yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Болгар ислам академиясе

Болгар ислам академиясе — югары дини белем бирү буенча мөселман уку йорты. Укыту магистратура, аспирантура һәм докторантура программалары буенча алып барыла. Уку йортының өч оештыручысы бар: Үзәк диния нәзарәте, РФ мөселманнарының Диния нәзарәте, Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте.

# Болгар ислам академиясе
## Тарих

Россия Федерациясе президенты Владимир Путин Болгар ислам академиясен булдыру идеясен хуплады. Аның төп максаты – илнең ислам мәктәбен барлыкка китерү.
2015 елның 4 ноябрендә ТР Президенты Р. Н. Миңнеханов «Болгар ислам академиясен нгезләү һәм Казан изге ана иконасы соборын торгызу турында» № УП-1066 санлы указга кул куя.
Төзелешнең инвесторы итеп Минтимер Шәймиев җитәкчелендәге «Яңарыш» фонды билгеләнә.
2016 елның 21 маенда бина нигезенә беренче таш, истәлек капсуласы салына.
2017 елның 4 ноябрендә академия тантаналы төстә ачыла.

# Болгар ислам академиясе
## Максаты

Болгар ислам академиясенең төп бурычы — югары белемгә ия булган ислам дине белгечләрен әзерләп чыгару, традицион исламны, дини тәгълимәт мәктәбен яңадан торгызуга ярдәм итү, дөнья стандартларына туры килүче классик югары ислам белемен чит илләргә чыкмыйча алу мөмкинлеге тудыру.

# Болгар ислам академиясе
## Структура

Академия биш кафедрадан тора. Ислам икътисады һәм финанслар кафедрасы, Коръән нигезләрен һәм сөннәт өйрәнү кафедрасы, гарәп теле кафедрасы, татар теле һәм әдәбияты кафедрасы, менеджмент һәм дәүләт белән конфессияләр арасын өйрәнү кафедрасы.
Студентларның гомуми саны якынча 150 кеше, шуларның 50 студенты беренче курста. Магистрларның уку вакыты 3 ел дәвамында бару турында карар кабул ителгән. Докторантурада уку 2 ел дәвам итә.

# Болгар ислам академиясе
## Укыту теле

Болгар ислам академиясе — федераль дәрәҗәдәге уку йорты. Шуңа күрә уку гарәп һәм рус телләрендә алып барыла. Фәнни эшләр язганда, студентлар татар телле чыганакларга да таяна ала.

# Болгар ислам академиясе
## Шәхесләр
### Ректорлар

* 2017 елның 4 ноябреннән 2019 елның мартына кадәр — Рәфыйк Мөхәммәтшин.
* 2019 елның мартыннан 2021 елның 13 гыйнварына кадәр — Данияр Абдрахманов.
* 2021 елның 16 гыйнварыннан — Айнур Тимерханов (в.б.)
* 2023 елның 17 мартында Академиянең гамәлгә куючылар советында Фәрхәт Хөснетдинов яңа ректор итеп сайланган.

# Болгар ислам академиясе
## Шәхесләр
### Укытучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Болгар ислам академиясе укытучылары.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1951-01-10 | Гаптрәүф Нуриев | Казан дәүләт мәдәният институты Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | мөгаллим reciter филолог | Gaptrauf Nuriev | |

# Болгар ислам академиясе
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Болгар ислам академиясен тәмамлаучылар.
# Луштоза

Луштоза — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Лозада муниципалитетына карый.

# Луштоза
## Географиясе

Мәйданы — .
# Михаил Афанасьев

Афанасьев Михаил Павел улы (29.01.1971; Олы Талкыш, Чистай районы, ТАССР) — Татарстанның Яшел Үзән муниципаль районы башлыгы һәм шәһәре мэры, биология фәннәре кандидаты. Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2009 ел).

