yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Одолице

Одолице (чех. Odolice) — Чехиянең Устецк крае Белушице районында урнашкан авыл.

# Одолице
## Географиясе

Мәйданы — 4,492 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 301 метр биеклектә урнашкан.

# Одолице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Одолице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Одолице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 153 |
| 1880 | 180 |
| 1890 | 165 |
| 1900 | 223 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 209 |
| 1921 | 231 |
| 1930 | 239 |
| 1950 | 101 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 115 |
| 1970 | 91 |
| 1980 | 89 |
| 1991 | 65 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 63 |
| 2011 | 74 |
| 2021 | 61 |
# Хотимерж (Ближейов)

Хотимерж (чех. Chotiměř) — Чехиянең Пльзень крае Ближейов районында урнашкан авыл.

# Хотимерж (Ближейов)
## Географиясе

Мәйданы — 1,366 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Хотимерж (Ближейов)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Хотимерж (Ближейов)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Хотимерж (Ближейов)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 219 |
| 1880 | 211 |
| 1890 | 204 |
| 1900 | 190 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 186 |
| 1921 | 176 |
| 1930 | 179 |
| 1950 | 143 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 169 |
| 1970 | 152 |
| 1980 | 126 |
| 1991 | 120 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 103 |
| 2011 | 99 |
| 2021 | 107 |
# Рапяхи (Мядзельский районы)

Рапяхи (белар. Рапяхі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Мядзельский районында урнашкан авыл.

# Рапяхи (Мядзельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Нидерланд Википедиясе

Нидерланд Википедиясе (нид. Nederlandstalige Wikipedia) — Википедиянең нидерланд телендәге бүлеге.
Бүлек 2001 елның 19 июненедә ачыла. 2005 елда мәкаләләр саны 100 мең чиген уза. 2006 елда алты атна эчендә ботлар тарафыннан Франция коммуналары турында 35 мең мәкалә өстәлә. 2011 елда 90 көн эчендә ботлар биологик төрләр турында 250 мең мәкалә төпчекләрен булдыра. 2011 елның 17 декабрендә Нидерланд Википедиясендә мәкаләләр саны 1 миллион санын уза.

# Нидерланд Википедиясе
## Статистика

* 12 сентябрь (2024 ел) — 2 167 111 мәкалә.
* 17 декабрь (2011 ел) — 1 000 000 мәкалә.
* 30 ноябрь (2008 ел) — 500 000 мәкалә.
* 24 май (2006 ел) — 200 000 мәкалә.
* 30 октябрь (2005 ел) — 100 000 мәкалә.
# Мөгезкатлау дистрофияләре

Мөгезкатлау дистрофияләре — ялкынсыну җавабы булмаган һәм аның томанлануына китерүче, гадәттә ике күзне дә зарарлаучы, көчәюче, генетик яктан алдан билгеләнгән мөгезкатлау чире.
Икенчел рецидивлы эпителиаль эрозияләр һәм күрү начарлану ешлыгына карап гомернең 1-4 декадасында беленә.
Биомикроскопия мәгълүматы һәм гистологик тикшеренүләр нигезендә мөгезкатлау дистрофияләрен түбәндәге рәвештә бүләрләр: (а) эпителиаль, (б) Боумен мембранасы, (в) стромаль, (г) эндотелиаль. Молекуляр генетиканың соңгы тикшеренүләре өчен күпчелек дистрофияләр өчен туры килгән геннар мутацияләрен билгеләп булды.
Эпителийның нигез мембранасы дистрофиясе
Мөгезкатлауның койкалы тамчысыман дистрофиясе
Мөгезкатлауның Лиш дистрофиясе
Мөгезкатлауның Месманн дистрофиясе
2. Боумен мембранасы дистрофияләре:
Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 1 типтагы дистрофиясе
Мөгезкатлауның Боумен мембранасының 2 типтагы дистрофиясе
3. Стромаль дистрофияләр:
Мөгезкатлауның 1 типтагы рәшәткәле дистрофиясе
Мөгезкатлауның 2 типтагы рәшәткәле дистрофиясе
Мөгезкатлауның 3 һәм 3А типтагы рәшәткәле дистрофиясе
Мөгезкатлауның Шнайдер дистрофиясе
Мөгезкатлауның 1 типтагы бөртекле дистрофиясе
Мөгезкатлауның 2 типтагы бөртекле дистрофиясе
Мөгезкатлауның тимгелле дистрофиясе
Мөгезкатлауның койкалы тамчысыман дистрофиясе
Мөгезкатлауның үзәк болытсыман Франсуа дистрофиясе
4. Эндотелиаль дистрофияләр:
Мөгезкатлауның эндотелиаль Фукс дистрофиясе
Мөгезкатлауның арткы полиморфлы дистрофиясе
Мөгезкатлауның тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофиясе
# Сергей Сперанский

