yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Олы Тиләҗе

Олы Тиләҗе — Татарстан Республикасының Теләче районындагы авыл.
Халык саны — 241 тирәсендә. Почта индексы — 422091.

# Олы Тиләҗе
## Тарих

XVIII гасырда нигезләнгән.

# Олы Тиләҗе
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Олы Тиләҗе
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

# Олы Тиләҗе
## Шәхесләр

* Дания Гайнетдинова (1952―2024), журналист һәм язучы.
# Ле Пяне (Бьела)

Ле Пяне — Италиянең Пьемонт төбәге Коджола өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Пяне (Бьела)
## Географиясе

Ле Пяне Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Пяне (Бьела)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мешкиньята

Мешкиньята — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Baião (Santa Leocádia) e Mesquinhata муниципалитетына карый.

# Мешкиньята
## Географиясе

Мәйданы — .
# Зур Катраси

Зур Катраси (чуаш. Атайкасси, рус. Большие Катраси) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Зур Катраси
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Зур Катраси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1151 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
# Сормпось-Шумшеваши

Сормпось-Шумшеваши (чуаш. Сурӑмпуҫ Шемшӗш, рус. Сормпось-Шумшеваши) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Сормпось-Шумшеваши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Сормпось-Шумшеваши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 95 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Краснознаменский (Мари Ил)

Краснознаменский (чирм. Моркыял кутыр, рус. Краснознаменский) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан утар.

# Краснознаменский (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Краснознаменский (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Краснознаменский (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100,0%).
# Ле-Барт

Ле-Барт (фр. Les Barthes) — Франциянең Терн һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Фёдор Ушаков

Фёдор Фёдор улы Ушаков (рус. Фёдор Фёдорович Ушако́в , tat.lat. Fyodor Uşakov(үле сылтама)) (1745-1817) — Россия флот башлыгы, адмирал, Кара диңгез флоты башлыгы, Рус Православ Чиркәве тарафыннан 2004 елда «Әүлия» гаскәри йөзенә кертелгән. «Изге» Георгий орденының тулы кавалеры.
Рус тарихчысы Николай Баскаков "Рус фамилиясе чыгышы турында" китабы буенча һәм «Бәрхет китабы» буенча Ушаков фамилиясе борыңгы татар Ушак нәселеннән чыккан.
Ушаков Россия-Төркия сугышта 1787—1791 елларда, Француз инкыйлабына каршы сугышларда (Урта диңгез һөҗүме) 1798—1800 елларда катнашкан.
Фидониси, Киреч, Тендра, Калиакрия янындагы диңгез бәрелешләрендә җиңгән.

# Фёдор Ушаков
## Хәтирә

Күп дөнья шәһәрләрендә Ушаков исемендәге урамнар, мәктәпләр, хәрби кораблар бар. Бөек Ватан сугышында Ушаков ордены һәм медале нигезләнә.
# Пернеш

Пернеш — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Сантарен (Португалия) муниципалитетына карый.

# Пернеш
## Географиясе

Мәйданы — 14,06 км².
# Милютино

Милютино (чуаш. Милютино, рус. Милютино ) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429024. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235850003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400002000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Милютино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 38 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (96%).
# Пожарбоси

Пожарбоси (чуаш. Пушарпуç, рус. Пожарбоси ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429316. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216880006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700007200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Пожарбоси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 86 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (88%), руслар (12%).
# Лас Эспуелас, Энрике Луна Валензуела (Комонфорт)

һәм
Лас Эспуелас, Энрике Луна Валензуела — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Мексика һәм Комонфорт муниципалитеты составына керә.

