yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Николай Васильев (1880)

Николай Васильев (Николай Александр улы Васильев, 29 июнь 1880(1880-06-29), Казан, Россия империясе — 31 декабрь 1940(1940-12-31) (60 яшь), Казан, РСФСР, СССР) — фәлсәфәче, этик, психолог, тарихчы, шагыйрь һәм тәрҗемәче, Казан университеты профессоры (1918).

# Николай Васильев (1880)
## Биографиясе

1898 елда Казан университетының медицина факультетына укырга керә (төп дисциплиналар белән беррәттән фәлсәфә курсы да тыңлый). 1904 елның июнендә Ядрин өязенең Шатьма авылында табиб булып эшли. Шул ук елны Екатерина Степановна Завьяловага өйләнә. 1906 елда Николай Александрович «Вопрос о падении Западной Римской империи и античной культуры в историографической литературе и в истории философии в связи с теорией истощения народов и человечества» дигән кандидатлык трактатын тәмамлый.
1907 елда психология буенча лекцияләр курсы укый.
1910 елның ноябреннән-Казан университетының философия кафедрасы приват-доценты.
1910-1914 елларда Н.А.Васильевның күп мәгънәле, паратив каршылыклы, күп үлчәмле һәм башка классик булмаган логика буенча новаторлык эшләре керә.
1913 ел - «Чтение отрывков из сочинений, входящих в Органон Аристотеля» дигән курс укыта.
1914 елда Аристотель Метафизикасы буенча лекцияләр алып бара.
1914 елның көзендә хәрби хезмәткә алына. 1916 елның декабрендә авыру сәбәпле хәрби хезмәттән азат ителә".
Васильев тарафыннан психология буенча китаплар язылган.
1918 елда галим Халык Комиссарлары Советы Декреты тарафыннан профессорлар составына күчерелә. 1922 елда 42 яшендә лаеклы ялга чыга.
Кискенләшкән авыруы аркасында (маниакаль-депрессив психоз), вафатына кадәр психиатрия клиникасында яшәргә мәҗбүр була.
1940 елның 31 декабрендә вафат була.

# Николай Васильев (1880)
## Гаиләсе

* Атасы ягыннан бабасы: Васильев Василий Павлович (1818—1900) — Петербург Академия фәннәре академигы.
** Атасы: Васильев Александр Васильевич (математик) (1853—1929) — математик, Казан физика-математика җәмгыятенә нигез салучы, Лобачевский идеяләрен пропагандалаучы.
* Анасы ягыннан бабасы: Максимович Павел Павлович (1816—1892) — Тверь губернасының күренекле халык мәгарифе эшлеклесе, земствомәктәбен оештыручы.
* Анасы ягыннан әбисе:Анна Андреевна Хлебникова — аның ата-бабалары Россиядә иң зур тарихи вакыйгаларда катнашучылар.
** Анасы: Александра Павловна Максимович, аның бабасы танылган «Диана» шлюпының штурманы була.

# Николай Васильев (1880)
## Библиография

* Н. А. Васильев. О частных суждениях, о треугольнике противоположностей, о законе исключенного четвертого. — Казань: Типо-литография Университета, 1910.
* Лекции по психологии. 1915 г. https://web.archive.org/web/20181011172944/https://www.runivers.org/lib/book9821/483488/
# Ейме

Ейме (фр. Eymeux) — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
# Караһоҗа (Һаймана)

Караһоҗа (төр. Karahoca) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пералехос

Пералехос (исп. Peralejos) — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Пералехос
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 36,097483 ± 1,0E−6 км² (1 гыйнвар 2014). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 995 метр биеклектә урнашкан.
# Ленжковице

һәм
Ленжковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Клай гминасында урнашкан авыл.

# Ленжковице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Перичели II (Козенца)

Перичели II — Италиянең Калабрия төбәге Виллапьана өязендә урнашкан торак пункт.

# Перичели II (Козенца)
## Географиясе

Перичели II Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Перичели II (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# OR8K5

OR8K5 (ингл. Olfactory receptor family 8 subfamily K member 5) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (977) Филиппа

(977) Филиппа (лат. Philippa) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (977) Филиппа
## Тарихы

1922 елның 6 апрелендә Жеховский В. П. тарафыннан Алжир обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1922 LV» саналган.
# NGC 2735

NGC 2735 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2735
## Тарихы

Әлеге галактика 1878 елда Франция астрономы Эдуард Стефан тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Карнейшен (Вашингтон)

Карнейшен — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.

