# Иң зур империяләр исемлеге
## Исемлек

Коры җирнең гомуми мәйданы 148.939.063,133 км²..
Тарихи периодлар:
* Борынгы заман — 476 елга кадәр (Көнбатыш Рим империясе таркалу)
* Урта гасырлар — 477 елдан — 1453 елга кадәр (Истанбулның алынуы)
* Яңа заман — 1454 елдан — 1945 елга кадәр (Икенче бөтендөнья сугышы бетү)
| Урын | № п/п | Исеме | млн км² | Империя экспансиясе | Чәчәк аткан чоры. | Кызыклы фактлар |
| 1 | 0 | Британия империясе | 33,67 | | 1922 | Британия империясе кешелек тарихындагы иң зур империя булып санала. |
| 2 | 1 | Монгол империясе | 33,0 | | 1270—1368 | 1206 елда Чынгызхан нигезләгән дәүләт, үз эченә Япон диңгезеннән алып Дунайга кадәр һәм Бөек Новгородтан алып Камбоджага кадәрге территорияләрне ала. |
| 3 | 2 | Русия империясе | 24.195 | | 1867 | Ауропада, Азияда, Америкада үз биләмәләре була. |
| 4 | 3 | Советлар Берлеге | 22.4 | | 1945 — 1991 | |
| 5 | 4 | Испания империясе | 20,0 | | 1790 | Португалия империясе белән берлектә мәйданы буенча 4нче урында торган империя. |
| 6 | 5 | Рус Патшалыгы | 19.0 | | 1721 | Явыз Иван патша титулы алгач нигезләнә. |
| 7 | 6 | Цин Династиясе | 14,7 | | 1790 | Кытайның актык династиясе. |
| 8 | 7 | Юань Династиясе | 14,0 | | 1310 | 1351-68 елларда таркала. |
| 9 | 8 | Өмәйяд хәлифлеге | 13,0 | | 720—750 | |
| 10 | 9 | Француз колонияль империясе | 13 | | 1938 | |
| 11 | 10 | Аббасидлар хәлифлеге | 11,1 | | 750 | Төрекләр басымы астында таркала. |
| 12 | 11 | Португалия колониаль империясе | 10,4 | | 1815 | 1975 елга кадәр сузылган империя. |
| 13 | 12 | Америка колониаль империясе | 9,8 | | 1899 | |
| 14 | 13 | Бразилия империясе | 8,5 | | 1880 | 1889 едан республика статусына күчә. |
| 15 | 14 | Ахеменидлар империясе | 8,0 | | -480 б.э.к. | Әрмән – фарсы имериясе. |
| 16—17 | 15 | Сасанидлар империясе | 7,4 | | 620 | |
| 16—17 | 16 | Япон империясе | 7,4 | | 1942 | |
| 18 | 17 | Гарап хәлифлеге | 6,7 | | 661 | |
| 19—21 | 18 | Рим империясе | 6,5 | | 117 | |
| 19—21 | 19 | Хань Династиясе | 6,5 | | 100 | Кытайдагы иң озын гомерле империя. |
| 19—21 | 20 | Мин империясе | 6,5 | | 1450 | Актык кытайлар идарә иткән династия. |
| 22—23 | 21 | Төрки каһанлыгы | 6,0 | | 557 | 603 елга кадәр яши. |
| 22—23 | 22 | Алтын Урда | 6,0 | | 1310 | Икенче исеме- Җүчи Олысы |
| 24 | 23 | Уйгыр каһанлыгы | 5,5 | | 800 | |
| 25 | 24 | Тан династиясе | 5,4 | | 715 | |
| 26 | 25 | Борынгы Македония | 5,2 | | -323 б.э.к. | Александр македонский идарә иткән чор. |
