yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Вилусте

Вилусте (эст. Viluste) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
# Бабалар (Эскипазар)

Бабалар (төр. Babalar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Эскипазар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Мальио (Мантова)

Мальио — Италиянең Ломбардия төбәге Гойто өязендә урнашкан торак пункт.

# Мальио (Мантова)
## Географиясе

Мальио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Мальио (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (17460) Mang

(17460) Mang — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17460) Mang
## Тарихы

1990 елның 10 октябрендә Шмадель Л. Д., Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TC11» саналган.
# Сан-Луис-Гонзага-ду-Мараньян

Сан-Луис-Гонзага-ду-Мараньян — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.

# Сан-Луис-Гонзага-ду-Мараньян
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 968,554 км².
# IC 1400

IC 1400 — чикләрендә урнашкан йолдызлар төркеме .

# IC 1400
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
# Мияу-мияу, нинди төс

Мияу-мияу, нинди төс? — татар халык уены.

# Мияу-мияу, нинди төс
## Уйнау тәртибе

Балалар санамыш ярдәмендә бер песи сайлыйлар. Калганнары бер сафка тезелә. Песи алга баса һәм: «Мияу-мияу!» ди. Балалар: «Нинди төс?»— дип сорыйлар. Песи берәр төсне атый. Мәсәлән, сары булсын, ди. Балалар шунда ук тирә-юньдә сары төстәге әйберне тотарга тырышалар (сары күлмәк, салам һ. б.). Андый әйбер тапмаган кеше тиз генә йөгереп китә. Песи аны тотарга тырыша. Тота алса, ул бала песи булып, тота алмаса үз урынында калып, уен дәвам итә.
# (1768) Аппенцелла

(1768) Аппенцелла (лат. Appenzella) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1768) Аппенцелла
## Тарихы

1965 елның 23 сентябрендә Пауль Вильд тарафыннан Циммервальд обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1965 SA» саналган.
# Глинишча (Аршанский районы)

Глинишча (белар. Глінішча) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.

# Глинишча (Аршанский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Ривалд (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)

һәм
Ривалд — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Радзынь-Хелминьски гминаcында урнашкан авыл.

# Ривалд (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Арнозела

Арнозела — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Фафи һәм Ardegão, Arnozela e Seidões муниципалитетына карый.

# Арнозела
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ка Бруза (Верона)

Ка Бруза — Италиянең Венеция төбәге Сан-Мартино-Буон-Альберго өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка Бруза (Верона)
## Географиясе

Ка Бруза Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ка Бруза (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Коробейники (Оричи районы)

Коробейники (рус. Коробейники) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.

# Коробейники (Оричи районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Коробейники (Оричи районы)
## Сәгать поясы

Коробейники (Оричи районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Коробейники (Оричи районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# Сейидли (Агдам)

Сейидли (әзери. Seyidli) — Әзербайҗанның Агдам районына караган авыл.
# Бүюкмелен (Җумаери)

Бүюкмелен (төр. Büyükmelen) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Җумаери илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Эль Гатал (Херекуаро)

Эль Гатал — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Херекуаро муниципалитеты составына керә.

# Эль Гатал (Херекуаро)
## Географиясе

Эль Гатал Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Гатал (Херекуаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Гатал (Херекуаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Ронкоферраро

Ронкоферраро — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Мантуя провинциясе составына керә.

# Ронкоферраро
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 25 метр биеклектә урнашкан. Бигарелло, Кастель-д'Арио, Мантуя, San Giorgio Bigarello, Виллимпента, Баньоло-Сан-Вито һәм Сустиненте коммуналары белән чиктәш.
# Голавице-Перши

Голавице-Перши — Польшаның Мазовия воеводалыгы Помехувек гминасында урнашкан авыл.

# Голавице-Перши
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Канал (Первоуральск шәһәр округы)

Канал (рус. Канал) — Свердловск өлкәсенең Первоуральск шәһәр округы составына керүче авыл.

# Канал (Первоуральск шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Канал (Первоуральск шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# PARP11

PARP11 (ингл. Poly(ADP-ribose) polymerase family member 11) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# IC 2797

IC 2797 — чикләрендә урнашкан астрономик җисем һәм LINER .

