yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Казыр (Чиләбе өлкәсе)

Казыр (рус. Казырова) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.

# Казыр (Чиләбе өлкәсе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Казыр (Чиләбе өлкәсе)
## Сәгать поясы

Казыр (Чиләбе өлкәсе) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Казыр (Чиләбе өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (9%), башкортлар (91%).
# Читдиби (Коньяалты)

Читдиби (төр. Çitdibi) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коньяалты илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Тарнавка-Перша

Тарнавка-Перша — Польшаның Люблин воеводалыгы Закшев гминасында урнашкан авыл.

# Тарнавка-Перша
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# SPACA7

SPACA7 (ингл. Sperm acrosome associated 7) — кешенең 13-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Санта Маргерита (Рьети)

Санта Маргерита — Италиянең Лацио төбәге Канталиче өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Маргерита (Рьети)
## Географиясе

Санта Маргерита Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Санта Маргерита (Рьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Смирдан (Ботошань)

Смирдан — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. Сухареу (коммуна) коммунасына карый.

# Смирдан (Ботошань)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 210 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Макаиба

Макаиба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.

# Макаиба
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 512,487 км².
# Губенов (Горни Бела)

Губенов (чех. Hubenov) — Чехиянең Пльзень крае Горни Бела районында урнашкан авыл.

# Губенов (Горни Бела)
## Географиясе

Мәйданы — 8,381 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Губенов (Горни Бела)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Губенов (Горни Бела)
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Губенов (Горни Бела)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 108 |
| 1880 | 113 |
| 1890 | 128 |
| 1900 | 132 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 116 |
| 1921 | 121 |
| 1930 | 109 |
| 1950 | 77 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 85 |
| 1970 | 70 |
| 1980 | 63 |
| 1991 | 65 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 58 |
| 2011 | 57 |
| 2021 | 77 |
# Прескотт (Арканзас)

Прескотт — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.

# Прескотт (Арканзас)
## Тарихы

Прескотт шәһәре 1873 елда нигезләнгән.

# Прескотт (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 17,001091 км², 16,993008 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 99 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Догукесмекая (Һарран)

Догукесмекая (төр. Doğukesmekaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Үшкарасу (Костанай өлкәсе)

Үшкарасу (каз. Үшқарасу) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Үшкарасу (Костанай өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Катка (Тинева кушылдыгы)

Катка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тинева елгасының сул ярыннан 27 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

# Катка (Тинева кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300312103000035626
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003562
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Эмтор-Погол-Еган

Эмтор-Погол-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кулын-Игол елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.

# Эмтор-Погол-Еган
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011000112115200038132
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203813
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Боуэн (ай кратеры)

Боуэн (лат. Bowen) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 8,09 км булган кратер.

# Боуэн (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Айра Боуэн (1898—1973) хөрмәтенә бирелә.

# Боуэн (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1973 елда раслана.
# Нуроглу (Арсин)

Нуроглу (төр. Nuroğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Арсин илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Нефела (авыл)

Нефела — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. Враца җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Нефела (авыл)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 279 метр биеклектә урнашкан.
# Пирзадлы

Пирзадлы (әзери. Pirzadlı) — Әзербайҗанның Агдам районына караган авыл.
# Джонсон-Сити (Техас)

Джонсон-Сити — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Джонсон-Сити (Техас)
## Тарихы

Джонсон-Сити шәһәре 1879 елда нигезләнгән.

# Джонсон-Сити (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 4,685179 км², 4,541368 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 365 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Текпан де Галеана (Текпан де Галеана, Герреро)

Текпан де Галеана — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Текпан-де-Галеана муниципалитеты составына керә.

# Текпан де Галеана (Текпан де Галеана, Герреро)
## Географиясе

Текпан де Галеана Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Текпан де Галеана (Текпан де Галеана, Герреро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Текпан де Галеана (Текпан де Галеана, Герреро)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Янчево (гмина Эдвабне)

Янчево — Польшаның Подлясье воеводалыгы Едвабне гминасында урнашкан авыл.

