yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аз төкле суалчаннар

Аз төкле́ суалчанна́р (Oligochaeta) - умырткасызлар сыйныфы. Өч меңләп төре билгеле, күбесенчә туфракта тереклек итә, 500 дән артыграк төре төче суларда яши.
Россия территориясендә 500 ләп төре билгеле, әмма күбрәк булырга да мөмкин. Татарстан территориясендә олигохетлар аз өйрәнелгән, 100 дән артыграк төре теркәлгән. Туфракта яшәүчеләр: вак аксыл, саргылт һәм алсу суалчаннар - энхитреидлар (Enchytraeidae), 30 см га кадәр озынлыктагы гадәти зур яңгыр суалчаны (Lumbriculus terrestris), халыкта аны «зур кызыл суалчан» дип йөртәләр. Ул җир өслегеннән 2 м га һәм аннан тирәнрәккә киткән юллар казый. Яңгырдан соң суалчан өскә чыга һәм, коелган яфракларны яки кипкән үләннәрне авызы белән эләктереп, балчык белән бергә ашый. Кече кызыл суалчан (Lumbricus rubellus) туфракның өске катламында һәм урман түшәмәсендә яши, ә соры аллолобофора (Allolobophora caliginosa) сөрелгән җирләрдә, бакчаларда һәм басуларда иң гадәти төр санала. Начар исле һәм ачык кызыл төстәге тирес суалчаны (Eisenia foetida) тирестә, черегән саламда яки парникларда яши. Ул ярсынган вакытында көчле исле сары сыеклык бүлеп чыгара. Сулыклар төбендә яшәүче олигохетларның төп вәкилләре - боҗралылар, аларның иң гадиләре Tubifex tubifex, Limnodrilus hoffmeisteri, Nais communis, Lumbriculus variegatus һ.б. Су олигохетларының, бигрәк тә боҗралыларның каннарында гемоглобин булу сәбәпле, гәүдәләре кызыл төстә. Бу аларга бөтенләй диярлек әче тудыргыч булмаган ләмле сулыклар төбендә урнашырга мөмкинлек бирә. Татарстан территориясендә туфрак олигохеты 5 тән 20-25 см га кадәр, ә суныкылар мм өлешләреннән башлап 10 см га кадәр озынлыкта. Олигохетлар органнарының гәүдә үзәге буйлап дөрес кабатлануы белән характерланалар (метамерия). Суалчансыман гәүдә боҗраларга яки сегментларга бүленә, аларның саны төрлечә, 5 тән 600 гә кадәр. Гәүдәнең алгы очында баш калагы, авыз сегменты урнашкан. Калган барлык сегментларда 4 бәйләмгә кадәр төкләр була, аларның саны күп төкле суалчаннар белән чагыштырганда азрак - 3 тән алып 150 гә кадәр (исеме шуннан). Гәүдәнең эчке куышлыгы сыеклык белән тулган һәм тышкы сегментациягә тәңгәл рәвештә аерым буынтыкларга бүленгән. Буынтыкларда эчке органнар урнашкан. Аз төкле суалчаннар гермафродитлар. Олигохетларның күп төрләре партеногенетик, җенессез, вегетатив юл белән үрчергә мөмкин. Туфрак олигохетлары туфрак йотып тукланалар. Исәпләүләр күрсәтүенчә, олигохетлар тәүлек саен уртача һәр гектарда 250 кг чамасы җир эшкәртәләр (2-3 т га кадәр), шуның белән олигохетлар туфракны минераль матдәләр белән баеталар, шулай ук аралаштыралар һәм күпертәләр, ягъни туфракның уңдырышлылыгын арттыралар. Ләмле грунтларда яшәүче су олигохетлары, грунтның органик матдәләрен файдаланып, сулыкларның үзлегеннән чистаруында катнашалар, балыклар өчен азык булып торалар, күп кенә төрләре - сулыкларның пычрану индикаторлары. Ак энхитрей (Enchytraeus albidus) олигохет - аквариум балыклары өчен уңайлы азык.
# Шпиколоси (Польша)

һәм
Шпиколоси — Польшаның Люблин воеводалыгы Хрубешув гминасында урнашкан авыл.

# Шпиколоси (Польша)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Зацишша (Буйницки авыл советы)

Зацишша (белар. Зацішша) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.

# Зацишша (Буйницки авыл советы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Цона Арт. Д1 (Матера)

Цона Арт. Д1 — Италиянең Базиликата төбәге Поликоро өязендә урнашкан торак пункт.

