# Төркият

Төркият — телләр, әдәбият, тарих, фольклор, дин, этнография, рухи һәм археологик мәдәният, төрки һәм төрки телдә сөйләшүче халыкларның үткәнен һәм бүгенгесен өйрәнүче гуманитар фәннәр җыелмасы .
Элегрәк төрки телләр һәм әдәбият белән эш итүче филология фәне буларак кына карала.

# Төркият
## Өйрәнү предметы

Географик яктан төркият галимнәренең кызыксыну өлкәсе ерак төньяктагы Якутиядән көньяк-көнбатыштагы Кипрга, көнчыгыштагы Кытайдан көньяктагы Якын Көнчыгыш илләренә кадәр җәелгән.
Бүгенге көндә дөньяда төрки халыкларның саны, этник төркемнәр һәм азчылыклар белән бергә, якынча 165 миллион кешегә җитә. 20 миллионга якын кеше төрки телләрнең берсендә икенче яки өченче тел буларак сөйләшә. Ләкин мондый белем милли үзаң белән буталырга тиеш түгел. Иң борынгы төрки текстлар безнең эраның 600—800 елларына карый.
Борынгы төркиләрнең дине Тәңречелек булган . Хәзерге вакытта төрки халыклар төрле диннәрне тоталар. Төп диннәр — Ислам, Христианлык, Буддачылык. Хәзерге төркиләрнең күбесе сөнни мөселманнар . Буддачылык тарафдарлары бүген сары уйгырлар һәм тывалар, тарбагатай кыргызлары һәм хотоннар арасында бар. Чуаш һәм гагауз кешеләре күбесенчә православие христианнары . Караитлар һәм Кырымчаклар яһүд динен тоталар.
Рәсәйдә 25 төрки халык яши (барлыгы 12 миллион кеше): татарлар (5 миллион 554 мең), башкортлар (1 миллион 673 мең), чуашлар (1 миллион 637 мең), казакълар (653 мең), әзербайҗаннар​​​​ (621 мең), якутлар (443 мең), кумыклар (422 мең), кырым татарлары (254 мең), тывалар (243 мең), карачайлар (192 мең), үзбәкләр (122 мең), балкарлар (108 мең), төрекләр (92 мең), ногайлар (110 мең), хакаслар (75 мең), алтайлар (67 мең), төрекмәннәр (33 мең), кыргызлар (31 мең), шорлар (13 мең), гагаузлар (12 мең), долганнар (7261), уйгурлар (2867), каракалпаклар (1609), тофалар (837), караимнар (366) .
Төрки телләрнең саны төрлечә билгеләнә. 1966-нчы елда СССР Фәннәр академиясе тарафыннан бастырылган монографиядә 23 тере тел күрсәтелә; А. А. Реформатский дәреслегендә 25 тере һәм 7 үле тел бар; Н. А. Баскаков монографиясендә 27 тере һәм 12 үле тел исәпләнә. 1997-нче елда Россия Фәннәр академиясенең Лингвистика институты тарафыннан бастырылган «Төрки телләр» монографиясендә 39 тере һәм 15 үле төрки тел искә алына .
Киң таралуы, мәдәни һәм практик әһәмияте аркасында төркиятне өйрәнүче студентлар беренче өйрәнү теле буларак еш кына төрек телен сайлыйлар.
Россиядә төркият белгечләрен MГИМО, ISAA, СПБГУ, МГЛУ, РГГУ, Мәскәү өлкәсенең хәрби университеты, Россия фәннәр академиясенең Көнчыгыш тикшеренүләре институты, Казан дәүләт университеты, Чиләбе дәүләт университеты, Себер Федераль Университеты һәм башка бик күп югары уку йортларында әзерлиләр.
Көнчыгыш һәм төркият белгечләренең белемнәре лингвистикада, мәдәнияттә, политология, журналистика, социология, статистика, антропология һ.б. юнәлешләрдә әһәмиятле.

# Төркият
## Тарих

Төркият өчен мөһим чыганаклар — VIII—X гасыр борынгы төрки рун язулары (Орхон-Енисей язулары) һәм VIII—XVI гасырларда Иске уйгыр руналарында язылган истәлекләр.
Төрки телләр буенча беренче җитди фәнни эш — XI гасырда Кашгар төрки галиме Мәхмүд Кашгарый тарафыннан тупланган «Төрки диалектлар җыентыгы» (Kitâbü divân-i lûgat it-Türk — Төрле төрки телләр буенча сүзлек-белешмәлек китабы).
XV—XVII гасырларда төркиятнең төп юнәлеше Госман империясен һәм Госманлы төрекчәсен өйрәнү була.
1795 елда Парижда көнбатыш дөньясында төрки телләрне өйрәнүгә багышланган беренче югары мәктәп, «Тере көнчыгыш телләре мәктәбе» (L'école des langues Orienteles vivantes) ачыла.
Россиядә төркиятне өйрәнү XVIII гасырның икенче яртысында башлана. Моңа кадәр төрки халыклар һәм төрекләрнең тасвирламалары рус елъязмаларында (мәсәлән, " Повесть временных лет ") һәм аерым әсәрләрдә (Нестор Искәндәрнең " Константинополь вакыйганамәсе "; Иван Пересветовның Явыз Иванга төрекләр турындагы трактатлары; Андрей Лызловның"Скифлар тарихы"; Дмитрий Кантимернең ике томлык Төркия тарихы, һ.б.)
Академик Симон Петер Палласның 1787 елда Санкт- Петербургта басылган "Барлык телләрнең чагыштырма сүзлеге"ндә татар, мишәр, башкорт, ногай һәм башка төрки телләрдән лексик материал урнашкан.
