yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Либомержице

Либомержице (чех. Liboměřice) — Чехиянең Пардубице крае Хрудим һәм Хрудим районында урнашкан авыл.

# Либомержице
## Географиясе

Мәйданы — 6,488521 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 463 метр биеклектә урнашкан.

# Либомержице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Либомержице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Либомержице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 352 |
| 1880 | 322 |
| 1890 | 350 |
| 1900 | 319 |
| 1910 | 327 |
| 1921 | 317 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 301 |
| 1950 | 232 |
| 1961 | 234 |
| 1970 | 184 |
| 1980 | 153 |
| 1991 | 142 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 127 |
| 2014 | 150 |
| 2016 | 146 |
| 2017 | 150 |
| 2018 | 153 |
| 2019 | 152 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 152 |
| 2021 | 153 |
| 2021 | 166 |
| 2022 | 157 |
| 2023 | 169 |
| 2024 | 171 |
# Карагөз (Искилип)

Карагөз (төр. Karagöz) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Искилип илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# NGC 6932

NGC 6932 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6932
## Тарихы

Әлеге галактика 1835 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (9189) Holderlin

(9189) Holderlin (лат. Holderlin) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9189) Holderlin
## Тарихы

1991 елның 10 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RH41» саналган.
# GSC3201-2611

GSC3201-2611 — Кәлтә йолдызлыгында урнашкан A2 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,5 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# RNLS

RNLS (ингл. ) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# MYOZ2

MYOZ2 (ингл. Myozenin 2) — кешенең 4-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Көньяк Хальмер-Яха

Көньяк Хальмер-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Се-Яха (Зеленая) елгасының сул ярыннан 60 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 50 км.

# Көньяк Хальмер-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300312115300045260
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115304526
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Дусано (Белуно)

Дусано — Италиянең Венеция төбәге Санта-Джустина өязендә урнашкан торак пункт.

# Дусано (Белуно)
## Географиясе

Дусано Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Дусано (Белуно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сартано (Козенца)

Сартано — Италиянең Калабрия төбәге Торано-Кастелло өязендә урнашкан торак пункт.

# Сартано (Козенца)
## Географиясе

Сартано Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сартано (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 6042

NGC 6042 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6042
## Тарихы

Әлеге галактика 1870 елда Франция астрономы Edouard Stephan тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Аралбай

Аралбай — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453322, ГАТОБК коды — 80238810002.

# Аралбай
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 109 кешенең яшәве мәгълүм.
# Мертешть

Мертешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Аврам-Янку (коммуна, Алба) коммунасына карый.

# Мертешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# NGC 6004

NGC 6004 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6004
## Тарихы

Әлеге галактика 1879 елда Франция астрономы Edouard Stephan тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# C2orf69

C2orf69 (ингл. Chromosome 2 open reading frame 69) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Куянкай

Куянкай — татар балалар уены.

# Куянкай
## Уйнау тәртибе
### I вариант

Балалар бер түгәрәк булып, кулга-кул тотынып, түбәндәге җырны җырлап әйләнәләр. Уртада бер бала куян булып тора. Җырлаучылар һәр җырда әйтелгән хәрәкәтне куянга ясап күрсәтәләр. Куян да кушканнарын аларча эшләп күрсәтә.
Бу җырны матур гына бер көйгә җырлап уйныйлар.
Җырлары:
Куянкай, киртә буйлап,
Сорыкай, киртә буйлап.
Тып-тып килә киртә буйлап,
Менә шулай киртә буйлап.
Куянкай, чәчәкләр өз,
Сорыкай, чәчәкләр өз!
Менә шулай чәчәкләр өз,
Менә шулай чәчәкләр өз.
Куянкай, ыргып уйна,
Сорыкай, ыргып уйна,
Менә шулай ыргып уйна,
Менә шулай ыргып уйна.
Куянкай, кулларың чап,
Сорыкай, кулларың чап,
Менә шулай кулларың чап,
Менә шулай кулларың чап.
Куянкай, бер биеп ал,
Сорыкай, бер биеп ал,
Менә шулай бер биеп ал,
Менә шулай бер биеп ал!
Куянкай, юлдашың тап,
Сорыкай, юлдашың тап,
Менә шулай юлдашың тап,
Менә шулай юлдашың тап.
Куян соңгы җырда үз урынына түгәрәктәге бер баланы юлдашы итеп чыгара да җыр-уен тагын дәвам итә.