| 27 | 26 | Госманлы империясе | 5,2 | | 1683, 1829—1850 | |
| 28 | 27 | Фатимидлар хәлифлеге | 5,1 | | 969 | |
| 29—30 | 28 | Маурьелар империясе | 5,0 | | -250 б.э.к. | |
| 29—30 | 29 | Постимпериаль Монголия | 5,0 | | 1550 | |
| 29 — 30 | 30 | Беренче Мексика империясе | 4,9 | | 1822 | XIX гасырда төзелгән империя. |
| 31 | 31 | Синь династиясе | 4,7 | | 10 |
| 32—35 | 32 | Тибет империясе | 4,6 | | 800 | Урта гасырлар империясе. |
| 32—35 | 33 | Пала | 4,6 | | 850 | Бүгенге Бенгалияда урнашкан империя. |
| 32—35 | 34 | Тамерлан державасы | 4,6 | | 1405 | Икенче исеме- Аксак Тимер империясе. |
| 32—35 | 35 | Бөек Моголлар империясе | 4,6 | | 1690 | Төркиләр идарә иткән Индия иле. |
| 36 | 36 | Хуннар державасы | 4,03 | | -176 б.э.к. | |
| 37—42 | 37 | Һуннар империясе | 4,0 | | 441 | Аттила идарәсе астындагы империя. |
| 37—42 | 38 | Эфталитлар дәүләте | 4,0 | | 490 | |
| 37—42 | 39 | Көнчыгыш төрек каһанлыгы | 4,0 | | 624 | |
| 37—42 | 40 | Афшаридлар империясе | 4,0 | | 1747 | |
| 37—42 | 41 | Көнбатыш төрек каһанлыгы | 4,0 | | 630 | |
| 37—42 | 42 | Җуҗан каһанлыгы | 4,0 | | 405 | |
| 43—44 | 43 | Селевкидлар империясе | 3,9 | (территория сары төс белән күрсәтелгән) | -301 б.э.к. | |
| 43—44 | 44 | Сәлҗуклар | 3,9 | | 1080 | |
| 45—46 | 45 | Италия колониаль империясе | 3,8 | | 1940 | Италия 1946 елга кадәр империя булып тора. |
| 45—46 | 46 | Кушан патшалыгы | 3,8 | | 200 | |
| 47 | 47 | Хулагуидлар дәүләте | 3,75 | | 1310 | Бүгенге Иранда урнашкан дәүләт. |
| 48 | 48 | Нидерландлар колониаль империясе | 3,7 | | 1940 | 1945 елга кадәр яши. |
| 49—51 | 49 | Чола | 3,6 | | 1050 | |
| 49—51 | 50 | Хәрәзм дәүләте | 3,6 | | 1218 | |
| 49—51 | 51 | Өченче рейх | 3,6 | | 1942 | Гитлер җитәкләгән Германия. |
| 52—60 | 52 | Гупта империясе | 3,5 | | 400 | |
| 52—60 | 53 | Чагатай олысы | 3,5 | | 1310—1350 | Олысны 1370 елда Тамерлан юкка чыгара. |
| 52—60 | 54 | Сефевидлар дәүләте | 3,5 | | 1512 | |
| 52—60 | 55 | Герман колониаль империясе | 3,5 | | 1914 | |
| 52—60 | 56 | Цзинь (265—420) | 3,5 | | 300 | |
| 52—60 | 57 | Шейбанидлар | 3,5 | | 1510 | Бохара ханлыгы. |
| 52—60 | 58 | Византия империясе | 3,5 | | 555 | Әрмән- грек дәүләте. |
| 52—60 | 59 | Сун империясе | 3,5 | | 1100 | |
| 61—62 | 61 | Газневид дәүләте | 3,4 | | 1029 | Төрки дәүләт булып торган. |
| 61—62 | 62 | Беренче француз колониаль империясе | 3,4 | | 1670 | |
| 63 | 63 | Әлморавидлар | 3,3 | | 1147 | |