# Карнейшен (Вашингтон)
## Тарихы

Карнейшен шәһәре елда нигезләнгән.

# Карнейшен (Вашингтон)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,050093 км², 1,18 квадрат миль, 3,046535 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 25 метр һәм 82 Фут биеклектә урнашкан.
# Армстронг (Оклахома)

Армстронг — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Армстронг (Оклахома)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Армстронг (Оклахома)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,231003 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 177 ± 1 метр һәм 183 метр биеклектә урнашкан.
# (3433) Ференбах

(3433) Ференбах (лат. Fehrenbach) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3433) Ференбах
## Тарихы

1963 елның 15 октябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1963 TJ1» саналган.
# Зламанини

Зламанини (чех. Zlámaniny) — Чехиянең Кралове Градец крае Нова-Пака районында урнашкан авыл.

# Зламанини
## Географиясе

Мәйданы — 0,204 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Зламанини
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Зламанини
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Зламанини
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 0 |
| 1880 | 61 |
| 1890 | 56 |
| 1900 | 59 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 53 |
| 1921 | 0 |
| 1930 | 50 |
| 1950 | 0 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 0 |
| 1970 | 0 |
| 1980 | 0 |
| 1991 | 0 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 0 |
| 2011 | 23 |
| 2021 | 26 |
# Әнис Галимҗанов

Әнис Фоат улы Галимҗанов — татар галиме, физика-математика фәннәре кандидаты.
Галим 1959 елның 17 октябрендә Чутай авылында туган. Мәктәптә укыган елларында ук үтә сәләтле, кызыксынучан, эзләнүчән бала булып таныла. 1976 елда ике сыйныф экзаменнарын берьюлы биреп, вакытыннан алда алтын медаль белән Чепья урта мәктәбен тәмамлый. Мәктәп елларында республика олимпиадаларында катнашып, физика һәм математика фәннәре буенча җиңүче, призер була. Казан һәм Мәскәү дәүләт университетлары каршындагы физик-математик юнәлештәге мәктәпләрдә читтән торып укый.
1976-1981 елларда Казан дәүләт университетының механика-математика факультетында укый. Университетны тәмамлагач, берара инженер булып эшли. Соңрак – механика-математика факультеты ассистенты, аспиранты. Шушында диссертация яклап физика- математика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсе ала.
Казан университетының исәпләү математикасы һәм кибернетика кафедрасы доценты. Фәнни эшчәнлеген дәвам итә.
# Яжомбки (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)

Яжомбки — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Барлинек гминаcында урнашкан авыл.

# Яжомбки (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Марат Измайлов

Марат Измайлов (Марат Наил улы Измайлов) — спортчы (футбол), Россия Россия чемпионы (2002, 2004), Португалия Португалия кубогы (2008), суперкубогы (2007, 2008, 2013) иясе. Футбол буенча Россия җыелма такымы әгъзасы (2001 елның сентябреннән).

# Марат Измайлов
## Тәрҗемәи хәле

1982 елның 21 сентябрендә Мәскәүдә туган. Чыгышы белән Түбән Новгород өлкәсе Мәдәнә авылынннан. Марат Измайлов – Мәскәү «Торпедо» футбол командасында тәрбияләнгән спортчы. Мәскәү дәүләт физик тәрбия академиясендә укыган.

# Марат Измайлов
## Спорт карьерасы
#### Мәскәү «Локомотив»ы

Һөнәри карьерасын 2000 еллар башында Мәскәү «Локомотив»ының 2- командасында башлый. Бер елдан «Локомотив»ның 1- командасына күчерелә. Анда 2007 елның җәенә хәтле уйный. «Локомотив»та уйнаганда Марат Измайлов Россия чемпионы (2002, 2004), Россия чемпионатының көмеш (2001), бронза (2005, 2006) призлары иясе, Россиянең кубогы (2001) һәм суперкубогы (2003, 2005) иясе була.

# Марат Измайлов
## Спорт карьерасы
#### Лиссабон «Спортинг»ы

2007 елның җәендә Лиссабонның «Спортинг» командасына арендага бирелә, 2008 елның июленнән әлеге Португалия командасының уенчысы була. «Спортинг» өчен 81 уенда катнаша, 14 туп кертә. Әлеге команда белән Португалиянең кубогы (2008), суперкубогы (2007, 2008, 2013) иясе була.