# Цона Арт. Д1 (Матера)
## Географиясе

Цона Арт. Д1 Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Цона Арт. Д1 (Матера)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Злуков

Злуков (чех. Zlukov) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Табор һәм Q89274390? районында урнашкан авыл.

# Злуков
## Географиясе

Мәйданы — 6,037225 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 439 ± 0 метр биеклектә урнашкан.

# Злуков
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Злуков
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Злуков
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 362 |
| 1880 | 371 |
| 1890 | 357 |
| 1900 | 368 |
| 1910 | 391 |
| 1921 | 404 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 386 |
| 1950 | 304 |
| 1961 | 294 |
| 1970 | 257 |
| 1980 | 239 |
| 1991 | 254 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 232 |
| 2014 | 256 |
| 2016 | 265 |
| 2017 | 266 |
| 2018 | 264 |
| 2019 | 273 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 277 |
| 2021 | 276 |
| 2021 | 260 |
| 2022 | 272 |
| 2023 | 281 |
| 2024 | 282 |
# Баби (Трутнов)

Баби (чех. Babí) — Чехиянең Кралове Градец крае Трутнов районында урнашкан авыл.

# Баби (Трутнов)
## Географиясе

Мәйданы — 11,331 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Баби (Трутнов)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Баби (Трутнов)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Баби (Трутнов)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 758 |
| 1880 | 702 |
| 1890 | 667 |
| 1900 | 672 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 610 |
| 1921 | 516 |
| 1930 | 533 |
| 1950 | 193 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 186 |
| 1970 | 164 |
| 1980 | 131 |
| 1991 | 90 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 99 |
| 2011 | 109 |
| 2021 | 124 |
# Мест (Франция)

Мест — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
# Хорьки (Киров өлкәсе)

Хорьки (рус. Хорьки) — Киров өлкәсенең Нулин районында урнашкан авыл.

# Хорьки (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Хорьки (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Хорьки (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Хорьки (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Залесе (Семполенский повяты)

Залесе — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Семпульно-Краеньске гминаcында урнашкан авыл.

# Залесе (Семполенский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Санта Мария Асунта (Бреша)

Санта Мария Асунта — Италиянең Ломбардия төбәге Понте-ди-Леньо өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Мария Асунта (Бреша)
## Географиясе

Санта Мария Асунта Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Санта Мария Асунта (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лакшмана

Лакшмана Дурьодхананың һәм Маюри кызы булган.
Һинд дине эпосы Махабхаратада, Лакшмана һәм ның кызы булган. Аның Лакшман Кумара дигән игезәк ир бертуганы булган. Лакшмана турында "Махубхарата"да күп әйтелмәгән, ә бары тик аның Кришна улы Самбага кияүгә чыгуы турында әйтелә.
# Ашагы Зейид

Ашагы Зейид (әзери. Aşağı Zeyid) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
# Жмиевко

Жмиевко — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Збично гминаcында урнашкан авыл.

# Жмиевко
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гацо (Парма)

Гацо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Барди өязендә урнашкан торак пункт.

# Гацо (Парма)
## Географиясе

Гацо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Гацо (Парма)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Зейтинлик (Кепез)

Зейтинлик (төр. Zeytinlik) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кепез илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Яңадәуер (Алматы өлкәсе)

Яңадәуер (каз. Жаңадәуір) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Яңадәуер (Алматы өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# CTGF

CTGF (ингл. cellular communication network factor 2) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Кол Гали бульвары (Яр Чаллы)

Кол Гали бульвары, Кол Гали исемендәге бульвар (рус. Бульвар Кол Гали, Бульвар имени Кол Гали) — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Үзәк районындагы урам. Почта индексы 423814. ОКАТО коды: 92430000000.
Координатлар 55.719116°, 52.401599°.

# Кол Гали бульвары (Яр Чаллы)
## Тарих

Урамның исеме урта гасыр татар-болгар шагыйре Кол Гали (1183—1236-1241 ) хөрмәтенә аталган. Күпфатирлы күпкатлы йортлар 2012 елдан төзелә.

# Кол Гали бульвары (Яр Чаллы)
## Урнашуы

Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Үзәк районы 58нче комплекста урнашкан эчке урам. Әхмәтшин урамы белән киселештә башлана. Мәскәү проспекты белән киселештә тәмамлана.

