yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фосфор

Кремний◄Фосфор / Phosphorum (P) ►Күкерт :
| Атом номеры | 15 |
| Матдәнең тышкы күренеше | Порошок |
| Атомның үзлекләре ||
| Атом массасы (моляр масса) | 30,973762 а. м. б. (г/моль) |
| Атом радиусы | 128 пм |
| Ионлаштыру энергиясе (беренче электрон) | 1011,2(10,48) кДж/моль (эВ) |
| Электрон конфигурациясе | [Ne] 3s2 3p3 |
| Химик үзлекләре ||
| Ковалент радиусы | 106 пм |
| Ион радиусы | 35 (+5e) 212 (-3e) пм |
| Электр тискәрелеге (Полинг буенча) | 2,19 |
| Электрод потенциалы | 0 |
| Оксидлашу дәрәҗәсе | 5, 3, 1, 0, −1, −3 |
| Матдәнең термодинамик үзлекләре ||
| Тыгызлык | 1,82 г/см³ |
| Моляр җылы сыешлыгы | 21.6 Дж/(K·моль) |
| Җылы үткәрүчелек | (300 K) (0,236) Вт/(м·K) |
| Эрү температурасы | 317.3 K |
| Эрү җылылыгы | 44 (P4) кДж/моль |
| Кайнау температурасы | 553.6 K |
| Парга әйләнү җылылыгы | 49,8 кДж/моль |
| Моляр күләм | 17,0 см³/моль |
| Матдәнең кристаллик рәшәткәсе ||
| Рәшәткә төзелеше | куб сыман |
| Рәшәткә параметрлары | 18,800 Å |
| Дебай температурасы | K |
Фосфор(бор. юнан φῶς — яктылык φέρω — китерү; φωσφόρος — яктылык китерү; лат. Phosphorum, P) — Менделеевның периодик таблицасының 3 период, 15 төркем элементы. Тәртип номеры - 15.Фосфор табигатьтә ирекле халәтендә очрамый, әмма төрле минераллар составында еш очрый.

# Фосфор
## Символы

Фосфор элементының символы - P (Пэ дип укыла).

# Фосфор
## Тарих

Фосфор 1669 елда Бранд тарафыннан ачыла.

# Фосфор
## Аллотропик модификацияләре

Фосфор берничә аллотропик формада булырга мөмкин:
Ак фосфор: Бик актив, шуңа күрә аны гадәттә су астында саклыйлар. Молекуласы тетраэдрик структуралы P₄-дән тора. Ак фосфор озак вакыт су астында тотылмаса, аның тотыгу сәләте арта һәм ул кислород белән реакциягә кереп, сары төскә керә башлый.
Кызыл фосфор: Ак фосфорны югары температурада эретеп алгач барлыкка килә. Кызыл фосфорның молекулалары катлаулырак төзелешкә ия һәм ул шактый тотрыклырак. Аңа югары температура кирәк түгел, шулай ук ул янып бетми.
Кара фосфор: Югары басым астында һәм түбән температурада ясалган. Кара фосфор тотрыклы һәм электрны яхшы үткәрә.

# Фосфор
## Куллану

Агрохимия һәм тирә-юнь мохиты: Фосфор — үсемлекләрнең туендыру процессы өчен мөһим элемент. Шунлыктан фосфорга бай минераль ашлама җирләрнең уңдырышлылыгын арттыруга ярдәм итә. Ләкин фосфорның агрохимикатлар составында кулланылуы тирә-юнь мохиткә салкынча йогынты ясый ала, мәсәлән, сулыкларда эвтрофикациягә китерә.
Пиротехника һәм химия сәнәгате: Ак фосфор традицион рәвештә утлы шарлар һәм янучан матдәләр эшләүдә кулланылса, хәзерге вакытта аның кулланылышы кимегән, чөнки ул бик куркыныч токсин.
Металлургия һәм материаллар технологиясе: Фосфор металларга коррозия каршы көрәштә кулланыла. Металл кисәкләрен фосфатлау — коррозиядән саклау өчен фосфат катламы барлыкка китерү ысулы.
Медицина һәм биология: Фосфор организмда кальций белән берлектә сөякләрне ныгыту өчен зарур. Ул шулай ук аденозинтрифосфат (АТФ) молекуласының компонентлары арасында, ул организмның энергия алмасуына җавап бирә. Фосфор шулай ук нуклеин кислоталарының (ДНК һәм РНК) нигезен тәшкил итә.
# Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы

Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы – Татарстан Республикасы хөкүмәтенә керүче министрлыкларының берсе. 2020 елның 5 октябреннән җитәкчесе — Марат Айзатуллин.

# Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы
## Исемнәр

* Казан губерна ХХШ (халык хуҗалыгы шурасы, 1920 елдан ТАССР ХХШ) каршындагы дәүләт корылмалары комитеты (1918-1922)
* ТАССР ХКШның икътисадый киңәшмәсе каршындагы мигъмарның төзелеш идарәсе (1922-1924)
* ТАССР ХКШның икътисадый киңәшмәсе каршындагы мөһәндиснең төзелеш идарәсе (1924-1931)
* ТАССР коммуналь хуҗалык халык комиссариатының төзелеш идарәсе (1937 елдан сектор, 1931-1944)
* ТАССР ХКШның (ТАССР МШның) архитектура идарәсе (1944-1956)
* ТАССР МШның төзелеш һәм архитектура эшләре идарәсе (1956-1960, 1961-1979)
* ТАССРның төзелеш дәүләт комитеты (1979-1991)
* ТССР (ТР)ның төзелеш һәм архитектура дәүләт комитеты (1991-1996)
* ТР төзелеш һәм архитектура министрлыгы (1996-1998)
* ТР төзелеш һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы (1998-2002)

# Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы
## Шәхесләр
### Җитәкчеләр

* ...-1931 — ...
* 1931 — Гәрәй Гаетов
* 1932-1933 — В. Мәликов
* 1933-1934 — Н.Никольский
* 1934-1935 — Газыйм Касыймов
* 1935-1938 — Мөхәммәт Исхаков
* 1938-1940 — Александр Сорвин
* 1940-1943 — К. Пелипенко
* 1943-1947 — К. Данько
* 1947-1953 — Я. Исламов
* 1954-1963 — Л. Котов
* 1963-1963 — Б. Донауров
* 1963-1965 — А. Кириллович
* 1965-1966 — Павел Тунаков
* 1966-1980 — Владимир Иванов
* 1980-1989 — Юрий Акимов
* 1989-... —
* ?-2020 — Ирек Фәйзуллин.
* 2020 елның 5 октябреннән — Марат Айзатуллин

# Татарстан Республикасы Төзелеш, архитектура һәм торак-коммуналь хуҗалык министрлыгы
## Шәхесләр
### Аерым танылган хезмәткәрләре

| башлау | тәмамлау | исем | тасвирлама | Викиҗыентыктагы төркем | туу датасы | үлем датасы |
| 2001 | 2006 | Фирдәвис Ханов | | Firdavis Khanov | 1951-09-07 | |
# Лгота (Дуба)

Лгота (чех. Lhota) — Чехиянең Либерец крае Дуба районында урнашкан авыл.

# Лгота (Дуба)
## Географиясе

Мәйданы — 1,567 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота (Дуба)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота (Дуба)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота (Дуба)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 112 |
| 1880 | 117 |
| 1890 | 104 |
| 1900 | 97 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 97 |
| 1921 | 100 |
| 1930 | 91 |
| 1950 | 36 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 39 |
| 1970 | 29 |
| 1980 | 13 |
| 1991 | 7 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 4 |
| 2011 | 14 |
| 2021 | 18 |
# Югары Курган

Югары Курган (чуаш. Верхний Курган, рус. Верхний Курган ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429430. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219501003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800006400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Югары Курган
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 45 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (87%), чуашлар (13%).
# Григорий Зиновьев

Григорий Евсей улы Зиновьев (чын исеме Евсей-Гершон (Һирш) Арон улы Радомысльский, 11 (23) сентябрь 1883(18830923), Елисаветград, Россия империясе — 25 август 1936, Мәскәү, ССРБ) — Россия инкыйлабчысы, совет сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе.

