yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тау ягы сөйләшләре

Тау ягы сөйләшләре Татарстанның Тау ягында, Чуашстанның көнбатышында (Козловка районында), ягъни Иделнең уңъяк өлешендә таралган урта диалект сөйләшләре. Хәзерге көндә тау ягы сөйләшләре төркеме норлат, тархан, кама тамагы сөйләшләрен эченә ала. Бу өч сөйләшнең һәрберсенең дә аерым сөйләш итеп карарга мөмкинлек бирә торган үзенчәлекләр системасы бар.

# Тау ягы сөйләшләре
## Өйрәнү тарихы

Җ. Вәлиди тарафыннан 20нче елларда ук «тау ягы сөйләше» дигән термин фәнгә кертелгән. Ул Тау ягында таралган сөйләшләрне, территориаль принципка нигезләнеп, уңъяк Зөя, сулъяк Зөя һәм түбән Зөя урынчылыкларын аерып күрсәтә.
Л. Җәләй, H. Б. Борһанова хезмәтләрендә дә тау ягы сөйләше дигән термин кулланыла һәм аның составында өч (кама тамагы, буа-тархан, норлат-кайбыч) урынчылык аерып чыгарыла; подберезье керәшеннәре норлат-кайбыч урынчылыгына кертелә, ә мордва-каратай сөйләше (ул Кама Тамагы районында) турында мәгълүматлар булмый әле.
Соңга таба, татар сөйләшләрен өйрәнү тирәнәя төшкәч, күп кенә мәгълүматлар туплангач, әлеге урынчылыкларның сөйләш итеп каралырга тиешлеге ачыклана һәм Л. T. Мәхмүтова тарафыннан «Тау ягы сөйләшләре төркеме» дигән термин тәкъ-дим ителә.
Тау ягы сөйләшләрен 60 нчы елларда Л. Ш. Арсланов (1966) лингвистик география методы белән өйрәнә, мәкаләләр бастыра, Л. T. Мәхмүтова тәкъдим иткән бүленешне хуплый. Татар теленең Урта Идел һәм Урал төбәге сөйләшләре атласы Л. T. Мәхмүтованың хаклы булуын раслады.
# Хроботи

Хроботи — Польшаның Мазовия воеводалыгы Радзеёвице гминасында урнашкан авыл.

# Хроботи
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гринвилл (Калифорния)

Гринвилл — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Гринвилл (Калифорния)
## Географиясе

Гринвилл халык санын алу урыны мәйданы — 20,701558 км², 20,69867 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1093 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Подпеч-под-Скало

Подпеч-под-Скало — Словениянең Лития (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Подпеч-под-Скало
## Географиясе

Мәйданы — 0,75 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 492,2 метр биеклектә урнашкан.
# Җармыш

Җармыш (каз. Жармыш) — Казакъстанның Маңгыстау өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Җармыш
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Тога (Кастельон)

Тога (исп. Toga) — Испаниянең Кастельон провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Тога (Кастельон)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 13,52 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 291 метр биеклектә урнашкан.
# (6918) Manaslu

(6918) Manaslu (лат. Manaslu) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6918) Manaslu
## Тарихы

1993 елның 20 мартында М. Хирасава, С. Судзуки тарафыннан Нюкаса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FV3» саналган.
# Никита (Делекторский)

Никита (рус. Фёдор Петрович Делекторский, 22 декабрь 1876(1876-12-22), Покров, Покров өязе, Владимир губернасы, Россия империясе — 19 ноябрь 1937(1937-11-19) (60 яшь), Бутово полигоны, Мәскәү өлкәсе, РСФСР, СССР) — праваслау дин эшлеклесе, Бөгелмә (1924-1925), Орехово-Зуево (1926-1927) һәм Түбән Тагил (1927-1928) япискебе.
# Татар Баганалысы

Татар Баганалысы (Татар Багана яки Татар Баганалы кулланылышы да очрый) — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.

