yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Башкортлаштыру

Башкортлаштыру — Башкортстан Республикасында башкорт теле һәм мәдәниятенең, милли кадрларның ролен көчәйтү.

# Башкортлаштыру
## Кадрларны башкортлаштыру

Билгеле булганча, республиканың элекке президенты Мортаза Рәхимов республикада хакимияттә милләтләр буенча квоталарны сакларга омтыла. Башкортлаштыру югары дәрәҗәдәге министрлардан муниципаль дәрәҗәдәге вазифаларга кадәр кагылган. Төрле мәгълүматлар буенча, җитәкче постларының яртысыннан алып өчтән икесенә кадәрен башкортлар били, моңа аеруча Мортаза Рәхимовның күпчелек министрларны башкортларга алыштыруы йогынты ясаган. Шул ук вакытта башкорт халкы барлык халыкның 28.79% ын гына тәшкил итә.
Башкортстанның көньяк-көнчыгыш районнары үсеше Башкортстан сәясәтенең өстенлекле юнәлеше булып тора, башкорт телле халык яшәгән бу төбәккә инвестицияләрнең күп өлеше кертелә.
Халык исәбен алу барышында башкортларның өлешен арттыру өчен башка милләт кешелерен башкортлар итеп язу сәясәте ачыклана.

# Башкортлаштыру
## Татарларны башкортлаштыру

    Төп мәкалә: Башкортстанда татарларның хокукларын бозу
Хәзерге Башкортстан территориясендә яшәүче татарларның ата-бабалары әлеге якларда XII гасырдан да соңга калмыйча урнашкан һәм XIV–XV гасырларда бердәм берләшүгә тупланган.
Башкорт Республикасы 1917 елның 28 ноябрендә игълан ителә һәм хәзерге республиканың төньяк-көнчыгышын, шулай ук хәзерге Чиләбе, Курган һәм Оренбург өлкәләре территорияләренең бер өлешен дә били. Уфа губернасының калган өлешен Автономияле Татар Совет Социалистик Республикасы составына референдум аша кушарга омтылалар, ләкин референдум ахыр чиктә үткәрелми кала, һәм бу территорияләр директив метод белән 1922 елда Башкортстан составына кертелә, бу монда «татар мәсьәләсе» барлыкка килүнең төп сәбәпләренең берсе була.
БАССР татарларының милли хокукларына һөҗүм СССР халкын исәпкә алу вакытында милли үзаң мәсьәләсен куллану аша бара. Башкортлаштыруның комплекслы һәм максатлы сәясәте 1970 елларда, дәүләт теле буларак, татар теле статусын бетерү, 1979 елгы халык исәбен алуны фальсификацияләү, башкортларның өлешен арттыру өчен, татар мәктәпләрендә туган тел сыйфатында башкорт телен укыту яки татар мәктәпләрен ябу аша башлана. Мондый сәясәтне үткәрүнең төп сәбәбе булып КПССНың Башкорт обкомы идарә итүче партия элитасының республика барлыкка китерүче этнос, ягъни башкортларның саны кимүе аркасында, автономияле республика статусын югалтудан курку торган.
# Алаботалы

Алаботалы (каз. Алабұталы) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Алаботалы
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Токе (Виченца)

Токе — Италиянең Венеция төбәге Тецце-суль-Брента өязендә урнашкан торак пункт.

# Токе (Виченца)
## Географиясе

Токе Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Токе (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чаердүзү (Терҗан)

Чаердүзү (төр. Çayırdüzü) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Терҗан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Бжезе (Буский повяты)

Бжезе — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Вислица (гмина) гминасында урнашкан авыл.

# Бжезе (Буский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Нюшма

Нюшма — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вожбал елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.

# Нюшма
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100312103000008053
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103000805
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Антофагаста

Антофагаста (исп. Antofagasta) — Чилида урнашкан шәһәр һәм төп диңгез лиманы. Халык саны — 296 905 кеше (2002).

# Антофагаста
## Тарих

Борынгы вакытта Инк Империясенә кергән урын.
Шәһәр 1868 елда Боливия хөкүмәте тарафыннан нигезләнгән. 1879 елда Чили гаскәрләре Антофагаста шәһәрен басып алган.
Икътисады файдалы казылмалар нигезендә үскән.
# Вәдүт Мифтах

Вәдүт Мифтах, Вәдүт Кәшшафетдин улы Мифтахов (1915 елның 20 ноябре, РИ, Уфа губернасы, Минзәлә өязе,Яхшы Каран — 1942 елның 30 марты, ССРБ, РСФСР, Тула өлкәсе, Рыдань) — татар шагыйре. Бөек Ватан сугышында һәлак булган. 1939 елдан ССРБ язучылар берлеге әгъзасы.

