yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Василий Халев

Василий Халев, Василий Дмитрий улы Халёв (рус. Халёв Василий Дмитриевич) (1913 елның 14 гыйнвары, Казан — 1944 елның 2 июле, ССРБ, Беларус ССР, Витебск өлкәсе, Полоцк) — Бөек Ватан сугышында катнашкан һәм һәлак булган яугир, Т-34 танкы командиры, кече лейтенант. Советлар Берлеге Каһарманы (1945 елның 24 марты, вафатыннан соң).

# Василий Халев
## Тәрҗемәи хәле

1913 елның 14 гыйнварында Казанда (вариант: хәзерге Мари Ил Мари-Төрек районы Мариец (Шора) авылы) эшче гаиләсендә туган. Башлангыч белем алган. 1935-1937 елларда Кызыл гаскәрдә хезмәт иткән. Армиядән соң Әләски авылында (1965 елдан бистә) яши һәм эшли. 1940 елдан башлап Бөек Ватан сугышы башланганчы Казанда башта пехота, аннары танк укуханәсендә өстәмә хәрби хезмәттә була. 1941 елның июненнән фронтта. 1944 елда әфисәр-танкистларның фронт курсларын тәмамлый. 1нче Балтыйк буе фронты 6нчы гвардия армиясе 23нче гвардия укчы корпусының 47нче аерым утсибәр полкында Т-34 утсибәр танкы (ОТ-34) командиры. Әлеге төр танкта конструкторлар туптан аста пулемет урынына дарылы автомат утсибәр корганнар, 100 л ягулык сыешлы (10 залпка җитәрлек) бак урнаштырганнар. Утсибәр 70 м га мазут һәм керосин катнашмасыннан гыйбарәт ут ялкыны сиптерергә сәләтле. Фронт сызыгында ОТ-34 танкы күренү белән дошман солдатлары, паникага бирелеп, окопларын ташлап кача торган була. Әгәр дошман снаряды утсибәр танкның бронясын тишсә, танк 20 минут буе сүнмәс факел булып яна.
Полоцкидан Витебскига баручы тимер юлны дошманнан азат иткәндә һәм пехотага Көнбатыш Двинага юл ачканда батырлык үрнәге күрсәтә. 1944 елның 1 июлендә В. Халев экипажы белән (экипажда 3 кеше) беренчеләрдән булып Полоцкига бәреп керә. Көнбатыш Двина аша салынган күперне яулаганда танк чылбырына дошман снаряды тия. Экипаж танкны ташламый, туптан һәм пулеметтан атып, сугыш кирәк-яраклары беткәч, гранаталар ташлап һәм утсибәр ялкыны белән дошманга каршы торуын дәвам итә. Кыю танкистларны әсир итә алмагач, фашистлар танкка ут төртә. Танк экипажы Витебск өлкәсе Полоцк шәһәрендә Ленин мәйданындагы туганнар каберлегендә җирләнгән.
1945 елның 24 мартында ССРБ Югары шурасы президиумы фәрманы белән Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә (вафатыннан соң).

# Василий Халев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Советлар Берлеге Каһарманы (24.03.1945)
* Ленин ордены
* медальләр

# Василий Халев
## Хәтер

* Витебск өлкәсе Полоцк шәһәрендә (Громы районы) каһарман исеме белән урам аталган һәм каберенә һәйкәл куелган. Полоцкидан Минскига баручы юл кырында Советлар Берлеге Каһарманы В.Д. Халев һәм аның сугышчан иптәшләре хөрмәтенә биек постаментка Т-34/83 танкы урнаштырылган.
* 1965 елда Казанда Идел буе районында урамга исеме бирелгән
* 1937 елдан үзе, 2005 елга хәтле хатыны яшәгән Әләски бистәсендә урамга исеме бирелгән.
# Сосмак мәчете (Удмуртия)

Сосмак мәчете (рус. Мечеть д. Сосмак) ― Удмуртиянең Можга районы Сосмак авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте составындагы Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте карамагында.