# Татар Баганалысы
## Тарихы

Татар баганалысы авылы Чистай районының көньяк – көнчыгышына урнашкан.
Тарихи мәгълүматларга караганда,хәзерге авыл урнашкан урын кеше аяк басмаган урман һәм сазлыклардан торган.Бу урынга иң беренче булып килеп урнашкан кеше – Казан артындагы Балтач авылыннан булган.Бу кеше бик матур челтерәп аккан чишмә янында туктаган һәм шушы урында авыл булыр дип,багана утырткан.Шуннан соң берникадәр вакыт үткәч,әлеге урынга төрле яктан татарлар килеп төпләнә башлый һәм бу авылны баганалы дип атыйлар.
Багана сүзе – гомуми төрки этноним.Борынгыдан килгән,төрки сүзеннән килеп чыккан.Багана утырту элек-электән чикне аңлаткан.Татар һәм Мордва авылларын бер-берсеннән аеру өчен берсен Татар Баганалысы,икенчесен Мордва Баганалысы дип йөртә башлаганнар.Авылның бик борынгы заманнардан килгәнлеген моннан 640 ел элек күмелгән кешенең кабер ташы табылуы да искәртә.Шулай ук Йөзәй елгасының ишелгән ярларыннан төрле зурлыктагы кадаклар кагылган кеше баш сөякләре табылу да авылның Иван Грозный хакимлек иткән чорда ук яшәгәнлеген дәлилли.Әлеге сөякләр чукынырга теләмичә баш күтәргән кешеләрнеке дип фараз ителә.
Авылга нигез салынган көннән бирле күп сулар аккан.Татар Баганалысы авылы да көннән – көн үсә,зурая,халык саны елдан-ел арта.Авыл халкының төп шөгыле-авыл хуҗалыгы тармаклары:игенчелек,терлекчелек һәм һөнәрчелек.
Татар Баганалысы авылы үзенең үсеше һәм халкының көнкүреше буенча урта хәлле авыл була.Революциягә кадәр авылның үсеше бертөрлерәк була.Совет власте урнашкач авыл аша ак чекист гаскәрләре үтә,ләкин авыл халкына тимиләр.Аннары НЭП һәм колхозлашу чоры башлана.Аерым хуҗалык җирләрен кушып,1929 елда беренче колхоз “Вахитов” исемендәге хуҗалык төзелә.
Үз көенчә генә агып яткан тыныч тормыш Бөек Ватан сугышы башлану белән бүленә.257 кеше сугышка китә.Авыл өчен авыр көннәр башлана.Бөтен эш хатын – кызлар һәм балалар кулына кала.Фронттан килгән хәбәрләр аларны тагын да тырышыбрак эшләргә,нуңа йөген ныграк тартырга рухландырып тора.Көн артыннан көн үтә,Бөек Җиңү көне якынлаша.Әмма 165 батыр алган яраларыннан сугыш кырларында ятып кала.
Сугыштан соң колхоз Мордва Баганалысы авылын кушу исәбенә зурая,тормыш әкренләп үз рәтенә төшә.1950-1980 еллар - авылның иң үскән чоры.Тормыш гөрләп чәчәк ата,авыл тагын да зурая,үсә,матурлана.Ләкин 1990 елларда исә башланган үзгәртеп кору җилләре Татар Баганалысы авылын да читләтеп узмый.Җәмгыятьтә барган үзгәрешләргә иярә алмыйча,авылда кризис чоры башлана.

# Татар Баганалысы
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# Лос Лопез, Ла Нория (Куерамаро)

Лос Лопез, Ла Нория — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Куэрамаро муниципалитеты составына керә.

# Лос Лопез, Ла Нория (Куерамаро)
## Географиясе

Лос Лопез, Ла Нория Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лос Лопез, Ла Нория (Куерамаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лос Лопез, Ла Нория (Куерамаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Манчини (Катанцаро)

Манчини — Италиянең Калабрия төбәге Серрастретта өязендә урнашкан торак пункт.

