yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Robustiana Muxika Eganya

Robustiana Muxika Eganya (bask. Robustiana Mujika Egaña), şulaq uq Errobustene, Tene (1888 yılnıñ 24 mayı, İspaniä, Deva — 1981 yılnıñ 16 sentäbre, İspaniä, Deva) — İspaniä (bask) yazuçısı, cämäğät eşleklese, tärcemäçese.

# Robustiana Muxika Eganya
## Biografiäse

1888 yılnıñ 24 mayında Devada ere azıq-tölek kibete xucaları Xuan Xose Muxika Esnaola häm Xosefa Xuliana Eganya Garate ğailäsendä tuğan. Şul uq yılnıñ 25 mayında İtsiar sanktuariendä çuqındırılğan. Aña qädär ğailädä tuğız ul tuğan. Üz isemen izge Robustian xörmätenä alğan. Üz isemenä bask koloritı birü öçen, Robustiana Errobustene yäki qısqartılıp Tene formasın qullana başlağan. Yazuçı bulğaç, Muxika Tene isemen psevdonim bularaq qullana başlağan, ul waqıtta bask yazuçıları arasında kiñ taralğan traditsiä buyınça.
Altı yäşendä ispan telendä uqıtu mäktäbendä uqıy başlağan, läkin yaşüsmer çağında uquwın taşlarğa häm kibettä eşli başlarğa mäcbür bulğan. Soñraq şulay uq balawız şämnäre yasarğa öyrängän. Yäştän ük bask ädäbiätı belän qızıqsınğan häm säyäsätkä cälep itelgän.
1909 yılda, möğayın, avır fizik eş arqasında, Robustiananıñ arqa awırtuwı başlanğan, şunıñ arqasında ul un yıl däwamında öydän çığa almağan. Bu çorda ul şiğirlär yaza başlağan, ä sälamätlängäç, dramaturg ta bulğan. 1923 yılda berençe kitabın bastırğan. 1928 yılda anıñ Udazken-ala şiğri cıyıntığı ingliz telendä basılıp çıqqan.
Orator sıyfatında Bask millätçe partiäseneñ küpsanlı çaralarında qatnaşqan. 1935 yılnıñ 7 iyülendä Xatın-qız-patriotlar berlege räise bulğan. Watandaşlar suğışı waqıtında qärdäşe Xose belän Siburğa küçengän. Suğış waqıtında anıñ suğışqa qädärge küp kenä äsärläre yuğalğan (alarnıñ qayberlären cäzadan qaçarğa tırışıp, Muxikanıñ keçe señlese yandırğan). Devağa qaytqaç, xikäyälär häm mäqälälär bastıra başlağan.
Suğıştan soñ Muxikanıñ säyäsi eşçänlege kimägän. 1968 yılda Robustiana Muxika Zeruko Argia jurnalında üzeneñ berdänber saqlanıp qalğan näfis tärcemäsen, Xose Sorrilya şiğıren bastırğan.
1975 yılnıñ iyülendä Robustiana Muxika Euskaltsayndiäneñ maqtawlı äğzası bulğan.
# Мари Китнәсе

Мари Китнәсе (чирм. Марий Китне, рус. Мари-Китня) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Мари Китнәсе
## Сәгать поясы

Мари Китнәсе Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Мари Китнәсе
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (91,9%), руслар (4,4%).
# Варангуж

Варангуж (чирм. Кугу Вараҥыж, рус. Варангуж) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Варангуж
## Сәгать поясы

Варангуж Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Варангуж
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Лашо (Пюи-де-Дом)

Лашо (фр. Lachaux) — Франциянең Пюи-де-Дом департаментында урнашкан коммуна.
# Морилье (Португалия)

Морилье — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Cambeses do Rio, Donões e Mourilhe муниципалитетына карый.

# Морилье (Португалия)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Траки

Траки (чуаш. Трак, рус. Траки) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Траки
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Траки
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 20 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Лилия Биктимерова

Биктимерова Лилия Рафаил кызы (12 гыйнвар, 1981 ел) — татар һәм башкорт җырчысы. 2001 елдан Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе солист-вокалчысы. Башкортстан Республикасының атказанган (2012) һәм халык (2023) артисты.