# Сосмак мәчете (Удмуртия)
## Тарих

Авылга 1880 елда хәзерге Киров өлкәсе Нократ Аланы районы Сосмак авылыннан күчеп килгән 5 кеше нигез салган, соңыннан гаиләләре дә күченеп, авыл зурайган. Авылда ике мәчет эшләгән чаклар да булган.
1890 елда агач мәчет төзелгән. Мәзин булып хәзерге Киров өлкәсе Малмыж районыннан Мөхәммәтша исемле кеше эшләгән. 1930-елларда, күмәкләштерү башлангач, мәчет ябылган. 1935 елда мәчетнең манарасын читтән килгән руслар кисеп төшергән. Бинада башта ясле, аннары мәктәп урнаштырылган, 1958―1999 елларда бина авыл клубы итеп файдаланылган (яңа мәчет каршында урнашкан иске мәчет бинасы әлегә исән, ләкин җимерелеп бетеп бара). Совет чорында, авыл мөселманнары намаз укыр өчен, чәй эчәргә дигән сылтау белән, бер-берсенең өенә җыела торган булган.

# Сосмак мәчете (Удмуртия)
## Яңа заман

Яңа (авыл тарихында бишенче) мәчет бинасын төзү тәкъдиме белән тумышы белән Сосмакныкы булган, озак еллар «Восход» колхозын җитәкләгән депутат Рифнур Галиев чыккан. Колхоз рәисе булып эшләгәндә, Тәлгать Мәүлидов әлеге эшкә ныклап алына. Уртак көч, авылдашлар тырышлыгы белән мәчетне 1994 елда, бер ел эчендә диярлек, салып чыгалар.

# Сосмак мәчете (Удмуртия)
## Имам

Авылның имамы ― Миндабарис улы Фәнис хәзрәт Гарипов (1963 елгы), тумышы белән Сосмак авылыннан, Ижауның үзәк мәчетендә дини белем алган. Армиядә хезмәт иткәннән соң, Пермь шәһәренә кайтып, укырга кергән. Гаилә коргач, 26 ел Ижау шәһәренең Ленин районы сак бүлегендә эшләгән. Гаиләсе белән Сосмакка 2019 елда кайтып төпләнгән, дини вазыйфаларны башкарырга керешкән. Хатыны Раушания ― тумышы белән Ижауныкы, заводта, соңыннан балалар бакчасында пешекче булып эшләгән, намазга баскан. Авылда ислам дине нигезләрен Фәнис хәзрәт ир-атларга мәчеттә өйрәтсә, хатын-кызларга Раушания Гарипова белем бирә. Уллары Фәнзил, кызлары Айгөл. Фәнзил Казанда дини гыйлем алган, бүгенге көндә Ижау Җәмигъ мәчетендә эшли.
1930 елда Сосмак авылында туган Хәйдәр Билал улы Закиров 2006 елдан Пычас авылы (1960―1997 елларда штб) мәчете имамы булып тора.
# Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең алабуга урынчылыгы

Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең алабуга урынчылыгы — татар теленең урта диалектына караган Түбән Кама керәшеннәре сөйләшләре төркеме урынчылыгы. Үз атамасын Алабуга шәһәре исеменнән ала, элек бу территорияләр Алабуга өязенә кергән.

# Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең алабуга урынчылыгы
## Таралышы

Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең алабуга урынчылыгы Алабуга районы Айталан, Үмәк, Олы Шүрнәк, Югары Шурнәк, Иске Үтәгән (юкка чыккан), Чиркәс, Кызыл Тау, Түбән Күклек, Атиаз, Гәр авыларында таралган алабга төркемендә һәм Менделеевск районы Монай, Иске Бигәш, Тагай Бөрешле, Илкә, Сәйтәк, Ашпайка, Максимково һәм Удмуртиянең Грахово районы Порым, Тулабай, Җанка, Мишәр, Тайшиперка, Шарберды авылларында киң таралган бондюг төркемнәренә бүленә.
# 0 (сан)

0 (нуль, рус. ноль, лат. nullus — «һичбер») — тискәре санннар белән уңай саннарны аеручы, алар арасындагы сан.
# Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы

Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы – Татарстан Республикасы министрлыкларының берсе. 1920 елда ТАССР юстиция халык комиссариаты буларак барлыкка килгән, 1946 елдан – министрлык. Хәзерге исемен 1992 елдан йөртә.
Министр — Рөстәм Заһидуллин.

# Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы
## Бәйле оешмалар

    Шулай ук карагыз: Хата: Бер мәкалә дә күрсәтелмәгән.

# Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы
## Шәхесләр
### Җитәкчеләр

* Алексей Нехотяев (1920–1921)
* Гыймаз Баһаветдинов (1921–1926)
* Хафиз Палютин (1926–1928)
* Шаһивәли Башкиров (1928–1929)
* Василий Филиппов (1929–1934)
* Мәүлүт Госманов (1934–1937)
* Иван Корнев (1938–1940)
* Мисбах Якупов (1941–1945)
* Шакир Вәлиев (1946–1950)
* Ярулла Насыйбуллин (1950–1957)
* Әнәс Таҗетдинов (1971–1987)
* Әлберт Салабаев (1987–2004)
* Рөстәм Заһидуллин (2017-2025)

# Татарстан Республикасы Юстиция министрлыгы
## Шәхесләр
### Аерым танылган хезмәткәрләре

| башлау | тәмамлау | исем | тасвирлама | Викиҗыентыктагы төркем | туу датасы | үлем датасы |
| 1993 | 2000 | Фәрхәт Хөснетдинов | | Farhat Husnutdinov | 1964-11-18 | |
| | | Шәмгун Саттаров | | | 1901 | No/unknown value |
| 1971-02-04 | 1987-09 | Әнәс Таҗетдинов | Татарстан АССР юстиция министры (1971 - 1987) | | 1927-02-23 | 1990-06 |
# Ле Колоне (Гросето)

Ле Колоне — Италиянең Тоскана төбәге Гроссето өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Колоне (Гросето)
## Географиясе

Ле Колоне Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Колоне (Гросето)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Xuan Manuel Santos

Xuan Manuel Santos Kalderon (ispança Juan Manuel Santos Calderón; 1951, Bogota) — Kolumbiä prezidentı (2010 yıldan), milli saqlanu elekke ministrı, tınıçlıq ölkäsendä Nobel premiäse iäse (2016).
2016 yılnıñ 26 sentäberendä FARC digän partizan törkeme belän solıx kileşüen imzalıy, şulay itep 1964 yılda başlanğan watandaşlar suğışın tuqtata. Şunıñ öçen 2016 yılda tınıçlıq ölkäsendä Nobel premiäsenä layıq bula.
Santos bilgele säyäsi näseldän çığa, däw ätiseneñ abıyı Eduardo Santos ta 1938-1942 yıllarda Kolumbiä prezidentı bula.

# Xuan Manuel Santos
## Watandaşlar suğışı

Kolumbiädäge suğış 1964 yıldan birle räsmi räweştä watandaşlar suğışı dip iğlan itelsä dä, ul 1940nçı yıllarda liberallar, konservativlar häm kommunistlar arasındağı qatı köräştän başlandı diärgä mömkin.
Urta-uñ köçlär wäkile Santos xäkimiätkä kilü belän partizannarğa qarşı köräşneñ köçäytelüen beldersä dä, 2012 yılda anıñ xökümäte FARC belän söyläşülär başladı.
Bu yılnıñ avgustında Kolumbiädä atışlarnı tuqtatuğa ireştelär, ä sentäber ayında inde solıx turında kileştelär.
# Чокыр арты Пертнур

Чокыр арты Пертнур (таулы чирм. Вессир Пӧртныр, рус. Заовражные Пертнуры) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Чокыр арты Пертнур
## Сәгать поясы

Чокыр арты Пертнур Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Чокыр арты Пертнур
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Ле Козте (Изерния)

Ле Козте — Италиянең Молизе төбәге Канталупо-нель-Саннио өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Козте (Изерния)
## Географиясе

Ле Козте Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Козте (Изерния)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лацаре (Парма)

Лацаре — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Альбарето өязендә урнашкан торак пункт.

