yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Врбица (Чока)

Врбица (серб. Врбица ) — Сербиянең Воеводина автоном крае Чока җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Врбица (Чока)
## Географиясе

Урта Дунай тигезлегенең көньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 69 ± 0 метр биеклектә урнашкан.

# Врбица (Чока)
## Климаты

Климат уртача, континенталь. Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Июльнең уртача температурасы 22 — 24 °C, гыйнварның -1,2 — 2,6 °C. Явым-төшем күләме елына 550-750 мм.

# Врбица (Чока)
## Демография

| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2002 | 404 | |
# Кампу-Эре

Кампу-Эре — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.

# Кампу-Эре
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 478,734 км².
# Фондо Рипа (Бергамо)

Фондо Рипа — Италиянең Ломбардия төбәге Горно өязендә урнашкан торак пункт.

# Фондо Рипа (Бергамо)
## Географиясе

Фондо Рипа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Фондо Рипа (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (16622) 1993 GG1

(16622) 1993 GG1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16622) 1993 GG1
## Тарихы

1993 елның 15 апрелендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 GG1» саналган.
# Утчанка

Утчанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртия биләмәләрендә ага. Колтымак (Туйма кушылдыгы) елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.

# Утчанка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010101512111100029157
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102915
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Юзефув (Жирардовский повяты)

Юзефув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Вискитки гминасында урнашкан авыл.

# Юзефув (Жирардовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# PPP1R32

PPP1R32 (ингл. Protein phosphatase 1 regulatory subunit 32) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Эдуард Кульпин

Эдуард Салман улы Кульпин-Гобәйдуллин — тарихчы, икътисадчы, Шәрыкны өйрәнгән фәлсәфәче, икътисад фәннәре кандидаты, фәлсәфә фәннәре докторы, тарих кафедрасы мөдире, Россия фәннәр академиясенең баш фәнни хезмәткәре, «Тарих һәм замана» журналы авторы. Мәшһүр татар галиме Газиз Гобәйдуллинның оныгы.
Җиде буын социаль-демографик циклларны өйрәнеп язган 300дән артык фәнни эш арасында Алтын Урдага һәм кырымтатарларның XXI гасырдагы тарихына багашланганнары аерым урын алып тора.
1992 елдан бирле Кульпин-Гобәйдуллин ел саен Кырымда «Табигать һәм кеше - социотарих проблемаларына» багышланган халыкара конференция оештыра иде. 2011 елда галим Бәкер Чобан-задә исемендәге халыкара бүләккә лаек дип табылды.
Кульпин-Гобәйдуллинның бабасы төрки халыкларның мәдәниятен һәм тарихын өйрәнгәне өчен атып үтерелгән күренекле татар галиме Газиз Гобәйдуллин. Алар якын дусты танылган кырымтатар галиме һәм сәясәтче Бәкер Чобан-задә белән икесе дә 1937 елда атып үтерелгән.
# Таргоне

Таргоне — Польшаның Мазовия воеводалыгы Регимин гминасында урнашкан авыл.

# Таргоне
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Багажник

Багажник (йөксалгыч, рус. багажник) — йөкне ташу өчен козау яисә пассажир салонында урнашкан бүлекчә.
Ике - яисә беркүләмле "универсал", һәчбәк, купе-һәчбәк, микровән, компактвән, минивән, вән козаулары белән җиңел автомобилләрдә багажник салоннан структур рәвештә аерылмаган, аңа юл козауның арткы өлешендә урнашкан ишек аша ашырыла.
Өчкүләмле козаулы (седан, седан-хардтоп, лимузин, купе, родстер кебек) автомобилләрдә багажник — пассажир салоныннан аерылган бүлек, аерым ябыла торган ишек белән.
# Андуэн

Андуэн (фр. Andoins) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
# Сейитханбей (Хамур)

Сейитханбей (төр. Seyithanbey) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Хамур илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Бейбүкү (Дураган)

Бейбүкү (төр. Beybükü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Дураган илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Вилаҗо Мартини (Рьети)

Вилаҗо Мартини — Италиянең Лацио төбәге Фара-ин-Сабина өязендә урнашкан торак пункт.

