yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Эстоявалко (Кечултенанго)

Эстоявалко — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Quechultenango муниципалитеты составына керә.

# Эстоявалко (Кечултенанго)
## Географиясе

Эстоявалко Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эстоявалко (Кечултенанго)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эстоявалко (Кечултенанго)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Голубивка

Голубивка (укр. Голубівка, рус. Голубовка) — Украинаның Луганск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Фактик рәвештә «Луганск Халык Җөмһүрияте» идарәсе астында.
Халык саны — 28244 кеше (2014).

# Голубивка
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Голубивка Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.

# Голубивка
## Тарих

1764 елда нигезләнгән.

# Голубивка
## Халык

Туган тел буенча состав, 2001: рус теле — 84,6%, украин теле — 15%.

# Голубивка
## Танылган шәхесләр

* Гыйльфан Батыршин (1914-1947), Советлар Берлеге каһарманы.
# Грушава (Крычавский районы)

Грушава (белар. Грушава) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.

# Грушава (Крычавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Созаново

Созаново (рус. Созаново) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.

# Созаново
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Созаново
## Сәгать поясы

Созаново Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Созаново
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# 777 ел (б. э. к.)

777 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VIII гасырга кергән ел.
1 меңьеллык (б. э. к.) :
X гасыр (б. э. к.) — IX гасыр (б. э. к.) — VIII гасыр (б. э. к.) — VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :

# 777 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:777 елда (б.э.к.) туганнар

# 777 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:777 елда (б.э.к) вафатлар
# Темер Казык (авыл)

Темер Казык (каз. Темір Қазық) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Темер Казык (авыл)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Рорбах-ан-дер-Гёльзен

Рорбах-ан-дер-Гёльзен — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Лилинфельд округы составына керә.

# Рорбах-ан-дер-Гёльзен
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 402 метр биеклектә урнашкан. Михельбах (Түбән Австрия), Хайнфельд (Түбән Австрия) һәм Санкт-Файт-ан-дер-Гёльзен коммуналары белән чиктәш.
# Мотовилци

Мотовилци — Словениянең Град (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Мотовилци
## Географиясе

Мәйданы — 3,51 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 231,4 метр биеклектә урнашкан.
# Казан хәрби округы

Казан хәрби округы (рус. Казанский военный округ, КазВО) — Россия империясендә һәм ССРБда булган кораллы көчләрнең оператив-стратегик берләшмәсе. Бүлгенең идарәсе Казан шәһәрендә урнашкан.

# Казан хәрби округы
## Тарих

Казан хәрби округы 1864 елда оештырылган һәм үз эченә Казан, Пермь, Вәтке, Пенза, Сембер, Сарытау һәм Әстерхан губерналарны керткән. 1881 елда Казан ХБ составына юкка чыгарылган Ырынбур хәрби округынең (Уфа, Ырынбур губерналары, Тургай һәм Җаек өлкәләре) территориясе кертелгән.
1918 елның 4 маендагы ХКШ фәрманына туры китереп, элекке Казан хәрби округынең территориясе Идел буе һәм Урал хәрби бүлгеләре арасында бүленә.
Икенче тапкыр Казан хәрби округы 1945 елның 9 июлендә барлыкка килгән, ул үз эченә Киров өлкәсен, Татарстан, Удмурт, Мари һәм Чуаш АССРларны керткән.

# Казан хәрби округы
## Сәргаскәрләр исемлеге

* 1864—1865 — генерал-адъютант, генерал-лейтенант Роман Кнорриң
* 1865 — 4 февраль 1867 — генерал-лейтенант, инфантерия генералы Константин Семякин
* 21 февраль 1867 — 16 апреля 1872 — генерал-адъютант, генерал-лейтенант, инфантерия генералы Борис Глинка-Маврин
* 1872 — 25 май 1882 — генерал-лейтенант, инфантерия генералы Андрей Бруннер
* 25 май 1882 — 26 август 1901 — генерал-адъютант, генерал-лейтенант, инфантерия генералы Григорий Мещеринов
* 15 синтәбер 1901 — 25 октәбер 1905 — инфантерия генералы Андрей Косич
* 7 дикәбер 1905 — 23 синтәбер 1907 — инфантерия генералы Иван Карасс
* 24 синтәбер 1907 — 7 февраль 1912 — генерал-лейтенант, инфантерия генералы Александр Сандецкий
* 7 февраль 1912 — 18 октәбер 1914 — инфантерия генералы, барон Антон Егорович Зальца
* 6 гыйнвар — 8 августа 1915 — инфантерия генералы Платон Гейсман
* 8 августа 1915 — март 1916 — инфантерия генералы Александр Сандецкий
* март — июнь 1917 — инфантерия генералы Александр Мышлаевский,
* июль — октәбер 1917 — зауряд (ягъни вазыйфаларын башкаручы)-полковник Павел Коровиченко,
* ? — ноябрь 1917 — генерал Добрынин,
* ноябер 1917 — май 1918 — прапорщик Николай Ершов
* 1945 — генерал-лейтенант Пётр Ляпин
* 1945-1946 — генерал-полковник Николай Гусев.
# Стара Весь (Лимановский повяты)

һәм
Стара Весь — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Лиманова гминасында урнашкан авыл.

