yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Яңа Мәме (Канаш районы)

Яңа Мәме (чуаш. Çăхăр Мами , рус. Новые Мамеи ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429305. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216864006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700005000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Яңа Мәме (Канаш районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 188 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Азамат Айталиев

Азамат Айталиев, Азамат Муса улы Айталиев (1989 елның 30 апреле, ССРБ, Әстерхан) — хореограф, блогер, «Страна детства» ярдәм һәм үсеш үзәге генераль директоры.

# Азамат Айталиев
## Тәрҗемәи хәле

Азамат Муса улы Айталиев 1989 елның 30 апрелендә Әстерханда туган. Аның әти-әнисе һәм балачак еллары турында бернинди мәгълүмат юк. Балачагын туган шәһәрендә үткәргән. Айталиев биюгә мәхәббәтен балачакта ук күрсәтә башлаган. Ул өйдә импровизацияләнгән чыгышлар оештырган, ә мәктәптә концертларда һәм флешмобларда катнашкан. Мәктәпне тәмамлагач, Азамат МДМИның хореография факультетына укырга кергән. Югары белем турында дипломны егет эстрада биюе юнәлеше буенча алган. Шуннан соң профессиональ эшчәнлеген үстерә башлаган.
2010 елда Әстерханда «Страна детства» халыкара хәрәкәтенә нигез салынган. Азамат Айталиев генераль директор вазифасын башкара. «Модалы хөкем» программасында кунакта булган. 2021 елның апрелендә Айталиев интернетта киң танылу алган.
# Кыям Абрамов

Кыям Абрамов (псевдоним, чын исеме Кыяметдин Алимбәк улы Хәсәнов, рус. Абрамов Киям Алимбекович — Татарстан АССР ХКШ рәисе (1930-1937). РКП (б) әгъзасы (1918 елдан).

# Кыям Абрамов
## Тәрҗемәи хәле

1897 елның 26 маенда (7 июнендә) Сембер губернасы Буа өязе (хәзерге Буа районы) Иске Тинчәле авылында туган. 1911-1916 елларда (14 яшеннән) Екатеринослав губернасында француз күмер компаниясенең 1- санлы ташкүмер шахтасында забойчы ярдәмчесе, аннары забойчы булып эшли. Шахтада җимерелү булып, гарип кала: сул кулын кисәләр.

# Кыям Абрамов
## Хезмәт юлы

* 1918 елда Сембердә рус-татар мәктәбен, Буада укытучылар курсын тәмамлый.
* 1918-1920 елларда Иске Тинчәледә укытучы булып эшли.
* 1920-1921 елларда Буа кантоны Мунчәли волостенда азык-төлек комитеты инспекторы.
* 1925 елдан фирканең Алабуга кантоны Бондюг район комитетының үгетләү-пропаганда бүлеге мөдире.
* 1927-1928 елларда ВКП (б)ның Казан шәһәре Берләшкән Бистә райкомының беренче секретаре.
* 1928-1930 елларда ВКП (б) үзәк комитеты каршындагы марксизм-ленинизм югары курсларында (Мәскәү) укый.
* 1930 елда ВКП (б) Татарстан өлкә комитетының оештыру-инструкторлар бүлеге мөдире итеп билгеләнә.
* 1930-1937 елларда Татарстан АССР [[Татарстан хөкүмәте рәисләре|халык комиссарлары шурасы (ХКШ) рәисе]].
* 1936 елда ССРБ конституциясе проекты тикшерелгәндә, ТАССРга союздаш республика статусы бирүне сорый.