# Вилаҗо Мартини (Рьети)
## Географиясе

Вилаҗо Мартини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Вилаҗо Мартини (Рьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Заезд (Кладно)

Заезд (чех. Zájezd) — Чехиянең Урта Чехия крае Кладно һәм Кладно районында урнашкан авыл.

# Заезд (Кладно)
## Географиясе

Мәйданы — 2,105599 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 285 метр биеклектә урнашкан.

# Заезд (Кладно)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Заезд (Кладно)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Заезд (Кладно)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 239 |
| 1880 | 242 |
| 1890 | 235 |
| 1900 | 298 |
| 1910 | 361 |
| 1921 | 331 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 298 |
| 1950 | 209 |
| 1961 | 156 |
| 1970 | 139 |
| 1980 | 111 |
| 1991 | 112 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 97 |
| 2014 | 107 |
| 2016 | 111 |
| 2017 | 120 |
| 2018 | 125 |
| 2019 | 133 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 134 |
| 2021 | 122 |
| 2021 | 132 |
| 2022 | 124 |
| 2023 | 141 |
| 2024 | 138 |
# Плезио

Плезио — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Комо провинциясе составына керә.

# Плезио
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 595 метр биеклектә урнашкан. Кремия, Грандола-ед-Унити, Менаджо, Гарцено һәм Сан-Сиро коммуналары белән чиктәш.
# Константин Смирнов

Константин Смирнов (28 июль 1917 ел — 8 октябрь 1980 ел) — совет археологы, тарих фәннәре докторы, скиф-сармат археологиясе өлкәсендәге белгеч.

# Константин Смирнов
## Биографиясе

Константин Федорович Смирнов Тула губернасының Ненашево авылында туа. 1940 елда Чернышевский исемендәге Мәскәү Тарих, фәлсәфә һәм әдәбият институтының Тарих факультетының археология бүлеген тәмамлый.
«Көньяк Урал буе һәм Идел буе далаларында сармат курган каберләре» (1946 ел) темасына — кандидатлык һәм «Савроматлар» темасы буенча докторлык диссертациясе яклый (1965 ел). 1946 елдан гомеренең ахырына кадәр СССР Фәннәр академиясе Археология институтының скиф-сармат археологиясе секторы гыйльми хезмәткәре булып эшли.
1955 елда төзеләчәк Идел ГЭС-ның су астында калачак зонасында казыну эшләре алып барган Сталинград археология экспедиция җитәкчесе итеп тәгаенләнә.
1956-1974 елларда Түбәнге Идел һәм Урал алды территорияләрендә бронза дәвере, сармат, савромат мәдәниятен тикшерүче Көньяк Урал археология экспедициясе җитәкчесе.

# Константин Смирнов
## Фәнни эшчәнлеге

Фәнни кызыксынулары өлкәсе: сарматлар һәм савроматлар.
Аның җитәкчелегендә Быково һәм Политотдельский авылларында курган каберлекләре тикшерелә.
Сармат археологиясе проблемаларының күпчелеген эшләүгә зур өлеш кертә. Озак вакыт дәвамында ССРБ-да фәннең бу юнәлеше буенча бәхәссез лидер булып тора. 100-гә якын хезмәт, шул исәптән:
** «Воо­ру­же­ние сав­ро­ма­тов» (М., 1961),
** «Сав­ро­ма­ты. Ран­няя ис­то­рия и куль­ту­ра сар­ма­тов» (М., 1964),
** «Сар­ма­ты на Иле­ке» (М., 1975),
** «Про­ис­хо­ж­де­ние ин­дои­ран­цев в све­те но­вей­ших ар­хео­ло­ги­че­ских от­кры­тий» (М., 1977; Е. Е. Кузь­ми­на менән авторлыҡта);
** «Сар­ма­ты и ут­вер­жде­ние их по­ли­ти­че­ско­го гос­под­ства в Ски­фии» (М., 1984) монографияләре авторы.
# Тею (Вилча)

Тею — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Галича (коммуна) коммунасына карый.