# Манчини (Катанцаро)
## Географиясе

Манчини Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Манчини (Катанцаро)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Заручча (Чачэрский районы)

Заручча (белар. Заручча) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Чачэрский районында урнашкан авыл.

# Заручча (Чачэрский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Заезёже (гмина Кикул)

Заезёже — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Кикул гминаcында урнашкан авыл.

# Заезёже (гмина Кикул)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лош-сюр-Урс

Лош-сюр-Урс (фр. Loches-sur-Ource) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Бар-сюр-Сен кантонына карый.
# Чатмапынар (Чифтелер)

Чатмапынар (төр. Çatmapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Чифтелер илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Моталета (Сондрио)

Моталета — Италиянең Ломбардия төбәге Мадезимо өязендә урнашкан торак пункт.

# Моталета (Сондрио)
## Географиясе

Моталета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Моталета (Сондрио)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бородинские

Бородинские (рус. Бородинские) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.

# Бородинские
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Бородинские
## Сәгать поясы

Бородинские Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Бородинские
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# Дронгув

Дронгув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Твардогура гминасында урнашкан авыл.

# Дронгув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Бородино бәрелеше

Бородино бәрелеше (француз тарихында — Мәскәү-елгасы янындагы сугыш, фр. Bataille de la Moskova) — 1812 елгы Ватан сугышының генерал Михаил Кутузов җитәкчелегендәге Россия империясенең гаскәре һәм француз Наполеон гаскәре арасында иң зур бәрелеше, 1812 елның 7 сентябрендә Бородино авылы янында (Мәскәүдән 125 км арада) узган.
12 сәгатьлек бәрелеш дәвамында Франция гаскәре үзәк һәм сул канатта булган Россия позицияләрен басып ала, ләкин сугыш хәрәкәтләре тәмамланганнан соң, чыгыш позицияләренә чигенә. Рус тарих белемендә Россия гаскәре җиңгән дип санала, ләкин киләсе көндә Кутузов зур югалтулар сәбәпле чигенергә әмер бирә, шуңа күрә Россия гаскәре сугыш мәйданыннан китеп, фактик рәвештә чигенә, димәк җиңелә.
Бер көнлек бәрелешләрнең иң канкойгыч бәрелеше булып санала.

# Бородино бәрелеше
## Сугышның тарихы

24 июнь — Бонапарт җитәкләгән француз гаскәрләре, сугыш игълан итмичә, Неман елгасы аша Россиягә бәреп керә. 1812 елгы Ватан сугышы башлана.
Сугышның башлангыч чорында Михаил Барклай де Толли бөтен Россия гаскәре белән җитәкчелек иткән, берничә җиңелүдән соң, вазифаларын Кутузовка тапшыра.
Александр I Кутузовны яратмавына карамастан каты хәлдә 1812 елда Кутузовны гаскәр башлыгына яңадан билгеләргә мәҗбүр була. Кутузов сак тактиканы сайлап Россия гаскәрен саклый.
Смоленскийдән чигенеп, Кутузов, Александр I таләбе аркасында, төп бәрелешкә чыгарга мәҗбүр була. Россия һәм Наполеон гаскәрләре арасында хәлиткеч бәрелеш Мәскәү алдында уза. Бородино авылы янында ике гаскәр, төп көчләрен туплап, тарихта иң канкойгыч бер көнлек бәрелешкә керә.

# Бородино бәрелеше
## Сугышның тарихы
### Шевардин редуты өчен бәрелеш

Төп сугыш алдыннан 5 сентябрьдә Шевардин редуты өчен бәрелеш уза, француз һөҗүмен кире кайтаруга карамастан, Кутузов Горчаков җитәкчелегендәге көчләргә редуттан китәргә һәм төп көчләргә кушылырга әмер бирә.
7 сентябрь — Мәшһүр Бородино сугышы башлана.

