yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Черемухово Бистәсе

Черемухово Бистәсе — Татарстан Республикасының Яңа Чишмә районындагы авыл.
Почта индексы — 423195.

# Черемухово Бистәсе
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.1 °C | -10.9 °C | -5.7 °C | 4.4 °C | 13.4 °C | 18.7 °C | 20.4 °C | 17.7 °C | 12.1 °C | 4.3 °C | -4.9 °C | -10.3 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# Магеры

Магеры (белар. Магеры) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.

# Магеры
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Заспи-Велики

Заспи-Велики — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Тыхово гминаcында урнашкан авыл.

# Заспи-Велики
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Дубянец-Зарэчны

Дубянец-Зарэчны (белар. Дубянец-Зарэчны) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.

# Дубянец-Зарэчны
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Иванковци

Иванковци — Болгариянең Габрово өлкәсендә урнашкан авыл. Габрово җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Иванковци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 480 метр биеклектә урнашкан.
# Ибраһим сүрәсе

Ибpaһим сүрәсе(гар.سورة إبراهيم — сүрәтү Ибpaһим) — Коръәндәге ундүртенче сүрә. Мәккәдә инә. Аятьләре саны — 52. Иблис турында язылган 14:22

# Ибраһим сүрәсе
## Мисалы
### Quran 14:1-5

Гәрәпчә язылышы: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَٰنِ الرَّحِيمِ
الر ۚ كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَىٰ صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ ﴿١﴾ اللَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ۗ وَوَيْلٌ لِلْكَافِرِينَ مِنْ عَذَابٍ شَدِيدٍ ﴿٢﴾ الَّذِينَ يَسْتَحِبُّونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا عَلَى الْآخِرَةِ وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَيَبْغُونَهَا عِوَجًا ۚ أُولَٰئِكَ فِي ضَلَالٍ بَعِيدٍ ﴿٣﴾ وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ ۖ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ ۚ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ﴿٤﴾ وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَذَكِّرْهُمْ بِأَيَّامِ اللَّهِ ۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ ﴿٥﴾

# Ибраһим сүрәсе
## Чыганак

* ayatlar.org сайты 2021 елның 26 ноябрь көнендә архивланган.
# Нель (Сомма)

Нель (фр. Nesle) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Пайн-Ривер (Висконсин)

Пайн-Ривер — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Пайн-Ривер (Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 64,3 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 461 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Деличето

Деличето — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. Фоҗа провинциясе составына керә.

# Деличето
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 575 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Аккадия, Бовино, Кандела, Кастеллуччо-дей-Саури, Сант'Агата-ди-Пулья һәм Асколи-Сатриано коммуналары белән чиктәш.
# Аргайры

Аргайры — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Кызыл-Чин елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.

# Аргайры
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100312115100005599
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100559
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Сен-Пьерр-де-Коль

Сен-Пьерр-де-Коль (фр. Saint-Pierre-de-Côle) — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
# Сан Хосе де Куба (Ромита)

Сан Хосе де Куба — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Ромита муниципалитеты составына керә.

# Сан Хосе де Куба (Ромита)
## Географиясе

Сан Хосе де Куба Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Сан Хосе де Куба (Ромита)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Хосе де Куба (Ромита)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Меркезъеникөй (Акъязы)

Меркезъеникөй (төр. Merkezyeniköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Акъязы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Баглама (Нигде)

Баглама (төр. Bağlama) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Нигде иле Нигде илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# NGC 4545

NGC 4545 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4545
## Тарихы

Әлеге галактика 1790 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Цона Продутива 2 Сан Панкрацио (Бреша)

Цона Продутива 2 Сан Панкрацио — Италиянең Ломбардия төбәге Адро өязендә урнашкан торак пункт.

# Цона Продутива 2 Сан Панкрацио (Бреша)
## Географиясе

Цона Продутива 2 Сан Панкрацио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Цона Продутива 2 Сан Панкрацио (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Старе Чивице

Старе Чивице (чех. Staré Čívice) — Чехиянең Пардубице крае Пардубице районында урнашкан авыл.

