yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чистай авыл хуҗалыгы техникумы

Чистай авыл хуҗалыгы техникумы, Г.И. Усманов исемендәге Чистай авыл хуҗалыгы техникумы, рус. Чистопольский сельскохозяйственный техникум имени Г.И. Усманова — Татарстанның Чистай районында урнашкан, 1920 елдан бирле эшләп килүче, Татарстан фән һәм мәгариф министрлыгы карамагындагы махсус урта һөнәри белем бирүче, дәүләт мөхтәриятле һөнәри белем бирү оешмасы. Татарстанның иң борынгы уку йортларыннан берсе: 2020 елның 1 февралендә уку йорты ачылуга 100 ел тула.
Уку йорты 7 белгечлек буенча махсус урта һөнәри белемле агросәнәгать комплексы белгечләре әзерли.
Илнең агросәнәгать комплексы өчен 18 853 белгеч әзерләп чыгарган.

# Чистай авыл хуҗалыгы техникумы
## Тарих

* 1920 елда авыл хуҗалыгы мәктәбе нигезендә авыл хуҗалыгын механикалаштыру техникумы буларак оеша.
* Чистай Выселкасы авылында 1929 елда оештырылган «Кызыл пролетарий» күмәк хуҗалыгы совхоз-техникумның уку-укыту һәм практика үтү базасы булып хезмәт итә.
* 1948-2002 еллардагы исеме — Чистай совхоз-техникумы.
* 2002-2005 елларда — «Чистай районы совхоз-техникумы» ДУП
* 2005 елдан Чистай авыл хуҗалыгы техникумы.
* 2015 елда уку йортына Г.И. Усманов исеме бирелә.

# Чистай авыл хуҗалыгы техникумы
## Белгечлекләр

* «Авыл хуҗалыгын механикалаштыру» (9 һәм 11 класс базасында) — «техник-механик» дипломы бирелә.
* «Авыл хуҗалыгын электрлаштыру һәм автоматлаштыру» (11 класс базасында) — «техник-электрик» дипломы бирелә
* «Икътисад һәм бухгалтер исәбе» (тармаклар буенча) (11 класс базасында) — «бухгалтер» дипломы бирелә.
* «Җир тергезү» (9 класс базасында) — «техник-җир тергезүче» дипломы бирелә.
* «Агрономия» (9 һәм 11 класс базасында) — «агроном» дипломы бирелә .

# Чистай авыл хуҗалыгы техникумы
## Белгечлекләр
#### Өстәмә белгечлекләр

Механиклар өчен:
* B, C, D, E, F категорияле авыл хуҗалыгы трактористы
* Автомобиль йөртүче
Җир тергезүчеләр өчен:
* сызымчы
Электриклар өчен:
* электр җиһазларына хезмәт күрсәтүче һәм ремонтлаучы 3нче разрядлы электромонтер
Бухгалтерлар өчен:
* шәхси ЭВМ операторлары
Техникумны бетерүчеләргә Казан дәүләт аграр университетына керү мөмкинлеге бар.

# Чистай авыл хуҗалыгы техникумы
## Шәхесләр
### Директорлар

* 1920-???? — ???
* ????-2015 — Георгий Копышев, ТР атказанган укытучысы.
* 2015-2024 — Әнәс Нуруллин, биология фәннәре кандидаты, доцент, ТР атказанган экологы.

# Чистай авыл хуҗалыгы техникумы
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Чистай авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлаучылар.
90 ел эчендә 19 меңгә якын авыл хуҗалыгы белгече әзерләнгән.
* Гомәр Усманов, 1982-1989 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетының беренче сәркатибе, 1989-1990 КПСС ҮК сәркатибе.
* Габдулла Җиһаншин (1917-2015), ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1970), ТР ФАнең шәрәфле әгъзасы (1998), ТР дәүләт премиясе лауреаты (2001).
* Асылгәрәй Япиев (1929), медицина фәннәре докторы, профессор (Ижау).
| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | һөнәр төре | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Габдулла Җиһаншин | 1917-06-22 | Татар Талкышы | галим | Мари дәүләт университеты | | 2015-03-03 |
# Лувелье

һәм
Лувелье — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Vila Nova de Cerveira e Lovelhe муниципалитетына карый.