# Марат Измайлов
## Спорт карьерасы
#### «Порту»

2013 елның башыннан «Порту» командасына күчә. 13 уенда 1 туп кертә.

# Марат Измайлов
## Спорт карьерасы
#### «Габала»

2014 елда Азәрбайҗанның «Габала» командасына арендага бирелә. 14 уенда 1 туп кертә. Измайлов керткән туп («Габала»–«Бакы» 3:1) «Габала»га «Европа лигасы»на юл ача.

# Марат Измайлов
## Спорт карьерасы
#### «Краснодар»

2014 елның җәендә «Краснодар» командасы арендага ала.

# Марат Измайлов
## Россия җыелмасы

Россия милли командасы өчен 2001 елның сентябреннән уйный. Дебюты – Словения командасына каршы 2002 елгы дөнья чемпионатының сайлап алу туры уены. Россия җыелмасы өчен 2012 елга хәтле 35 уенда 2 туп кертә.

# Марат Измайлов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Россия чемпионы (2002, 2004).
* Россия чемпионатының көмеш (2001) призы иясе.
* Россия чемпионатының бронза (2005, 2006) призлары иясе,
* Россиянең кубогы (2001) иясе.
* Россиянең суперкубогы (2003, 2005) иясе.
* Португалиянең кубогы (2008) иясе.
* Португалиянең суперкубогы (2007, 2008) иясе.

# Марат Измайлов
## Клублар

* Порту (2013; 2015; 13; 1)
* Локомотив (2001; 2008; 124; 20)
* Казанка (2000; 2000; 18; 1)
* Краснодар (2014; 2015; 22; 1)
* Русия милли аяк тубы җыелмасы (2001; 2012; 35; 2)
* Краснодар (2016; 2017; 7; 1)
* Арарат (июнь 2017; сентябрь 2017; 4; 2)
# Тако

Тако (Калып:IPAc-en) - кукуруз яки бодайдан пешерелгән тутырылган кысыр коры кыймак, Мексика халкының гадәти ашамлыгы.

# Тако
## Шулай ук кара

* Буррито
* Кэстадия
* Тостада
* Фахита
* Начос
* Шаурма
* Тако дөгесе
* Тако салаты
* Таквито
* Тлаюда
* Корея такосы
* Сэндвичлар исемлеге
# Ледовица

Ледовица — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе , Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пичуг елгасының уң ярыннан 47 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

# Ледовица
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100212103000010637
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001063
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Акъяр (Келес районы)

Акъяр (каз. Ақжар) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Акъяр (Келес районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Периш (коммуна)

Периш — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан коммуна.

# Периш (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 78 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Периш, Белтень һәм Буриаш авыллары урнашкан.
# Каурушка

Каурушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Шегарка елгасының сул ярына тамагыннан 356 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 10 км.

# Каурушка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым елгасы менән кушылгансы, Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200712115200013275
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201327
* Бассейн коды — 13.01.02.007
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Чамлыдере (Боздоган)

Чамлыдере (төр. Çamlıdere) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Боздоган илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Суше (Франция)

Суше (фр. Souchez) — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
# MYF5

MYF5 (ингл. Myogenic factor 5) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (6350) Schluter

(6350) Schluter (лат. Schluter) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6350) Schluter
## Тарихы

1960 елның 17 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3526 P-L» саналган.
# 71 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 71 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
II гасыр (б. э. к.) — I гасыр (б. э. к.) — I гасыр — II гасыр — III гасыр :
Хронологик таблица :
71 (җитмеш беренче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 71 елы, I меңьеллыкның 71 елы, I гасырның 71 елы, I гасырның 8 унъеллыгының 1 елы, 70 елларның 2 елы. 71 елдан бирле 1953 ел үтте.

# 71 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:71 елда туганнар

# 71 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:71 елда вафатлар
# NGC 450

NGC 450 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 450
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Борисоглебское аэродромы