# Старе Чивице
## Географиясе

Мәйданы — 5,673 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Старе Чивице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Старе Чивице
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Старе Чивице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 585 |
| 1880 | 657 |
| 1890 | 632 |
| 1900 | 693 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 771 |
| 1921 | 770 |
| 1930 | 847 |
| 1950 | 808 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 795 |
| 1970 | 823 |
| 1980 | 801 |
| 1991 | 830 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 806 |
| 2011 | 1090 |
| 2021 | 1164 |
# NGC 3372

NGC 3372 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3372
## Тарихы

Әлеге галактика 1751 елда Франция астрономы Никола Луи де Лакайль тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 1.27 см (0.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Олы Сык

Олы Сык — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстанның көньягында ага. Елга Корыюл елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.

# Олы Сык
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000512112200005508
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200550
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Пиршево

Пиршево — Словениянең Камник (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Пиршево
## Географиясе

Мәйданы — 0,96 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 513,3 метр биеклектә урнашкан.
# Гришин

Гришин (Гри́шин) ― фамилия.
* Александр Гришин (1971), футболчы (ярымсакчы, сакчы), тренер, СССР чемпионы (1991).
* Евгений Гришин
** Евгений Гришин (1931—2005), спортчы, 4 тапкыр Олимпия чемпионы. СССР атказанган спорт мастеры (1952), атказанган тренеры (1973).
** Евгений Гришин (1961), VI, VII чакырылыш Россия Дәүләт думасы депутаты.
* Михаил Гришин (1921—1945), гвардия өлкән сержанты, Бөек Ватан сугышында катнашучы, Дан орденының тулы кавалеры.
* Яков Гришин (1942), тарих фәннәре докторы (1992), профессор (1994), Польша-Литва татарларына багышланган фәнни хезмәтләр авторы.
# Стржижов (Бртнице)

Стржижов (чех. Střížov) — Чехиянең Высочина крае Бртнитсе районында урнашкан авыл.

# Стржижов (Бртнице)
## Географиясе

Мәйданы — 6,177 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Стржижов (Бртнице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Стржижов (Бртнице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Стржижов (Бртнице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 326 |
| 1880 | 351 |
| 1890 | 340 |
| 1900 | 307 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 351 |
| 1921 | 331 |
| 1930 | 363 |
| 1950 | 356 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 372 |
| 1970 | 338 |
| 1980 | 327 |
| 1991 | 311 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 304 |
| 2011 | 322 |
| 2021 | 320 |
# Кече Байдәүләт

Кече Байдәүләт — Башкортстанның Зиянчура районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453382, ГАТОБК коды — 80226837006.

# Кече Байдәүләт
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 15 кешенең яшәве мәгълүм.
# 637 (сан)

637 (алты йөз утыз җиде) - 636 белән 638 арасындагы натураль сан.

# 637 (сан)
## Математикада

* 637 — өч урынлы так сан.
* 637 санның цифрлар суммасы — 16.
* 637 санның цифрлар тапкырчыгышы — 126.
* 637 санның квадраты — 405769.

# 637 (сан)
## Башка өлкәләрдә

* 637 ел
* 637 ел (б. э. к.)
* Юникодта 027D₁₆ — «ɽ» символның коды.
# (17010) 1999 CQ72

(17010) 1999 CQ72 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17010) 1999 CQ72
## Тарихы

1999 елның 12 февралендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 CQ72» саналган.
# (15414) Pettirossi

(15414) Pettirossi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15414) Pettirossi
## Тарихы

1998 елның 26 гыйнварында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 BC35» саналган.
# Жуи-ле-Шатель

Жуи-ле-Шатель (фр. Jouy-le-Châtel) — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Гудчице

Гудчице (чех. Hudčice) — Чехиянең Урта Чехия крае Пршибрам һәм Q10817119? районында урнашкан авыл.

# Гудчице
## Географиясе

Мәйданы — 8,764617 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 491 метр биеклектә урнашкан.