# Лувелье
## Географиясе

Мәйданы — .
# Торханы (Шөмерле районы)

Торханы (чуаш. Турхан, рус. Торханы ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429103. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250845001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900004600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Торханы (Шөмерле районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 604 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Мальядаш

һәм
Мальядаш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Миранда-ду-Дору муниципалитетына карый.

# Мальядаш
## Географиясе

Мәйданы — 27,53 км².
# Сормхири

Сормхири (чуаш. Сурӑмхӗрри, рус. Сормхири) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Сормхири
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Сормхири
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 178 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Аранчы (Ялчык районы)

Аранчы (Чуаш Торымы, чуаш. Чăваш Тăрăмĕ, рус. Аранчеево ) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан тавыл.

# Аранчы (Ялчык районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 307 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,49%).
# Boldwin Spenser

Boldwin Spenser, Winston Boldwin Spenser (ingl. Winston Baldwin Spencer; 1948 yılnıñ 8 oktäbre) — 2004 yılnıñ 24 martınnan 2014 yılnıñ 13 iyünenä qädär Antigua häm Barbuda premyer-ministrı, 1992 yıldan 2018 yılğa qädär Berläşkän progressiv partiä liderı.
2004 yılda parlament saylawlarında partiä ciñgännän soñ premyer-ministr postında Lester Bördnı alıştırğan. 2005 yılnıñ 6 ğinwarınnan şulay uq Antigua häm Barbuda tışqı eşlär ministrı.

# Boldwin Spenser
## Yäşlege

Boldwin Spenser Greys-Grin kommunasında tuğan. Ul Grinbey başlanğıç mäktäbendä häm Prinsessa Margaret urta mäktäbendä uqığan. Böyekbritaniädä, Norvegiädä häm Kanadada yuğarı belem alğan.

# Boldwin Spenser
## Oppozitsiä liderı

Boldwin Spenser xezmät eşçänlegen eşçe bulıp başlağan. Çirek ğasır eçendä ul Antigua häm Barbuda eşçeläreneñ berläşkän hönäri berlege liderı bulğan. 1989 yılda parlamentqa saylanğan.
1992 yılda Boldwin Spenser Berläşkän progressiv partiädä äydäp baruçı rol’ uynıy başlağan. Şulay uq ul Berläşkän milli demokratik partiä liderı bulğan häm Antigua häm Barbuda liberal’ xäräkätendä qatnaşqan, bu älege partiälärneñ quşıluwına kitergän. Yaña partiädä Spenser şaqtıy tiz lider, şulay uq parlamentta oppozitsiä liderı bulğan.
Oppozitsiä liderı sıyfatında Spenser saylaw sistemasında reformalar öçen demokratik xäräkät oyıştırğan. Ul Antigua häm Barbudanıñ bäysez saylaw komissiäsen tözägän. Şulay uq ul telekompaniä, telekanal (ABS) kebek bäysez media oyıştırırğa tırışqan. Xökem bäxäsläre buyınça Lester Börd xökümätenä möräcäğät itkän, xökümätkä cirle avialiniälärne kiñäytü turında watandaşlarnıñ üteneçlären birgän.

# Boldwin Spenser
## Premyer-ministr postında

2004 yılda Boldwin Spenser Berläşkän progressiv partiä liderı sıyfatında saylawlarda ciñü yawlağan. Anıñ opponentı bulıp ALP partiäse liderı Lester Börd çığış yasağan.
Xalıqara däräcädä Spenser 2008 yılda ilne Group of 77’ğa kertkän diplomat bularaq bilgele. Spenser Kot-d’İvuar ileneñ xökümätennän yuğarı orden alğan. Ul BMOda eşlägän. Millennium Development Goals Achievement’ta qatnaşqan, Spenser xalıqara üseşkä kertkän öleşe öçen büläk alğan.
2009 yıl saylawlarında Spenser öçen parlamentnıñ 17 äğzasınnan 9ı tawış birgän. Saylawlarğa näticä yasağanda ALP partiäsennän kandidat Geyl Kristiannıñ 1 753 tawışı qarşı Boldwin 2 259 tawış alğan. Spenser premyer-ministr postında saylawçılarğa wäğdä itkän säyäsät alıp barırğa ant itkän.
10 yıl xakimiättä bulğannan soñ Berläşkän progressiv partiä Leyborist partiäsennän 2014 yılnıñ 12 iyünendä uzğan parlament saylawları barışında ciñelgän. Berläşkän progressiv partiä 17 urınnan öçesen genä saqlap qalğan. 13 iyündä premyer-ministr postında anı leyboristlar liderı Gaston Brawn alıştırğan.