# Лацаре (Парма)
## Географиясе

Лацаре Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Лацаре (Парма)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Напольное

Напольное (чуаш. Алвеле, рус. Напольное ) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429035. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235835001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400002200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Напольное
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1359 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: мордвалар (95%).

# Напольное
## Танылган шәхесләр

* Григорий Арлашкин (1918-1945), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
# Пасуш-де-Вильяригеш

Пасуш-де-Вильяригеш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Vouzela e Paços de Vilharigues муниципалитетына карый.

# Пасуш-де-Вильяригеш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Кече Мунамар

Кече Мунамар (чирм. Изи Мунамарий, рус. Малая Мунамарь) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Кече Мунамар
## Сәгать поясы

Кече Мунамар Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Мунамар
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (51,2%), чирмешләр (43,9%), белоруслар (4,9%).
# Монтоту

Монтоту — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Виньяйш муниципалитетына карый.

# Монтоту
## Географиясе

Мәйданы — .
# Низовка (Чуашстан)

Низовка (чуаш. Низовка, рус. Низовка ) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429805. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203825006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100200002500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.

# Низовка (Чуашстан)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча милли составы : мордва (85%), руслар (15%).
# Мейшеду (Браганса)

һәм
Мейшеду — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Браганса (Португалия) муниципалитетына карый.

# Мейшеду (Браганса)
## Географиясе

Мәйданы — .
# «И. А. Милютин йорты» музее

«И. А. Милютин йорты» музее (рус. Музей «Дом И. А. Милютина») — Череповец шәһәренең Собор тавындагы йорт. Әлеге йорт — ХIХ гасыр башында Череповец шәһәрендә 46 ел давамында шәһәр башлыгы вазыйфасын башкарган Иван Андреевич Милютинның йорты. Музей экспозициясе монда килүчеләрне шәһәр башлыгының көнкүреше, тормышы һәм эшчәнлеге белән таныштыра.

# «И. А. Милютин йорты» музее
## Тарих

XIX гасырда 46 ел буенча Череповец шәһәрендә шәһәр башлыгы булып эшләгән И. А. Милютинның дача йорты яңа типтагы утарбулып тора һәм XIX гасырның соңгы чиреге — ХХ гасыр башында сәнәгать һәм мәдәниятнең күтәрелеше турында сөйли. Йорт Шексна елгасының биек матур ярында Воскресенский собордан көнбатыштарак урнашканн.
2006 елның 4 ноябрендә «И. А. Милютин йорты» музее килүчеләр өчен һәм тарихны һәм борынгы истәлекләрне сөючеләр өчен үзенең ишекләрен ачкан.

# «И. А. Милютин йорты» музее
## Музей биналары һәм корылмалар

Йорт XX гасыр башындагы сызмалар буенча шәһәр башлыгының аерым йорты урынында яңадан торгызылган. Милютинның ул вакыттагы йорты безнең көнгә кадәр сакланмаган. Советлар Берлеге вакытында бу йортта коммуналь фатирларда кешеләр яшәгән булган. Төзүчеләр һәм реставраторлар йортның төзелеш үзенчәлекләрен сакларга тырышкан, тышкы бизәлеше һәм эчке реставрацияләү эшләре бик үзенчәлекле башкарылган һәм уникаль булып тора.
Йорт ике катлы — аскы каты таштан, ә өскесе агачтан эшләнгән. Беренче катта кабул итү, ир-ат кунаклар бүлмәләре, матур зал, хатын-кыз кунаклар бүлмәсе, буфет-ашханә, будуар, Иван Андреевич Милютинның мемориаль бүлмәсе бар. Икенче катта түр зал, аннан балконга чыгарга мөмкин булган, эш кабинеты һәм хуҗаның йокы бүлмәсе урнашкан. Подвалында "Шәраб базы" музее өчен экспозиция булдырылган һәм кулланышка кертелгән.

