# Реактив булмаган чүкеч

Реактив булмаган чүкеч (яки иннерциясез, кире кайтарылмаган, космик чүкеч) ул махсус чүкеч, төп үзлеге кире кайту (реакция) булмау булган кечкенә сугу коралы.

# Реактив булмаган чүкеч
## Күренеш

Берәр җиргә чүкеч белән бәрелү нәтиҗәсендә кире сикерү барлыкка килә. Сугу вакытында импульс саклану законы үтәлә. Сыгылмалы сугу нәтиҗәсендә чүкеч шул ук импульс белән каршы якка хәрәкәт итә. Бу эффект кайбер очракларда куллануда уңайсызлыклар яки күрше конструкция элементларына техник һәм физик зыян китерергә мөмкин. Бу эффект космоста аеруча ачык күренә гадәти чүкеч белән бәрелүдән соң чүкеч кенә түгел, ә аны кулланган космонавт та очачак.

# Реактив булмаган чүкеч
## Төзелеш

Космос чүкеченең сугу өлеше (боек) буш, куышлыкка металл шарлар салынган. Сугу вакытында шарлар сугуникның аскы өлешендә өскә таба юнәлтелә, ә өскеләре түбәнгә таба хәрәкәт итүләрен дәвам итә. Алар арасындагы ышкылу энергияне таратып җибәрә. Гомумән алганда, шарларның массасы зур булырга тиеш, ләкин ул коралның сугу сыйфатларын саклап калу өчен бөтен чүкечнең яртысыннан артмаска тиеш. Еш кына шарлар ясаганда, югары тыгызлыктагы материал буларак, әйлән-бәйлән кулланалар. Сугу материалы буларак еш кына югары легированный антикоррозийлы тимер кулланалар. Шарлардан тыш, тутыручы булып башка сыек материал, мәсәлән, вакланма яки ком хезмәт итә ала.
Космоста эшләү өчен сугу өлешенә генә түгел, ә чүкеч тоткасына да аерым игътибар бирелә. Ул каты скафандрда эшләү өчен уңайлы формада булырга тиеш, шулай ук коралны карабинга беркетү мөмкинлеге булырга тиеш.

# Реактив булмаган чүкеч
## Космостагы чүкеч

Чүкеч ачык космоста монтаж эшләре үткәрү өчен коралларның берсе булып тора. Бу күп кенә фильмнарда чагыла, мәсәлән, «Салют-7» һәм «Армагеддон». Һәм бу фильмнарда бик күп нәфис уйдырма булса да, чүкеч, чыннан да, еш кулланыла — гадәттә, беркетү һәм фиксаторларның зурлыгы туры килмәгән очракта яки төрле тишекләр ясау өчен. Игътибарга лаек очраклар::
1973 елның 19 июнендә «Скайлэб» станциясендә ачык космоска чыгу вакытында Чарльз Конрад, корпуска чүкеч белән шакып, төзек булмаган көчәнеш регуляторындагы релены төзәтә. 1990 елның 26 июлендә Анатолий Соловьев һәм Александр Баландин Мир станциясендә чыгу люгының төзексезлеген ачыклау һәм бетерү максатыннан ачык космоска планнан тыш чыгуны гамәлгә ашыралар. Проблема бер деформацияләнгән кронштейнда булган, анда люк тотыла һәм ачыла. Кронштейнны чүкеч тоткасын рычаг итеп кулланып тигезләргә мөмкин булды. Бу гамәлләр люкның ябылуына китергән, ләкин проблеманы хәл итмәгән.
1991 елның 7 гыйнварында башка экспедиция (Виктор Афанасьев һәм Муса Манаров) люкның элмәген алыштыру буенча ремонт эшләре үткәрә. Бу чыгарылышта кабат ремонтка комачаулаган контровканы сүтү өчен чүкеч кулланырга туры килде.
Галилейның айда Дэвид Скотт тарафыннан «Аполлон-15» миссиясе кысаларында үткәрелгән атаклы экспериментында бер үк вакытта бер биеклектән чүкеч һәм канат ташлана. Чүкеч реактив түгел, ә геологик иде. Ул шулай ук фәнни экспериментлар үткәрүдә бик нык ярдәм итте.

# Реактив булмаган чүкеч
## Җирдә куллану

Мондый чүкечне шулай ук җирдә төрле технологик процессларда кулланалар, анда күрше детальләргә яки өслектәргә зыян китермичә, җентекле ремонт үткәрергә кирәк, мәсәлән:
Автомобильләрне ремонтлаганда мондый чүкечләрне тәгәрмәчләр белән эшләү, томаланган детальләрне күчерү, кузовны ремонтлаганда тишекләрне бетерү өчен кулланалар. Алар двигательне яки күчмә кушымтаны ремонтлаганда бәрелеш көчен куллануны контрольдә тотарга мөмкинлек бирә.
Гидравлик машиналарга хезмәт күрсәткәндә реактив булмаган чүкечләр тыгылган цилиндрларны аларның төгәл өслегенә зыян китермичә азат итү өчен файдалы.
Металл эшкәртүдә мондый чүкечне станокның тискаларындагы параллельләргә әзерлекне дөрес үтү өчен кулланалар.
Бу кораллар шулай ук телекоммуникацияләрдә кабель трассалары эчендә зур диаметрлы кабельләр урнаштыру өчен кулланыла.