# Григорий Зиновьев
## Тәрҗемәи хәле

Херсон губернасы Елисаветград шәһәрендә сөт фермасы хуҗасы гаиләсендә туган. Яһүд милләтеннән. Берн университетында укыган (1906 да Россия инкыйлабында катнашыр өчен укуые ташлый). Февраль инкыйлабына кадәр Швейцариядә яши.
* 1917—1926 да Петроград (Ленинград) шурасы рәисе, бер үк вакытта 1919—1926 да Коминтерн башкармасы рәисе, 1918 нең гыйнвар—мартында ҺББҮШ рәисе. Зиновьев һәм Каменев Октябрь инкыйлабының яшерен датасын матбугатта һәм Вакытлы хөкүмәткә фаш итә, шуның өчен Ленин Зиновьевны һәм Каменевны "сатлык җаннар" дип атый, соңрак Сталин бу вакыйганы еш искә төшерә һәм нәтиҗәдә кичерми.
* 1927 дә беренче мәртәбә фиркадән чыгарыла.
* 1928 дә фиркадә торгызыла һәм Казан университетында ректор булып эшли. 1931 дән РСФСР Мәгариф халык комиссарлыгы коллегиясе әгъзасы.
* 1932 дә янә фиркадән чыгарыла, кулга алына һәм Костанайга сөрелә.
* 1933 дә фиркадә торгызыла, «Большевик» журналының мөхәррирләр коллегиясендә эшли.
1934 нең декабрендә кулга алына һәм фиркадән чыгарыла. 1935 нең 16 гыйнварында ССРБ Югары Мәхкәмәсенең хәрби коллегиясе тарафыннан 10 ел иректән мәхрүм итүгә хөкем ителгән; 1936 ның 24 августында «Берләшкән шура хакимиятенә каршы троцкий-зиновьевчылар үзәге» эше буенча үлем җәзасына хөкем ителгән, икенче көнне атып үтерелгән.
1988 нең 13 июнендә ССРБ Югары Мәхкәмәсе плнеумы карары белән акланган.

# Григорий Зиновьев
## Гаиләсе

* Беренче хатыны — Сарра Наум кызы Равич (1879, Витебск — 1957). 1903 елдан РСДЭФ әгъзасы. Дүрт мәртәбә кулга алынган (1934, 1937, 1946, 1951). Сәламәтлеге какшавы сәбәпле 1954 тә иреккә чыгарылган.
* Икенче хатыны — Злата Ион кызы Лилина (1882, Вильно губернасы —1929, Ленинград). 1902 елдан РСДЭФ әгъзасы. 1927 дә (ире белән бер үк вакытта) фиркадән чыгарылган, 1928 дә кире торгызылган. Үпкә рагыннан үлгән.
* Икенче хатыныннан улы — Стефан Григорий улы Радомысльский (1908, Женева —1937), кулга алынган һәм атып үтерелгән. Аның атыны Берта Җафарова (Левина) ике мәртәбә кулга алынган, сөргендә, ябылуда булган.
* Өченче хатыны — Евгения Яков кызы Ласман (1894—1985). 1936—1954 дә төрмәдә һәм сөргендә булган.

# Григорий Зиновьев
## Хәтер

* Кировоград шәһәре 1924—1934 елларда Зиновьевск дип аталган булган.
# Галина Лоцманова

Галина Лотсманова (рус. Лоцманова Галина Павловна, 4 апрель 1944(1944-04-04) (80 яшь), Казан, РСФСР, СССР — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе, ТАССР/ТР социаль тәэминат министры (1985-1996), ТР социаль тәэминат министры урынбасары (1996-2000), ТАССР Югары Шурасы депутаты (1975-1990).
# Бакалы чиркәве (Бакалы районы)

Бакалы чиркәве, Изге Троица чиркәве (рус. Свято-Троицкий храм) – Башкортстанның Бакалы районы үзәге Бакалы авылында урнашкан православие дине гыйбадәтханәсе. Рус православие чиркәвенең Мәскәү патриархлыгы Башкортстан митрополиясе Нефтекама епархиясе Шаран благочиниесе составындагы «Бакалы авылы Изге Троица чиркәве мәхәлләсе» җирле православие дини оешмасы карамагында..