# «И. А. Милютин йорты» музее
## Экспозициясе

Йорт-музейның экспозициясе «Шәһәр башлыгы И. А. Милютинның тормышы һәм эшчәнлеге» дип атала. Бүлмәләрдә Милютин гаиләсенең төрле документлары, фотографияләре, китаплары, шәхси әйберләре куелган.
Һәр елның апрелендә Череповец каласында Милютин көннәре оештырыла. Аның кысаларында музейга килүчеләрнең игътибарын Иван Андреевич Милютинның җәмәгать эшчәнлегенә юнәлдерүче яңа күргәзмәләр күрсәтелә, гыйльми конференцияләр үтә, актив рәвештә архив материаллары халыкка җиткерелә. Йорт-музейга килүчеләрне хуш исле чәй һәм яңа пешкән тәмлекәчләр көтә. ХIХ гасырның рецептлары буенча тәмле кесәл кайнатыла һәм килүчеләрне төрле гастрономия экскурсияләре үзенә җәлеп итә. «Борынгы мәктәп»нең мастер-класслары элекке счетларны кулланырга, кара һәм перолы ручкалар белән язып-сызып карарга мөмкинлекләр бирә.
Музейда шулай ук әдәбият һәм музыка кичәләре оештырыла, шәһәр һәм өлкә рәссамнары һәм шагыйрьларе белән очрашулар үткәрелә. Музей коллективы бирегә килүче кешеләргә сәудәгәрләр көнкүреше белән бәйле бәйрәмнәр оештыра һәм аларга тарихи интерьерларда фотосурәткә төшү мөмкинлеге бирә.
# Ле-Вияр-сюр-Тон

Ле-Вияр-сюр-Тон (фр. Les Villards-sur-Thônes) — Франциянең Югары Савойя департаментына караган коммуна, Фаверж кантонына карый.

# Ле-Вияр-сюр-Тон
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,32 км².
# Березники (Волжск районы)

Березники (чирм. Пӧртанур, рус. Березники) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.

# Березники (Волжск районы)
## Сәгать поясы

Березники (Волжск районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Березники (Волжск районы)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (91,7%), руслар (7,1%).
# Чуел (станция )

Чуел (чуаш. Çĕрпÿ, рус. Цивильск ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429920. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241834004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600012900. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Чуел (станция )
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 38 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,43%).
# Ишем

Ишем (рус. Ишим) — Төмән өлкәсендәге шәһәр, Ишем районының административ үзәге.
Халык саны — 65 229 кеше (2010).

# Ишем
## Җәгъpафия

Ишем Ишем елгасы өстендә, Төмәннән 319 километрга көньяк-көнчыгышка таба урнашкан. Eкатиpинбур — Омск тимер юлында стаʜсa.

# Ишем
## Җәгъpафия
### Сәгать поясы

Ишем Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Ишем
## Тарих

Ишем 1687 елда Корка бистәсе (рус. Коркина слобода) буларак нигезләнә.
1782 елда бистәгә Ишем исеме кушыла, ул шәһәр cтaтысын ала һәм Тубыл калгайлыгы (1796 елдан — Тубыл губернасы) Ишем өязе үзәге була.
1856 елда Ишемда 2 чиркәү, 472 йорт һәм 24 лавка (кибет) булган.
1921 елда Ишем Көнбатыш Себер крәстиәннәр фетнәсе үзәге булган.
1919 елдан — Төмән губернасы cастaфында, 1923—1934 елларда — Урал өлкәсе cастaфында.
1931 елдан — Ишем районы үзәге.
1934 елның гыйнвар-декабрендә Об-Иртыш өлкәсе cастaфында, 1934—1944 елларда — Омск өлкәсе cастaфында, 1944 елдан — Төмән өлкәсе cастaфында.
1982 елда шәһәр «Хөрмәт билгесе» белән бүләкләнә.

# Ишем
## Икътисад

Трактор тагылмалар, механика һәм пышлак кайнату ɜавуᴛлары. Май-пышлак комбинаты, ит комбинаты.
Тегү, өй җиһазлар һәм аяк киеме фабрикалары. Төзү материаллары ясау.