# Михаил Афанасьев
## Биографиясе

Афанасьев Михаил Павел улы 1971 елның 29 гыйнварында ТАССРның Чистай районы Олы Талкыш авылында туган.
Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясен тәмамлаган (1993 ел).
1993-1996 елларда КДВМАның авыл хуҗалыгы хайваннарының генетика һәм селекциясе кафедрасының көндезге уку формасы аспиранты. 1996-1999 елларда зооинженерлык факультеты ассистенты, КДВУның генетика һәм селекция кафедрасы деканы урынбасары, өлкән укытучы. 1999-2005 елларда «ДеЛаваль» компаниясенең Татарстан Республикасындагы төбәк вәкиле. 2005-2010 елларда «ДеЛаваль» төбәк директоры, Үзәк Азия Республикасының Идел-Нократ төбәкләре, «ДеЛаваль» ЯАҖнең Казан шәһәрендәге аерымланган бүлекчәсе директоры.
2010 елдан Лаеш муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы, Лаеш муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе. 2010 елдан 2019 елга кадәр ТР «Лаеш муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы.
2019 елның сентябреннән октябрь аена кадәр ТР Яшел Үзән районы башкарма комитеты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы. 2019-2020 елларда ТР Зеленодольск районы башкарма комитеты җитәкчесе.
2020 елдан ТР Яшел Үзән районы башлыгы.

# Михаил Афанасьев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2009 ел),
* «2010 елгы Бөтенроссия халык санын алуны уздыруда күрсәткән хезмәтләре өчен» медале,
* «Хәрби бердәмлекне ныгыткан өчен» медале (2011 ел),
* ТР Президенты Рәхмәте (2016 ел),
* «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлары өчен» медале (2017 ел),
* РФ Элемтә һәм массакүләм коммуникацияләр министрының Рәхмәт хаты (2018 ел),
* ТР Дәүләт Советы Рәисенең Рәхмәт хаты (2018 ел),
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале (Татарстан, 2019 ел),
* «Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале (2021 ел)
* 2025 ― II дәрәҗә Ватан алдындагы казанышлары өчен орденының медале
# Герман Аммон

Герман (Иван) Фёдорович Аммон (1822 елның 24 июне (6 июле), Казан, Россия империясе — 1874 елның 14 (26) феврале, Казан, Россия империясе) — Россия юристы, публицист һәм тәрҗемәче. Рәссам Владимир Аммоновның абыйсы.

# Герман Аммон
## Тормыш юлы

Герман Аммон 1822 елның 24 июнендә (6 июлендә) Казанда туа. Нант эдикты бетерелгәннән соң Пруссиядә, ә XIX гасыр башында Россия империясендә урнашкан француз гугенот гаиләсе нәселеннән. Әтисе — Фердинанд Готлиб Аммон (алман. Ferdinand Gottlieb Ammon) (1785—1842).
Дерпта һәм Мәскәү университетының юридик факультетында укый (1840—1845).
1856 елдан коллегия асессоры. Чит ил эшләре министрлыгының Мәскәү баш архивының экзекуторы, казначысы, йортны һәм хезмәт командасын караучысы; үз үлеменә кадәр архивта хезмәт иткән. 1863 елдан шулай ук Мәскәү кредит җәмгыятендә хезмәт итә.
«Камер-юнкер Бергхольц көндәлеге» (Мәскәү, 1857—1863, 4 т.) һәм «Граф Басевичның Бөек Пётр җитәкчелегендәге Россия турында язмалары» («Русский архив», 1866) тәрҗемә иткән; 1860 елларда нәшер ителгән «Рус галимнәре һәм әдәбиятчылары төзегән энциклопедик сүзлек»нең V томында Россия империясенең Тышкы эшләр министрлыгының Мәскәү баш архивы турында мәкалә бастыра.
1874 елның 14 (26) февралендә Мәскәүдә вафат була. Введенский зиратында җирләнгән.

# Герман Аммон
## Бүләкләр

* III дәрәҗә Изге Станислав ордены (1856).