# Вәдүт Мифтах
## «Җыр»

Тал тирәктә сайрый сандугач, Сызылып алтын таңнар атканда, Тавышкае өзә үзәкне, Моңаясың өзелеп сагынгач; Гыйшык уты дөрләп капканга,
Басып кына булмый йөрәкне. Сандугачкай, сайра, туктама, Кояш алтын нурлар сипкәнче, Мин тыңлармын сине, йокламам,
Күрешер минутларым җиткәнче... 1940 ел
Ул 1915 елның 20 ноябрендә Уфа губернасы Минзәлә өязе (хәзерге Татарстанның Сарман районы) Яхшы Каран авылында мулла гаиләсендә туа. Бабасы Мифтахетдин Габделмәҗитов (1834—1907) озак еллар Яхшы Каран авылында мулла булып торган. Вәдүт яшьли ятим кала: 1921 елдагы ачлык вакытында әтисе Кашшафетдин Мифтахетдин улы вафат була. Әнисе Мөслим районы авылына күп балалы кешегә кияүгә чыга. Вәдүтне Сарайлы авылындагы туганы Нуриәхмәт гаиләсендә калдыра. Сарайлыда башлангыч мәктәпне бетерә. Сарманда җидееллык белем алганнан соң, 1931 елда Лубян урман хуҗалыгы техникумына укырга керә һәм әлеге уку йортын 1934 елда тәмамлый. Яхшы Каран авылыннан беренче дипломлы урманчы була. Билгеләнгән урында урманчы булып эшли башлый. 1935—1939 елларда Казан педагогика институтында югары белем алгач, 1939—1941 елларда Питрәч районының Шәле урта мәктәбендә укытучы булып эшли, татар теле һәм әдәбияты укыта. Иҗат эше белән дә шөгыльләнә.
Бөек Ватан сугышы башлануга фронтка китә, кече политрук була. Тула өлкәсендә барган каты сугышлар вакытында 1942 елда һәлак була. Аны Рыдань авылы янындагы туганнар каберлегенә күмәләр.

# Вәдүт Мифтах
## Иҗаты

Аның беренче шигырьләре матбугатта 1934 елда күренә башлый. 1939 елда «Җырла, җир» дигән беренче шигъри җыентыгы чыга. Вәдүт Мифтахны «Комсомол шагыйре» дип атыйлар. Ул үз иҗатында канатлы яшьлек, бәхетле тормыш, дуслык һәм мәхәббәт темаларын үз итә. Татар халык иҗатыннан файдаланып, шигырьләр, поэмалар яза. 1940 елда «Ятим малай турында әкият» дигән поэмасы китап булып чыга.
Ул фронтта да иҗат эшен туктатмый. Аның шул чордагы иҗатының кайбер үрнәкләре 1956 елда басылып чыккан «Җыр һаман яңгырый» (төзүчеләре Әбрар Кәримуллин, Нил Юзиев) китабында, «Алар сафта» (1961), «Илең турындав уйла» (2000) дигән күмәк җыентыкларда тупланган.

# Вәдүт Мифтах
## Хәтер

Туган авылы Яхшы Каранда үзәк урам аның исемен йөртә.
# Бретешань

Бретешань — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. Триваля-Моштень (коммуна) коммунасына карый.

# Бретешань
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Остре-Бардо (Вармия-Мазурия воеводалыгы)

Остре-Бардо — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Семпополь гминасында урнашкан авыл.

# Остре-Бардо (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Белица (Лидский районы)

Белица (белар. Беліца) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.

# Белица (Лидский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Хануман Ток

Хануман Ток Һиндстанның Сикким штатының башкаласында, Гангтокның өске ирешү урыннарында Һинд дине гыйбадәтханәсе комплексы. Гыйбадәтханә Хануман Ходаена багышланган һәм Һинд дине армиясе тарафыннан тәэмин ителә.