# Бакалы чиркәве (Бакалы районы)
## Тарих

Бакалының беренче (агач) чиркәве ― Покров чиркәве (рус. Покровская церковь) якынча 1735 елда төзелгән булган (урыны хәзерге район мәдәният йорты белән Кызыл Гаскәр сугышчыларына куелган һәйкәл арасында булган).
Бакалының яңа (икенче) чиркәве 1890 елда авылда кирпеч заводы тотучы җирле сәүдәгәр Дмитрий Егорович Бочкарев акчасына төзелә башлаган. Төзелеш эшендә җирле осталар катнашкан. 1913 елда Троица(рус.)татар. (Мөкатдәс Өчлек) хөрмәтенә изгеләндерелгән. 1930 елда Совет хакимияте тарафыннан дин йорты буларак ябылган, гөмбәзе һәм чаң манарасы җимертелгән, тышкы һәм эчке интерьеры бозылган. 1968 елда авылда типовой «Дружба» кинотеатры бинасы төзелгәнче, чиркәү бинасында «Искра» кинотеатры урнашкан булган. Чиркәү бинасына терәп, район киночелтәренең остаханәләре һәм машина гаражлары төзеп куелган.

# Бакалы чиркәве (Бакалы районы)
## Яңа заман

1990 елның 6 мартында храм яңадан ачыла һәм хәзер гамәлдә. Чиркәүнең төп гөмбәзе һәм колокольнясы торгызылган. Чиркәүдә гыйбадәтләр рус һәм татар телләрендә башкарыла.

# Бакалы чиркәве (Бакалы районы)
## Настоятельләр

* Роман Александрович Румянцев
* Иерей Алексий (Рәлиф Хәниф улы Бикбулатов, 1972 елгы), дәвалау оешмалары белән эшләү буенча епархия хезмәте җитәкчесе.
# Елейкино (Мари Ил)

Елейкино (чирм. Элесола, рус. Елейкино) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Елейкино (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Елейкино (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Елейкино (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Богатырево

Богатырево (чуаш. Патăрьел, рус. Богатырево ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429922. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241804001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600002000. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Богатырево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 405 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,52%).
# Починок-Быбыть

Починок-Быбыть (чуаш. Йăлмахва, рус. Починок-Быбыть) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.

# Починок-Быбыть
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Починок-Быбыть
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 392 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Ошлангер

Ошлангер (чирм. Ошлаэҥер, рус. Ошлангер) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан авыл.

# Ошлангер
## Сәгать поясы

Ошлангер Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Ошлангер
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97%), руслар (3%).
# Сыгач

Сыгач (чуаш. Шӑхач, рус. Сигачи) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

# Сыгач
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Сыгач
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 603 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Повуа-ди-Санту-Адриан

Повуа-ди-Санту-Адриан — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Póvoa de Santo Adrião e Olival Basto муниципалитетына карый.

# Повуа-ди-Санту-Адриан
## Географиясе

Мәйданы — 0,78 км².
# Роберт Миңнегалиев

Роберт Миңнегалиев, Роберт Хәмит улы Миңнегалиев (Роберт Хамитович Миннегалиев; 1972 елның 5 июле, СССР, РСФСР, ТАССР, Апас районы, Дәвеш) ― хуҗалык-финанс эшлеклесе, «Казан Экспо» күргәзмә үзәге генераль директоры (2019 елдан), «Ак Барс» банкы ГАҖ идарәсе рәисе (2003―2015 елларда). Татарстан Республикасы Президенты ярдәмчесе (2015 елда). Икътисад фәннәре кандидаты (2001). 1нче класслы баш дәүләт киңәшчесе. Россия Федерациясе һәм Татарстан Республикасының атказанган икътисадчысы. Дзюдо буенча Россиянең спорт мастеры.