# Тею (Вилча)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# NSF

NSF (ингл. N-ethylmaleimide sensitive factor, vesicle fusing ATPase һәм Vesicle-fusing ATPase) — кешенең 17-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Соту-да-Каза

Соту-да-Каза — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. Фундан (Португалия) муниципалитетына карый.

# Соту-да-Каза
## Географиясе

Мәйданы — 29,37 км².
# Шазийи

Шазийи (фр. Chazilly) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Пуйи-ан-Осуа кантонына карый.

# Шазийи
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8.79 км².
# Гварда (Ферара)

Гварда — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Riva del Po өязендә урнашкан торак пункт.

# Гварда (Ферара)
## Географиясе

Гварда Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Гварда (Ферара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Грезиньи-Сент-Рен

Грезиньи-Сент-Рен (фр. Grésigny-Sainte-Reine) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Венаре-Ле-Лом кантонына карый.

# Грезиньи-Сент-Рен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7.06 км².
# (18996) Torasan

(18996) Torasan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18996) Torasan
## Тарихы

2000 елның 4 сентябрендә К. Ватанабэ тарафыннан JCPM Sapporo обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RR53» саналган.
# (4324) Бикель

(4324) Бикель (лат. Bickel) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4324) Бикель
## Тарихы

1981 елның 24 декабрендә L. G. Taff тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 YA1» саналган.
# Штанцах

Штанцах — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. Ройтте округы составына керә.

# Штанцах
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 939 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Глебенки

Глебенки (белар. Глебенкі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.

# Глебенки
## Тарихы

Авыл 1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Вилейский өязе Касцяневичы гминасы составында булган.

# Глебенки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

# Глебенки
## Халык саны

* 1866 елда авылда 93 кеше, 13 хуҗалык исәпләнгән.
* 1921 елда авылда 159 кеше, 34 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 150 кеше, 29 хуҗалык исәпләнгән.
# Харунобу (кратер)

Харунобу — Меркурий планетасының 15°30′ т. к. 141°00′ кб. о. координаталары буенча урнашкан 100 километрлы кратеры.

# Харунобу (кратер)
## Исеме

Кратер япон рәссамы Судзуки Харунобу хөрмәтенә аталган.
# Опалениця (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)

Опалениця — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Бродница гминаcында урнашкан авыл.

# Опалениця (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ливиу-Ребряну

Ливиу-Ребряну — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. Нэсэуд коммунасына карый.

# Ливиу-Ребряну
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 379 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Аязөрен (Кула )

Аязөрен (төр. Ayazören) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Кула илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Радзькав

Радзькав (белар. Радзькаў) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.

# Радзькав
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Бабениця

Бабениця — Польшаның Силезия воеводалыгы Возники гминасында урнашкан авыл.

# Бабениця
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 1655

NGC 1655 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1655
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Алмания астрономы тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 39.37 см (15.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Варпехи-Стари

һәм
Варпехи-Стари — Польшаның Подлясье воеводалыгы Вышки гминасында урнашкан авыл.

# Варпехи-Стари
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Браунсдорф (Тюрингия)

Браунсдорф (алман. Braunsdorf) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Браунсдорф (Тюрингия)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,18 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 402 метр биеклектә урнашкан.
# Адачай (Азизие)

Адачай (төр. Adaçay) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Азизие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Средногорци

Средногорци — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. Мадан җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Средногорци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 762 метр биеклектә урнашкан.
# Борови-Млин (Любуш воеводалыгы)

Борови-Млин — Польшаның Любуш воеводалыгы Пщев гминасында урнашкан авыл.

# Борови-Млин (Любуш воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Энурмино авыл җирлеге

Энурмино авыл җирлеге — Чукотка автономияле округының Чукотка районы составына кергән административ берәмлек. Үзәге — Энурмино авылы.

