# Пенза губернасы

Пенза губернасы (рус. Пензенская губерния) — Россия империясенең һәм РСФСР административ берәмлеге.
Элекке Пенза губернасы территориясендә хәзерге Мордовиянең һәм Пенза өлкәсенең зур өлешләре урнашкан.

# Пенза губернасы
## География
### Чиктәшлек

| Як | Губерна |
| Төньяк | Түбән Новгород губернасы |
| Көнбатыш | Тамбов губернасы |
| Көньяк | Сарытау губернасы |
| Көнчыгыш | Сембер губернасы |

# Пенза губернасы
## Тарих

1780 елда, административ реформа нәтиҗәсендә, Пенза калгайлыгы оеша; аның составына элекке Казан губернаның Пенза провинциясенең территорияләре һәм Воронеж губернасының кисәкләре кертелә.
1796 елда Пенза калгайлыгы Пенза губернасына әйләнә; аның составына Сарытау губернасының өлешләре кертеләләр.
1797 елның 5 мартында губерна юкка чыгарыла, ә аның территориясе Сарытау, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналар арасында бүленә.
1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы торгызыла.
1928 елның 14 маенда, ВЦИК карары нигезендә, Пенза губернасы юкка чыгарыла, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

# Пенза губернасы
## Административ бүленеш

1780—1797 елларда Пенза калгайлыгы (1796 елдан — губерна) 13 өязенә бүленгән:
1801—1918 елларда Пенза губернасы 10 өязгә бүленгән:
| № | Өяз | Өяш шәһәре | Мәйдан, чакрым² | Халык саны (1897), кеше. |
| 1 | Городище өязе | Городище (3 965 кеше) | 6 046,7 | 172 602 |
| 2 | Инсар өязе | Инсар (4 244 кеше) | 3 983,2 | 178 233 |
| 3 | Керенск өязе | Керенск (4 004 кеше) | 2 376,5 | 106 091 |
| 4 | Краснослободск өязе | Краснослободск (7 381 кеше) | 3 640,4 | 174 396 |
| 5 | Мукшы өязе | Мукшы (10 044 кеше) | 2 752,9 | 109 052 |
| 6 | Наручат өязе | Наручат (4 710 кеше) | 2 295,0 | 118 212 |
| 7 | Түбән Ламу өязе | Түбән Ламу (9 996 кеше) | 3 174,9 | 153 395 |
| 8 | Пенза өязе | Пенза (59 981 кеше) | 2 934,5 | 161 983 |
| 9 | Саранск өязе | Сарански (14 584 кеше) | 2 947,7 | 143 130 |
| 10 | Чембар өязе | Чембар (5 345 кеше) | 3 977,3 | 153 380 |
1918 елда Рузаевка өязе барлыкка килә.
1923 елда Спасск өязе Тамбов губернасының составыннан Пенза губернасына тапшырылган.
1925 елның мартында Инсар, Керенск, Мукшы, Наручат, Сарански һәм Темников өязләре юкка чыгарылалар; 1925 елның маенда Рузаевка өязе исемен Саранск өязенә алыштыра.
1926 елда Пенза губернасы 8 өязгә бүленгән.
| № | Өяз | Үзәге | Мәйдан, км² | Халык саны (1926), кеше |
| 1 | Беднодемьяновск өязе | Беднодемьяновск ш. | 8 546 | 417 161 |
| 2 | Городище өязе | Городище ш. | 5 321 | 174 628 |
| 3 | Краснослободск өязе | Краснослободск ш. | 6 430 | 295 055 |
| 4 | Түбән Ламу өязе | Түбән Ламу ш. | 4 155 | 197 094 |
| 5 | Пенза өязе | Пенза ш. | 7 534 | 407 337 |
| 6 | Рузаевка өязе | Рузай ш. | 4 850 | 227 634 |
| 7 | Саранск өязе | Сарански ш. | 4 544 | 251 287 |
| 8 | Чамбар өязе | Чамбар ш. | 4 886 | 238 584 |
1928 елның 14 маенда Пенза губернасы юкка чыгарыла, ә аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

# Пенза губернасы
## Халык

Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):
| Тел | Кешеләр саны | % |
| рус | 1 220 080 | 82,97 |
| мордва | 187 862 | 12,78 |
| татар | 58 530 | 3,98 |
| украин | 1 031 | 0,07 |
| поляк | 902 | 0,06 |
| алман | 654 | 0,04 |
| яһуд | 483 | 0,03 |
| латыш | 199 | 0,05 |
| белорус | 160 | 0,04 |
| башка | 573 | 0,04 |
| Тел | Кешеләр саны | % |
| рус | 57 519 | 95,50 |
| поляк | 598 | 1,00 |
| татар | 387 | 0,65 |
| яһуд | 351 | 0,59 |
| алман | 346 | 0,58 |
| мордва | 224 | 0,37 |
| украин | 186 | 0,31 |
| латыш | 173 | 0,29 |
| белорус | 45 | 0,08 |
| башка | 152 | 0,25 |

# Пенза губернасы
## Губернаның җитәкчелеге
### Генерал-губернаторлар

| Ф. И. О. | |
| Роман Воронцов | 31.12.1780—1781 |
| Платон Мещерский | 1782—1783 |
| Иван Ребиндер | 1783—01.03.1792 |
| Михаил Каховский | 1792—1796 |
| Андрей Вяземский | 1796—1797 |

# Пенза губернасы
## Губернаның җитәкчелеге
### калгайлыгының хакимнәре

| Исем | |
| Иван Ступишин | 21.04.1780—13.03.1796 |
| Михаил Гедеонов | 13.03.1796—05.03.1797 |

# Пенза губернасы
## Губернаның җитәкчелеге
### Губернаторлар

| Исем | |
| Филипп Вигель | 05.09.1801—30.03.1809 |
| Александр Крыжановский | 06.04.1809—18.02.1811 |
| Григорий Голицын | 18.02.1811—14.06.1816 |
| Михаил Сперанский | 30.08.1816—22.03.1819 |
| Фёдор Лубяновский | 22.03.1819—12.02.1831 |
| Панчулидзев Александр | 12.02.1831—14.08.1859 |
| Егор Толстой | 31.08.1859—06.08.1861 |
| Яков Купреянов | 06.08.1861—28.12.1862 |
| Василий Александровский | 28.12.1862—03.07.1867 |
| Николай Селиверстов | 03.07.1867—15.03.1872 |
| Александр Татищев | 05.05.1872—01.01.1887 |
| Аполлон Волков | 05.02.1887—21.12.1889 |
| Алексей Горяйнов | 02.01.1890—08.06.1895 |
| Пётр Святополк-Мирский | 11.06.1895—30.12.1897 |
| Александр Адлерберг | 03.01.1898—13.06.1903 |
| Сергей Хвостов | 04.07.1903—01.06.1906 |
| Сергей Александровский | 01.06.1906—25.01.1907 |
| Иван Кошко | 10.02.1907—10.10.1910 |
| Анатолий Лилиенфельд-Тоаль | 02.11.1910—29.11.1914 |
| Александр Евреинов | 29.11.1914—29.04.1917 |