yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иске Котяково

Иске Котяково (чуаш. Кивӗ Катек, рус. Старое Котяково) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

# Иске Котяково
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Иске Котяково
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 601 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Азат Хәлимов

Азат Хәлимов, Азат Мөхәррәм улы Хәлимов (1958 елның 8 сентябре, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Яшел Үзән районы, Юдино) — музыкант-аккомпаниатор, виртуоз баянчы, җырлар, баян өчен эшкәртмәләр авторы. Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең эстрада бүлеге музыкант-аккомпаниаторы (1982—2003 елларда). Татарстанның атказанган артисты (1999).

# Азат Хәлимов
## Тәрҗемәи хәле

1958 елның 8 сентябрендә Яшел Үзән районы (1958 елның 16 июленә кадәр Юдино районы) Юдино бистәсендә (1965 елдан Казанның Киров районы эчендә) туган. Әтисе Мөхәррәм, табиб; әнисе Заһидә, укытучы; сеңлесе Лилия, табиб; энесе Айрат, архитектор. Әтисенең һөнәренә бәйле, гаилә башта Кама Тамагында яши. 1967 елда, балаларын музыка мәктәбенә бирү өчен, әти-әнисе Яшел Үзәнгә күченә. Азат Хәлимов баян классы буенча Яшел Үзән музыка мәктәбен һәм Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка училищесын (1977), Казан дәүләт консерваториясен (1982, укытучысы Ильяс Шәрипов) тәмамлаган. Татар дәүләт филармониясенә Илһам Шакиров бригадасына баянчы булып эшкә килә.
1982—2003 елларда Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең эстрада бүлегендә эшли. Биредә ул Әлфия Авзалова, Габдулла Рәхимкулов, Эмиль Җәләлетдинов, Зилә Сөнгатуллина, Венера Ганиева, Флёра Сөләйманова, Рөстәм Маликов, Зөһрә Сәхәбиева, Вафирә Гыйззәтуллина, Георгий Ибушев һ. б. күренекле сәнгать осталары белән эшли. Сәхнәдә милли киемнәрдән чыгыш ясый.
2003 елдан Татарстанның халык артисты Зөһрә Шәрифуллина иҗат төркеменең музыка җитәкчесе. Иҗат төркеме белән Татарстанның күп авыл-шәһәрләрендә, РФ төбәкләрендә чыгыш ясый.

# Азат Хәлимов
## Иҗаты

А. Хәлимов — татар милли музыкасының табигате, тарихы белән беррәттән, татар композиторларының әсәрләрен, дөнья классикасын тирәнтен белүче, бай репертуар туплаган талантлы музыкант. Җырларга оста итеп аранжировкалар ясау белән шөгыльләнә. Үзенең чыгышларында төрле концерт гармуннарында өздереп уйнаучы буларак тамашачы мәхәббәтен яулаган виртуоз гармунчы. Сәхнәдә концерт саен биш гармунда уйный: сигез телледән башлый, дүрт телле белән тәмамлый. Барлык төрле гармуннарда, тальянкада, фортепьянода, балалайкада, гитарада, синтезаторда уйный.
Йөзләп җыр авторы. Беренче җырын 1988 елда язган. «Болгар» ансамбле өчен Гөлшат Зәйнашева сүзләренә болгарлар турында язылган җырны беренче булып Зөлфәт Хәким башкара. Әлеге җыр ССРБ телевидениесенең 1нче каналыннан тапшырыла. Унбиш җырын Зөһрә Шәрифуллина башкара.

# Азат Хәлимов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1999 — Татарстанның атказанган артисты

# Азат Хәлимов
## Гаиләсе

Хатыны Зөһрә Шәрифуллина (1956), җырчы, ТР халык артисты (1997). Уллары Ринат, Булат.
# Чалы кошы

Чалы кошы — төрек язучысы Решат Нури Гүнтекинның татарчага тәрҗемә ителеп 1970 елда Татарстан китап нәшриятында басылган романы. Тәрҗемәче -Таһир Нурмөхәметов. Китапның тиражы 15000 д.
# Пала (Пиньел)

Пала — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Пиньел муниципалитетына карый.