| 64—65 | 64 | Династия Туглак | 3,2 | | 1320 | Һиндстандагы ислам дәүләте. |
| 64—65 | 65 | Гурид дәүләте | 3,2 | | 1200 | |
| 66 | 66 | Династия Суй | 3,1 | | 610 | |
| 67—72 | 67 | Хәзәр каһанлыгы | 3,0 | | 850 | |
| 66—72 | 68 | Кальмар униясе | 3,0 | | 1397 | Дат униясе. |
| 66—72 | 69 | Караханид ханлыгы | 3,0 | | 1025 | 1402 еда таркала. |
| 66—72 | 70 | Династия Каджар | 3,0 | | 1796 | |
| 66—72 | 71 | Дат корольлеге | 3,0 | | 1800 | |
| 66-72 | 72 | Мәскәү кенәзлеге | 3.0 | | 1547 | |
| 73 | 73 | Саманидлар | 2,85 | | 928 | |
| 74—79 | 74 | Мидия империясе | 2,8 | | -585 б.э.к. | Әссүрия. |
| 74—79 | 75 | Цинь династиясе | 2,8 | | -206 б.э.к. | |
| 73—79 | 76 | Аршакидлар Династиясе | 2,8 | | 1 | Борынгы Парфия династиясе. |
| 73—79 | 77 | Цзинь (265—420) | 2,8 | (территория сары белән күрсәтелгән) | 347 | |
| 73—79 | 78 | Лю Сун | 2,8 | | 420 | |
| 73—79 | 79 | Көнчыгыш Рим Империясе | 2,8 | | 450 | |
| 80—82 | 80 | Khilji dynasty | 2,7 | | 1312—1320 | Моны да карагыз: en:Khilji dynasty |
| 80—82 | 81 | Әйүбидлар Династиясе | 2,7 | | 1190 |
| 80—82 | 82 | Маджапахит Империясе | 2,7 | Файл:Маджапахит.jpg | 1389 | |
| 83 | 83 | Ляо Династиясе | 2,6 | | 947 | Кытай династиясе. |
| 84—90 | 84 | Һинд-грек патшалыгы | 2,5 | | -150 б.э.к. |
| 84—90 | 85 | Грек-бактрий патшалыгы | 2,5 | | -184 б.э.к. | |
| 84—90 | 86 | Чжао | 2,5 | | 329 | Кытайлылар дәүләте. |
| 84—90 | 87 | Маратхлар иле | 2,5 | | 1760 | |
| 84—90 | 88 | Бельгия колониаль империясе | 2,5 | | 1914 | |
| 84—90 | 89 | Каракытай ханлыгы | 2,5 | | 1210 | 1218 едан Монол Империясендә. |
| 84—90 | 90 | Казакъ ханлыгы | 2,5 | | 1511 | 1868 едан Русия империясендә. |
| 91—92 | 91 | Цзинь (1115—1234) династиясе (1115—1234) | 2,3 | (территория канәфер белән күрсәтелгән) | 1126 | |
| 91—92 | 92 | Көньяк Ци | 2,3 | | 502 | |
| 93—96 | 93 | Көньяк Сун | 2,1 | (территория куе кызыл белән күрсәтелгән) | 1100 | |
| 93—96 | 94 | Мәмлүк солтанлыгы | 2,1 | | 1300 | |
| 93—95 | 95 | Мәмлүк солтанлыгы | 2,1 | | 1400 | |
| 93—96 | 96 | Беренче француз империясе | 2,1 | | 1813 | Наполеона Бонапарт чоры. |
| 97—106 | 97 | Вэй | 2,0 | (территория канәфер белән күрсәтелгән) | 263 | |
| 97—106 | 98 | Төньяк Хань | 2,0 | | 316 | |
| 97—106 | 99 | Цинь | 2,0 | | 376 | |
| 97—106 | 100 | Көнбатыш Рим империясе | 2,0 | | 395 | |
| 97—106 | 101 | Төньяк Вэй | 2,0 | | 450 | |
| 97—106 | 102 | Саффаридлар | 2,0 | | 900 | |