# Кыям Абрамов
## Сәяси золым корбаны

* 1937 елның июлендә фиркадән чыгарыла.
* 1937 елның 31 июлендә кулга алына. ССРБ югары судының хәрби коллегиясе тарафыннан «Инкыйлабка каршы троцкийчы-милли террор оешмасы оештыру»да гаепләнеп, атарга хөкем ителә.
* 1938 елның 9 маенда Казанда атып үтерелә.
* 1956 елның декабренда аклана

# Кыям Абрамов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1935 Ленин ордены — «ике бишьеллык нәтиҗәләре өчен»
Кыям Абрамов хөкүмәт рәисе булганда, ТАССР аграр-сәнәгать республикасына әверелә, җөмһүрият зур төзелеш мәйданын хәтерләтә: Казанда синтетик каучык, авиация, моторлар төзү, СК-4, кинотасма заводлары, ТЭЦ-1, ТЭЦ-2, районнарда электр станцияләре төзелә. ТАССРда нефть табу эше дә К. Абрамов җитәкчелегендә башлана. Казан химия-технология институты, Казан авиация институты ачыла.

# Кыям Абрамов
## Кызыклы факт

Кыям Хәсәнов бабасы Ибраһимның исемен үзенә фамилия итеп (Абрамов) ала. Аның улы Рим Абрамов та, балалар приютына эләккәч, «халык дошманы улы» исеменнән качу өчен, Юрий Сергей улы Стрельцовка әйләнә. Кыям Абрамовның оныгы – Рафик Юрьевич Стрельцов
# Рига мәчете

* Ислам порталы
Рига мәчете (лат. Rigās mošeja), Латвиянең Ислам мәдәни үзәге (лат. Latvijas Islāma kultūras centra)— Латвия башкаласы Рига шәһәрендә Латвия ислам үзәгендә урнашкан гыйбадәтханә. Мәчет дини йолаларны үтәү өчен җайлаштырылган, дини оешма статусы булмаган ике катлы бинада урнашкан.

# Рига мәчете
## Тарих

    Төп мәкалә: Латвиядә ислам
ХХ гасыр башына Ригада латышлар (барлык халыкның 42% ы), алманнар (25%), руслар (17%), поляклар һәм яһүдләр (5 әр%), литвалылар (3%) яши. 1913 елда инде руслар (20%) алманнарны (13%) узып китә.
Ригада беркайчан да мәчет булмаган, хәтта Россия империясенең башка барлык губерна үзәкләрендә мәҗбүри рәвештә булган татар мәчете дә Ригада булмаган.
2005 елга кадәр Рига мөселманнарының мәчете Лиенес урамында урнашкан була. 2005 елның җәендә Рига шәһәренең Бривибас урамындагы 104нче йортта яңа мәчетнең ишекләре ачыла — зур күпфатирлы торак йортка янкорма корыла.
2015 елның 27 сентябрендә Бривибас урамында урнашкан мәчет диварында инглиз телендә: «Your Allah — your problem, go home» (Синең Аллаһ — синең проблема! Өеңә кайтып кит!) дигән исламофоб язу барлыкка килә. Латвиянең куркынычсызлык полициясе мәчет диварында язу барлыкка килү факты буенча җинаять эше кузгаткан.

# Рига мәчете
## Яңа бина

Ислам мәдәни үзәге бәяләвенчә, 2015 елда Латвиядә 10 мең мөселман яши. Үзәкнең иске бинасында (Бривибас ур., 104) урын җитми: мөселманнар урамда намаз укырга мәҗбүр. Мөселманнар саны артуга бәйле (Брюссель Латвия хөкүмәтен 2015 елда 776 мигрантны кабул итүгә килешергә мәҗбүр итә, алар Муцениеки качаклар лагерендә яши), Ригада аларга иркенрәк бина кирәк була. Җәмгыять яраклы бина таба. Ислам үсеш банкы һәм шәхси спонсорлар ярдәме белән яңа бинаны сатып алу өчен кирәкле сумма җыелган һәм бина сатып алынган. Яңа бинаның адресы — Авоту 19. Бина дини йолалар өчен яраклашмаганлыктан, аны мөселманнар үз акчаларына тиешле кыяфәткә китерә — яңа бина реставрацияләнгән. Ислам мәдәният үзәгенең яңа бинасында беренче катта хатын-кызлар өчен гыйбадәт залы урнашкан. Ул 100 кешегә исәпләнгән. Икенче зал — 150 кешегә исәпләнгән — ир-атлар өчен. Барысы да әзер, әмма әлегә бинадан файдалану тыела. Рига төзелеш идарәсе экспертиза үткәрүне һәм төзелешкә башка рөхсәт рәсмиләштерүне таләп иткән.
Ригада мәчеткә (дөресрәге, үзәкнең дини оешма статусы булмаган биналарына) 300 ләп кеше актив йөри.
Латвиянең Ислам мәдәни үзәге рәисе — Олег Петров (2016 елда Сүриягә киткән), 2016 елдан Хәмзә Янис Луциньш (милләте буенча латыш). Латвия Ислам мәдәни үзәге имам-хатыйбы — Захер Барадие.
2010 елның җәеннән Рига мәчете бинасында 4 яшьтән өлкәнрәк балалар өчен ял көне мәктәбе оештырыла. Гарәп теле дәресләре, Коръән һәм Ислам нигезләре буенча дәресләр үткәрелә. Дәресләрне имам Захер Барадие алып бара.
# Пролейка