# Пала (Пиньел)
## Географиясе

Мәйданы — 13,12 км².
# Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте

Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте— 1928 елның июль аенда оештырылган җәмгыят. ТАССРнын тарихын, мәдәниятнен һәм халыкның көнкүрешен өйрәнү оешмасы. Татар автономияле совет социалистик республикасының (СНК ТАССР) халык комиссарлары Советының 1928 елның 12 сентябрендәге какары нигезендә Академия үзәгенең крайны өйрәнү бюросы бетерелә.
Татарстанны өйрәнү җәмгыяте республикада туган якны өйрәнү хәрәкәтенең төп координацияләү органына әйләнде. Җәмгыять оешуга III Бөтенроссия туган якны өйрәнү конференциясе (1927 ел) карарлары ярдәм итте. И.Ш.Рәхмәтуллин (Мәгариф халык комиссариатыннан), аның урынбасары – Н.-Б.З.Векслин (Дәүләт план комитетыннан), гыйльми секретарь – Р.Ш.Таһиров (Шәрекъ педагогика институтыннан) әзерлек эшләрен башкарды. Башта Татарстанны өйрәнү җәмгыяте Татар мәдәнияте йорты карамагында, 1930 елдан – Татар фәнни-тикшеренү икътисад институты карамагында булды.
Эшчәнлек чорында җәмгыят 11 шәһәрдә, шулай ук республика волостьларының кайберләрендә (Минзәлә, Чаллы, Зөя, Бөгелмә шәһәрләрендә, Лаеш, Кукмара, Тәмте, Әлки авылларында һәм башкаларда) җирле бүлекчәләр челтәр булдырды.
Җәмгыять белемнең төрле өлкәләрендәге эре белгечләр-галимнәр ярдәме белән җирле туган якны өйрәнүчеләр кадрларын әзерләү бурычын башкарды.
# Татарстан Республикасының Атказанган мелиораторы

Татарстан Республикасының Атказанган мелиораторы — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1976 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 114 кеше (1997).
Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан мелиорация өлкәсендә кимендә 10 ел эшләүче югары профессиональ эшчеләргә, инженер-техник һәм фәнни хезмәткәрләргә җитештерү бурычларын үтәүдәге, мелиорация эшләренең сыйфатын яхшыртудагы, мелиорация системаларын эксплуатацияләүдәге, табигать ресурсларын саклаудагы, мелиораторлар кадрларын әзерләүдәге казанышлары өчен бирелә.
# Латю-Сен-Реми

Латю-Сен-Реми (фр. Lathus-Saint-Rémy һәм фр. Lathus) — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Яңа Чокалы (Шомырша районы)

Яңа Чокалы (чуаш. Çĕнĕ Чукал, рус. Новые Чукалы ) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.

# Яңа Чокалы (Шомырша районы)
## Тарих

1926 елның октябрендә Сембер губернасы составыннан Чуаш АССР составына күчерелгән.

# Яңа Чокалы (Шомырша районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 454 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ле Козте-Козконьо (Модена)

Ле Козте-Козконьо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Павулло-нель-Фриньяно өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Козте-Козконьо (Модена)
## Географиясе

Ле Козте-Козконьо Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Козте-Козконьо (Модена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Макье (Бари)

Ле Макье — Италиянең Апулия төбәге Джовинаццо өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Макье (Бари)
## Географиясе

Ле Макье Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Макье (Бари)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Орауши

Орауши (чуаш. Уравӑш, рус. Орауши) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Орауши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Орауши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 527 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.

# Орауши
## Танылган шәхесләр

* Василий Алексеев (1893-1970), БКФ(б)нең Чуаш өлкә комитеты җаваплы сәркатибе (1922-1926).
* Зоя Андреева (1899-1983), ЧАССР ҮБК рәисәсе (1937-1938), ЧАССР Югары Шурасы Президиумы рәисәсе (1938-1955).
# Лауссуа

Лауссуа (фр. Lahoussoye) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Тюрары

Тюрары (чуаш. Шăхаль Тĕрерĕ, рус. Тюрары ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429917. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241832007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600011900. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Тюрары
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 136 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Прая-ду-Рибатежу

Прая-ду-Рибатежу — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Вила-Нова-да-Баркинья муниципалитетына карый.