# Лилия Биктимерова
## Биографиясе

Лилия Рафаил кызы Биктимерова 1981 елның 12 гыйнварында Башкорт АССР Яңавыл шәһәрендә туган. 10 яшеннән алып Пермь өлкәсе Барда районы Барда авылында әбисе тәрбиясендә үсә. Барда гимназиясендә, баян классы буенча музыка мәктәбендә укый.
2001 елда кызыл дипломга Уфа сәнгать училищесын тәмамлый, читтән торып Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтында белем ала. Уку елларында төрле фестивальләрдә һәм конкурсларда катнаша: «Ана теле» фестивалендә (Уфа) 1-нче урын ала «Ягымлы яз» (Казан) һәм «Дуслык моңы» (Нефтекама) конкурсларында җиңү яулый.
2001 елдан Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе солисты. Башкортстанның халык артисты Фәдис Ганиев җитәкчелегендәге эстрада группасы әгъзасы.
Башкортостаннан тыш, Россия Федерациясенең башка субъектларында, Төркиядә, Эстонияда гастрольләр белән чыгыш ясый. Башкорт һәм татар телләрендә моңлы җырлар башкара. Башлангыч музыкаль альбомы — «Мин икән».
2004 елдан Фәдис Ганиев белән иҗади тандемы (дуэт) Башкортстан Республикасында киң танылу ала, алар бергәләп «Любовный треугольник», «Язмышмы, әллә ялгышмы...» һәм башка театрлаштырылган шоу-программалар әзерли.

# Лилия Биктимерова
## Гаиләсе

* Ире — Ганиев Фәдис Рәхимҗан улы, җырчы, Башкортстанның халык артисты.
* Беренче никахыннан кызы — Асаева Гөлназ Рөстәм кызы, җырчы, Башкортстанның атказанган артисты (2024).
* Икенче никахыннан улы — Ганиев Кәрим Фәдис улы.
# Ле Масе (Фиренца)

Ле Масе — Италиянең Тоскана төбәге Греве-ин-Кьянти өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Масе (Фиренца)
## Географиясе

Ле Масе Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Масе (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле-Клуатр-Сен-Тегоннек

Ле-Клуатр-Сен-Тегоннек (фр. Le Cloître-Saint-Thégonnec һәм фр. Le Cloître) — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
# Сеспель

Сеспель (чуаш. Çеçпĕл, рус. Сеспель ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429312. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216840001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700007500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Сеспель
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 511 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98%).

# Сеспель
## Танылган шәхесләр

* Мишши Сеспель — чуаш поэты.
# Рибейра-Брава (район)

Рибейра-Брава — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. Рибейра-Брава муниципалитетына карый.

# Рибейра-Брава (район)
## Географиясе

Мәйданы — 18,47 км².
# Луцкое

Луцкое (чуаш. Луцки, рус. Луцкое) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.

# Луцкое
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Луцкое
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 319 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (73%), руслар (25%) алып тора.
# Steyn van Rönge

Steyn van Rönge (afr. Steyn von Rönge; 1955 yıl, KAR, Zastron) — Könyaq Afrika fermerı häm bik uñ säyäsätçese, 2010 yıldan Afrikanerlar qarşılıq xäräkäte (AWB) liderı. AWB başlığı wazıyfasında üterelgän Ejen Terblanşnı almaştırğan.

# Steyn van Rönge
## Çığışı häm eşçänlege

Fri-Steyt provinsiäsendä urnaşqan Zastron şähäre tiräsendä tuğan. Ğailä fermasın miras itep alğan. Sarıqlar häm ere mögezle terleklär ürçetü belän şöğellänä. Qızğılt sarı İrekle Däwlätneñ näselle afrikaner fermerı dip sanala.
1988 yılda Steyn van Rönge afrikanerlar qarşılıq xäräkätenä (AWB) kergän. AWB räise Ejen Terblanşnıñ urınbasarı bulğan. 2001—2004 yıllarda AWB belän citäkçelek itkän, ul waqıtta Terblanş törmädä utırğan. Afrikaner eşmäkär berläşmälärendä häm KAR xakimiätläre aldında afrikaner mädäni traditsiälären häm mänfäğätlären yaklawçı Bur-Afrikaner xalıq sovetında tora.

