yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Роальд Даль

Роальд Даль (13 сентябрь 1916 — 23 ноябрь 1990) — Уэльс романисты һәм кыска хикәя язучысы. Уэльсның Кардифф, Лландаф шәһәрендә норвег гаиләсендә туган Даль 1940-нчы елларда балалар китаплары арасында иң күп сатыла торган авторларның берсе. Чарли һәм шоколад фабрикасы исемле китабы премиягә лаек булды. Әлеге әсәрен дәвам итеп ул Чарли һәм зур пыяла лифт китабын яза. Шулай ук өченче китапны да яза башлый, ләкин тәмамлый алмый. Барлыгы дүрт премиясы бар.

# Роальд Даль
## Язмышы

Ул 1916 елда Уэльсның Лландаф шәһәрендә туа. 1932-нче елда Британиянең танылган шәхси мәктәпләренең берсен тәмамлаганнан соң, университетка керер урынына, Канаданың Ньюфаундлента оештырылган экспедициягә кушыла. Ул Африкадагы Shell Oil Company компаниясендә эшли. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында танышкан романист С. С. Форестер киңәшен тынлап, Даль армияда кичергән хәлләрен хикәяләрдә тасвирлый башлый. Шуйлай итеп «Ливия өстендә атылды» исемле кыска әсәре барлыкка килә
Беренче китабы Гремлинс Уолт Дисней өчен язылган. Балалар китапларыннан тыш, Даль олылар өчен да иҗат итә. Ул 74 яшендә 1990 елның 23 ноябрендә Англиядә улә.
Даль кагыйдәләрне үтәмичә, әмма зирәклек белән язылган балалар китаплары һәм олылар өчен куркыныч хикәяләре белән бик яраталыган автордыр. Аның күп әсәрләре нигезендә фильмлар төшерелгән, һәм алар бөтен дөньяда күрсәтелә. Иң популяр китаплары арасында Чарли һәм шоколад фабрикасы, Чарлин һәм зур пыяла лифт, Гигант шапталы, Матильда һәм Сихерчеләр.
Ул 1953 елда Патриция Нилга өйләнә, аларның биш балалары була, ләкин 1983 елда алар аерылышалар. Шул ук елны ул Фелисит Энн д’Абру Кросландка өйләнә, үлеменә кадәр бергә торалар. Модель һәм автор Софи Даль — Роальд Дальның оныгы.
Автобиографиясендә Роальд Дальның балачагын тасвирлый. Башка бер китабында (Ялгыз бару) сугыш еллары белән бәйле тәҗрибәсе һәм хатирәләре чагылыш табалар.
Зур Миссенденда Роальд Даль музее бар. Анда Даль эшләренә багышлаган күргәзмә оештырылган.

# Роальд Даль
## Китаплары

* 1943: Гремлиннар / The Gremlins
* 1964: Чарли һәм шоколад фабрикасы / Charlie’nin Çikolata Fabrikası
* 1973: Чарли һәм пыяла лифт / Charlie’nin Büyük Cam Asansörü
* 1961: Гигант шапталы / Dev Şeftali
* 1970: Фантастик Төлке әфәнде / Fantastic Mr Fox
* 1988: Матильда / Matilda
* 1983: Сихерчеләр / Cadılar
* 1981: Джорджның искиткеч даруы / George’un Harika İlacı
* 1975: Дөнья чемпионы Дэнни / Dünya Şampiyonu Danny
* 1980: Твитс / The Twits
* 1982: Ире сөйкемле гигант / Koca Sevimli Dev
* 1985: Жираф, Пели һәм Мин / Zürafa, Peli ve Ben
* 1990: Эсио Трот / Esio Trot
* 1991: Минпиннар / The Minpins
* 1991: Нибблесвик Викары / The Vicar of Nibbleswicke
# Ле Реҗине (Пистоя)

Ле Реҗине — Италиянең Тоскана төбәге Абетоне Кутиляно өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Реҗине (Пистоя)
## Географиясе

Ле Реҗине Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Реҗине (Пистоя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Булкөн

Булкөн (рус. Булькуновка) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан авыл.

