yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Новадварышча

Новадварышча (белар. Новадварышча) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.

# Новадварышча
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Зур Лебедь

Зур Лебедь — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае , Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Межевая Утка елгасының сул ярыннан 40 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.

# Зур Лебедь
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, Ревда каласыннан Кын авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100612111100010775
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101077
* Бассейн коды — 10.01.01.006
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# HD150716

HD150716 — Гакрәп йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,69 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# (16051) Bernero

(16051) Bernero — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16051) Bernero
## Тарихы

1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JF36» саналган.
# Сольтерр

Сольтерр (фр. Solterre) — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
# IC 913

IC 913 — Үгезкөтүче йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика һәм инфракызыл чыганак .

# IC 913
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 913, 2MASX J13412963+2310005, UGC 8664, IRAS F13391+2325, MCG+04-32-029, PGC 48458, Z 131-25, Z 1339.1+2325, SDSS J134129.65+231001.0, LEDA 48458 һәм Gaia DR2 1443539161021176960 буларак та сурәтләнә.
# Черкежень

Черкежень — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. Блиндешть (коммуна) коммунасына карый.

# Черкежень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 87 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Онича (Алабама)

Онича — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Онича (Алабама)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,075407 км², 2,07546 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 97 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Серрлу-е-Аррибан

Серрлу-е-Аррибан (фр. Serreslous-et-Arribans һәм окс. Sèrraslós e Arribans) — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
# Любимовка

Любимовка — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422370.

# Любимовка
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.1 °C | -10.3 °C | -5.3 °C | 5.5 °C | 14.2 °C | 18.9 °C | 20.7 °C | 18.4 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.8 °C | -9.3 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Стенбрюн-ле-Ба

Стенбрюн-ле-Ба (фр. Steinbrunn-le-Bas) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Брёнстат кантонына карый.

# Стенбрюн-ле-Ба
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,58 км².
# Цона Индузтрияле А. С. П. (Фрозиноне)

Цона Индузтрияле А. С. П. — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.

# Цона Индузтрияле А. С. П. (Фрозиноне)
## Географиясе

Цона Индузтрияле А. С. П. Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Цона Индузтрияле А. С. П. (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Казедарн

Казедарн (фр. Cazedarnes) — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
# Вярховичы

Вярховичы (белар. Вярховічы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.

# Вярховичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Девесел (коммуна)

Девесел — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.

# Девесел (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 69,77 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Девесел, Батоць, Бистрецу, Дунеря-Мике, Скепеу һәм Тисмана авыллары урнашкан.
# Поҗо Лаварино (Терни)

Поҗо Лаварино — Италиянең Умбрия төбәге Терни өязендә урнашкан торак пункт.

# Поҗо Лаварино (Терни)
## Географиясе

Поҗо Лаварино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Поҗо Лаварино (Терни)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кызыл Юл

Кызыл Юл — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
Халык саны — 180 тирәсендә. Почта индексы — 423027.

# Кызыл Юл
## Тарих

1930-елларда нигезләнгән.

# Кызыл Юл
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар — 67%.

# Кызыл Юл
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.6 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 5.3 °C | 14.3 °C | 19.2 °C | 20.9 °C | 18.5 °C | 12.9 °C | 5 °C | -4.1 °C | -9.8 °C | 4.6 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
# Мочкан-Еган

Мочкан-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Аган елгасының сул ярына тамагыннан 25 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 13 км.

# Мочкан-Еган
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100112115200045175
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204517
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Казе Мамприн (Падова)

Казе Мамприн — Италиянең Венеция төбәге Камподарсего өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Мамприн (Падова)
## Географиясе

Казе Мамприн Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Казе Мамприн (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бетшдорф

Бетшдорф (фр. Betschdorf) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Бетшдорф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 28,11 км².
# Сутоки (Мсциславский районы)

Сутоки (белар. Сутокі) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.

# Сутоки (Мсциславский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Ломечек

Ломечек (чех. Lomeček) — Чехиянең Урта Чехия крае Умонин районында урнашкан авыл.

# Ломечек
## Географиясе

Мәйданы — 0,931 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Ломечек
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ломечек
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ломечек
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 180 |
| 1880 | 188 |
| 1890 | 186 |
| 1900 | 194 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 148 |
| 1921 | 148 |
| 1930 | 127 |
| 1950 | 114 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 94 |
| 1970 | 81 |
| 1980 | 61 |
| 1991 | 49 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 52 |
| 2011 | 46 |
| 2021 | 51 |
# Давыл