# Steyn van Rönge
## Terblanşnıñ warisı

2010 yılnıñ 3 aprelendä AWB oyıştıruçısı häm almaşsız liderı Ejen Terblanş üz fermasında xezmät xaqı totqarlanudan qänäğät bulmağan qara tänle eşçelär tarafınnan üterelgän. Yaña räis itep Steyn van Rönge saylanğan, ul Terblanşnıñ 2010 yılnıñ 12 martındağı yazmasın kürsätkän. Bu yazma waris bilgeläwe bularaq añlatılğan. Terblanş belän mönäsäbätlären tuğannarça dip atağan.
Räis itep saylanğannan soñ van Rönge berençe çirattağı burıç itep fermer-afrikanerlarnı başbaştaqlıqtan häm höcümdän saqlawnı, ä perspektivalı maqsat itep «aq watannı», Folkstatnı buldırunı atağan. Şulay itep, Ejen Terblanş tarafınnan salınğan häm afrikaner millätçelegenä nigezlängän AWBnıñ töp ideya-säyäsi qaraşları üzgäreşsez qalğan.
# Абрахам Ван Вестерфельд

Абрахам ван Вестерфельд (нидерланд телендә: Abraham van Westerveld, IPA:ˈaːbrɑˌɦɑm vɑn ˈʋɛstərˌvɛlt; 1620/21 — 1692 елның 30 апреле, Роттердам (24 һәм 30 апрель арасында күмелгән)) — һолланд живописецы, рәсем ясаучысы һәм хаттаты.

# Абрахам Ван Вестерфельд
## Тәрҗемәи хәле

1647—1650 елларда Роттердамда эшләгән. 1650—1653 елларда Литва гетманы Януш Радзивиллның сарай яны рәссамы, шул исәптән казакларга каршы хәрби гамәлләр һәм Киевны тар-мар итү белән Гетманщинага поход вакытында. 1653—1692 елларда янә Роттердамда эшләгән.

# Абрахам Ван Вестерфельд
## Иҗаты

Рәссамның иң иртә эше 1647 ел белән даталанган.
Кенәз Я. Радзивиллның хәрби походлары темаларына рәсемнәр һәм картиналар сериясен барлыкка китергән: «Кенәз Я. Радзивиллның Киевка керүе», «Лоев астында С. М. Кричевскийны тоткынлыкка алу» (бу картина буенча Кореличи мануфактурасында якынча 1760 обой ясалган) һәм башкалар.
XVII гасыр уртасы Киевның архитектура объектларының рәт рәсемнәр авторы (Алтын капка, София соборы, Киево-Печера лаврасы һәм башкалар). 1649—1651 еллар халык-азат итү сугышының шаһите булган, бу XVIII гасыр күчермәләрендә өлешчә сакланган рәсемнәрдә чагылыш тапкан. Кыйммәтле сурәтләр: «Радзивиллда казак илчеләре», «1651 елда Киевка Литва гаскәрләрен кертү», «Киев астында поляк һәм казак җайдакларының бәрелеше».
М. Кричевский, Б. Хмельницкий һәм башкалар портретлары авторы.
# Икътисадый төркем

Икътисадый төркем — реаль тормышта булган икътисадый, барыннан да элек, сәнәгать мөнәсәбәтләренең теоретик чагылышы, уй формасы..
* Икътисади процессларның һәм күренешләрнең төп аспектларының теоретик чагылышы.
* Икътисади процессларны һәм күренешләрне сурәтләү өчен кулланган махсус икътисад терминнары җыелмасы.

# Икътисадый төркем
## Икътисади төркем мисаллары

* кыйммәт
* бәя
* хезмәт
# Лаура (Салерно)

Лаура — Италиянең Кампания төбәге Капаччо-Пестум өязендә урнашкан торак пункт.

# Лаура (Салерно)
## Географиясе

Лаура Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Лаура (Салерно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Хәмдүнә Тимергалиева

Хәмдүнә Тимергалиева (1949 елның 24 мае, ССРБ, РСФСР, БАССР, Борай районы, Котлыяр — 2020 елның 14 сентябре, РФ, ТР, Казан) — танылган җырчы (меццо-сопрано, эстрада, халык җырлары), ТАССРның атказанган (1987), Татарстан АССРның (1991) һәм Башкортстанның (2020) халык артисты.