Сергей Сперански (Сергей Борис улы Сперански, 10 (23) май 1914, Казан, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 13 март 1983(1983-03-13) (68 яшь), Санкт-Петербург, РСФСР, СССР) — архитектор, СССРның халык архитекторы (1971), СССР дәүләт һәм Ленин премияләре лауреаты (1978, 1973).
# Пьеррлатт

Пьеррлатт (фр. Pierrelatte) — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
# Ракав Засценак

Ракав Засценак (белар. Ракаў Засценак) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.

# Ракав Засценак
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Дәүләтабад

Дәүләтабад (дари دولت اباد) — Әфганстанның Бәлех вилаятендә урнашкан торак пункт.
# (14524) 1997 GK23

(14524) 1997 GK23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14524) 1997 GK23
## Тарихы

1997 елның 6 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GK23» саналган.
# Пириу-Кручий (Ричу, Муреш)

Пириу-Кручий — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. Ричу (коммуна) коммунасына карый.

# Пириу-Кручий (Ричу, Муреш)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Напюрки-Бутне

Напюрки-Бутне — Польшаның Мазовия воеводалыгы Жевне гминасында урнашкан авыл.

# Напюрки-Бутне
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Итала

Итала — Италиянең Сицилия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.

# Итала
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Маньяк-Лаваль

Маньяк-Лаваль (фр. Magnac-Laval һәм фр. Magnac-la-Montagne) — Франциянең Югары Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Руда-Сольска

һәм
Руда-Сольска — Польшаның Люблин воеводалыгы Билгорай гминаcында урнашкан авыл.

# Руда-Сольска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 926

NGC 926 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 926
## Тарихы

Әлеге галактика 1877 елда Алмания астрономы Wilhelm Tempel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Курлем

Курлем — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Ульмень елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Курлем
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100212115100000892
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100089
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Аляксандравка (Брагинский районы)

Аляксандравка (белар. Аляксандраўка) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Брагинский районында урнашкан авыл.

# Аляксандравка (Брагинский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Пелевина (Байкалово районы)

Пелевина (рус. Пелевина) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.

# Пелевина (Байкалово районы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Пелевина (Байкалово районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Ягынөзү (Везиркөпрү)

Ягынөзү (төр. Yağınözü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Везиркөпрү илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (7005) Henninghaack

(7005) Henninghaack (лат. Henninghaack) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7005) Henninghaack
## Тарихы

1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ET25» саналган.
# (15860) Siráň

(15860) Siráň — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15860) Siráň
## Тарихы

1996 елның 20 апрелендә А. Галад, Д. Калманчок тарафыннан Модра обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 HO» саналган.
# Маршовице (Езержани-Маршовице)

Маршовице (чех. Maršovice) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Езержани-Маршовице районында урнашкан авыл.

# Маршовице (Езержани-Маршовице)
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Маршовице (Езержани-Маршовице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Маршовице (Езержани-Маршовице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Маршовице (Езержани-Маршовице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 339 |
| 1880 | 386 |
| 1890 | 412 |
| 1900 | 419 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 490 |
| 1921 | 498 |
| 1930 | 497 |
| 1950 | 378 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 0 |
| 1970 | 421 |
| 1980 | 309 |
| 1991 | 314 |
| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2001 | 262 | |
| 2011 | 315 | |
# Тирбах

Тирбах — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. Вильдшёнау округы составына керә.

# Тирбах
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1175 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Казалини (Перуҗа)

Казалини — Италиянең Умбрия төбәге Паникале өязендә урнашкан торак пункт.

# Казалини (Перуҗа)
## Географиясе

Казалини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казалини (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тәнәнәм

Тәнәнәм (әзери. Tənənəm) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
# Макце

Макце (серб. Макце) — Сербиянең Браничево округы Велико-Градиште җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Макце
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 225 метр биеклектә урнашкан.