# Кол Гали бульвары (Яр Чаллы)
## Игътибарга лаек объектлар

* 4нче Б йорт — М-105,000 азык-төлек кибете
* 12нче йорт — 117нче санлы «Уенчык» балалар бакчасы
* 22нче йорт — 58нче урта мәктәп + «Кама» автомәктәбе
* 24нче йорт — 68нче санлы «Василек» балалар бакчасы
* 26нчы йорт — 67нче махсус (коррекцион) мәктәп
# VPS37A

VPS37A (ингл. VPS37A subunit of ESCRT-I һәм Vacuolar protein sorting-associated protein 37A) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Сент-Уан-ле-Пен

Сент-Уан-ле-Пен (фр. Saint-Ouen-le-Pin) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# (14690) 2000 AR25

(14690) 2000 AR25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14690) 2000 AR25
## Тарихы

2000 елның 3 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AR25» саналган.
# Майор

Майор - күпчелек дәүләтләрнең кораллы көчләрендә әфисәрлек дәрәҗәсе. XVII гасырда барлыкка килә. Россия патшалыгы һәм империясе чорында 1689-1731 һәм 1798-1894 елларда бар булган, ССРБда - 1935 елдан.
# Россия Федерациясенең Төньяк Кавказ эшләре буенча министрлыгы

Россия Федерациясенең Төньяк Кавказ эшләре буенча министрлыгы — Россия Хөкүмәтенең, башкарма федераль влачының Төньяк Кавказ төбәкләре инфракстурасын, икътисады, социаль үсеше буенча дәүләт органы.
2014 елның 12 маенда 321-се санлы «О Министерстве Российской Федерации по делам Северного Кавказа» Россия Президенты Указы буенча төзелде.
# Геннадий Захаров (1921)

Геннадий Захаров (Геннадий Михаил улы Захаров, 25 октябрь 1921(1921-10-25), Селөма, Арзамас өязе, Түбән Новгород губернасы, РСФСР — 26 гыйнвар 1969(1969-01-26) (47 яшь), Санкт-Петербург, РСФСР, СССР) — майор, Советлар Берлеге каһарманы (1943), Днепрны кичкәндә батырлык күрсәткән.
# Капрарика-ди-Лечче

Капрарика-ди-Лечче — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. Лечче провинциясе составына керә.

# Капрарика-ди-Лечче
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 60 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Калимера, Кастри-ди-Лечче, Каваллино, Лиццанелло, Мартиньяно, Сан-Донато-ди-Лечче һәм Стернатия коммуналары белән чиктәш.
# Фәйзулла (Баймак районы)

Фәйзулла — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453656, ГАТОБК коды — 80206849005.

# Фәйзулла (Баймак районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 0 кешенең яшәве мәгълүм.
# Спас (мәгънәләр)

Татарча Википедиядә әлеге атама кулланылган берничә бит бар:
* Спас районы (район атамасы) – Татарстандагы район, үзәге – Болгар шәһәре.
* Спас ярминкәсе (ярминкә атамасы)– Алабугада 2008 елдан август аенда узучы ярминкә.
* Спас (бәйрәм атамасы) – христиан динендәге кешеләрнең, шул исәптән керәшен татарларының дини бәйрәме.
* Спас (авыл атамасы) - Татарстанның Бөгелмә районындагы торак пункт.
# Стара Галич

Стара Галич (словак. Stará Halič) — Словакиянең Лученец округында урнашкан авыл.

# Стара Галич
## Тарихы

Авыл 1350 елда нигезләнгән.

# Стара Галич
## Географиясе

Мәйданы — 17,6 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 251 метр биеклектә урнашкан.

# Стара Галич
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Димескәй

Димескәй — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы татар авылы.
Почта индексы — 423213.

# Димескәй
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Маук

Маук (рус. Маук) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.

# Маук
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Маук
## Сәгать поясы

Маук Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Маук
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (80%), татарлар (15%).
# NGC 1241

NGC 1241 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1241
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (16234) Bosse

(16234) Bosse — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16234) Bosse
## Тарихы

2000 елның 29 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 FR20» саналган.
# Казалекио (Римини)

Казалекио — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Римини өязендә урнашкан торак пункт.

# Казалекио (Римини)
## Географиясе

Казалекио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казалекио (Римини)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Анакая (Агры)

Анакая (төр. Anakaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Агры илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Щецин

Щецин (пол. Szczecin (info), кашуб. Sztetëno, Szczecëno, алман. Stettin, Штетти́н) — Польшаның төньяк-көнбатышында урнашкан шәһәр, Көнбатыш Поморье воеводалыгының үзәге.
Халык саны — 410 131 кеше (2011).
Транспорт юллары төене. Одра елгасы буенда эре порт. Дәүләтнең тышкы сәүдә йөкләренең зур өлеше Щецин порты аркылы үтә. Машиналар төзү, металлургия, химия, целлюлоза-кагәзь, азык-төлек, тегүчелек сәнәгате ширкәтләре бар. Балык тоту базасы. университет, театрлар бар.
Шәһәр 9 гасырда телгә алынган. 13—18 гасырларга караган архитектура һәйкәлләре сакланганнар.