# Лас Эспуелас, Энрике Луна Валензуела (Комонфорт)
## Географиясе

Лас Эспуелас, Энрике Луна Валензуела Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лас Эспуелас, Энрике Луна Валензуела (Комонфорт)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лас Эспуелас, Энрике Луна Валензуела (Комонфорт)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Японнар

Японнар (японча 日本人 ниһонҗин-ниппонҗин, 日本民族 нихон-минҗоку) — Япониянең төп халкы (98%). Япон телендә сөйләшәләр.
Японнарның гомуми саны 130 миллион кеше, Япониядә 127 миллион тора, шулай ук АКШта (1,2 млн), Бразилиядә (1,5 млн) яши.
Япон теле алтай гаиләсе пуес төркеменә карый.

# Японнар
## Атама

Япония (Ниппон, Нихон) Япон утрауларыннда урнашкан. Япон империясенең иске атамасы "Дай Ниппон" (大日本) — "Бөек Япония" яки "Чыгучы Кояш Иле" дигән сүз.
Беренче япон борынгы дәүләтенең атамасы — Ямато.

# Японнар
## Тарих

Япон халкының борынгы атамасы - Ва.
Борынгы заманда Япониядә асаба җирле халык айннар-эмиси торган, алар европеоидлар булган, көньякта кумасо һәм хаято кабиләләре торган. Соңрак алтай гаиләсе телле протояпоннар җирле халыкларны кысрыклап чыгарган һәм ассимиляцияләгән.
IV гасырда беренче уртак япон дәүләте Ямато барлыкка килгән. Кайбер япон чыганаклары буенча БЭК VII гасырда дәүләт барлыкка килгән. Хонсю һәм Хоккайдо соңрак үзләштерелгән.
Япон мәдәниятенә Кытай һәм Корея йогынты ясаган.
Япония хакимнәре һәрвакытта микадо (императорлар) булган.
1192 елда феодаллар хакимиятне алган, ил хәрби вәкиле - сөгун реаль хакимияткә ия булган.
1868 елда Мәйҗи инкыйлабы нәтиҗәсендә сөгунат хакимияте бәреп төшерелә, император хакимияте торгызыла.
1945 елда Япония чигенгәннән соң, яңа конституция кабул ителә.
# Провезенде

Провезенде — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Provesende, Gouvães do Douro e São Cristóvão do Douro муниципалитетына карый.

# Провезенде
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле Пазтине (Латина)

Ле Пазтине — Италиянең Лацио төбәге Сермонета өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Пазтине (Латина)
## Географиясе

Ле Пазтине Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Пазтине (Латина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Винье (Фиренца)

Ле Винье — Италиянең Тоскана төбәге Каленцано өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Винье (Фиренца)
## Географиясе

Ле Винье Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Винье (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Юрий Кудаков

Юрий Кудаков ( 1942 елда туган) - совет һәм рус композиторы һәм укытучысы; педагогика фәннәре кандидаты (1998), доцент (1994).

# Юрий Кудаков
## Биография

Юрий Дмитриевич Кудаков 1942 елның 31 октябрендә Чуаш АССРның Шөмерле районының Ходары авылында колхозчы Дмитрий Васильевич гаиләсендә туган.. Мәктәптә хор һәм драма түгәрәгенә йөри, анда танылган чуаш драматургларының пьесаларын, музыкаль һәм драматик спектакльләрен сәхнәләштергәндә актив катнаша, үзе дә шигырьләр һәм кыска хикәяләр иҗат итә. Мәктәпне тәмамлагач, 1959 елда Канаш педагогик мәктәбенең музыка бүлегенә укырга керә. 1960 елда үзенең беренче әсәрен -"Серме Купас" җырын иҗат итә. 1962 елда училищены тәмамлый һәм шунда ук аның педагогик эшчәнлеге башлана. Ул педучилищеның музыка, мәктәпкәчә һәм мәктәп бүлекләрендә баян классы алып бара һәм параллель рәвештә — база мәктәбендә җыр һәм музыка дәресләрен укыта.
Аннары Казан педагогия институтының (соңрак Татар дәүләт гуманитар педагогик университеты ) музыка һәм педагогика факультетына укырга керә. Уку елларында ул бер үк вакытта Казан шәһәрендә һөнәри техник белем бирү баянчылары ансамбле җитәкчесе була.
Университетны тәмамлагач, 1967 елда ул Чабаксарга кайта, һәм Чуаш дәүләт педагогик институтының музыка һәм педагогика факультетында укыта башлый, соңрак монда доцент булды. Җәмәгать эшлеклесе буларак, Чуашстан заводларында, төзелешләрендә, авыл хуҗалыгы предприятиеләрендә һәм уку йортларында чыгыш ясый.
Юрий Дмитриевич Кудаков 1974 елдан Чуаш Республикасы композиторлар ассоциациясе әгъзасы.
1998 елда «Подготовка учителей музыки к формированию эстетической культуры школьников (на примере чувашского народного песенного творчества)» темасына кандидатлык диссертациясен яклый.

