yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Һайнсберг

Һайнсберг (алман. Heinsberg) — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 41138 кеше (2014).

# Һайнсберг
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Һайнсберг Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Һайнсберг
## Тарих

Беренче мәртәбә 1085 елда телгә алына.

# Һайнсберг
## Рәсми сайт

* https://www.heinsberg.de/
# Лоюэк

Лоюэк (фр. Lohuec) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Каллак кантонына карый.

# Лоюэк
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 17,18 км².
# Алексеевка (Павлодар өлкәсе)

Алексеевка (каз. Алексеевка) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.

# Алексеевка (Павлодар өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Пяца Калда (Фиренца)

Пяца Калда — Италиянең Тоскана төбәге Флоренция өязендә урнашкан торак пункт.

# Пяца Калда (Фиренца)
## Географиясе

Пяца Калда Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Пяца Калда (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (7472) Кумакири

(7472) Кумакири (лат. Kumakiri) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7472) Кумакири
## Тарихы

1992 елның 13 февралендә М. Акияма, Т. Фурута тарафыннан Сусоно обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 CU» саналган.
# Чаталтепе (Кестел)

Чаталтепе (төр. Çataltepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Кестел илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 1054 ел

2 меңьеллык :
IX гасыр — X гасыр — XI гасыр — XII гасыр — XIII гасыр :
Хронологик таблица :
1054 (бер мең илле дүртенче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 1054 елы, II меңьеллыкның 54 елы, XI гасырның 54 елы, XI гасырның 6 унъеллыгының 4 елы, 1050 елларның 5 елы. 1054 елдан бирле 970 ел үтте.

# 1054 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1054 елда туганнар

# 1054 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1054 елда вафатлар
# Валя-Сяке (Бакеу)

Валя-Сяке — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. Валя-Сяке (коммуна, Бакеу) коммунасына карый.

# Валя-Сяке (Бакеу)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 197 метр биеклектә урнашкан.
# Югары Чәке

Югары Чәке — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4.

# Югары Чәке
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10 °C | -10.2 °C | -5.1 °C | 5.5 °C | 14.2 °C | 19 °C | 20.9 °C | 18.6 °C | 12.8 °C | 4.9 °C | -3.9 °C | -9.3 °C | 4.8 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.8 °C.
# Ронки (Бреша)

Ронки — Италиянең Ломбардия төбәге Паденге-суль-Гарда өязендә урнашкан торак пункт.

# Ронки (Бреша)
## Географиясе

Ронки Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Ронки (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Вудбери (Кентукки)

Вудбери — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.

# Вудбери (Кентукки)
## Тарихы

Вудбери шәһәре елда нигезләнгән.

# Вудбери (Кентукки)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,37332 км², 0,367093 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 126 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бягомль

Бягомль (белар. Бягомль) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.

# Бягомль
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Галловелл (Мэн)

Галловелл — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан шәһәр.

# Галловелл (Мэн)
## Тарихы

Галловелл шәһәре 1771 елда нигезләнгән.

# Галловелл (Мэн)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 15,777079 км², 15,777076 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 12 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# 1347 ел

2 меңьеллык :
XII гасыр — XIII гасыр — XIV гасыр — XV гасыр — XVI гасыр :
Хронологик таблица :
1347 (бер мең өч йөз кырык җиденче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча дүшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1347 елы, II меңьеллыкның 347 елы, XIV гасырның 47 елы, XIV гасырның 5 унъеллыгының 7 елы, 1340 елларның 8 елы. 1347 елдан бирле 677 ел үтте.

# 1347 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1347 елда туганнар

# 1347 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1347 елда вафатлар
# Мароне (Савона)

Мароне — Италиянең Лигурия төбәге Вадо-Лигуре өязендә урнашкан торак пункт.

# Мароне (Савона)
## Географиясе

Мароне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Мароне (Савона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Мароне (Савона)
## Халкы

* Ошибка Lua в Модуль:Wikidata/Population на строке 151: attempt to index field 'datavalue' (a nil value).
# Мартинополи

Мартинополи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.

# Мартинополи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 298,948 км².
# Танрыверди (Ташлычай)

Танрыверди (төр. Tanrıverdi) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Тыкель-Корн-Игль

Тыкель-Корн-Игль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Энтль-Моккун-Ях елгасының сул ярына тамагыннан 89 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 10 км.