| 97—106 | 103 | Альмохадлар | 2,0 | | 1200 | |
| 97—106 | 104 | Сатавахана | 2,0 | | 90 | |
| 97—106 | 105 | Раятарангини | 2,0 | | 750 | |
| 97—106 | 106 | Инклар империясе | 2,0 | Файл:Inca-expansion2-ru.png | 1527 | |
| 107—108 | 107 | Гурджара-Пратихара | 1,8 | | 860 | |
| 107—108 | 108 | Себер ханлыгы | 1,8 | | 1520 | Төрки феодаль ханлыгы. |
| 109 | 109 | Раштракутлар | 1,7 | | 805 | |
| 110—111 | 110 | Буидлар | 1,6 | | 980 | |
| 110—111 | 111 | Дәһли солтанаты | 1,6 | | 1228 | |
| 112—119 | 112 | Һинд-парфян патшалыгы | 1,5 | | 50 | |
| 112—119 | 113 | У патшалыгы | 1,5 | (территория яшел белән күрсәтелгән) | 221 |
| 112—119 | 114 | Төньяк Чжоу | 1,5 | | 577 | |
| 112—119 | 115 | Нанда династиясе | 1,5 | | -350—321 б.э.к. | Магадха патшалыгы дәвамчысы. |
| 112—119 | 116 | Һинд-скиф патшалыгы | 1,5 | | -100 б.э.к. | |
| 112—119 | 117 | Тулунидлар | 1,5 | | 900 | Хәлифәттән бәйсез беренче мисыр династиясе. |
| 112—119 | 118 | Идрисидлар | 1,5 | | 828 | |
| 112—119 | 119 | Сури династиясе | 1,5 | | 1545 | Моны да карагыз: en:Suri dynasty |
| 120—121 | 120 | Әссүрия | 1,4 | | -670 б.э.к. | Дөнья тарихындагы иң беренче империя. |
| 120—121 | 121 | Сонгай империясе | 1,4 | | 1500 | |
| 122—123 | 122 | Византия империясе (Македония династиясе) | 1,35 | | 1025 | |
| 122—123 | 123 | Харша | 1,35 | | 625—648 | Феодал дәүләт. |
| 124—128 | 124 | Киев Русе | 1.3 | | 1054 | |
| 124—128 | 125 | Лян династиясе | 1,3 | | 502—549 | |
| 124—128 | 126 | Көнбатыш Вэй | 1,3 | | 557 | |
| 124—128 | 127 | Соң Лян (907—923) | 1,3 | | 923 | |
| 124—128 | 128 | Соң Тан | 1,3 | | 923 | |
| 129 | 129 | Мали империясе | 1,29 | | 1312 | 13-15 гасырларда Африкада урнашкан империя. |
| 130—132 | 130 | Шан династиясе | 1,25 | | -1122 б.э.к. | |
| 130—132 | 131 | Көнбатыш Чжоу | 1,25 | | -1122 б.э.к. | |
| 130—132 | 132 | Аксум патшалыгы | 1,25 | | 350 | |
| 133—137 | 133 | Бөек Карл Империясе | 1,2 | | 814 | Франклар дәүләте. |
| 133—137 | 134 | Речь Посполитая | 1,2 | | 1650 | |
| 133—137 | 135 | Шривиджая | 1,2 | | 1200 | Борынгы Малайзия патшалыгы. |
| 133—137 | 136 | Шунга империясе | 1,2 | | -150 б.э.к. | |
| 133—137 | 137 | Куш патшалыгы | 1,2 | (-400 б.э.к.) | -700 б.э.к. | |
| 138 | 138 | Раттанакосин | 1,12 | | 1782 | Бүгенге Таиланд. |
| 139—141 | 139 | Чалукья | 1,1 | | 636 | |
| 139—141 | 140 | Швеция | 1,1 | | 1658 | |
| 139—141 | 141 | Дәһли солтанаты | 1,1 | (уңда) | 1517 | |
| 142—154 | 142 | Борынгы Мисыр | 1,0 | | -1450 б.э.к. | |