Казан-«Борисоглебское» аэродромы :
| Горбунов исемендәге КАҖБ |||
| Дәүләт: Регион: | Россия Татарстан | Россия Татарстан |
| Аэропорт тибы: | сынау/хәрби | сынау/хәрби |
| ИКАО коды: ИАТА коды: | yuq UWKG | yuq UWKG |
| Диңгез өстеннән биеклеге: Координатлар: | +65 м 55°52′00″ т. к. 049°08′00″ кч. о. Координаталар: Көтелмәгән өстәмә параметрлар | +65 м 55°52′00″ т. к. 049°08′00″ кч. о. Координаталар: Көтелмәгән өстәмә параметрлар |
| Вакыт зонасы: | UTC +4 | UTC +4 |
| Сайт: | airport.kazan.ru | airport.kazan.ru |
| Очып менү-төшү юллары |||
| Саны | Зурлыгы | Түшәмәсе |
| 11/29 | 3200 х 100 м | бетон |
«Борисоглебское» аэродромы (һава аланы) яки КАҖБ һава аланы, "Казан-Борисоглебское" һава аланы - Казан Авиатөзелеш җитештерү берләшмәсенең класстагы тыш аэродром комплексы. Казан төньяк-көнчыгыштагы өлешендә, Борисоглебское торак массивы янында урнашкан. «Борисоглебское» һава аланы тәҗрибә-конструктор сынап караулары өчен, КАҖБда ясалган очкычлар сынавы өчен 1930-елларда ачылган. «Борисоглебское» һава аланы һәртөрле заманча очкыч төрләре, хәтта Ту-160 "Аккош", дөньядагы иң зур йөк очкычы Ан-124 "Руслан" кабул итә ала. Кайчакта «Борисоглебское» һава аланы Хөкүмәт һәм махсус очкычлары кабул итә. Җәйге Универсиада 2013 вакытында «Борисоглебское» һава аланы кайбер очкычларны кабул итәчәк.

# Борисоглебское аэродромы
## Очып менү-төшү юллары

Аэродром очып менү, очып төшү курслары 112/292. Очу түгәрәге LL. Ешлык: килү - 124 МГц, "Анодная". Яктылыгы: таләп буенча.
| Саны | Зурлыгы | Түшәмәсе |
| 11сул/29уң | 3200х100 м | бетон |

# Борисоглебское аэродромы
## Tарих

«Борисоглебское» һава аланы 124 номерлы заводы белән бергә 1930-елларда ачылган. 1941-1945 елларда КАҖБ 10 мең артык хәрби очкычлар Pe-2 җитештергән һәм «Борисоглебское» һава аланыннан фронтка җибәрелгән иде. Бөек Ватан сугышы вакытында 221 Хәрби Һава көчләре ЭККА аерым полкы «Борисоглебское» һава аланында урнаштырган иде.
# Мяжанцы

Мяжанцы (белар. Мяжанцы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.

# Мяжанцы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Виирапалу

Виирапалу (эст. Viirapalu) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Поеница (Вранча)

Поеница — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. Думитрешть (коммуна) коммунасына карый.

# Поеница (Вранча)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 395 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Урум теле

Урум теле - Алтай телләр гаиләсенең төрки телләр төркеменә кергән тел. Кайвакыт Кырым татар теленең диалекты буларак төркемләнә. Язуы кириллица һәм грек язуына нигезләнгән. Урум теле дип шулай ук кайвакыт Гөрҗистанда торган Цалка греклары сөйләшә торган төрек теленең диалекты Цалка телен атыйлар.

# Урум теле
## Язма

Урум телендә күп түгел текстлар юнан әлифбасы белән язып куелган булган. 1920—1930-ынчы елларда урум авылларында латин әлифбасы нигезендә кырымтатар теле кергән булган. Хәзерге вакытта кириллик язма кулланыла, әмма рәсми рәвештә ул расланмаган булган һәм төрле чыганакларда әлифбаның төрле юрамалары кулланыла. Кыпчак телләре өлкәсендә атаклы белгеч Александр Николай улы Гаркавец эшләрендә түбәнге әлифбаны куллана:
| А а | Б б | В в | Г г | Ғ ғ | Д д | (Δ δ) | Дʹ дʹ |
| (Ђ ђ) | Е е | Ж ж | Җ җ | З з | И и | Й й | К к |
| Л л | М м | Н н | Ң ң | О о | Ӧ ӧ | П п | Р р |
| С с | Т т | Тʹ тʹ | (Ћ ћ) | У у | Ӱ ӱ | Υ υ | Ф ф |
| Х х | Һ һ | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ | Ы ы |
| Ь ь | Э э | Ю ю | Я я | Θ θ | | | |
Киевта 2008 елда бастырылган урум теле буенча уку әсбабында башка әлифба кулланыла:
| А а | Б б | В в | Г г | Ґ ґ | Д д | Дʹ дʹ | Дж дж |
| Е е | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н |
| О о | Ӧ ӧ | П п | Р р | С с | Т т | Тʹ тʹ | У у |
| Ӱ ӱ | Ф ф | Х х | Ч ч | Ш ш | Ы ы | Э э | |

