yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сатлыган

Сатлыган — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
Почта индексы — 422665.

# Сатлыган
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# Тереза Эльффорсс

Антуанетта Тереза Эльффорсс ( швед. Antoinette Thérèse Elfforss тумыштан Эберг ( швед. Öberg ); 30 ноябрь 1823, Стокһольм, Швеция - 16 апрель 1905, шунда ук) - Швеция актрисасы һәм театр директоры. 1869 елдан 1888 елга кадәр ул Эльффорсс күчмә театр төркеме белән идарә итә .

# Тереза Эльффорсс
## Биографиясе

Тереза Эберг Стокһольмда завод хуҗасы Андерс Эберг һәм Мария Элизабет Каннстрёмның гаиләсендә туган. Ул 1837 елдан Швеция Король балет мәктәбе һәм 1839 елдан Драма актерлар мәктәбе ( швед. Dramatens elevskola) укучысы була.

# Тереза Эльффорсс
## Карьерасы

Тереза 1837—1842 елларда Король драматургия театрында актив эшли. 1842—1846 елларда ул Яңа театрда ( швед. Nya teatern) уйный. 1847 елда яңа оешкан театр компаниясе директоры актёр Ларс Эрик Эльфорска (1817—1869) кияүгә чыга. Соңрак ул Тереза Эльффорсс псевдонимы белән чыгыш ясый. Тереза Эльффорсс күчмә театр труппасында актриса була һәм 1886—1888 елларда аның директоры була. Ул театр җитәкчелеген иренең авыруы вакытында һәм рәсми рәвештә 1869 елда ире үлгәннән соң ала.
Актриса буларак, Тереза Эльффорсс беркатлы, тәҗрибәсез героинялар роленән башлый, ә аннан соң неореалистик хәрәкәттәге персонажларны сурәтләүгә күчә. Бер тәнкыйтьче сүзләре буенча, "аның чыгышлары рухилык, кечкенә детальләр, җанлы тормышчанлык белән аерылып тора", һәм аның талантларын тану билгесе итеп аңа ул вакытта Швециянең Бөек актрисасы саналган Королева драма театрының танылган актрисасы хөрмәтенә «авыл җирлегеннән Элиса Хвассер» дигән исем бирәләр .
Тереза Эльффорсс үз карьерасы вакытында, бигрәк тә театр режиссёры сыйфатында зур хөрмәт казана:
    “Эльффорсс ханым XIX гасырда Швециядә иң танылган театр режиссёры була, ә Эльффорсс труппасы 1870 һәм 1880 елларда илдә иң яхшы Күчмә театр булып санала. Аның репертуары һәм актёрлык сәләте иң югары дәрәҗәдә иде, һәм режиссёрлар аны шәхси сыйфатлары өчен тирән хөрмәт иттеләр һәм яраттылар. Финанс ягына килгәндә, Эльффорсс ханым, мөгаен, барлык күчмә театр режиссёрлары арасында искәрмә булгандыр. Ул аларның үлеменнән соң кечкенә байлык калдыра алган бик сирәк кеше була” .
Режиссёр буларак, ул скандинав, Ф. А. Дальгрен, К. Аксель Анреп, Эмиль Лундберг, Лоренц Дитрихсон, Бьёрнстьерн Бьёрнсон һәм Генрик Ибсен кебек швед пьесаларына игтибарын юнәлтә. Әмма аның иң зур финанс уңышына Жюль Вернның «Вокруг света за 80 дней» постановкасы ия була, ул шулай ук җитди оперетталарны да куя,чөнки 1870 һәм 1880 елларда Эльффорсс труппасы чәчәк аткан вакытта опереттаның популярлыгы шулкадәр зур ки, Эльффорсс кебек тәҗрибәле режиссёр аларны игътибарсыз калдыра алмады.
Аның труппасы Стокһольмда Юргорден театрында уңышлы чыгыш ясый һәм 1869, 1870, 1874, 1877 һәм 1878 елларда Финляндия буйлап гастролләргә чыга.
1888 елда Эльффорсс труппа җитәкчелеген Август Линдбергка (1846—1916) тапшыра, шуннан соң тегесе исемен Линдберг театр труппасына үзгәртә. Эльффорсс 1893 елга кадәр Линдеберг труппасы белән чыгыш ясавын дәвам итә. 1890 һәм 1893 еллар арасында Линдберг труппасы Гётеберг Стора театрында эшли. 1893-нче елда Линдберг труппасы таркатылгач, ул улы Юлиус Эрик Энгельбрект Эльффорсс (1847—1925) белән Стокһольмга кайта, һәм анда ул 1905-нче елда үлә .
# Эр (шәһәр)