# IC 2797
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2797, LEDA 3091132, 2MASX J11242105+1142212, NPM1G +11.0276, SDSS J112421.05+114221.4 һәм Gaia DR2 3963883492811039488 буларак та сурәтләнә.
# Боршов над Влтавоу

Боршов над Влтавоу (чех. Boršov nad Vltavou) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Ческе-Будейовитсе районы һәм Ческе-Будеёвице районында урнашкан авыл.

# Боршов над Влтавоу
## Географиясе

Мәйданы — 9,95736 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 413 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Боршов над Влтавоу
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Боршов над Влтавоу
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Боршов над Влтавоу
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 723 |
| 1880 | 774 |
| 1890 | 864 |
| 1900 | 886 |
| 1910 | 952 |
| 1921 | 920 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 963 |
| 1950 | 952 |
| 1961 | 1135 |
| 1970 | 1054 |
| 1980 | 995 |
| 1991 | 894 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 918 |
| 2014 | 1772 |
| 2016 | 1813 |
| 2017 | 1857 |
| 2018 | 1879 |
| 2019 | 1919 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1947 |
| 2021 | 1988 |
| 2021 | 2042 |
| 2022 | 1997 |
| 2023 | 2031 |
| 2024 | 2065 |
# Шкорпиловци

Шкорпиловци — Болгариянең Варна өлкәсендә урнашкан авыл. Долни-Чифлик җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Шкорпиловци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 метр биеклектә урнашкан.
# Студенки

Студенки (чех. Studénky) — Чехиянең Высочина крае Пуклице районында урнашкан авыл.

# Студенки
## Географиясе

Мәйданы — 4,561 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Студенки
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Студенки
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Студенки
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 135 |
| 1880 | 143 |
| 1890 | 135 |
| 1900 | 130 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 120 |
| 1921 | 113 |
| 1930 | 156 |
| 1950 | 137 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 170 |
| 1970 | 158 |
| 1980 | 154 |
| 1991 | 150 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 151 |
| 2011 | 152 |
| 2021 | 172 |
# Монтиньи-сюр-Вель

Монтиньи-сюр-Вель (фр. Montigny-sur-Vesle) — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
# (17375) 1981 EJ4

(17375) 1981 EJ4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17375) 1981 EJ4
## Тарихы

1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EJ4» саналган.
# Шипоте (Галац)

Шипоте — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. Берешть-Мерия (коммуна) коммунасына карый.

# Шипоте (Галац)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 175 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# 137 (сан)

137 (йөз утыз җиде) - 136 белән 138 арасындагы натураль сан.

# 137 (сан)
## Математикада

* 137 — өч урынлы так сан.
* 137 санның цифрлар суммасы — 11.
* 137 санның цифрлар тапкырчыгышы — 21.
* 137 санның квадраты — 18769.

# 137 (сан)
## Башка өлкәләрдә

* 137
* 137 ел (б. э. к.)
* Юникодта 0089₁₆ — «HTJ» символның коды.
# Амман

Амма́н (гарәп. عمان‎) — Үрдүн башкаласы, илнең иң зур шәһәре. Борынгы вакытларда Филадельфия исемен йөрткән, соңрак атамасы белән Раббат-Аммон аталган. VII—IX гасырларда Гарәп Хәлифәте эченә кергән. 1516 елдан башлап Беренче бөтендөнья сугышына кадәр Госманлы империясенә карый.
Шәһәр Үле диңгездән 35 км ераклыкта урнаша. Урта диңгездән ул 110 км ераклыкта. Шәһәр җиде тауда урнаша. Амманда еш томаннар күзәтелә.
Халык саны — 1,9 млн кеше (2010).