# Урум теле
## Басмалар

Урум теле турында бик әз әдәбият нәшер ителгән булган, сүзлекләр бар. Соңгы вакытка кадәр урум теле кырымтатар теленең диалекты булып саналган булган. Аның турында тасвирламалар бары тик 1980-енче еллардан бирле пәйда була башлаган. Урум теленә җитди эшләр багышлаган беренче лингвист Александр Гаркавец булган.
# (9036) 1990 SJ16

(9036) 1990 SJ16 (лат. 1990 SJ16) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9036) 1990 SJ16
## Тарихы

1990 елның 17 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SJ16» саналган.
# EOn

eOn BOINC клиенты өчен таралышлы исәпләү проекты булган, ул теоретик химия техникаларын материаллар белеме һәм конденсат физикасы мәсьәләләрен чишү өчен кулланган. Ул Техас Университетының Исәпләү Инженериясе һәм Фәннәр Институты проекты булган.
Традицион молекуляр динамика миллисекунда дәвамында булган вакыйгаларны төгәл модельли алалар. Озаграк булган чараларны модельли өчен, Eon узу халәте теориясен Монте Карло кинетикасы белән комбинацияли. Нәтиҗә классика механикасы белән тыгызлыгык функционалы теориясенең комбинациясе булып тора.
Элеккеге яңа эшләү җиһазларның барлыкка китерү элеккеге эшләү җиһазларның барлыкка килүенә бәйле булганга күрә, проект һәр хостка берьюлы берничә генә җиһаз бирә алган.
2014 елның 26 маенда eOn BOINC-тан китәчәк дип игълан ителде.

# EOn
## Шулай ук карарга мөмкин

* List of distributed computing projects
# Курдманш (Эр)

Курдманш (фр. Courdemanche) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Смолотели

Смолотели (чех. Smolotely) — Чехиянең Урта Чехия крае Пршибрам һәм Q10817119? районында урнашкан авыл.

# Смолотели
## Географиясе

Мәйданы — 10,934102 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 439 метр биеклектә урнашкан.

# Смолотели
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Смолотели
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Смолотели
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 753 |
| 1880 | 698 |
| 1890 | 756 |
| 1900 | 662 |
| 1910 | 662 |
| 1921 | 632 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 567 |
| 1950 | 391 |
| 1961 | 410 |
| 1970 | 330 |
| 1980 | 280 |
| 1991 | 243 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 235 |
| 2014 | 236 |
| 2016 | 238 |
| 2017 | 238 |
| 2018 | 236 |
| 2019 | 242 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 243 |
| 2021 | 250 |
| 2021 | 255 |
| 2022 | 267 |
| 2023 | 288 |
| 2024 | 294 |
# Фардорф

Фардорф (алман. Fahrdorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Фардорф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 метр биеклектә урнашкан.
# Парафада (Кунео)

Парафада — Италиянең Пьемонт төбәге Серралунга-д'Альба өязендә урнашкан торак пункт.

# Парафада (Кунео)
## Географиясе

Парафада Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Парафада (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сафрилья

Сафрилья (исп. Zafrilla) — Испаниянең Куэнка провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Сафрилья
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 106,08 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1425 метр биеклектә урнашкан.
# Зур Теңкәш

Зур Теңкәш — Башкортстанның Нуриман районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 341 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 452443, ГАТОБК коды — 80245805003.

# Зур Теңкәш
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 320 кешенең яшәве мәгълүм.
# Ишма

Ишма — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.

# Ишма
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300212110000011221
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001122
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Сент-Онорин-ла-Шардонн

Сент-Онорин-ла-Шардонн (фр. Sainte-Honorine-la-Chardonne) — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
# .th

.th — Таиландның югары дәрәҗәле милли домены.
# Сачерно (Болонья)

Сачерно — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Кальдерара-ди-Рено өязендә урнашкан торак пункт.

# Сачерно (Болонья)
## Географиясе

Сачерно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сачерно (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чепачет (Род-Айленд)

Чепачет — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Чепачет (Род-Айленд)
## Географиясе

Чепачет халык санын алу урыны мәйданы — 14,469137 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Граммендорф

Граммендорф — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Граммендорф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 35,92 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 7 метр биеклектә урнашкан.