XIX гасыр уртасына кадәр төркият төрки телләрне, әдәбият һәм тарихи истәлекләр, өлешчә нумизматика, этнография һәм төрки телләрдә сөйләшүче халыкларның фольклорын өйрәнгән катлаулы дисциплина буларак үсеш ала.
1863 елда Санкт-Петербург университетының көнчыгыш телләре факультетында Көнчыгыш тарихы бүлеге булдырыла, анда төрки халыкларының тарихын өйрәнү мөстәкыйль үсеш ала башлый.
Россиядә төркият мөстәкыйль фән буларак XIX гасырның икенче яртысында барлыкка килгән. Аны төзү һәм үстерүдә төп рольне М. А. Казембек (« Госманлы теле грамматикасы», 1839), О. Н. Бетлингк («Якут теле грамматикасы», 1851), П. М. Мелиоранский («Гарәп филологиясе төрек теле турында», 1900), А. Н. Самойлович («Кыскача кырымтатар теле грамматикасы тәҗрибәсе», 1916) тикшеренүләре уйный.
Октябрьгә кадәрге чорда төркият үсешенә зур өлеш керткән Рәсәй галимнәре: В. В. Радлов , И.Халфин , Чокан Вәлиханов, Х. Габәши, Совет чоры төркият галимнәре: В. А. Богородицкий, С. Э. Малов, Габделхәй Әхәтов, Н. И. Ашмарин, Н. А. Баскаков, Н. К. Дмитриев, А. Н. Кононов, Әдһәм Тенишев, Латыйф Җәләй, Җәлил Киекбаев, А. М. Щербак, М. Ш. Ширалиев һәм башкалар. Бу чорларда төрки телләр диалектларын өйрәнү буенча зур эш алып барыла, грамматик система эшләнә, фәнни грамматикалар һәм фразеологик сүзлекләр бастырыла. Төрки лексикография зур үсеш ала: милли-рус һәм рус-милли күп томлы аңлатма сүзлекләр, шулай ук терминологик һәм диалектологик сүзлекләр тупланып бастырыла. Совет төркиятеләренең казанышлары чагыштырма фонетика, морфология һәм төрки телләрнең синтаксисын булдыруда да чагыла.
Төркият мәсьәләләре шулай ук Болгариядә (Г. Галыбов, Н. Тодоров), Венгриядә (Д. Немет, Д. Хазам, А. Рона-Таш), Польшада ( А. Зайончковский, Э. Трыярский), Төркиядә (Р. Арат, Б. Аталай, А. Дильачар, А. Валиди-Тоган), Алманиядә (А. фон Габен, Г. Дорфер), Швециядә (Г. Ярринг, Л. Юхансон), АКШ (К. Г. Менгес, П. Б. Голден) һәм башка илләрдә өйрәнелә.
ХХ гасырның 30-40 нчы елларында СССРдагы күп күренекле төркият галимнәре репрессияләнә . Шулай итеп, ялган гаепләүләр аркасында профессор Чобан-задә (1937) һәм профессор Э. Д. Поливанов (1938), СССР Фәннәр академиясе академиясе Самойлович (1938) һәм башкалар шпионлыкта гаепләнеп атыла..

# Төркият
## Танылган галимнәре

    Шулай ук карагыз: Төркем:Төрки халыклар белгечләре.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | эш урыны | үлем датасы |
| 1455 | Feliks Petančić | | | |
| 1615 | Jakab Harsányi Nagy | University of Franeker Лейден университеты | George II Rákóczi Gheorghe Ştefan Frederick William of Brandenburg | 1676 |
| 1793-05-14 | François Bernard Charmoy | | Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs | 1868-12-09 |
| 1807 | Jean Jacques Pierre Desmaisons | | Institute of Oriental Languages of the Ministry of Foreign Affairs | 1873 1873-09-06 |
| 1812 | Иванов Мартиниан Иван улы | Ырынбур Неплюев кадет корпусы | | 1896 |
| 1812-04-12 | Лазарь Будагов | Казан (Идел буе) федераль университеты | Санкт-Петербург дәүләт университеты | 1878-12-30 |
| 1820-09-21 | Georg Rosen | | | 1891-10-29 |
| 1830-11-12 | Vladimir Zernov-Velyaminov | Александр лицее | | 1904-01-30 |
| 1831-01-15 | Dániel Szilágyi | | | 1885-11-22 |
| 1835-01-23 | Евфимий Малов | Казан руханилар академиясе | Казан руханилар академиясе | 1918-02-25 |
| 1842-01-25 | Vilhelm Thomsen | Копенһаген университеты | Копенһаген университеты | 1927-05-12 |
| 1846-07-28 | Vasily Dmitriyevich Smirnov | СПДУ Көнчыгыш факультеты | Санкт-Петербург дәүләт университеты Русия Милли китапханәсе | 1922-05-25 |
| 1860 | Nil Sergejevič Lykošin | | | 1922 |
| 1860-03-12 | Бернат Мункачи | Будапешт университеты | | 1937-09-21 |
| 1861-12-25 | József Thúry | | | 1906-05-22 |
| 1862-05-18 1862-05-06 | Николай Катанов | Санкт-Петербург дәүләт университеты Санкт-Петербург император университеты | Казан (Идел буе) федераль университеты Казан руханилар академиясе | 1922-03-09 1922-03-10 |
| 1865-03-15 | Mohammed Sadyk-Bej | Baku Real School Михаил артиллерия укуханәсе | Париж университеты Львов милли университеты Илбау сәүдә-икътисад үнивирситите | 1944-10-09 |
| 1868-11-18 | Platon Melioransky | СПДУ Көнчыгыш факультеты | Санкт-Петербург дәүләт университеты | 1906-05-16 |
| 1869-08-09 | Willi Bang | | Берлин үнивирситите Франкфурт университеты | 1934-10-08 |