# Прая-ду-Рибатежу
## Географиясе

Мәйданы — 20,24 км².
# Мыкыр (разъезд)

Мыкыр (чуаш. Мокры, рус. Мокры ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан разъезд.
Почта индексы — 429305. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216864005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700010800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Мыкыр (разъезд)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 0 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Кибечи

Кибечи (чуаш. Çĕнĕ Кипеч, рус. Кибечи ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429305. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216864004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700004200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Кибечи
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 36 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ортаҗы (Симав)

Ортаҗы (төр. Ortacı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Симав илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Перогуарда

Перогуарда — Португалиянең Бежа округына керә торган фрегезия. Alfundão e Peroguarda муниципалитетына карый.

# Перогуарда
## Географиясе

Мәйданы — 36,36 км².
# Монте-Редонду (Аркуш-де-Валдевеш)

Монте-Редонду — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Аркуш-ди-Валдевеш муниципалитетына карый.

# Монте-Редонду (Аркуш-де-Валдевеш)
## Географиясе

Мәйданы — 2,38 км².
# Хирпоси

Хирпоси (чуаш. Хирпуҫ, рус. Хирпоси) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Хирпоси
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Хирпоси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 518 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Кече Микряково

Кече Микряково (таулы чирм. Изи Пистерлӓ, рус. Малое Микряково) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Кече Микряково
## Сәгать поясы

Кече Микряково Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Микряково
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Украина

Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Украина 19 тапкыр катнашкан.

# Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә Украина
## Катнашулар

| Ел | Артист | Җыр | Урын | Баллар |
| 2006 | Назар Слюсарчук | «Хлопчик рок-н-ролл» | 9 | 58 |
| 2007 | Илона Галицкая | «Урок Гламуру» | 9 | 56 |
| 2008 | Виктория Петрик | «Матроси» | 2 | 135 |
| 2009 | Андраник Алексанян | «Три тополi, три сурми» | 5 | 89 |
| 2010 | Юля Гурская | «Мiй лiтак» | 14 | 28 |
| 2011 | Kristall | «Європа» | 11 | 42 |
| 2012 | Анастасия Петрык | «Небо» | 1 | 138 |
| 2013 | София Тарасова | «We Are One» | 2 | 121 |
| 2014 | Sympho-Nick | «Spring Will Come» | 6 | 74 |
| 2015 | Анна Тринчер | «Почни з себе» | 11 | 38 |
| 2016 | София Рол | «Planet Craves for Love» | 14 | 30 |
| 2017 | Анастасия Багинска | «Don't Stop» | 7 | 147 |
| 2018 | Дарина Красноветка | «Say Love» | 4 | 182 |
| 2019 | София Иванко | «The Spirit of Music» | 15 | 59 |
| 2020 | Олександр Балабанов | «Відкривай (Open Up)» | 7 | 106 |
| 2021 | Елена Усенко | «Важіль» | 6 | 126 |
| 2022 | Злата Джюнка | «Незламна» | 9 | 111 |
| 2023 | Анастасия Дымыд | «Квітка» | 5 | 128 |
| 2024 | Артом Котенко | «Hear Me Now» | 3 | 203 |
# Гатауллин

Гатауллин — татар фамилиясе. Гарәп теленнән кергән Гата («бүләк») сүзеннән ясалган.
* Алмас Гатауллин (Thomas Mraz, 1992), хип-хоп-башкаручы җырчы, җырлар авторы.
* Әнвәр Гатауллин, хәрби очучы, Советлар Берлеге Каһарманы.
* Булат Гатауллин (1997), Кариев театры артисты. Муса Җәлил премиясе лауреаты (2025).
* Габдулла Гатауллин (Апуш, 1894-?), шагыйрь.
* Макс Гатау (Гайнетдин Гатауллин), шагыйрь.
* Радион Гатауллин, спортчы (җиңел атлетика).
* Рәдиф Гаташ (Гатауллин), шагыйрь.
* Рәшит Гатауллин, журналист, шагыйрь.
* Ринат Гатауллин:
** Ринат Гатауллин (1953), икътисад фәннәре докторы.
** Ринат Гатауллин (1965), футболчы.
** Ринат Атауллин (1959), рәссам.
* Риф Гатауллин, композитор.
* Рөстәм Гатауллин (Рөстәм Нурыев, 1963), икътисадчы, журналист, Башкорт Википедиясе волонтеры һәм идарәчесе.
* Самат Гатауллин, нефтьче, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
# Пуэр

