yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе

Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе (ингл. Labour Party) — Бөекбританиянең алдынгы фиркаләреннән берсе, хөкүмәт өчен озак еллар көрәшне Консерваторлар фиркасе белән алып бара. Фирка 1900 елда барлыкка килә, 1906 елдан хәзерге исемен йөртә. 1918 елда фирканең уставы кабул ителә.
Фирка социал-демократик юнәлештә эшли. Беренче тапкыр хакимияткә 1924 елда килә. Фирканең элекке башлыклары Тони Блэр һәм Гордон Браун җитәкче урыннарын зур тәнкыйть астында калдырганнар. 2010―2015 елларда лидер — Эд Милибэнд. 2024 елгы сайлауларга кадәр фирка үзен «оппозицион» дип атый.
2024 елда Британиядәге сайлауларда 14 елга беренче тапкыр парламентта урыннарның күпчелеген оппозициядәге Лейбористлар партиясе алган. 2024 елның 5 июлендә Кир Стармер Бөекбританиянең яңа премьер-министры вазыйфасын алган.

# Бөекбританиянең Лейбористлар фиркасе
## Парламент сайлауларында фирка нәтиҗәләре

| Сайлаулар | Фирка җитәкчесе | Тавышлар | Урыннар | Δ |
| 1900 ел сайлаулары | Кейр Харди | 62 698 | 2 | Беренче тапкыр |
| 1906 ел сайлаулары | Кейр Харди | 254 202 | 29 | 27 |
| 1910 ел сайлаулары | Артур Һендерсон | 435 770 | 40 | 11 |
| 1910 ел (декабрь) сайлаулары | Җорҗ Барнс | 309 963 | 42 | 2 |
| 1918 ел сайлаулары | Вильям Адамсон | 2 171 230 | 57 | 15 |
| 1922 ел сайлаулары | Җон Клайнс | 4 076 665 | 142 | 85 |
| 1923 ел сайлаулары | Җеймс Рамсей Макдональд | 4 267 831 | 191 | 49 |
| 1924 ел сайлаулары | Җеймс Рамсей Макдональд | 5 281 626 | 151 | ▼ 40 |
| 1929 ел сайлаулары | Җеймс Рамсей Макдональд | 8 048 968 | 287 | 136 |
| 1931 ел сайлаулары | Артур Хендерсон | 6 339 306 | 52 | ▼ 235 |
| 1935 ел сайлаулары | Клемент Эттли | 7 984 988 | 154 | 102 |
| 1945 ел сайлаулары | Клемент Эттли | 11 967 746 | 393 | 239 |
| 1950 ел сайлаулары | Клемент Эттли | 13 266 176 | 315 | ▼ 78 |
| 1951 ел сайлаулары | Клемент Эттли | 13 948 883 | 295 | ▼ 20 |
| 1955 ел сайлаулары | Клемент Эттли | 12 405 254 | 277 | ▼ 18 |
| 1959 ел сайлаулары | Хью Гайтскелл | 12 216 172 | 258 | ▼ 19 |
| 1964 ел сайлаулары | Гарольд Вильсон | 12 205 808 | 317 | 59 |
| 1966 ел сайлаулары | Гарольд Вильсон | 13 096 629 | 364 | 47 |
| 1970 ел сайлаулары | Гарольд Вильсон | 12 208 758 | 288 | ▼ 78 |
| 1974 ел сайлаулары | Гарольд Вильсон | 11 645 616 | 301 | 13 |
| 1974 ел сайлаулары | Гарольд Вильсон | 11 457 079 | 319 | 18 |
| 1979 ел сайлаулары | Җеймс Каллаган | 11 535 218 | 269 | 50 |
| 1983 ел сайлаулары | Майкл Фут | 8 456 934 | 209 | 60 |
| 1987 ел сайлаулары | Нейл Киннок | 10 029 270 | 229 | ▼ 20 |
| 1992 ел сайлаулары | Нейл Киннок | 11 560 484 | 271 | 42 |
| 1997 ел сайлаулары | Тони Блэр | 13 518 167 | 418 | 147 |
| 2001 ел сайлаулары | Тони Блэр | 10 724 953 | 413 | ▼ 5 |
| 2005 ел сайлаулары | Тони Блэр | 9 562 122 | 356 | ▼ 57 |
| 2010 ел сайлаулары | Гордон Браун | 8 604 358 | 258 | ▼ 91 |
# Салисә Гәрәева

Салисә Гәрәй кызы Гәрәева (1938 елның 6 ноябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Минзәлә районы, Тулыбай ― 2025 елның 6 гыйнвары, РФ, ТР, Минзәлә) — татар шагыйрәсе, 1982 елдан СССР (Татарстан) Язучылар берлеге әгъзасы. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1993), Һади Такташ исемендәге әдәби премия лауреаты.