Пролейка (рус. Пролейка) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан сала.

# Пролейка
## Сәгать поясы

Пролейка Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Пролейка
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (61,6%), чуашлар (36,5%).
# Михайловка (Чуашстан)

Михайловка (чуаш. Михайловка, рус. Михайловка ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429920. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241834001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600006300. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Михайловка (Чуашстан)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 517 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,79%).
# КВН

КВН (с рус. Клуб весёлых и находчивых — «Шаяннар һәм тапкырлар клубы») — төрле оешмалар һәм коллективлар такымнары ярышкан популяр юмористик уен. БДБ илләрендә, аеруча Россиядә киң таралган.
Хәзерге вакытта Беренче каналда да КВН ике дәрәҗәдә уйнала: Югары һәм Премьер лигаларда.

# КВН
## Тарих

Беренче тапкыр уен, телевизион тапшыру буларак, 1961 елда чыга. 1964 елдан бирле аны Александр Масляков алып бара. Тапшыру зур популярлык яулый, ССРБ буенча массачыл «КВН хәрәкәте» башлана. Университетларда, мәктәпләрдә, җәйге лагерьларда һ. б. урыннарда үз КВН уеннары үткәрелә башлый.
Әмма уенда яңгыраган кайбер шаяртулар еш идеологик яктан телевидение җитәкчелегенә ошамаган. Тапшыруда көчле цензура урнаша, ә 1971 елда тапшыру ябыла.
Яңадан уен бары тик 1986 елда торгызыла. Аны алып баручы булып Александр Масляков кала. Инде берничә тапшырудан соң уен янә зур популярлык казана. Уен хәтта Көнбатыш Аурупага, АКШка һәм Исраилга тарала.
Күп кенә данлыклы алып баручылар, артистлар, юмористлар эш юлын нәкъ КВН уеныннан башлаганнар.

# КВН
## Уен кагыйдәләре

Һәр аерым очрак өчен кагыйдәләр төрле булырга мөмкин, ләкин, гадәттә, тотрыклы кайгыдәләр бар.
Беренчедән, КВНда такымлап катнашалар. Һәр такымда кимендә 2 кеше булырга тиеш. Һәр такымның үз капитаны булырга тиеш.
Икенчедән, уен аерым бәйгеләргә бүленергә тиеш. Һәр бәйгене хөкемдарлар төркеме бәяли.
# Медикасы

Медикасы (чуаш. Метикасси, рус. Медикасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429917. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241832001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600006200. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Медикасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 179 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,66%).
# Бобылькасы

Бобылькасы (чуаш. Пупăлкасси, рус. Бобылькасы ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429076. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253850002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000001100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Бобылькасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 203 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,55%).
# Кармами

Кармами (чуаш. Аслă Мами, рус. Кармамеи ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429293. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216864003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700003800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Кармами
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 882 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98%).
# Мадалена (Томар)

һәм
Мадалена — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Madalena e Beselga муниципалитетына карый.