| 1869-11-03 | Василий Бартольд | Санкт-Петербург дәүләт университеты СПДУ Көнчыгыш факультеты | Санкт-Петербург дәүләт университеты Русия Милли китапханәсе | 1930-08-19 |
| 1870-12-11 | Friedrich Giese | Грайфсвальд үнивирситите | | 1944-10-19 |
| 1871 | Atse Dorev | | | 1941-09-19 |
| 1871-03-12 | İsmail Lömanov | | Таврия милли университеты Русия Милли китапханәсе | 1942-02-02 |
| 1872 | Efetov Semion Borisovich | Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University | Таврия милли университеты Central Museum of Tavrida | 1959-09 |
| 1873-05-08 | Seraya Shapshal | Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University | | 1961-11-18 |
| 1874 | Ernst C. Marré | | | |
| 1876 | Yahya Naci Bayburtlu | | | 1943 |
| 1876 | Килисли Муаллим Рифат | | | 1953 |
| 1876-03-23 | Ziya Gökalp | Истанбул университеты veterinary education | Истанбул университеты Dar ul-Funun | 1924-10-25 |
| 1876-08-29 | Һади Атласи | | | 1938-02-15 |
| 1876-09-25 | Vladimir Gordlevsky | Лазарев көнчыгыш телләре институты Мәскәү университетының тарих-филология факультеты | Мәскәү дәүләт университеты | 1956-09-10 |
| 1878-12-02 | Theodor Menzel | Мүнхен университеты | Кил үнивирситите | 1939-03-10 |
| 1879-01-03 | Osman Nuri-Asan oğlu Aqçoqraqlı | | Таврия милли университеты Кырым татар педагогика техникумы Санкт-Петербург дәүләт университеты | 1938-04-17 |
| 1879-07-24 | Jean Deny | Ришелье лицее Бөек Лүдовик литсие Paris Faculty of Law and Economics École nationale des langues orientales vivantes | Ministry for Europe and Foreign Affairs École nationale des langues orientales vivantes Париж сынлы сәнгать факүлтите Җорҗтаун университеты | 1963-11-05 |
| 1882 | Besim Atalay | | School of Language and History – Geography Turkish National Police Academy Turkish Language Association | 1965-11-07 |
| 1883 | Vladimir Khindalov | | SS. Cyril and Methodius National Library Bulgarian Historical Archive | 1934 |
| 1883-03-28 | Gyula Mészáros | Истанбул университеты Будапешт университеты | Ethnographic Museum Ethnography Museum of Ankara Әнкара университеты | 1957-05-25 |
| 1887-10-18 1887-10-05 | Isaak Samoeilovitsj Kaja | Таврия милли университеты Вильно (йәһүд) уҡытыусылар институты | | 1956-03-30 |
| 1888-07-14 1888-06-14 | Aram Safrastyan | Истанбул университеты Тбилиси дәүләт унивирситеты | Тбилиси дәүләт унивирситеты Galatasaray High School Institute of Oriental Studies of Armenia Әрмән педагогика институты Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты | 1966-06-12 1966-07-12 |
| 1888-10-08 | Pavel Falyov | Eastern Faculty of Imperial St. Petersburg University | Санкт-Петербург император университеты Ленинград көнчыгыш университеты | 1922-07-03 |
| 1889-09-04 | Ille Takhti | Сембер чуаш укытучылар мәктәбе | | 1938-02-22 |
| 1889-12-26 | Нигъмәт Хәким | | | |
| 1890-05-31 1890-05-15 | Konstantin Yudakhin | | | 1975-02-22 |
| 1890-11-02 1890-11-01 | Gyula Németh | Будапешт университеты | | 1976-12-14 |
| 1890-12-10 | Әхмәтзәки Вәлиди | Вена университеты | Бонн университеты Гөттинген үнивирситите Истанбул университеты | 1970-07-26 |
| 1890-12-13 | Evgenii Eduardovich Bertels | Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультеты СПДУ Көнчыгыш факультеты | РФА Шәркыятьчелек институты | 1957-10-07 |
| 1891 | Gerard Clauson | Corpus Christi College Итон көллияте Summer Fields School | Оксфорд университеты | 1974 |
| 1891-01-15 | Franz Babinger | Мүнхен университеты | Мүнхен университеты | 1967-06-23 |
| 1891-06-12 1891-12-21 | Lajos Fekete | Будапешт университеты | Будапешт университеты | 1969-05-16 1969-02-21 |
| 1892 | Ahmet Muhiddin | | | 1923 |
| 1892 | Gălăb Dimitrov Gălăbov | | | 1972 |
| 1892-06-16 | Каюм Мифтахов | | | 1948-10-04 |
| 1893 | Hikmet Cevdet-zade | | | 1945-04-17 |
| 1894-04-08 | Gotthard Jäschke | | Мүнстер университеты Берлин үнивирситите | 1983-12-29 |
| 1894-05-01 | Aleksandr Potseluevskiy | Лазарев көнчыгыш телләре институты | Віцебскае аддзяленне Маскоўскага археалагічнага інстытута People's Commissariat for Railways of the USSR ССҖБ Фәннәр академиясе | 1948-10-06 |
| 1894-06-02 | Willi Heffening | | Бонн университеты | 1944-03-03 |
| 1894-11-17 | Латыйф Җәләй | | Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты | 1966 |