# Салисә Гәрәева
## Тәрҗемәи хәле

Ул 1938 елның 6 ноябрендә Татарстанның Минзәлә районы Тулыбай авылында колхозчы гаиләсендә туа. 1956 елда Күзкәй урта мәктәбен, 1958 елда Алабуга китапханә техникумын тәмамлаганнан соң, ике ел туган төбәгендәге Калмия авылы китапханәсендә мөдир булып эшли башлый. 1960 елда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетына укырга керә, икенче курстан читтән торып уку бүлегенә күчеп, университетны 1968 елда тәмамлый. 1962 елдан бирле Салисә Гәрәева Уралда, Чиләбе шәһәрендә яши. Башта ул балалар бакчасында тәрбияче, китапханәдә бүлек мөдире, производство берләшмәсендә радиотапшырулар редакторы, ә 1980 елдан бирле Салисә Гәрәева Чиләбе өлкә телевидение һәм радиотапшырулар комитетында редактор хезмәтендә.
Салисә Гәрәеваның беренче шигырьләре 1955 елда Минзәлә район газетасы битләрендә басыла, 1959 елдан аның исеме республика көндәлек матбугатында да күренә башлый. Кайбер шигъри әсәрләре Татарстан һәм Көньяк Урал китап нәшриятлары чыгарган күмәк җыентыкларда, альманахларда урын ала. 1979 елда шагыйрәнең татар телендә «Уралым» исемле беренче мөстәкыйль җыентыгы дөнья күрә.
Салисә Гәрәева Чиләбе төбәгендә татар әдәбиятын пропагандалау буенча зур эш алып бара: әдәби кичәләр оештыра, телевидение, радиотапшыруларында һәм көндәлек матбугатта мәкаләләре, очерклары белән катнаша. 1963 елда Чиләбе шәһәрендә Муса Җәлил исемендәге өлкә татар–башкорт әдәби берләшмәсен оештыручыларның берсе, 1977 елдан ул бу берләшмәгә үзе җитәкчелек итә.
1962 елдан 1991 елга кадәр Салисә Гәрәева Уралда, Чиләбе шәһәрендә яшәгән. 1991 елда Казанга күченеп кайткан. Биредә «Татарстан хәбәрләре» газетасында, 1995 елның июленнән 2003 елның декабренә кадәр «Мәдәни җомга» газетасында бүлек мөхәррире булып эшләгән.
Соңгы елларында шагыйрә Минзәлә картлар йорты-интернатында торган. 2025 елның 6 гыйнварында Минзәләдә вафат. Минзәләнең мөселман-татар зиратында җирләнә.

# Салисә Гәрәева
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1993 ел ― «Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре».
* Һади Такташ исемендәге әдәби премия

# Салисә Гәрәева
## Хөрмәтләү

* 2023 елда Минзәлә районы Тулыбай авылында шагыйрәгә 85 яшь тулу хөрмәтенә монумент (стела) ачылган.
# Мария Андрякова

Мария Егоровна Андрякова (1923 елның 4 ноябре — 1995 елның 25 декабре) — совет авыл хуҗалыгы алдынгысы, Мордовия АССР Иске Шәйга районының «Победа» колхозы тракторчысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).