# Мадалена (Томар)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Нурсолтан Назарбаев урамы (Казан)

Нурсолтан Назарбаев урамы (рус. улица Нурсултана Назарбаева) – Казанның Идел буе һәм Вахит районнарында, элекке Постау бистәсендә урнашкан урам. Тихомирнов урамы һәм Универиада проспекты белән кислелешеннән башланып, Петербур/Агрономия, Островский/Качалов, Спартак, Марсел Сәлимҗанов/Павлюхин, Һади Такташ урамнары белән кисешә һәм Вахитов мәйданында тәмамлана. Казакъстан президенты Нурсолтан Назарбаев (1940 елда туган) исемен йөртә.

# Нурсолтан Назарбаев урамы (Казан)
## Тарих

Урамның беренче исеме – 3 нче Аркылы Зур урам. 1927 елның 2 ноябрендә эсперанточылар ячәйкәсе үтенече буенча урамга Эсперанто исеме кушылган. 1949-1988 елларда урам совет дәүләт эшлеклесе Андрей Жданов исемен йөрткән, ә 1988-2015 елларда янә Эсперанто урамы дип аталган. Хәзерге исемен 2015 елдан йөртә.

# Нурсолтан Назарбаев урамы (Казан)
## Игътибарга лаек объектлар

* Завод мәктәбе, 1934 ел (48 нче йорт) — архитектура һәйкәле, төбәк (җөмһүрият) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.
* «Тайказан» скульптур композициясе
* Абай Кунанбаев бюсты. 2024 елның 19 октябрендә Казанда Назарбаев һәм Качалов урамнары чатында Абай Кунанбаевка бюст ачылган. Авторы – скульптор, Казакъстан Республикасы Рәссамнар берлеге әгъзасы Нурбол Калиев. Бюст – Казакъстан хөкүмәтенең Татарстан башкаласына бүләге. Һәйкәлне ачу тантанасында Казакъстанның мәдәният һәм мәгълүмат министры Аида Балаева, Татарстан мәдәният министры Ирада Әюпова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла һ.б. рәсми затлар катнашкан.
# Югары Тәтешле

Югары Тәтешле (баш. Үрге Тәтешле; удм. Татышти) — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл.

# Югары Тәтешле
## География

Авыл Уфадан 237 километр төньяктарак урнашкан.

# Югары Тәтешле
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Аркадий Собенин
* Ведерников Николай Степанович
* Ғарипов Марсель Исмәғил улы
# Кече Карач

Кече Карач (чуаш. Кӗҫӗн Карач, рус. Малое Карачево ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429438. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219835005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800003200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Кече Карач
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 79 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Тапшырылмаган хатлар (мәгънәләр)

Тапшырылмаган хатлар — күпмәгънәле гыйбарә.
* «Тапшырылмаган хатлар» — Гадел Кутуйның 1935 елда язылып, 15 телгә тәрҗемә ителгән повесте.
* «Тапшырылмаган хатлар» — Җәүдәт Фәйзи операсы. 1960 елда М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында куелган.
* «Тапшырылмаган хатлар» — Г. Минский пьесасы буенча 1961 елда Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия драма театры сәхнәләштергән спектакль.
* «Тапшырылмаган хатлар» — М. Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия театрында Рифкать Исрафилов куйган спектакль (шигъри драма).
* «Тапшырылмаган хатлар» (рус. Неотосланные письма) — ССРБ Үзәк телевидениесе төшергән телефильм.
* «Тапшырылмаган хатлар» — 2016 елда Рөстәм Рәшитов төшергән нәфис фильм.
* «Тапшырылмаган хатлар» — 2024 елда Камал театрында куелган спектакль (режиссер Аскар Галимов, драматург/инсценировка авторы Энҗе Гыйззәтова).
# Ржадовеснице II

Ржадовеснице II (чех. Radovesnice II) — Чехиянең Урта Чехия крае Колин һәм Колин районында урнашкан авыл.

# Ржадовеснице II
## Географиясе

Мәйданы — 12,835871 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 225 метр биеклектә урнашкан.