# Хәмдүнә Тимергалиева
## Биографиясе

Тимергалиева Хәмдүнә Сәетгали кызы 1949 елны Башкортстан АССРның Борай районы Котлыяр исемле кечкенә татар авылында колхоз рәисе гаиләсендә дөньяга килгән.
Мәктәп тәмамлагач, Уфа телефон элемтәсе станциясендә 4-нче разрядлы монтажчы булып эшли.
Уфа сәнгать училищесын тәмамлый.
1976-1987/1998 елларда Казанда Татар дәүләт филармониясендә эшли, Эмиль Җәләлетдинов төркемендә «Гармун моңнары» дигән җырны беренче тапкыр башкара. Шулай ук, Габдулла Рәхимкулов, Илһам Шакиров төркемнәрендә эшләргә туры килә. 1998дән «Салават» җыр театр-студиясендә, 2016дан Татар дәүләт филармония буендагы «Илһамият» төркемендә. «TMTV» телеканалының «Барс-Медиа» продюссерлык үзәге белән хезмәттәшлек итә.
Репертуарында 1000ләп җыр бар, шулардан 200-е татар халык җырлары.
2020 елның 14 сентябрендә Казанда вафат. Казан шәһәренең «Курган» зиратында җирләнгән.

# Хәмдүнә Тимергалиева
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1987 — Татарстан АССР атказанган артисты
* 1991 — Татарстан АССР халык артисты
* 2020 — Башкортстанның халык артисты (Дәрәҗәле исем бирү турындагы Указга Башкортстан Республикасы башлыгы Радий Хәбиров 2020 елның 10 февралендә кул куйган)

# Хәмдүнә Тимергалиева
## Хәтер

* 2018 елда Татар филармониясе скверында «Хәмдүнә Тимергалиева истәлегенә» чыршы утыртылган..
* 2020 елда Борай районы үзәге Борай авылындагы урамнарның берсенә аның исемен бирү планы турында игълан ителгән.
* 2020 елда Казанның «Ак Бүре» нәшриятында «Хәмдүнә Тимергалиева: истәлек-очерклар, интервьюлар» әдәби-нәфис басмасы дөнья күргән.
# Иске Яхакасы

Иске Яхакасы (чуаш. Кивъял Хапӑс, рус. Старые Яхакасы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Иске Яхакасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Иске Яхакасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 356 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (96%) алып тора.
# Баткән өлкәсе

Баткен өлкәсе (кырг. Баткен облусу, рус. Баткенская область) — Кыргызстан Җөмһүрияте составына керүче өлкә.
Административ үзәк — Баткән шәһәре.

# Баткән өлкәсе
## Халык

Милли состав (2009): кыргызлар - 76,5%, үзбәкләр - 14,7%, таҗиклар - 6,9%.

# Баткән өлкәсе
## Административ бүленеш

Баткен өлкәсе составына 3 район һәм 3 өлкә буйсыуындагы шәһәр керә.
# Рибадору

Рибадору — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Байан муниципалитетына карый.

# Рибадору
## Географиясе

Мәйданы — .
# Петропавловск (Шөмерле районы)

Петропавловск (чуаш. Петропавловск, рус. Петропавловск ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429111. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250820006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900003100. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Петропавловск (Шөмерле районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 82 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (93,07%), руслар (9,90%).
# Мариалва (Меда)

Мариалва — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Меда (муниципалитет) муниципалитетына карый.

# Мариалва (Меда)
## Географиясе

Мәйданы — 19,15 км².
# Помбареш

һәм
Помбареш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Rebordainhos e Pombares муниципалитетына карый.

# Помбареш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Падерни

Падерни — Португалиянең Фару округына керә торган фрегезия. Албуфейра муниципалитетына карый.

# Падерни
## Географиясе

Мәйданы — 52,56 км².
# ҺБТК

ҺБТК (швед. HBTQ, ингл. LGBT) — һомосексуаль, бисексуаль, трансгендер һәм квир кешеләр өчен бер акроним.

# ҺБТК
## Мәдәният

    Шулай ук карагыз: ҺБТК мәдәнияте.

# ҺБТК
## Хокуки статус

    Шулай ук карагыз: Илләр буенча ҺБТК хокуклары.
Дөньяда ҺБТК хокукларына һәм ҺБТК вәкилләренең хокуки хәлләренә бәйле карталар
| Гомосексуальлек тыелмаган илләр  Бер җенесле никах  Граждан партнёрлык  Гомосексуаль мөнәсәбәтләр рәсми танылмый  Башка илләрдә алынган никахлашу документлары кабул ителә | Гомосексуальлек хокуки булмаган илләр  Җәзасы йомшак  Җәзасы каты  Гөмерлек төрмә җәзасы  Үлем җәзасы |
Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операцияне узмыйча мөмкин
Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру операция ясау нәтиҗәсендә мөмкин
Хокуки җенесне/гендер кемлекне алыштыру кабул ителми
Билгесез

# ҺБТК
## ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре

    Шулай ук карагыз: ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре.