# Энурмино авыл җирлеге
## Состав

Энурмино авыл җирлегенә Энурмино авылы керә.
# Яловик

Яловик (серб. Јаловик) — Сербиянең Мачва округы Владимирси җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Яловик
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 156 метр биеклектә урнашкан.

# Яловик
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Масуэко

Масуэко (исп. Masueco) — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Масуэко
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 19,76 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 689 метр биеклектә урнашкан.
# Огрызки

Огрызки (рус. Огрызки) — Киров өлкәсенең Свеча районында урнашкан авыл.

# Огрызки
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Огрызки
## Сәгать поясы

Огрызки Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Огрызки
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# (10989) Долий

(10989) Долий (лат. Dolios) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10989) Долий
## Тарихы

1973 елның 19 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 SL1» саналган.
# Пян Фалцарего (Белуно)

Пян Фалцарего — Италиянең Венеция төбәге Ливиналлонго-дель-Коль-ди-Лана өязендә урнашкан торак пункт.

# Пян Фалцарего (Белуно)
## Географиясе

Пян Фалцарего Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Пян Фалцарего (Белуно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Идел-Урал татарлары

Идел-Урал татарлары — татарларның иң зур санлы төркеме. Дөнья буйлап алар өлешенә 7 млн татарның 6 млны туры киләдер.
Чыгышлары белән тамырлары Идел буе болгарларына, бортасларга, кыпчакларга һәм Идел буе финнарына барып тоташа. Идел-Урал төбәгендә яшәүче татарларның үзатамалары һәм этник үзбилгеләнүе, Идел буе Болгары суверен дәүләтен үзенә буйсындырган Монгол империясе, таркалганнан соң анын дәвамчысы Алтын Урда заманында формалаша.
Алтын Урда таркалгач (15 йөз) оешкан татар дәүләтләрендә (Олы Урда, Казан ханлыгы, Әстерхан ханлыгы, Касыйм ханлыгы, Себер ханлыгы, Нугай Урдасы һ.б.) Әстерхан, Казан, Кырым, Касыйм, Себер татарлары дип аталган яңа җирле субэтник төркемнәр барлыкка килә.
Идел, Урал, Себер төбәкләре Рус дәүләте тарафыннан яулап алынганнан соң (16 йөзнең 2 нче яртысы), татарларның төрле этник-территориаль төркемнәре арасында миграция һәм үзара аралашу, мәдәни якынаю хәрәкәте көчәя; Казан, Себер, Әстерхан татарларының телләре һәм мәдәниятләре якынлыгы арта бара. Шуның нәтиҗәсендә аерым этник төркемнәрне берләштергән дин җирлегендә гомумиләштерелгән "мөселман" атамасы ешрак кулланыла башлый.
19 йөзнең 2 нче яртысында, буржуаз социаль-икътисади мөнәсәбәтләр көчәйгән чорда, аерым милли мәдәниятләр, бигрәк тә Идел-Урал төбәгендәге татарлар мәдәнияте югарырак баскычка күтәрелә. Татар халкының тарихи-мәдәни бердәмлеге мәсьәләсе һәм үткәне б-н кызыксыну арта, тарихи традицияне барлау яңартыла.

# Идел-Урал татарлары
## Субэтнослар

* Казан татарлары (казанлылар)
* Мишәр татарлары (мишәрләр)
* Типтәр татарлары (типтәр)
* Касыйм татарлары (кәчим)
* Нократ татарлары (нократ)
* Керәшен татарлары (крәшен)
* Пермь татарлары
* Нагайбәк татарлары (нагайбәк)
* Кострома татарлары
# Ишкәкаяклылар

