yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# HD275826

HD275826 — Персей йолдызлыгында урнашкан B9 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,43 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Алексей Максимов (1899)

Алексей Максимов (Алексей Матвей улы Максимов, 9 (21) гыйнвар 1899, Казан, Россия империясе — 24 май 1965(1965-05-24) (66 яшь), Львов, Украина Совет Социалистик Республикасы, СССР) — СССР кино һәм театр актеры, режиссөр һәм педагог, УССРның халык әртисе (1954), Сталин премиясе лауреаты (1952).
# Зуберец

Зуберец (словак. Zuberec) — Словакиянең Тврдошин округында урнашкан авыл.

# Зуберец
## Тарихы

Авыл 1592 елда нигезләнгән.

# Зуберец
## Географиясе

Мәйданы — 72,33 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 762 метр биеклектә урнашкан.

# Зуберец
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Мельники (Астравецкий районы)

Мельники (белар. Мельнікі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.

# Мельники (Астравецкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Майоризи (Казерта)

Майоризи — Италиянең Кампания төбәге Теано өязендә урнашкан торак пункт.

# Майоризи (Казерта)
## Географиясе

Майоризи Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Майоризи (Казерта)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Камско-Волжская речь (гәҗит)

Камско-Волжская речь — көнлек иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. «Волжско-Камская речь» гәҗите варисы. 1908 елның 1 октябреннән 1917 елның 14 декабренә һәм 1918 елның 21 августыннан 1918 елның 7 сентябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 2391 саны чыга.
# Сан Карло (Ла Специя)

Сан Карло — Италиянең Лигурия төбәге Варезе-Лигуре өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Карло (Ла Специя)
## Географиясе

Сан Карло Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Карло (Ла Специя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Еникөй (Караязы)

Еникөй (төр. Yeniköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Караязы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Флеминг (Колорадо)

Флеминг — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Флеминг (Колорадо)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Флеминг (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1,348199 км², 1,348215 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1293 метр биеклектә урнашкан.
# Пудагла

Пудагла — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Пудагла
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,32 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 метр биеклектә урнашкан.
# HD142779

HD142779 — Оҗмах кошында урнашкан A3mA7-A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,47 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Зулэб

Зулэб (рус. Зулэб) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.

# Зулэб
## Климат

Зулэб климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Зулэб
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (7%), руслар (78%), украиннар (9%).
# Раил Байбулатов

Раил Байбулатов (Раил Фәтхелислам улы Байбулатов, 2 июнь 1937(1937-06-02), Яманкол, Куергазы районы, БАССР, РСФСР, СССР — 22 июль 2002(2002-07-22) (65 яшь), Уфа, Башкортстан, Россия) — язучы, БАССР язучылар берлеге әгъзасы (1984), БАССРның һәм РФның атказанган мәдәният хезмәткәре (1987, 1998).
# Яңгырчы (Татарстан)

Яңгырчы — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
Почта индексы — 422243.

# Яңгырчы (Татарстан)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11 °C | -5.7 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.9 °C | 19.9 °C | 17 °C | 11.4 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.6 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
# Усы авыл җирлеге

Усы авыл җирлеге — Татарстан Җөмһүриятенең Актаныш районындагы муниципаль берәмлек.
Административ үзәге — Качкын.

# Усы авыл җирлеге
## Эчке бүленеш

Авыл җирлеге составына түбәндәге торак пунктлар керә:
* Качкын ({{{p1082}}})
* Усы (Актаныш районы) ({{{p1082}}})
# Юкарыакташ (Тузлуҗа)

Юкарыакташ (төр. Yukarıaktaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ыгдыр иле Тузлуҗа илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ешильяйла (Кула )

Ешильяйла (төр. Yeşilyayla) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Кула илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сунгурбейли (Гүмүшхане)

Сунгурбейли (төр. Sungurbeyli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Гүмүшхане илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Gravitatsion radius