# Макце
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Үтәмеш мәчете (Апас районы)

Үтәмеш мәчете — Татарстанның Апас районы Үтәмеш авылында урнашкан мәчет.

# Үтәмеш мәчете (Апас районы)
## Тарихы

Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылып гасыр азагында яңадан торгызыла.
# Сармаш (авыл)

Сармаш — Башкортстанның Борай районында урнашкан авыл.
ᴨyчтьı индексы — 452974, ГАТОБК коды — 80218819008.
# Ванга (Болцано)

Ванга — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Ренон өязендә урнашкан торак пункт.

# Ванга (Болцано)
## Географиясе

Ванга Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ванга (Болцано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шакша (Туношонка кушылдыгы)

Шакша — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Туношонка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.

# Шакша (Туношонка кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300212110000011276
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001127
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Рүзил Гатин

Рүзил Гатин (Рүзил Исхак улы Гатин) — актер, җырчы, алып баручы, пародия остасы.

# Рүзил Гатин
## Тәрҗемәи хәле

1987 елның 15 октябрендә Яр Чаллыда туган. Яр Чаллыда Мулланур Вахитов исемендәге 2нче гимназияне, музыка мәктәбен (педагог Нәфисә Әхмәтшина), Мәскәүдә РАТИ (ГИТИС)ның эстрада факультетын (Михаил Борисов курсы) (2009), Н. Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясенең вокал факультетын (педагог Нина Варшавская) (2012) тәмамлаган.

# Рүзил Гатин
## Иҗаты

6 яшеннән җырга өйрәнә башлый (беренче мөгаллиме Гөлсинә Гәрәева). 1996 елдан музыка мәктәбендә белем ала. «Мизгел» ансамблендә (Чаллы) җырлый. Иҗат юлы «Созвездие-Йолдызлык» фестивале белән тыгыз бәйләнгән. Әлеге бәйгенең республика һәм зона ярышларында күп мәртәбәләр җиңүче, 2003 елда Гран-при иясе була. 2008 елдан фестиваль кысаларында актерлык осталыгы, сәхнә теле, конферанс буенча мастер-класслар бирә. СТС (Мәскәү) телеканалында тапшыруларда катнаша.

# Рүзил Гатин
## Иҗаты
#### Башкарган партияләре

* «Ак бүре» операсы (Зөлфия Рәүпова) — Тегин ханның кече улы.
* «Алтын Казан» рок–операсы — Биктимер.
* «Минем чибәр ханым» — профессор Хиггинс.

# Рүзил Гатин
## Иҗаты
#### Режиссёр эше

* «Пигмалион» Б. Шоу пьесасы буенча Ф. Лоу музыкаль комедиясе

# Рүзил Гатин
## Уңышлары

* 2001 Беренче каналның (Мәскәү) «Иртәнге йолдыз» (Юрий Николаев белән) конкурсы — 2 урын («Мизгел» ансамбле белән).
* 2002 «ХХI гасыр балалары без» халыкара балалар фестивале (Албена, Болгария) — призлы урын («Мизгел» ансамбле белән).
* «Йолдызларга юл» (Санкт-Петербург) фестивале
* 2003 «Созвездие-Йолдызлык» фестивале — Гран при.
* 2004 «Созвездие-Йолдызлык» фестивале — 1 урын.
* Б. Брунов исемендәге яшьләр фестивале-бәйгесе (Мәскәү) — Гран-при.
* Н. Михалковның «Яңа исемнәр» халыкара фонды стипендиаты.
* 2011 II халыкара «Зур аерма» (Большая разница) пародияләр фестивалендә (Әдис, Украина) катнаша.
# Шчацинка (Чэрыкавский районы)

Шчацинка (белар. Шчацінка) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чэрыкавский районында урнашкан авыл.

# Шчацинка (Чэрыкавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Угурлар (Бартын)

Угурлар (төр. Uğurlar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Бартын илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Драммен

Драммен (норв. Drammen) — Норвегиянең Бускеруд фүлкесендә урнашкан шәһәр.

# Драммен
## Тарих

Шәһәр статусын 1811 елдан башлап йөртә.

# Драммен
## Кардәш шәһәрләр

* Коллинг, Дания (1946)
* Коллиң, Дания (1946)
* Лаппеэнранта, Финляндия
* Пәрну, Эстония (1994)
* Стиккисхоульмюр, Исландия
* Өребру, Швеция
# Салеон

Салеон (фр. Saléon) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Орпьер кантонына карый.