# Boldwin Spenser
## Şäxsi tormışı

Spenser öylängän häm ike balası bar.
# Мари Посенуры

Мари-Посенур (чирм. Чоманэҥер, рус. Мари-Посенур) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Мари Посенуры
## Сәгать поясы

Мари Посенуры Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Мари Посенуры
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Ласёва

Ласёва (белар. Ласёва) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.

# Ласёва
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Падрозу (Монталегре)

Падрозу — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Montalegre e Padroso муниципалитетына карый.

# Падрозу (Монталегре)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Үби (Кызыл Армия районы)

Үби (чуаш. Упи, рус. Убеево) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Үби (Кызыл Армия районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Үби (Кызыл Армия районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 249 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
# Алексей Минх

Алексей Алексеевич Минх (1904 елның 5 августы, Сарытау, Россия империясе — 1984 елның 23 ноябре, Мәскәү, ССРБ) — совет гигиенисты, ССРБ Медицина фәннәре академиясе академигы (1969), РСФСР Атказанган фән эшлеклесе (1963).

# Алексей Минх
## Тормыш юлы

Алексей Минх 1904 елның 5 августында Сарытау губернасында Саратов табибы, галим, педагог, сәламәтлек саклауны оештыручы Алексей Петрович Минх гаиләсендә туа.
1927 елда Сарытау университетының медицина факультетын тәмамлый.
Югары уку йортын тәмамлаганнан соң, эксперименталь медицина кафедрасында аспирантурада укуын дәвам итә, шулай ук Сарытау районының санитария табибы һәм эпидемия отряды мөдире булып эшли.
1930 елда аспирантураны тәмамлый һәм Владимир Арнольдов отставкага киткәннән соң гомуми гигиена кафедрасы мөдире һәм доцент вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә.
1932 елда Ленинградка күчеп килә, анда 1 нче Ленинград медицина институтында гомуми гигиена кафедрасында ассистент булып эшли башлый, шулай ук Ленинград югары уку йортларында гигиена лабораторияләры белән җитәкчелек итә.
1937 елда докторлык диссертациясен яклый, тема: «Бүлмә һавасының ионизацион торышы һәм аның гигиена әһәмияте», ә 1938 елда ажа медицина фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе бирелә. 1939 елда профессор исеме бирелә.
Бөек Ватан сугышы елларында — 2 нче Ленинград медицина институтының туклану гигиенасы кафедрасы мөдире, сугыштан соң — Мәскәү медик-стоматология институтының, Үзәк физкультура институтының (1947—1974) гомуми гигиена кафедрасы мөдире (1946—1984).
1953 елда — ССРБ Медицина фәннәре академиясе әгъза-корреспонденты, ә 1969 елда ССРБ Медицина фәннәре академиясе академигы итеп сайлана.
1984 елның 23 ноябрендә вафат була, Мәскәүнең Ваганьков зиратында җирләнә.

# Алексей Минх
## Фәнни эшчәнлек

Алексей Минх гигиена өлкәсендә белгеч.
230 дан артык эш, шул исәптән 15 монография һәм 4 дәреслек, кеше сәламәтлегенә һава ионизациясе һәм әйләнә-тирә мохитнең башка физик факторлары йогынтысы; спорт гигиенасы өлкәсендә тикшеренүләр, стоматологларның һәм теш техникларының физиологиясе һәм хезмәт гигиенасы мәсьәләренә багышланган.
«Гигиена» 2 нче басмасының бүлеге мөхәррире һәм Зур медицина энциклопедиясенең 3 нче басмасындагы «Гомуми һәм коммуналь гигиена» бүлеге редакциясенең җаваплы мөхәррире, «ССРБ Медицина фәннәре академиясе хәбәрләре» журналының редколлегия әгъзасы.
Аның җитәкчелегендә 17 доктор һәм 25 медицина фәннәре кандидаты әзерләнә.