# Куянкай
## Уйнау тәртибе
### II вариант

Балалар кул тотынышып түгәрәккә басалар. Түгәрәк уртасына баскан бер бала куян була. Ул бер кулын иягенә куеп моңаеп тора. Түгәрәктәгеләр җырлый-җырлый әйләнәләр:
Ак куянга ни булган,
Әллә инде авырган?
Иптәшен дә табалмый,
Урыннан да торалмый,
Куян, куян, син сикер,
Иптәшең табып китер!
Куян биленә таянып сикерә башлый. Аннан бер иптәшен уртага алып әйләнәләр дә, чакырылган бала куян булып кала. Уен яңадан башлана.
# Бжезе (Опатовский повяты)

Бжезе — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Опатув гминасында урнашкан авыл.

# Бжезе (Опатовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Амате Амарильо (Чилапа де Алварез)

Амате Амарильо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Чилапа-де-Альварес муниципалитеты составына керә.

# Амате Амарильо (Чилапа де Алварез)
## Географиясе

Амате Амарильо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Амате Амарильо (Чилапа де Алварез)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Амате Амарильо (Чилапа де Алварез)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Коти Кларк

Коти Кларк (ингл. Coty Clarke, 4 июль 1992(1992-07-04) (32 яшь), Антиок, Теннесси, Америка Кушма Штатлары — , ) — АКШ һөнәри баскетболчысы (һөҗүмче), Пуерто-Рико чемпионы (2016).
# Алексей Животов

Алексей Животов (Алексей Семөн улы Животов, 14 ноябрь 1904(1904-11-14), Казан, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 27 август 1964(1964-08-27) (59 яшь), Санкт-Петербург, РСФСР, СССР) — композитор, дирижер, РСФСРның атказанган сәнгать хезмәткәре (2017).
* 1 2 3 4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr: اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых даных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform, платформаи додаҳои боз, ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы, гом бæрæггæнæнты платформæ — 2011.https://wikidata.org/wiki/Track:Q193563https://wikidata.org/wiki/Track:Q19938912https://wikidata.org/wiki/Track:P268https://wikidata.org/wiki/Track:Q54837
* 1 2 3 4 Deutsche Nationalbibliothek Record #135141478 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.https://wikidata.org/wiki/Track:Q27302https://wikidata.org/wiki/Track:Q36578
# Асаны

Асаны (белар. Асаны) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Асаны
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Старе Бучице

Старе Бучице — Польшаның Люблин воеводалыгы Янув-Подляский гминасында урнашкан авыл.

# Старе Бучице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гүндогду (Гөнен)

Гүндогду (төр. Gündoğdu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөнен илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (6208) Ваката

(6208) Ваката (лат. Wakata) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6208) Ваката
## Тарихы

1988 елның 3 декабрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 XT» саналган.
# Тиргшору-Веки (коммуна)

Тиргшору-Веки — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.

# Тиргшору-Веки (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 48,43 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Стрежнику, Стенчешть, Тиргшору-Веки һәм Заханауа авыллары урнашкан.
# 144 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 144 — Милади тәкъвим буенча II гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 144 — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
* 144 — сан.
# Шырын (Алматы өлкәсе)

Шырын (каз. Шырын) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Шырын (Алматы өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Шыльки

Шыльки (белар. Шылькі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.

# Шыльки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Гали (Баймак районы)

Гали — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453642, ГАТОБК коды — 80206849003.

# Гали (Баймак районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 22 кешенең яшәве мәгълүм.
# Мекрешть (Ребрича, Васлуй)

Мекрешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. Ребрича (коммуна) коммунасына карый.

# Мекрешть (Ребрича, Васлуй)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 207 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Кирилл Новиков

Кирилл Александрович Новиков (1981 елның 14 гыйнвары, Мәскәү, ССРБ) — Россия футболчысы, тренер. Спорт мастеры (1997 елдан). Региональ категорияле футбол судьясы. 2021 елдан Түбән Каманың «Нефтехимик» клубының баш тренеры.