# Булкөн
## Сәгать поясы

Булкөн Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Булкөн
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Татарстан урамы (Казан)

Татарстан урамы (улица Татарстан) — Казанның тарихи үзәгендә урнашкан урам. Марсел Сәлимҗанов, Пушкин һәм Уң як Болак урамнары белән кисешкән урыннан башланып, Мәҗит Гафури урамы белән киселештә тәмамлана. Мәскәү/Шиһабетдин Мәрҗани, Каюм Насыйри, Габдулла Тукай, Нариманов/Сара Садыйкова, һәм Шәриф Камал урамнары белән кисешә.

# Татарстан урамы (Казан)
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Инҗилчеләр урамы (рус. Евангелистовская) дип аталган; исеме 1938 елда сүтелгән Дүрт Инҗилче чиркәве буенча бирелгән. Хәзерге исемен 1924 елның 23 сентябреннән йөртә.

# Татарстан урамы (Казан)
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Азат Җәлалов
* Айрат Ситдыйков
* Александр Калаганов
* Виктор Аршинов
* Виктор Игошкин
* Владимир Белитски
* Галимҗан Ахунҗанов
* Галина Ишкова
* Григорий Ройтфарб
* Идеал Ишбүләкев
* Илдус Габдрахманов
* Камил Якупов
* Лена Шакирҗанова
* Лия Заһидуллина
* Мидхәт Миншин
* Наил Дунаев
* Петр Бетев
* Празат Исәнбәт
* Ризван Хәмит
* Римма Ибраһимова
* Рәхилә Мифтахова
* Рәшит Газиев
* Рәүф Игъламов
* Фуат Әбүбәкерев
* Хәйдәр Бигичев
* Шамил Бариев
* Шамил Закирев
* Эмиль Җәләлетдинов
* Юныс Сафиуллин
* Әлфия Гафиятулла кызы Заһидуллина

# Татарстан урамы (Казан)
## Игътибарга лаек объектлар

* Кәрим Тинчурин паркы
* Яңа өйләнешүчеләр паркы
* 1нче йорт — Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры
* 2нче йорт — КФУның Л. Н. Толстой ис. филология һәм мәдәниятара багланышлар институты (элекке ТДГПУ)
# Габдулла Кариев (китап)

Габдулла Кариев - 1976 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Төзүчесе Хәсән Гобәйдуллин. Җыентыкка күренекле артист, режиссер, татар театрына нигез салучы Габдулла Кариевның тормыш юлы һәм иҗат эшчәнлеге яктыртыла, күп санлы фактик материаллар нигезендә аның татар профессиональ театрын үстерүдәге роле күрсәтелә. Китапның тиражы 5000 д.
# Байтирәк (Шомырша районы)

Байтирәк (чуаш. Патирек, рус. Байдеряково) — Чуаш Республикасының Шомырша районында урнашкан татар — чуаш авылы.
Байтирәктә 178 йорт бар, мәчет эшли.

# Байтирәк (Шомырша районы)
## Тарихы

Авыл 1939 елда ике авыл Мишәр (Татар) һәм Чуаш Байтирәкләре берләшүеннән барлыкка килә. Бу ике авыл 1920 елга кадәр Буа өязенә карыйлар, аннары Шомырша районына кертеләләр. Авыл 1962-65 елларда Батыр районында булып ала.

# Байтирәк (Шомырша районы)
## Халкы

2002 елга халык саны 567 кеше. Милли составы — татарлар (57%), чуашлар (23%), руслар (20%).
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 511 кешенең яшәве мәгълүм.
# Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре

Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре (рус. Заслуженный работник печати и массовых коммуникаций Республики Татарстан, ингл. Republic of Tatarstan Merited Communications and Mass Media Worker) — Татарстан Республикасы дәүләт бүләге, мактаулы исемнәренең(рус.)татар. берсе. 2012 елда булдырылган. Татарстан Рәисе тарафыннан бирелә.

# Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре
## Бүләкләнү нигезе

матбугат, нәшриятлар, полиграфия сәнәгате, массакүләм коммуникацияләр чаралары, матбугат хезмәтләре учреждениеләренең матбугат һәм массакүләм комуникацияләр өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче, аларны үстерүдә зур уңышларга ирешкән югары квалификацияле хезмәткәрләренә һәм күрсәтелгән оешмалар эшчәнлеген тәэмин итүдә катнашу

# Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре
## Ияләре

| Ел | Исем | җенес | туу датасы |
| 2019 | Радик Батыршин | ир-ат | 1968-07-28 |
| 2014 | Андрей Кузьмин | ир-ат | 1969-06-28 |
| 2013 | Айдар Сәлимгәрәев | ир-ат | 1971-08-03 |
| | Чулпан Әхмәтова | хатын-кыз | 1966-12-17 |
| | Сөмбел Таишева | хатын-кыз | 1975-06-18 |
| 2023 | Рәмис Латыйпов | ир-ат | 1977-06-11 |
| 2018 | Фирдүс Гыймалтдинов | ир-ат | 1980-04-18 |
| 2017 | Әнвәр Маликов | ир-ат | 1957-03-31 |
| | Резидә Йосыпова | хатын-кыз | 1968-03-04 |
| | Рамил Гали | ир-ат | 1958-03-11 |
| 2014 | Эльвира Әхмәтова | хатын-кыз | 1978-05-09 |
# Риу-Гранди Республикасы

Риу-Гранди Республикасы (порт. República Rio-Grandense), шулай ук Пиратини Республикасы (порт. República do Piratini) — 1836 елның 11 сентябреннән 1845 елның 5 мартына кадәр Бразилия (хәзерге Рио Гранди-ду Сул штаты) территориясендә үзен үзе игълан иткән дәүләт.

# Риу-Гранди Республикасы
## Тарихы

Риу-Гранди Республикасы Фаррапус фетнәсе нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Республиканы төзү 1836 елның 11 сентябрендә генерал Антонио ди Соза Нету тарафыннан игълан ителә. 5 ноябрьдә, гыйсьянчылар генерал Бенту Гонсалвисны Риу-Гранди беренче президенты дип игълан итәләр. Ләкин моңа кадәр озакламый Гонсалвис хөкүмәт гаскәрләре тарафыннан кулга алына, шуңа күрә вице-президент Гомис Жардин вакытлыча үз вазифаларын башкара башлый.
Тугыз ел эчендә республика биш башкала үзгәртә: Пиратини, Алегрети, Касапава ду Сул, Баже (ике атна эчендә) һәм Сан-Боржа.
1839 елда фетнәчеләр Санта-Катарина провинциясе территориясенә керәләр һәм 24 июльдә Риу Гранди белән конфедерациягә кергән Жулиан Республикасын игълан итәләр. Ләкин ноябрь аеннан Бразилия гаскәрләре провинцияне үз контрольләренә алуга ирешәләр, һәм 15 ноябрьдә Жулиан Республикасы яшәүдән туктый.
Шул арада фетнәчеләрнең хәле сизелерлек начарлана. Хәрәкәт җитәкчелеге арасындагы каршылыклар аркасында, 1843 елның августында Бенту Гонсалвис республика президенты вазифасыннан китә. Шуннан соң җитәкчелеккә император хакимияте белән татулашуны яклаучылар киләләр, һәм 1845 елның 1 мартында Риу-Гранди Республикасын туктаткан Пончо-Верде килешүен төзиләр.
# Ле Капане (Рим)

Ле Капане — Италиянең Лацио төбәге Черветере өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Капане (Рим)
## Географиясе

Ле Капане Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Капане (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Синьял-Чурино

Синьял-Чурино (чуаш. Ҫӗнъял Чуракасси, рус. Синьял-Чурино) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Синьял-Чурино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Синьял-Чурино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 278 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
# Перу-Мониш

Перу-Мониш — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Cadaval e Pêro Moniz муниципалитетына карый.

# Перу-Мониш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ruslan Çağayev

Ruslan Şamil ulı Çağayev (1978, Andican) - Üzbäkstanda tuğan tatar millätle boksçı-professional.
İñ awır ülçäw buyınça dönyanıñ elekke çempionı (WBA: 2007-2009 yıllarda).
Aziä çempionı (häwäskär arasında, 81-81 kg).
Häwäskärlär arasında dönyanıñ ike tapqır çempionı.
2007 yılda Nikolay Valuyevnı otıp WBA-çempion titulın ala.
2009 yılda Vladimir Kliçko ga qarşı suğışta Ruslannıñ borınınnan qan ağu säbäple suğışı tuqtatıla häm ciñü Kliçko'ga birelä.
2011 yılda Aleksandr Povetkin'ga qarşı suğışta Ruslan oçkolar buyınça ciñelä: xökemdarlar Aleksandrga ciñüne birälär 116—112, 117—113, 117—113.

