко, Г. Г. Воловик катнашалар. Фольклорчы Э. В. Померанцева 1969 елда Мәскәүдә, Фәннәр академиясе нәшриятендә Королькованың әкиятләрен басып чыгаруны тормышка ашыра.
Королькова 1957 елда ССРБ Язучылар союзына кабул ителә.
1984 елның 2 гыйнварында Воронеж шәһәрендә вафат була.

# Анна Королькова
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Хезмәт Кызыл Байрак ордены (18.02.1972)
* медальләр

# Анна Королькова
## Хәтер

* Старая Тойда авылы урамнарының берсе Королькова исемен йөртә. Шулай ук 1997 елда Воронеж шәһәренең Левобережный районындагы урам аның исеме белән аталган.
* Анна районының Старая Тойда урта мәктәбендә А. Н. Королькова музее ачыла.
* Воронежның 39нчы гаилә белән уку китапханәсе шулай ук аның исемен йөртә (Цимлян урамы, 6), ә шундагы Анна Николаевна яшәгән йортка (Ленин проспекты, 12) әкиятченең йөз яшенә мемориаль тактаташ куела. Һәм тагын да бер мемориаль тактаташ Королькова исеме белән бәйле булган Прохладный тыкрыгындагы 14 санлы йортка куела.
# Даниель Гран

Даниель Гран (немец телендә: Daniel Gran; 22/5/1694, Вена — 16/4/1757, Санкт-Пёльтен) —соң барокко, Австрия бароккосы чоры Австрия рәссамы. Австрия бароккосының беренче буыныннан, аның иң эре вәкилләреннән берсе.

# Даниель Гран
## Тәрҗемәи хәле

Венада Франц де Паула Фергтан өйрәнгән. Шварценберглар гаиләсенең матди яклавына рәхмәтле 1719-1720 елларда өйрәнүен Неапольдә Франческо Солимена остаханәсендә һәм Венециядә Себастьяно Риччи остаханәсендә дәвам иткән һәм күбрәк икенчесенең якты композицияләренә, ә беренчесенең яктылык контрастларына түгел ориентлашкан. Италиядән кайткач, 1727 елда Габсбургларның сарай яны рәссамы булган. Австриядә күп монастырьларны фрескалар белән бизәгән. Шулай ук алтарь картиналарын ясаган (мәсәлән, Аннакирхеда (1717)). Берничә алтарь картиналарыннан башка, үзен, күбесенчә декоратив живописькә багышлаган. Венада Шварцеберг сараеның Мәрмәр залында ул плафонны буяган («Аполлон һәм тугыз муза», 1724—1728). Рәсми функцияләрдән баш тартып ул клирның христиан иконографиясе һәм аллегорик сурәтләр буенча киңәшчесе булган. Аның төп эше Венада Австрия милли китапханәнең плафонын буяу (1730) булган. Аның өйрәнчекләре арасында — Бартоломео Альтомонте.
# Чадукасы

Чадукасы (чуаш. Чатукасси, рус. Чадукасы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Чадукасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Чадукасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 331 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Карл Вильгельм Кольбе Олысы

Карл Вильгельм Кольбе Олысы (немец телендә: Carl Wilhelm Kolbe; 1757 елның 20 ноябре (1759 елның 9 ноябре [чукындырылу датасы]), Берлин —1835 елның 13 январе, Дессау) — немец живописецы, рәсем ясаучы һәм гравёр, офорт остасы, романтик юнәлешле язучы һәм фәйләсуф. Зур художество гаиләсе вәкиле.