# Тыкель-Корн-Игль
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100112115200041511
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204151
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Бургтанн

Бургтанн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Бургтанн
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Бургтанн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 39,19 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 400 метр биеклектә урнашкан.
# Сан Зеноне (Болонья)

Сан Зеноне — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Будрио өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Зеноне (Болонья)
## Географиясе

Сан Зеноне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Зеноне (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Соколов

Соколов — фамилия.
* Александр Соколов :
** Александр Соколов (1825—1975), юрист, профессор.
** Александр Соколов (1903—1967), фирка-дәүләт эшлеклесе, Башкорт авыл хуҗалыгы институты директоры (1954-1964).
** Александр Соколов (1950), юридик фәннәр кандидаты (2001), Хабаровск мэры (2000—2018).
** Александр Соколов (1970), Киров өлкәсе губернаторы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы.
* Антоний (Соколов) (1767—1827), Казан руханилар академиясе ректоры (1800-1808).
* Афанасий (Соколов) (1801—1881), Казан һәм Зөя (1856-1866) архиепискобы.
* Борис Соколов
** Борис Соколов (1942), төзелеш механикасы белгече, фән докторы, профессор (1991).
** Борис Соколов (1944), театр һәм кино актеры, режиссер, РФ халык артисты.
* Вадим Соколов (1971), спортчы (футбол).
* Владимир Соколов
** Владимир Соколов (1871—1921), Казан университеты профессоры, юрист.
** Владимир Соколов (1939—2017), спортчы (велоузышу), дөнья чемпионы (1970).
** Владимир Соколов (1952), физика‑математика фәннәре докторы (1990), профессор (1997).
* Григорий Соколов (1888—1951), хәрби эшлекле.
* Денис Соколов (1977), спортчы (хоккей).
* Дмитрий Соколов
** Дмитрий Соколов (1788—1852), геолог, РИ ФА академигы (1839).
** Дмитрий Соколов (1985), спортчы (баскетбол).
* Ефрем Соколов (1929-2022), беларус совет дәүләт эшлеклесе.
* Иван Соколов
** Иван Соколов (1865—1939), тарихчы, Византия тарихы белгече, чиркәү тарихы докторы (1904).
** Иван Соколов (1812—1873), математик, фәлсәфә докторы (1839), Новороссия университеты ректоры (1865-1869).
* Игорь Соколов (1958), спортчы (хәрәкәт итә торган мишеньнарга атучы). 1980 елгы Олимпия чемпионы, дөнья чемпионы (1979, 1982).
* Леонид Соколов
** Леонид Соколов (1908—1981), Советлар Берлеге Каһарманы (1943).
** Леонид Соколов (1903—1984), Казан авиация заводы директоры, ССРБ Дәүләт бүләге иясе (1949).
* Максим Соколов (1972), спортчы (хоккей).
* Михаил Соколов
** Михаил Соколов (1914—), ТАССР Дәүләт план комиссиясе рәисе (1960-1966).
** Михаил Соколов (1925—2003), Советлар Берлеге Каһарманы (1945).
* Николай Соколов (1882—1963), хирург, фән докторы, профессор, ТАССР (1939), РСФСР (1940) атказанган фән эшлеклесе.
* Сергей Соколов
** Сергей Соколов (1913—1983), генерал-лейтенант, Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
** Сергей Соколов (1897—1971), биология фәннәре докторы (1938), профессор, РСФСР атказанган фән эшлеклесе.
# Галинарга (Бергамо)

Галинарга — Италиянең Ломбардия төбәге Тавернола-Бергамаска өязендә урнашкан торак пункт.

# Галинарга (Бергамо)
## Географиясе

Галинарга Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Галинарга (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# ANKRD17

ANKRD17 (ингл. Ankyrin repeat domain 17) — кешенең 4-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Сарыджакая

Сарыджакая (төр. Sarıcakaya) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесенең Эскишеһир иленә караган бер илчедер.

# Сарыджакая
## Географиясе

Илче мәйданы — .
# Гранха Бустаманте (Силао)

Гранха Бустаманте — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Силао муниципалитеты составына керә.

# Гранха Бустаманте (Силао)
## Географиясе

Гранха Бустаманте Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха Бустаманте (Силао)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха Бустаманте (Силао)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Пырита-Яха-Тарка

Пырита-Яха-Тарка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Верхяя Пырита-Яха елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

# Пырита-Яха-Тарка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000212115300054594
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305459
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Биклеш (коммуна)

Биклеш — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.

# Биклеш (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 96,46 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Биклеш, Корзу, Джура (Румыния), Петра (Румыния), Поду-Гросулуй, Селиштиуца һәм Смадовица авыллары урнашкан.
# Сахарная (Тюхтет кушылдыгы)

Сахарная — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тюхтет елгасының уң ярыннан 44 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Сахарная (Тюхтет кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200016404
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201640
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Әхмәт Зәвил

Әхмәт Зәвил (26 февраль 1946(1946-02-26), Дәмәнһур, Мисыр — 2 август 2016(2016-08-02) (70 яшь), Пәседине, Лос-Әнҗелес, Калифорния, Америка Кушма Штатлары) — химик, университет профессоры, уйлап табучы, физик (Мисыр, Америка Кушма Штатлары). Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1999).