# Ruslan Çağayev
## Professional eşçänlege

* Suğışlar sanı: 35
* Otular sanı: 32
* Nokaut belän: 20
* Ottırular sanı: 2
# Нелаш (район)

Нелаш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Нелаш муниципалитетына карый.

# Нелаш (район)
## Географиясе

Мәйданы — 21,47 км².
# Сәет Булатов

Сәет Булатов (23 май 1898(1898-05-23), Сембер, Россия империясе — 16 июль 1970(1970-07-16) (72 яшь), Казан, РСФСР, СССР) — актер, режиссер, педагог, ТАССРның атказанган артисты (1944).

# Сәет Булатов
## Тәрҗемәи хәле

* Сәхнә эшчәнлеген 1916 елда Сембер шәһәрендәге татар театр труппасында башлый.
* 1931-1935 һәм 1936-1944 елларда ТДАТта хезмәт итә
* 1935-1936 елларда — Әстерхан татар театрының баш режиссеры;
* 1936-1952 елларда Казан театр техникумында, 1940тан директоры.
* 1954-1958 елларда Әлмәт татар драма театрының баш режиссеры.
# Эзеккасы

Эзеккасы (чуаш. Эсеккасси, рус. Эзеккасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Эзеккасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Эзеккасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 76 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Галина Окунева-Ластовка

Окунева-Ластовка Галина Трофимовна (1 гыйнвар 1947, Семенсола, Сернур районы, Мари АССР, ССРБ, СССР) — ССРБ һәм Россия опера җырчысы (мецо-сопрано), педагог. Г.Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе солисты (1973—1980), М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрының төп солисты (1980-2008). Казан дәүләт консерваториясе профессоры (2003). Россия Федерациясенең атказанган артисты (1998). Татарстан АССРның халык артисты (1987), Марий Эл Республикасының халык артисты (1994). Җырчыларның Югары халыкара лигасы әгъзасы (Нью-Йорк).

# Галина Окунева-Ластовка
## Биографиясе

Галина Трофимовна Окунева-Ластовка 1947 елның 1 гыйнварында Мари Элның хәзерге Сернур районы Семенсола авылында контузия аркасында үлгән фронтовик-крестьянның күп балалы гаиләсендә туа. 1968 елда Йошкар-Ола музыка училищесының дирижёр-хор һәм вокаль бүлекләрен, 1973 елда Казан дәүләт консерваториясен тәмамлый. Ластовка консерваторияне С. Н. Җиһанова классында тәмамлый. 1976 елда Казан дәүләт консерваториясе каршында аспирантура тәмамлый.
Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең музыкаль-әдәби лекториясе солисты (1973—1980), М.Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет театрының әйдәп баручы солисты (1980—2008).
Галина Ластовка Казан дәүләт консерваториясенең ялгыз җырлау кафедрасы укытучысы (1995—2001), доцент (2001—2003), профессор (2003). Аның укучыларының берсе — М.Казаков опера сәхнәсенең дөнья йолдызы.