# Ржадовеснице II
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржадовеснице II
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ржадовеснице II
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 648 |
| 1880 | 753 |
| 1890 | 789 |
| 1900 | 900 |
| 1910 | 958 |
| 1921 | 868 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 835 |
| 1950 | 664 |
| 1961 | 618 |
| 1970 | 568 |
| 1980 | 514 |
| 1991 | 446 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 421 |
| 2014 | 466 |
| 2016 | 476 |
| 2017 | 477 |
| 2018 | 472 |
| 2019 | 483 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 492 |
| 2021 | 499 |
| 2021 | 513 |
| 2022 | 503 |
| 2023 | 507 |
| 2024 | 507 |
# Гөлдәрия Йосыпова

Йосыпова Гөлдәрия Гатият кызы (14 гыйнвар 1967 ел) — журналист. 1994 елдан Россия һәм Башкортстан Журналистлар берлекләре әгъзасы. Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат хезмәткәре (2003). Россия Федерациясенең атказанган журналисты (2024).

# Гөлдәрия Йосыпова
## Биографиясе

Гөлдәрия Гатият кызы Йосыпова 1967 елның 14 гыйнварында Башкорт АССР-ының Федоровка районы Бала Чытырман авылында туа. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә. Белем алуын аннары М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында дәвам итә һәм аны 1990 елда кызыл дипломга белем ала. Республиканың Дәүләт телерадиокампаниясе системасында 30 ел чамасы эшли. Күп шигырләр һәм хикәяләр авторы. Аның әсәрләре җөмһүрият матбугатында дөнья күрә.

# Гөлдәрия Йосыпова
## Хезмәт юлы

Хезмәт юлын Гөлдәрия Йосыпова 1990 елның 1 августында Башкорт АССР-ының Теле - һәм радиотапшырулар дәүләт комитетының радиотапшырулар студиясы редакторы сыйфатында башлый. Аннары «Даирә» иҗат берләшмәсе хәбәрчесе һәм комментатор була. 1995 елның сентябреннән телевидениеда. Башкортстан телевидениесында иртәнге тапшырулар булдыруда актив катнаша һәм 1996 елның мартында «Сәлам» мәгълүмат-музыкаль программасы җитәкчесе итеп билгеләнә. 1999—2001 елларда телевидениеның иҗтимагый-сәяси программалары иҗади берләшмә студиясендә — махсус хәбәрче, 2001 елдан алып Башкортстан телевидениесенең яңалык хезмәтендә эшли. Әлеге вакытта — «Башкортстан» телерадиокомпаниясе дәүләт унитар предприятиесе — Башкортстан юлдаш каналы телеканалының Яңалык программасының төп редакциясендә баш белгеч.

# Гөлдәрия Йосыпова
## Мактаулы исемнәре

* Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат чаралары хезмәткәре (2003)
* БР журналистларының Теләктәшлек фонды лауреаты (1993)
* «2002 елгы Бөтенрусия халык исәбен алудагы казанышлары өчен» медале
* Башкортстан Хатын-кызлар берлегенең Рәхмәт хаты (2005)
* БР Дәүләт Җыелышы — Корылтай Рәисенең Рәхмәт хаты (2015)
* Уфа кала ветераннары оешмасының 30 еллыгы истәлек билгесе
* Россия Федерациясенең атказанган журналисты (2024)
# Пиньейру-Нову

һәм
Пиньейру-Нову — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Виньяйш муниципалитетына карый.

# Пиньейру-Нову
## Географиясе

Мәйданы — .
# 1933 ел

2 меңьеллык :
XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр :
Хронологик таблица :
1933 (бер мең тугыз йөз утыз өченче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1933 елы, II меңьеллыкның 933 елы, XX гасырның 33 елы, XX гасырның 4 унъеллыгының 3 елы, 1930 елларның 4 елы. 1933 елдан бирле 91 ел үтте.