# Ишем
## Югары уку йортлары

* Төмән дәүләт үнивирcиᴛиᴛеның филиалы.

# Ишем
## Шәхесләр

* Вениамин Сидоренко (1938―2024), рәссам, скульптор, фән докторы, Россиянең атказанган рәссамы (2005).
# Кече Янгелде

Кече Янгелде (чуаш. Качакасси, рус. Малое Янгильдино) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Кече Янгелде
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Кече Янгелде
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 224 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.
# Лафаэтт (Миннесота)

Лафаэтт — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Лафаэтт (Миннесота)
## Тарихы

Лафаэтт шәһәре елда нигезләнгән.

# Лафаэтт (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,257201 км², 2,986815 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 308 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Лопово

Лопово (чирм. Лоп, рус. Лопово) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Лопово
## Сәгать поясы

Лопово Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Лопово
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Сочи

Сочи (Сучи, рус. Сочи, абх. Шәача) — Россиянең курорт-шәһәре, Краснодар краенда, Кавказның Кара диңгез яр буенда, Мәскәүдән 1700 километр ераклыкта урнашкан.
Красная Поляна шәһәр тибындагы бистәсе һәм Төп Кавказ таулары сыртының көньягында урнашкан авыллар белән Сочи курорт шәһәре муниципаль берәмлекне тәшкил итә. Сочи Россиянең иң эре курорт шәһәре булып санала. Россиянең Кара диңгез яр буеның мөһим транспорт төене, икътисади һәм мәдәни үзәге.
2010 елның җанисәбе буенча шәһәрдә 343 334 кеше яши. Халык саны буенча Кара диңгез ярында урнашкан шәһәрләр арасында Сочи, Әдис һәм Самсуннан калышып, өченче урынны биләп тора.
Сочи, шулай ук, Россия һәм Аурупаның иң озын шәһәре булып тора..
2014 елда шәһәрдә XXII Кышкы Олимпия уеннары уздырылганнар.

# Сочи
## Халык

Милләтләр (2010): руслар — 69,1%, әрмәннәр — 12,8%, украиннар — 2,3%, гөрҗиләр — 1,8%.

# Сочи
## Эчке бүленеш

Шәһәр 4 районга бүленә:
* Үзәк районы
* Адлер районы
* Лазаревское районы
* Хоста районы

# Сочи
## Танылган шәхесләр

* Сергей Галицкий (1967), миллиардер («Магнит» кибетләр челтәре хуҗасы)
# Олы Ноли

Олы Ноли (чирм. Кугу Нольо, рус. Большие Ноли) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Олы Ноли
## Сәгать поясы

Олы Ноли Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Олы Ноли
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (80,5%), руслар (18,2%).
# Семен Казачков

Семен Казачков (Семен Абрам улы Казачков, 5 июнь 1909(1909-06-05) яки 5 (18) июнь 1909, Перевоз, Новозыбков өязе, Чернигов губернасы, Россия империясе — 2 май 2005(2005-05-02) (95 яшь), Казан, Россия) — хор дирижеры, педагог, ТАССРның һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957, 1980). 1940-1942 елларда ЧАССР җыр һәм бию ансамбле җитәкчесе, 1945-1947 елларда ССРБ Балтыйк флоты җыр һәм бию ансамбле җитәкчесе, 1947-1991 елларда Казан консерваториясе укытучысы (1948-1989 елларда хор дирижерлау кафедрасы мөдире).
# Аюлар

Аюлар (лат. Ursus) — ерткычлар отрядына керүче имезүчеләр ыругы.
Палеонтологик мәгълүматларга күрә, аюлар ыругы 5—6 миллион ел элек барлыкка килде. Беренче вәкиле дип Франция территориясендә табылган сөякләре нигезендә чагыштырмача кечкенә Ursus minimus аюсы санала. Хәзер яши бирүче дүрт төре дә, берничә юкка чыкканнары да (мәсәлән мәгарә аюсы Ursus spelaeus) — 2-1 миллион ел элек яшәгән этруск аюсы (Ursus etruscus) торуннары.
Иң яш төре — якынча 200 000 ел элек көрән аюлардан аерылып чыккан ак аю булып тора.