# Галина Окунева-Ластовка
## Иҗади эшчәнлеге

Опера сәхнәсе примасы булып киң танылган. 30 дан артык партия, шул исәптән Любаша («Царская невеста», Н. Римский-Корсаков), Кармен («Кармен», Ж. Бизе), Марина Мнишек («Борис Годунов», М. Мусоргский), Кончаковна («Князь Игорь», А. Бородин), Амнерис («Аида», Д. Верди), Графиня («Пиковая дама», П. Чайковский) һ.б., шулай ук композитор-классиклар, рус, мари, татар халык җырлары әсәрләрен башкара. Җырчы репертуарына Бах, Гендель, Рахманинов, Даргомыжский, Чайковский, Шапорин, Свиридовның иң катлаулы техник әсәрләреннән башлап халык җырларына кадәр дөнья камера музыкасының иң яхшы үрнәкләре керә. Кармен, Графиня («Пиковая дама»), Тугзак («Алтынчәч») партиясенең Ластовкага триумфаль уңыш китерә. Ул аны татар телендә бик яхшы башкара.
Концерт программалары белән Россиянең төрле төбәкләрендә һәм шәһәрләрендә була, әлегә кадәр Марий Эл республикасында концертлар белән еш чыгыш ясый. «Яшь талантлар Марий Эл» фестиваленең жюри әгъзасы. «Марий Элның яшь талантлары» фестиваленең жюри әгъзасы. Төрле елларда Америка, Германия, Голландия, Австрия, Төркия, Франция, Бельгия, Греция, Австралия һәм дөньяның башка илләре буйлап гастрольләрдә йөри. Җырчыларның Югары халыкара лигасы әгъзасы булып тора (Нью-Йорк).
Үз вакытында И. Архипова, З. Соткилава, Л. Казарновская, В. Пьявко, М. Биешу, Ю. Марусин, Н. Терентьева, Э. Пелагейченко, Л. Сметанников, А. Ведерников һәм башкалар кебек җырчылар белән зур сәхнәдә җырлаган.

# Галина Окунева-Ластовка
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Россия Федерациясенең атказанган артисты (1998)
* Татарстан АССРның халык артисты (1987)
* Мари Эл Республикасының халык артисты (1994)
* Профессор (2003)
* Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты.
# Максим Дмитриев

Максим Дмитриев, Максим Василий улы Дмитриев, рус. Дмитриев Максим Васильевич (1913 елның 14 сентябре, Казан — 1990 елның 1 ноябре, Киев) — Хәсән күле янындагы сугышта, Совет-фин сугышында, Бөек Ватан сугышында катнашучы. Советлар Берлеге Каһарманы (1940). Танкист. Отставкага «полковник» дәрәҗәсендә чыга.

# Максим Дмитриев
## Тәрҗемәи хәле

1913 елның 14 сентябрендә Казанда эшче гаиләсендә туган. Казанда тулы булмаган урта мәктәпне һәм мехчылар әзерләүче фабрика-завод өйрәнчекләре мәктәбен тәмамлый. Казан мех фабрикасында слесарь булып эшли. 1935 елда Кызыл гаскәргә алына.

# Максим Дмитриев
## Сугышларда катнашуы

* 1938 елда Хәсән күле янындагы сугышта катнаша.
* 1939-1940 елларда Совет-фин сугышында катнаша. Төньяк-Көнбатыш фронтның 7нче армиясе 86нчы мотоукчы дивизия 109нчы аерым разведка батальоны өлкән механик-йөртүчесе буларак, Карелия бугазында батырлык күрсәтә. 1940 елның 27 февралендә совет танкы авариягә эләккәч, үз танкы белән аны дошман утыннан каплап тора, аларга төзексезлекне бетерергә ярдәм итә. Туптан атып, дошманның берничә ут ноктасын юкка чыгара. 1940 елның 21 мартында Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә.
* Бөек Ватан сугышында катнаша.

# Максим Дмитриев
## Сугыштан соң

* Сугыштан соң Киевта танк-техник укуханәсен һәм Югары академик курсларны тәмамлый. Укуханә башлыгы урынбасары булып хехмәт итә. 1966 елдан запаста, Киевта яши.

# Максим Дмитриев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Советлар Берлеге Каһарманы (1940)
* Ленин ордены
* Кызыл Байрак ордены
* Ике 1нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* Ике 2нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* Ике Кызыл Йолдыз ордены
# Зиннур Әһлиуллин

Зиннур Әһлиуллин — сәясәтче, татар милли хәрәкәтнең җитәкчеләреннән берсе.
1987 елда Яр Чаллы шәһәрендә берничә кеше белән бергә татар милли хәрәкәтенең оешу эшен башлап җибәрә. 1990 елның августында Яр Чаллы шәһәрендә ТАССР-на союздаш республикасын статусын бирүен таләп итеп сәяси ачлык иткән иде.. 1993 елда Бөтендөнья Татар иҗтимагый үзәге рәисе булып сайланган иде, әммә бу урында ярты елга якын гына эшләде. Сәяси карашлары буенча берничә тапкыр Русия кануннары буенча мәхкәмәгә тартырылды. 2024 елда мәхкәмәгә тартыла, 20 декабрьдә беренче утырыш узган. 2025 елның 5 февралендә Чаллы прокуратурасы вәкиле Әһлиуллинга "урыс теленә һәм халкына карата милләтара дошманлык һәм нәфрәт уятуда" гаепләү белдерә.
# Түбән Кибекси