# Гудчице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Гудчице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Гудчице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 591 |
| 1880 | 539 |
| 1890 | 501 |
| 1900 | 494 |
| 1910 | 547 |
| 1921 | 497 |
| 1930 | 569 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 417 |
| 1961 | 407 |
| 1970 | 373 |
| 1980 | 305 |
| 1991 | 293 |
| 2001 | 237 |
| 2011 | 257 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 256 |
| 2016 | 257 |
| 2017 | 254 |
| 2018 | 252 |
| 2019 | 253 |
| 2020 | 253 |
| 2021 | 253 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 231 |
| 2022 | 247 |
| 2023 | 261 |
| 2024 | 262 |
# Правиздомини

Правиздомини — Италиянең Фриули-Венеция-Джулия төбәгендә урнашкан коммуна. Порденоне провинциясе составына керә.

# Правиздомини
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 10 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Анноне-Венето, Кьонс, Медуна-ди-Ливенца, Пазиано-ди-Порденоне, Прамаджоре һәм Аццано-Дечимо коммуналары белән чиктәш.
# Эскиоҗак (Силван)

Эскиоҗак (төр. Eskiocak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ассе-ле-Буан

Ассе-ле-Буан (фр. Assé-le-Boisne) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
# Чевачья

Чевачья — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Косец елгасының уң ярына тамагыннан 13 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 12 км.

# Чевачья
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010900112115200034411
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203441
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Сант'Амброҗо (Алесандрия)

Сант'Амброҗо — Италиянең Пьемонт төбәге Роккетта-Лигуре өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Амброҗо (Алесандрия)
## Географиясе

Сант'Амброҗо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сант'Амброҗо (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Моара (Прахова)

Моара — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. Пукений-Мари (коммуна) коммунасына карый.

# Моара (Прахова)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 110 метр биеклектә урнашкан.
# Эйвон (Миннесота)

Эйвон — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Эйвон (Миннесота)
## Тарихы

Эйвон шәһәре елда нигезләнгән.

# Эйвон (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,826293 км², 3,826092 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 345 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# HD149334

HD149334 — Гакрәп йолдызлыгында урнашкан A9IV спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,16 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Алынтепе (Догубаязыт)

Алынтепе (төр. Alıntepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Барый Ногманов

Барый Ногманов, Барый (Борис) Миңлегалим улы Ногманов (баш. Борис Миңлеғәлим улы Ноғоманов, 1936 елның 8 апреле, СССР, РСФСР, БАССР, Кырмыскалы районы Иске Бабич ― 2022 елның 19 феврале, РФ, БР, Уфа) – язучы. И. Мурзакаев-Балапанов (2004), Фатих Кәрим (2013) премияләре лауреаты. БР атказанган мәдәният хезмәткәре (1991). 1979 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

# Барый Ногманов
## Тәрҗемәи хәле

1936 елның 8 апрелендә БАССР Кырмыскалы районы Иске Бабич авылында туган. Туган авылында урта мәктәпне, Уфада дәүләт университетын (1967) тәмамлый. Приютта ташчы булып эшли. Совет Армиясендә хәрби хезмәттә була. «Башкортстан пионеры» газетасында (1960-1962, 1966-1967), Иглин районы, Авыргазы районы мәктәпләрендә, Бүздәк районы Каңлы-Төркәй мәктәбендә (1962-1966), 1967-1999 елларда Уфада радиокомитетта, «Агыйдел» журналында эшли..
2022 елның 19 февралендә 85 яшендә каты авырудан соң Уфада вафат.