# Салеон
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,86 км².
# Керала

Керала - Һиндстанның көньяк-көнбатыш Малабар Ярында урнашкан штат.

# Керала
## Халкы

Кералада 54,73% Һинд дине тарафдарлары, 26,56%-ы Ислам дине тарафдарлары, 18,38%-ы Христианлык тарафдарлары.
# Бачэшники

Бачэшники (белар. Бачэшнікі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.

# Бачэшники
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Мигель-Эстебан

Мигель-Эстебан (исп. Miguel Esteban) — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Мигель-Эстебан
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 93 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 610 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Унише

Унише — Словениянең Шентюр (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Унише
## Географиясе

Мәйданы — 1,35 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 312,2 метр биеклектә урнашкан.
# Теңез (Костанай өлкәсе)

Теңез (каз. Теңіз) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Теңез (Костанай өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Пәризаманлы

Пәризаманлы (әзери. Pərizamanlı) — Әзербайҗанның Гәдәбәй районына караган авыл.
# Якимава Слабада

Якимава Слабада (белар. Якімава Слабада) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Светлагорский районында урнашкан авыл.

# Якимава Слабада
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Свираны (Паставский районы)

Свираны (белар. Свіраны) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Свираны (Паставский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Борын

Борын — кеше һәм хайван йөзендәге тын алуда, ис сизүдә катнашкан өлеше.
Кошларның тын юлы томшыгында, борын өстендә урнашкан.

# Борын
## Хайваннарның борыны

Амфибия һәм ике төрле тын алучыларның тын юлы бер төрлерәк булса да, һәр кайсысының үзенчәлеге бар.
Сөйрәлүче хайваннарның борын куышлыгы күпкә зуррак. Мәсәлән, крокодилның томшыгы озын, бу аңа яртылаш су астында тын алырга мөмкинлек бирә.
Кошларның томшык төзелеше хайваннарның борынына охшаш, әмма ис сизү куышлыгы күпкә кечерәк һәм начар үскән.
Имезүче хайваннарның борын куышлыгы нык зур, гадәттә башның яртысын били. Шулай да аларның кайсы берләренең ис тою сәләте түбән.

# Борын
## Кешенең борыны

Йөздәге борынның төбе, сырты, очы, яфраклары була. Ул борын сөягеннән, кимерчәкләрдән төзелгән.
Борын куышлыгының анатомиясе бик катлаулы. Аның дүрт бүлемен билгелиләр: чикәләре (латераль), эчке (медаль), өске һәм аскы.

# Борын
## Антропологияда борынның әһәмияте

Борынның күләме һәм формасы антропологиядә кешенең нинди расага каравы, яшен, җенесен, шәхсилеген билгеләүче мөһим күрсәткеч булып тора.

# Борын
## Антропологияда борынның әһәмияте
### Борын билгесе

Расаны борынның күләме (озынлыгы һәм киңлеге) генә түгел, аларның бер-берсенә карата процент нисбәте күрсәтә.
Борын билгесе (озынлыгының киңлегенә карата процент нисбәте) төркемнәр буенча 60’тан 110’га кадәр җитә, шәхси очракта ул тагын да киңрәк. Борын күрсәткече өчен түбәндәге рубрикация алынган:
* лепториния — 69,9 (тар калку борын);
* мезориния — 70,0-84,9 (урта);
* хамэриния — 85,0-99,9 (тәбәнәк киң);
* гиперхамэпиния — 100-дән югарырак.
Лепториния ешрак эскимосларда, аурупа төркемендә очрый. Киң борыннар Африка пигмейларында, негр һәм малайзиялеләргә хас. Хатын-кызларның борыннары ирләрнекенә караганда бәләкәй, әмма киңрәк була.