Түбән Кибекси (чуаш. Анатри Кипекçĕ, рус. Нижние Кибекси ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429901. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241848004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600006700. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Түбән Кибекси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 245 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,63%).
# Хәким Хәсәнов

Хәким Хәсәнов, Хәким (Хәтиви, Хәтиф, Хатыйп) Хөсәен улы Хәсәнов (1916 ел, Вятка губернасы, Уржум өязе, Алмәмәт — 1943 елның 12 сентябре, Украина ССР, Сумы өлкәсе, Нехаевка) — Бөек Ватан сугышында катнашкан һәм 1943 елда әсирлектә һәлак булган яугир, өлкән сержант, пулеметчы. Советлар Берлеге Каһарманы (1943 елның 17 октябре , вафатыннан соң).

# Хәким Хәсәнов
## Тәрҗемәи хәле

1916 елда Вятка губернасы Уржум өязе Морке вулысы (хәзерге Мари Илнең Морке районы) Алмәмәт (Тат. Күшнә) авылында туган. Балачагы Мари АӨ Мари-Төрек кантоны (1932 елдан Бәрәңге районы) Бәрәңге авылында (1974 елдан бистә) узган. Тулы булмаган урта белемле. Гаиләсе белән Йошкар-Ола тимер юлының 89нчы километрына күченә. Йошкар-Ола тимер юл станциясендә юл караучы эшче, бригадир булып эшләгән. 1937-1939 елларда Ерак Көнчыгышта хәрби хезмәт үткән. Армиядән соң Владивостокта яши. 1942 елның мартында яңадан Кызыл гаскәргә чакыртып алына, Ерак Көнчыгышның хәрби укуханәләрен тәмамлаучылардан төзелгән 248нче аерым курсантлар бригадасы 3нче укчы батальонында пулемет расчеты командиры (Үзәк фронтның 60нчы армиясе). 1942 елның августыннан фронтта. Брянск, Воронеж, Үзәк фронтларда сугыш хәрәкәтләрендә катнаша.
1943 елның 26 августы — 30 сентябрендә Чернигов-Припять юнәлешендә барган каты сугышларда батырлык үрнәге күрсәтә. 29 августта Курск өлкәсе Прихотьково авылы өчен барган сугышта рота белән җитәкчелек итүне үз өстенә алып, сугышчыларны һөҗүмгә күтәргән. 12 сентябрьдә Сумы өлкәсе Конотоп районы Нехаевка авылы өчен сугышканда аңын югалта, дошман кулына эләгә, җәзалап үтерелә (фашистлар башын кисәләр, гәүдәсенә бензин сибеп, ут төртәләр). Нехаевка авылында җирләнгән, 1956 елда җәсәде Сумы өлкәсе Конотоп районы Корабутово авылына күчерелгән.
1943 елның 17 октябрендә ССРБ Югары шурасы президиумы фәрманы белән Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелгән (вафатыннан соң).

# Хәким Хәсәнов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Советлар Берлеге Каһарманы (17.10.1943)
* Ленин ордены (17.10.1943)
* Кызыл Йолдыз ордены (1943)
* «Батырлык өчен» медале

# Хәким Хәсәнов
## Хәтер

* 1968 елда Йошкар-Ола шәһәрендә вокзал янындагы 5 йортлы кечкенә урам батыр исеме белән аталган һәм ул эшләгән тимер юл станциясе диварына истәлек тактасы куелган.
* Бәрәңге бистәсендә урамга исеме бирелгән.
* Морке һәм Бәрәңге бистәләрендә Җиңү паркында бюсты урнаштырылган.
* 2000 елда Яшел Үзән шәһәре Җиңү паркында (Вокзал буе урамы) Каһарманнар аллеясында бронза барельефы куелган. Рәссам — В.И. Рогожин.
# Прештиму

Прештиму — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Агеда муниципалитетына карый.