Эр (ингл. Ayr, скотс Ayr, гэл. Inbhir Àir) — Шотландиянең Көньяк Эршир бүлгесендә урнашкан шәһәр.

# Эр (шәһәр)
## Тарих

13 нче гасырда нигезләнә.

# Эр (шәһәр)
## Кардәш шәһәрләр

* Сең-Жермең-аң-Ле, Франция
# Пьелагос

Пьелагос (исп. Piélagos) — Испаниянең Кантабрия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Пьелагос
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 83,33 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 37 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Айлтон (Калифорния)

Айлтон — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Айлтон (Калифорния)
## Тарихы

Айлтон шәһәре 14 май 1923 елда нигезләнгән.

# Айлтон (Калифорния)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,272098 км², 1,272097 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Уровене

Уровене — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. Криводол җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Уровене
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 181 метр биеклектә урнашкан.
# Серо (Кунео)

Серо — Италиянең Пьемонт төбәге Санфронт өязендә урнашкан торак пункт.

# Серо (Кунео)
## Географиясе

Серо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Серо (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Опан (Воя кушылдыгы)

Опан — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга Воя елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 33 км.

# Опан (Воя кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300412111100037969
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103796
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Ценциско

Ценциско — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Стшельно гминаcында урнашкан авыл.

# Ценциско
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Флипу

Флипу (фр. Flipou) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Казе Велани (Реҗо Эмилия)

Казе Велани — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Сан-Мартино-ин-Рио өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Велани (Реҗо Эмилия)
## Географиясе

Казе Велани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казе Велани (Реҗо Эмилия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Рибутини (Кьети)

Рибутини — Италиянең Абруцци төбәге Купелло өязендә урнашкан торак пункт.

# Рибутини (Кьети)
## Географиясе

Рибутини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Рибутини (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Филикуди Порто (Месина)

Филикуди Порто — Италиянең Сицилия төбәге Липари (град) өязендә урнашкан торак пункт.

# Филикуди Порто (Месина)
## Географиясе

Филикуди Порто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Филикуди Порто (Месина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# CGRRF1

CGRRF1 (ингл. Cell growth regulator with ring finger domain 1 һәм Cell growth regulator with RING finger domain protein 1) — кешенең 14-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Терешкова (ай кратеры)

Терешкова (лат. Tereshkova) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 31,3 км булган кратер.

# Терешкова (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Валентина Владимировна Терешкова (1937-) хөрмәтенә бирелә.

# Терешкова (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# Оваҗык (Назилли)

Оваҗык (төр. Ovacık) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Бергондо

Бергондо (гал. Bergondo) — Испаниянең Ла-Корунья провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бергондо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 32,85 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 68 метр биеклектә урнашкан.
# Луазья

Лоншомуа (фр. Longchaumois) — Франциянең Юра департаментына караган коммуна.

# Луазья
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 57,60 км².
# GSC3471-797

GSC3471-797 — Үгезкөтүче йолдызлыгында урнашкан B спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 11,5 ± 0,11 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Выполсова

Выполсова (эст. Võpolsova) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Олы Корбылька

Олы Корбылька — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Корбылька елгасының уң ярына тамагыннан 39 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 31 км.