Gravitatsion radius yäki Şvartsşild radiusı - massalı sferanıñ üzençälekle radiusı, ul massiv sferanıñ öslegennän taşlap kitü tizlege (ikençe ğälämi tizlek) yaqtılıq tizlegenä tigez. Böten massa sfera eçendä simmetrik räweştä büleneşep tora.
Şulay itep gravitatsion radiusqa iä bulğan massiv sferadan xättä yaqtılıq taşlap kitä almıy, häm ul sfera qara bularaq kürenä, näq şul obyekt qara tişek bulıp tora.
Gravitatsion radius:
    $r_{g}=2Gm/c^{2}$
biredä
* G — gravitatsion daimi ,
* с — vakuumdağı yaqtılıq tizlege,
yäki
    $r_{g}\approx m1,\!48\times 10^{-27}$
yäki
    $r_{g}\approx 2,\!95(m/M_{\odot })$ km, biredä $M_{\odot }$ - Qoyaş massası
1784 yılda Con Miçell berençe tapqır bu zurlıqnı telgä ala, läkin tik 1916 yılda Karl Şvartsşild Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse qısalarında Gravitatsion radiusnı isäpläp çığara.
* Gravitatsion radius Cir öçen: 0,884 sm
* Gravitatsion radius Qoyaş öçen: 2,95 km
Bu radiuslı sferağa böten massa qısılsa ide, Cir yäki Qoyaş qara tişekkä äyläner ide.
Neytron yoldızlar gravitatsion radiusları yoldız radiusınnan 1/3 täşkil itä.

# Gravitatsion radius
## Gravitatsion kollaps

Massiv yoldızlar (2-3 Qoyaş massası) atom-töş yağulığın totıp betergännän soñ, gravitatsion kollapsnı kiçerä: yoldız gravitatsion radiusqa qısıla häm bernindi nurlanış, kisäkçälär tışqa çığa almas inde.
Gravitatsion radiusqa yaqınlaşa torğan yoldızlarda waqıt bik äkren bara.
Gravitatsion kollapsnı kiçergän häm gravitatsion radiusqa citkän yoldızlar qara tişek dip yörtelä.
Äylänmi torğan qara tişekneñ gravitatsion radiusı waqiğalar ofığına tigez.
Galaktikanıñ (Kiek Qaz Yulı) üzägendä urnaşqan ütä massiv qara tişekneñ gravitatsion radiusı 16 mln km täşkil itä.
Böten Ğälämneñ gravitatsion radiusı küzätelä torğan öleşennän zurraq bula.
# Антр-Де

Антр-Де (фр. Entre-Deux) — Франциянең Реюньон департаментында урнашкан коммуна.
# Брашов

Брашов (рум. Brașov, маҗар. Brassó, алман. Kronstadt) — Румыниянең Брашов өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 253200 кеше (2011).

# Брашов
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Брашов Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Брашов
## Тарих

Шәһәр статусын 1235 елдан йөртә.

# Брашов
## Халык

Милләтләр (2002): румыннар — 90,7%, маҗарлар — 8,1%.
# Нил Армстронг

Нил О́лден А́рмстронг (ингл. Neil Alden Armstrong) — НАСАның астронавты, пилот-тәҗрибәче, космик инженер, университет профессоры, АКШ хәрби-диңгез пилоты. «Аполлон-11» галәм корабы экспедициясе барышында Айга аягы баскан беренче кеше (1969 елның 21 июле).
Айда булганнан соң аның: «Кеше өчен кечкенә адым, әмма бөтен кешелек өчен зур сикереш», дип әйткән сүзләре тарихка кереп калды.
2011 елның ноябрь аенда Армстронг башка өч астронавт белән бергә Кушма Штатларның сивил иң югары бүләгенә — АКШ Конгрессының Алтын медаленә лаек була.
Нил Армстронг 1930 елда Огайо штатында дөньяга килә.
Астронавт 2012 елның 25 августында вафат була. Аның гаиләсе белдерүенчә, август аенда аның йөрәгенә операция ясалган һәм шуннан соң хәле авырайган.
# Югары Чыгтай

Югары Чыгтай — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы авыл.
Халык саны — 260 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423107.

# Югары Чыгтай
## Тарих

1730-елларда нигезләнгән.

# Югары Чыгтай
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Югары Чыгтай
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.8 °C | -10.7 °C | -5.6 °C | 5.1 °C | 14.1 °C | 19.2 °C | 20.9 °C | 18.4 °C | 12.8 °C | 4.8 °C | -4.3 °C | -10 °C | 4.5 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5 °C.
# LUZP2

LUZP2 (ингл. Leucine zipper protein 2) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Пшибилув (Здунсковольский повяты)

Пшибилув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Шадек гминаcында урнашкан авыл.

# Пшибилув (Здунсковольский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Фраксион ла Гранха (Силао)

Фраксион ла Гранха — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Силао муниципалитеты составына керә.

# Фраксион ла Гранха (Силао)
## Географиясе

Фраксион ла Гранха Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Фраксион ла Гранха (Силао)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Фраксион ла Гранха (Силао)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Аройо Мамей, План де Мамей (Сан Луис Акатлан)

һәм
Аройо Мамей, План де Мамей — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сан-Луис-Акатлан муниципалитеты составына керә.