# Прештиму
## Географиясе

Мәйданы — .
# Тарн Сырма

Тарн Сырма (чуаш. Тăрăн Çырма, рус. Тарн-Сирма ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429106. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250865006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900004500. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Тарн Сырма
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 78 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,05%).
# Ягымлы яз (фестиваль)

«Ягымлы яз» фестивале, Студентларның «Ягымлы яз» ачык Казан милли иҗат фестивале (рус. Открытый казанский фестиваль студенческого национального творчества «Ягымлы яз» (Ласковая весна)) — Казанда яз айларында (апрель, май) уза торган татар студент яшьләренең милли иҗаты ачык фестивале. 1993 елдан башлап үкәрелә.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Максаты

* Студент яшьләр арасында татар мәдәниятен үстерү;
* Казан шәһәре, Татарстан Республикасы, Россия Федерациясе һәм чит илләрнең югары һәм урта махсус уку йортлары студентларының милли сәнгать коллективлары арасында дуслык мөнәсәбәтләрен урнаштыру һәм үстерү;
* студент яшьләргә иҗади яктан үз-үзләрен күрсәтү өчен шартлар тудыру;
* башкару осталыгын күтәрү, үзешчән иҗат коллективларының репертуарын баету;
* иҗат коллективларына һәм башкаручыларга стимул бирү һәм бүләкләү;
* студент яшьләрнең милли үзешчән сәнгать коллективларын эзләп табу һәм аларга ярдәм итү;
* милли мәдәниятне һәм гореф-гадәтләрне популярлаштыру һәм пропагандалау.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Катнашучылар

Казан, Татарстан һәм Россиянең башка регионнары, чит илләрдән югары һәм махсус урта уку йортлары талиплары.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Ярыш турлары

Ярыш ике турда уза. Сайлап алу туры (Казаннан читтә яшәүчеләр иҗатлары турында видеоязма җибәреп катнаша ала), икенче тур, гала-концерт.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Оештыручылар

Казан мэриясе, Казан башкарма комитетының телләрне үстерү һәм иҗтимагый оешмалар белән бәйләнеш бүлеге, «Идел» яшьләр үзәге дәүләт оешмасы, Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Юнәлешләре
#### Музыка юнәлеше

* Номинацияләр: ялгыз җыр, вокаль ансамбльләр, милли уен коралларында уйнаучылар.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Юнәлешләре
#### Хореография (ялгыз бию, иҗади төркем)

* Номинацияләр: татар халык биюе, эстрада биюе, заманча татар биюе.
* 1 чыгыш — татар биюе, 2 чыгыш — дөнья халыклары биюе.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Юнәлешләре
#### Театр

* Номинацияләр: театр, конферанс-нәфис сүз.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Юнәлешләре
#### Мода театры

1– чыгыш — татар милли киеме (заманча тупланма), 2- чыгыш — дөнья халыклары киеме (заманча тупланма).

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Юнәлешләре
#### Мисс «Ягымлы Язбикә»

* 16-22 яшьлек, татар телен белүче студент кызлар катнаша.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Юнәлешләре
#### Шагыйрьләр бәйгесе

* Номинацияләр: шигырь, җыр сүзләре.
* 14-30 яшьлек авторлар ике мәртәбә татар телендә 4 минутлык чыгыш ясый.

# Ягымлы яз (фестиваль)
## Җиңүчеләрне билгеләү

Җиңүчеләрне оештыру комитеты, танылган артистлар, композиторлар, мөгаллимнәр, шагыйрьләр, продюсерлар, режиссёрлар, җурналистлар, фестиваль химаячеләреннән сайлап алып, билгеләгән жюри сайлый. Лауреатлар һәм диплом ияләре чыгышы 5-10 баллы бәя белән билгеләнә.
* «Ягымлы яз» лауреатлары диплом, акчалата бүләк, кыйммәтле бүләк ала. Жюри шулай ук махсус призлар билгеләргә дә хокуклы.
* «Ягымлы яз» лауреатлары һәм диплом ияләре башкаруындагы җырлардан компакт-диск чыгару мөмкинлеге каралган.