# Бородино бәрелеше
## Сугышның тарихы
### Бәрелешнең тарихы

Бәрелешнең төп вакыйгалары.
Билгеләр: † — һәлак булу, / — әсирлек, % — яралану

# Бородино бәрелеше
## Сугышның тарихы
### 1812 елгы рус-француз сугышында татарлар

Бәрелештә татар-башкорт атлы гаскәре актив катнаша, күрсәтелгән батырлыгы өчен сугыштан соң Мәскәүдә Татар урамында Тарихи мәчет төзелә.
# Грэбень (Жыткавицкий районы)

Грэбень (белар. Грэбень) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.

# Грэбень (Жыткавицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Хаунольдштайн

Хаунольдштайн — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Санкт-Пёльтен округы составына керә.

# Хаунольдштайн
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 250 метр биеклектә урнашкан. Дункельштайнервальд, Хафнербах, Маркерсдорф-Хайндорф, Хюрм һәм Лосдорф коммуналары белән чиктәш.
# Петрештий-де-Сус

Петрештий-де-Сус — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Петрештий-де-Жос (коммуна) коммунасына карый.

# Петрештий-де-Сус
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 605 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Трайково

Трайково — Болгариянең Монтана өлкәсендә урнашкан авыл. Лом җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Трайково
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 150 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Рибейра-Брава

Рибейра-Брава (порт. Ribeira Brava) — Португалиядә урнашкан шәһәр, Мадейра округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

# Рибейра-Брава
## Тарихы

Шәһәр 1914 елда нигезләнгән.

# Рибейра-Брава
## Географиясе

Мәйданы — 65 км², 65,45 ± 0,009999999999991 км². Муниципалитет составына Табуа, Кампанариу, Рибейра-Брава (район) һәм Серра-де-Агуа фрегезияләре керә.
# (9467) 1998 KQ47

(9467) 1998 KQ47 (лат. 1998 KQ47) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9467) 1998 KQ47
## Тарихы

1998 елның 22 маенда LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KQ47» саналган.
# (7652) 1991 RL5

(7652) 1991 RL5 (лат. 1991 RL5) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7652) 1991 RL5
## Тарихы

1991 елның 13 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RL5» саналган.
# Арнбрукк

Арнбрукк — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Арнбрукк
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Арнбрукк
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 37,87 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 581 метр биеклектә урнашкан.
# Караул (Даровской районы)

Караул (рус. Караул) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.

# Караул (Даровской районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Караул (Даровской районы)
## Сәгать поясы

Караул (Даровской районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Караул (Даровской районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# Симиюс (Кальяри)

Симиюс — Италиянең Сарденья төбәге Вилласимиус өязендә урнашкан торак пункт.

# Симиюс (Кальяри)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бломеше-Вильднис

Бломеше-Вильднис (алман. Blomesche Wildnis) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Бломеше-Вильднис
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,92 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 метр биеклектә урнашкан.
# Катарина (Техас)

Катарина — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Катарина (Техас)
## Географиясе

Катарина халык санын алу урыны мәйданы — 9,794352 км², 9,794351 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 168 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Ульрихскирхен-Шлайнбах

Ульрихскирхен-Шлайнбах — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Мистельбах округы составына керә.

# Ульрихскирхен-Шлайнбах
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 192 метр биеклектә урнашкан. Кройталь, Хохлайтен, Волькерсдорф-им-Вайнфиртель һәм Хармансдорф (Түбән Австрия) коммуналары белән чиктәш.
# Уньша

Уньша — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лозьва елгасының уң ярыннан 281 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.

# Уньша
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010502512111200009243
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200924
* Бассейн коды — 14.01.05.025
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Дамла (Арач)

Дамла (төр. Damla) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Арач илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Помая (Пиза)

Помая — Италиянең Тоскана төбәге Санта-Луче өязендә урнашкан торак пункт.

# Помая (Пиза)
## Географиясе

Помая Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Помая (Пиза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шеффилд-Лейк (Огайо)

Шеффилд-Лейк — Америка Кушма Штатларының Огайо штатында урнашкан шәһәр.

