# Новосибирск өлкәсе

Новосибирск өлкәсе (рус. Новосибирская область) — Россия Федерациясенең субъекты.
Өлкә үзәге – Новосибирск шәһәре.

# Новосибирск өлкәсе
## Җәгърафия
### Чиктәшлек

| Як | Россия субъекты яки дәүләт |
| Төньяк | Тум өлкәсе |
| Көнбатыш | Омск өлкәсе |
| Көньяк-көнбатыш | Казакъстан |
| Көньяк | Алтай крае |
| Көнчыгыш | Кемерово өлкәсе |
Новосибирск өлкәсе Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк-көнбатышында өлешендә, башлыча Об һәм Иртеш елгалар арасында урнаша, Васүган тигезлегенең көньягын һәм Бараба түбәнлеген биләп тора.

# Новосибирск өлкәсе
## Җәгърафия
### Гидрография

Төп елгалар — Об, Омь һәм Тара. Өлкәнең үзәгендә һәм көньяк-көнбатышында эре күлләр урнашалар: Чаны, Сартлан, Убинское, Урүм. Сазлыклар өлкә мәйданының 28% өлешен биләп торалар.

# Новосибирск өлкәсе
## Җәгърафия
### Климат

Кискен континенталь климаты; июльнең урта температурасы — +18…+20 °С, гыйнварның урта температурасы — -16…-20 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 450-500 мм.

# Новосибирск өлкәсе
## Җәгърафия
### Сәгать поясы

Навасебeр өлкәсе халыкара стандарт буенча Omsk Time Zone (OMST) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +7:00 гә тигез.

# Новосибирск өлкәсе
## Тарих

Асаба халыклар — бараба татарлары һәм чатлар. yрыcлар XVII гасыр ахырында төпләнергә башлыйлар.
XVIII гасыр башында Бердск острогы нигезләнә, 1722 елда Себер саклану сызыгы (Усть-Тартас, Каинск, Убинское ныгытмалары) корыла.
1921 елга кадәр Новосибирск өлкәсе территориясе Тум губернасы, 1921—1925 елларда — Новониколаевск губернасы, 1925—1930 елларда — Себер крае, 1930—1937 елларда — Көнбатыш Себер крае кергән. 1937 елда ССРБ ҮБК карары белән Көнбатыш Себер крае Алтай краена һәм Новосибирск өлкәсенә бүленә.
1943 елда өлкә cаcтафыннан Кемерово өлкәсе, ә 1944 елда — Тум өлкәсе чыгарыла.

# Новосибирск өлкәсе
## Халык
### Торак пунктлар

Новосибирск өлкәсенең эре торак пунктлары

# Новосибирск өлкәсе
## Халык
### Милли cаcтаф

| Халык | 1959 | 1959 | 1970 | 1970 | 1979 | 1979 | 1989 | 1989 | 2002 | 2002 | 2010 | 2010 |
| Халык | К. с. | % | К. с. | % | К. с. | % | К. с. | % | К. с. | % | К. с. | % |
| руслар | 2 056 945 | 89,5% | 2 286 554 | 91,3% | 2 407 183 | 91,9% | 2 556 934 | 92,0% | 2 504 147 | 93,0% | 2 365 845 | 88,7% |
| алманнар | 78 769 | 3,4% | 67 931 | 2,7% | 64 895 | 2,5% | 61 479 | 2,2% | 47 275 | 1,8% | 30 924 | 1,2% |
| татарлар | 24 925 | 1,1% | 28 823 | 1,2% | 28 547 | 1,1% | 29 428 | 1,1% | 27 874 | 1,0% | 24 158 | 0,9% |
| украиннар | 62 261 | 2,7% | 47 583 | 1,9% | 46 997 | 1,8% | 51 027 | 1,8% | 33 793 | 1,3% | 22 098 | 0,8% |
| башкалар | 124 990 | 3,3% | 143 694 | 2,9% | 137 338 | 2,7% | 52 485 | 2,9% | 48 421 | 2,9% | 222 828 | 8,4% |
| барлык | 2 298 481 | 100,0% | 2 505 249 | 100,0% | 2 620 130 | 100,0% | 2 778 724 | 100,0% | 2 692 251 | 100,0% | 2 665 853 | 100,0% |

# Новосибирск өлкәсе
## Халык
### Новосибирск өлкәсе татарлары

Моны да карагыз: Бараба татарлары
Татарлар күпләп Чан (халкының 11,1% өлеше, 2002), Куйбышев (7,1%), Кыштау (6,9%), Бараба (4,7%), һәм Уба (4,5%) районнарында торалар.

# Новосибирск өлкәсе
## Адимнистратив бүленеше
### Районнар

| Кыштау районы Северное районы Усть-Тарка районы Венгерово районы Куйбышев районы Татарск районы Чан районы Бараба районы Чистоозёрное районы Купино районы | Здвинск районы Баган районы Карасук районы Уба районы Каргат районы Довольное районы Краснозёрское районы Кочки районы Чулым районы Колыван районы | Коченёво районы Урда районы Созын районы Искитим районы Черепаново районы Маслянино районы Тогучин районы Болотное районы Мошково районы Новосибирск районы |

# Новосибирск өлкәсе
## Адимнистратив бүленеше
### Шәһәр бүлᴦeләре

* Новосибирск
* Бердск
* Искитим
* Кольцово
* Обь

# Новосибирск өлкәсе
## Икътисад
### Сәнәгать

җɵᴍһүриятның сәнәгате күбесенчә Новосибирск агломерациясендә урнаша (монда өлкә сәнәгый продукциясенең якынча 82% өлеше җитештерелгән).
Өлкә икътсадында бөртек җитештерүгә һәм ит-сөт терлекчегенә махсуслаштырылган авыл хуҗалыгы зур ролен уйный.

# Новосибирск өлкәсе
## Икътисад
### Транспорт

Авиация транспорты: «Толмачөво» халыкара аэропорты
Тимер юл транспорты: Транссебер магистрале; тимер юлларның гомуми озынлыгы — 1530 км (Көнбатыш Себер тимер юлы белән хезмәтләндерелә).
aфтамабᴎᴫ транспорты: Өлкә территориясе аша М51 (Чиләбе — Курган — Петропавел — Омск — Новосибирск), М53 (Новосибирск — Бийск — Монголия белән чиге), М53 (Новосибирск — (Тум —) Кемерово — Красноярск — Өpкет), Р380 (Новосибирск — Камень-на-Оби — Барнавыл), Р384 (Новосибирск — Ленинск-Кузнецкий — Кемерово), автоюллар баралар.