# Алексей Минх
## Фәнни эшчәнлек
### Иншалар

* Методы гигиенических исследований, М., 1954, 1971;
* Спортивная медицина, М., 1957, 1961 (совм, с др.);
* Ионизация воздуха и её гигиеническое значение, М., 1958, 1963;
* Гигиена, М., 1966 (совм, с др.);
* Основы общей и спортивной гигиены, М., 1972 (совм, с Малышевой И. Н.);
* Справочник по санитарно-гигиеническим исследованиям, М., 1973;
* Атмосферное электричество и медицина, Актовая речь, М., 1974;
* Очерки по гигиене физических упражнений и спорта, М., 1976;
* Гигиенические проблемы фторирования питьевой воды, М., 1979 (совм, с Габович Р. Д.).

# Алексей Минх
## Бүләкләр

* Ленин ордены;
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены;
* РСФСР Атказанган фән эшлеклесе (1963).
# Лахва (Магилёвский районы)

Лахва (белар. Лахва) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.

# Лахва (Магилёвский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Латвица

Латвица (серб. Латвица) — Сербиянең Златибор округы Ариле җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Латвица
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 480 метр биеклектә урнашкан.

# Латвица
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Лаухринген

Лаухринген (алман. Lauchringen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Лаухринген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,76 км² (1961), 12,77 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 360 метр һәм 413 метр биеклектә урнашкан.
# Ремоайнш

Ремоайнш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Prado e Remoães муниципалитетына карый.

# Ремоайнш
## Географиясе

Мәйданы — 1,04 км².
# Лацарето (Венеция)

Лацарето — Италиянең Венеция төбәге Музиле-ди-Пьяве өязендә урнашкан торак пункт.

# Лацарето (Венеция)
## Географиясе

Лацарето Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Лацарето (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Позте (Фрозиноне)

Ле Позте — Италиянең Лацио төбәге Сантопадре өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Позте (Фрозиноне)
## Географиясе

Ле Позте Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Позте (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Парада-ду-Бору

Парада-ду-Бору — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Виейра-ду-Минью муниципалитетына карый.

# Парада-ду-Бору
## Географиясе

Мәйданы — 7,95 км².
# Aqsaq Timer däwläte

Aqsaq Timer däwläte yäki Timeridlär däwläte - Aqsaq Timer Üzäk Aziädä yawlap aluları näticäsendä 1370 yılda barlıqqa kilgän däwlät, 1501 yılda Şäybäni citäklägän küçmä üzbäklär qäbiläläre Sämärqand şähären basıp alğannan soñ Timer däwläte beterelä. Soñğı Timerid Babur qaçıp, 1504 yılda Qabul qalasın basıp ala, soñraq Hindstanğa höcüm itä häm 1526 yılda Böyek Mogollar imperiäsenä nigez sala. Timer dinastiäneñ wäkilläre Badaxşanda 1585 yılğa qädär xakimlek itä.