# Олы Корбылька
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010900112115200033964
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203396
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Болюмин

Болюмин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Домброва-Хелминьска гминаcында урнашкан авыл.

# Болюмин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Фош-ду-Соза

Фош-ду-Соза — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Foz do Sousa e Covelo муниципалитетына карый.

# Фош-ду-Соза
## Географиясе

Мәйданы — .
# Сан-Сити-Вест

Сан-Сити-Вест — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Сан-Сити-Вест
## Географиясе

Сан-Сити-Вест халык санын алу урыны мәйданы — 28,159539 км², 28,328384 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 376 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Розето (Пенсильвания)

Розето — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Розето (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1883 елда нигезләнгән.

# Розето (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,64 квадрат миль, 1,605424 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 794 Фут биеклектә урнашкан.
# Ситка

Ситка — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр һәм боро. Үзәге - Ситка шәһәре.

# Ситка
## Тарихы

Рәсми рәвештә 1971 елда оештырыла.

# Ситка
## Территориясе

Мәйданы 12 461 км² тәшкил итә.
# Яново (Кольненский повяты)

һәм
Яново — Польшаның Подлясье воеводалыгы Кольно гминасында урнашкан авыл.

# Яново (Кольненский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Стара Гора (Светий Юрий-об-Щавници)

Стара Гора — Словениянең Светий Юрий-об-Щавници (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Стара Гора (Светий Юрий-об-Щавници)
## Географиясе

Мәйданы — 0,55 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 259,7 метр биеклектә урнашкан.
# Оходница

Оходница (словак. Ochodnica) — Словакиянең Кисуцке-Нове-Место округында урнашкан авыл.

# Оходница
## Тарихы

Авыл 1244 елда нигезләнгән.

# Оходница
## Географиясе

Мәйданы — 18,05 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 400 метр биеклектә урнашкан.

# Оходница
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Ябылковци

Ябылковци — Болгариянең Габрово өлкәсендә урнашкан авыл. Трявна җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Ябылковци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 483 метр биеклектә урнашкан.
# Сату-Ноу (Шкея, Ясси)

Сату-Ноу — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. Шкея (коммуна, Ясси) коммунасына карый.

# Сату-Ноу (Шкея, Ясси)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 216 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фаллон (Франция)

Фаллон (фр. Fallon) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

# Фаллон (Франция)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,64 км².
# Малий Славков

Малий Славков (словак. Malý Slavkov) — Словакиянең Кежмарок округында урнашкан авыл.

# Малий Славков
## Тарихы

Авыл 1275 елда нигезләнгән.

# Малий Славков
## Географиясе

Мәйданы — 4,99 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 652 метр биеклектә урнашкан.

# Малий Славков
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# (20872) 2000 VV48

(20872) 2000 VV48 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20872) 2000 VV48
## Тарихы

2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VV48» саналган.
# Әбделгалим Әбтекәев

Әбделгалим Әбликәева (1787—?) — хәрби эшлекле. 1812 елгы Ватан сугышында һәм Рус армиясенең чит илгә 1813-1814 еллардагы походларында катнашучы.

# Әбделгалим Әбтекәев
## Биографиясе

Әбделгалим Әбликәева (Әбделгалим Әбикәй улы Түләкәев) Ырынбур губернасы Гәрә вулысы (хәзерге Татарстан Республикасының Актаныш районы) Иске Гәрәй авылында яшәгән. Зауряд-есаул булып хезмәт итә.
1812 елгы Ватан сугышы башлангач, 1814 елның ахырына кадәр 5-нче Башкорт атлы полкы составында французларга каршы сугышларда катнаша. 5-нче Башкорт атлы полкы Бөгелмә өязе Карабан авылында 12нче, 11нче һәм 10нчы кантон башкорттарынан оештырыла һәм 1812 елның 29 авгусында Казан белән Чебоксар аша Түбән Новгородка бара. 15 октябрдән кенәз П. М. Волконский отрядлары составына керә, Сураж һәм Велиж калаларында урнаша. 1 ноябрдән генерал-майор М. М. Свечин отрядлары составына керә. 1812 елның 14-16 ноябрендә Березина буендагы алышларда катнаша. Аннары Витебскида һәм Борисовта була. 1813 елның гыйнварында Данциг (Гданьск) кирмәнен камауда катнаша. 1813 елның октябреннән 1814 елның апреленә кадәр Минск губернасында хезмәт итә, шул ук вакытта полкның бер өлеше Лейпциг янындагы сугышта катнаша һәм сугышлы Парижда тәмамлый.