# Герман Аммон
## Гаилә

Александр Афанасьеваның апасы Елизавета Николаевнага өйләнгән; никахта уллары Александр (1860—1891) һәм Николай (1861—?) туа.
# Байбиков

Байбиков, шулай ук Байбеков, Байбәков ― фамилия.
* Азат Байбиков (1924―2011), рәссам-график.
* Илдар Байбиков (1955), рәссам, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе. А. М. Байбиковның улы.
* Искәндәр Байбиков (1944), табиб-патологоанатом, фән докторы (Ташкәнт).
* Хөсәен Байбиков (XIX гасыр ахыры―1919 елдан соң), сәүдәгәр, хәйрияче, «Тәрбиятел-әтфаль» журналын нәшир итүче (Мәскәү)
* Камил Байбиков, «Бәрмәнчек» ансамбле артисты, биюче.
* Мөхәммәт Байбиков (01.09.1978), дин эшлеклесе, мөфти (Сембер).

# Байбиков
## Байбикова

* Шәмсинур Байбикова (1908—1993), табиб-хирург, фән кандидаты.
* Эра Байбикова (1931-), табиб-гистолог, фән докторы (Ташкәнт).
# Парада (Браганса)

Парада — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Parada e Failde муниципалитетына карый.

# Парада (Браганса)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Чинквары

Чинквары (чуаш. Чанквар, рус. Чинквары ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429311. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216836005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700009200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Чинквары
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 57 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Метри Кибек

Метри Кибек (чуаш. Дмитрий Афанасьевич Кипек (Афанасьев), 15 сентябрь 1913(1913-09-15) яки 15 (28) сентябрь 1913, Тимерчекасы, Ядернә өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 3 март 1991(1991-03-03) (77 яшь), Мәскәү, СССР) — чуаш телендә иҗат иткән язучы, К. В. Иванов ис. дәүләт премиясе лауреаты (1983).
# Кудеиха

Кудеиха (чуаш. Кудей, рус. Кудеиха ) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429030. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235825001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400001700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Кудеиха
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 707 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (80%), мордвалар (6%), чуашлар (14%).

# Кудеиха
## Танылган шәхесләр

* Федор Артемьев (1914-1992), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
# Ле-Кла

Ле-Кла (фр. Le Clat) — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
# Красная Звезда (Шөмерле районы)

Красная Звезда (чуаш. Хĕрлĕ Çăлтăр, рус. Красная Звезда ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429101. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250815002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900001800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Красная Звезда (Шөмерле районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 74 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (95,65%).
# Нотр-Дам-дю-Пре

Нотр-Дам-дю-Пре (фр. Notre-Dame-du-Pré) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Мутье кантонына карый.

# Нотр-Дам-дю-Пре
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 18,20 км².
# Олейруш (Понте-да-Барка)

һәм
Олейруш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Понти-да-Барка муниципалитетына карый.

# Олейруш (Понте-да-Барка)
## Географиясе

Мәйданы — 3,56 км².
# Луково (Мари Ил)

Луково (таулы чирм. Лыксола, рус. Луково) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Луково (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Луково (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Луково (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Ле Фарине (Витербо)

Ле Фарине — Италиянең Лацио төбәге Витербо өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Фарине (Витербо)
## Географиясе

Ле Фарине Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Фарине (Витербо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Покровка (Мари Ил)

Покровка (чирм. Покровка, рус. Покровка) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Покровка (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Покровка (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Покровка (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (72,2%), руслар (27,8%).
# Балтамак мәчете

Балтамак мәчете, «Баллы Тамак мәчете» (рус. Мечеть деревни Бал-Тамак Сармановского района РТ) ― Татарстанның Сарман районы Рангазар авыл җирлегенә караучы Балтамак авылында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). ТР МДН Сарман районы мөхтәсибәте карамагында.

# Балтамак мәчете
## Тарих

Авылга 1883 елда нигез салынган. Инкыйлабка кадәрге чыганакларда авыл атамасы «Баллы Тамак» буларак билгеле. 1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязенең Әлмәтмулла волостена кергән.
1900 елдан Балтамак авылында Харрас Шәрәфетдин улы Борһанетдиновның (1853―1926) имам, Шакирҗан Әшрәф улы Сәйфетдинов, Муфаза Гозәир улының (1921 елда вафат) азанчы булулары мәгълүм.