# Янчево (гмина Эдвабне)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Юкарыкепен (Сивриһисар)

Юкарыкепен (төр. Yukarıkepen) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Сивриһисар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сепелуш (Вале-де-Камбра)

һәм
Сепелуш — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Вали-ди-Камбра муниципалитетына карый.

# Сепелуш (Вале-де-Камбра)
## Географиясе

Мәйданы — 19,27 км².
# Понгаи

Понгаи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Понгаи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 183,382 км².
# Ферате (Верчели)

Ферате — Италиянең Пьемонт төбәге Alto Sermenza өязендә урнашкан торак пункт.

# Ферате (Верчели)
## Географиясе

Ферате Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ферате (Верчели)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Әтеш

Әтеш (Зур Әтеш) — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсенең Әчет районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ут елгасының уң ярыннан 47 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

# Әтеш
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201112111100021299
* Гидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 111102129
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ҺӨ буенча саны — 11
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 1
# Екс-ан-Ерньи

Екс-ан-Ерньи (фр. Aix-en-Ergny һәм фр. non concernée) — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
# Суплак (коммуна)

Суплак — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.

# Суплак (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 48,64 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Суплак, Идрифая, Ласлеу-Маре, Ласлеу-Мик һәм Вайдакута авыллары урнашкан.
# Түбән Кармановщина

Түбән Кармановщина (рус. Нижняя Кармановщина) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.

# Түбән Кармановщина
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Түбән Кармановщина
## Сәгать поясы

Түбән Кармановщина Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Түбән Кармановщина
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# Фонтеккьо

Фонтеккьо — Италиянең Абруццо төбәгендә урнашкан коммуна. Л’Акуила провинциясе составына керә.

# Фонтеккьо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 668 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Фаньяно-Альто, Тьоне-дельи-Абруцци, Капорчано һәм Рокка-ди-Меццо коммуналары белән чиктәш.
# Югары Кадам

Югары Кадам (чирм. Кӱшыл Кодам, рус. Верхний Кадам) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.

# Югары Кадам
## Сәгать поясы

Югары Кадам Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Югары Кадам
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97,8%), руслар (2,2%).
# Рудертинг

Рудертинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Рудертинг
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Рудертинг
## Географиясе

Коммуна мәйданы — Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 450 метр биеклектә урнашкан.
# Валкова

Валкова — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Милич гминасында урнашкан авыл.

# Валкова
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Эспинас-Возель

Эспинас-Возель (фр. Espinasse-Vozelle) — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
# Татар Бидәңгесе

Татар Бидәңгесе — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл. Атамасы Бидәңге елгасыннан алынган.
Почта индексы — 422385.

# Татар Бидәңгесе
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.1 °C | -10.3 °C | -5.3 °C | 5.5 °C | 14.2 °C | 18.9 °C | 20.7 °C | 18.4 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.8 °C | -9.3 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Мокржани (Велке Поповице)

Мокржани (чех. Mokřany) — Чехиянең Урта Чехия крае Велке Поповице районында урнашкан авыл.

# Мокржани (Велке Поповице)
## Географиясе

Мәйданы — 1,579 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Мокржани (Велке Поповице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Мокржани (Велке Поповице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Мокржани (Велке Поповице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 160 |
| 1880 | 130 |
| 1890 | 115 |
| 1900 | 105 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 95 |
| 1921 | 107 |
| 1930 | 76 |
| 1950 | 86 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 77 |
| 1970 | 45 |
| 1980 | 33 |
| 1991 | 20 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 21 |
| 2011 | 42 |
| 2021 | 35 |
# Лимпя-Яха

Лимпя-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Вэнга-Пур елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 40 км.

# Лимпя-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300055905
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305590
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Химное (Беларусия)

Химное (белар. Хімное) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.