# Хануман Ток
## Риваятьләр

Асаба риваятьләр буенча Ходай Хануман Ходай Раманың бертуганы Лакшмананы коткарыр өчен тормышны коткара торган Сандживани үләне белән Дронагири Парват (Тавы) белән очканда ул хәзер гыйбадәтханә урнашкан урын янында ял иткән. Хәзерге вакытта мандир Һиндстан Армиясе тарафыннан идарә ителә.
# Солсбери (Нью-Гэмпшир)

Солсбери — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Солсбери (Нью-Гэмпшир)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1768 елда нигезләнгән.

# Солсбери (Нью-Гэмпшир)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 40,2 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 250 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Эпидемиология

Эпидемиология - медицинада эпидемияләрнең килеп чыгу сәбәпләрен, аларның таралу закончалыкларын өйрәнү һәм аларга каршы көрәш чараларын эзләп табу өлкәсе.
# Херкулиан

Херкулиан — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. Бецань коммунасына карый.

# Херкулиан
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 575 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Грыгоравцы

Грыгоравцы (белар. Грыгораўцы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.

# Грыгоравцы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Токсикология

Токсикология (гр. toxikon агу + logos тәгълимат) — агулы матдәләрнең үзлекләрен һәм алар йогынтысында хайван организмында барлыкка килә торган патологик үзгәрешләрне өйрәнә торган фән.
Токсикология патогенезны, ягъни агуларның йогынтысы механизмын (токсикодинамикасын) өйрәнә, агуланган хайваннарны диагностикалау, токсикологик анализ ысулларын, беренче ярдәм һәм шуннан соңгы дәвалау чараларын, агулану шартларын һәм аларны кисәтү (агулануларны профилактикалау) чараларын өйрәнә һәм эшли.
Совет ветеринария токсикологиясенә нигез салучылар — Ф.Т. Попов һәм Н.А.Сошественский. Сошественский, аерым алганда, гомуми токсикология һәм а.х. хайваннарына хәрби агулагыч матдәләрнең токсикологиясенә караган күп кенә мәсьәләләрне эшләде. Ветеринария токсикологиясе ботаника, химия, биохимия, физиология, патологик физиология, патологик анатомия, клиник диагностика, терапия, ветеринария-санитария экспертизасы, суд экспертизасы, зоогигиена, ашату һәм азык табу һ. б. кайбер фәнни дисциплиналар белән тыгыз бәйләнгән.
# Сален-Фонтен

Сален-Фонтен (фр. Salins-Fontaine) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Мутье кантонына карый.

# Сален-Фонтен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 47.85 км².
# Споли (Либин)

Споли (чех. Spolí) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Либин районында урнашкан авыл.

# Споли (Либин)
## Географиясе

Мәйданы — 6,007 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Споли (Либин)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Споли (Либин)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Споли (Либин)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 228 |
| 1880 | 244 |
| 1890 | 214 |
| 1900 | 229 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 203 |
| 1921 | 207 |
| 1930 | 182 |
| 1950 | 138 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 135 |
| 1970 | 113 |
| 1980 | 99 |
| 1991 | 77 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 74 |
| 2011 | 104 |
| 2021 | 123 |
# Прууна

Прууна (эст. Pruuna) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
# Фоксфилд (Колорадо)

Фоксфилд — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Фоксфилд (Колорадо)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Фоксфилд (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 3,427463 км², 3,308729 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 5755 Фут биеклектә урнашкан.
# Вилар (Моимента-да-Бейра)

Вилар — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Моимента-да-Бейра муниципалитетына карый.

# Вилар (Моимента-да-Бейра)
## Географиясе

Мәйданы — 8,84 км².
# Дерингечит (Башкале)

Дерингечит (төр. Deringeçit) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Башкале илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Гринвуд (Арканзас)

Гринвуд — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.

# Гринвуд (Арканзас)
## Тарихы

Гринвуд шәһәре 1851 елда нигезләнгән.

# Гринвуд (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 28,96587 км², 25,814823 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 160 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пацёркова-Воля-Стара

Пацёркова-Воля-Стара — Польшаның Мазовия воеводалыгы Зволень гминасында урнашкан авыл.

# Пацёркова-Воля-Стара
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сале (Сомма)

Сале (фр. Saleux) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Носа-Сеньора-ду-Сокорру

Носа-Сеньора-ду-Сокорру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сержипи штатына карый.

# Носа-Сеньора-ду-Сокорру
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 156,771 км².
# Лашапель-суз-Обена

Лашапель-суз-Обена (фр. Lachapelle-sous-Aubenas) — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
# Нойкирхен-ам-Вальде

Нойкирхен-ам-Вальде — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Грискирхен округы составына керә.