# Аройо Мамей, План де Мамей (Сан Луис Акатлан)
## Географиясе

Аройо Мамей, План де Мамей Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Аройо Мамей, План де Мамей (Сан Луис Акатлан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Аройо Мамей, План де Мамей (Сан Луис Акатлан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Подул Лунг (Кылыраши)

Подул Лунг (рум. һәм молдав. Podul Lung ) — Молдова Республикасының Кылыраши районына караган авыл.
# Диксфилд (сан алу урыны, Мэн)

Диксфилд — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Диксфилд (сан алу урыны, Мэн)
## Географиясе

Диксфилд халык санын алу урыны мәйданы — 2,222836 км², 2,222822 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 133 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Эштон (Айдахо)

Эштон — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.

# Эштон (Айдахо)
## Тарихы

Эштон шәһәре елда нигезләнгән.

# Эштон (Айдахо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,651671 км², 1,705059 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1603 метр биеклектә урнашкан.
# Сан Пабло (Херекуаро)

Сан Пабло — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Херекуаро муниципалитеты составына керә.

# Сан Пабло (Херекуаро)
## Географиясе

Сан Пабло Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Сан Пабло (Херекуаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Пабло (Херекуаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Рибитви (Люблин воеводалыгы)

һәм
Рибитви — Польшаның Люблин воеводалыгы Юзефув-над-Вислой гминаcында урнашкан авыл.

# Рибитви (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шутна (Крань)

Шутна — Словениянең Крань җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Шутна (Крань)
## Географиясе

Мәйданы — 3,88 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 420 метр биеклектә урнашкан.
# Караванное (Киров өлкәсе)

Караванное (рус. Караванное) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.

# Караванное (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Караванное (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Караванное (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Караванное (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Ялнызкөй (Зиле)

Ялнызкөй (төр. Yalnızköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Зиле илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Поремба (Түбән Силезия воеводалыгы)

Поремба — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Быстшица-Клодзка гминасында урнашкан авыл.

# Поремба (Түбән Силезия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Торфяной (Башкортстан)

Торфяной — Башкортстанның Уфа районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 450056, ГАТОБК коды — 80252873004.
# NGC 2155

NGC 2155 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2155
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Яңа вакыт

Яңа вакыт (яки яңа тарих) — кешелек тарихында Урта гасырлар һәм Иң яңа вакыт арасында урын алган чор.
«Яңа вакыт» төшенчәсе Европа тарих-фәлсәфә фәнендә Яңарыш дәверендә барлыкка килә. Әлеге төшенчә тарихчылар тарафыннан хуплана, ләкин аның мәгънәсе ниндидер дәрәҗәдә шартлы булып кала — төрле халыклар бу чорга төрле вакытта кергән.

# Яңа вакыт
## Яңа вакыт чикләре

Төрле фикердә булган тарихчылар «Яңа вакыт» чикләрен төрлечә билгели. Россия һисториографиясендә гадәттә аны 1640 елда башланган инглиз инкыйлабы белән бәйлиләр. Шулай ук яңа вакыт башлану вакыйгалары дип Реформация (1517), 1492 елда испаннар тарафыннан Американы ачу, Константинополь җимерелүе (1453), һәм хәтта Бөек Француз инкыйлабы башлану вакыйгаларын атыйлар.
Яңа вакыт тәмамлану вакытын билгеләү тагын да кыенрак. Гадәттә, яңа вакыт Беренче бөтендөнья сугышы белән тәмамлана дип санала (1914—1918).

# Яңа вакыт
## Яңа вакытның төп вакыйгалары

* Инглиз инкыйлабы
* Француз инкыйлабы
* АКШ бәйсезлеге өчен сугыш
* Наполеон сугышлары
* Греция инкыйлабы
* Кырым сугышы
* Беренче бөтендөнья сугышы
# Атринья (Козенца)

Атринья — Италиянең Калабрия төбәге Сан-Никола-Арчелла өязендә урнашкан торак пункт.

# Атринья (Козенца)
## Географиясе

Атринья Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Атринья (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Парова-Яха

Парова-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Седэ-Яха елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.