# Борын
## Антропологияда борынның әһәмияте
### Борынның яраклашуы һәм аның бурычлары

Антропологик әдәбияттә борынның климатка бәйлелеге билгеләнә: лепториния төре салкын һәм коры һава шартларында, хэамэриния — эссе һәм дымлы климатта таралган.
Борын сөягенең кешенең йөзе төзелешендә нык калкып торуы аны башка приматлардан аерып, түбәндәге функцияләрне башкара:
* салкын һава агымы борын куышлыгында җылына, бу үз чиратында кешенең миен һәм тамак төбен саклый;
* фильтр ролен үти — тузан, микробларны борындагы лайлалы тышча һәм төкләр туктата;
* тавыш резонаторы булып тора — тавышның үзенчәлекле тембры, чагулыгы борынга бәйле;
* барлык хайваннар өчен гомуми үзенчәлек — исне сизү.
Әдәби әсәрләр, музыка һәм кино:
* Н.В. Гоголь «Нос» (шулай ук: Нос (фильм)).
* Рюноскэ Акутагава «Нос».
* М. Бахтин. Карнавалны образы носа 2007 елның 14 сентябрь көнендә архивланган. // М., 1990.
* Г. Кабаков. Нос 2007 елның 14 сентябрь көнендә архивланган. // Славянские древности. К. 3. М., 2004.
* Дмитрий Дмитриевич Шостакович — опера Нос.
* Эдмон Ростан — Сирано де Бержерак.
* А. Н. Толстой — «Золотой ключик, или Приключения Буратино».
# Чавушдере (Арыҗак)

Чавушдере (төр. Çavuşdere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Арыҗак илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (3536) Шлейхер

(3536) Шлейхер (лат. Schleicher) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3536) Шлейхер
## Тарихы

1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EV20» саналган.
# Баровшчына

Баровшчына (белар. Бароўшчына) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Маладзечанский районында урнашкан авыл.

# Баровшчына
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# (2688) Галлей

(2688) Галлей (лат. Halley) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2688) Галлей
## Тарихы

1982 елның 25 апрелендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 HG1» саналган.
# Poltava bäreleşe

Poltava bäreleşe - 1709 yılnıñ 27 iyünendä Poltava yanında ber yaqtan Pötr I citäklägän Räsäy imperiäseneñ ğäskäre, ikençe yaqtan Karl XII citäklägän Şvetsiä ğäskäre arasında Tönyaq suğışnıñ töp bäreleşe.
Poltava bäreleşe näticäsendä Şvetsiä ğäskäre tar-mar itelgän, Tönyaq suğışta kisken borılışqa kitergän, Şvetsiäneñ Awrupada östenlek itüe tuqtatıla.
10 iyül - Poltava bäreleşendä ciñü RFta Xärbi dan köne bulıp bilgelänä.

# Poltava bäreleşe
## Bäreleş

Poltava bäreleşe aldınnan Zaporojye kazakları hetmanı İvan Mazepa Karl XII yağına küçä. Rusiädä bu ğämälne xiänät dip atalğan. Pötr I qatı açulanıp, Ukrainada kazak şähärçeklären basıp ala başlıy.
1709 yıldan şewit ğäskäre Poltava şähären qamalışqa ala, 20 turı höcüm berni kitermägän.
4 iyündä Pötr I ğäskäre Poltava yärdämenä kilep citä. Soñraq Skoropadskiy kazakları da yärdämgä kilä. Pötr I Poltava könyağıraq Borsıqlı (Vorskla) yılğası aşa çığa.
37 meñle Pötr I ğäskäre 26 meñle Karl XII ğäskären ciñä, Räsäy atlı ğäskäreneñ flangqa höcüme xälitkeç rol' uynağan.
Poltava bäreleşendä ciñü zur strategik ähämiätkä iä bulğan häm Tönyaq suğışnıñ näticäsen bilgelägän.
# Торре-Пачеко

Торре-Пачеко (исп. Torre-Pacheco) — Испаниянең Мурсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Торре-Пачеко
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 189 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 40 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Эмек Зекаи Гүмүшдиш (Османгази)

Эмек Зекаи Гүмүшдиш (төр. Emek Zekai Gümüşdiş) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Калозан

Калозан (фр. Kalhausen) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.

# Калозан
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,52 км².
# Ронни Флекс

Ронелл Лангстон Плассхарт (нид. Ronell Langston Plasschaert; 16 апрель 1992, Капелле-ан-ден-Эйссел, Ронни Флекс буларак күбрәк билгеле) — Нидерланд рэп-башлаучысы һәм продюсеры, SPEC лейблы белән эшли. Zusje хиты белән популярлык яулаган. Шулай ук Ронни Флекс 2015 елда Popprijs премиясен яулаган New Wave коллективында катнашкан.
# Казасу

Казасу — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. Брэила коммунасына карый.

# Казасу
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.