yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Казакъстанда туган танылган шәхесләр

* Бу теманы үстергәндә килештереп эшләү өчен булдырылган мәкаләләр исемлеге. Bu temanı üstergändä kileşterep eşläw öçen buldırılğan mäqälälär isemlege.
* Бу исемлекне мәгълүмати исемлек яки глоссарий итеп үзгәртергә кирәк, ахыр чиктә, ул башка проектка күчерелергә тиеш. Bu isemlekne mäğlümati isemlek yäki glossariy itep üzgärtergä kiräk, axır çiktä, ul başqa proyektqa küçerelergä tieş.
    Төп мәкалә: :Төркем:Казакъстанда туганнар
    Төп мәкалә: :Казакъстанда туган танылган шәхесләр

# Казакъстанда туган танылган шәхесләр
#### Казакълар

* Руслан Савденов, балет биючесе, Татарстанның атказанган артисты (2011)
* Шәмши Калдаяков (1930-1992), казакъ композиторы.
* Нургыйса Тлендиев (1925-1998), казакъ композиторы.
* Еркегали Рәхмәдиев (1932-2013), казакъ композиторы.
* Бавырҗан Байбәк (19.03.1974), Алматы хакиме (2015, август), сәясәт фәннәре кандидаты.
* Серик Әхмәтов (25.06.1957), Казакъстан премьер-министры (2012-2014).
* Бахытжан Смагулов (04.11.1965), балет артисты, Казакъстан һәм Татарстанның халык артисты.
* Пәһлеван Чулак (1864-1919), көйязар, җырчы, пәһлеван көрәшче.

# Казакъстанда туган танылган шәхесләр
#### Татарлар, башкортлар

* Ибраһим Сәлахов, язучы
* Гүзәлия Гафурова, карате буенча спортчы
* Кадрия Әмирова, балет биючесе, РФ атказанган артисты
* Фәрит Галимов, дәүләт-хуҗалык эшлеклесе, сенатор.
* Әкрам Галимов (1892-1913), язучы, мөгаллим.
* Азиз Ялымов (1885-1937), инкыйлабчы, үзәк мөселман бюросында И. Сталин урынбасары.
* Тәүфикъ Мөхәммәт-Рәхимов (1927-1992), фирка һәм хуҗалык җитәкчесе.
* Рауль Мирхәйдәров (1941), татар язучысы.
* Мәсгуть Латыйпов (1913-1987), композитор.
# Аврелий Августин

Аврелий Августин яки Хозурлы Августин (лат. Aurelius Augustinus) — Рим империясенең фәлсәфәчесе, христиан рухание, католиклар тәгълиматына башлап нигез салучы.
Ул Таһас шәһәрендә (Төньяк Африка) туа. Күп еллар дәвамында үзлектән дин тотучылар вазифасын алып бара һәм, ниһаять, Һиппон шәһәрендә епископ дәрәҗәсенә ирешә.
Августинның фәнни мирасы гаять бай һәм күпкырлы. Фәлсәфәсенең төп мәсьәләсе буенча, дөньяның булуын ул игелек дип карый. Игелек — субстанция. Яманлык исә — субстанция түгел, бәлки игелекнең кимчелеге, бозылган формасы гына. Аллаһ — булулыкның чыганагы. Булулыкның хәрәкәт итеп торуы Аллаһтан тора. Әгәр дә Аллаһның иҗат итү көче бетә икән, дөнья да, яшәешен югалтып, юклыкка дучар булыр иде, ди Августин.
Августин фикеренчә, дөнья ул бер генә, ягъни бердәнбер. Башка («теге») дөнья турында фикер йөртү бушка гына, аның һичнинди нигезе юк дип санаган борын заман галиме. Шуның өстенә Августинның материяне бар дип тануы да аның идеализм юнәлешендәге башка галимнәргә бик үк охшамаганлыгын күрсәтә. Ул җан белән тәнне бер-береннән аерып карый. Җан, Августин фикеренчә, материаль түгел, һәм ул үлемсез.
Августинның тәгълиматында игелек белән явызлык проблемаларына да зур урын бирелгән. Алар галимнең социаль тәгълиматына барып тоташа. Августинча, җәмгыятьнең яшәве — бер-берсенә каршы булган ике нәрсәнең мөнәсәбәте ул. Нәрсә белән нәрсә арасында соң бу каршылык? Аларның берсе — Рим империясенең дәүләт учреждениеләре, икенчесе — чиркәү. Августинның фикерләве буенча, боларның беренчесе — гөнаһка батып беткән булса, икенчесе исә, — нәкъ киресенчә, яхшылыкны туплаган, Аллаһка яраклы күренеш.
Августин колбиләүчелекне Аллаһ ихтыярына бәйләп карамый, әмма колбиләүчелеккә түзәргә кирәк дип саный. Гомумән, ул җәмгыятьтәге сыйнфый каршылыклар турында фикер йөртүдән баш тарта, кешеләрнең фәкыйрьлеккә төшүен яман кү-ренеш дип санамый. Бу фикер аның аскетлыкка кыйбла тотуының билгесе булып тора.
Августинның социаль проблемалар буенча фикерләре аның 22 китаптан торган «Шәһри Алла турында» дигән хезмәтендә урын таба. Августинның эстетикасы юнәлеше, эчтәлеге белән Әфләтүн һәм Аристотель калдырган мирасларга якын. Нәкъ Әфләтүнчә, ул кешеләр тарафыннан иҗат ителгән матурлыкны Алла үзе яраткан матурлыктан ким дип саный. Сәнгатьне ул, Аристотельча, чынбарлыкка иярү, дип бәяли.
# Шенъюрт (Якутие)