# Кирилл Новиков
## Тормыш юлы

Мәскәүнең «Динамо» клубы сакчысы Александр Новиковның улы. Олимпия резервы балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе Мәскәү «Динамо» тәрбияләнүчесе (тренеры — В. Р. Шалин). 1996 елда Мәскәү җыелмасы өчен чыгыш ясый, 1997—2001 елларда 16 яшькә кадәрге, 18 яшькә кадәрге, 21 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командалары өчен уйный. 18 яшькә, 20 яшькә кадәрге Европа чемпионатларында катнашучы (1999—2001), Бөтендөнья яшүсмерләр уеннары чемпионы (1998). 1997 елдан — «Динамо» дубле уенчысы. 2000—2002 елларда — Россия чемпионатында 26 уен үткәрә, 2001—2002 елларда — Россия яшьләр җыелма командасы уенчысы.
Авыр җәрәхәтләнү сәбәпле (тәре бәйләвечен өзү) футболчы карьерасын тәмамларга мәҗбүр була. 2001 елда Мәскәү дәүләт физик культура академиясен тәмамлый (тренер-укытучы). 2007 елдан — Л. И. Яшин исемендәге Мәскәү «Динамо» ЦПФ тренеры (1997 елгы команда (баш тренер); 1994 елгы команда (баш тренер ярдәмчесе)).
2017 елның 14 июненнән Санкт-Петербургның «Динамо-2» футбол клубының — ул чакта «Динамо» (Санкт-Петербург) футбол клубының икенче командасының (фарм-клубы) баш тренеры булып эшли. Клуб 2016 елгы өченче дивизион футбол клублары арасында Россия беренчелегендә («Төньяк-Көнбатыш» МРО) катнашу өчен яшьләр командасыннан («Динамо»-М) «Динамо-2» буларак үзгәртелгән була (2017/18 сезон нәтиҗәләре буенча команда «Төньяк-Көнбатыш» зонасында 7 нче урынны ала; 2018 елда дубль төп команданы бетерү һәм аның Сочига күчүе белән бәйле рәвештә таратыла).
2019 елның маеннан — «Динамо» яшьләр командасының баш тренеры. 5 октябрьдә Дмитрий Хохлов отставкага киткәннән соң «Динамо»ның баш тренеры вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. 2019 елның 8 ноябрендә сезон ахырына кадәр баш тренер итеп раслана. 2019 елның 20 декабрендә килешү 2021 елның җәенә кадәр озайтыла. 2020 елның 28 сентябрендә, 2020/21 Европа Лигасында тбилисның «Локомотив»ыннан һәм «Химки»дан җиңелүләрдән соң, клубтан китә.
2021 елның 13 гыйнварында Түбән Каманың «Нефтехимик» клубының баш тренеры итеп билгеләнә.
# Tatar ğäiläse

Tatar ğäiläse bar üz sífatları belän Tatar xalqınıñ iñ ğorurlanırlıq närsälärdän berseder.

# Tatar ğäiläse
## Tatar xatınnarı

Tatar xatınnarı ul Tatar xalqınıñ ğädätlären güzäl saqçıları dip äytü dä bik tä döres bulır, Tatar ğäiläneñ matur közgeläre.
    Päräwezdä: Xatın-qızlar sürätläre kürgäzmäse

# Tatar ğäiläse
## Tuğanlıq atamaları

* budun == xalıq
* ıruğ == tu/tuğ == näsel
* üktäy – ıruğ/näsel keşese
* tuğaçı – iñ olı yäştäge üktäy
* qärdäşlek == tuğanlıq
ÄÖ=== Tuğannar ===
* bertuğan – ene/señel, bertuğan apa/abí
* tuğan – ata/ana, ene/señel
* tudıqa – äbi/babay ber bulsa
* tumaça – qart äbi/qart babay ber bulsa
* toraçı – äbi/babaynıñ äbi/babayı ber bulsa
* torın – bala balası
* ana == äni, änkäy, änäy, nänäy
* ata == äti, ätkäy, ätäy, tätäy
* äbi == qart äni, qart änäy
* babay == qart äti, qart ätäy
* yıraq äbi – ana yağı äbi, ana anası
* qart äbi – äbi/babay anası
* qart babay – äbi/babay atası
* apayım – yäşräk bulğan tuğanğa yomşaq itep äytü
* enekäş == tuğanqay – yomşaq itep "ene" äytü
* ügi tuğan – ana yä ki ata arqılı ğına bertuğan bulğan