| 1895-05-22 | Agop Dilaçar | Robert College Әнкара университеты | Luys Robert College Әнкара университеты София университеты Turkish Language Association Rahvira | 1979-09-12 |
| 1898 | Altan Saryn | | | |
| 1898-06-25 | Herbert Jansky | Вена университеты | Вена университеты Vienna University of Economics and Business | 1981-03-12 |
| 1898-08-16 1898-08-28 1898-09-09 | Николай Дмитриев | Мәскәү университетының тарих-филология факультеты | СПДУ Көнчыгыш факультеты | 1954-12-22 |
| 1898-10-20 | Sergi Dzhikiya | Тбилиси дәүләт унивирситеты | | 1993-12-06 |
| 1899-01-01 | İsmâil Hâmî Dânişmend | | | 1967-04-12 |
| 1899-01-22 | László Rásonyi | Будапешт университеты | | 1984-05-04 |
| 1900-03-21 | Mukhtar Huseynzade | Бакы дәүләт университеты | Бакы дәүләт университеты | 1985 |
| 1900-05-15 | Рәшит Рәхмәти Арат | | | 1964-11-29 |
| 1900-09-11 | Салий Сергеевич Майзель | Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты | Кызыл профессура институты Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты Мәскәү дәүләт университеты | 1952-04-07 |
| 1901-02-16 1901 | Anatoly Miller | Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты | ССҖБ ФА тарих институты РФА Шәркыятьчелек институты МДУ тарих факультеты MSU The Institute of Asian and African Studies Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты | 1973-10-03 |
| 1901-10-22 | Ervand Sevortyan | Таврия милли университеты РФА тел белеме институты | РФА тел белеме институты Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм тарих институты MSU The Institute of Asian and African Studies | 1978-03-23 |
| 1901-11-06 | Eugeniusz Słuszkiewicz | Львов милли университеты | Nicolaus Copernicus University in Toruń Варшау үнивирситите Львов милли университеты | 1981-08-28 |
| 1902-10-28 | Lajos Ligeti | Будапешт университеты Париж университеты | | 1987-05-24 |
| 1902-10-28 | Лигети Лайош | | | 1984 |
| 1903 | George Ewart Bean | St Paul's School Pembroke College | Истанбул университеты | 1977-12-07 |
| 1905-03-09 1905-03-22 | Николай Баскаков | MSU Faculty of Ethnology | И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты | 1996-08-26 |
| 1905-08-21 | Janos Eckmann | | | 1971-11-22 |
| 1906-10-14 1906-10-27 | Андрей Кононов | Ленинград көнчыгыш университеты | РФА көнчыгыш кулъязмалары институты Санкт-Петербург дәүләт университеты | 1986-10-30 |
| 1906-10-28 1906 | Igor' Alekseevič Batmanov | Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты | | 1969-01-08 1969 |
| 1907-02-15 | Смет Кенесбаев | Ленинград көнчыгыш университеты | Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты | 1995-01-16 |
| 1907-07-27 | Сәгадәт Исхакый Чагатай | Берлин үнивирситите | Әнкара университеты | 1989-06-24 |
| 1907-09-02 | Pertev Naili Boratav | Istanbul High School Istanbul University Faculty of Letters Istanbul School of Higher Education (1924-1978) | Истанбул университеты | 1998-03-16 |
| 1907-10-07 1907-11-07 | Maoelen Balakaevitsh Balakaev | Абай исемендәге Казакъ милли педагогика университеты Kazakh Pedagogical Institute | Казакъстан милли университеты | 1995-10-15 |
| 1907-10-27 | Elizaveta Ubryatova | Иркутск дәүләт университеты | Новосибирск дәүләт университеты | 1990-03-04 |
| 1908-03-27 | Шибаева, Юлия Артемьевна | МДУ тарих факультеты | | |
| 1908-08-15 | Marian Lewicki | Львов милли университеты | Варшау үнивирситите | 1955-11-13 |
| 1909-10-30 1909 | Semen Lvovitsj Volin | СПДУ Көнчыгыш факультеты Санкт-Петербург дәүләт университетының тарих факультеты | INTERPIPE Proletarsky Plant РФА көнчыгыш кулъязмалары институты | 1943-07-17 1943 |
| 1910-06-12 | József Blaskovics | | | 1990-07-06 |
| 1910-06-27 | Olga Smirnova | СПДУ Көнчыгыш факультеты | РФА көнчыгыш кулъязмалары институты | 1982-01-13 |
| 1911 | Robert Anhegger | | Goethe-Institut | 2001 |
| 1911-08-15 | Zavalyns‘kyj, Jevhen-Mar'jan Klymentìjovyč | Львов милли университеты École nationale des langues orientales vivantes | | 1993-07-17 |
| 1911-11-04 | Mihail Guboglu | Черновцы милли университеты | | 1989-05-12 |
| 1912-09-08 | Hans Joachim Kißling | | Мүнхен университеты | 1985-10-10 |
| 1912-11-14 | Әхмәт Тимер | | | 2003-04-19 |
| 1913-01-13 | Johannes Benzing | | Johannes Gutenberg University Mainz | 2001-03-16 |
| 1913-12-25 | Józef Sulimowicz | Institute of Oriental Studies, University of Warsaw | Central Military Library | 1973-03-05 |
| 1914 | Stanisława Płaskowicka-Rymkiewicz | | | 1989 |