Ишкәкаяклылар (pinnipedia) - этсыманнар төркемендәге хайваннар, аяклары ишкәк формасында үсеп килгән, суда йөзүче имезүчеләр.
Колаксыз тюленьнәр (phocidae), моржсыманнар (odobenidae), колаклы тюленьнәргә (otariidae) бүленәләр.
Бүгенге көнгә кадәр сакланган 33 ишкәкаяклы төре билгеле, казылмалар буенча табылган, юкка чыккан 50 башка төр бар, тере калган иң якын туганнары аюсыманнар һәм сусарлар була. Иң якын туганнары якынча 50 миллион ел елек эволюцияләнеп килгән.
Гәүдәләре зур һәм артык майлы була, шуңа күрә үзләрен салкынлыктан саклый алалар, бозлы җирләрдә арктикада бик күп ишкәкаяклы төре яши, шуның белән бергә, салкын булмаган суларда да ишкәкаяклылар бар, мәсәлән, Урта диңгездә яшәүче су эте. Ләкин Урта диңгез су этләре юкка чыгарга җыеналар.
Ишкәкаяклы хайваннар су эчендә яки кыйтга өстендә йоклыйлар, ләкин алар ике җирдә дә үлем куркынычы астында булалар, чөнки кыйтга өстендә ерткыч ак аю, су эчендә акулалар аларны аулыйлар. Аюлар ишкәкаяклылар өчен кешеләр кебек куркыныч түгел, бигрәк тә Канада илендәге су этенә ау аларның төрләрен юкка чыгару куркынычын барлыкка китерә. Аларны бәяле һәм калын тиреләре өчен аулыйлар. Шул аучылык тыелса да иллегал юл аркылы аучылыкны дәвам иткән кешеләр әле дә бар һәм аулау төре дә бик явыз, башларына таяклар белән сугып баш сөякләрен сындырып үтерәләр.
# 798 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 798 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
VI гасыр — VII гасыр — VIII гасыр — IX гасыр — X гасыр :
Хронологик таблица :
798 (җиде йөз туксан сигезенче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча дүшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 798 елы, I меңьеллыкның 798 елы, VIII гасырның 98 елы, VIII гасырның 10 унъеллыгының 8 елы, 790 елларның 9 елы. 798 елдан бирле 1226 ел үтте.

# 798 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:798 елда туганнар

# 798 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:798 елда вафатлар
# Бозҗа (Акъюрт)

Бозҗа (төр. Bozca) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Акъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Тютюлена

Тютюлена — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Елга Агыйдел елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Тютюлена
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010200212111100017546
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101754
* Бассейн коды — 10.01.02.002
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Тепостепек, Тепостепек (Апастла)

Тепостепек, Тепостепек — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Апастла муниципалитеты составына керә.

# Тепостепек, Тепостепек (Апастла)
## Географиясе

Тепостепек, Тепостепек Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Тепостепек, Тепостепек (Апастла)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Тепостепек, Тепостепек (Апастла)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Арзано

Арзано (фр. Arzano) — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 5577

NGC 5577 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5577
## Тарихы

Әлеге галактика 1849 елда инглиз астрономы William Parsons тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см (72 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Розлевичы

Розлевичы (белар. Розлевічы) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.

# Розлевичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Сандрекур

Сандрекур (фр. Cendrecourt) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

# Сандрекур
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,31 км².
# Локалита Сото Цуко (Удине)

Локалита Сото Цуко — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Торреано өязендә урнашкан торак пункт.

# Локалита Сото Цуко (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Виламос

Виламос (окс. Vilamòs) — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Виламос
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 15,4 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1255 метр биеклектә урнашкан.
# Заборщина

Заборщина (рус. Заборщина) — Киров өлкәсенең Мураши районында урнашкан авыл.

# Заборщина
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Заборщина
## Сәгать поясы

Заборщина Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Заборщина
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (86%).
# (16385) 1981 EQ32

(16385) 1981 EQ32 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16385) 1981 EQ32
## Тарихы

1981 елның 7 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EQ32» саналган.
# NGC 1340

NGC 1340 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1340
## Тарихы

Әлеге галактика 1835 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# NGC 5894

NGC 5894 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5894
## Тарихы

Әлеге галактика 1788 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.