Давыл – җимергеч көчле җил. Ул яңгыр алдыннан яки яуганда була.
Давыл вакытында җилнең тизлеге 20 м/с тан артып китә ала. Диңгез өстендә мондый давылны шторм дип атыйлар. Җил тизлеге 30 м/с тан артын китсә, ул гарасатка әйләнә. Җилнең кыска вакыт аралыгында көчәеп алуын шквал дип йөртәләр.
Тайфун – көньяк диңгезләр өстендә, экваторга якын урыннарда була төрган көчле давыл, гарасат. Тайфун вакытында көчле җил йөзәр килөметрга җиткән түгәрәк буйлап бөтерелә. Шуның нәтиҗәсендә диңгездә зур дулкыннар күтәрелә. Алар көры җиргә ыргыла һәм үз юлында өчраган бар нәрсәне җимереп бара. Тайфун – ул кытай сүзе. Кытайча тай фын дип әйтелә һәм зур җил дигән мәгънәне аңлата.
Кинәт исеп куйган җил давыл якынлашуын хәбәр итә. Җил тына. Һава бөркүләнә. Кошлар ояларына кереп кача. Кайберләре тынгысызланып өча, әллә нинди тавышлар чыгарып кычкыра.
Куркыныч кара болытлар куера башлый. Ул болыт зур тизлек белән килә. Җил улавы ишетелә. Туктаусыз күк күкри, яшен яшенли. Ә җил көчәйгәннән-кочәя, тизлеге артканнан-арта бара. Давыл чыга.

# Давыл
## Зыяны

Давыл коры җирдә дә, диңгез яисә океанда да булырга мөмкин. Коры җирдәге давыл вакытында кочле җил бертуктаусыз исен тора. Ул агачларны төбе-тамыры белән актарын ата, басудагы игеннәрне җиргә егын сала, өй, абзар түбәләрен кубарын алын китә. Әйләнә-тирәдәге бөтен нәрсә зыян күрә. Хәтта кешеләр дә һәлак булырга мөмкин. Диңгез яисә океандагы давыл вакытында зур-зур дулкыннар куба.
Америка Кушма Штатларының көньягындагы Оклахома-Сити шәһәре читеннән узган көчле торнадо нәтиҗәсендә кимендә 90 кеше, шул исәптән 20 бала һәлак булган дип хәбәр ителә. Сәгатенә 330 чакрым тизлектәге җил давылы юлында өч чакрым киңлектәге мәйданда җимерек биналар, тимер өеменә әйләнгән машиналар ятып калган. Давыл юлындагы 41 мең кеше яшәгән Мур бистәсе тулысынча җимерелгән.

# Давыл
## Төшенчәләр

Давылның киңлеге 200 метрдан 6 километрга кадәр җитә ала.
Гарасат мәйданы – кеше җаннарының, ахирәткә киткәч, Алла хөкеменә җыйналу урыны, ягъни соңгы хөкем була төрган мәйдан.
Бофорт шкаласы – җил көчен үлчәү өчен кулланыла торган 12 баллы система. Аны инглиз галиме Фрәнсис Бофорт (1774-1857) тәкъдим итә: 0 балл – җилсез вакыт; 4 балл – талгын җил; 6 балл – көчле җил; 10 балл – давыл (шторм); 12 балл – гарасат.
# (11205) 1999 FY28

(11205) 1999 FY28 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11205) 1999 FY28
## Тарихы

1999 елның 19 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FY28» саналган.
# Ибрай (Кәбәч авыл советы)

Ибрай — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453486, ГАТОБК коды — 80205819002.

# Ибрай (Кәбәч авыл советы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 36 кешенең яшәве мәгълүм.

# Ибрай (Кәбәч авыл советы)
## Танылган шәхесләр

* Әнвәр Кәримов (1921-1961) — хәрби очучы-сынаучы.
# SNCB

SNCB (ингл. synuclein beta) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Казе Масарото (Тревизо)

Казе Масарото — Италиянең Венеция төбәге Силея өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Масарото (Тревизо)
## Географиясе

Казе Масарото Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Казе Масарото (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Соксюр-ле-Нанси

Соксюр-ле-Нанси (CUN) (фр. Saulxures-lès-Nancy) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Соксюр-ле-Нанси
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,05 км².
# Лоренс (Браун, Висконсин)

Лоренс — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Лоренс (Браун, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 41,5 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 202 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Ка Байизи (Ферара)

Ка Байизи — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Феррара өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка Байизи (Ферара)
## Географиясе

Ка Байизи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ка Байизи (Ферара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пегубень

Пегубень — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. Дэрмэнешти коммунасына карый.

# Пегубень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 330 метр биеклектә урнашкан.
# Вегри (Ровиго)

Вегри — Италиянең Венеция төбәге Фикароло өязендә урнашкан торак пункт.

# Вегри (Ровиго)
## Географиясе

Вегри Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Вегри (Ровиго)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бүюкорхан

Бүюкорхан (төр. Büyükorhan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесенең Бурса иленә караган бер илчедер.