| 142—154 | 143 | Яңа патшалык | 1,0 | | -1300 б.э.к. | Яңа Мисыр патшалыгы. |
| 142—154 | 144 | Эллиннар Мисыры | 1,0 | (территория зәңгәр белән күрсәтелгән) | -301 б.э.к. | |
| 142—154 | 145 | Көнчыгыш Вэй | 1,0 | | 550 | |
| 142—154 | 146 | Ци | 1,0 | | 550 | |
| 142—154 | 147 | Таһиридлар | 1,0 | | 800 | |
| 142—154 | 148 | Kalachuri | 1,0 | | 1050 | Тулырак: en:Kalachuri |
| 142—154 | 149 | Изге Рим империясе | 1,0 | | 1050 | |
| 142—154 | 150 | Си Ся | 1,0 | (территория кызыл белән күрсәтелгән) | 1100 | Си Ся вә Тангутское патшалыгы . |
| 142—154 | 151 | Чалукья империясе | 1,0 | | 1121 | Тулырак: en:Western Chalukya Empire |
| 142—154 | 152 | Камбуджадеша | 1,0 | | 1290 | |
| 142—154 | 153 | Авар каһанлыгы | 1,0 | (территория кызыл белән күрсәтелгән) | 600 | |
| 142—154 | 154 | Канем-Борно | 1,0 | | 1200 | Африка иле. |
| 155—156 | 155 | Калинга | 0,9 | | -10 до н. э. | |
| 155—156 | 156 | Конбаун | 0,9 | | 1800 | Илнең башкаласы берничә тапкыр филләр ярдәмендә урыныннан күчерелгән. |
| 157—158 | 157 | Идел буе Болгарстаны | 0,9 | | 1100 | |
| 157—158 | 158 | Бөек Литва кенәзлеге | 0,9 | Файл:Duchies of Mamai.jpg | 1430 | |
| 159-166 | 159 | Бөек Әрмән иле | 0,8 | | -83 б.э.к. | |
| 159—166 | 160 | Аккад | 0,8 | (территория яшел белән күрсәтелгән) | -2250 б.э.к. | |
| 159—166 | 161 | Соң Цзинь (936—947) | 0,8 | | 936 | |
| 159—166 | 162 | Империя Гана | 0,8 | | 1067 | |
| 159—166 | 163 | Паган | 0,8 | | 1200 | |
| 159—166 | 164 | Көнбатыш Кшатраплар | 0,8 | | 100 | |
| 159—166 | 165 | Химьяр | 0,8 | | 400 | Химьяр |
| 159—166 | 166 | Бохай | 0,8 | | 830 | |
| 167—174 | 166 | Казан ханлыгы | 0,7 | | 1540 | Идел буе татар дәүләте. |
| 167—174 | 167 | Меровинглар | 0,7 | | 558 | |
| 167—174 | 168 | Беренче Болгар патшалыгы | 0,7 | | 900 | |
| 167—174 | 169 | Шу патшалыгы | 0,7 | (территория канәфер белән күрсәтелгән) | 221 | |
| 167—174 | 170 | Ядавлар | 0,7 | | 1250 | |
| 167—174 | 171 | Парамара | 0,7 | | 1050 | Тулырак: en:Paramara) |
| 167—174 | 172 | Дали | 0,7 | (территория шәмәхә белән күрсәтелгән) | 1200 | |
| 167—174 | 173 | Виджаянагар империясе | 0,7 | | 1529 | |
| 167—174 | 174 | Наньчжао | 0,7 | | 830 | |
| 175 | 175 | Австро-Венгрия | 0,67 | | 1913 | |
| 176—178 | 176 | Борынгы Мисыр | 0,65 | | -1650 б.э.к. | |
| 176—178 | 177 | Соң Борынгы Мисыр патшалыгы | 0,65 | | -550 б.э.к. | |
| 176—178 | 178 | Вакатака Династиясе | 0,65 | | 450 | См. также: en:Vakataka dynasty |