# Балтамак мәчете
## Хәзерге заман

Балтамакта 2000 елда 34, 2010 елда 32 кеше яшәгән (татарлар).
2023 елның 15 июлендә Балтамакта узган авыл бәйрәме кысаларында авыл мәчетенә нигез салынган: мәчет төзеләчәк урынга беренче казыклар беркетелгән. Тантаналы чарада Сарман районы башлыгы Фәрит Мөнәвир улы Хөснуллин, тамырлары шушы авылдан булган ТР Сәламәтлек саклау министры урынбасары Илдар Разин улы Фатыйхов, чыгышы белән Балтамак авылыннан булган (әнисе Энҗе Гәрәева тумышы белән Балтамактан) Түбән Кама шәһәре мэры Рамил Хәмзә улы Муллин, Сарман районы мөхтәсибәте мөхтәсибе Сәид хәзрәт Хаков һ.б. кунаклар катнашкан .
2024 елның 31 августында мәчет ачылган. Тантаналы чарада Сарман районы башлыгы Фәрит Хөснуллин, Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министры урынбасары, Татарстан Республикасының атказанган табибы, Сарман районы мактаулы гражданины Илдар Фатыйхов, Чаллы шәһәре мэры Наил Мәһдиев, Түбән Кама районы башлыгы һәм шәһәр мэры Рамил Муллин, Сарман авылы тумасы Татарстан Республикасы Суд департаменты идарәсе башлыгы урынбасары, Татарстан Республикасының атказанган юристы Рамил Рамазанов, Сарман районы мөхтәсибәте мөхтәсибе Сәид хәзрәт (Сәгыйть Габделхәй улы) Хаков һ.б. кунаклар катнашкан.

# Балтамак мәчете
## Тасвирлама

Мәчет бер катлы, эре ташлардан төзелгән, сайдинг белән тышланган бина; ихатасы һәм мәчет алды төзекләндерелгән, чәчәкләр, декоратив куаклар утыртылган. Бина газ белән җылытыла.
# Воробьевка (разъезд)

Воробьевка (чуаш. Воропье, рус. Воробьевка ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан разъезд.

# Воробьевка (разъезд)
## Тарих

1936 елның 5 апрелендә Татарстан АССР составыннан Чуаш АССР составына күчерелгән.

# Воробьевка (разъезд)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә кеше яшәми.
2002 елгы җанисәп буенча биредә 2 кеше яшәгән, татарлар — 1, руслар — 1.
# Сюткасы

Сюткасы (чуаш. Çуткасси, рус. Сюткасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429906. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241806004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600010100. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Сюткасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 96 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (94,19%).
# Юккун-Еган

Энтль-Гун-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1488/4/59/198 кушыла. Елга озынлыгы 26 км.

# Юккун-Еган
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100112115200044505
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204450
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Лапракасы (Ядернә районы)

Лапракасы (чуаш. Лапракасси, рус. Лапракасы ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429069. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253875003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000004600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Лапракасы (Ядернә районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 263 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Мая (Рибейра-Гранди)

Мая — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. Рибейра-Гранде муниципалитетына карый.

# Мая (Рибейра-Гранди)
## Географиясе

Мәйданы — 21,97 км².
# Айдар (Теләче районы)

Айдар — Татарстан Республикасының Теләче районындагы авыл.
Халык саны — 369 тирәсендә. Почта индексы — 422075.

# Айдар (Теләче районы)
## Тарих

XVII гасырда нигезләнгән.