# Роберт Миңнегалиев
## Тәрҗемәи хәле

1972 елның 5 июлендә Татарстан АССР Апас районында туган. Дәвеш авылы мәктәбендә урта белем алган.
Казан финанс-икътисад институтын (1993), Чикаго университетының Executive MBA курсы буенча Югары бизнес мәктәбен (2007) тәмамлаган. 2001 елда «Региональ икътисадта инновацияләр белән дәүләт идарәсе нәтиҗәлелеген арттыруның оештыру аспектлары (Татарстан Республикасы мисалында)» (рус. Организационные аспекты повышения эффективности государственного управления инновациями в региональной экономике (на примере Республики Татарстан)) дигән темага икътисад фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклаган.

# Роберт Миңнегалиев
## Хезмәт юлы

1993―1996 елларда Казан сөт комбинатында баш бухгалтер урынбасары, генераль директор урынбасары - финанс-исәп-хисап үзәге башлыгы булып эшләгән.
1996―1997 ― Татарстан Республикасы Финанс министрлыгының банклар һәм бюджеттан тыш фондлар белән эшләү бүлеге башлыгы.
1997―1998 ― Татарстан Республикасы Финанс министрлыгының максатчан бюджет фондлары белән идарә итү департаменты директоры.
1998―1999 ― ТР финанс министрының беренче урынбасары.
1999―2003 ― ТР финанс министрының беренче урынбасары, Татарстан Республикасы Финанс министрлыгының Казначылык департаменты директоры.
2003―2015 ― «Ак Барс» банкы ГАҖ идарәсе рәисе
2015 елда ― «Kazan Expo-WorldSkills Arena күргәзмә комплексы» проекты мәсьәләләре буенча Татарстан Республикасы Президенты ярдәмчесе.
2015 елдан ― «КАЗАН-ЭКСПО» ҖЧҖ (2019 елдан АНО) генераль директоры.

# Роберт Миңнегалиев
## Иҗтимагый-сәяси эшчәнлеге

* 2009―2014 елларда 38нче Зәй бер мандатлы сайлау округы буенча IV чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайланган.
* ТР Дзюдо федерациясе вице-президенты
* «УНИКС» спорт клубының беренче вице-президенты

# Роберт Миңнегалиев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале,
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты Рәхмәте,
* Россия банклары Ассоциациясенең Мактау билгесе,
* РФ атказанган икътисадчысы,
* ТР атказанган икътисадчысы,
* 2021 – «Дуслык» ордены (Орден Дружбы, РФ) ― Казан шәһәрендә «Ворлдскиллс» стандартлары буенча һөнәри осталык буенча дөнья чемпионатын әзерләүгә һәм уздыруга зур өлеш керткән өчен.

# Роберт Миңнегалиев
## Шәхси тормышы

Өйләнгән. Гаиләдә 4 бала (өч улы һәм бер кызы) булган. Улы Камил 2022 елда Лондонда вафат. Улы Рәшид (1995 елгы, Швейцариядә Le Rosey интернат-мәктәбен тәмамлаган).
Роберт Миңнегалиев ― дзюдо буенча Россиянең спорт мастеры.
# Лбиска

Лбиска — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пясечно гминасында урнашкан авыл.

# Лбиска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Карачулһа

Карачулһа (төр. Karaçulha) — Төркия Җөмһүриятенең Мугла иленә караган бер шәһәре.
# Радик Хәсәнов

Радик Хәсәнов, Радик Шәүкәт улы Хәсәнов, рус. Хасанов Радик Шавкятович (1955 елның 30 июле, ТАССР, Чүпрәле районы, Иске Шәйморза) – Серго исемендәге заводның («ПОЗиС» ААҖ) генераль директоры (1998-2009; 2010 елдан), ТР атказанган машина төзүчесе (2000), фән һәм техника өлкәсендә ТР дәүләт премиясе лауреаты (2007), икътисад фәннәре кандидаты. Россия машина төзүчеләр берлегенең Татарстан төбәк бүлекчәсе рәисе.