# Aqsaq Timer däwläte
## Tarix

Timer däwläte elekke Çağatay olısı territoriäsendä barlıqqa kilä.
1370 yılda Balx şähärendäge qorıltayda Aqsaq Timer Turan ämire itep saylanıla. Timer bügenge Üzbäkstan, Tacikstan häm tönyaq Äfğänstannı berläşterä.
1376 yılda Timer däwläte Xäräzem ilen basıp ala.
1393 yılda Timer Bağdad şähären basıp ala.
1395 yıldan Timer däwläte Altın Urdağa qarşı suğışa başlıy.
1398 yılda Timer Dähli soltanatına qarşı yaw belän bara.
1401 yılda Aqsaq Timer ğäskäre Dimäşq şähären basıp ala.
1402 yılda Aqsaq Timer ğäskäre törek soltanın ciñä.
1405 yılda Aqsaq Timer ülgännän soñ, onığı Xälil-Soltan täxetkä utıra, läkin 1409 yılda anı Şahrux bärep töşerä. Şahrux başqalasın Herat qalasına küçerä.
Bu waqıtta Timer däwläte tarqala başlıy: 1405 yılda Ğiraq, 1408 yılda Azärbaycan çığalar.
1447 yılda Şahrux ülgäç, ulı Oluğbäk täxetkä utıra häm başqalasın Sämärqandqa kire küçerä.
1449 yılda Oluğbäk ulı Abd äl Latıyf atasın bärep töşerä, soñraq Olığbäk üterelä.
Üzara nizağlaşuda Timer onığı Abu-Säyed ciñä. Näq Abu-Säyed (1424—1469) Äbelxäyer citäklägän küçmä üzbäklär qabiläsen çaqıra.
Abu-Säyed warisları idärä itkär çorda däwlät bik taraya, tik Maweranahr qalğan.
1501 yılda Şäybäni citäklägän küçmä üzbäklär qäbiläläre Sämärqand şähären basıp ala häm Maweranahrda Boxara xanlığına nigez sala.
# Ласлеу-Маре

Ласлеу-Маре — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. Суплак (коммуна) коммунасына карый.

# Ласлеу-Маре
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Тәлгать Таҗетдин

Тәлгать Сафа улы Таҗетдин (12 октябрь 1948, Казан) — Совет һәм Россия дини һәм җәмәгать эшлеклесе, мөселманнарның Үзәк Диния нәзарәте рәисе, Россиянең югары мөфтие, 1990 елдан Шәех әл-Ислам (Ислам мәсьәләләре буенча илдә иң югары вазифаи зат). Уфа районының мактаулы гражданы (2022).

# Тәлгать Таҗетдин
## Биографиясе

Тәлгать Сафа улы 1948 елның 12 октябрендә Казанда татар гаиләсендә туа. Әтисе — йөк машинасы йөртүче, әнисе заводта эшләгән.
1966 елда Бохарадагы «Гарәп дөньясы» мәдрәсәсенә укырга керә, анда югары дини белем ала, 1973 елда кызыл диплом белән тәмамлый.
1978 елда Каһирәдә урнашкан әл-Әзһәр ислам университетында белем ала. Казанның «Әл Мәрҗани» Җәмигъ мәчетенең икенче имам-хатибы итеп 1973 елда cайланган, беренче имам-хатиб итеп — 1978 елда.
1980 елның 19 июнендә Уфада урнашкан Үзәк диния нәзарәте рәисе һәм мөфти итеп сайлана.

# Тәлгать Таҗетдин
## Бүләкләре

* 1998 — Дуслык ордены (РФ)
* 2008 — Хөрмәт ордены (РФ)
* 2008 — Халыклар дуслыгы ордены (БР)
* 2008 — 2нче дәрәҗә Изге кенәз Даниил Мәскәүле ордены (РПЦ)
* 2013 — 4нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены (РФ)
* 2013 — 2нче дәрәҗә Дан һәм Намус ордены (РПЦ)
* 2018 — «Башкортстан Республикасы каршындагы хезмәтләре өчен» ордены (БР)
* 2018 — Дуслык ордены (ТР)
* 2018 — «Дан, Намус һәм Дәрәҗә» Әл-Гыйззәт ордены (ҮМДН)
* 2018 — 1нче дәрәҗә Дан һәм Намус ордены (РПЦ)
* 2019 — 3нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены (РФ) ―рухи мәдәният үсешенә, җәмгыятьтә милләтара һәм конфессияара тынычлык һәм татулыкны ныгытуга керткән зур өлеше өчен
* 2020 — Салават Юлаев ордены — «баш мөфти итеп сайлануына 40 ел тулу уңаеннан»
* 2022 – «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены ― рухи мәдәниятне үстерүгә, милләтләр һәм диннәр арасында татулыкны һәм тынычлыкны нытыгуга зур өлеш кертүе өчен
* 2022 ― Уфа районының мактаулы гражданы
* 2023 ― РФ Президенты Рәхмәте ― Идел буе Болгарстанында Ислам динен кабул итүнең 1100 еллыгын бәйрәм итүгә әзерлек һәм аны үткәрүдә күрсәткән хезмәтләре өчен
* 2023 ― Григорий Аксаков ордены (Башкортстан) ― милләтара, конфессияара тынычлык һәм татулыкны ныгытуга зур өлеш керткәне өчен
* 2023 ― 2нче дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены (РФ) ― җәмгыятьне рухи һәм әхлакый яктан торгызуга, милләтара тынычлыкны һәм үзара аңлашуны ныгытуга зур өлеш керткән өчен
# Крузейро (футбол клубы)