# Щецин
## Кызыклы фактлар

Адольф Гитлер һәм Иосиф Сталин әле дә Щецинның «шәрәфле ватандашлары» булып торалар.
# Эшо

Эшо (фр. Eschau) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Эшо
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 11,83 км².
# Рокестерон

Рокестерон (фр. Roquestéron) — Франциянең Диңгез буе Альплары департаментына караган коммуна.

# Рокестерон
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,47 км².
# Лапта-Пай

Лапта-Пай — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сухая Сыня елгасының сул ярына тамагыннан 20 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 58 км.

# Лапта-Пай
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр . Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300112115300029965
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302996
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Мозли (ай кратеры)

Мозли (лат. Moseley) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 88,89 км булган кратер.

# Мозли (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Генри Мозли (1887—1915) хөрмәтенә бирелә.

# Мозли (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1964 елда раслана.
# Казчина Морони (Милано)

Казчина Морони — Италиянең Ломбардия төбәге Мезеро өязендә урнашкан торак пункт.

# Казчина Морони (Милано)
## Географиясе

Казчина Морони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Казчина Морони (Милано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мокре Лазце

Мокре Лазце (чех. Mokré Lazce) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Опава һәм Опава районында урнашкан авыл.

# Мокре Лазце
## Географиясе

Мәйданы — 10,553676 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 254 метр биеклектә урнашкан.

# Мокре Лазце
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Мокре Лазце
## Тарихы

Авыл җирләре элек Чешская Силезия тарихи төбәгенә караган.

# Мокре Лазце
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 858 |
| 1880 | 881 |
| 1890 | 906 |
| 1900 | 902 |
| 1910 | 1040 |
| 1921 | 1047 |
| 1930 | 1053 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 849 |
| 1961 | 1033 |
| 1970 | 994 |
| 1980 | 1053 |
| 1991 | 1035 |
| 2001 | 1069 |
| 2011 | 1086 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 1157 |
| 2016 | 1136 |
| 2017 | 1141 |
| 2018 | 1143 |
| 2019 | 1146 |
| 2020 | 1157 |
| 2021 | 1147 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 1096 |
| 2022 | 1144 |
| 2023 | 1158 |
| 2024 | 1165 |
# Таңатар (Казакъстан)

Таңатар (каз. Таңатар) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Таңатар (Казакъстан)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Пасаронда (Алесандрия)

Пасаронда — Италиянең Пьемонт төбәге Кастеллетто-д'Орба өязендә урнашкан торак пункт.

# Пасаронда (Алесандрия)
## Географиясе

Пасаронда Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пасаронда (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Орһус

Орһус (дан. Aarhus) — Даниянең Үзәк Дания төбәгендә урнашкан шәһәр.

# Орһус
## Тарих

8 нче гасырда нигезләнә.

# Орһус
## Кардәш шәһәрләр

* Берген, Норвегия
* Гөтеборг, Швеция (1946)
* Какорток, Гренландия
* Кил, Германия (29 май 2019)
* Нови-Сад, Сербия
* Росток, Германия (1964)
* Турку, Финляндия
* Харбин, Кытай
# Өздамар (Кемах)

Өздамар (төр. Özdamar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Кемах илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Валерий Мартынов

Валерий Юрьевич Мартынов (1954 елның 23 декабре, Казан, ССРБ) — совет һәм Россия футболчысы, сакчы, тренер.