| 179—184 | 179 | Вестготлао | 0,6 | Файл:Visigoth Kingdom 2.gif | 580 | |
| 179—184 | 180 | Кордов хәлифлеге | 0,6 | | 1000 | |
| 179—184 | 181 | Рай Династиясе | 0,6 | | 675 | Тулырак: en:Rai Dynasty |
| 179—184 | 182 | Маукхари Династиясе | 0,6 | | 600 | |
| 179—184 | 183 | Бахмани | 0,6 | | 1470 | |
| 179—184 | 184 | Низам | 0,6 | | 1740 | Тулырак: en:Nizam |
| 185 | 185 | Сикхлар патшалыгы | 0,56 | | 1845 | |
| 186—195 | 186 | Урта Борынгы Мисыр патшалыгы | 0,5 | | -1850 б.э.к. | |
| 186—195 | 187 | Лидия | 0,5 | | -585 б.э.к. | |
| 186—195 | 188 | Вавилон | 0,5 | | -562 б.э.к. | |
| 186—195 | 189 | Кошала | 0,5 | | -543 б.э.к. | |
| 186—195 | 190 | Магадха (Шишунага Династиясе) | 0,5 | | - б.э.к. | |
| 186—195 | 191 | Чу патшалыгы | 0,5 | | -350 б.э.к. | |
| 186—195 | 192 | Пандья | 0,5 | | 1251 | |
| 186—195 | 193 | Соң Хань | 0,5 | | 947 | |
| 186—195 | 194 | Кангүй | 0,5 | | -100 б.э.к. | |
| 186—195 | 195 | Остготлар Корольлеге | 0,5 | | 510 | |
| 196—198 | 196 | Когурү | 0,45 | | 476 | |
| 196—198 | 197 | Ся династиясе | 0,45 | | -1800 б.э.к. | |
| 196—198 | 198 | Яңа Борынгы Мисыр патшалыгы | 0,45 | | -1250-1220 б.э.к. | |
| 199—201 | 199 | Кырым ханлыгы | 0,4 | | 1500 | |
| 199—201 | 200 | Борынгы Мисыр патшалыгы | 0,4 | | -2400 б.э.к. | |
| 199—201 | 201 | Әссүрия | 0,4 | | -1080 б.э.к. | |
| 202 | 202 | Латыйн империясе | 0,35 | | 1204 | |
| 203—206 | 203 | Һинд цивилизациясе | 0,3 | | -1800 б.э.к. | |
| 203—206 | 204 | Митанни | 0,3 | | -1450 б.э.к.. | |
| 203—206 | 205 | Картаҗ | 0,3 | | -220 б.э.к. | |
| 203—206 | 206 | Палеологи (1260—1453) | 0,3 | | 1300 | Тулырак: en:Byzantium under the Palaiologoi |
| 207-209 | 207 | Урарту | 0,25 | | -743 б.э.к. | |
| 207—209 | 208 | Беренче вавилон династиясе | 0,25 | | -1690 б.э.к. | См. также: en:First Babylonian Dynasty |
| 207—209 | 209 | Галич-Волын кенәзлеге | 0,25 | | 1392 | |
| 210 | 210 | Серб патшалыгы | 0,25 | | 1350 | |
| 211 | 211 | Ацтеклар империясе | 0,22 | | 1520 | |
| 212—215 | 212 | Элам | 0,2 | | -1160 б.э.к. | |
| 212—215 | 213 | Исин | 0,2 | | -1130 б.э.к. | |
| 212—215 | 214 | Византия (Аморий династиясе чорында) (820—867) | 0,2 | | 750 | Тулырак: en:Phrygian Dynasty |
| 212—215 | 215 | Гетманщина | 0,2 | Файл:Ukrainian Cossack state Zaporizhian Host 1649 1653.jpg | 1654 | |
| 216—217 | 216 | Әссүрия | 0,15 | | -1730 б.э.к. | |
| 216—217 | 217 | көнчыгыш Чжоу | 0,15 | | -770 б.э.к. | |