Крузейро (порт. Cruzeiro Esporte Clube) - Бразилиянең Белу-Оризонти шәһәреннән футбол клубы. Campeonato Brasileiro Série A лигасында чыгыш ясый. 1921 елда итальян мөһаҗирләре тарафыннан нигезләнә. 5 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1976, 1997).
# Нәфыйга Арапова

Нәфыйга Арапова, Нәфыйга Мөхәммәтгалим кызы Арапова, рус. Арапова Нафига Мухаммедгалимовна (1900-1943) — татар театрының беренче актрисаларның берсе. Уфа дәүләт Татар-башкорт күрсәтмә театры, Әстерхан татар театры, Татар дәүләт академия театры артисткасы. Татарстан АССР атказанган артисты (1939).

# Нәфыйга Арапова
## Тәрҗемәи хәле

1900 елда Казанда туган.

# Нәфыйга Арапова
## Хезмәт юлы

1917 елдан «Сәйяр» труппасында эшли башлый. Ватандашлар сугышы елларында (1918-1919) Беренче армия һәм Төркистан армиясе сәяси бүлекләре каршындагы фронт театр бригадаларында чыгышлар ясый. Сугыштан соң Уфа дәүләт Татар-башкорт күрсәтмә театры, Әстерхан татар театры, Казан татар академия театрында эшли.

# Нәфыйга Арапова
## Иҗаты

Гаять үзенчәлекле артистка. Хәтердә калырлык рольләр иҗат иткән.

# Нәфыйга Арапова
## Иҗаты
#### Уйнаган рольләре

* Мәгъри — «Бәхетсез егет» Г. Камал
* Нәгыймә — «Банкрот» Г. Камал
* Җиһан карчык — «Башмагым» И. Хәбибуллин
* Хәдичә — «Зәңгәр шәл» К. Тинчурин
* Нәфыйга — «Беренче чәчәкләр» К. Тинчурин
* Рокыя — «Җилкәнсезләр» К. Тинчурин
* Айтуган — «Наёмщик» Т. Гыйззәт
* Кукушкина — «Төшемле урын» (Доходное место) А. Островский
* Люся — «Салют, Испания!» А. Афиногенов
* Бәдыйга — «Галиябану» М. Фәйзи
* Гадилә — «Шәмсекамәр» М. Әблиев
* Анфиса Тихоновна — «Бүреләр һәм сарыклар» (Волки и овцы) А. Островский
* Зөләйха — «Бишбүләк» Т. Гыйззәт һ. б.

# Нәфыйга Арапова
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1939 Татарстан АССР атказанган артисты
# Аксубай чуаш педагогия укуханәсе

Аксубай чуаш педагогия училищесы (чуаш. Аксу чӑваш педагогика училищи) — Аксубайда урнашкан уку йорты. 1932—1956 елларда эшләгән.

# Аксубай чуаш педагогия укуханәсе
## Тарих

1932 елда Сөнчәледә чуаш педагогия техникумы буларак ачылган, 1933 елда Аксубайга күчерелгән. Татарстан АССР (Аксубай, Норлат, Чирмешән, Биләр, Яңа Чишмә, Чүпрәле районнары) һәм Самар өлкәсе (Чаллыбаш районы) чуаш мәктәпләре өчен укытучыларны хәзерләгән. 1937 елдан — укуханә.
Милли мәктәпләрдә укытуны рус теленә күчерү сәбәпле, 1956 елда ябылган. ТАССР мәгариф халык комиссариаты карары нигезендә, укуханә 1956 елның 1 августыннан эшчәнлеген туктата. Студентлар Тәтеш педагогика училищесындә укуларын дәвам итәргә мәҗбүр була. Аксубай районы башкарма комитетының № 12 10.07.1956 карары белән укуханә бинасы 150 балага исәпләнгән мәктәп-интернат итеп файдаланыла башлый

