yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гуменцино

Гуменцино — Польшаның Мазовия воеводалыгы Грудуск гминасында урнашкан авыл.

# Гуменцино
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мелинешть (коммуна)

Мелинешть — Румыниянең Долж жудецында урнашкан коммуна.

# Мелинешть (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 89,42 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 132 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Мелинешть, Бодеешть, Бодеештий-де-Сус, Годень, Муерушу, Негоешть, Одолень, Охаба, Плоштина, Попешть, Спинень, Валя-Маре һәм Валя-Муерий-де-Жос авыллары урнашкан.
# HD123937

HD123937 — Кентавр йолдызлыгында урнашкан Fm_dD спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,61 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Никита Гагарин

Никита Гагарин (рус. Никита Никитович Гагарин, билгесез, — 1640 елдан иртә түгел, ) — Мәскәү дворяны, Старица (1614-1615), Вәзма (1616-1617), Ржев (1619-1621), Царицын (1623-1624), Псков (1626-1628), Сольвычегодск (1629-1630), Путибел (1632-1634), Казан (1636-1638), Одоев (1640) воеводасы.
# Зренцин

һәм
Зренцин — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Хоркувка гминасында урнашкан авыл.

# Зренцин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Тюль

Тюль — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
# Пркенни Дул

Пркенни Дул (чех. Prkenný Důl) — Чехиянең Кралове Градец крае Жачлерж районында урнашкан авыл.

# Пркенни Дул
## Географиясе

Мәйданы — 3,256 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Пркенни Дул
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Пркенни Дул
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Пркенни Дул
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 452 |
| 1880 | 450 |
| 1890 | 410 |
| 1900 | 411 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 381 |
| 1921 | 340 |
| 1930 | 309 |
| 1950 | 118 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 85 |
| 1970 | 45 |
| 1980 | 21 |
| 1991 | 13 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 26 |
| 2011 | 38 |
| 2021 | 16 |
# Хоринь

һәм
Хоринь — Польшаның Великопольское воеводалыгы Косьцян гминасында урнашкан авыл.

# Хоринь
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Бурчалык (Пазарьери)

Бурчалык (төр. Burçalık) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Пазарьери илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (3452) Хоук

(3452) Хоук (лат. Hawke) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3452) Хоук
## Тарихы

1980 елның 17 июлендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 OA» саналган.
# (5102) Бенфранклин

(5102) Бенфранклин (лат. Benfranklin) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5102) Бенфранклин
## Тарихы

1986 елның 2 сентябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 RD1» саналган.
# Дмитров

Дмитров (рус. Дмитров) — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 64 906 кеше (2014).

# Дмитров
## Сәгать поясы

Дмитров Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Дмитров
## Тарих

Шәһәр статусын 1154 елдан башлап йөртә.

# Дмитров
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (94,6%), украиннар (1,3%).
# Цуцуру

Цуцуру — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Гредиштя (коммуна, Вилча) коммунасына карый.

# Цуцуру
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Хәлилов

Хәлилов ― фамилия.
* Азамат Хәлилов (1970—2018), театр һәм кино актеры (Стәрлетамак театры). БР атказанган артисты (2000), Шәехзадә Бабич премиясе лауреаты (2000).
* Әхсән Хәлилов (1959), педагог, шагыйрь, журналист.
* Валерий Хәлилов (1952—2016), дирижёр, композитор, Россия Федерациясенең халык артисты (2014)
* Венер Хәлилов (1939—2004), КПСС Уфа шәһәр комитетының 2нче, 1нче сәркатибе (1980―1983).
* Госман Хәлилов (1950), Болгар милли конгрессы президенты (1990―?).
* Диләр Хәлилов (1946―2023), грек-рим көрәше буенча СССРның спорт остасы, ТР атказанган тренеры.
* Корбан Хәлилов (1906—2004), АзССР җирле сәнәгать (1955―1958), финанс (1958―1969) министры, АзССР Югары шурасы президиумы рәисе (1969―1965).
* Леонард Хәлилов (1951), химия фәннәре докторы (1991), профессор (2003). БР атказанган фән эшлеклесе (2011).
* Мостафа Хәлилов (1897—1997), кырымтатар милли хәрәкәте эшлеклесе.
* Таир Хәлилов (1940), язучы.
* Франс Хәлилов (1940), авыл хуҗалыгы белгече, бакчачылык турында фәнни хезмәтләр авторы
# Гехинген

Гехинген (алман. Gechingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Гехинген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 14,68 км² (1962). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 485 метр һәм 493 метр биеклектә урнашкан.
# Барухово

һәм
Барухово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Барухово гминаcында урнашкан авыл.