| 1914-01-19 | Tibor Halasi Kun | Будапешт университеты | | 1991-10-19 |
| 1914-04-26 | Virineâ Stefanovna Garbuzova | Санкт-Петербург дәүләт университетының филология факультеты | Эрмитаж музее | 2002-06-08 |
| 1914-04-26 | Andreas Tietze | Вена университеты | Истанбул университеты Лос-Анджелестагы Калифорния университеты Вена университеты | 2003-12-22 |
| 1914-07-21 | Włodzimierz Zajączkowski | Ягелло университеты | Ягелло университеты | 1982-09-03 |
| 1915-02-07 | Nedim Filipović | | | 1984-04-21 |
| 1917 1911 | Ahmet Ateş | Istanbul University Faculty of Letters | Истанбул университеты | 1966-10-20 |
| 1917-05-22 | Géza Fehér | University of Pécs | Hungarian National Museum | 2005-02-21 |
| 1917-11-07 | Irène Mélikoff | Париж университеты École nationale des langues orientales vivantes | Marc Bloch University | 2009-01-08 |
| 1918-05-05 | Mirali Seyidov | Yerevan Azerbaijan Pedagogical Teknikum Ереван дәүләт университеты | | 1992-04-26 |
| 1919-01-24 | Khalyk Korogly | Беренче Мәскәү медицина университеты Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты | Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты Мәскәү Көнчыгышны өйрәнү институты | 2001-10 |
| 1919-07-04 | Касыйм Миршан | Истанбул техник университеты | | 2016-07-18 |
| 1920 | Efrasiyab Vekilov | Бакы дәүләт университеты СПДУ Көнчыгыш факультеты Санкт-Петербург дәүләт университеты | СПДУ Көнчыгыш факультеты Санкт-Петербург дәүләт университеты | 2004 |
| 1920-03-08 | Gerhard Doerfer | | Гөттинген үнивирситите | 2003-12-27 |
| 1920-04-15 | Victor Louis Ménage | | | 2015-06-11 |
| 1920-12-29 | Louis Bazin | Югары нормаль мәктәп Institut national des langues et civilisations orientales Paris-Sorbonne University - Paris IV | Institut national des langues et civilisations orientales Париж университеты | 2011-03-02 |
| 1921 | Mori | | | |
| 1921-04-25 | Әдһәм Тенишев | СПДУ Көнчыгыш факультеты Россия транспорт университеты Санкт-Петербург дәүләт университеты | РФА тел белеме институты | 2004-07-11 |
| 1921-09-20 | Stepan Avanesov | Ереван дәүләт университеты | Communist Party of Armenian Soviet Socialist Republic Golos Armenii Әрмәнстан Милли фәннәр Академиясенең Тарих институты | 1964-10-16 |
| 1923-03-31 | Edward Tryjarski | Варшау үнивирситите | Polish Institute of International Affairs | 2021-08-23 |
| 1923-08-01 | Boris Tukan | РФА тел белеме институты | | 2012-03-01 |
| 1924 | Akper Babaev | | | 1979-09-12 |
| 1924 | Margaret Bainbridge | | | 2016 |
| 1924-03-24 | Leonid Kyzlasov | МДУ тарих факультеты | МДУ тарих факультеты | 2007-07-24 |
| 1924-05-16 | Győző Gerő | Будапешт университеты | | 2011-10-11 |
| 1924-05-22 | Aleksander Dubiński | Варшау үнивирситите | Варшау үнивирситите | 2002-09-23 |
| 1925-08-05 | Андраш Бодроглигети | | Лос-Анджелестагы Калифорния университеты Будапешт университеты | 2017 |
| 1925-08-13 | Жужа Какук | Дебрецен университеты | | |
| 1925-10-27 | Abdul Huseynov | | | 2017-05-14 |
| 1926-12-18 | Aleksandr Shcherbak | Старапул дәүләт университеты | РФА телбелем тикшеренүләре институты | 2008-01-28 |
| 1927-02-10 | Jahangir Gahramanov | | | 1995-06-26 |
| 1927-06-14 | Gyula Káldy-Nagy | | | 2011-10-14 |
| 1927-09-08 | Габделхәй Әхәтов | Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты | Башкорт дәүләт университеты | 1986-11-25 |
| 1927-11-26 | Hasan Mirza | Naxçıvan Müəllimlər İnstitutu Azerbaijan State Pedagogical University | | 2015-02-25 |
| 1929 | Rauf Əlişir oğlu Hüseynov | | | |
| 1929-07-31 | Mirsultan Osmanof | | | 2017-12-01 |
| 1929-11-28 | Geng Shimin | Минзу үнивирситите | Минзу үнивирситите | 2012-12-17 |
| 1930 | Азат Сулееў | | | 1997 |
| 1930 | Kemal Eraslan | | | 2022 |
| 1930-05-05 | Michail Ivanovitsj Borgojakov | | | 1983-10-15 |
| 1931-05-19 | Gustav Bayerle | Рочестер үнивирситите | | 2016-10-12 |
| 1931-11-02 | Babaš Ä. Äbílķasymov | | | 2022-07-30 |
| 1932 1931 | Maria Składanek | Варшау үнивирситите | Варшау үнивирситите | 2017 |
| 1932 | Aleksandr Nikolajevič Baskakov | | | 2003 |
| 1932-01-09 | Voroşil Gukasän | Бакы дәүләт университеты | | 1986-10-11 |
| 1932-01-10 | Liliya Tugusheva | СПДУ Көнчыгыш факультеты | РФА көнчыгыш кулъязмалары институты | 2020-06-05 |
| 1932-01-10 | Nodar Shengelia | Тбилиси дәүләт унивирситеты | | |
| 1932-04-30 | György Hazai | Будапешт университеты | | 2016-01-07 |