# Стара Весь (Лимановский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чаплице-Курки

Чаплице-Курки — Польшаның Мазовия воеводалыгы Кшиновлога-Мала гминасында урнашкан авыл.

# Чаплице-Курки
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Выдеръя

Выдеръя — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Печора елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

# Выдеръя
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050100112103000057337
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005733
* Бассейн коды — 03.05.01.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# ADD1

ADD1 (ингл. Adducin 1 һәм Alpha-adducin) — кешенең 4-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Тхирувамбади Шри Кришна Гыйбадәтханәсе

Тхирувамбади Шри Кришна Гыйбадәтханәсе (തിരുവമ്പാടി ക്ഷേത്രം) Һиндстанда, Кералада Тхриссур шәһәрендә урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә Кералада иң зур җирле фестиваль булган, Тхриссур Пурамда катнашучы ике көндәш төркемнең берсе. Бхагавад Гитаны җырлау гыйбадәтханәне җанландыра. Һәр көнне Дэвасвом кешеләргә бушлай ланч бирә. Монда дресс-код каралган, хәзерге заман киемнәре ярамый. Гыйбадәтханәгә каршы туры юл Пункуннам Тимер Юл станциясенә илтә һәм алга Пункуннам төене. Аның артында Ганеш (ഗണപതി അമ്പലം) гыйбадәтханәсе. Каршыдагы параллель юлның Шорнур юлы, ул бер яктан Вадакуннатан гыйбадәтханәсенә һәм Патураиккалга һәм соңрак башка юлдан Шорнурга илтә. Гыйбадәтханә Тхирувамбади Шивасундар исемле мәшһүр фил өчен өй булып торган. Ул 2018 елның 11 мартында үлгән.
# Сусуз (Чубук)

Сусуз (төр. Susuz) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чубук илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сан-Франсиску-ди-Паула (Минас-Жерайс)

Сан-Франсиску-ди-Паула — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Сан-Франсиску-ди-Паула (Минас-Жерайс)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 316,414 км².
# Трес Эскинас (Сан Дьего де ла Унион)

Трес Эскинас — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Диего-де-ла-Унион муниципалитеты составына керә.

# Трес Эскинас (Сан Дьего де ла Унион)
## Географиясе

Трес Эскинас Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Трес Эскинас (Сан Дьего де ла Унион)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Трес Эскинас (Сан Дьего де ла Унион)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Бояну-Маре

Бояну-Маре — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. Бояну-Маре (коммуна) коммунасына карый.

# Бояну-Маре
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 185 метр биеклектә урнашкан.
# Ситдыйк Зәйнетдинов

Ситдыйк Зәйнетдинов (Ситдыйк Мәһди улы Зәйнединов, 1854, Аубаткан, Тара өязе, Тубыл гөбернәсе, Россия империясе — 1927, Яланкүл, Большеречье районы, Тара бүлгесе, Себер крае, РСФСР, СССР) — җырчы, чәчән. Яланкүл авылы яшәүчесе. «Идегәй» дастанын башкаручы буларак мәшһүр (дастанның ике версиясе 1919 елда Нигъмәт Хәким һәм 1924 елда Хаҗи Рәхмәтуллин тарафыннан язып алынган).
# Сөгүтчүк (Сома)

Сөгүтчүк (төр. Söğütçük) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сома илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Советский (Мари Ил)

һәм
Советский (рус. Советский, чирм. У Роҥго — «Яңа Ронга») — Мари Илдә шәһәр тибындагы бистә, Советский районының административ үзәге.
Халык саны — 10 667 кеше (2010 ел).

# Советский (Мари Ил)
## География

Посёлок Ронга елгада, Йошкар-Оладан 42 километр төньяк-көнчыгыштарак урнашкан.

# Советский (Мари Ил)
## Тарих

Посёлок 1958 елда нигезләнә. Шәһәр тибындагы посёлогы статусын 1965 елда ала.

# Советский (Мари Ил)
## Халык

Милли состав (2002): чирмешләр – 48,7%, руслар – 46,3%, татарлар – 3,2%.
# Юзафины (Драгичынский районы)

Юзафины (белар. Юзафіны) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Драгичынский районында урнашкан авыл.

# Юзафины (Драгичынский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Багтепе (Кепсут)

Багтепе (төр. Bağtepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кепсут илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пады-Яха

Пады-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Киртыгорт-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 40,1 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 25 км.