# Мария Андрякова
## Тәрҗемәи хәле

Мария Андрякова 1923 елда Мордовия Республикасының Игенер-Пятина авылында крестьян гаиләсендә туган.
1938 елда гади колхозчы булып эшли башлый. Бөек Ватан сугышы елларында тракторга тагучы булып эшли. 1944 елда тракторчылар курсын темамлый, «Фордзон» тракторы штурвалын кулына алып эшли башлый.
1945 елдан Мария Андрякова «Победа» колхозының өлкән тракторчысы булып бертуктаусыз эшли һәм киң профильле механизатор булып үрли. Мария елдан-ел үзенең җитештерү күрсәткечләрен яхшырта һәм 1965 елда тракторда 750 гектар җир сөрә..
ССРБ Югары Советы Президиумының 1966 елның 22 мартындагы Указы белән авыл хуҗалыгында югары нәтиҗәләргә ирешкәне һәм уңышны җыеп алуда рекорд күрсәткечләре өчен Мария Егоровна Андряковага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.
Соңрак склад мөдире вазыйфасына күчерелә.
7нче чакырылыш РСФСР Югары Советы депутаты, шулай ук Мордовия АССР Югары Советы һәм Мельцан авыл Советы депутаты итеп сайлана.
Туган авылында яши. Мария Егоровна Андрякова 1995 елның 25 декабрендә вафат була..

# Мария Андрякова
## Бүләкләре

Хезмәттәге уңышлары өчен лаек була:
* «Урак һәм Чүкеч» медале (22.03.1966)
* Ленин ордены (22.03.1966)
* башка медальләр.

# Мария Андрякова
## Истәлек

Иске Шәйгедә Геройлар мемориалында аның исеме мәңгеләштерелгән.
# Гыймаев

Гыймаев – татар, башкорт фамилиясе. «Гыймай» исеменнән ясалган.
Әлеге фамилияне йөртүче күренекле шәхесләр:
* Айвар Гыймаев (19??), «Әкият» курчак театры артисты, «Тантана» (2023), М. Җәлил исемендәге (2025) премияләр лауреаты.
* Зөфәр Гыймаев (1951―2022), рәссам, Тукай премиясе лауреаты (2005).
* Рәгыйб Гыймаев (01.01.1935), галим, БДУ ректоры (1981-1999).
* Ирек Гыймаев (02.09.1957), спортчы, хоккей буенча дөнья (1979, 1982, 1983), ССРБ (1980—1987) чемпионы.
Сергей Гыймаев
* Сергей Гыймаев (Сергей Наил улы Гыймаев) (01.01.1955), спортчы, хоккей буенча ССРБ чемпионы (1978—1985).
* Сергей Гыймаев (Сергей Сергей улы Гыймаев) (16.02.1984), спортчы, хоккей буенча Россия чемпионатының көмеш приз иясе (2003).
# Монте (Фафи)

һәм
Монте — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Фафи һәм Monte e Queimadela муниципалитетына карый.

# Монте (Фафи)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Шлан (Чуашстан)

Шлан (чуаш. Шӑлан, рус. Шлан) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Шлан (Чуашстан)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Шлан (Чуашстан)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 33 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# УЕФА Аурупа чемпионаты

УЕФА Европа чемпионаты (ингл. UEFA European Championship, фр. Championnat d'Europe de football) — УЕФА тарафыннан 1960 елдан башлап дүрт елга бер тапкыр үткәрелә торган турнир.
| Ел | Исем | Кабул итүче ил | Җиңүче | Катнашучылар | Уеннар | Голлар | Тамашачылар |
| 1960-07 | 1960 елгы Аурупа футбол чемпионаты | | ССҖБ милли аяк тубы җыелмасы | 4 | 4 | 17 | 78958 |
| 1964-06 | 1964 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Испания | Ыйспания милли аяк тубы җыелмасы | 4 | 4 | 13 | 156253 |
| 1968-06 | 1968 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Италия | Ыйталия милли аяк тубы җыелмасы | 4 | 5 | 7 | 260916 |
| 1972-06 | 1972 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Бельгия | Алмания милли аяк тубы җыелмасы | 4 | 4 | 10 | 121880 |
| 1976-06 | 1976 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Югославия Социалистик Федератив Республикасы | Чихыславакия милли аяк тубы җыелмасы | 4 | 4 | 19 | 106087 |
| 1980-06 | 1980 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Италия | Алмания милли аяк тубы җыелмасы | 8 | 14 | 27 | 345463 |
| 1984 | UEFA Euro 1984 qualifying Group 5 | | | 5 | 20 | | |
| 1984-06 | 1984 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Франция | Франса милли аяк тубы җыелмасы | 8 | 15 | 41 | 599669 |
| 1988-06 | 1988 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Федератив Алмания Җөмһүрияте | Нидирлан милли аяк тубы җыелмасы | 8 | 15 | 34 | 849844 |
| 1992-06 | 1992 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Швеция | Дания милли аяк тубы җыелмасы | 8 | 15 | 32 | 430111 |
| 1996-06 | 1996 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Бөекбритания | Алмания милли аяк тубы җыелмасы | 16 | 31 | 64 | 1276000 |
| 2000 | 2000 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Бельгия Нидерланд | Франса милли аяк тубы җыелмасы | 16 | 31 | 85 | 1122833 |
| 2004 | 2004 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Португалия | Юнанстан милли аяк тубы җыелмасы Партугалия милли аяк тубы җыелмасы | 16 | 31 | 77 | 1156473 |
| 2008-06 | 2008 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Австрия Швейцария | Ыйспания милли аяк тубы җыелмасы | 16 | 31 | 77 | 1140902 |
| 2012 | 2012 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Украина Польша | Ыйспания милли аяк тубы җыелмасы | 16 | 31 | 76 | 1440896 |
| 2016 | 2016 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Франция | Партугалия милли аяк тубы җыелмасы | 24 | 51 | 108 | 2427303 |
| 2021 | 2020 елгы Аурупа футбол чемпионаты | | Ыйталия милли аяк тубы җыелмасы | 24 | 51 | 142 | |
| 2028 | 2028 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Бөекбритания Ирландия | | | | | |
| 2032 | UEFA Euro 2032 | Италия Төркия | | | | | |
| 2036 | UEFA Euro 2036 | | | | | | |
| | 2024 елгы Аурупа футбол чемпионаты | Германия | Ыйспания милли аяк тубы җыелмасы | 24 | 51 | | |
Калып:УЕФА Европа футбол чемпионатлары
# Рөстәм Асаев