# Айдар (Теләче районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Айдар (Теләче районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

# Айдар (Теләче районы)
## Шәхесләр

* Марсель Вәгыйзов (1983), җырчы, ТР атказанган артисты (2014), халыкара җыр конкурслары лауреаты.
* Рәүф Сабиров (1894―1937), 1921―1924 елларда Татарстан Үзәк башкарма комитеты президиумы рәисе.
# Стәрлетамак өязе

| Өяз үзәге гербы | Губерна гербы |
| Өяз үзәге гербы | Губерна гербы |
| Губерна | Уфа губернасы |
| Үзәк | Стәрлетамак |
| Нигезләү датасы | 1780 ел |
| Юкка чыгару датасы | 1920 ел |
| Мәйдан | 18 690,6 чакрым² (1897) |
| Халык саны | 327 382 кеше (1897) |
Стәрлетамак өязе (рус. Стерлитамакский уезд, баш. Стәрлетамаҡ өйәҙе) — Ырынбур һәм Уфа губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Өяз үзәге — Стәрлетамак шәһәре.

# Стәрлетамак өязе
## География
### Чиктәшлек

| Як | Өяз яки губерна |
| Төньяк | Уфа өязе |
| Көнбатыш | Бәләбәй өязе |
| Көньяк Көнчыгыш | Ырынбур губернасы |

# Стәрлетамак өязе
## Тарих

Стәрлетамак өязе 1781 елда Уфа калгайлыгы эчендә оештырыла.
1796—1865 елларда Ырынбур губернасы составында, 1865 елдан — Уфа губернасы составында.
1919—1922 елларда ул кисәкләп Башкорт АССР составына кертелә.

# Стәрлетамак өязе
## Административ бүленеш

1879 елда 34 вулыска бүленгән.

# Стәрлетамак өязе
## Халык

Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):
| Тел | Кешеләр саны | % |
| рус | 130 883 | 39,98 |
| башкорт | 115 796 | 35,37 |
| чуаш | 23 882 | 7,29 |
| татар | 20 193 | 6,17 |
| мордва | 15 963 | 4,88 |
| мишәр | 12 295 | 3,76 |
| типтәр | 3 800 | 1,16 |
| латыш | 1 955 | 0,60 |
| украин | 1 585 | 0,48 |
| төрек | 413 | 0,13 |
| удмурт | 121 | 0,05 |
| мари | 117 | 0,04 |
| яһуд | 78 | 0,02 |
| поляк | 52 | 0,02 |
| алман | 51 | 0,02 |
| эстон | 25 | 0,01 |
| белорус | 21 | 0,01 |
| башка телләр | 152 | 0,05 |
| Тел | Кешеләр саны | % |
| рус | 9 742 | 62,65 |
| татар | 3 779 | 24,30 |
| башкорт | 1 274 | 8,19 |
| мордва | 209 | 1,34 |
| типтәр | 185 | 1,19 |
| чуаш | 143 | 0,92 |
| мишәр | 80 | 0,51 |
| башка телләр | 55 | 0,89 |

# Стәрлетамак өязе
## Шәхесләр

* Тихон Алөхин
* Иван Антипов-Каратаев
* Pyotr Mitrofanovich Zybin
* Мөхәмәтшакир Тукаев
* Габделвахит Сөләйманов
* Ғабдулла ишан Сәиди
* Fedot Yeliseyev
* Jakov Tarasovitsj Tkatsjenko
* Ғөзәйеров Ғарифулла Вәли улы
* Ишембай Аҡбирҙин
# Идел буе спорт һәм туризм академиясе

Идел буе спорт һәм туризм академиясе – спорт-туризм профилен үстерүче югары уку йорты. Оештыручысы — Россия Федерациясенең спорт министрлыгы.