# Юрий Кудаков
## Фәнни эшчәнлеге

Юрий Дмитриевич тарафыннан 25тән артык чуваш спектакленә музыка, чуаш һәм рус шагыйрьләре шигырьләренә 700 дән артык соло һәм хор җырлары; балалар өчен 40тан артык җыр; 20дән артык инструменталь әсәр иҗат ителгән. Юрий Дмитриевич - фәнни, укыту-методик хезмәтләре һәм кулланмалар авторы, шул исәптән «Чувашское народное песенное творчество в формировании эстетической культуры школьников», «Детские музыкальные инструменты в формировании эстетической культуры школьников», «Музыка», «Школьные песни», «Беседы о музыке» һ.б. Ике монография автордашы.

# Юрий Кудаков
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Чуаш АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1980)
* Чуаш Республикасының атказанган музыка җәмгыяте эшлеклесе (1995)
* Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2014)
* М.Сеспель исемендәге Чуаш Комсомол премиясе лауреаты (1985).
* Шөмерлә районының мактаулы гражданины (2002).
* Иҗтимагый эшчәнлеге өчен СССР Мәдәният министрлыгы һәм мәдәният хезмәткәрләре профсоюзының ҮК «Отличник культурного шефства над селом» билгесе (1980).

# Юрий Кудаков
## Чыганаклары

* Ильина С. В. Кудаков Юрий Дмитриевич. // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2008.
# Тау өсте урамы (Казан)

Тау өсте урамы (рус. Нагорная улица) – Казанның Вахит районында урнашкан урам. Зур Кызыл урамнан башланып, Япиев урамын кисеп үтә һәм Зоя Космодемьянская урамы белән киселештә тәмамлана.

# Тау өсте урамы (Казан)
## Игътибарга лаек объектлар

* 10 нчы йорт — совет дипломаты Леонид Красин яшәгән йорт
* 35 нче йорт — Дьяченко утары (сүтелгән)
* 37 нче йорт — торак йорт (сүтелгән)
* 39 нчы «а» йорты — Утар (XIX гасыр азагы, сүтелгән)

# Тау өсте урамы (Казан)
## Шәхесләр

* Леонид Красин
# Ак Барс Арена

Ак Барс Арена (2019 елның ноябренә кадәр «Казан-Арена», «Kazan-Arena») — Казанда урнашкан футбол стадионы. Рубин футбол клубының өй стадионы.
Стадион 2013 елның Җәйге Универсиаданың ачылу һәм ябылу тантаналарын, 2015 елгы Дөнья су спорт төрләренең ярышын, 2017 елгы Конфедерацияләр кубогы һәм 2018 елгы Дөнья футбол чемпионаты матчларын кабул иткән.