# Әхмәт Зәвил
## Белем

Пенсилвания университеты, Александрия университеты дигән уку йортларында белем алган.

# Әхмәт Зәвил
## Оешмаларда әгъзалык

Лундын кыйрал җәмгыяте, Швеция патшасы фәннәр академиясе, Папа фәннәр академиясе, АКШ милли фәннәр академиясе, Кытай фәннәр академиясе, Франция фәннәр академиясе, Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе, Рәсәй фәннәр әкәдимиясе, Һиндстан милли фәннәр академиясе, Америка фәлсәфә җәмгыяте, Америка фән үсешенә ярдәм күрсәтү бергәлеге, Америка физика җәмгыяте, Бөтендөнья фәннәр академиясе дигән оешмаларда әгъза булган.
# Олы Шилнә

Олы Шилнә — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
Халык саны — 244 тирәсендә. Почта индексы — 423887.

# Олы Шилнә
## Тарих

XVII гасырда нигезләнгән.

# Олы Шилнә
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.

# Олы Шилнә
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.8 °C | 4.3 °C | 13.3 °C | 18.6 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 12 °C | 4.2 °C | -5.1 °C | -10.5 °C | 3.9 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
# Гаҗәп Үрмәкүч-кеше

Гаҗәп Үрмәкүч-кеше (ингл. The Amazing Spider-Man), Россия кинотәгәрәтүендә Яңа Үрмәкүч-кеше (рус. Новый Человек-паук) — Марк Уэбб төшергән американ фәнни-фантастик боевик. Үрмәкүч-кеше турындагы комиксларга нигезләнеп төшерелгән.
Шушы герой турында фильмнар сериясен яңадан төшерү омтылышы. Үрмәкүч-кеше ролен бу фильмда британ актёры Эндрю Гарфилд башкара, фильмда шулай ук Эмма Стоун, Рис Иванс, Денис Лири уйнаганнар.
Халыкара премьера — 3D һәм IMAX 3D форматларында 2012 елның 13 июнендә узды, Россиядә: IMAX 3D форматында — 2012 елның 2 июнендә һәм гади форматта — 5 июлендә.
# Гүньюзү (Җиһанбейли)

Гүньюзү (төр. Günyüzü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Җиһанбейли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Санто-Доминго-де-Пирон

Санто-Доминго-де-Пирон (исп. Santo Domingo de Pirón) — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Санто-Доминго-де-Пирон
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 27,64 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1079 метр биеклектә урнашкан.
# Эль Росарио, Ранчо (Эль Льяно)

Эль Росарио, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Эль-Льяно муниципалитеты составына керә.

# Эль Росарио, Ранчо (Эль Льяно)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Росарио, Ранчо (Эль Льяно)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Полак-ан-Маржерид

Полак-ан-Маржерид (фр. Paulhac-en-Margeride) — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
# Гурна-Група

һәм
Гурна-Група — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Драгач гминаcында урнашкан авыл.

# Гурна-Група
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Станиславки (Лодзь воеводалыгы)

Станиславки — Польшаның Лодзь воеводалыгы Грабув гминаcында урнашкан авыл.

# Станиславки (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Савиметса

Савиметса (эст. Savimetsa) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
# Бәлүҗ әдәбияты

Бәлүҗ әдәбияты — бәлүҗләрнең бәлүҗ телендә иҗат ителгән әдәбияты. Пакистан Ислам Җөмһүриятендә һәм Иранда яшәүче бәлүҗләр арасында киң таралган.