# Химное (Беларусия)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Ноанан

Ноанан (фр. Nohanent) — Франциянең Пюи-де-Дом департаментында урнашкан коммуна.
# Культуралы үсемлекләр

Культуралы үсемлекләр — кеше үзенә яки терлеккә азыкка үстерә торган үсемлекләр.
Бүген 3 категория культуралы үсемлекләр үстерелә: сорт, грекс, сортлар төркеме..
Культуралы үсемлекләр кыргый үсемлекләрене кеше тарафыннан йортлаштыру нәтиҗәсендә барлыкка килгәннәр.

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Бөртекле культуралар

* Бодай
* Арыш
* Арпа
* Солы
* Кукуруза
* Сорго
* Дөге
* Карабодай

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Ногытбөртекле культуралар

* Борчак
* Ногыт
* Соя
* Чечевица
* Фасоль
* Нут
* Эспарцет
* Люпин
* Чина

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Техник культуралар

* җитен
* шикәр чөгендере
* көнбагыш
* горчица
* соя
* бәрәңге
* шикәр камышы
* дару үләннәре

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Техник культуралар
#### Текстиль культуралар

* җитен
* җут
* киндер

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Техник культуралар
#### Каучык үсемлекләре

* Гевея
* Кок-сагыз

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Тамыразыклар

* Шикәр чөгендере
* Азык чөгендере
* Кишер
* Шалкан
* Керән

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Бүлбеле үсемлекләр

* Бәрәңге
* Җир грушасы

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Май һәм эфир-май культуралары

* Көнбагыш
* Рапс
* Горчица
* Клещевина
* Көнҗет
* Арахис
* Тмин
* Әнис
* Калияндыр
* Шалфей
* Бөтнек

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Эрләү культуралары

* Җитен
* Киндер
* Кенаф
* Мамык

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Терлек азыгы культуралары
#### Терлек азыгы үләннәре

* Клевер
* Вика
* Тимофеевка

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Терлек азыгы культуралары
#### Силос культуралары

* Кукуруза
* Көнбагыш

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Терлек азыгы культуралары
#### Терлек азыгы бакча культуралары

* Кабак
* Ташкабак
* Карбыз

# Культуралы үсемлекләр
## Культуралы үсемлекләр төрләре
### Әфьюнле культуралар

* Тәмәке
* Махорка
* Киндер
* Марихуанна
# Аксутекке (Бозүюк)

Аксутекке (төр. Aksutekke) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Бозүюк илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Адеркла

Адеркла — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Гензерндорф округы составына керә.

# Адеркла
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 157 метр биеклектә урнашкан. Дойч-Ваграм һәм Расдорф (Австрия шәһәре) коммуналары белән чиктәш.
# Ка Аквабуона (Римини)

Ка Аквабуона — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Римини өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка Аквабуона (Римини)
## Географиясе

Ка Аквабуона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ка Аквабуона (Римини)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Иден (Альтмарк)

Иден (алман. Iden) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Иден (Альтмарк)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 37,37 км² (2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 22 метр биеклектә урнашкан.
# Мендзиборув

һәм
Мендзиборув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Якторув гминасында урнашкан авыл.

# Мендзиборув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Топол (Хрудим)

Топол (чех. Topol) — Чехиянең Пардубице крае Хрудим районында урнашкан авыл.

# Топол (Хрудим)
## Географиясе

Мәйданы — 3,565 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Топол (Хрудим)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Топол (Хрудим)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Топол (Хрудим)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 347 |
| 1880 | 363 |
| 1890 | 380 |
| 1900 | 451 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 425 |
| 1921 | 405 |
| 1930 | 422 |
| 1950 | 292 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 288 |
| 1970 | 258 |
| 1980 | 220 |
| 1991 | 173 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 167 |
| 2011 | 172 |
| 2021 | 222 |
# Лыаёль

Лыаёль (рус. Лыаёль) — Коми Республикасының Сосногорск районында урнашкан авыл.