# Барый Ногманов
## Иҗаты

Башлангыч иҗаты балалар әдәбиятына багышлана. Күбрәк балалар турында һәм балалар өчен яза. Беренче шигырьләр китабы – «Елбабай һәм сәгатьләр» (1969). Балалар өчен «Ел бабайның дүрт кызы» (1980), «Ак чәчкәле алан» (1999) китапларын да язган. «Ак таңнарым» (1978), «Җидегән йолдыз» (1982), «Йөрәгемдә җирем яме» (1985), «Учаклар яна» (1986), «Минем язым» (1991), «Өермәле җилләр» (1995) исемле шигырь китаплары нәшер ителгән. «Дәвер кайтавазы» (2001) җыентыгына кергән повестьлар XX гасыр фаҗигаләре – Чиләбе «Маяк» комбинаты афәте, Чечня сугышы һ.б. турында сөйли. «Чәчәкле болын» (1999) исемле проза китабы бар. «Кыдаш кыйссалары» романы «Ватандаш» журналында дөнья күргән. Паралимпиада каһарманы Ирек Зарипов турында «Бәхет үз кулыңда» (2013) китабын язды. Барлыгы 13 проза һәм поэзия китабы нәшер ителгән.

# Барый Ногманов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1991 ― БР атказанган мәдәният хезмәткәре
* 1996 ― Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы
* 2004 ― И. Мурзакаев-Балапанов премиясе
* 2009 ― Башкортстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты ― Башкортстан Язучылар берлегенең 75 еллыгы уңаеннан һәм башкорт әдәбиятын үстерүгә зур өлеш керткәне өчен
* 2013 ― Фатих Кәрим исемендәге премия

# Барый Ногманов
## Гаиләсе

Улы Юлай Ногманов (1964―2022), Кинематографистлар берлеге әгъзасы, кино- һәм телевидение операторы
# Кораб

Кораб — океан-диңгезләрдә йөзү өчен зур көймә.

# Кораб
## Тарихи белешмә

Кораблар тарихы бик борынгы заманнарга барып тоташа. Кешеләр башта агач кәүсәләрендә һәм салларда, аннары чокып ясалган көймәләрдә йөзгәннәр. Андый көймәләрдә елга һәм күлләр буйлап озын таяк белән төптән этелеп яки ишкәк белән ишеп йөргәннәр. Чама белән моннан 3 мең ел элек Урта диңгездә, ишкәкләрдән тыш, җилкәннәр дә булган кораблар күренә. Мондый корабларда диңгез буйлап йөкләр ташыганнар, хәрби походларга йөргәннәр. Галералар — агачтан эшләнгән ишкәкле һәм җилкәнле хәрби кораблар — бик озак яши. Безгә билгеле булган беренче галералар яна эрага кадәр бер мең ел элек ясалган, ә соңгылары 18 нче гасыр ахырындагы сугышларда файдаланылган.
Вакыт үтү белән корабларны йөртүдә җил көченнән күбрәк файдалана башлаганнар. Корабдагы җилкәннәр саны арта барган, кораблар үзләре һаман зурайган, аларның йөк күтәрүчәнлеге һәм тизлеге арткан. Чәй ташый торган җилкәнле кораблар — чәй клиперлары иң тиз йөрешле булганнар. Инглиз клиперы «Катти Сарк» җил уңайдан булганда тәүлегенә 400 миль чамасы — 700 км дан артыграк юл үтә алган. Тәүлегенә шул кадәрле араны хәзерге заман теплоходының да барысы да үтә алмый. Клиперлар бик яхшы йөргән, ләкин, әлбәттә, җил булганда гына. Ә җилсез чакта җилкәнле иң яхшы кораб та айлар буе бер урында торган.
1807 елда америкалы Р. Фултон корабга пар машинасы куя. Кораблар җил капризына бәйле булудан туктый. Беренче пароход «Клермонт» дип аталган.
Беренче пароходлар тәгәрмәчле була. Пар машинасы калаклы бер яки ике тәгәрмәчне хәрәкәткә китергән һәм кораб алга таба барган. Ләкин әле пароходларда, тәгәрмәчләр яки машина ватылса дип, җил¬кәннәр дә сакланып килгән. Ә тәгәрмәчләр, бигрәк тә диңгездә, еш ватыла торган булган. 19 нчы гасырның беренче яртысында пароходларга тәгәрмәчләр урынына ишү винтлары куя башлыйлар.
20 нче гасыр башында теплоходлар — эчке янулы двигатель куелган кораблар килеп чыга.