# 1933 ел
## Вакыйгалар

* 21 гыйнвар — Авыргазы колхоз-совхоз татар театры оешма.
* 30 гыйнвар — Алмания президенты канцлер булып Адольф Гитлерны билгели.
* 15 март — Гитлер Алманияне Өченче рейх булып игълан итте.
* 3 апрель — Эверест аша беренче тапкыр очкыч очып уза.
* 14 октябрь — Алмания Милләтләр Лигасыннан чыгуын игълан итә.
* 6 ноябрь — Шәледә Республика татар күчмә театры беренче спектаклен күрсәтә.
* 13 декабрь — «Инкыйлабка каршы фетнәчеләр оешмасы» эше буенча 50 гә якын кеше хөкем ителә.

# 1933 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1933 елда туганнар
* 3 гыйнвар — Илдар Юзеев, күренекле татар шагыйре.
* 8 гыйнвар — Фәрит Габдрәхим, Башкортстанда яшәп иҗат итүче татар шагыйре.
* 10 гыйнвар — Госман Гомәр, журналист, язучы. ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (1991).
* 26 гыйнвар — Муса Мирзәев, азәрбайҗан композиторы.
* 12 апрель — Монсеррат Кабалье, опера җырчысы.
* 22 апрель — Марат Әмирханов, татар язучысы, журналист, публицист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1987).
* 12 май — Андрей Вознесенский, рус шагыйре, прозаик, рәссам, архитектор.
* 29 май — Азалия Бадюгина, татар тәрҗемәчесе.
* 2 июль — Эмиль Җәләлетдинов, татар җырчысы.
* 7 июль — Юнона Карева, Казан Зур театры актрисасы, педагог.
* 10 июль — Зәки Зәйнуллин, татар язучысы, галим, җәмәгать эшлеклесе.
* 10 июль — Равмер Хәбибуллин, КПССның Башкортстан өлкә комитетының беренче сәркатибе (1987-90).
* 14 июль — Марс Шабаев, татар шагыйре.
* 21 август — Кадрия Нурмәмбәт, кырым-татар җырчысы (Румыния).
* 8 сентябрь — Әзһәр Мөхәммәдиев, тарихчы, тарих фәннәре докторы, профессор.
* 29 сентябрь — Марс Рәфыйков, совет хәрби очучы, ССРБ космонавтларының беренче отряды әгъзасы.
* 10 декабрь — Марсель Бакиров, татар галиме, фольклорчы, тюрколог.
* 20 декабрь — Дифгать Сирай, шагыйрь һәм журналист.

# 1933 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1933 елда вафатлар
* Закир Һади, татар язучысы.
* Хөсәен Сәетборһан, хәрби ахун, Тверь мәчетенә нигез салучы һәм беренче имамы.
* 26 гыйнвар — Һади Сәгъди, татар язучысы, укытучы.
* 5 февраль — Әбүбәкер Диваев, тюрколог, этнограф һәм фольклорчы галим.
* 17 март — Габдрахман Гомәри, татар дин галиме, мәгърифәтче, журналист.
* 5 май — Нәҗип Думави, язучы
* май — Таһир Ильяси, гарәп теле һәм әдәбияты белгече, лексикограф-галим.
* 16 июнь — Галиәсгар Камал, татар драматургы.
* 20 июнь — Клара Цеткин, алман коммунисты.
* 7 июль — Харис Фәйзи-Чистапули, «Әхбар» газетасы нәшире.
* 21 август — Гыйлемдар Баембәтов, сәясәтче, эсер, журналист, татар телендәге матбугатны оештыручы.
* 5 ноябрь — Сэн Катаяма (яп. 片山 潜), япон коммунисты.
# Лацерето (Фиренца)

Лацерето — Италиянең Тоскана төбәге Черрето-Гуйди өязендә урнашкан торак пункт.