Пуэ́р (яки пуе́р; кыт.普洱茶, пиньинь pǔ'ěrchá, палл. пуэрча; сүзгә сүз тәрҗемәсе: "Пуэрдан чай") - постферментлаштырылган чәй. Үзенчәлекле җитәштерү ысулы белән аерыла: җыйган яфракларны яшел чәйгә кадәр эшкәртәләр һәм аннары ул микроблы ферментацияны уза(табигатьле яки ясалма картаю). Ферментация Aspergillus acidus аркасында үтә.
Элек заманда, автотранспорт кадәр, ферментация сәйран вакытында уза иде, һәм сатып алучыларга ул өлгергән кебек килә иде. 20 гасырның икенче яртыннан, таләп арткач, яңа тиз ферментация кулланалар.
Шул вакыттан ике пуэрның ике төре бар – иске ысуллы шэн пуэр(кыт.生, пиньинь shēng — пешмәгән, чи, "яшел") һәм яңа ысуллы шу пуэр(кыт.熟, пиньинь shú — пешкән, өлгергән, "кара")

# Пуэр
## Этимология

Пуэр - ул пиньинь романлаштырылган кытай телен, мандарин диалектын әйтелешен, 普洱 сүзе. Шул ук иероглифларын Һоң Коң шәһәрендә "Бо-лей" ди укырлар.
Пуэр үз исемне борынгы Пуэр(кыт.普洱) шәһәреннән алган. Бүгенге көннәрдә ул Ниңгэр(кыт.宁洱镇) дип атала һәм ул Ниңгэр өязенә, Пуэр шәһәр өлкәсенә, Юннән провинциясенә керә.

# Пуэр
## Эшкәртү

Барлык пуэр төрләре маочадан (毛茶) ясала, бу күбесенчә оксидланмаган яшел чәй һәм ул зур яфраклы,Көньяк һәм Көнбатыш Юннән тауларыннан Camellia sinensis var. assamica эшкәртә.(Кытайның башка өлешләрендә гадәттә яшел чай, улын, кара һәм сары чәйлар өчен кулланыла торган кечкенә яфраклы үсемлекләре тора)
Пуэр, гадәттә, ике адым аша эшләнә. Беренчедән, барлык яфраклар да маочага әйләндерелергә тиеш, әүвәлге оксидлаштуны туктату өчен. Аннан соң, ул ферментация аша эшкәртелергә яки турыдан туры пакетланырга мөмкин. Адымнарны кыскача җентекләп:[3]: 207
* Маоча: Яшеллекне үтерү (杀青) -- Йомшарту (揉捻) -- Кояшта корыту (晒干)
1. яшел/чиста (生普, sheng cha)
2. кара/пешкән (熟普, shu cha): -- Йомыртып корыту (渥堆) -- Корыту (干燥))
Шэн һәм шу пуэрларны беленгә(тугәрәккә) яки кирпечкә әйләндерәләр, озак вакытына саклап була.
# Константин Иванов

Константин Иванов — чуаш мәгърифәтчесе, чуаш әдәби теленә нигез салган, чуаш әлифбасын төзешкән шагыйрь.

# Константин Иванов
## Тәрҗемәи хәл

Константин Иванов бик кыска, әмма эчтәлекле гомер кичергән. 1902 елда авылындагы мәктәпне тәмамлый. Бәләбәй шәһәр училищесына укырга керә. Аны тәмамлап, Сембердә чуаш «Яковлев» мәктәбенә әзерләнү курсларына урнаша. Ике елдан, 15 яшьтә беренче сыйныфка алына.