# Барухово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Камнезвиль

Камнезвиль (фр. Campneuseville) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# HD75989

HD75989 — Җилкәннәр йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,478 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Горбуново (Киров өлкәсе)

Горбуново (рус. Горбуново) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.

# Горбуново (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Горбуново (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Горбуново (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Горбуново (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (81%), татарлар (9%).
# Чомоглу (Сандыклы)

Чомоглу (төр. Çomoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Сандыклы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# IC 3794

IC 3794 — чикләрендә урнашкан йолдыз .

# IC 3794
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3794 буларак та сурәтләнә.
# Порженка

Порженка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе , Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кен күле-Кена елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 8 км.

# Порженка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03010000112103000001359
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103000135
* Бассейн коды — 03.01.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# (17534) 1993 FB40

(17534) 1993 FB40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17534) 1993 FB40
## Тарихы

1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FB40» саналган.
# Роквилл (Юта)

Роквилл — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Роквилл (Юта)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1860 елда нигезләнгән.

# Роквилл (Юта)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 21,951146 км², 21,317064 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1140 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гарбачы (Смаргонский районы)

Гарбачы (белар. Гарбачы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Гарбачы (Смаргонский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# (15080) 1999 CR20

(15080) 1999 CR20 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15080) 1999 CR20
## Тарихы

1999 елның 10 февралендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 CR20» саналган.
# IC 1012

IC 1012 — Үгезкөтүче йолдызлыгы чикләрендә урнашкан спираль галактика .

# IC 1012
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1012, PGC 51600, UGC 9257, IC 4431, 2MASX J14270944+3056532, IRAS F14249+3110, MCG+05-34-043, Z 163-52, UZC J142709.5+305653, Z 1424.9+3110, LEDA 51600 һәм SDSS J142709.50+305653.5 буларак та сурәтләнә.
# Бебдиу

Бебдиу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Бобилна (коммуна) коммунасына карый.

# Бебдиу
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 311 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Стральцы (Мастовский районы)

Стральцы (белар. Стральцы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.

# Стральцы (Мастовский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Жийак-э-Брюзак

һәм
Жийак-э-Брюзак (фр. Gilhac-et-Bruzac) — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
# Һарми

Һарми (эст. Harmi) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
# Сант'Андреа ин Пезкайола (Пиза)

Сант'Андреа ин Пезкайола — Италиянең Тоскана төбәге Сан-Джулиано-Терме өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Андреа ин Пезкайола (Пиза)
## Географиясе

Сант'Андреа ин Пезкайола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сант'Андреа ин Пезкайола (Пиза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Скити (Авелино)

Скити — Италиянең Кампания төбәге Контрада өязендә урнашкан торак пункт.

# Скити (Авелино)
## Географиясе

Скити Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Скити (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Маршув

Маршув — Польшаның Любуш воеводалыгы Жары гминасында урнашкан авыл.

# Маршув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мишина (елга)

Мишина — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

# Мишина (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010700112115300015474
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301547
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Йөрүкъери (Акъязы)

Йөрүкъери (төр. Yörükyeri) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Акъязы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 24 июль

24 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерме дүртенче көне. Ел ахырына кадәр 160 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 24 июль
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Боливия, Венесуэла, Колумбия һәм Эквадор — Симон Боливар көне.
* Вануату — балалар көне.
* Фиджи — конституция көне.
* Испания — патша көне.

# 24 июль
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* АКШ Юта (штат) — беренче урнашкан мормоннар истәлегенә пионерлар көне.
* Бразилия — электр уты көне.
* Россия Федерациясе — кадастр инженерлары көне.

# 24 июль
## Вакыйгалар

* 1701 — Киләчәктә АКШның иң танылган автомобилләр җитештерү үзәге булачак Детройт шәһәренә нигез салына.
* 1911 — Хайрем Бингхэм Перуда «югалган шәһәрне» таба.
* 1977 — Мисыр һәм Ливия арасында дүрт көнлек сугыш тәмамлана.
* 1981 — Италиядә барлык массон һәм яшерен җәмгыятьләр эшчәнлеге тыела.