# Пады-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15030000112115300050545
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305054
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# NGC 4378

NGC 4378 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4378
## Тарихы

Әлеге галактика 1786 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Казмаш (мәгънәләр)

Бае́м:
* Казмаш (елга) — Россия территориясеннән агучы елга. Башкортстан биләмәләрендә ага.
* Казмаш (Әбҗәлил районы) — Башкортстанның Әбҗәлил районындагы авыл.
# Адлие (Арифие)

Адлие (төр. Adliye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Арифие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Бельфаунтен (Огайо)

Бельфаунтен — Америка Кушма Штатларының Огайо штатында урнашкан шәһәр.

# Бельфаунтен (Огайо)
## Тарихы

Бельфаунтен шәһәре 1817 елда нигезләнгән.

# Бельфаунтен (Огайо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 26,032229 км², 25,99339 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 379 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Шәйхисламов

Шәйхисламов ― фамилия.
* Рафаэль Шәйхисламов (1954), социология фәннәре докторы (2008), профессор.
* Рәшит Шәйхисламов (1959), тарих фәннәре докторы (2007), профессор. Рафаэль Шәйхисламовның энесе.
* Фәнүр Шәйхисламов (1980), БР Тәтешле районы хакимияте башлыгы (2020 елдан).
# NGC 6750

NGC 6750 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6750
## Тарихы

Әлеге галактика 1885 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Богумиловице (Кече Польша воеводалыгы)

һәм
Богумиловице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Вежхославице гминасында урнашкан авыл.

# Богумиловице (Кече Польша воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мажево

һәм
Мажево — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Пасленк гминасында урнашкан авыл.

# Мажево
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сокольники (Вроцлавский повяты)

Сокольники — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Конты-Вроцлавске гминасында урнашкан авыл.

# Сокольники (Вроцлавский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Понте Рицоли (Болонья)

Понте Рицоли — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Оццано-делл'Эмилия өязендә урнашкан торак пункт.

# Понте Рицоли (Болонья)
## Географиясе

Понте Рицоли Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Понте Рицоли (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чистые Пруды (Киров өлкәсе)

Чистые Пруды (рус. Чистые Пруды) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.

# Чистые Пруды (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Чистые Пруды (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Чистые Пруды (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Чистые Пруды (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (1%), руслар (99%).
# Максимильянув (Радомский повяты)

Максимильянув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пшитык гминасында урнашкан авыл.

# Максимильянув (Радомский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ротлебен

Ротлебен (алман. Rottleben) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Ротлебен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,15 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 145 метр биеклектә урнашкан.
# (20905) 2581 P-L

(20905) 2581 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20905) 2581 P-L
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2581 P-L» саналган.
# NGC 5441

NGC 5441 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5441
## Тарихы

Әлеге галактика 1828 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Чардаглы (Тәртәр)

Чардаглы (әзери. Çardaqlı) — Әзербайҗанның Тәртәр районына караган авыл.
# Гаргас (Югары Гаронна)

Гаргас (фр. Gargas) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Нефирташ (Сур)

Нефирташ (төр. Nefirtaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Татарстан удмуртлары

Татарстан удмуртлары (удм. удмурт, удморт, удмуртъёс, Татартсан удмуртъёс) — удмурт халкының бүгенге Татарстан Республикасы территориясендә яши торган территориаль төркеме.

# Татарстан удмуртлары
## Таралышы

Татарстан Республикасында 23,4 мең удмурт исәпләнә, нигездә Әгерҗе, Баулы, Балтач, Кукмара, Менделеевск районнарында күпләп яшиләр.

# Татарстан удмуртлары
## Тарих

Бүгенге Татарстан территориясендә удмуртлар мезолит чорыннан бирле тарала башлый. Удмуртларны формалаштыруда Идел-Кама төбәгенең автохтон токымнары нигез булып тора. Этногенезның чыганаклары Ананьино мәдәниятенә (VIII–III гасырлар) карый. Безнең эра чикләрендә Ананьино мәдәнияте нигезендә Кама буе локаль культуралары булдырыла. Алар арасында пьянобор культурасы мөһим урынны алып тора, удмуртларда генетик бәйләнешнең өзелмәве ачыклана.
Удмуртларның көньяк төркеме Идел буе Болгары, соңрак – Алтын Урда һәм Казан ханлыгы хакимияте астына эләгә, 1552 елдан соң, Казан алыну белән Рус дәүләтенә кушыла.