# Кораб
## Кораб төрләре

Траулерларда океанда балык тотып кына калмыйлар, аны шунда ук эшкәртәләр һәм туңдыралар.
Контейнеровозлар — хәзерге заман йөк ташу кораблары. Корабны тиз генә төяү яки бушату өчен йөкне алдан ук зур әрҗәләргә — һәрберсенең авырлыгы 3—5 тонна булган контейнерларга тутырып куялар.
Пассажир кораблары — су өстендәге бөтен бер шәһәрләр алар. Анда каюталар гына түгел, ә ял итү өчен салоннар, спорт мәйданчыклары, бассейннар, китапханә, киноконцерт залы бар. Бер порттан икенчесенә канатлы корабларда тизрәк барып җитәргә була. Канатлар корабны су өстенә күтәрә һәм ул сәгатенә 100 км дан артык тизлек белән оча¬.
Корабларның йөк күтәрүчәнлекләре һәм тизлекләре арта бара, алар үз юлларында очраган киртәләрне җиңелрәк үтеп чыга алалар.
Атомоходлар бозлар арасында сәүдә, балык тоту, пассажир корабларына юл салып баралар. Авыр бозларны вата-вата, Төньяк полюска барып җиттәләр.
Су, сайлык, сазлык өстеннән һәм хәтта җир өстеннән бик зур — сәгатенә 150 км га кадәр — тизлек белән һава мендәрле кораб очып бара. Аны су яки җир өстендә кысылган һава «мендәре» күтәреп тора.
# Аржьесан

Аржьесан (фр. Argiésans) — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
# IC 1464-2

IC 1464-2 — Дәлү йолдызлыгы чикләрендә урнашкан астрономик радиочыганак, рентгеновский источник һәм Галактика актив төше .

# IC 1464-2
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1464B, MCG-02-58-021, PGC 70344, 2MASX J23031100-0859205, NPM1G -09.0723, 6dFGS gJ230311.0-085921, NVSS J230311-085919, SDSS J230311.04-085920.9 һәм LEDA 70344 буларак та сурәтләнә.
# Монтанехос

Монтанехос (исп. Montanejos) — Испаниянең Кастельон провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Монтанехос
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 37,8 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 418 метр биеклектә урнашкан.
# Велика Лашна

Велика Лашна — Словениянең Камник (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Велика Лашна
## Географиясе

Мәйданы — 3,88 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 649,5 метр биеклектә урнашкан.
# Ярпице

Ярпице (чех. Jarpice) — Чехиянең Урта Чехия крае Кладно һәм Q89892340? районында урнашкан авыл.

# Ярпице
## Географиясе

Мәйданы — 7,099941 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 223 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Ярпице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ярпице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ярпице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 586 |
| 1880 | 624 |
| 1890 | 658 |
| 1900 | 668 |
| 1910 | 612 |
| 1921 | 625 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 621 |
| 1950 | 411 |
| 1961 | 390 |
| 1970 | 380 |
| 1980 | 294 |
| 1991 | 235 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 241 |
| 2014 | 272 |
| 2016 | 281 |
| 2017 | 282 |
| 2018 | 286 |
| 2019 | 294 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 289 |
| 2021 | 287 |
| 2021 | 300 |
| 2022 | 291 |
| 2023 | 298 |
| 2024 | 306 |
# NGC 7120

NGC 7120 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7120
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Монтано-Лучино

Монтано-Лучино — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Комо провинциясе составына керә.

# Монтано-Лучино
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 331 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Комо, Грандате, Сан-Фермо-делла-Батталья, Вилла-Гуардия һәм Colverde коммуналары белән чиктәш.
# Сухинцы

Сухинцы (рус. Сухинцы) — Киров өлкәсенең Зуевка районында урнашкан авыл.

# Сухинцы
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Сухинцы
## Сәгать поясы

Сухинцы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Сухинцы
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Пракопавка

Пракопавка (белар. Пракопаўка) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.

# Пракопавка
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Эскипазар

Эскипазар (төр. Eskipazar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесенең Карабүк иленә караган бер илчедер.

# Эскипазар
## Географиясе

Илче мәйданы — .