# Радик Хәсәнов
## Тәрҗемәи хәле

1955 елның 30 июлендә ТАССР Чүпрәле районы Иске Шәйморза авылында туган. «Машина төзелеше технологиясе, тимер кисүче станоклар һәм кораллар» белгечлеге буенча А.Н. Туполев исемендәге Казан авиация институтын (хәзер А.Н. Туполев исемендәге Казан илкүләм тикшеренү техник университеты) тәмамлаган (1978). РФ президенты каршындагы дәүләт хезмәте академиясенең Мәскәү дәүләт һәм муниципаль идарә академиясендә һөнәри белем күтәрү үткән (2006). 1981-1983 елларда хәрби хезмәттә булган.

# Радик Хәсәнов
## Хезмәт юлы

Хезмәт юлын Яшел Үзәндә А.М. Горький исемендәге судно төзү заводында участок мастеры булып башлый. 1983-1986 елларда цех башлыгы урынбасары, 1986-1991 елларда цех башлыгы.
1991-1998 елларда Яшел Үзән пассажир автотраспорт предприятиесе директоры.
1998-2009 елларда Серго исемендәге заводның генераль директоры.
2009-2010 елларда ТР Яшел Үзән муниципаль районы башлыгы, Яшел Үзән шәһәре мэры, 4нче чакырылыш ТР Дәүләт шурасы депутаты.
2010 елдан янәдән «Ростех»» дәүләт корпорациясенең (Россия Машина төзүчеләр берлегенә керә) Серго исемендәге заводының генераль директоры. Россия Машина төзүчеләр берлегенең Татарстан төбәк бүлекчәсе рәисе.

# Радик Хәсәнов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2000 ТР атказанган машина төзүчесе
* 2004 Дуслык ордены (РФ)
* 2005 «Казанның меңьеллыгы истәлегенә» медале
* 2005 РФ шәрәфле машина төзүчесе
* 2005 Яшел Үзән шәһәренең шәрәфле ватандашы
* 2007 Фән һәм техника өлкәсендә ТР дәүләт премиясе
* 2008 «Алтын идея» милли премиясе
* 2015 Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен ордены (ТР)

# Радик Хәсәнов
## Шәхси тормышы

Улы Булат Хәсәнов, Серго исемендәге заводның стратегик маркетинг буенча генераль директоры урынбасары,Татарстанның фән һәм техника өлкәсендәге Дәүләт бүләге иясе (2024).
# Чернушка (Мари Ил)

Чернушка (чирм. Чернушка, рус. Чернушка) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан бистә.

# Чернушка (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Чернушка (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Чернушка (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (62,1%), чирмешләр (25,9%), украиннар (6,9%), чуашлар (5,2%).
# Аргамач

Аргамач (чирм. Аргамач, рус. Аргамач) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Аргамач
## Сәгать поясы

Аргамач Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Аргамач
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк (%).
# Турай (Ялчык районы)

Турай (чуаш. Анатри Тимеш, рус. Тораево ) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.

# Турай (Ялчык районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 192 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Ле Казете (Модена)

Ле Казете — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Финале-Эмилия өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Казете (Модена)
## Географиясе

Ле Казете Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Казете (Модена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Выла-Базар

Выла-Базар (чуаш. Вылапасар, рус. Выла-Базар) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Выла-Базар
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Выла-Базар
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 41 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Макс Йозеф Вагенбауэр

Макс Йозеф Вагенбауэр (нем. Max Josef Wagenbauer, * 1775елның 28 июле Графинг-бай-Мюнхен; † 1829 елның 12 мае. Мюнхен) – романтик юнәлешле немец рәссамы һәм графигы.