| 1932-07-07 | Emil Boev | София университеты | | 2013-01-13 |
| 1932-12-08 | Yury Zuev | Санкт-Петербург дәүләт университеты | | 2006-12-05 |
| 1933-07-10 | Рифгать Әхмәтьянов | Башкорт дәүләт университеты | | 2018-10-11 |
| 1933-12-10 | Марсель Бакиров | | | |
| 1934 | Anna Masala | | Сапиенца Рим үнивирситите | 2015 |
| 1934-04-28 | Tadeusz Swietochowski | Варшау үнивирситите | Хәзәр университеты Бакы дәүләт университеты Варшау үнивирситите Monmouth University | 2017-02-15 |
| 1934-06-09 | Luděk Hřebíček | Карл университеты | | 2015-12-29 |
| 1936-03-08 | Lars Johanson | Уппсала университеты | Johannes Gutenberg University Mainz | |
| 1936-05-06 | Abulfaz Rajabli | | | |
| 1937 | Hans Georg Majer | | Мүнхен университеты | |
| 1937-03-06 | István Kecskeméti | | | 1975-05-31 |
| 1937-04-04 | Nemat Kelimbetov | | | 2010-12-15 |
| 1938 | Gönül Tekin | | Гарвард университеты | |
| 1938 | Stefan Andreev | | | |
| 1938 | Jan Ciopiński | | | 2012 |
| 1938-01-10 | Klaus Röhrborn | | Гөттинген үнивирситите | |
| 1938-02-20 | Jafar Jafarov | Бакы дәүләт университеты | Төрекмән дәүләт университеты Бакы дәүләт университеты | 1996-12-20 |
| 1938-03-14 | Samat Alizade | Бакы дәүләт университеты | Бакы дәүләт университеты | 2002-05-31 |
| 1938-04-23 | Ajdar Ismayilov | Бакы дәүләт университеты | Şərq Qapısı Nakhchivan State University | 2022-03-13 |
| 1939 | Radmila Tričković | | | 2011 |
| 1939 | Ursula Spuler-Stegemann | | Марбург үнивирситите | |
| 1939 | Milan Adamović | | | |
| 1939-01-05 | Anna Parzymies | София университеты Варшау үнивирситите | Варшау үнивирситите | |
| 1939-01-30 | Tuncer Gülensoy | Әнкара университеты | | 2022-06-11 |
| 1939-03-24 | Ott Kurs | Тарту университеты | | |
| 1940 | Michel Bozdémir | | | |
| 1940-05-01 | Vojtech Kopčan | | | 2000 |
| 1940-12-27 | Hegyi Klára | | | |
| 1941 | Suraiya Faroqhi | Һамбург үнивирситите Истанбул университеты Блумиңтондагы Индиана үнивирситите | Мүнхен университеты Эрланген — Нүрнберг университеты Якын Көнчыгыш техник университеты Ruhr University Bochum Istanbul Bilgi University İbn Haldun University | |
| 1941-05-05 | Халимоненко Григорій Іванович | Faculty of Philology of the State University of Kyiv Тбилиси дәүләт унивирситеты | Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты Open International University of Human Development “Ukraine” | |
| 1941-06-04 | Syed Tanvir Wasti | Якын Көнчыгыш техник университеты | | |
| 1941-06-12 | Jean-Louis Bacqué-Grammont | École nationale des langues orientales vivantes Париж 1 университеты Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе | | 2024-05-08 |
| 1941-10-20 1941 | Bronislawa Borissowna Owtschinnikowa | Урал дәүләт университеты Мәскәү дәүләт университеты | Урал федераль университеты | |
| 1941-12-26 | Elena Grozdanova | София университеты Мәскәү дәүләт университеты | Bulgarian Academy of Sciences | 2011 |
| 1942-04-19 | Peter Zieme | | | |
| 1942-11-26 | Edit Tasnádi | | | |
| 1943 | Robert Dankoff | | Чикаго университеты | |
| 1943-04-03 | A.H. de Groot | | | 2024-04-01 |
| 1943-10-24 | Wojciech Hensel | Варшау үнивирситите | Варшау үнивирситите | 1997-07-10 |
| 1944-04-18 | Xénia Celnarová | | | |
| 1944-07-15 | Надир Дәүләт | Истанбул университеты | Мәрмәрә университеты | 2021-04-30 |
| 1944-12-09 | Морат Аджи | МДУның география факультеты | | 2018-03-07 |
| 1944-12-29 | Tomáš Laně | Карл университеты | | |
| 1945 1947 | Ahmet Yaşar Ocak | Истанбул университеты Страсбур университеты | Истанбул университеты Страсбур университеты Hacettepe University | |
| 1945-05-04 | István Vásáry | Будапешт университеты | | |
| 1945-10-23 | Christopher I. Beckwith | Оһайо штаты университеты Indiana University | Indiana University | |
| 1945-12-03 | Fikret Türkmen | Atatürk University | Ege University | |
| 1946 | Osman Fikri Sertkaya | | | |
| 1946 | Celia Kerslake | Girton College St Anne's College St Paul's Girls' School | Оксфорд университеты St Antony's College Эдинбург университеты | 2023-02 |
| 1946-03-12 | Viktor Butanayev | Үзбәкстан милли университеты | Khakassian State University named after N.F. Katanov | 2023-06-05 |
| 1946-04-01 | Mária Kenessey | | | |
| 1946-08-18 | Kamil Veli Nerimanoğlu | Faculty of Philology of the Baku State University | Бакы дәүләт университеты Ege University Eastern Mediterranean University Yeditepe Üniversitesi | 2023-12-16 |
