yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Одес Байсолтанов

Одес Хасаевич Байсолтанов (1965 елның 17 гыйнвары, Белоречье авылы, Гудермес районы, Чечен-Ингуш АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия дәүләт эшлеклесе. 2020 елның 11 февраленнән Россия Федерациясе спорт министры урынбасары.
2007 елның 10 апреленнән 17 маена кадәр Чечен Республикасы Хөкүмәте рәисе (2007 елның 18 мартыннан 10 апреленә кадәр Чечен Республикасы Хөкүмәте рәисе вазыйфаларын башкаручы). 2012 елның маеннан 2014 елның 17 июленә кадәр Төньяк Кавказ федераль округында Россия Федерациясе президентының тулы вәкаләтле вәкиле урынбасары. 2014 елның 17 июленнән 2020 елның 21 гыйнварына кадәр Россия Федерациясенең Төньяк Кавказ эшләре буенча министрның урынбасары, беренче урынбасары. Икътисад фәннәре кандидаты (2006).

# Одес Байсолтанов
## Тормыш юлы

1965 елның 17 гыйнварында Чечен-Ингуш АССРның Гудермес районы Белоречье авылында (хәзерге вакытта Иласхан-Юрт авылы) туган. Шунда ук мәктәпне тәмамлый. 1994 елда Л. Н. Толстой исемендәге Чечно-Ингуш дәүләт университетының физика-математика факультетын тәмамлый. 2005 елда Чечен дәүләт университетын «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча тәмамлый. 2011 елда Финанс һәм хокук институтын (Махачкала) тәмамлый.
1989 елның мартыннан 1990 елның маена кадәр — Грозныйның «Мичуринец» кооперативының өлкән эксперты.
1990 елның маеннан 1992 елның сентябренә кадәр — «ІАМА» кече оешманың сату бүлеге башлыгы.
1992 елның октябреннән 20 ел дәвамында Чечен Республикасы Хөкүмәтендә эшли. Чечен Республикасы авыл хуҗалыгы министрлыгының механикалаштыру һәм электрлаштыру бүлеге баш белгече, Чечен Республикасы Президенты һәм Хөкүмәте Аппаратының матди-техник тәэмин итү бүлегенең әйдәп баручы һәм баш белгече, «Чечен Республикасы Хөкүмәте бинасы белән идарә итү» дәүләт учреждениесе җитәкчесе вазыйфасында эшли.
2004 елның июненнән 2006 елның мартына кадәр — Чечен Республикасы Президенты һәм Хөкүмәте эшләре идарәчесе — Чечен Республикасы министры.
2006 елның мартыннан 2007 елның 10 апреленә кадәр — Чечен Республикасы Хөкүмәте рәисенең беренче урынбасары.
2007 елның 18 мартыннан 10 апреленә кадәр — Чечен Республикасы Хөкүмәте рәисе вазыйфаларын башкаручы.
2007 елның 10 апреленнән 17 маена кадәр — Чечен Республикасы Хөкүмәте рәисе.
2012 елның маеннан 2014 елның 17 июленә кадәр — Төньяк Кавказ федераль округында Россия Федерациясе президентының тулы вәкаләтле вәкиле урынбасары.
2014 елның 17 июленнән 2016 елның 30 апреленә кадәр — Төньяк Кавказ эшләре буенча Россия Федерациясе министры урынбасары.
2016 елның 30 апреленнән 2020 елның 21 гыйнварына кадәр — Төньяк Кавказ эшләре буенча Россия Федерациясе министрының беренче урынбасары.
2020 елның 11 февраленнән — Россия Федерациясе спорт министры урынбасары.

# Одес Байсолтанов
## Гаилә

Өйләнгән, җиде бала бар: өч кызы һәм дүрт улы.