Рөстәм Асаев, Рөстәм Мәҗит улы Асаев (1977 елның 20 сентябре, СССР, РСФСР, БАССР, Благовар районы, Болышлы) ― җырчы (бас), Казан шәһәр филармониясе солист-вокалисты (2006 елдан). Башкортстанның атказанган (2021), Татарстанның атказанган һәм халык (2022) артисты, Россия һәм төбәк җыр конкурслары лауреаты.

# Рөстәм Асаев
## Тәрҗемәи хәле

1977 елның 20 сентябрендә БАССР Благовар районы Болышлы авылында күп балалы гаиләдә төпчек бала булып туган. Әтисе Мәҗит авылда шофер булып эшләгән, колхоз рәисен йөрткән, соңрак авылларында мулла булган. Әнисе Рәмзилә склад мөдире булып эшләгән. Ир һәм кыз туганнары бар.
Рөстәм 5 яшьтән үзлегеннән гармунда уйнарга өйрәнсә дә, балачактан артист булырга хыялланмаган. Мәктәптәге татар теле укытучысы үзешчән сәнгатькә тартып керткән. 9 класстан соң Чишмә эшчеләр бистәсендәге СПТУ-48дә бер-ике көн укыган. Унберенче класстан соң, авылдаш егетләре чакыруы буенча, Уфа сәнгать училищесына баянчы булырга укырга кергән, әмма әлеге уку йорты укытучысы тәкъдиме белән вокал факультетына күчеп, 4 елдан аны тәмамлаган (1998). 2003 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын (2003―2015 елларда академия) тәмамлаган.
2002―2006 елларда Уфада опера һәм балет театрында эшләгән.
Иҗатына үзгәрешләр кертәсе килеп, 2006 елның маенда Казанга килгән, Казан дәүләт консерваториясе аспирантурасына укырга кергән (профессор Юрий Владимирович Борисенко классы), кандидатлык диссертациясе язган.
2006 елда, Казанга килү белән, «Казан нуры» оркестры белән Рөстәм Яхинның «Киек казлар китә» җырын башкарып күрсәтеп, Казан шәһәр филармониясенә эшкә урнашкан.
Параллель рәвештә, 2016 елга кадәр Казан дәүләт консерваториясенең опера студиясенә солист итеп эшкә алынган. Төрле шәһәрләрдә, шулай ук чит илләрдә (Португалия, Таиланд һ. б.) әлеге опера студиясе солистлары, ш. и. Филүс Каһиров, Рүзил Гатин, Артур Исламов һ. б. белән гастрольләрдә йөргән.
Музыкаль альбомнарында рус, татар һәм итальян телләрендәге композицияләр урын алган. Эстрадада Уфаның «Шәрекъ» радиосы оештырган концертларда баянчы Айнур Фатыйхов белән «Гармун моңы», «Ак болытлар» (Илдар Юзиев сүзләренә) җырлары белән танылу алган. Репертуарында шулай ук композиторлар Рөстәм Яхин, Рим Хәсәнов романслары, Альфред Якшимбетов, Фирзәр Мортазин, Нур Даутов, Реваль Хисмәтуллин һ. б. көйязарларның җырлары урын алган.