# Бәлүҗ әдәбияты
## Тарих

Язма бәлүҗ әдәбиятының беренче сакланып калган үрнәкләре булып XVI гасыр халык авыз иҗаты әсәрләре тора. Бәлүҗ кабиләләренең сугышчан тарихын чагылдыручы «Хани һәм Шаһ Мөрид», «Бебарг һәм Граназ» поэмалары билгеле.
XVI гасыр башлангыч бәлүҗ әдәбиятының күренекле вәкилләре — шагыйрьләр Мир Чакархан Ринд, Гавахрам Лашари, Балоч Гаргеҗ.
XVI-XX гасырның I яртысында бәлүҗ әдәбияты кенәзләр, шул исәптән Калат кенәзлеге (1666-1955) хакимнәре, сарайларында һәм кабиләләр юлбашчыларының (сәрдарлар) яшәү урыннарында гына үсә алган.
Бәлүҗ шигърияте күпчелек фарсы шигъриятенә таянып үсә.
XVIII гасырда бәлүҗ шагыйре Җам Дуррак Домбки фарсы шигъриятенең газәл жанрын бәлүҗ әдәбиятына кертә.
XVIII–XIX гасырда күренекле шагыйрьләр Мулла Фазыл Ринд, Мөхәммәд-хан Гишкови, Усман Калавати билгеле.
XX гасыр башында бәлүҗ телендә матур әдәбият үрнәкләре барлыкка килә. Болар — дини трактатларга тәфсирләр, башка телләрдән тәрҗемәләр, матбугатта басылган хикәяләр.
Пакистан Ислам Җөмһүрияте (1947) төзелгәч, бәлүҗ әдәбияты сизелерлек үсеш кичерә. Әдәби җәмгыятьләр һәм оешмалар барлыкка килә: «Бәлүҗистанның тәрәккый язучылары берлеге» (1949), «Бәлүҗ академиясе» (1961) һ.б.
Бәлүҗ телендә нәшер ителүче матбугат туа: «Улус» (тат. Халык, 1960 елдан), «Балучи замана» (тат. Бәлүҗ вакыты, 1968 елдан) журналлары нәшер ителә.
Хәзерге заман бәлүҗ шигърияте үсешенә зур өлеш кертүчеләр — А. Җамалдини, З. Хашми, М. Шамим, К. Сабир һ.б., прозаиклар — Мәлик М. Панах, Сурәт-хан Марри, М. Бег Балуч, М.С. Азад һ.б.
# Мани (Мозель)

Мани (фр. Many) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.

# Мани (Мозель)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,22 км².
# Ярымҗа (Афйонкарахисар)

Ярымҗа (төр. Yarımca) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Афйонкарахисар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Лирсталь

Лирсталь — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Лирсталь
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,26 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 400 метр биеклектә урнашкан.
# Югары Сайдыс

Югары Сайдыс (рус. Верхний Сайдыс) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.

# Югары Сайдыс
## Климат

Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.

# Югары Сайдыс
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
# Висмор

Висмор — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Висмор
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 82,94 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 11 метр биеклектә урнашкан.
# Сагра (Гранада)

Сагра (исп. Zagra) — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Сагра (Гранада)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 11,19 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 682 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Лос Улес, Ранчо лос Улес (Куахиникуилапа)

Лос Улес, Ранчо лос Улес — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куахиникуилапа муниципалитеты составына керә.

# Лос Улес, Ранчо лос Улес (Куахиникуилапа)
## Географиясе

Лос Улес, Ранчо лос Улес Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лос Улес, Ранчо лос Улес (Куахиникуилапа)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лос Улес, Ранчо лос Улес (Куахиникуилапа)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Вәльякүла (Пеипсиәәре)

Вәльякүла (эст. Väljaküla) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
# Шустовы (Киров шәһәре)

Шустовы (рус. Шустовы) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.

# Шустовы (Киров шәһәре)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Шустовы (Киров шәһәре)
## Сәгать поясы

Шустовы (Киров шәһәре) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Шустовы (Киров шәһәре)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Архангель районы (Башкортстан)

һәм
Архангель районы (рус. Архангельский район) – Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге – Архангельское авылы Уфадан 88 км көнчыгышрак ята. 71 авыл 12 авыл советына берләштерелгән.
Архангель районы Инҗәр елгасының түбәнге агымында урнашкан. Район җиренең 76%ын урманнар били. Белорет, Кырмыскалы, Гафури һәм Иглин районнары белән чиктәш.

# Архангель районы (Башкортстан)
## Тарих

1930 елның 20 августында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән.

# Архангель районы (Башкортстан)
## Халык

Районда 2010 елның башында 19 829 кеше яшәгән.
Халыкның 46%ын – башкортлар, 38% – руслар, 9,2% – татарлар, 2,7% – чуашлар, 1,8% – латышлар тәшкил итә.

# Архангель районы (Башкортстан)
## Районда туган күренекле шәхесләр

* Гордий Саблуков, рус миссионеры, Коръәнне русчага тәрҗемә итүче.
* Риф Сәйфуллин (1949, Муллакай), Сибай драма театры артисты, Россиянең атказанган (2022), Башкортстан АССР халык (1988) артисты.
* Олег Ханов (11.08.1951, Кызгы), актер, Гафури театрының сәнгать җитәкчесе (2012 елдан), Салават Юлаев премиясе иясе (1981).

# Архангель районы (Башкортстан)
## Мәгариф өлкәсе

2010-11 уку елында 36 мәктәптә 2366 бала укыган. Сәгыйть, Заһит тугызъеллык, Благовещенка урта, Яңа Шәрәй башлангыч мәктәпләрендә татар теле укытыла.
# Станцыя Ясень

Станцыя Ясень (белар. Станцыя Ясень) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.

# Станцыя Ясень
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.