# Амман
## Кардәш шәһәрләр

| Маскат, Оман (1986) Бакы, Азәрбайҗан Җидда, Согуд Гарәбстаны (1988) Каһирә, Мисыр (1988) Рабат, Марокко (1988) Исламабад, Пакьстан (1989) Багдад, Гыйрак (1989) Сана, Йәмән (1989) Пекин, Кытай (1990) Әнкара, Төркия (1992) Хартум, Судан (1993) Налчык, Россия (1994) Майами, АКШ (1995) Доха, Катар (1995) Истанбул, Төркия (1997) Сан-Паулу, Бразилия, (1997) Алжир, Алжир (1998) | Бүкрәш, Румыния (1999) Нуакшот, Мавритания (1999) Тунис, Тунис (1999) София, Болгария (2000) Бәйрүт, Лөбнан (2000) Претория, КАҖ (2002) Тегусигальпа, Һондурас (2002) Чикаго, АКШ (2004) Женева, Швейцария (2005) Милан, Италия (2005) Калабрия, Италия (2005) Сараево, Босния һәм Герцеговина (2005) Мәскәү, Россия (2005) Үзәк губернаторлык, Бәһрәйн (2006) Бишкәк, Кыргызстан (2006) |
* 1 2 https://www.diplomatie.gouv.fr/IMG/pdf/no_106_janv-mars_2009_cle446315.pdf
* 1 2 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
* ↑ archINFORM — 1994.https://wikidata.org/wiki/Track:P5383https://wikidata.org/wiki/Track:P5604https://wikidata.org/wiki/Track:P12149https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049https://wikidata.org/wiki/Track:P5573https://wikidata.org/wiki/Track:P5508
* ↑ http://legislacao.prefeitura.sp.gov.br/leis/lei-14471-de-10-de-julho-de-2007
* ↑ Amman signs 'Sister-city' agreement with San Francisco
* ↑ https://oewd.org/san-francisco-sister-cities
* ↑ Διεθνείς Σχέσεις και Τουριστική Ανάπτυξη
* ↑ https://www.cincinnatisistercity.org/amman-jordan
# Сәгъди Ширази

Әбу Мөхәммәд Мөслихетдин ибн Габдулла Сәгъди Ширази (фарсы ابومحمد مُصلِح‌الدین بن عَبدُالله سعدی شیرازی) — фарсы шагыйре, фәлсәфи-дидактик, фәлсәфи-лирик юнәлешне үз иткән күренекле лирик.
Гомеренең беренче яртысын сәяхәтләрдә уздырган. Һиндстаннан Сүриягә кадәр ара узган, гаҗәеп хәлләргә юлыккан. Дәрвиш сыйфатында авылдан-авылга, шәһәрдән-шәһәргә йөреп, вәгазь сөйләгән. Гади халык алдында да, патшалар, шәехләр катында да сөйләр сүзе күп булган. Гади халык алдында чыгыш ясарга, аларга тормыш гаделсезлекләре турында сөйләргә аеруча яраткан.
Гомеренең икенче яртысын иҗатка багышлаган. Олыгаеп, Ширазга әйләнеп кайткач, ике зур әсәрен яза – «Бостан» һәм «Гөлстан» поэмалары. Ширази ике әсәрендә дә гадел кеше, гадел патша турында яза. Аеруча патшаларга мөрәҗәгать итеп, аларны гаделлеккә, тыйнак булырга, азга канәгать итәргә, ислам дине тәртипләрен үтәп яшәргә чакыра. Дәүләтнең халык җилкәсендә яшәвен фаш итеп, изүләрне, халыкны талауны туктатырга өнди. Гуманист язучы буларак, сугыш, талауларга каршы чыга. Явыз шаһларны тәмуг белән куркыта. Патшалардан гаделлек таләп итүе белән реалист шагыйрьгә ошый.
# Фин-угыр телләре

Фин-угыр телләре – бертуган телләр төркеме, урал телләре гаиләсенең тармагы.
Бу телләр Россия Федерациясе, Финляндия, Эстония, Маҗарстан һ.б. илләрдә таралган.

# Фин-угыр телләре
## Классификация

Фин-угыр телләре төркемендә гадәтчә киләсе таифә телләрен аералар:
* Угыр телләре
** маҗар теле
** об-угыр телләре (Көнбатыш Себер)
*** ханты теле
*** манси теле
* Фин-Пермь телләре
** Пермь телләре
*** ар теле
*** коми теле
**** коми-зырян теле
**** Пермь комиләре теле
**** коми-язьвин теле
** фин-идел телләре
*** чирмеш теле
**** таулы чирмеш теле
**** болын чирмеш теле
*** мордва телләре
**** эрзә теле
**** мукшы теле
*** фин-идел телләре, классификация урыннары аңлаешсыз:
**** муром теле †
**** мерян теле †
**** мещера теле †
*** фин телләре
**** фин теле
***** меянкиели
**** ижора теле
**** карел теле
**** вепс теле
**** водь теле
**** төньяк эстон теле
**** көньяк эстон теле
***** выру диалекты
**** лив теле — төньяк Латвия
*** саам теле
**** Көнбатыш саам кластеры
***** көньяк саам теле — Норвегия и Швеция
***** уме-саам теле (ууме) — Норвегия и Швеция
***** луле-саам теле (лууле) — Норвегия и Швеция
***** пите-саам теле (пите) — Норвегия и Швеция
***** төньяк саам теле — Норвегия, Швеция и Финляндия
**** Көнчыгыш саам кластеры
***** бабин саам теле (аккала) † — Россия
***** кеми-саам теле † — урта Финляндия саамнары
***** инари-саам теле — Финляндия
***** йоканьг-саам теле — Россия
***** кильдин саам теле — Россия
***** колтта-саам теле (сколт)
# (17589) 1995 BR10