# Ак Барс Арена
## Техник тасвирлама

* Урнашкан җир мәйданы — 41,4 га
* Урыннар саны — 45 000
* Төзү мәйданы — 70 300 м²
* Бинаның гомуми мәйданы — 110 000 м²

# Ак Барс Арена
## «Казан-Арена» кабул иткән халыкара футбол матчлары
### 2017 елгы Конфедерацияләр кубогы

| Португалия | 2:2 | Мексика |
| Кварежма 34' Седрик 86' | Хисап | Эрнандес 42' Морено 90+1' |
| Алмания | 1:1 | Чили |
| Штиндл 41' | Хисап | Санчес 6' |
| Мексика | 2:1 | Россия |
| Араухо 30' Лосано 52' | Хисап | Самедов 25' |
| Португалия | 0:0 (ө.в.) | Чили |
| | Хисап | |
| Пинәлтиләр |||
| Кварежма (капкачы) Моутиньо (капкачы) Нани (капкачы) | 0:3 | Видаль Арангис Санчес |

# Ак Барс Арена
## «Казан-Арена» кабул иткән халыкара футбол матчлары
### 2018 елгы дөнья футбол чемпионаты

| Франция | 2–1 | Австралия |
| Гризманн 58' (пинәлти) Бәхич 81' (үз капкасына) | Хисап | Единак 62' (пинәлти) |
| Иран | 0–1 | Испания |
| | Хисап | Коста 54' |
| Польша | 0–3 | Колумбия |
| | Хисап | Мина 40' Фалькао 70' Куадрадо 75' |
| Корея Җөмһүрияте | 2–0 | Алмания |
| Ким Йоң-гвон 90+3' Сон Һың-мин 90+6' | Хисап | |
| Франция | 4–3 | Аргентина |
| Гризманн 13' (пинәлти) Павар 57' Мбаппе 64', 68' | Хисап | ди Мария 41' Меркадо 48' Агуеро 90+3' |
| Бразилия | 1–2 | Бельгия |
| Ренато Аугусто 76' | Хисап | Фернандиньо 13' (үз капкасына) де Брөйне 31' |
# Рәисә Билалова

Рәисә Билалова, Рәисә Гайсә кызы Билалова (рус. Билялова, Раиса Гайсовна (Билалова Раиса Гайсовна), ингл. Räisä Ğ. Bilalova, 23 февраль 1925(1925-02-23), Казан, РСФСР, СССР — 6 октябрь 2003(2003-10-06) (78 яшь), Казан, Татарстан) — җырчы һәм педагог, ТАССРның халык артисты (1964).

# Рәисә Билалова
## Тәрҗемәи хәле

* 1952 елда Константин Ефимович Цветов сыйныфы (соло җырлау) буенча Казан консерваториясен тәмамлый.
* 1962 елда Мәскәүдә ССРБ халык артисты Гоар Микаэловна Гаспарянда стажировка үтә.

# Рәисә Билалова
## Хезмәт юлы

* 1952-1982 елларда ТДОһБТ солисткасы. Төп партияләре: Җилда («Риголетто», Джузеппе Верди), Галимә («Кара йөзләр», Бату Мөлекев), Алтынчәч («Алтынчәч», Нәҗип Җиһанов, һ.б.).
* 1979-1999 елларда Казан педагогия институтының музыка факультеты укытучысы.
# Пуканкасы

Пуканкасы (чуаш. Пуканкасси, рус. Пуканкасы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Пуканкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Пуканкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 246 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.
# Пиньейру (Виейра-ду-Минью)

һәм
Пиньейру — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Виейра-ду-Минью муниципалитетына карый.

# Пиньейру (Виейра-ду-Минью)
## Географиясе

Мәйданы — 11,96 км².
# Корезино

Корезино (чуаш. Кӗтне Пасар, рус. Корезино) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.

# Корезино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Корезино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 132 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
# Gariko

Гарегин Нверович Мовсисян (рус. Гарегин Нверович Мовсисян , 1995 елның 9 мартында, Чаренцаван, Әрмәнстан), Gariko псевдонимы белән танылган — Рәсәй әрмән җырчысы, музыкант, композитор һәм музыка продюсеры.