# Карл Вильгельм Кольбе Олысы
## Тормышы һәм иҗаты

Кольбе Берлинда обойчы Христиан Вильгельм Кольбе һәм туганда фамилиясе Ролле булган Анна гаиләсендә туган. Француз гимназиясендә белем алган. Укуын тәмамлаганнан соң ул берникадәр вакыт граф фон Шуленбург-Кенертта урманчы булып эшләгән. 1780 елда Дессауга күчкән һәм Ангальт-Дессау кенәзлеге принц-варисларына шәхси дәресләр биргән, параллель рәвештә «Дессау филантропик мәктәбе»ндә (Philanthropin Dessau) француз телен укыткан. Дессауда ул әдәби күнегүләрен башлаган.
1782 елда Кольбе Берлинга кайткан һәм туганы Даниель Ходовецкий йогынтысы астында живопись һәм рәсем белән шөгыльләнә башлаган, живопись һәм гравюрада көч сынап караган. 1782—1784 елларда Галледа юриспруденция өйрәнә башлаган, аннан соң Дессауга Филантропик мәктәп остазы буларак кайткан, бу юлы француз теле һәм нәфис сәнгать остазы буларак.
1793 елда Карл Вильгельм Кольбе рәссам карьерасын дәвам итәргә карар кылган һәм Берлинга кайткан, анда Берлин сәнгать академиясендә Иоганн Вильгельм Мейль, Асмус Карстенс һәм Даниэль Ходовецкий өйрәнчеге булган. 1795 елның 26 ноябрендә Академиянең гамәлдәге әгъзаларына кабул ителгән булган. 1796 елдан бирле Дессау гимназиясендә (Hauptschule, соңрак: Фридрих гимназиясе) француз теле һәм рәсем укыткан. 1798 елда Кольбе Анхальт-Дессау герцогы Леопольд IV-нең сарай яны гравёры булган һәм башкалардан тыш герцог Леопольд Фридрихның рәсем укытучысы булган. 1805 елдан 1808 елга кадәр герцог рөхсәте белән өч ел дәвамында Цюрихта Соломон Гесснер гаиләсендә кунак булган һәм Леопольд IV заказы буенча аның картиналары буенча офортлар башкарган. Живопись һәм гравюра белән шөгыльләнүдән башка Карл Вильгельм Кольбе тел белеме һәм “лингвистик структур-эстетик пуризм” рухында немец сөйләме сафлыгы өлкәсендә рәт эш язган һәм шуның белән “телне сафландыручы” атын казанган. Немец теле үсеше өчен казанышлары өчен аңа Галледа фәлсәфә докторы дәрәҗәсе бирелгән булган.
Живописец буларак Кольбе Олысы күбесенчә Саксония һәм Тюрингия пейзажларын, графикада аны үсемлек сурәтләре җәлеп иткән. Аның сазлык үсемлекләре сурәтләре белән егерме сигез битле «Үлән яфраклары» (Kräuterblätter) рәсемнәр һәм офортлар сериясе аеруча популяр булган. Кольбе Олысы офортлары натурализм һәм шул ук вакытта фантастиклык өчен билгеле, бу аның иҗатын бидермайер эстетикасы белән туры китерә. Аның тәрҗемәи хәле 1825 елда нәшер ителгән булган, ә 1829 елда рәссам пенсиягә чыккан. Кольбе Дессауда 1835 елда үлгән. Кольбеның әдәби иҗаты хәзер белгечләргә генә мәгълүм. Кольбе Олысының энесе — Карл Вильгельм Кольбе Кечесе шулай ук рәссам булган. Кольбе Олысының мирасы аның күптәнге өйрәнчеккә, Дессау консисториясе президенты һәм фонд киңәшчесе Карл Мооска (1797—1871) күчкән, аның варислары Кольбеның офорт такталары һәм рәсемнәренең якынча яртысына ия.
# Боҗан (бөҗәк)

Боҗан, гади боҗан — Европа территориясендә яшәүче иң зур шөпшә. Ареал шулай ук Азиянең гаять зур өлешен дә, Төньяк Американың кайбер төбәкләрен дә колачлый.
Августта, хәтта сентябрь аенда да чагучы гвардиядән — шөпшә (оса), бал кортлары, божаннан (шершень) күпләр зыян күрә. Бу бөҗәкләрнең активлык пигы шушы чорга туры килә.
Кеше сәламәтлегенә божан чагуы куркыныч тудырырга мөмкин.
Аның токсины һәм зыянлы агуы бик җитди ялкынсынуга, сулыш алу бозылуга, йөрәк кагуына, буыннар авыртуга китерә. Божан башны чакса, анафилактик шокка, Квинке шешенә китерергә мөмкин һәм бу очракта зыян күрүчене хастаханәгә салып дәвалыйлар. Божан кискен хәрәкәтләрне һәм тавышны яратмый. Шуңа күрә аның яныннан кискен хәрәкәтләр ’ ясамый гына китәргә тырышыгыз яки тыныч кына торыгыз, хәрәкәтсез предметлар белән кызыксынмый алар.
# Латышы (Бешанковицкий районы)

Латышы (белар. Латышы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.

# Латышы (Бешанковицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.