# Константин Иванов
## Нарспи

Константин Иванов иҗат иткән «Нарспи» поэмасын (1908) революциягә кадәрге Россиядә чуаш халкының тормыш энциклопедиясе дип атыйлар. “Нарспи” геройлары — ике гашыйк: ирек сөюче Нарспи һәм батыр йөрәкле Сетнер.
Чуаш композиторы Григорий Хирбю, поэмага нигезләнеп, чуаш музыкасының классикасына әверелгән «Нарспи» операсын иҗат иткән.
Шәрәф Мөдәррис поэманы татар теленә тәрҗемә иткән (1941 елдан да соңга калмыйча) һәм бу тәрҗемә берничә тапкыр басылып чыккан. 2008 елда Ренат Харис поэманың яңа тәрҗемәсен эшләгән.
Чуаш дәүләт академия драма театры Константин Иванов исемен йөртә.
Туган авылы Слакбашта егерменче гасыр башында ук төзелгән йортында шагыйрьнең музее урнашкан.
# Лаҗо ди Кадоре (Белуно)

Лаҗо ди Кадоре — Италиянең Венеция төбәге Виго-ди-Кадоре өязендә урнашкан торак пункт.

# Лаҗо ди Кадоре (Белуно)
## Географиясе

Лаҗо ди Кадоре Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Лаҗо ди Кадоре (Белуно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пинер Айгыш

Пинер Айгыш (чуаш. Пӗнер Айкӑш, рус. Пинер-Айгиши) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Пинер Айгыш
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Пинер Айгыш
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 38 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Alitet Nemtuşkin

Alitet Nemtuşkin, Alitet (Albert) Nikolayeviç Nemtuşkin (evenk. Алитет Немтушкин; 1939 yılnıñ 12 noyäbere, SSRB, RSFSR, Örket ölkäse, Katang rayonı — 2006 yılnıñ 4 noyäbere, Räsäy, Krasnoyarsk) — evenk yazuçısı häm şağire. RSFSR atqazanğan mädäniät xezmätkäre (1990).

# Alitet Nemtuşkin
## Biografiäse

1939 yılnıñ 12 noyäberendä Örket ölkäseneñ Katang rayonı İrişki stoybişçesında awçı ğailäsendä tuğan, mäktäp-internatlarda häm äbise Ogdo-Yevdokiä İvanovna Nemtuşkina Nemtuşkina tarafınnan tärbiälängän
1957 yılda Yerbogaçön urta mäktäben, 1961 yılda Hertsen isemendäge Leningrad pedagogiä institutın tämamlağan.
Leningradta häm Krasnoyarskida berniçä yıl uqığannan soñ, Alitet Nemtuşkin Evenkiägä «Красноярский рабочий» gäziteneñ Evenk milli okrugı buyınça xäbärçese bulıp eşkä kilgän.
1961 yılda Evenk radiosınıñ möxärrire bulğan.
Yazuçılıqqa häwäslek Nemtuşkinnı «Красноярский рабочий» gäzite möxärriätenä alıp kilgän. 20 yıldan artıq jurnalistika belän şöğellängän.
Anıñ berençe kitabı — «Taygada irtä — Tımani agidu» şiğirlär cıyıntığı 1960 yılda, Alitet äle student çağında çıqqan. Şunnan birle Nemtuşkin qäläme astınnan 20dän artıq kitap çıqqan, alar Krasnoyarsk, Leningrad, Mäskäw, Yakutskida basılıp çıqqqan. Nemtuşkinnıñ şiğirläre häm prozası elekkege SSRB häm sotsialistik illär xalıqlarınıñ distälägän tellärenä tärcemä itelgän. Alitet Nemtuşkinnıñ iñ ähämiätle häm populär äsärläre bulıp «Minem ata-babalarımnıñ uçaqları», «Cirneñ sulışı» şiğirlär cıyıntıqları, «Minem töşemdä kük bolannarı bar», «Bolannarda eztabarlar», «Tübän dönyağa yul», «Samelkil — Bolan qolağındağı bilgelär» proza kitapları tora.
1986 yılda A. Nemtuşkin Krasnoyarsk yazuçılar oyışmasınıñ cawaplı särqätibe itep saylanğan; 1990 yılda «Atqazanğan mädäniät xezmätkäre» isemenä layıq bulğan; 1992 yılda ädäbiät ölkäsendä Räsäy Federatsiäse Däwlät premiäse belän büläklängän; 1969 yıldan Yazuçılar berlege äğzası.
2002 yılda Pötr fännär häm sänğät akademiäse (Sankt-Peterburg) akademigı isemenä layıq bulğan.
2006 yılnıñ 4 noyäberendä Krasnoyarskida wafat bulğan. Badalık ziratında cirlängän.