Шенъюрт (төр. Şenyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Якутие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Буноайка

Буноайка — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. Чирешу (коммуна, Мехединць) коммунасына карый.

# Буноайка
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Гуардисталло

Гуардисталло — Италиянең Тоскана төбәгендә урнашкан коммуна. Пиза провинциясе составына керә.

# Гуардисталло
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 278 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Казале-Мариттимо, Чечина, Монтескудайо, Биббона һәм Монтекатини-Валь-ди-Чечина коммуналары белән чиктәш.
# Самоцёнжек

Самоцёнжек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.

# Самоцёнжек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чехелуц

Чехелуц — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. Чехал (коммуна) коммунасына карый.

# Чехелуц
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 153 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Студзенець (Плоцкий повяты)

Студзенець — Польшаның Мазовия воеводалыгы Слубице гминасында урнашкан авыл.

# Студзенець (Плоцкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сент-Етроп-де-Борн

Сент-Етроп-де-Борн (фр. Saint-Eutrope-de-Born) — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 5967

NGC 5967 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5967
## Тарихы

Әлеге галактика 1836 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (5658) Clausbaader

(5658) Clausbaader (лат. Clausbaader) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5658) Clausbaader
## Тарихы

1950 елның 17 февралендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1950 DO» саналган.
# Җумалы (Серик)

Җумалы (төр. Cumalı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Серик илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сан Бернардино (Равена)

Сан Бернардино — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Луго өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Бернардино (Равена)
## Географиясе

Сан Бернардино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Бернардино (Равена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чатак (Ылгын)

Чатак (төр. Çatak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Ылгын илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Санту-Андре (Эштремош)

Санту-Андре — Португалиянең Эвора округына керә торган фрегезия. Estremoz (Santa Maria e Santo André) муниципалитетына карый.

# Санту-Андре (Эштремош)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Сөгүтлүяйла (Йозгат)

Сөгүтлүяйла (төр. Söğütlüyayla) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Йозгат илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Круше (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)

Круше — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Мыслибуж гминаcында урнашкан авыл.

# Круше (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Друкава

Друкава (белар. Друкава) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.

# Друкава
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Бердюжиха (Чумыша кушылдыгы)

Бердюжиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай, Новосибирск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чумыш елгасының сул ярыннан 215 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.

# Бердюжиха (Чумыша кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чумыш елгасы. Кече елга бассейны — Об, Чулым кушылганга чаклы (Томи елгасын керетмәсә), елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200412115200003125
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200312
* Бассейн коды — 13.01.02.004
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Кикиморки

Кикиморки (рус. Кикиморки) — Киров өлкәсенең Верхошижемье районында урнашкан авыл.

# Кикиморки
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Кикиморки
## Сәгать поясы

Кикиморки Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кикиморки
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# CD109

CD109 (ингл. CD109 molecule) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Безиц (Мекленбург)

Безиц — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Безиц (Мекленбург)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 22,28 км², 22,26 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 9 метр биеклектә урнашкан.
# Гүргенли (Чаэли)

Гүргенли (төр. Gürgenli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Чаэли илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Мюнстер (Мозель)

Мюнстер (фр. Munster) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.

# Мюнстер (Мозель)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,60 км².
# Седлице (Ополе воеводалыгы)

Седлице — Польшаның Ополе воеводалыгы Покуй гминасында урнашкан авыл.

# Седлице (Ополе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Пржибилов

Пржибилов (чех. Přibylov) — Чехиянең Пардубице крае Скутеч районында урнашкан авыл.

# Пржибилов
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Пржибилов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Пржибилов
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Пржибилов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2021 | 55 | |
# Шамгвион

Шамгвион (фр. Champguyon) — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Радомежице (Вроцлавский повяты)

Радомежице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Сехнице гминасында урнашкан авыл.

# Радомежице (Вроцлавский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Почотласко (Акапулко де Хуарез)

Почотласко — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Акапулько-де-Хуарес муниципалитеты составына керә.