# 24 июль
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:24 июль көнне туганнар
* 1783 — Симон Боливар, испан колонияләренең бәйсезлеге өчен көрәшкән җитәкче.
* 1796 — Җон Клейтон,
* 1802 — Александр Дюма, француз язучысы.
* 1825 — Шәмсетдин Зәки, татар шагыйре.
* 1828 — Николай Чернышевский, рус язучысы.
* 1833 — Пётр Перемежко,
* 1854 — Александр Архангельский,
* 1854 — Владимир Щеглов,
* 1857 — Борис,
* 1857 — Һенрик Понтоппидан,
* 1869 — Борис Веденисов,
* 1870 — Александр Байков,
* 1890 — Борис Ивановский,
* 1900 — Иван Фунев,
* 1904 — Александр Норден,
* 1910 — Владимир Андреев,
* 1915 — Алексей Башкиров,
* 1917 — Габдрахман Зарифов,
* 1919 — Фаикъ Камал, актер.
* 1924 — Анисим Асламас,
* 1936 — Гали Ильясов (Әхмәтгали), җырчы, РСФСР атказанган артисты.
* 1936 — Зинаида Златоковская,
* 1937 — Валентина Дорофеева,
* 1941 — Әләрә Закирова,
* 1942 — Ирина Мирошниченко,
* 1943 — Дмитрий Усанов,
* 1944 — Юрий Микусев, Татарстанның атказанган табибы.
* 1947 — Марат Баһаветдинов,
* 1956 — Андрей Евланов,
* 1957 — Александр Визель,
* 1957 — Шәүкәт Мирзияев, Үзбәкстан президенты.
* 1976 — Алексей Селиверстов,
* 1977 — Чулпан Закирова, биюче, хореограф, ТР халык артисты.
* 1978 — Денис Шемелин,
* 1978 — Евгений Королёв,
* 1978 — Руслан Абдулнасыров,
* 1980 — Константин Земцов,
* 1981 — Найиб Букеле,
* 1983 — Наталья Гуменюк,

# 24 июль
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:24 июль көнне вафатлар
* 1862 — Мартин Ван Бүрен,
* 1872 — Пётр Пекарский,
* 1873 — Эраст Перцов,
* 1907 — Александр Ге,
* 1921 — Фёдор Сергеев, РСДРП(б) эшлеклесе.
* 1927 — Акутагава Рюноскэ, япон язучысы.
* 1941 — Афифә Жале,
* 1947 — Александр Седельников,
* 1959 — Абдулла Шаиг,
* 1964 — Максим Рыльский,
* 1974 — Җеймс Чәдвик,
* 1985 — Михаил Зайцев,
* 1988 — Георгий Попов,
* 1991 — Исаак Башевис-Зингер,
* 1994 — Альфред Халиков, татар тарихчысы, археолог.
* 1995 — Вениамин Сурин,
* 2007 — Клара Зиннәтуллина, татар тел галиме.
* 2008 — Елена Алексанян,
* 2012 — Михаил Ерилин,
* 2016 — Тимерҗан Кәлимуллин, танылган көрәшче.
# Василий Крылов

Василий Крылов (рус. Василий Меркурьевич Крылов, 26 август 1907(1907-08-26), Чубарово, Смоленск гөбернәсе, Россия империясе — 1997, Санкт-Петербург, Россия) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
# ZNF680

ZNF680 (ингл. Zinc finger protein 680) — кешенең 7-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Ле-Мени-Венерон

Ле-Мени-Венерон (фр. Le Mesnil-Véneron) — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
# Татар дөньясы (төшенчә)

Татар дөньясы (газета) белән бутамагыз.
Татар дөньясы - татар телендә яки анарга бәйле булган бар шәхесләр, әйберләр, вәзгыятьләр һәм башка феноменнар берлеген тасвирлаучы иҗтимагый төшенчә һәм аны билгеләүче термин.
Татар дөньясы үзен татар дип санаган яки татар телендә иҗат иткән (эшендә кулланган) бар кешеләрнең тәэсире астында барлыкка килә һәм үсеп тора. Үзен бу дөньяның әгъзасы дип күрү нәтиҗәсендә барлыкка килгән кемлеккә татарлык диләр.