| 1946-10-26 | Azade Musabeyli | Бакы дәүләт университеты | Institute of Manuscripts of Azerbaijan | |
| 1947 | Valeriu Veliman | University of Bucharest | | 1999 |
| 1947 | Wolfgang-Ekkehard Scharlipp | | Копенһаген университеты | |
| 1948 | Ugo Marazzi | | | |
| 1948-02-14 | Алмас Гарәфиев | Казан (Идел буе) федераль университеты | | |
| 1949 | Zoja Todorova Barbolova | | | |
| 1949 | Rhoads Murphey | | | |
| 1949-08-22 | Géza Dávid | Pálné Veres High School Будапешт университеты | | |
| 1950 | Martin Strohmeier | | | |
| 1950 | Maria Kozłowska | | | |
| 20th century | Ildikó Bellér-Hann | | | |
| 1950-08-31 | Mária Ivanics | Будапешт университеты Санкт-Петербург дәүләт университеты Маҗарстан фәннәр академиясе | Сегед университеты | |
| 1950-09-07 | Birgit Schlyter | | Эстүгүлем үнивирситите | |
| 1950-09-15 | Hendrik Boeschoten | | | 2024-02-18 |
| 1950-09-16 | Michael Ursinus | | | |
| 1950-12-04 | Kamal Abdullayev | Бакы дәүләт университеты Baku Slavic University | Азәрбайҗан Милли Фәннәр академиясе Azerbaijan University of Languages | |
| 1951 | Henryk Jankowski | ELTE Faculty of Science | Adam Mickiewicz University in Poznań | |
| 1951-03-21 | Andrzej Ananicz | Варшау үнивирситите | Варшау үнивирситите Agencja Wywiadu Polish Institute of International Affairs Ministry of Foreign Affairs of Poland Chancellery of the President of the Republic of Poland Lech Wałęsa Institute Obóz Indiana University Оксфорд университеты Chancellery of the Prime Minister of Poland | 2017-09-19 |
| 1952-03-02 | Klára Agyagási | Сегед университеты | Дебрецен университеты | |
| 1952-10-19 | Maria Pia Pedani | | | 2019-03-01 |
| 1953-03-15 | Erik-Jan Zürcher | Лейден университеты Het Rijnlands Lyceum Oegstgeest | Лейден университеты | |
| 1953-11-27 | Mehdi Polisi | Приштина үнивирситите | | 2014-05-21 |
| 1954 | Ayşe Saraçgil | | | |
| 1954 | Jordanka Zlateva Bibina | | | |
| 1954 | Ewa Siemieniec-Gołaś | Ягелло университеты | | |
| 1954 | Muhammad Noureddine | | Lebanese University | |
| 1955 | Emilija Emilova Siljanova | | | |
| 1955-02-03 | Pál Fodor | | The Hungarian Historical Review | |
| 1955-02-13 | Júlia Bartha | Ferenc Kölcsey Teacher Training College of the Reformed Church Дебрецен университеты | János Damjanich Museum | |
| 1955-10-05 | Ruben Safrastyan | ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ Institute of Oriental Studies of Armenia | Әрмәнстан Җөмһүрияте милли фәннәр академиясе Institute of Oriental Studies of Armenia Ереван дәүләт университеты Әрмән педагогика институты Ереван дәүләт сәнгать-театр институты Supreme Council of Armenia Office of the President of Armenia Ministry of Foreign Affairs of Armenia | |
| 1955-10-23 | Claus Schönig | | | 2019-06-23 |
| 1956 | Faruk Tuncay | | | |
| 1957 | Marek Stachowski | Ягелло университеты | Ягелло университеты | |
| 1958 | Barbara Podolak | | | |
| 1959 | Kerima Filan | | | |
| 1959-06-04 | Анна Дыбо | Мәскәү дәүләт университетының филология факультеты Мәскәү дәүләт университеты | РФА тел белеме институты Русия дәүләт һумантиар университеты Centre for Comparative Linguistics | |
| 1959-12-31 | Mirza Ansarli | Бакы дәүләт университеты | Institute of Oriental Studies of Academy of Sciences of Azerbaijan | |
| 1960-02-02 | Mark Kirchner | | Гисен университеты | |
| 1960-11-07 | Gábor Ágoston | | Җорҗтаун университеты | |
| 1960-12-10 | Вадим Трепавлов | Урал дәүләт университеты | РФА Россия тарихы институты | 2023-03-31 |
| 1961 | Christoph Herzog | | | |
| 1961 | Hendrik Fenz | | | |
| 1961 | Raoul Motika | | Һамбург үнивирситите | |
| 1961 | Sultan Tulu | | | |
| 1962 | Christopher Kubaseck | | | |
| 1962 | Matthias Käppler | | | |
| 1962-06-30 | Maurus Reinkowski | | Базел университеты Фрайбург университеты Мүнхен университеты | |
| 1963 | Gottfried Hagen | | | |
| 1963 | Tatjana Paić-Vukić | | | |
| 1963 | Ekkehard Ellinger | | | |
| 1964 | Abdurishid Yakup | | | |
| 1964-04-20 | Necati Demir | | | |
| 1964-12-17 | Naryman Seytyagyayev | Таврия милли университеты | Crimean State Engineering Pedagogical University Таврия милли университеты Львов милли университеты A. Krymsky Institute of Oriental Studies | |
| 1965 | Gabriel Pirický | | | |
| 1965-01-27 | Klára Sándor | | | |