# Шеффилд-Лейк (Огайо)
## Тарихы

Шеффилд-Лейк шәһәре елда нигезләнгән.

# Шеффилд-Лейк (Огайо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 6,414367 км², 6,414379 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 183 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Ветерсфилд (Нью-Йорк)

Ветерсфилд — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Ветерсфилд (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Ветерсфилд (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 36,12 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 570 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бжезьниця-Бихавска

һәм
Бжезьниця-Бихавска — Польшаның Люблин воеводалыгы Недзвяда гминаcында урнашкан авыл.

# Бжезьниця-Бихавска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мирабело Чирия (Кремона)

Мирабело Чирия — Италиянең Ломбардия төбәге Казальморано өязендә урнашкан торак пункт.

# Мирабело Чирия (Кремона)
## Географиясе

Мирабело Чирия Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Мирабело Чирия (Кремона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Саратога (Индиана)

Саратога — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Саратога (Индиана)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Саратога (Индиана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,685578 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 321 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Хойна (Любуш воеводалыгы)

Хойна — Польшаның Любуш воеводалыгы Кросно-Оджаньске гминасында урнашкан авыл.

# Хойна (Любуш воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Долубово

һәм
Долубово — Польшаның Подлясье воеводалыгы Дзядковице гминасында урнашкан авыл.

# Долубово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Тритурадора (Комонфорт)

Тритурадора — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Комонфорт муниципалитеты составына керә.

# Тритурадора (Комонфорт)
## Географиясе

Тритурадора Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Тритурадора (Комонфорт)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Тритурадора (Комонфорт)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# (13473) Хокема

(13473) Хокема — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13473) Хокема
## Тарихы

1953 елның 7 апрелендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1953 GJ» саналган.
# Грахово (Церкниця)

Грахово — Словениянең Церкниця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Грахово (Церкниця)
## Географиясе

Мәйданы — 7,03 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 569,6 метр биеклектә урнашкан.
# Тонаванда (шәһәр, Нью-Йорк)

Тонаванда — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Тонаванда (шәһәр, Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Тонаванда (шәһәр, Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 10,596294 км², 10,596295 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 174 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Доланкур

Доланкур (фр. Dolancourt) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Вандёвр-сюр-Барс кантонына карый.
# Хыдырбейли (Фатса)

Хыдырбейли (төр. Hıdırbeyli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Фатса илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# FRG2B

FRG2B (ингл. FSHD region gene 2 family member B) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# 1313 ел

2 меңьеллык :
XII гасыр — XIII гасыр — XIV гасыр — XV гасыр — XVI гасыр :
Хронологик таблица :
1313 (бер мең өч йөз унөченче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча дүшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1313 елы, II меңьеллыкның 313 елы, XIV гасырның 13 елы, XIV гасырның 2 унъеллыгының 3 елы, 1310 елларның 4 елы. 1313 елдан бирле 711 ел үтте.

# 1313 ел
## Вакыйгалар

* Гыйнвар — Үзбәк ханның Алтын Урдада ханлык итә башлавы.
* Новгородлыларның Финляндиягә һөҗүме өчен үч буларак шведлар Ладоганы яндыралар.

# 1313 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1313 елда туганнар
* 16 июнь — Джованни Бокаччо, итальян язучысы, «Декамерон» авторы
* Уильям Хейтсбери

# 1313 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1313 елда вафатлар
* Болад — монгол дәүләт эшлеклесе.
# DEFB115

DEFB115 (ингл. Defensin beta 115) — кешенең 20-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Гжибно (Грифинский повяты)

Гжибно — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Хойна гминаcында урнашкан авыл.

# Гжибно (Грифинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# 442 ел (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) — IV гасыр (б. э. к.) — III гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :
442 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.

# 442 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:442 елда (б. э. к.) туганнар

# 442 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:442 елда (б. э. к.) вафатлар