# Одес Байсолтанов
## Бүләкләр

* Әхмәт Кадыйров исемендәге орден;
* Фәлистин Дәүләте Президенты Мәхмүд Аббас медале;
* Россия Федерациясе Президентының Рәхмәт хаты;
* Чечен Республикасы Башлыгының Рәхмәт хаты;
* Чечен Республикасының Мактаулы гражданины;
* «Чечен Республикасы алдындагы казанышлары өчен» медале (2006);
* Дуслык Ордены (2007).
# Василий Мохов

Мохов Василий Иванович (1888—1923 елдан алдарак түгел) — эсер, Бөтенрусия оештыру җыелышы әгъзасы, Казан Совет эшче-крестьян Республикасының Эчке эшләр халык комиссары.

# Василий Мохов
## Биография

Крестьян Мохов Василий Иванович Казан губернасы Спас районының Гоголиха авылында туган. 2 класслы училищены тәмамлаган. Балта остасы булып эшли . 1905—1906 елларда Спас районындагы крестьян тәртипсезлегендә катнашучы . 1906 елдан ул полиция күзәтүе астында. Эсер-максималистлар партиясенә керә. 1909 елда Спас өязе крестьяннарын революцион агитацияләүдә гаепләнеп, мәңгелек җирлеккә Иркутск губерниясенә җибәрелә, ләкин шул ук 1909 елда сөргеннән кача. 1917 елда сул эсерлар партиясенә керә .
Вакытлыча хакимият җимерелгәннән соң, 27 октябрьдә Халык Комиссарлары Советы Бөтенрусия оештыру җыелышына 6 һәм 13 ноябрьдә сайлау вакытын раслый. Сайлаулар 81 округның 46сында гына вакытында уза; 20 округта 15 һәм 26 ноябрьгә, 12 округта 1917 елның декабренә — 1918 елның гыйнварына күчерелә. Казан һәм Псков районнарында, сул эсерлар, бөтен партия исемлеген тутырып, центристларга үз исемнәрен беренче урынга күрсәтү хокукын бирәләр. Казан округында 11нче кандидатларның рәсми исемлеге (Социаль Революционерлар һәм Крестьян Депутатлары Советы) Г.А. Мартюшин җитәкчелегендә иде,аның буенча Мохов та сайлана . Округ буенча 30,3% яки 260 000 тавыш җыеп, 11 нче исемлек сайлауларда җиңә, большевиклар өчен-50 000, кадетлар өчен-32 000, азчылыклар өчен-4 293. Казан округы буенча тавыш бирүчеләр саны барлыгы 858 569 тәшкил итә . Казан округы буенча № 11 исемлектән сайлаулар нәтиҗәсендә оештыру җыелышы әгъзалары булып Г. А. Матюшин, А. Л. Колегаев, И. А. Майоров, П. Н. Суханов һәм В. И. Мохов сайлана. 1918 елның 5 гыйнварында Петроградта Мохов большевиклар тараткан Оештыру жыелышының бердәнбер утырышында катнаша .
1917—1918 елларда Совнарком әгъзасы, Казан Совет эшче-крестьян Республикасы Эчке эшләр халык комиссары. 6 июльдә сул эсерлар фетнәсеннән соң барлык постлардан азат ителә .
1923 елда "элеккегеэсерлар" конгрессы әгъзасы .
Алга таба язмышы һәм үлеме көне билгеле түгел.
# Аммербух

Аммербух (алман. Ammerbuch) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Аммербух
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 48,06 км² (2001). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 391 метр биеклектә урнашкан.
# Кавалики (Бераставицкий районы)

Кавалики (белар. Кавалікі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.

# Кавалики (Бераставицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Күчем (Әбҗәлил районы)

Күчем — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 361 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453613, ГАТОБК коды — 80201834003.

# Күчем (Әбҗәлил районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 419 кешенең яшәве мәгълүм.

# Күчем (Әбҗәлил районы)
## Танылган шәхесләр

* Таһир Күчимов (1909-1984), Сәвитләр Берлеге Каһарманы.
# Томи

Томи (яп. 東御市) — Япония дәүләтенең Нагано префектурасында урнашкан шәһәр.

# Томи
## Тарихы

Томи шәһәре 2004 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.

# Томи
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 31211 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 278 кеше тәшкил иткән.

# Томи
## Географиясе

Шәһәр территориясе 112.30 км² тәшкил итә.