# Татар дөньясы (төшенчә)
## Татар дөньясы элементлары

Татар дөньясының бүгенге хәлен һәм чикләрен түбәндәге элементлар ярдәмендә тасвирлап була:
* татар теле һәм аны аралашу яки уку-язу өчен кулларучылар саны
** әдәбият
*** шигърият
*** белешмәлекләр
** мәгълүмати мохит:
*** матбугат
*** радио
*** телевидение
*** интернет
* татар мәдәнияте
** авыллар
** бәйрәмнәр
** йолалар
** киемнәр
** мифология
** ризыклар
** сәнгать
*** музыка
*** фильмнар
** тарих
*** дәүләтләр
* үзен татар дип йөртүчеләр
** татар исемнәре
** татарлык
# NGC 7409

NGC 7409 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7409
## Тарихы

Әлеге галактика 1863 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# 401 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 401 — Милади тәкъвим буенча V гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 401 — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
* 401 — сан.
# Валаца (Кампобасо)

Валаца — Италиянең Молизе төбәге Черчемаджоре өязендә урнашкан торак пункт.

# Валаца (Кампобасо)
## Географиясе

Валаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Валаца (Кампобасо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Поржешице

Поржешице (чех. Pořešice) — Чехиянең Урта Чехия крае Vysoký Chlumec районында урнашкан авыл.

# Поржешице
## Географиясе

Мәйданы — 6,578 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Поржешице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Поржешице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Поржешице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 374 |
| 1880 | 353 |
| 1890 | 298 |
| 1900 | 326 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 318 |
| 1921 | 309 |
| 1930 | 262 |
| 1950 | 168 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 162 |
| 1970 | 132 |
| 1980 | 97 |
| 1991 | 79 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 76 |
| 2011 | 81 |
| 2021 | 85 |
# Ла-Эрсина

Ла-Эрсина (исп. Ercina, La) — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Ла-Эрсина
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 105,02 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1102 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# EFCAB5

EFCAB5 (ингл. EF-hand calcium binding domain 5) — кешенең 17-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Поеди

Поеди (чех. Pojedy) — Чехиянең Урта Чехия крае Житовлице районында урнашкан авыл.

# Поеди
## Географиясе

Мәйданы — 2,868 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Поеди
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Поеди
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Поеди
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 295 |
| 1880 | 331 |
| 1890 | 323 |
| 1900 | 293 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 261 |
| 1921 | 251 |
| 1930 | 246 |
| 1950 | 177 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 156 |
| 1970 | 121 |
| 1980 | 83 |
| 1991 | 52 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 37 |
| 2011 | 41 |
| 2021 | 46 |
# Фреснитос (Ахучитлан дел Прогресо)

Фреснитос — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Ахучитлан-дель-Прогресо муниципалитеты составына керә.

# Фреснитос (Ахучитлан дел Прогресо)
## Географиясе

Фреснитос Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Фреснитос (Ахучитлан дел Прогресо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Фреснитос (Ахучитлан дел Прогресо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# FAM153B

FAM153B (ингл. Family with sequence similarity 153 member B) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Ильинка (Бярэзинский районы)

Ильинка (белар. Ільінка) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Бярэзинский районында урнашкан авыл.

# Ильинка (Бярэзинский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Истон (Вашингтон)

Истон — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Истон (Вашингтон)
## Географиясе

Истон халык санын алу урыны мәйданы — 8,343804 км², 3,22 квадрат миль, 8,343799 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 661 метр һәм 2169 Фут биеклектә урнашкан.
# Бирсана (коммуна)

Бирсана — Румыниянең Марамурешу жудецында урнашкан коммуна.

# Бирсана (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 68,73 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Бирсана һәм Ненешть авыллары урнашкан.
# Сан Җовани Вале Ровето Инфериоре (Л'Аквила)

Сан Җовани Вале Ровето Инфериоре — Италиянең Абруцци төбәге Сан-Винченцо-Вале-Ровето өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Җовани Вале Ровето Инфериоре (Л'Аквила)
## Географиясе

Сан Җовани Вале Ровето Инфериоре Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Җовани Вале Ровето Инфериоре (Л'Аквила)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Долга Вас

Долга Вас — Словениянең Кочевье (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Долга Вас
## Географиясе

Мәйданы — 6,49 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 460,3 метр биеклектә урнашкан.
# Вилар-Секу (Нелаш)

Вилар-Секу — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Нелаш муниципалитетына карый.

# Вилар-Секу (Нелаш)
## Географиясе

Мәйданы — 9,37 км².
# Вережени (Окница)

Вережени (рум. һәм молдав. Verejeni ) — Молдова Республикасының Окница районына караган авыл.