# Аюлар
## Гомуми тасвир

Озынлыгы: 1,3—2 м (ак түшле аю), 1,5—1,8 м (кара аю), 1,2—3 м (төрле соры (көрән) аюлары астөрләре), 1,6—3 м (ак аю). Ак аюның авырлыгы 800 кг-га, соры аюның кадьяк астөренең — 750 кг кадәргә җитә. Хромосомаларның диплоид саны 74.

# Аюлар
## Таралулары

Төньяк Америка, Аурупаның төньягы һәм Азия.

# Аюлар
## Систематика

Хәзерге көндә ыругка 4 төр һәм берничә дистә астөр керә - элегрәк кайбер галимнәр аларны да аерым төр дип санаганнар иде (78 төргә кадәр).
* Соры аю (Ursus arctos)
** Аурупа соры аюсы (Ursus arctos arctos)
** Кавказарты көрән аюсы (Ursus arctos syriacus)
** Гризли (Ursus arctos horribilis) *
** Кадьяк (Ursus arctos middendorffi) *
** Апенниннар көрән аюсы (Ursus arctos marsicanus)
** Тянь-Шань көрән аюсы (Ursus arctos isabellinus)
** Тибет көрән аюсы (Ursus arctos pruinosus)
** Япон көрән аюсы (Ursus arctos yesoensis)
** Кермод көрән аюсы (Ursus arctos cermoudisus)
** Гоби көрән аюсы (Ursus arctos gobiensis)
** Берман көрән аюсы (Ursus arctos piscator) †
** Атлас аюсы (Ursus arctos crowtheri) †
** Калифорния көрән аюсы (Ursus arctos californicus) †
** Мексикан көрән аюсы (Ursus arctos nelsoni) †
* Барибал (Ursus americanus)
** Ursus americanus altifrontalis
** Ursus americanus amblyceps
** Ursus americanus americanus
** Ursus americanus californiensis
** Ursus americanus carlottae
** Ursus americanus cinnamomum
** Бозлык аюсы (Ursus americanus emmonsii)
** Ursus americanus eremicus
** Ursus americanus floridanus
** Ursus americanus hamiltoni
** Ursus americanus kermodei
** Ursus americanus luteolus
** Ursus americanus machetes
** Ursus americanus perniger
** Ursus americanus pugnax
** Ursus americanus vancouveri
* Ак аю (Ursus maritimus)
** Гигант ак аюсы Ursus maritimus tyrannus †
* Ак түшле аю (Ursus thibetanus), Selenarctos tibetanus, яки гималай аюсы
** Ursus thibetanus formosanus
** Белуджистан ак түшле аюсы (Ursus thibetanus gedrosianus)
** Ursus thibetanus japonica
** Ursus thibetanus laniger
** Ursus thibetanus mupinensis
** Ursus thibetanus thibetanus
** Уссури ак түшле аюсы (Ursus thibetanus ussuricus)
* Этруск аюсы (Ursus etruscus) †
* Мәгәрә аюсы (Ursus spelaeus) †
* Кече мәгарә аюсы (Ursus rossicus) †
* Ursus minimus †
Барибал, көрән һәм ак аюлары арасындагы җенси якынлыктан гибридлар туа.
* — элек гризли соры аюның астөре түгел, аерым төр дип белдерелгән иде. Әлегә гризли статусы (аерым төрме, астөрме) бәхәсле кала.
# Симптом

Симптом (латинда symptoma ‘очрак’, ‘туры килү’, ‘билге’) — берәр авыруның билгесе.
# Красная Речка (Яңа Торъял районы)

Красная Речка (чирм. Йошкарэҥер, рус. Красная Речка) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Красная Речка (Яңа Торъял районы)
## Сәгать поясы

Красная Речка (Яңа Торъял районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Красная Речка (Яңа Торъял районы)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).