# Әбделгалим Әбтекәев
## Бүләкләре

* «1812 елгы сугыш истәлегенә» көмеш медале кавалеры
* «1814 елның 19 мартында Парижны алган өчен» көмеш медале кавалеры
# Умполь

Умполь — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Унья елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.

# Умполь
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050100112103000057924
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005792
* Бассейн коды — 03.05.01.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Яңа Балак

Яңа Балак — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452222, ОКАТО коды — 80256845004.

# Яңа Балак
## Шәхесләр

* Андалис Хәлимов (1941), техник фәннәр докторы (1997), профессор (2000). БР атказанган фән эшлеклесе (2017).
# Фремдинген

Фремдинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Фремдинген
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Фремдинген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 50,08 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 457 метр биеклектә урнашкан.
# Меянига (Падова)

Меянига — Италиянең Венеция төбәге Кадонеге өязендә урнашкан торак пункт.

# Меянига (Падова)
## Географиясе

Меянига Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Меянига (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (11831) 1984 SF3

(11831) 1984 SF3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11831) 1984 SF3
## Тарихы

1984 елның 28 сентябрендә Брайан А. Скифф тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 SF3» саналган.
# Бөтендөнья тартылу кануны

Бөтендөнья тартылу кануны яки Ньютонның тартылу классик теориясе - классик механика кысаларында гравитацион тәэсир итешүне тасвирлаучы канун. 1666 елда Исаак Ньютон тарафыннан ачылган.
Ньютонның тартылу кануны буенча ике материаль $m_{1}$ һәм $m_{2}$ массалы нокталар арасында гравитацион тарту көче F хасил була:
$F=G\cdot {m_{1}\cdot m_{2} \over r^{2}}$
биредә $r$ - ике нокта арасындагы ераклык
    G - гравитацион даими 6,67408(31)·10⁻¹¹ м³/(кг·с²)

# Бөтендөнья тартылу кануны
## Үзлекләре

Ньютон теориясендә һәр массив җисем гравитацион кырны булдыра, әлеге кыр потенциаль.
Гравитацион потенциал кырның чыганагына карата:
    $\varphi ({\vec {r}})=-G{\frac {M}{r}}$
Чиксезлектә потенциал нульгә тигез.
Гомуми очракта: матдәнең тыгызлыгы даими булмаса, потенциал Пуассон тигезләмәсенә буйсына:
    $\Delta \varphi ({\vec {r}})=-4\pi G\rho ({\vec {r}})$.
Әлеге тигезләмәнең чишелеше болай языла:
    $\varphi ({\vec {r}})=-G\int _{V^{\prime }}{\frac {\rho ({\vec {r}}^{\prime })dV^{\prime }}{|{\vec {r}}-{\vec {r}}^{\prime }|}}+C$.
    биредә ${\vec {r}}^{\prime }$ — матдәнең күләменә $dV^{\prime }$ кадәр радиус-векторы, $C$ — произволь даими
Гравитацион кырда тартылу көче потенциал белән болай бәйләнгән:
    ${\vec {F}}({\vec {r}})=-m\nabla \varphi ({\vec {r}})$.
Нокталы масса булдырган кыр:
    ${\vec {F}}({\vec {r}})=-G{\frac {mM}{r^{3}}}\cdot {\vec {r}}$.
Сферик симметрик кыр җисем үзәгендә урнашкан шул ук массалы материаль нокта кебек гравитацион кыр булдыра.
Шактый зуррак массалы нокта булдырган гравитацион кырда материаль ноктаның хәрәкәт юлы Кеплер кануннарына буйсына.