# Gariko
## Беренче еллар
### Карьера һәм иҗат башы

Гарегин Новочеркаскта туып үскән, анда 12–4 сыйныфларда 1–4 сыйныфларда укыган. Әни — Магда Андрязовна Аветисян - хуҗабикә, әтисе — Нвер Гарегинович Мовсисян 1980-нче еллардан башлап машина бизнесында.
Гаиләдә бер абый бар: Вахе Нверович Мовсисян. Мәскәүгә күченгәч, ул Грушевская урта мәктәбенә укырга керде, һәм ул 5 нче сыйныфтан 9 нчы сыйныфка кадәр укыды.
Аннары ул Новочеркасс автомобиль транспорты мәктәбенә укырга керә, һәм аны тәмамламыйча 2 нче елдан куып чыгаралар.
13 яшеннән ул төрле компанияләрдә, кукуруз заводларында, машина юуда, җиһаз заводларында эшләде.
Тайпан белән чыгарылган тема күптән элек туган. Ул аларны үз урынына чакырды һәм алар аны җибәрделәр. VK иң яхшы диаграммада 69-нчы санга җитте һәм популярлаша башлады.

# Gariko
## Гаилә һәм шәхси тормыш

Гарегин Зинаида Петоянга өйләнгән. Пар 2015 елда туганнарының туенда таныштылар, аннан соң алар якынча 5 ел таныштылар, 2021 елда улы туды.

# Gariko
## Дискография

| Ел | Исем |
| 2019 | «Мечта» |
| 2019 | «Девочка-огонь» |
| 2020 | «Выше рая» |
| 2020 | «Зависимость» |
| 2020 | «Падала звезда (feat. Тайпан)» |
| 2021 | «Ты моя (feat. Тайпан)» |
| 2021 | «Девочка как лёд» |
| 2021 | «Свали» |
| 2022 | «Капитан корабля» |
| 2022 | «Фарт» |
| 2023 | «Чудный» |
| 2023 | «Взлечу» |
# Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте

Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте, «Бөгелмә профессиональ-педагогика көллияте» дәүләт бюджет һөнәри белем учреждениесе, рус. Бугульминский профессионально-педагогический колледж — 1965 елдан Бөгелмә шәһәрендә эшләп килүче, Татарстан фән һәм мәгариф министрлыгы карамагындагы урта махсус һөнәри белем бирүче бюджеттагы дәүләт белем бирү оешмасы.

# Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте
## Тарих

* 1962 елда Лениногорск шәһәрендә Лениногорск индустриаль-педагогика техникумы ачыла.
* 1963 елда Баулы эшчеләр бистәсендә (1996 елдан шәһәр) Баулы индустриаль-педагогика техникумы ачыла.
* 1965 елда Баулы индустриаль-педагогика техникумы Бөгелмәгә күчерелә, исеме Бөгелмә индустриаль-педагогика техникумы итеп үзгәртелә.
* 1997 елда Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте итеп үзгәртелә.
* 2004-2009 елларда уку йортында Казан аграр университетының Бөгелмә вәкиллеге урнаша.
* 2015 елда Бөгелмә педагогика көллияте белән берләштерелә һәм аның дәвамчысы булып таныла.

# Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте
## Белгечлекләр

Уку йорты нигезләнгән елларда «Хезмәт укытучысы», «Хезмәт һәм сызым укытучысы», «Хезмәт, сызым һәм физик тәрбия укытучысы», «Металл кисү» белгечлекләре дә булган.
* Авыл хуҗалыгын механикалаштыру (һөнәри белем мастеры, техник дипломы бирелә). Уку срогы 4 ел 10 ай.
* Автомобиль транспортына техник хезмәт күрсәтү һәм ремонт (һөнәри белем мастеры, техник дипломы бирелә). Уку срогы 4 ел 10 ай.
* Автомобиль транспортына техник хезмәт күрсәтү һәм ремонт (техник дипломы бирелә). Уку срогы 3 ел 10 ай.
* Авыл хуҗалыгын электрлаштыру һәм автоматлаштыру (һөнәри белем мастеры, техник дипломы бирелә) Уку срогы 4 ел 10 ай.
* Икътисад һәм бухгалтер исәп-хисабы (бухгалтер дипломы бирелә). Уку срогы 2 ел 10 ай.
* Банк эше (банк эше белгече дипломы бирелә). Уку срогы 2 ел 10 ай.
* Хокук саклау эшчәнлеге (юрист дипломы бирелә). Уку срогы 3 ел 6 ай.
* Социаль хезмәт (социаль эш белгече дипломы бирелә). Уку срогы 2 ел 10 ай.
* Хокук һәм социаль тәэминатны оештыру (юрист дипломы бирелә). Уку срогы 2 ел 10 ай.
* Автомеханик (слесарь, машина йөртүче, заправкада эшләүче дипломы бирелә). Уку срогы 10 ай.
* Электр челтәрен ремонтлау буенча электромонтер (электромонтер дипломы бирелә). Уку срогы 10 ай.
Көллият базасында Бөгелмә шәһәре һәм Татарстанның көньяк-көнчыгыш районнары өчен һәртөрле машина йөртүчеләр әзерләү үзәге ачылган. Производствога өйрәтү укытучылары өчен белем күтәрү курслары да эшли.

# Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте
## Шәхесләр
### Директорлар

* 1962-1975 — Николай Назаров
* 1975-1985 — Хәмит Шәфыйков
* 1985-25.09.2023 — Фәрид Мәсгут улы Кәлимуллин, педагогика фәннәре кандидаты, Татарстанның атказанган укытучысы
* 25.09.2023-2024 — Гүзәл Мөдарис кызы Рәхимова

# Бөгелмә һөнәри-педагогика көллияте
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Бөгелмә педагогика көллиятен тәмамлаучылар.
50 ел вакыт эчендә уку йортында Татарстан, Башкортстан, Ырынбур өлкәсе һ.б. өчен 10 меңнән артык белгеч әзерләнгән.
# Төр (биология)

Төр (лат. Species) — биологиядә төп таксоннарның иң вагы. Бүген галимнәр хайваннарның ике миллион, ә үсемлекләрнең 400 мең төре барлыгы турында мәгълүмат бирә, шул ук вакытта яңа төрләр ачылып тора.

# Төр (биология)
## Тарих

Төр, ыру, тәртип һәм сыйныфка бүленеш беренче мәртәбә Линней классификациясендә очрый. Шуннан аларга башка төркемнәр дә кушыла (мәсәлән, тип һәм гаилә).
Линней, Лапландия флорасы турында язганда, һәр үсемлеккә ике исем биргән: ыруы исемен һәм төре исемен. Ыру исеме бу ыруга кергән барлык төрләр өчен гомуми була. Төр исеме - бөтен бер-берсеннән аерылмас организмнар төркеме исеме. Мәслән, Carpa pyrenaica (Пиреней кәҗәсе) исемендә Carpa - ыру, ә pyrenaica - төр; Африка филе исемендә фил - ыру, ә Африка - төрнең исеме.
Линнейгә хәтле дә шундый система була, әмма ыру исеменә озын характеристикалар кушканнар.
Линней организмнарны төрләргә тышкы охшашлык буенча аерган, һәм бу хәл хаталарга китергән. Мәсәлән, кыр үрдәге ата-хайванын һәм ана-хайванын галим төрле төрләргә бүлгән. Хәзер төрләргә бүлү тышкы билгеләр буенча түгел, ә төзелеш, тотыш, нинди территориядә яшәүгә карап билгеләнә.
Тере организмнарның икеле исеме бинар система дип атала.

# Төр (биология)
## Төр сыйфатлары

Төр сыйфатларын инглиз биологы Джон Рэй чыгарган:
* Төрдәш организмнарның төп сыйфатлары уртак
* Төп сыйфатларын нәселләренә бирәләр, төрдәшләр үзара парлар ясый һәм үрчиләр
# Монте-Горду

Монте-Горду — Португалиянең Фару округына керә торган фрегезия. Вила-Реал-ди-Санту-Антониу муниципалитетына карый.