# Почотласко (Акапулко де Хуарез)
## Географиясе

Почотласко Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Почотласко (Акапулко де Хуарез)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Почотласко (Акапулко де Хуарез)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Барио эль Бареро (Сан Луис Акатлан)

Барио эль Бареро — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сан-Луис-Акатлан муниципалитеты составына керә.

# Барио эль Бареро (Сан Луис Акатлан)
## Географиясе

Барио эль Бареро Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Барио эль Бареро (Сан Луис Акатлан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Барио эль Бареро (Сан Луис Акатлан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Одикха (кратер)

Одикха (лат. Odikha) — Венера планетасының
координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,6 километр озынлыкта булган кратеры.

# Одикха (кратер)
## Исеме

Одикха кратеры үзбәк хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
# Капорнано (Лука)

Капорнано — Италиянең Тоскана төбәге Вилла-Базилика өязендә урнашкан торак пункт.

# Капорнано (Лука)
## Географиясе

Капорнано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Капорнано (Лука)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Буа-Гийом

Буа-Гийом (фр. Bois-Guillaume) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Винголл (Вермонт)

Винголл — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Винголл (Вермонт)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 114 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 548 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Ивановка (Лениногорск районы)

Ивановка — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Халык саны — 605 тирәсендә. Почта индексы — 423287.

# Ивановка (Лениногорск районы)
## Тарих

XIX гасырда нигезләнгән.

# Ивановка (Лениногорск районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 44%, чуашлар — 30%.

# Ивановка (Лениногорск районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Борьё (Эна)

Борьё (фр. Beaurieux) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Номекси

Номекси (фр. Nomexy) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# (5563) 1991 VZ1

(5563) 1991 VZ1 (лат. 1991 VZ1) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5563) 1991 VZ1
## Тарихы

1991 елның 9 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VZ1» саналган.
# Позо Куатро (Санта Круз де Хувентино Росас)

Позо Куатро — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Санта-Крус-де-Хувентино-Росас муниципалитеты составына керә.

# Позо Куатро (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Географиясе

Позо Куатро Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Позо Куатро (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Позо Куатро (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Вестерос

Вестерос (швед. Västerås) — Швециянең Вестманланд ленендә урнашкан шәһәр.

# Вестерос
## Тарих

10 нчы гасырда нигезләнгән дип санала.
# Каталин Новак

Каталин Новак, Каталин Ева Верешне-Новак (маҗар. Veresné Novák Katalin Éva; 1977 елның 6 сентябре, Сегед, Маҗарстан) — Маҗарстан сәясәтчесе. 2022 елның 10 маеннан 2024 елның 10 февраленә кадәр ― Маҗарстан президенты. 2017 елдан Фидес партиясе Вице-рәисе. 2018 елдан Маҗарстан Милли Җыены депутаты. Гаилә, яшьләр һәм халыкара мөнәсәбәтләр буенча Дәүләт секретаре (министр). Почёт легион ордены кавалеры (2019). Польша Республикасы каршындагы казанышлары ордены командоры (2019).

# Каталин Новак
## Тормыш юлы

Каталин Новак 1977 елның 6 сентябрендә Сегед шәһәрендә туа.
1996—2001 елларда Корвин университетында икътисад өйрәнә. 2001—2004 елларда Сегед университетында һәм Көнбатыш Париж — Нантер-ля-Дефанс университетында хокук өйрәнә.
2017 елда Виктор Орбан җитәкләгән Фидес партиясе вице-рәисе була.
Парламент сайлаулары нәтиҗәләре буенча 2018 елның 8 апрелендә Маҗарстан Милли Җыены депутаты итеп сайлана.
Чит ил эшләре министрлыгында эшләгән. 2010 елда министр киңәшчесе була. 2012 елда Золтан Балог җитәкчелегендә Маҗарстан хезмәт ресурслары министрлыгы советын җитәкли. Француз телле илләр эшләре буенча дәүләт министры вазыйфасын башкара. 2018 елның 18 маенда оештырылган премьер-министр Виктор Орбан җитәкчелегендәге Орбанның дүртенче Кабинеты составында Миклош Каслер җитәкчелегендәге Маҗарстаның хезмәт ресурслары министрлыгында гаилә, яшьләр һәм халыкара мөнәсәбәтләр эшләре буенча Дәүләт секретаре (министр) вазыйфасын ала.
Бөтендөнья гаиләләр конгрессының даими катнашучысы булып тора. Конгресста катнашучылар традицион гаилә кыйммәтләрен ныгыту өчен чыгыш ясыйлар.
Маҗарстан Милли банкы хезмәткәре Иштван Вереш (Veres István Attila) белән кияүдә, өч баласы бар: кызы Ката (Kata, 2008) һәм уллары Адам (Ádám, 2004) һәм Тамаш (Tamás, 2006).
Инглиз, француз, алман һәм испан телләрен белә.
# SCGB1D2

SCGB1D2 (ингл. Secretoglobin family 1D member 2) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Иванырс

Иванырс — Сыры елгасы кушылдыгы. Пенза өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сыры елгасының уң ярыннан 552 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.