| 1966 | Кылычев, Акылбек Мукаевич | | | |
| 1967 | Tatjana Katić | | | |
| 1967-10-18 | Mieste Hotopp-Riecke | | | |
| 1967-12-28 1967 | Michael Reinhard Heß | | Берлинның Ирекле үнивирситите | |
| 1968 | Petr Štěpánek | | | |
| 1968-06-19 | Sándor F. Kovács | Казакъстан милли университеты Дебрецен университеты | | |
| 1969 | Oh Eun-kyung | | | |
| 1970 | Patrick Bartsch | | | |
| 1970-02-09 | Gegham Manukyan | Ереван дәүләт университеты ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ | Әрмәнстан парламенты | |
| 1971-01-03 | Agnieszka Ayşen Kaim | Варшау үнивирситите | | |
| 1971-05-05 | İhsan Safi | Istanbul University Faculty of Letters | | |
| 1971-05-27 | Yavuz Köse | | | |
| 1972 | Stanisław Guliński | Ягелло университеты | Ministry of Foreign Affairs of Poland | |
| 1972 | Qudratulla Omonov | | | |
| 1972-05-28 | Balázs Sudár | ELTE Faculty of Humanities Teleki Blanka Gymnasium | | |
| 1973 | Marinos Sarēgiannēs | | | |
| 1974 | Marc Aymes | Institut national des langues et civilisations orientales Экс-Марсел университеты Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе | Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе Милли фәнни тикшеренүләр үзәге | |
| 1975 | Katy Abraham | | | |
| 1975 | Petra Prahlová | | | |
| 1975 | Tülay Çulha | | | |
| 1975-08-01 | Julian Rentzsch | | | |
| 1975-08-12 1975 | Tomasz Majtczak | Faculty of Philology of the Jagiellonian University Ягелло университеты | Ягелло университеты | |
| 1976 | Élise Massicard | Сәяси тикшеренүләр институты Берлинның Ирекле үнивирситите Institut national des langues et civilisations orientales | Милли фәнни тикшеренүләр үзәге | |
| 1977 | Aleksandr Anatolʹevič Sotničenko | | | |
| 1977-03-01 | Сергей Владимирович Сорокин | Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университеты | Kyiv National Linguistic University | |
| 1977-03-22 | Մելինե Անումյան | ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ | | |
| 1979-02-24 | Gergely Csiky | Будапешт университеты | Institute for Musicology | |
| 1979-10-24 | Erika Hancz | | | |
| 1980 | Emmanuel Szurek | Institut national des langues et civilisations orientales Югары нормаль мәктәп Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе | | |
| 1980 | Michał Németh | Ягелло университеты | Ягелло университеты | |
| 1980-07-24 | Кульчинський Олесь Богданович | Institute of Philology Taras Shevchenko National University of Kyiv Истанбул университеты | | |
| 1981 | Adrian Gheorghe | | | |
| 1981 | Amela Jordamović | University of Sarajevo | Radio BIR | |
| 1981 | Irena Kolaj Ristanović | | | |
| 1982 | Karol Bieniek | | | |
| 1982 | Alp Yenen | | | |
| 1983 | Rita Akritidisová | | | |
| 1983 | Darima Dambinimajevna Doržijeva | | | |
| 1983 | Oksana Oleksandrìvna Tyščenko-Monastyrs‘ka | | | |
| 1984 | Michail Michajlovič Jakušev | | | |
| 1984-03-09 | Andrei Kubatin | | | 2020-10-29 |
| 1984-11-27 | Marie Bossaert | Югары нормаль мәктәп Югары тикшеренүләр гамәли мәктәбе | French School of Rome | |
| 1990-05-15 | Mkhitar Hayrapetyan | Լևոն Արիսյանի անվան թիվ 127 ավագ դպրոց Ереван дәүләт университеты | | |
| 1991-01-01 | Vagharshak Hakobyan | ԵՊՀ արևելագիտության ֆակուլտետ Institute of Oriental Studies of Armenia | | |
| 20th century | Irena Tatarzyńska | Варшау үнивирситите | Варшау үнивирситите Пүлшә фәннәр академиясе Ministry of Foreign Affairs of Poland | |
| | Jamal al-Din al-Turki | | | |
| | Ибн Мұқанна | | | |
| | Бектемирова, Айнагүл Кашкарбаевна | | | |
| | Асанов, Темиркул Ишекеевич | | | |
| | Oljobay Karatayev | | | |
| | Мамбаева, Салтанат | | | |
| | Гаврилов Михаил Филипович | | | |
| | Tiran Lokmagyozyan | | Agos | |
| | Karin Schweißgut | | | |
| | Christoph Herzog | Фрайбург университеты | University of Bamberg | |
| | Hülya Çelik | | Вена университеты | |
| | Erich Prokosch | | | |
| | Gökhan Şilfeler | | | |
| | Hakan T. Karateke | | | |
| | Dilek Sarmis | Югары иҗтимагый фәннәр мәктәбе Institut français d'études anatoliennes | Страсбур үнивирситите | |
| | Rufat Sattarov | | | |
| | Ablet Semet | | | |
| | Sebastian Cwiklinski | | | |
| | Hakan Aydemir | | | |
| | Cevat Kara | | | |
| | Aysima Mirsultan | | | |
| | Luca Berardi | | | |
| | Zsombor Rajkai | | | |
| | Nicholas L. Danforth | | | |
| | Allahshukur Gurbanov | | | |
| | Aslı Göksel | | | |