# Tatar ğäiläse
## Tuğanlıq atamaları
### Tuy arqılı tuğanğanlaşqan

* yäräşü – qıznı kiäwgä birergä ríza belderü
* kilen – ulnıñ yä ki eneneñ xatını
* kiäw – qıznıñ ire
* cizni – qıznıñ yä ki bertuğan apanıñ/señelneñ ire
* käläş – kilen bulası qız
* kilendäş – bertuğan irlärneñ xatınnarı berbersenä
* ciñgä – bertuğan abínıñ xatını
* çoqa – bertuğan apa balası (ulı ğına mı?)
* cigän – bertuğannıñ balası
* qayın igäç – ir öçen xatınıñ iñ olı bertuğan apası
* qayın señel – ir öçen xatınıñ iñ yäş señele
* baldız – ir öçen xatınnıñ señellese
* bacay/baca – ir öçen xatınnıñ señelleseneñ ire, baldıznıñ ire
* qayın ana – ir öçen xatınnıñ anası
* qayın ata – ir öçen xatınnıñ atası
* bianay – xatın öçen ir anası
* biatay – xatın öçen ir atası
* qoda – käläş tuğannarı öçen kiäw bulası keşeneñ tuğannarı
* qodağí – kiäw bulası keşeneñ tuğannarı öçen käläş tuğannarı
* qodaça – ir öçen xatınnıñ bertuğan apası

# Tatar ğäiläse
## Tuğanlıq atamaları
### Başqalar

* söt qärdäşe == imçäktäş tuğan – ber imi imep yaqın bulğan
# XCL1

XCL1 (ингл. X-C motif chemokine ligand 1) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Петра Меде

Петра Мария Меде (7 март 1970 ел, Стокгольм, Швеция) — швед телевидениесе алып баручысы, шоумен һәм комик.
Петра швед Гетеборг шәһәрендә туган. Телевидениеда аның карьерасы 2005 елда башлана. Ул үзенең юмористик шоудагы рольләре белән һәм бик күп телетапшырулар алып баручысы кебек билгеле. Меде швед, инглиз, испан һәм француз телләрендә иркен сөйләшә.
2009 елда швед Евровидениеда — 2009 Мелодифестивальда швед сайлау программасында алып баручы була. Шул ук вакытта ул Швециянең иң яхшы комик хатын-кызы булып сайлана.
Петра Мальмёда узган Евровидение 2013 конкурсында алып баручы була. Өч елдан соң Монс Сельмерлёв белән бергә ул Стокгольмда узган Евровидение 2016 конкурсын алып бара.

# Петра Меде
## Карьерасы
### ТВ-шоу

* Евровидение 2016
* Евровидение 2013
* Maestro (2013)
* Maestro (2011)
* Guldbaggegalan (2011)
* Välkommen åter (2010)
* Petra Mede Show (2010)
* Cirkus Möller (2010)
* Roast på Berns (2009)
* Snillen snackar (2009)
* Мелодифестивален (2009)
* Musikmaskinen (2008)
* Det sociala spelet (2008)
* Morgonsoffan (2008)
* Hjälp! (2008)
* Dubbat (2008)
* Parlamentet (2007-2009)
* Extra! Extra! (2007-2008)
* Stockholm Live (2007)
# HD180626

HD180626 — Кавәс йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,44 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Ульяновка (Самар өлкәсе)

Ульяновка (рус. Ульяновка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан бистә.

# Ульяновка (Самар өлкәсе)
## Сәгать поясы

Ульяновка (Самар өлкәсе) Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Ульяновка (Самар өлкәсе)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (74,6%), руслар (25,4%).
# HD158346

HD158346 — Оҗмах кошында урнашкан A3V(pSi) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,49 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Пороштица (Лебане)

Пороштица (серб. Пороштица ) — Сербиянең Ябланич округы Лебане җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Пороштица (Лебане)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 713 метр биеклектә урнашкан.

# Пороштица (Лебане)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Глаты

Глаты (белар. Глаты) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Расонский районында урнашкан авыл.

# Глаты
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Харь-Яга

Харь-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы БАР/ПЕЧОРА/754/21/212 урнашкан. Елга озынлыгы 162 км.

# Харь-Яга
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050200112103000072764
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103007276
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Валентин Паширов

Валентин Паширов (рус. Валентин Дмитриевич Паширов, 21 август 1924(1924-08-21), Кушнарин, Кушнарин районы — 6 ноябрь 1943(1943-11-06) (19 яшь), Хотив, Киев-Святошин районы, Киев өлкәсе, Украина Совет Социалистик Республикасы, СССР) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
# NGC 6035

NGC 6035 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6035
## Тарихы

Әлеге галактика 1880 елда Франция астрономы Edouard Stephan тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.