# Татарстан удмуртлары
## Хуҗалык итү рәвеше

XX гасыр башына кадәр удмуртлар хуҗалыгында игенчелек өстенлек иткән. Удмурт хуҗалыгының аерылгысыз өлеше булып терлекчелек тора: ат, сыер, дуңгыз, сарыклар, кош-корт үрчетәләр. Аучылык, балыкчылык, умартачылык белән шөгыльләнәләр. Һөнәрчелек (урман кисү, агач әзерләү, туку) мөһим роль уйнаган. Татарстан удмуртларының киемнәре ритуал сыйфатында гына сакланып калган, күпчелек очракларда чыбар күлмәк кигәннәр, күлмәкне мамык-кәгазь тукымадан аппликация белән бизәгәннәр. Аңа камзол яки җиңсез күлмәк кидергәннәр.

# Татарстан удмуртлары
## Мәдәният

Удмурт мәдәниятенең беренче җәмгыяте Балтач районында 1992 елда ук оештырыла. Биредә «Азьлана» район газетасын удмурт телендә чыгаралар, удмурт иҗаты күргәзмәләре, фестивальләр, конкурслар, Удмуртия язучылары белән очрашулар оештыралар.
2004 елда Казан, Яр Чаллы, Әгерҗе, Минзәлә шәһәрләре һәм республиканың кайбер районнары удмурт җәмгыятьләрен берләштерү өчен ТР удмуртларының милли-мәдәни автономиясе оештырыла. Татарстанда ел саен удмуртларның традицион мәдәнияте бәйрәме Гырон быдтон үткәрелә. Элек Балтач районында гына үткән удмуртларның милли бәйрәме республика статусын ала. Ул язгы авыл эшләре тәмамланганнан соң, печән алдыннан үткәрелә һәм киләчәк уңыш турында үзенә күрә бер дога булып тора. Удмуртлар өчен ул татар халкы өчен «Сабантуй» кебек әһәмияткә ия.
Бөтен Татарстан буенча 15 удмурт балалар бакчасы, 45 мәктәп, 9 мәдәни үзәк, 14 фольклор коллектив эшләп килә. Казанда удмурт мәдәнияте музее ачылган. Татарстанда яшәүче удмуртлар, кагыйдә буларак, өч тел: удмурт, татар һәм рус телләрен белә.
# Бондкув (Лодзь воеводалыгы)

һәм
Бондкув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Згеж гминаcында урнашкан авыл.

# Бондкув (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Джонсон (Арканзас)

Джонсон — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.

# Джонсон (Арканзас)
## Тарихы

Джонсон шәһәре 1961 елда нигезләнгән.

# Джонсон (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 9,393502 км², 9,823553 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 365 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пошалым

Пошалым — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Казансу елгасының уң ярыннан 128 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

# Пошалым
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Куйбышев сусаклагычының Казан каласыннан Кама Тамагы бистәсенә чаклы Идел участогы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000112112100003199
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100319
* Бассейн коды — 11.01.00.001
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Треффен-ам-Оссиахер-Зе

Треффен-ам-Оссиахер-Зе (Treffen am Ossiacher See) — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. Филлах округы составына керә.

# Треффен-ам-Оссиахер-Зе
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 542 метр биеклектә урнашкан. Африц-ам-Зе һәм Вайсенштайн коммуналары белән чиктәш.
# Арвье

Арвье — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. Валле д'Аоста провинциясе составына керә.

# Арвье
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 776 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Авиз, Ла-Тюйль, Сен-Никола, Вильнёв (Валле-д’Аоста), Энтро, Рем-Сен-Жорж һәм Вальгризанш коммуналары белән чиктәш.
# Буҗо (Падова)

Буҗо — Италиянең Венеция төбәге Кандьана өязендә урнашкан торак пункт.

# Буҗо (Падова)
## Географиясе

Буҗо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Буҗо (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Яңа Мокатай

Яңа Мокатай — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 6 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 453162, ОКАТО коды — 80249880005.

# Яңа Мокатай
## Демография

Халык саны динамикасы:
# Шоядур

Шоядур (чирм. Шоядӱр, рус. Шоядур) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Шоядур
## Сәгать поясы

Шоядур Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Шоядур
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (85,3%), руслар (14,7%).
# Мәла

Мәла (эст. Mäla) — Эстониянең Сааремаа өязендә урнашкан авыл.
# NGC 4204

NGC 4204 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4204
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Тор ди Бруно (Рим)

Тор ди Бруно — Италиянең Лацио төбәге Ардея өязендә урнашкан торак пункт.

# Тор ди Бруно (Рим)
## Географиясе

Тор ди Бруно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Тор ди Бруно (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Собрадинью (Риу-Гранди-ду-Сул)

Собрадинью — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.

# Собрадинью (Риу-Гранди-ду-Сул)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 130,39 км².
# (3266) Бернардус

(3266) Бернардус (лат. Bernardus) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3266) Бернардус
## Тарихы

1978 елның 11 августында Г.-Э. Шустер тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 PA» саналган.
# Тинахерос

Тинахерос — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Тинахерос
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.