# Монте-Горду
## Географиясе

Мәйданы — 4,12 км².
# Әтәс

Әтәс авылы — Татарстан Республикасы Актаныш районында, Шәбез елгасының башында урнашкан авыл. Авылда мәчет, гомуми мәктәп бар.

# Әтәс
## Халык
### Милли состав

Авылда татарлар гына яши, 18-19 гасырда авыл халкы асаба башкортлар була.

# Әтәс
## Халык
### Халык саны

* 1795 — 208
* 1834 — 400
* 1859 — 560
* 1897 — 565
* 1906 — 736
* 1913 — 644
* 1920 — 527
* 1926 — 441
* 1938 — 395
* 1949 — 259
* 1958 — 251
* 1970 — 259
* 1979 — 248
* 1989 — 198
* 2010 — 194
Россия империясе законына ярашлы, 1-4нче ревизия сказкаларында башкортлар исәпкә алынмый, арытабан үз теләкләренә ярашлы гына исәпкә алына (5нче ревизиядә өлешчә исәпкә алына). 1795 елдан башлап гомуми исәпкә керәләр. 1795 елда 28 йортта 208 асаба башкорт яши. 1816 елда 50 йортта — 285, 1834 елда 69 йортта 400 башкорт, шуларның 7се ике хатын белән яши. 1848 елда 73 йортта — 442 башкорт теркәлә. 1859 елда 275 башкорт ир-аты исәпләнә; 1870 елда йортта — 609 башкорт; 1902 елда 127 йортта — 339 башкорт. 1906 елда 151 йортта — 736 кеше була.

# Әтәс
## Икътисад

Халык терлекчелек, бакчачылык, умартачылык белән шөгыльләнә. 2008 елдан Әтәстә урнашкан «Игенче» авыл хуҗалыгы кооперативы таркала һәм аның урынында «Әнәк» агрофирмасының «Әтәс» бүлекчәсе барлыкка килә. Авыл халкының күпчелеге шунда эшли.
Авылда өч кибет бар.

# Әтәс
## Тарих

Әтәс — Шәбез елгасы каршындагы Байлар волостеның (1866 елда Семиостров волосы) составындагы Калмаш түбәсендәге. Еней волосында Әтәс авылы Куразово дип атала. XVII гасырда нигезләнгән. Кантоннар чорында 11нче башкорт кантоны, Ырынбур губернасы Минзәлә өязенә керә. 1865 елда бу өяз Уфа губернасы составында була.
ХХ гасыр башында мәчет (1831 елдан билгеле), тегермән, хуҗалык магазины, бакалея кибете теркәлгән.
1920 елдан Татар АССР-ның Минзәлә кантоны, 1930 елдан — Актаныш районы, 1935 елдан — Калинин районы, 1959 елдан — Актаныш районы, 1963 елдан — Минзәлә районы, 1965 елдан — янә Актаныш районы составына керә[1]. 1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязенең Семиостров волостенә керә. 1920 елдан ТАССРның Минзәлә кантонында, 1930 елдан Актаныш районында. 1935 елда Калинин районына кертелә, ләкин ул 1959 елда ул район бетерелгәч, Актанышка кире кушыла.

# Әтәс
## Шәхесләр

* Азат Хөсәенов (1959), музыкант, композитор, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
# Алтыш (Алтыш авыл җирлеге)

Алтыш (чуаш. Алтышево, рус. Алтышево ) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429851. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203858001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100200004400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.

# Алтыш (Алтыш авыл җирлеге)
## Халык

| 2002 | 2010 |
| 1070 | 861 |
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1100 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча милли составы : руслар (26%), мордва (70%), украиннар (2%), чуашлар (2%).