# Рөстәм Асаев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2006 – «Иртыш моңы» конкурсы (Казакъстан) ― беренче урын
* Татарстанның атказанган артисты
* 2021 – Башкортстанның атказанган артисты
* 2022 – Татарстанның халык артисты
* Россия һәм төбәк җыр конкурслары лауреаты

# Рөстәм Асаев
## Гаилә хәле

Беренче никахы Лилия Биктимерова (җырчы, Башкортстанның атказанган (2012) һәм халык (2023) артисты. Кызлары Гөлназ Асаева (1998 елгы), эстрада җырчысы. 2008 елдан икенче никахы Айгөл (Благовар районынынан), балалар бакчасында тәрбияче, балалары Мөслим, Әминә, Хәбил.
# Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)

Энтузиастлар бульвары (рус. Бульвар Энтузиастов) — Татарстанның Яр Чаллы шәһәренең Үзәк районындагы урам. Почта индексы 423810. Координатлар 55.742943°, 52.416909°.

# Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)
## Тарих

1980 елларда урамга сынчы Илдар Мәснәви улы Ханов 1981—1991 елларда бетон, смальта һәм мозаикадан эшләгән авангард скульптур корылмалары урнаштырылган: «Үзгәреш» (рус. Эволюция, 1982), «Каршы тору» (рус. Противостояние), «Ярашу» (рус. Гармония, 1982), «Уяну» (рус. Пробуждение, 1983), «Саклаучы фәрештә» (рус. Ангел-Хранитель, 1991), «Тормыш агачы» (рус. Древо жизни, 1989), «Яңарыш» (рус. Возрождение), «Туу» (рус. Зарождение) һ. б.
2007 елда бульвар үзгәртеп корыла, балалар мәйданчыклары төзелә, юлга брусчатка җәелә, фонтаннар камилләштерелә.
2016 елның 1 маеннан 20 млн сум тотып яңартылган фонтаннар комплексы эшли башлый. Көннең караңгы вакытында фонтаннар һәм сыннар махсус төсле утлар белән яктыртыла.
Һәр елны август ахырында урамда «Чәчәкләр көне» (рус. День Цветов) уздырыла.

# Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)
## Урнашуы

Яр Чаллының (Яңа шәһәр) Үзәк районында 2нче һәм 3нче комплекслар арасында урнашкан җәяүлеләр урамы. Вахитов проспекты белән киселештә башлана. Академик Рубаненко урамы белән кисешә. Хәсән Туфан проспекты белән киселештә тәмамалана.

# Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)
## Игътибарга лаек объектлар

* Бульвар башында халыкта «Түбәтәй» дип йөртелүче «2.18» бизнес үзәге бинасы урнашкан.
* «Иллюзиум» кинокомплексы (элекке «Батыр» кинотеатры)
* 4нче йорт — 27нче санлы Росинка балалар бакчасы
* 12нче йорт — Ак мәчет
* 16нчы йорт — сәүдә үзәге

# Энтузиастлар бульвары (Яр Чаллы)
## Фаҗига

    Төп мәкалә: Данил Садыйков
2012 елның 5 маенда Энтузиастлар бульварындагы су белән тулы фонтанга 9 яшьлек Андрей Чурбанов егылып төшә. Аны коткарырга 12 яшьлек Данил Садыйков та фонтанга керә, икесен дә электр тогы суга. Данил хастаханәдә вафат була. Фонтан эчендә суга баткан каз каурые — Данил Садыйковка куелган һәйкәл. Фаҗигадан соң берничә ел (2016 елга кадәр) фонтаннар эшләми тора.
# Кече Олыкъял

Кече Олыкъял (чирм. Изи Олыкъял, рус. Малый Олыкъял) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.

# Кече Олыкъял
## Сәгать поясы

Кече Олыкъял Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Олыкъял
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100,0%).
# Айзат Минһаҗи

Айзат Минһаҗи (рус. Айзат Мингазов, 16.11.1999, Казан, Татарстан Республикасы, Россия Федерациясе) — рәссам-хаттат, Россия һәм милләтара күргәзмәләр, конкурслар катнашучысы һәм лауреаты, җәмәгать эшлеклесе.