# Макс Йозеф Вагенбауэр
## Тормышы һәм иҗаты

Гимназияне бетергәч Вагенбауэр Мюнхен художестволар Академиясендә живопись өйрәнә. Биредә аның остазлары Иоганн Христиан фон Манлих һәм Иоганн Дорнер Олысы булган. 1797 елдан 1801 елга кадәр чорда, Европада Наполеон сугышлары вакытында ул ирекмән булып Бавария армиясенә керә һәм кавалерия полкында хезмәт итә. 1801 елда Вагенбауэрга ел саен стипендия билгеләнгән була һәм 1802 елдан бирле ул Бавария король йортының сарай яны рәссамы итеп билгеләнә. Ул шулай ук граф Лодроннар гаиләсендә рәсем укытучысы булып хезмәт итә һәм вакыты-вакыты Югары Бавариядә Хааг кальгасында тора. Күбесенчә рәссам-пейзажист булып, Вагенбауэр җәй айларында тукымалары өчен эскизлар һәм набросоклар ясап бөтен Бавария буенча сәяхәт кыла. Иҗатының башлангыч дәверендә аның Боден күле районыннан (1806 ел), Пассау һәм Югары Бавария тирәсеннән (1807) һәм шулай ук көньяк Германиянең таулы регионнарыннан акварельләре өстенлек итә. 1810 елдан бирле рәссам күбрәк майлы живопись белән мавыга. 1811 елда Вагенбауэр башка кайбер бавар живописецлары белән король Максимилиан I Йозефтан заказ ала – Нимфенбург сараеның ашханә залын Бавариянең төрле күлләрен сурәтләүче зур форматлы тукымалар белән бизәргә. 1914 елда рәссам таулы Бавария буенча яңа сәяхәт кыла. Живописецка дустанә мөнәсәбәттә булып, бавар короле Вагенбауэр тукымаларын теләп сатып алган һәм җай чыккач сарай яндагыларына бүләк иткән. 1815 елда ул король картина галереясенең инспекторы булып билгеләнә. 1820 елдан бирле Вагенбауэр әсәрләре өчен гадирәк мотивлар сайлый. Живописьнең Мюнхен художество мәктәбенең пейзаж жанрының алдан килүчеләренең берсе булып санала. Пейзажлары белән беррәттән Макс Йозеф Вагенбауэр күренекле рәссам-анималист буларак билгеле. Пруссия, Бавария һәм Гессен-Дармштадт сәнгать Академияләре әгъзасы булган. Живопись белән беррәттән шулай ук уңышлы итеп литография белән шөгыльләнгән һәм күпсанлы табигать һәм хайван сурәтләре ясаган. График осталыкка өйрәтү өчен берничә уку әсбабы эшләгән. Рәссам эшләренең күпчелеге Мюнхенда Дәүләт графика музеенда саклана.
# Babur

Zähir äd-din Möhämmäd Babur (ğäräpçä ﻇﻬﻴﺮ ﺍﻟﺪﻳﻦ محمد بابر‎‎, "Babur" - "arıslan, barıs, ğäskär başlığı" digän süz, farsı süzennän "babr"-"yulbarıs" kilep çığa) (14 fevral' 1483 - 26 dekaber 1530) - Hindstan häm Äfğänstan timurid xakime, Böyek Mogollar İmperiäsenä nigezläwçe (1526).
Şağir häm yazuçı bulıp tanılğan.

# Babur
## Çığış

1483 yılda Färğana ämire ğailäsendä, Ändican şähärendä tuğan. Umar-Şäyex morza II ulı.
Aqsaq Timer näselennän çığa.
Çağatay törki häm farsı telendä söyläşkän.

# Babur
## Säyäsi tarix

* Färğana xakime (1494—1504)
* Qabul xakime (1504-1526)
* Maveranahr xakime (1497—1498, 1511—1512)
* Qandahar xakime (1512-1526)
* Hindstan padişahı (1526-1530)

# Babur
## Babur äsärläre

* Бабур-наме. Записки Бабура. Пер. М. Салье. — Ташкент, 1958; Лирика. — М., 1957.
* Бабурнома. Записки Бабура. Одно из первых изданий «Бабур-наме» издано в 1857 году великим русским тюркологом Н. И. Ильминским в Казанской типографии.
* Бабур. Рубаи. Перевод Наума Гребнева и Льва Пеньковского. Сувенирное издание. Изд-во Г. Гуляма, Ташкент, 1981. (1—19 перевод — Л. Пеньковского, 20—120 — перевод Н. Гребнева.) Тираж 1 000 экз.
* Бабур. Избранная лирика. Перевод на русский язык. Издательство ЦК Компартии Узбекистана. Ташкент, 1982. 126 с.