# Лацерето (Фиренца)
## Географиясе

Лацерето Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Лацерето (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фламенгу (футбол клубы)

Фламенгу (исп. Clube de Regatas do Flamengo) - Бразилиянең Рио-де-Жанейро шәһәреннән футбол клубы. Campeonato Brasileiro Série A лигасында чыгыш ясый. 1895 елда ишүчеләр клубы буларак нигезләнә. 5 тапкыр ил чемпионы; Либертадорес кубогы иясе (1981).
# Турдаково

Турдаково (чуаш. Турдаково, рус. Турдаково ) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429022. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235885002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400003800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Турдаково
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 13 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (84%), мордвалар (16%).
# Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)

Çarlz III yäki Karl III - Böyekbritaniä patşası (8.09.2022 birle), Çarlz, Wels şahzadäse (1958-8.09.2022, inglizçä Charles, Prince of Wales) yä ğadi şahzadä Çarlz, tulı isem Çarlz Filipp Artur Corc Windzor (inglizçä Charles Philip Arthur George Windsor) (1948, 14 noyäber, London) - Böyekbritaniä patşabikäse Yelizaveta II häm anıñ ire Edinburg hertsogı Filippnıñ ölkän ulı, 2022 yılnıñ 8 sentäberdä anası ülgännän soñ Böyekbritaniä täxetenä utıra.

# Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)
## Belem aluı

Çim häm Gordonstawn mäktäplärendä belem alğan, bu mäktäplärneñ ikesendä dä anıñ ätise Patşazadä Filip bala çağında uqığan. Soñınnan Avstaliädä, Viktoriädä ber yıl Cilong Grammatika mäktäbeneñ Timbertop kampusında uzdırğan. Kembric Universitetında sänğät bakalavrı däräcäsenä iä bulğannan soñ, ul 1971 yıldan 1976 yılğa qädär Hawa Köçlärendä häm Flotta xezmät itkän.

# Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)
## Eşçänlek

Şahzadä Çarlz xäyriät belän şöğellänä, 350 xäyriä cämğiätendä qatnaşa.
Anglikan çirkäwdä bulğanğa qaramastan, pravoslav dine belän qızıqsına, här yılnı Afon tawına (Grek ile) bara.

# Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)
## Eşçänlek
### Polşa tatarları belän oçraşu

Küp Polşa tatarları Britaniä öçen suğışta xärbi oçuçı bulıp qatnaşqannar.
Britaniä täxete mirasçısı, Wels şahzadäse Çarlz 2010 yılda Polşa tatar awılında "Krujinänı"da bula, istälekle çaralarda qatnaşa häm tatar oçuçısı batırlığı öçen räxmät belderä.

# Çarlz III (Böyekbritaniä patşası)
## Ğailä

1981 yılda Diana Spenser'ga öylänä.
Diana häm Çarlz ğailäsendä ike ulı tuğan: şahzadä William (1982) häm şahzadä Henri (Harri) (1984).
1992 yıldan alar ayırılıp torğannar.
1996 yılda Diana häm Çarlz räsmi räweştä ayırılışalar.
1997 yılda Diana avtohäläkättä wafat bula.
2005 yılda Çarlz Kamilla Parker'ga öylänä.
# Singarmonizm

Singarmonizm (Yunança: sin – bergä, häm harmonia – awazdaş), fonetik qanun, süzlärdä arttağı icekneñ üzennän alda kilgän icekkä yaraşuı. Ber süzdä yä alğı rät ä, ö, e, ü, i, yuğisä artqı rät a, u, ı, o, ıy suzıqları qullanıla (bala, altın, mäsäl, Sälim). Şul räweşçä, barlıq quşımçalar (mäsälän, küplek sanı quşımçaları -lar, -lär) da yalğana. Sinharmonizm qanunı agglütinativ sistemle Törki, Monğol, Fin-Uğır häm başqa tellärgä xas.
Tatar telendäge alınma süzlärneñ tamırlarında törle (alğı, artqı) rättäge suzıqlar bulğanda çığarmalar küzätelä: kitap, kafedra. Quşmasüzlärdä dä şul uq küreneş: öçbuın, taşkümer, mırawbikä, hiçqayçan. Süz törläneşendä quşımça soñğı icektäge suzıq awazğa oxşaş bula: kafedrada, kitaplar.
# Оливал (Орен)

Оливал — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Gondemaria e Olival муниципалитетына карый.

# Оливал (Орен)
## Географиясе

Мәйданы — 21,11 км².
# Ятманово (Мари Ил)

Ятманово (чирм. Ятман, рус. Ятманово) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Ятманово (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Ятманово (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Ятманово (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).