# Бүюкорхан
## Географиясе

Илче мәйданы — .
# IGLL5

IGLL5 (ингл. Immunoglobulin lambda like polypeptide 5) — кешенең 22-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Головчице-Колёния

Головчице-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы Сарнаки гминасында урнашкан авыл.

# Головчице-Колёния
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NPIPA7

NPIPA7 (ингл. Nuclear pore complex interacting protein family member A7, Nuclear pore complex-interacting protein family member A8, hsa-mir-6511b-2, hsa-mir-484 һәм hsa-mir-3180-2) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Орешец (Видин өлкәсе)

Орешец — Болгариянең Видин өлкәсендә урнашкан авыл. Димово җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Орешец (Видин өлкәсе)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 369 метр биеклектә урнашкан.
# Пржилепов

Пржилепов (чех. Přílepov) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Костелец над Влтавоу районында урнашкан авыл.

# Пржилепов
## Географиясе

Мәйданы — 3,97 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Пржилепов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Пржилепов
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Пржилепов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 323 |
| 1880 | 304 |
| 1890 | 266 |
| 1900 | 219 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 211 |
| 1921 | 206 |
| 1930 | 203 |
| 1950 | 151 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 145 |
| 1970 | 117 |
| 1980 | 98 |
| 1991 | 77 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 68 |
| 2011 | 57 |
| 2021 | 55 |
# Вашанка

Вашанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тула өлкәсе, Калуга өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вашана елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

# Вашанка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010100812110000021838
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110002183
* Бассейн коды — 09.01.01.008
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Бурнан (Вьенна)

Бурнан (фр. Bournand) — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Врховнице

Врховнице (чех. Vrchovnice) — Чехиянең Кралове Градец крае Градец-Кралове һәм Градец-Кралове районында урнашкан авыл.

# Врховнице
## Географиясе

Мәйданы — 1,512433 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 281 метр биеклектә урнашкан.

# Врховнице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Врховнице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Врховнице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 136 |
| 1880 | 161 |
| 1890 | 147 |
| 1900 | 127 |
| 1910 | 163 |
| 1921 | 142 |
| 1930 | 132 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 97 |
| 1961 | 90 |
| 1970 | 87 |
| 1980 | 72 |
| 1991 | 65 |
| 2001 | 68 |
| 2011 | 66 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 64 |
| 2016 | 66 |
| 2017 | 61 |
| 2018 | 61 |
| 2019 | 61 |
| 2020 | 62 |
| 2021 | 68 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 63 |
| 2022 | 66 |
| 2023 | 69 |
| 2024 | 77 |
# Тетум теле

Тетум теле (Португаль телендә: Тетум Португаль әйтелеше: [ˈt̪et̪um],; Тетум: Тетун Тетум әйтелеше: [ˈt̪et̪un̪]) Тимор утравында сөйләшелә торган Австронезия теле. Ул Индонезия Көнбатыш Тиморында Белу Регентлыгында һәм Көнчыгыш Тиморда чик буйлап сөйләшелә, анда ул ике рәсми телнең берсе. Чын төшенчәләрдә Тетумның тел буларак ике төп формасы бар:
* Тетум Терик, Тетум теленең күбрәк асаба формасы, ул башка сүзләр сайлавы белән билгеләнә, чит ил йогынтысы әзрәк һәм башка хасиятләр, мәсәлән, фигыль бәйләнеше.
* Тетум/н Праса (Португаль теленең praça сүзеннән алынган, мәгънәсе шәһәрчек мәйданы, Тетум телендә базар сүзе) яки Тетум/н Дили (Башкала Дилида киң таралганга күрә); ул Дилида колониаль хөкем вакытында үскән, чөнки асаба телдә сөйләшүче Португаль миссионерлары, сәүдәгәрләре һәм колониаль хөкемдарлары белән контакта кергән.
Көнчыгыш Тиморда Тетун Дили киң икенче тел буларак камил сөйләшелә. Алдагы контактсыз Тетум Терик һәм Тетум Дили шунда ук үзара аңлаешлы түгел, чөнки Тетун Дилида күп санлы Португаль чыгышлы сүзләр бар. Күпмедер грамматика гадиләштерүеннән тыш, Тетун Дилига Көнчыгыш Тиморның икенче рәсми тел Португаль теленең сүзлеге һәм әз дәрәҗәдә грамматикасы йогынты ясаган.
* ↑ ScriptSource - Indonesia
* ↑ ScriptSource - East Timor
* 1 2 3 Ethnologue — 25, 19 — Dallas, Texas: SIL International, 1951. — ISSN 1946-9675https://wikidata.org/wiki/Track:P1627https://wikidata.org/wiki/Track:Q14790https://wikidata.org/wiki/Track:Q14793
# Шевце-Надольне

Шевце-Надольне — Польшаның Лодзь воеводалыгы Бедльно гминаcында урнашкан авыл.