(17589) 1995 BR10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17589) 1995 BR10
## Тарихы

1995 елның 29 гыйнварында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 BR10» саналган.
# Алпагут (Себен)

Алпагут (төр. Alpagut) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Себен илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Горбуновски (Свердловск өлкәсе)

Горбуновское (рус. Горбуновское) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.

# Горбуновски (Свердловск өлкәсе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Горбуновски (Свердловск өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%), чуашлар (9%).
# Фрондарола (Терамо)

Фрондарола — Италиянең Абруцци төбәге Терамо өязендә урнашкан торак пункт.

# Фрондарола (Терамо)
## Географиясе

Фрондарола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Фрондарола (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ачкыч (музыка)

Музыкаль нотациядә ачкыч (итал. chiave, лат. clavis — ачкыч) — Фа, Соль һәм До ноталарының нота станында урнашуын күрсәтә торган билге. Аңа карата калган ноталар да санала.
Барлык ачкычларны 3 төргә бүлеп була: «соль» ачкычы, «фа» ачкычы һәм «до» ачкычы.
# Мецо Чел (Тревизо)

Мецо Чел — Италиянең Венеция төбәге Сан-Дзеноне-дельи-Эццелини өязендә урнашкан торак пункт.

# Мецо Чел (Тревизо)
## Географиясе

Мецо Чел Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Мецо Чел (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Моцола (Реҗо Эмилия)

Моцола — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Кастельново-не'-Монти өязендә урнашкан торак пункт.

# Моцола (Реҗо Эмилия)
## Географиясе

Моцола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Моцола (Реҗо Эмилия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Грудзелець-Новий

Грудзелець-Новий — Польшаның Великопольское воеводалыгы Рашкув гминасында урнашкан авыл.

# Грудзелець-Новий
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Арҗине (Форли-Чезена)

Арҗине — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Форли өязендә урнашкан торак пункт.

# Арҗине (Форли-Чезена)
## Географиясе

Арҗине Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Арҗине (Форли-Чезена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бакчасарай солыхы (1681)

1681 елгы Бакчасарай солыхы (төр. Bahçesaray Antlaşması; рус. Бахчисарайский мирный договор) — Госманлы империясе белән Россия патшалыгы арасында төзелгән солых килешүе. 1676-1681 еллардагы рус-төрек сугышын (en) туктата.