# Лыаёль
## Климат

Лыаёль климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Лыаёль
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (13%), руслар (67%), украиннар (15%).
# Афшар (Чумра)

Афшар (төр. Afşar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Чумра илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мачера (Терамо)

Мачера — Италиянең Абруцци төбәге Канцано өязендә урнашкан торак пункт.

# Мачера (Терамо)
## Географиясе

Мачера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Мачера (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чага (Парбиг кушылдыгы)

Чага — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Парбиг елгасының сул ярына тамагыннан 218 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 77 км.

# Чага (Парбиг кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Чулым кушылган урындан Кеть кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Чулым, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010500112115200023202
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115202320
* Бассейн коды — 13.01.05.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Штокхаузен-Илльфурт

Штокхаузен-Илльфурт — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Штокхаузен-Илльфурт
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,24 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 496 метр биеклектә урнашкан.
# Девеҗиконагы (Мустафакемалпаша)

Девеҗиконагы (төр. Devecikonağı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кырымчак теле

Кырымчак теле (үзатамасы Кърымчах тыльы) — кырымчаклар теле, төрки телләрнең кыпчак төркеменә карый. Угыз төркеме тәэсире зур (аеруча фонетика һәм лексика өлкәләрендә). XIX гасырга кадәр үзатамалары «чагатай» булган.
Икенче бөтендөнья сугышына кадәр Кырымда 6 мең кырымчак яшәгән. 1941—1944 елларда, алман окупациясе вакытында, яһүдләр белән бергә күпләп үтерелделәр (кырымчаклар яһүд динен тоталар). Сугыштан соң якынча 1 мең кеше кырымчак телен белгән. Хәзерге вакытта, әлеге телне туган тел дәрәҗәсендә фәкать берничә кеше белә (2004 елда алар арасында булган Давид Реби кырымчак теленә багышланган хезмәтен чыгара), 100гә якын кеше аралаша ала. Тел юкка чыгу дәрәҗәсендә.

# Кырымчак теле
## Татар теле белән чагыштыру

| Кырымчак теле | Татар теле | Tatar tele |
| Kılıç | Кылыч | Qılıç |
| Arıslan | Арыслан | Arıslan |
| Yulduz | Йолдыз | Yoldız |
| Yaş | Яшь | Yәş |
| Yol | Юл | Yul |
| Yanhı | Яңа | Yaña |
| Yel | Җил | Cil |
| Tülkü | Төлке | Tölke |
| İmırtha | Йомырка | Yomırqa |
| Taş | Таш | Taş |
| Altın | Алтын | Altın |
| Tengiz | Диңгез | Dingez |
| Kumuş | Көмеш | Kömeş |
| Suv | Су | Suw |
| At | Ат | At |
| Agaç | Агач | Ağaç |
| Yeşil | Яшел | Yәşel |

# Кырымчак теле
## Язу

Башлыча, кырымчаклар арамей язуын куллансалар, 1930 нчы елларда латин әлифбасы кабул ителә. 1990 елларда кирил әлифбасы нигезендә әлифба төзелә:
| A a | B ʙ | C c | Ç ç | D d | E e | F f | G g |
| H h | I i | J j | Ь ь | K k | Q q | Ƣ ƣ | L l |
| M m | N n | N̡ n̡ | O o | Ɵ ɵ | P p | R r | S s |
| Ş ş | T t | U u | Y y | V v | Z z | Ƶ ƶ | |
# Дафарэнцыя

Дафарэнцыя (белар. Дафарэнцыя) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Минский районында урнашкан авыл.

# Дафарэнцыя
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Сан Морело (Козенца)

һәм
Сан Морело — Италиянең Калабрия төбәге Скала-Коэли өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Морело (Козенца)
## Географиясе

Сан Морело Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Морело (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сан Рафаел (Арселия)

Сан Рафаел — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Арселия муниципалитеты составына керә.

# Сан Рафаел (Арселия)
## Географиясе

Сан Рафаел Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Сан Рафаел (Арселия)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Сан Рафаел (Арселия)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Беларга

Беларга (фр. Bélarga) — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.