# Бөтендөнья тартылу кануны
## Төгәллеге

2007 елда Ньютонның тартылу кануны 55 мкм 9,53 мм кадәр ераклыкта тикшерелгән һәм тулысынча расланган. Айның орбитасын тикшергәндә канун $3\cdot 10^{-11}$ төгәллеге белән расланган.
Канунда ераклык дәрәҗәсе r² югары төгәллек ($10^{-9}$) белән 2 гә тигез, бу факт Ньютон механикасында өч үлчәмле физик фәзаның Евклид геометриясенә туры килә. Өч үлчәмле Евклид фәзасында сфераның өслек мәйданы нәкъ радиусы квадратына туры пропорциональ.

# Бөтендөнья тартылу кануны
## Кулланылышы өлкәсе

Ньютонның тартылу классик теориясен куллану чиге дә бар, әлеге канун тик түбәндәге шартларда кулланылып була:
* Системада гравитацион потенциал шактый зур түгел: ${\frac {\varphi }{c^{2}}}\ll 1$. Әлеге шарт бөтен Кояш системасында яхшы үтәлә, хаттә Кояш өслегендә $|\varphi |/c^{2}$ = $2{,}12\cdot 10^{-6}$
* Системада хәрәкәтләр тизлекләре яктылык тизлегеннән кечкенәрәк: ${\frac {v}{c}}\ll 1$.
Көчле һәм релятивистик гравитацион кырда Ньютонның тартылу классик теориясен кулланып булмый, анда 1915 елда ачылган Эйнштейнның Гомуми чагыштырмалылык теориясе кулланыла, аннан да Ньютон теориясе аерым очрак буларак чыгарыла.
Ләкин Эйнштейнның Гомуми чагыштырмалылык теориясен куллану чиге дә бар, чөнки ул квант масштабында(1,6×10⁻³⁵ м) гравитацияне начар тасвирлый, әлеге мәсьәләне квант гравитациясе теориясе чишергә тиеш, ләкин ул булдырылмаган әле, бу заманча физиканың мөһим чишелмәгән проблемасы булып тора. Нәкъ квант гравитациясе кара тишекләр, ак тишекләр мөһим үзлекләре һәм Зур Шартлау сәбәпләрен аңлата алыр.
# Сева (Барселона)

Сева (кат. Seva) — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Сева (Барселона)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 30,4 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 663 метр биеклектә урнашкан.
# (1706) Дикфосс

(1706) Дикфосс (лат. Dieckvoss) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1706) Дикфосс
## Тарихы

1931 елның 5 октябрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1931 TS» саналган.
# Кагалу-Киагу

Кагалу-Киагу — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Кагалу-Киагу
## Географиясе

Кагалу-Киагу халык санын алу урыны мәйданы — 20,4 км², 20,389923 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 100 Фут биеклектә урнашкан.
# Полом (Оричи районы)

Полом (рус. Полом) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.

# Полом (Оричи районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Полом (Оричи районы)
## Сәгать поясы

Полом (Оричи районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Полом (Оричи районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Жюгон-ле-Лак

Жюгон-ле-Лак (фр. Jugon-les-Lacs) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плене-Жюгон кантонына карый.

# Жюгон-ле-Лак
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 26,15 км².
# Рибуис

Рибуис (фр. Ribouisse) — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
# Риддлвилл (Джорджия)

Риддлвилл — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Риддлвилл (Джорджия)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Риддлвилл (Джорджия)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,031529 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 125 метр биеклектә урнашкан.
# Великодворская

Великодворская (рус. Великодворская) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.

# Великодворская
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Великодворская
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

# Великодворская
## Халык

2010 елда биредә 0 кеше яшәве билгеле.
2010 елгы җанисәп буенча авылда кеше яшәми.
# Айлы (Козаклы)

Айлы (төр. Aylı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Невшеһир иле Козаклы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).