# Валерий Мартынов
## Тормыш юлы

Валерий Мартынов 1954 елның 23 декабрендә Казанда туа. Казанның «Электрон» спорт клубы тәрбияләнүчесе (тренеры — А. Г. Мортазин). 1973 елда беренче тапкыр «Рубин» гаризасына кертелә, әмма бер генә матч та уйнамый. 1974—1976 елларда, КФК ярышларында Новосибирск «Звезда»сы өчен чыгыш ясап, хәрби хезмәт үтә. 1977 елда «Рубин»га әйләнеп кайта һәм команданың төп сакчысы була.
1979 елда Куйбышев «Крылья Советов»ына күчә. Югары лигада дебют матчы 1979 елның 2 апрелендә Алма-Атада җирле «Кайрат»ка каршы уенда була. 1979 ел сезонының беренче әйләнешендә Куйбышев клубы өчен барлыгы 12 матч уйный һәм июль аенда командадан китә. «Крылья Советов» сезон нәтиҗәләре буенча югары лигадан төшеп кала.
1979 елгы сезон барышында «Рубин»га әйләнеп кайта, анда киләсе биш ел чыгыш ясый. 1985 елда бер сезонга «Крылья Советов» а әйләнеп кайта, аннары тагын дүрт ел «Рубин» өчен чыгыш ясый. 1990 нчы елларның беренче яртысында Ижауның «Зенит» һәм «Газовик» клубларында берничә ел уздырган. 1995 елда чираттагы тапкыр «Рубин»га әйләнеп кайта, сезон тәмамлангач, 41 яшендә профессиональ карьерасын тәмамлый.
«Рубин»да барлыгы 12 сезон уздырган, СССРБ һәм Россия беренчелекләрендә уздырылган матчлар саны буенча команда рекордчысы булып тора (393), бу вакыт эчендә 28 гол кертә. «Бизнес-Газета» версиясе буенча XX гасыр «Рубин»ның символик җыелма командасына кертелә. Барлык командаларда карьерасы дәвамында профессионаллар (осталар) ярышларында 600дән артык матч уйный.
1989 елда «Рубин»да уйнаучы тренер була. Уен карьерасын тәмамлагач янә «Рубин»да, шулай ук «Автомобилист» (Ногинск), «Навбахор», «Елец» клубларының тренер штабларында эшли, аларның күбесендә Игорь Волчокны ассистацияли. Ул шулай ук «ННПЗ» (Түбән Кама), «Искра» (Казан), «КАМАЗ-2» (Чаллы), «Вахитов районы (Казан) балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе» һәвәскәрләр клублары белән эшли.

# Валерий Мартынов
## Шәхси тормыш

Хатыны — Татьяна. Кече кызы — Яна (1988 елда туган), йөзүче, берничә тапкыр Россия чемпионы, Бөтендөнья Универсиадасы чемпионы, дөнья һәм Европа чемпионатлары призёры, өлкән кызы — Марина, йөзү буенча спорт мастеры.
# Сан Фиренце - Фонте ди Сала (Арецо)

Сан Фиренце - Фонте ди Сала — Италиянең Тоскана төбәге Ареццо өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Фиренце - Фонте ди Сала (Арецо)
## Географиясе

Сан Фиренце - Фонте ди Сала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Фиренце - Фонте ди Сала (Арецо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Анатолий Леонтьев

Анатолий Леонтьев (15 февраль 1937(19370215), Яңа Шептахово, Ормар районы, Чуаш АССР, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе—17 июнь 2007, Чабаксар, Чуашстан, РФ) — чуаш сәвит һәм россия дәүләт эшлеклесе. Чуаш авыл хуҗалыгы институтын (1960), СБКФ ҮК каршындагы Югары фирка мәктәбен (1969) бетергән. БЛкәБ Чуаш өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1963-1967), СБКФ Кузлаука район комитеты беренче сәркәтибе (1969-?), СБКФ Чуаш өлкә комитеты авыл хуҗалыгы мәсьәләләре буенча сәркәтибе (1976-1988), Чуаш АССР югары шурасы президиумы рәисе (1988-1990), Чуаш АССР (ССР) югары шурасы рәисе (1990-1991), РФ президентының Төньяк Кавказ җөмһүриятләре буенча тулы вәкаләтле вәкиле (1992-1994).
# Вильнёв (Югары Прованс Альплары)

Вильнёв (фр. Villeneuve) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Форкалькье кантонына карый.

# Вильнёв (Югары Прованс Альплары)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 25,55 км².
# Мариан иңкүлеге

Мариан чокыры – Тын океанда урнашкан Җир шарындагы иң тирән иңкеш. Урнашу – 11°21′ т. к. һәм 142°12′ көнчыгыш озынлык.
Тирәнлек турында беренче мәгълүмат «Чэлленджер» корабыннан килде (1951) – 10 863 м. 1957нче елда узган «Витязь» нәтиҗәләренә күрә тирәнлек – 11 022 м (Кайсы бер мәгълүматларга караганда 11 030 м.). 1995нче елның тикшеренүләренә күрә иң тирән нокта – 10 920 м.
# Көдрә чәчәк

Көдрә чәчәк (лат. Ballota L., 1753) — ирен чәчәклеләр гаиләлегенә караган үсемлекләр ыруы.