# Иванырс
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Сыры гидроузеленән Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500312110000036159
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110003615
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# NGC 7674

NGC 7674 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7674
## Тарихы

Әлеге галактика 1830 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Замосьце (Паенчанский повяты)

Замосьце — Польшаның Лодзь воеводалыгы Стшельце-Вельке гминаcында урнашкан авыл.

# Замосьце (Паенчанский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Эхтернахербрюк

Эхтернахербрюк — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Эхтернахербрюк
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,74 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 175 метр биеклектә урнашкан.
# Бржезнице (Злин)

Бржезнице (чех. Březnice) — Чехиянең Злин крае Злин һәм Q89187599? районында урнашкан авыл.

# Бржезнице (Злин)
## Географиясе

Мәйданы — 9,153052 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 294 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Бржезнице (Злин)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Бржезнице (Злин)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Бржезнице (Злин)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 814 |
| 1880 | 843 |
| 1890 | 849 |
| 1900 | 986 |
| 1910 | 1087 |
| 1921 | 1134 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1278 |
| 1950 | 1423 |
| 1961 | 1496 |
| 1970 | 1174 |
| 1980 | 1175 |
| 1991 | 1063 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1109 |
| 2014 | 1247 |
| 2016 | 1274 |
| 2017 | 1278 |
| 2018 | 1298 |
| 2019 | 1309 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1337 |
| 2021 | 1353 |
| 2021 | 1342 |
| 2022 | 1377 |
| 2023 | 1428 |
| 2024 | 1467 |
# Ранчо Койоте, Эль Бордо (Тистла де Герреро)

һәм
Ранчо Койоте, Эль Бордо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Тистла-де-Герреро муниципалитеты составына керә.

# Ранчо Койоте, Эль Бордо (Тистла де Герреро)
## Географиясе

Ранчо Койоте, Эль Бордо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ранчо Койоте, Эль Бордо (Тистла де Герреро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ранчо Койоте, Эль Бордо (Тистла де Герреро)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Рыдванлы (Вакфыкебир)

Рыдванлы (төр. Rıdvanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Энджейовице (Свентокшиж воеводалыгы)

һәм
Энджейовице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Бодзехув гминасында урнашкан авыл.

# Энджейовице (Свентокшиж воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Жибля-Ноуе

Жибля-Ноуе — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Кэлимэнешть коммунасына карый.

# Жибля-Ноуе
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# (11850) 1988 EY1

(11850) 1988 EY1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11850) 1988 EY1
## Тарихы

1988 елның 13 мартында Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 EY1» саналган.
# Алмашлык

* Тел белеме порталы
Зат атамыйча гына зат яки предметларга, аларның билгесе яки санына һәм хәлләренә күрсәтә (ишарә итә) торган сүз төркеме алмашлык дип атала.
Алмашлыклар сөйләмне кабатлаулардан коткаралар, аны җыйнак һәм матур яңгырашлы итәләр.
Мәгънәләре буенча алмашлыклар җиде төркемчәгә бүленә:
* Зат алмашлыклары: мин, син, ул, без, сез, алар.
* Күрсәтү алмашлыклары: ул, бу, шул, теге, андый, мондый, тегенди, шундый, болай, әнә, менә, шушы, шулай һ. б.
* Билгеләү алмашлыклары: бары, барлык, барча, һәммә, һәр, һәрбер, бөтен, үз һ. б.
* Сорау алмашлыклары: кем, нәрсә, ни, нинди, кайсы, ник, ничек, кайда, кая, кайдан (каян), кайсы, ничә, ничәнче һ. б.
* Юклык алмашлыклары: һичкем, һичбер, һичнәрсә, һичкайда, һичкайчан, һичнинди, беркем, берни, бернәрсә, беркайчан һ. б.
* Билгесезлек алмашлыклары: әллә кем, әллә нәрсә, әллә нинди, әллә ничек, әллә кайчан, әллә кайдан, әллә кайда, кемдер, нәрсәдер, кайсыдыр һ. б.
* Тартым алмашлыклары: минеке (Бу китап минеке.), синеке (Теге әлбум синеке икән.), аныкы (Әлеге сөяк саплы пәке аныкы булса кирәк.), безнеке (Бу басулар безнеке бит.), шуныкы, тегенеке һ. б.
# UPF1

UPF1 (ингл. UPF1 RNA helicase and ATPase һәм UPF1 regulator of nonsense transcripts homolog (Yeast), isoform CRA_a) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.