# Айзат Минһаҗи
## Тәрҗемәи хәле

Айзат Минһаҗи Казанда туган. Ш. Мәрҗани исемендәге 2нче татар гимназиясендә һәм 2нче лицей-интернатта укыган. 2017 елда Истанбулга күчкән һәм Мимар Синан исемендәге нәфис сәнгатьләр университетына укырга кергән. Аннары алмашу буенча Италиядәге Равенна нәфис сәнгатьләр академиясендә укый башлаган.
Татарстан Республикасының ландшафт дизайны һәм яшелләттерүгә юнәлгән зур проектларда катнаша. Мәчетләрне каллиграфия ярдәмендә бизәү белән шөгыльләнә.
Сеңлесе Галиябану белән оештырган "Zamanalif" (кайбер чыганакларда — "Zamanalif wear") кием бренды бар.
Рус, татар, инглиз, төрек, гарәп һәм итальян телләрен белә.
Балачак вакытында туганнарына Сабантуйга барганда умыртка баганасының компрессияле сынуын кичергән. 2 ай хастаханәдә ятып чыкканнан соң озак реабилитация үткән. Гимназиядәге укуын вакытлыча туктатырга мәҗбүр булган.

# Айзат Минһаҗи
## Каллиграфиягә килүе

Айзат Минһаҗи сәнгатькә умыртка баганасын сындырганнан соң реабилитация узганнан соң тартыла башлаган. Гимназиянең 4нче сыйныфын бетергәндә граффити белән мавыккан. Ләкин Айзатның интеллигентлы әти-әнисе вандаллыкка охшаш бу эшчәнлекне ошатмаган булган. 2010 елда 5нче сыйныфта гарәп теле дәресләре башланган. Укытучы Тәнзилә Камалова, Айзатның мавыгуын белеп, аның кызыксынуын каллиграфия ягына юнәлткән. 2013 елдан Айзат Минһаҗи танылган төрек хаттаты Левент Карадуманнан дәресләр ала башлаган.

# Айзат Минһаҗи
## Иҗаты

Айзат Минһаҗи хезмәтләренең авангардлы стилен гарәп, латин, руналы язулар, кирилл язуы, Кытай каллиграфиясе һәм заманча гарәп типографиясенең комбинациясе тәшкил итә. Рәссам фикеренчә, гарәп каллиграфиясе – фәкать икеүлчәмле түгел, ә өчүлчәмле сәнгать формасы, анда алтын киселеш кагыйдәләре һәм визуаль перспектива законнары чагылыш таба. Айзатның иҗатында татар язуы тарихы зур урын алып тора. Ул үз әсәрләрендә рун язуы, уйгур имласы һәм Алтын Урда шагыйрьләре әсәрләреннән өзекләр куллана. Мәсәлән, ул Йосыф Баласагуниның «Котадгу белек» әсәреннән өзекләрне уйгур имласында сурәтләгән.

# Айзат Минһаҗи
## Иҗаты
#### Шәхси күргәзмәләре

* 2020 елда «Ночи искусств» кысаларында күргәзмә. Ислам мәдәнияты музее. Кол Шәриф мәчете. Казан.
* 2021 елда «Имла» күргәзмәсе. Татар китабы йорты — Ш. Камал фатир-музее. Казан.
* 2021 елда «История татарской письменности в призме искусства каллиграфии». Болгар.
* 2022 елда «qot» күргәзмәсе. Аяз Гыйләҗев ис. Чаллы Дәүләт Татар Драма Театрында галерея. Яр Чаллы.