# ҺБТК
## ҺБТК иҗтимагый хәрәкәтләре
### Горурлык маршлары

    Шулай ук карагыз: Горурлык маршлары.

# ҺБТК
## Билгеләмәләр

* Хатын-кызлар арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык, (Лесбианлык)
* Ир кешеләр арасында мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык, (Гейлык)
* Бисексуаль ир кеше яки хатын-кыз белән башка җенесле вәкил арасындагы мөнәсәбәтләр, сөю һәм җенси якынлык, (Бисексуальлек)
* MTF (male-to-female, trans kadın) veya FTM (female-to-male, trans erkek) ile diğer cinsel yönelimler arasında ilişki, aşk ve seks; (Транссексуальлек, Travestilik, гомуми Интерсекс; Трансгендер)
# Имбюрти

Имбюрти (чуаш. Ĕмпĕрт Туçа, рус. Имбюрти ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429909. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241828001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600004400. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Имбюрти
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 196 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,24%).
# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте

Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте (рус. Единое духовное управление мусульман Абхазии, ЕДУМА) ― өлешчә танылган дәүләт Абхазия территориясендә яшәүче мөселманнарның мөстәкыйль, дәүләтнеке булмаган дини ислам оешмасы. 1996 елда мөселманнарның ирекле белдерүе нәтиҗәсендә булдырылган. 2014 елның 11 сентябрендә Абхазия юстиция министрлыгында юридик зат буларак дәүләт теркәлүе узган (теркәлү таныкнамәсе АВ № 005045).

# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
## Тарих

    Төп мәкалә: Абхазиядә ислам
    Төп мәкалә: Гөрҗистанда ислам
Абхазия территориясенә ислам XVI гасырда Госман империясе хакимлеге вакытында үтеп кергән һәм XIX гасырга кадәр дәүләт дине булып торган.

# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
## Советлар заманы

Абхазиядә Советлар хакимияте урнашкач, ислам, гомумән, дәүләт структуралары тарафыннан дин буларак танылмый башлаган.
Совет Абхазиясенең соңгы мөфтиләренең берсе ― Гудаута районы Дурипш авылында яшәгән Арутан Шумаф улы Гицба (1881–1996).

# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
## Яңа заман

1996 елда Абхазия мөселманнарының ирекле белдерүе һәм Абхазиянең беренче (1994―2005) президенты Владислав Ардзинбаның(рус.)татар. (1945―2010) турыдан-туры ярдәме белән Абхазия мөселманнары Диния нәзарәте, дини, мөстәкыйль, дәүләтнеке булмаган оешма буларак, оештырыла.
2003 елда үткәрелгән социологик сораштыру мәгълүматларына караганда, Абхазиядә яшәүчеләрнең 16 % ы үзләрен мөселман дип саный. Әмма, мөфти Тимур Дзыба раслаганча, Абхазиядә үзен мөселманнарга кертеп караучы, әмма динне начар белүче һәм барлык кануннарны үтәмәүче гражданнарның 25 % ы яши.
Президент Владислав Ардзинбаның 1995 елның 5 гыйнвары Указы белән мөселманнарның Корбан бәйрәме республиканың барлык халкы өчен эш көне булмаган көн дип танылган.

# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
## Рәисләр

Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәтен төбәктәге мәчетләрнең руханилары һәм дини җәмгыятьләр вәкилләре катнашкан съездда сайланучы мөфти җитәкли.
* 2005 елның 20 мартында Сухумда Абхазия мөселманнарының беренче съезды үткәрелә, әлеге съездда илнең өр-яңа тарихында Абхазия мөселманнарының югары мөфтие итеп мөһаҗирләр нәселе ― Адил Габлиа (абх. Адил Габлиа (Тыҟәиҧа), 1931–2011) сайлана.
* 2011―2017 елларда ― Салих (Станислав) Кварацхелия, Сухуми мәчетенең имамы.
* 2017 елдан ― мөфти Тимур Дзыба.

# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
## Мәчетләр

    Төп мәкалә: Сухуми мәчете
Абхазия Республикасында Гудаута һәм Сухум шәһәрләрендә ике мәчет бар (дөресрәге, гыйбадәт йортлары, чөнки архитектура ягыннан аларны мәчетләр дип атап булмый). Әлеге биналар Абхазия хөкүмәте тарафыннан тулы кыйммәтле мәчетләр төзелгәнче кулланып тору өчен тапшырылган. Россия һәм Кавказ төбәкләре мөселманнарының финанс ярдәме белән мәчет янәшәсендәге йортларны сатып алып, Сухуми мәчетен зурайту эше дәвам итә.

# Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте
## Басма орган

2007 елдан Абхазия мөселманнарының бердәм Диния нәзарәте басма органы ― рус телендә «Баракят» (Бәрәкәт) газетасы чыга.
# Осинкино

Осинкино (чуаш. Минкӗш, рус. Осинкино ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429445. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219843003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800004200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Осинкино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98%).
# Югары Хыркасы

Югары Хыркасы (чуаш. Çÿлти Хыркасси, рус. Верхние Хыркасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429902. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241804004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600002800. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Югары Хыркасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 147 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Фёдор Сундуров

Фёдор Роман улы Сундуров (рус. Фёдор Романович Сундуров) — Россия юристы, фәннәр докторы, профессор. «Н. С. Татищев ис. Вестник Волжского университеты» журналының редколлегия әгъзасы. Татарстанның атказанган фән эшлеклесе, РФнең атказанган югары мәктәп хезмәткәре.. «Остазлык өчен» билгесе иясе (2025).

# Фёдор Сундуров
## Биографиясе

Фёдор Роман улы Сундуров 1941 елның 1 ноябрендә Татарстан АССРның Кайбыч районы Ульянково авылында туган.
Федор Сундуров 1965 елда хокук белеме белгечлеге буенча В. И. Ульянов-Ленин ис. Казан дәүләт университетының юридик факультетынтәмамлый. "Җинаять хокукында җәзаны дифференциацияләү һәм индивидуальләштерү проблемалары" фәнни мәктәбенең фәнни җитәкчесе. Юридик фәннәр докторы (1981). Казан федераль университеты юридик факультетының җинаять хокукы кафедрасы профессоры.
1970 елда "Консуллык юрисдикциясе һәм халыкара хокук" темасына кандидатлык диссертациясен яклый. 1980 елда "Рецидивистларга карата иректән мәхрүм итүнең нәтиҗәлелеге проблемалары (хокукый һәм социаль-психологик аспектлар)" темасына докторлык диссертациясе яклый. 1965-1970 елларда суд органнарында практик эштә. 1970 елдан хәзерге вакытка кадәр Казан дәүләт университетының Юридик Факультетында эшли, ассистент, өлкән укытучы, доцент, профессор вазыйфаларын эзлекле били. 1983-1987 елларда юридик факультет деканы.
200дән артык фәнни хезмәт, җинаять-хокукый специализация буенча 50 методик эш авторы. Ул иректән мәхрүм итүнең хокукый һәм социаль-психологик механизмын, табигатьне, этиологияне һәм җинаятьләрне кисәтү системасында җинаять җәзасының ролен тикшерә. Аның тарафыннан җинаять максатларының авторлык концепциясе эшләнә, җинаять җәзалары төрләренең төп характеристикалары ачыклана, структуралаштыруның теоретик һәм практик проблемалары хәл ителә. Җинаять-хокукый характердагы башка чаралар системасы, җинаять җаваплылыгыннан азат итү проблемалары тикшерелә. Оешкан җинаятьчелекне һәм җәмәгать куркынычсызлыгына каршы җинаятьләрне тикшерү үткәрелә.

# Фёдор Сундуров
## Библиография

* Федор Сундуров, Мария Талан - Научные воззрения профессоров Пионтковских (отца и сына) и современная уголовно-правовая политика. 432 стр. 2014. ISBN 978-5-8354-1081-1
* Федор Сундуров, Мария Талан - Наказание в уголовном праве. Учебное пособие. 256 стр. 2015. ISBN 978-5-8354-1134-4
* С. Я. Казанцев, Л. Л. Кругликов, П. Н. Мазуренко и др. - Уголовное право. 352 стр. 2012. ISBN 978-5-7695-7660-7
* Лев Кругликов, Федор Сундуров, Иван Козаченко и др. - Уголовное право России. Часть Общая. Учебник. 592 стр. 2005. ISBN 5-466-00080-9
# Болак (Батыр районы)

Болак (чуаш. Пӑлакасси, рус. Булаково) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

# Болак (Батыр районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Болак (Батыр районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 199 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.