# Нойкирхен-ам-Вальде
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 555 метр биеклектә урнашкан. Санкт-Эгиди, Вальдкирхен-ам-Везен, Эшенау-им-Хаусруккрайс, Пойербах һәм Наттернбах коммуналары белән чиктәш.
# Падбярэззе (Вицебский районы)

Падбярэззе (белар. Падбярэззе) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.

# Падбярэззе (Вицебский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Яңа Абзак (Белорет районы)

Яңа Абзак (баш. Яңы Абҙаҡ) — Башкортстанның Белорет районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453565, ОКАТО коды — 80211804005.

# Яңа Абзак (Белорет районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 295 кешенең яшәве мәгълүм.
# Ранчо де Сантияго, Ранчо Сантияго (Куахиникуилапа)

һәм
Ранчо де Сантияго, Ранчо Сантияго — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куахиникуилапа муниципалитеты составына керә.

# Ранчо де Сантияго, Ранчо Сантияго (Куахиникуилапа)
## Географиясе

Ранчо де Сантияго, Ранчо Сантияго Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ранчо де Сантияго, Ранчо Сантияго (Куахиникуилапа)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ранчо де Сантияго, Ранчо Сантияго (Куахиникуилапа)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Чайдере (Бозүюк)

Чайдере (төр. Çaydere) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Бозүюк илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ржадгостице

Ржадгостице (чех. Radhostice) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Прахатице һәм Q62004352? районында урнашкан авыл.

# Ржадгостице
## Географиясе

Мәйданы — 10,397829 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 770 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Ржадгостице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржадгостице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ржадгостице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 688 |
| 1880 | 678 |
| 1890 | 645 |
| 1900 | 619 |
| 1910 | 623 |
| 1921 | 562 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 541 |
| 1950 | 301 |
| 1961 | 291 |
| 1970 | 239 |
| 1980 | 209 |
| 1991 | 200 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 170 |
| 2014 | 159 |
| 2016 | 151 |
| 2017 | 147 |
| 2018 | 146 |
| 2019 | 140 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 147 |
| 2021 | 151 |
| 2021 | 153 |
| 2022 | 156 |
| 2023 | 153 |
| 2024 | 153 |
# Швань-Ёль

Швань-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вой-Вож елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.

# Швань-Ёль
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020200212103000022323
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002232
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Дюно

Дюно (фр. Duneau) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
# Ешилкөй (Тушба)

Ешилкөй (төр. Yeşilköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Вениамин Бахарев

Вениамин Бахарев (19 октябрь 1908(1908-10-19), Болгар, Спас өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 10 октябрь 1987(1987-10-10) (78 яшь), Казан, РСФСР, СССР) — һидротехник, техник фәннәр докторы (1973), профессор (1961). ТАССРның һәм РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1969, 1980). 1951 елдан Казан төзүче-мөһәндисләр институтында, һидравлика һәм санитария техникасы кафедрасы мөдире (1956-1961, 1965-1983), проректор (1961-1965). Хезмәтләре сыeклык агу һидромеханикасына карый.
# Тукран бабай карчыгы (уен)

Тукран бабай карчыгы — татар балалар драма уены.