# Бакчасарай солыхы (1681)
## Тарих

1681 елның 3 (13) гыйнварында Кырым ханлыгы башкаласы Бакчасарайда имзаланган. 1679 елның азагында төрек ягы тәкъдиме белән Госманлы империясе белән Россия патшалыгы арасында сөйләшүләр башлана, ләкин казакларның һәм русларның Днепр буенда сугышны дәвам итүләре сәбәпле, сөйләшүләр туктала. 1680 елның 26 августында (5 сентябрендә) рус патшасы Федор III Алексеевич исеменнән Бакчасарайга сөйләшүләр алып бару өчен, Дума асылзаты полковник В.М. Тяпкин (ru), дьяк Н.М. Зотов, сул як Украина гетманы И.С. Самойловичның (ru) вәкиле писер Семен Ракович җибәрелә, аларга әсирлектәге баяр В.Б. Шереметев кушыла. Төрек солтаны Мәхмәт IV (tr) исеменнән сөйләшүләрдә Кырым ханы Морат Гәрәй (tr) катнаша.
Килешү буенча
* Госманлы империясе белән Россия патшалыгы арасында 20 елга солых игълан ителә;
* Госманлы империясе белән Россия патшалыгы арасында чик Днепр елгасы аша уза;
* Киев (Васильков, Триполе, Стайки шәһәрләре белән) Россия патшалыгы кул астында кала;
* ике илгә дә Днепр елгасыннан ике якка 10 чакрым арада (Запорожьега кадәр) кирмәннәр төзү тыела;
* Кырым татарларына Днепр һәм аның кушылдыклары ярлары буенда күченеп йөрү һәм ауга чыгу рөхсәт ителә;
* казакларга һәм русларга Днепр һәм аның кушылдыклары ярлары буенда балык тоту, тоз чыгару, сунарга чыгу, Кара диңгезгә кадәр көймәләрдә иркен йөзү хокукы бирелә;
* ике ил арасында әсирләрне алмашу уздырыла;
* Кырым ханы үз өстенә рус җирләренә һөҗүм итмәү һәм рус патшасы дошманнарына ярдәм күрсәтмәү турында йөкләмә ала һ.б.
Кырым ханы, килешүне ратификацияләгәндә, ике маддәне (Кырым татарларына Днепр буенда күченеп йөрү хокукы һәм русларга бирелгән ирекләр турында) төшереп калдыра. В.М. Тяпкин белән Н.М. Зотов килешүне имзалаудан баш тарталар, ләкин Кырым ханы һәм төрек солтаны басымы астында кул куялар.
Солых килешүен солтаннан раслату өчен, 1681 елда Истанбулга окольничий И.И. Чирков (юлда вафат була) һәм дьяк П.Б. Возницын җибәрелә. 1682 елның 4 (14) маенда П.Б. Возницынның кулына бирелгән солтан грамотасында Запорожье казакларының рус патшасына буйсынуы турында маддә төшереп калдырылган, русларга Днепрның уң ягына кәсеп итәргә салым түләгән очракта гына чыгу рөхсәт ителү турында маддә өстәлгән була, православие динендәге Россия патшалыгы ватандашларына Иерусалимга узу рөхсәт ителә.
1684 елда Кырым ханы Сәлим Гәрәй I килешүне раслый.
1685 елда төрек солтаны Мәхмәт IV килешүне ратификацияли.

# Бакчасарай солыхы (1681)
## Нәтиҗә

Госманлы империясе сул як Украинаның һәм тирә-ягы белән Киев шәһәренең Рус дәүләте белән кушылуын таный.
# IC 1047

IC 1047 — Үгезкөтүче йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 1047
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1047, 2MASX J14421998+1911302, PGC 52522, MCG+03-37-038, Z 104-71, Z 105-4, Z 1440.0+1924, LEDA 52522, SDSS J144219.96+191130.6 һәм Gaia DR2 1237494019165696768 буларак та сурәтләнә.
# Можаровка (елга)

Можаровка — Шнаево елгасы кушылдыгы. Пенза өлкәсенең Городище районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 12 км.

# Можаровка (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры елгасы, инештән Сыры гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500112110000035543
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110003554
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Камйонна (Түбән Силезия воеводалыгы)

Камйонна — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Конты-Вроцлавске гминасында урнашкан авыл.

# Камйонна (Түбән Силезия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Нова Весь (Александровский повяты)

Нова Весь — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Александрув-Куявский гминаcында урнашкан авыл.

# Нова Весь (Александровский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сан-Жозе-ду-Серриту

Сан-Жозе-ду-Серриту — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.

# Сан-Жозе-ду-Серриту
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 946,243 км².
# Имамбекирли (Силифке)

Имамбекирли (төр. İmambekirli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Вила-Нова-да-Раинья (Азамбужа)

Вила-Нова-да-Раинья — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Азамбужа муниципалитетына карый.

# Вила-Нова-да-Раинья (Азамбужа)
## Географиясе

Мәйданы — 24,06 км².
# Мадона дел Розарио (Пяченца)

Мадона дел Розарио — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Сармато өязендә урнашкан торак пункт.

# Мадона дел Розарио (Пяченца)
## Географиясе

Мадона дел Розарио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Мадона дел Розарио (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Арҗине Лупо (Ферара)

Арҗине Лупо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Бондено өязендә урнашкан торак пункт.

# Арҗине Лупо (Ферара)
## Географиясе

Арҗине Лупо Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Арҗине Лупо (Ферара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Каарлимыиса

Каарлимыиса (эст. Kaarlimõisa) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.