# Шевце-Надольне
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лосоя

Лосоя (исп. Lozoya) — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Лосоя
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 58 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1116 метр биеклектә урнашкан.
# Ботай

Ботай — Башкортстанның Белорет районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, ГАТОБК коды — ?.

# Ботай
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 100 кешенең яшәве мәгълүм.
# Казан ханнары (китап)

Казан ханнары - Татарстан китап нәшриятында 1995 елда Ризаэддин Фәхреддинның басылган китабы. Китапның тиражы 10000 д. Китапның рәссамнары - Рушан Шәмсетдинов, Рем Шәмсетдинов.

# Казан ханнары (китап)
## Эчтәлек

* Галимнәр галиме (Равил Әмирхан кереш мәкаләсе)
* Казан ханнары (Р. Фәхретдин текстлары)
* Казан - ханлык мәркәзе (Солтан Шәмси мәкаләсе)
* Казан ханнарының хакимлек итү еллары
# Сорлана (Җенова)

Сорлана — Италиянең Лигурия төбәге Лаванья өязендә урнашкан торак пункт.

# Сорлана (Җенова)
## Географиясе

Сорлана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сорлана (Җенова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Глушинек

Глушинек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Топулька гминаcында урнашкан авыл.

# Глушинек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Годзиковице

һәм
Годзиковице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Олава гминасында урнашкан авыл.

# Годзиковице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Бейнса-Лабайен

Бейнса-Лабайен (баск. Labaien) — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бейнса-Лабайен
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 28 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 450 метр биеклектә урнашкан.
# Марковников кагыйдәсе

Марковников кагыйдәсе - протонлы әчелекләрнең яки суның симметриясез алкеннарга яки алкиннарга кушылу закончалыгын билгели. Бу кагыйдә буенча су тудыргыч атомы күбрәк гидрогенизирланган күмер тудыргыч атомына кушыла. 1869 елда Марковников кагыйдәсен Казанда Владимир Марковников тәгъбирли.
# Вилли-ле-Мутье

Вилли-ле-Мутье (фр. Villy-le-Moutier) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Нюи-Сен-Жорж кантонына карый.

# Вилли-ле-Мутье
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 14,23 км².
# Гафури районы татар авыллары

Гафури районы (рус. Гафурийский район, баш. Ғафури районы) — Башкортстан Республикасының үзәк өлешендә, Урал тавының көнбатыш тау битләрендә урнашкан район
Районда барлыгы 95 авыл бар, шуларның 22-се татар авылы.
Татар авыллары — Ялгызкаен, Үтәк, Бажык, Җилем-Каран, Игенъелга, Игенчеләр, Котлыгуҗа, Яңа Карамыш, Урал, Татар Саскүле, Кормантау, Таштамак, Бурлы, Җилем-Каран, Яңа Бурлы, Кызылъяр, Карлы, Икътисад. Татарлар күпчелекне алып торган катнаш авыллар: Тугай, Буруновка, Войновка, Луговая. Ноябревка авылында татарча сөйләшүче мөселман чуашлар яши. Кайбер шул татар авыллары халкы тулысынча яки өлешчә башкортлар дип яздырылган.
Күпчелек татар авылларында татар теленең тепекәй сөйләше таралган. Кормантау, Таштамак, Бурлы, Җилем-Каран, Яңа Бурлы, Кызылъяр авылларында — кормантау сөйләшендә сөйләшәләр. Халык арасында таралган риваятьләргә һәм архив материалларына караганда, Ялгызкайын, Үтәк авылларына хәзерге Татарстанның Тау ягы татарлары, ә Кормантау авылларына мишәрләр нигез салган. Үтәк авылына, татарлар белән бергә, чуашлар да утырган.
Кормантау, Бажык, Буруновка, Каенлык, Бурлы, Яңа Бурлы, Җилем-Каран, Таштамак, Кызылъяр — мишәр авыллары.
Юкка чыккан татар авыллары: Сахалин, Яшерентау, Төкен, Кызыл Имән, Яңа Зәет, Яңа Әлдәшле.
# Гүнай (Торул)

Гүнай (төр. Günay) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Торул илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Гөкбел (Кызылҗаһамам)

Гөкбел (төр. Gökbel) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мамироль

Мамироль (фр. Mamirolle һәм фр. Les Granges-du-Gratteries) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Соферети (Козенца)

Соферети — Италиянең Калабрия төбәге Сан-Деметрио-Короне өязендә урнашкан торак пункт.

# Соферети (Козенца)
## Географиясе

Соферети Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Соферети (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Болинг-Айейго (Техас)

Болинг-Айейго — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Болинг-Айейго (Техас)
## Географиясе

Болинг-Айейго халык санын алу урыны мәйданы — 4,726 квадрат миль. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.