# Парова-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300060800
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306080
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Шамил Апанаев

Шамил Апанаев (Шамил Мәхмүд улы Апанаев) – рәссам, мөгаллим.
1946 елның 19 ноябрендә Мәскәүдә туган. Атаклы Апанаевлар нәселеннән: Исмәгыйль Апанаев → Муса Апанаев → Габделкәрим → Габдрахман → Рәшид → Мәхмүд → Шамил

# Шамил Апанаев
## Тәрҗемәи хәле.

Балачактан рәсем ясарга һәвәслеге булу сәбәпле, Шамилне ата-анасы Мәскәү шәһәренең пионерлар йортына рәссам В.А. Воронин остаханәсенә йөртәләр.
1961 елда зур конкурс аркылы үтеп, Мәскәүнең «1905 ел истәлегенә» сәнгать училищесына укырга керә һәм 1966 елда аны зур уңыш белән тәмамлый.
1966 - 1969 елларда хәрби хезмәттә.
1975 – 1981 елларда Мәскәүнең архитектура институтында укый.
Россиянең Рәссамнар берлеге әгъзасы (1992).
«Рәссам» татар-башкорт рәссамнары берлегенең әгъзасы.(2004)
«Элита-М» сәнгать студиясендә укыта. Мәскәүнең өстәмә белем бирүче мөгаллимнәре ярышында җиңүче (2004).

# Шамил Апанаев
## Тәрҗемәи хәле.
### Гаиләсе.

Әтисе, Мәхмүд Рәшид улы Апанаев, Казаннан, әнисе, Зәйнәб Гыйбадулла кызы Хәбибуллина, Ырынбурдан. Әтисе Рәшид Мәскәүнең № 38, 292 татар мәктәпләрендә физика, математиканы татарча укыта. Әнисе Зәйнәб тә шул мәктәпләрдә укыта. Бөек Ватан сугышы башлангач, әтисе Рәшид, үзе теләп, Ростокин дивизиясенә язылып, сугышка китә, әнисе Зәйнәбне мәктәп-интернат балалары белән Яр Чаллыга күчерәләр. Сугыштан соң Мәскәүдә татар мәктәпләре ябылгач, икесе дә һөнәрләрен алыштырырга мәҗбүр булалар: Мәхмүд заводка, Зәйнәб сүзлекләр бастыручы нәшриятка урнаша.
* Сеңлесе Гүзәл Апанаева – Россиянең халык артисты, биючеләр әзерләүче мөгаллимә.

# Шамил Апанаев
## Катнашкан күргәзмәләре

* “ Сабантуйга 100 ел”,
* Россия сәнгать хезмәткәрләренең Үзәк йортында,
* Мәскәүдә “Оптика йорты”нда,
* “Кентавр Галереясе”ндә,
* “Варварка урамындагы Галерея”дә,
* “Милләтләр Йорты”нда һ.б. залларда уздырылган күргәзмәләрдә катнашып килә.

# Шамил Апанаев
## Төп хезмәтләре

* “Әтиемнең портреты”
* “Идел буйлап”
* “Җәйге көн”
* “Көзнең алтыны” (1997)
* “Беренче кар” (1999)
* “Мартның каеннары” (2002) һ.б.
Рәссамның иҗат җимешләре Польшада, Алманиядә, Австриянең һ.б. чит илләрнең дәүләт музейларында һәм шәхси кулларда саклана.
# Яңаберлек (Акмола өлкәсе)

Яңаберлек (каз. Жаңабірлік) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Яңаберлек (Акмола өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Төньяк-Көнбатыш территорияләр

Төньяк-Көнбатыш территорияләр (ингл. Northwest Territories) — Канада территорияләренең берсе.
Башкаласы — Елоунайф шәһәре.

# Төньяк-Көнбатыш территорияләр
## Тарих

1870 елда барлыкка килгән.

# Төньяк-Көнбатыш территорияләр
## Административ бүленеш

24 муниципалитет (2019).
# Райсборо (Джорджия)

Райсборо — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.

# Райсборо (Джорджия)
## Тарихы

Райсборо шәһәре елда нигезләнгән.

# Райсборо (Джорджия)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 29,437281 км², 29,437257 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 метр биеклектә урнашкан.
# Мельники (Браславский районы)

Мельники (белар. Мельнікі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.

# Мельники (Браславский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Рецлинген (Бёрде)

Рецлинген (алман. Rätzlingen) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Рецлинген (Бёрде)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 14,74 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 74 метр биеклектә урнашкан.
# Жабянка (Люблин воеводалыгы)

һәм
Жабянка — Польшаның Люблин воеводалыгы Уленж гминаcында урнашкан авыл.

# Жабянка (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мокронос-Дольни

Мокронос-Дольни — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Конты-Вроцлавске гминасында урнашкан авыл.

# Мокронос-Дольни
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Бергхайм

Бергхайм — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан коммуна.

# Бергхайм
## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# IC 1621

IC 1621 — Ганка йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 1621
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1621, ESO 243-28, PGC 3915, ESO-LV 243-0280, LEDA 3915 һәм APMBGC 243-073+103 буларак та сурәтләнә.