# Аксубай чуаш педагогия укуханәсе
## Шәхесләр
### Директорлар

* 1932 — А. Ислюков (Сөнчәле чуаш педагогия техникумы директоры)
* 1942, март-1944, октябрь — Тарас Василий улы Семенов
* 1944, октябрь - 1948 — Иван Никифор улы Июдин
* 1948-1949 — И.З. Захаров
* 1949-1956 — Маркел Мирон улы Галкин

# Аксубай чуаш педагогия укуханәсе
## Шәхесләр
### Укытучылар

Укуханәдә рус теле һәм чуаш теле укытучысы булып чуаш язучысы Ефрем Еллиев (1907-1942) эшләгән.

# Аксубай чуаш педагогия укуханәсе
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

Барлыгы 20 чыгарылыш була. 1948 елгы 14нче чыгарылышка укуханә 1 134 укытучы (шуның 161е читтән торып) әзерләп чыгарган.
* Алексей Алексей улы Харитонов (19.12.1932, Медянка, Аксубай районы), Лаеш авыл хуҗалыгы техникумы директоры (1999 елга кадәр).
* Аркадий Дмитрий улы Проськин (1951 елда тәмамлаган), геолого-минералогия фәннәре кандидаты (Беларусия).
| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | һөнәр төре | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Людмила Васильева | 1930-03-15 | Тархан | шагыйрь язучы | | | 1949-06-11 |
# Тазовский районы

Тазовский районы (рус. Тазовский район) — Ямал-Ненец автономияле округы составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Тазовский бистәсе.

# Тазовский районы
## Халык

Милләтләр (2010): ненецлар (54,3%), урыслар (30,3%), украиннар (4,8%), татарлар (3,1%).

# Тазовский районы
## Административ бүленеш

Тазовский районы составына 5 авыл җирлеге һәм җирлекара территория керә.
# Түбән Лопсола

Түбән Лопсола (чирм. Ӱлыл Лопсола, рус. Нижняя Лопсола) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан авыл.

# Түбән Лопсола
## Сәгать поясы

Түбән Лопсола Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Түбән Лопсола
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Дубровка (Мари Ил)

Дубровка (чирм. Дубровке, рус. Дубровка) — Мари Илнең Көҗәңәр районында урнашкан авыл.

# Дубровка (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Дубровка (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Дубровка (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
# Feedbooks

Feedbooks ул штаб-фатиры Парижда, Франциядә урнашкан 2007 елның июнендә нигезләнгән җәмәгать доменнары өчен дә, оригиналь китаплар өчен дә цифрлы китапханә һәм болыт нәшрияты сервисы. Веб-сайтның төп игътибар үзәгендә e-китаплар тәэмин итү, аеручы бастырылганнарны, югары сыйфатлыларны һәм төрле форматлардагыларны, бигрәк тә EPUB, Kindle, һәм PDF форматларындагыларны. Сайтта кабул ителгән PDF буыны көйләнмәләре, мәсьәлән, трин зурлыгы үлчәмнәре һәм кысалар мөмкин. Feedbooks 80000-нән артык китапларны тәкъдим итә. 2011 елга мәгълүмат буенча, Feedbooks һәр айны якынча 3 миллион электрон китап тараткан.
Веб-интерфейсны кулланып үзлектән бастырылган китаплар мөхәррирләнә; алар шулай ук шуның өчен Kindle һәм мобиль веб-сайтлар аша ачылырга мөмкин. Интерфейс шулай ук ас-билгеләмәләрне барлыкка китерүне тәэмин итә. Телләр: Инглиз теле, Француз теле. Китаплар сатып алу өчен теркәлү кирәк. Хуҗалары: Адриен Гардө, Лоик Руссель, Давид Җульен.

# Feedbooks
## Шулай ук карарга мөмкин

* Internet Archive
* Project Gutenberg