# Идел буе спорт һәм туризм академиясе
## Тарихи белешмә

* 1974 елда Волгоград физик культура институтының Казан филиалы буларак ачыла.
* 1986 елда уку йорты РСФСР Спорткомитеты боерыгы нигезендә Казаннан Брежнев (Чаллы) шәһәренә күчерелә.
* 1997 елда мөстәкыйль уку йорты — институт булып китә, үзенең белем бирү программаларын үстерә. Аннары институт академия статусын ала. Академиядә шул вакытта физкультура спорт һәм туристлык юнәлешләре, педагогик һәм психологик белгечлекләр ачыла. Физик культура һәм спорт колледжында урта махсус белем алу мөмкинлеге булдырыла. Диссертация советы спорт фәне буенча эшли башлый. Медика-биологик тикшеренүләр игътибар көчәя. Болар барсы да ил өчен төзелеш чорына туры килә, бу вакытта белем бирү өлкәсендә финанслау азая, базар реформалары белем бирү системасында кризиска китерә.
* 2010 елга көндезге бүлектә якынча 1 мең, читтән торып уку бүлегендә якынча 500 студент, шул исәптән 400 кеше түләүле формада укый; укытучылар коллективында — 75 кеше, аларның утызы фән кандидаты һәм 5 се фән докторры (ике эштә эшләүчеләр беләнн бергә).
* 2011 елда вуз Казанга күчерелә һәм хәзерге исеменә ия була.
* Өченче этап 2013 елда Казанда XXVII Бөтендөнья җәйге студентлар уены үткәрелү белән бәйле. Чирек гасыр узуга, академия, иң яхшы традицияләрне саклап, яңа материаль-техник база һәм югары статус булдырып, Казанга кире кайта – монда академиянең яңа тормышы, миссиясе башлана: милләтара студентлар берләшмәсе файдасына спорт фәнен үстерү, яңа белем бирү технологияләре булдыру.

# Идел буе спорт һәм туризм академиясе
## Шәхесләр
### Ректорлар

* 1989-1999 — Георгий Цыганов
* 1999-2010 — Габделәхәт Чинкин
* 2010-2020 — Йосыф Якубов
* 2020-әлегә — Рафис Борһанов

# Идел буе спорт һәм туризм академиясе
## Шәхесләр
### Укытучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Идел буе спорт һәм туризм академиясе укытучылары.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | Ренат Нугаев | Казан (Идел буе) федераль университеты Мәскәү дәүләт университеты Russian Space Systems | тикшеренүче университет профессоры | | |

# Идел буе спорт һәм туризм академиясе
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Идел буе спорт һәм туризм академиясен тәмамлаучылар.
| туу датасы | Исем | һөнәр төре | эш урыны |
| 1974-09-29 | Камил Нәҗмиев | manager | Минзәлә педагогика көллияте Сетевая компания Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы |
| 1987-05-20 | Sergey Mikhaylovskiy | җиңел атлет track and field coach | |
| 1990-11-04 | Vasiliy Permitin | җиңел атлет териятлит | |
| 1997-10-30 | Komiljon Tukhtaev | тау чаңгычы | |
| | Anastasia V Shvedko | тикшеренүче | |
# Зөлкәрнәев

Бу фамилия белән татарча Википедиядә берничә шәхес бар:
* Артур Зөлкәрнәев (1995), билбаулы көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2019).
* Гали Зөлкәрнәев (1905-1982) – язучы, БАССР язучылар берлеге рәисе.
* Гали (Имамгали) Зөлкәрнәев, Али Карнай (1904-1943) – язучы, Бөек Ватан сугышында һәлак була.
* Ләис Зөлкарнәев (Харрасов, 1962), шагыйрь, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2024).
* Фәиз Зөлкәрнәев (1951-1997) – язучы, «Идел» журналы мөхәррире.
# Копань (Мари Иле)

Копань (таулы чирм. Копон, рус. Копань) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Копань (Мари Иле)
## Сәгать поясы

Копань (Мари Иле) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Копань (Мари Иле)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (55,3%), чирмешләр (46,7%).

# Копань (Мари Иле)
## Танылган шәхесләр

* Александр Болодурин (1895-1926), РК(б)Фнең Мари өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1921).
# Лаша

Лаша (белар. Лаша) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.

# Лаша
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Лас-Анимас (Колорадо)

Лас-Анимас — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан шәһәр.

# Лас-Анимас (Колорадо)
## Тарихы

Лас-Анимас шәһәре елда нигезләнгән.

# Лас-Анимас (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 4,314461 км², 4,314463 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1188 метр биеклектә урнашкан.
# Ногейра-да-Монтанья

Ногейра-да-Монтанья — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Шавиш муниципалитетына карый.

# Ногейра-да-Монтанья
## Географиясе

Мәйданы — 16,67 км².