# Айзат Минһаҗи
## Иҗаты
### Катнашкан конкурслары

* 2015 елда 15 яшендә «Шамаиль моей семьи» россиякүләм сәнгать конкурсында «Все виды и жанры шамаиля» номинациясендә алты җиңүче рәтләренә кергән.
* 2016 елда 16 яшендә Өфәдә узган беренче Милләтара каллиграфия һәм шамаил конкурсында I дәрәҗә дипломы алган.
# Визикасы

Визикасы (чуаш. Виçикасси, рус. Визикасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429903. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241837003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600003000. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Визикасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 144 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,97%).
# Илсур Һадиуллин

Илсур Гәрәй улы Һадиуллин (рус. Ильсур Хадиуллин яки рус. Хадиуллин Ильсур Гараевич, 1964 елның 18 октябре, Татарстан АССР, Балык Бистәсе районы, Таулар) — Татарстанның мәгариф эшлеклесе, педагогика фәннәре кандидаты, доцент. РФ гомуми белеменең мактаулы хезмәткәре (2002), Татарстанның атказанган укытучысы (2010). 2017 елның декабренә кадәр Казан шәһәре башкарма комитетынының мәгариф идарәсе башлыгы, 2020 елның 19 сентябреннән Татарстан мәгариф һәм фән министры (2018—2020 елларда министрның беренче урынбасары). Педагогика һәм социаль фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы.

# Илсур Һадиуллин
## Тәрҗемәи хәле

1964 елның 18 октябрендә Татарстан АССР Балык Бистәсе районы Таулар авылында туган. Әтисе — зоотехник, әнисе — башлангыч сыйныфлар укытучысы. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, ике генә имтихан тапшырып, пединститутның химия-биология факультетына укырга керә. Бер курсны тәмамлауга, хәрби хезмәткә алына. «Биология һәм химия укытучысы» белгечлеге буенча Казан дәүләт педагогия институтын тәмамлаган (1989), педагогика фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган.

# Илсур Һадиуллин
## Хезмәт юлы

* 1989 елдан Мамадыш районында укытучы, директор урынбасары, мәктәп директоры.
* 1991 елдан Казанда: 13нче татар гимназиясе директорының уку-укыту эшләре буенча урынбасары.
* 1993-1994 елларда Казаннның 71нче мәктәбе директоры.
* 1994-1997 елларда Казаннның 155нче гимназия директоры.
* 1997-2002 елларда Татарстан мәгариф министры урынбасары, беренче урынбасары.
* 2002-2004 елларда Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисенең беренче урынбасары.
* 2004-2007 елларда ТР мәгарифне үстерү институты (элекке ТУБКИ) ректоры.
* 2007-2017 елларда Казан шәһәре башкарма комитетынының мәгариф идарәсе башлыгы.
* 2018-2020 елларда Татарстан мәгариф һәм фән министрының беренче урынбасары.
* 2020 елның 19 сентябреннән Татарстан мәгариф һәм фән министры.

# Илсур Һадиуллин
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2002 «РФ гомуми белеменең мактаулы хезмәткәре» күкрәк билгесе
* 2006 «Мәгариф өлкәсендәге хезмәтләре өчен» күкрәк билгесе
* 2010 Татарстанның атказанган укытучысы
* 2014 «Фидакарь хезмәт өчен» медале (ТР) – «күпьеллык уңышлы эшчәнлеге һәм республика мәгариф системасына керткән зур хезмәте өчен»
* 2024 ― РФ Хөкүмәтенең Рәхмәт хаты ― мәгариф өлкәсендә дәүләт сәясәтен нәтиҗәле гамәлгә ашырган өчен

# Илсур Һадиуллин
## Шәхси тормышы

Өйләнгән. Хатыны Нәсимә, укытучы. Улы Рушан ― икътисадчы, икътисад фәннәре кандидаты, кызы Камилә – телләр буенча белгеч, инглиз, француз телләреннән укыта.
# Даркәнд

Даркәнд (әзери. Darkənd) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
# Шигърият дөньясына сәяхәт

Шигърият дөньясына сәяхәт. Фольклордан язма шигырьгә күчеш тарихыннан - Марсель Бакировның 1999 елда Татарстан газета-журналлар нәшриятында басылган китабы. Китапның тиражы 1000 д.

# Шигърият дөньясына сәяхәт
## Эчтәлек

* Кереш
* Беренче бүлек. Төрки-татар шигырьләренең елга башы
* Орхан-Енисей язмалары поэзияме?
* Фольклордан - язма поэзиягә
* Икенче бүлек. Көчәйтелгән басымлы шигырь һәм төрки аруз.
* Борынгы ритмик система эзеннән
* Йогынты - читтән, җирлек - үзебездән
* Гарәп һәм фарсы арузының теоретик нигезләре
* Поэзия һәм музыка - игезәкләр
* Төрки арузның үзенчәлекләре
* Татарлар да катнашкан