# Тукран бабай карчыгы (уен)
## Уйнау тәртибе

Балалардан берсе Тукран бабай карчыгы булып чыга. Ул бик начар киемнәр киенеп, теш арасына чыра кыстырып, зур таякка таяна. Берәр койма я ишеккә килеп шакылдата. Койма я ишек артындагы бала:
— Тук, тук иткән кемдер ул? — дип сорый. Теге, калын тавыш белән:
— Тукран бабай карчыгы булам, ишек ач әле! — дип, һаман ишек шакылдата.
Бала:
— Ачмыйм, ачмыйм!
— Алайса морҗадан керермен. Ахырында ишек ачыла. Бала:
— Әби, утыр, — ди.
— Тазамы соң бу урын, балам?
— Таза, таза, казан юган су белән юган идем.
Шуннан соң әби урынны өреп утыра да исәнлек-саулык сораша. Үзе һаман таягын тукылдата.
Бала:
Әби, таягыңны нигә тукылдатасың? — ди.
Әби:
— Тук,тук, тукран, Тукылдатып утырам. Мичтә бәлеш пешәме? Шуны көтеп утырам! — дип көйли бирә.
Бала:
— Әби, бәлеш салмадык әле, — ди.
Әби:
— Бәлеш булмаса, каз боты бир.
Бала:
— Каз ботым юк, бетте.
Әби (үпкәләп, читкә карап, ирләр тавышы белән):
—Шуны да кызганасың, мине мыскыл итәсең, балаларымны җибәрермен, үтертермен, — ди.
Шулай дигәч, бала аңа каз боты бирә дә әби ашый-ашый китә.
Бала аның артыннан:
— Әби, мае ага! Әби, мае ага! — дип кычкыра.
Әби беләкләрен ялап чыгып китә дә бераздан икенче бала янына әйләнеп килә. Аңа да югарыдагыча шакылдап, даулашып кереп шул ук сүзләрне теленә килгәнчә әйтеп, аннан да каз ботымы, башка шундый берәр сөяк-санакмы алып чыгып китә. Бөтен балаларны шулай йөреп әйләнеп чыккач, өенә кайтып әйберләрен тезеп-тезеп куя. Аннан: — Монысының ите бар, монысының җелеге бар икән, —дип, кимереп, яланып беткәч, тагын сөякләрне тезеп куя.
— Мине сөякләр биреп мыскыл иткәнсез, барып алыгыз, әгәр йортымда бер генә сөяк калса да, Тукран бабагызга әйтеп, бөтенегезне кырдырып бетертәм! — дип куркыта. Балалар торып, йөгерешеп аның өенә баралар да, һәрберсе тиз-тиз генә үзенең биргән нәрсәсен табып ала. Кем дә кем ялгыш кеше әйберен алса, Тукран бабайга иптәшлеккә бирәләр. Алар икесе яшерен бер җиргә кереп, куркыныч киемнәр киенеп чыгып, балаларны тараталар. Шуның белән уен бетеп, соңыннан балалар ул малайны яки кызны Тукран бабайга иптәш, дип үртиләр.
# Мемфис (Мичиган)

Мемфис — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.

# Мемфис (Мичиган)
## Тарихы

Мемфис шәһәре 1834 елда нигезләнгән.

# Мемфис (Мичиган)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,977192 км², 2,97719 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 230 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Нәгыймов

Нәгыймов ― фамилия.
* Рәис Нәгыймов (1946), композитор, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1987).
* Фәрит Нәгыймов (Фәрит Нәгыйм, 1970), рус телендә иҗат итүче язучы, драматург, педагог.
# Фаврие

Фаврие (фр. Favrieux) — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
# Моргед (Кентукки)

Моргед — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.

# Моргед (Кентукки)
## Тарихы

Моргед шәһәре 1869 елда нигезләнгән.

# Моргед (Кентукки)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 24,8283 км², 24,703211 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 225 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Сокольники (Верушовский повяты)

Сокольники — Польшаның Лодзь воеводалыгы Сокольники гминаcында урнашкан авыл.

# Сокольники (Верушовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чирик (елга)

Чирик — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Заломная кылымыгының уң ярына тамагыннан 45 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 15 км.

# Чирик (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь елгалары кушылган урындан Барнавыл каласына кадәр, Алей елгасын кетрмичә . Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200312115200001108
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200110
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Пайнвью (Джорджия)

Пайнвью — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Пайнвью (Джорджия)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Пайнвью (Джорджия)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 5,062007 км², 5,06202 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 89 метр биеклектә урнашкан.
# Жувенкур

Жувенкур (фр. Juvaincourt) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# Чэликкөй (Гөлбашы)

Чэликкөй (төр. Çelikköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Гөлбашы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Свядава

Свядава (белар. Свядава) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.

# Свядава
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Празароки гминасы составында авыл.

# Свядава
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.

# Свядава
## Халык саны

* 1921 елда авылда 125 кеше, 37 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 169 кеше, 27 хуҗалык исәпләнгән.
# Мастытычы

Мастытычы (белар. Мастытычы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.

# Мастытычы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Чокирлия (Констанца)

Чокирлия — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. Былбыл коммунасына карый.

# Чокирлия (Констанца)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 123 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Догантепе (Башискеле)

Догантепе (төр. Doğantepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Башискеле илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Бокс-Элдер (Көньяк Дакота)

Бокс-Элдер — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.

# Бокс-Элдер (Көньяк Дакота)
## Тарихы

Бокс-Элдер шәһәре 1907 елда нигезләнгән.

# Бокс-Элдер (Көньяк Дакота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 36,353898 км², 36,040743 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 924 ± 1 метр биеклектә урнашкан.