# Alitet Nemtuşkin
## Xäter

* 2006 yılnıñ 28 dekäberendä Evenk avtonomiäle okrugı gubernatorı Boris Zolotaröv Tura urta ğomumi belem birü mäktäp-internatına Alitet Nikolayeviç Nemtuşkin isemen birü turındağı qararnı imzalağan.
* 2015 yılnıñ 7 avgustında Tura bistäsendä Alitet Nemtuşkin istälegenä memorial’ taqta açılğan.
* 2017 yılnıñ 20 ğinwarında Krasnoyarskida Kopılov uramındağı 66nçı yortta Alitet Nemtuşkin istälegenä memorial’ bilge açılğan, anda ul 1983 yıldan 1994 yılğa qädär yäşägän häm eşlägän.
# Яныши

Яныши (чуаш. Янӑш, рус. Яныши) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Яныши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Яныши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 562 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Токтайбеляк

Токтайбеляк (чирм. Токтайбеляк, рус. Токтайбеляк) — Мари Илнең Көҗәңәр районында урнашкан сала.

# Токтайбеляк
## Сәгать поясы

Токтайбеляк Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Токтайбеляк
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (86,3%), руслар (12,7%).
# Шанары (Мария Посады районы)

Шанары (чуаш. Шанарпуҫ, рус. Шанары) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Шанары (Мария Посады районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Шанары (Мария Посады районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 131 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.
# Әбләз (Кузлаука районы)

Әбләз (чуаш. Эплес, рус. Аблязово ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429435. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219805003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800000200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Әбләз (Кузлаука районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 32 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ладин теле

Ладин теле (шулай ук Тироль Ретороман, Доломит, Трентин теле, үз атамасы lingaz ladin) ― Ладиннар сөйләшә торган Инд-Европа телләр гаиләсенең роман төркеменең ретороман астөркеменә керә торган телләрнең берсе.
Шулай ук ладин теленә иң якын романш теле Швейцария ретороман теле һәм фриул теле белән бердәм ретороман тел юрамалары буларак карала. Италия төньягында Трентино-Альто-Адидже өлкәсендә - Тренто провинциясенең төньягында һәм Больцано провинциясенең төньягында таралган. Төркем сөйләшләрдән гыйбарәт, алар ладиннарның Итальян теле һәм Алман теле белән беррәттән төп аралашу чарасы булып тора. XX-XXI гасырлар чигендә стандарт ладин теле барлыкка китерү башланган (Ladin dolomitan һәм Ladin standard юрамаларында), ул ладиннар тарафыннан хәзер кулланылмый диярлек. Гомуми сөйләшүчеләр саны якынча 30 000 кеше.

# Ладин теле
## Диалектлар

Ладин теленә бу сөйләшләрне кертәләр:
* Гадер (Эннсберг) сөйләшләре, Валь-Гадера үзәнендә;
* Гарден (ладин) сөйләшләре, Валь-Гардена үзәнендә;
* Ливиналлонг сөйләшләре, Кордеволе елгасының агым буенча югары өлкәләрендә;
* Фассан сөйләшләре, Ломбард теленең трентин сөйләшләренә күчә торган;
* Комелик һәм ампецан сөйләшләре һәм шулай ук Эртан сөйләше фриул сөйләшләренә арадаш, Беллуно провинциясендә;
* Нонн (яки Ноннсберг) һәм Зульцберг сөйләшләре, Валь-ди-Соле үзәнендә, XX гасырга юкка чыккан;
* Лачес сөйләше, XIV-XVIII гасырларда Адидже елгасының агымы буенча югары төбәкләрендә, мөгаен, романш теленең Мюнстер ареалының дәвамы булган.
# Хурынлых

Хурынлых (чуаш. Хурӑнлӑх, рус. Хурынлых) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Хурынлых
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Хурынлых
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 280 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.