# Томи
## Кардәш шәһәрләр

* Ота, Япония (ноябрь 2004)
# Чистерна (Тренто)

Чистерна — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Роверето өязендә урнашкан торак пункт.

# Чистерна (Тренто)
## Географиясе

Чистерна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Чистерна (Тренто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кече Полянки

Кече Полянки — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422969.

# Кече Полянки
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.

# Кече Полянки
## Шәхесләр

* Василий Захаров (1953), икътисадчы, профессор.
# Ермачиха (елга)

Ермачиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Кишкинский Исток елгасының сул ярына тамагыннан 40 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 15 км.

# Ермачиха (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200512115200003841
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200384
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Мызникова (Верхотурье шәһәр округы)

Мызникова (рус. Мызникова) — Свердловск өлкәсенең Верхотурье шәһәр округы составына керүче авыл.

# Мызникова (Верхотурье шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Мызникова (Верхотурье шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
# (17192) Loharu

(17192) Loharu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17192) Loharu
## Тарихы

1999 елның 10 декабрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 XL172» саналган.
# Кампо ди Фиори (Сьена)

Кампо ди Фиори — Италиянең Тоскана төбәге Монтериджони өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампо ди Фиори (Сьена)
## Географиясе

Кампо ди Фиори Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Кампо ди Фиори (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Беллано

Беллано — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Лекко провинциясе составына керә.

# Беллано
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 202 метр биеклектә урнашкан. Дервио, Парласко, Перледо, Valvarrone, Сан-Сиро, Тазено һәм Казарго коммуналары белән чиктәш.
# С (кириллица)

С (эс) — кирилл әлифбасының хәрефе, татар әлифбасында егерме өченче.
Татар әлифбасында егрме өченче хәреф булып, гарәп әлифбасындагы дүртенче хәреф (сакау әйтелешле „с"), уникенче хәреф (нечкә әйтелешле „с"), ундүртенче хәреф (калын әйтелешле ,"с") хәрефләре урынына йөри. Әбҗәд хисабында — 500, 60, 90 га йөриләр.
# Черна (Ломнице над Попелкоу)

Черна (чех. Černá) — Чехиянең Либерец крае Ломнитсе-над-Попелкоу районында урнашкан авыл.

# Черна (Ломнице над Попелкоу)
## Географиясе

Мәйданы — 1,632 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Черна (Ломнице над Попелкоу)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Черна (Ломнице над Попелкоу)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Черна (Ломнице над Попелкоу)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 259 |
| 1880 | 268 |
| 1890 | 246 |
| 1900 | 217 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 196 |
| 1921 | 203 |
| 1930 | 214 |
| 1950 | 112 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 100 |
| 1970 | 85 |
| 1980 | 71 |
| 1991 | 44 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 50 |
| 2011 | 55 |
| 2021 | 70 |
# Яманаси (шәһәр)

Яманаси (яп. 山梨市) — Япония дәүләтенең Яманаси префектурасында урнашкан шәһәр.

# Яманаси (шәһәр)
## Тарихы

Яманаси шәһәре 2005 елның 22 мартында шәһәр статусын ала.

# Яманаси (шәһәр)
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 38202 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 132 кеше тәшкил иткән.

# Яманаси (шәһәр)
## Географиясе

Шәһәр территориясе 289.87 км² тәшкил итә.
# Гай (Новомейский повяты)

Гай — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Бискупец гминасында урнашкан авыл.

# Гай (Новомейский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Штефенештий-Ной

Штефенештий-Ной — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. Штефэнешти коммунасына карый.

# Штефенештий-Ной
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Сподня Нова Вас

Сподня Нова Вас — Словениянең Словенська Бистриця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Сподня Нова Вас
## Географиясе

Мәйданы — 3,65 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 297,7 метр биеклектә урнашкан.
# Кампора (Виченца)

Кампора — Италиянең Венеция төбәге Кальтрано өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампора (Виченца)
## Географиясе

Кампора Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Кампора (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Багданава (Багданавски авыл советы)

Багданава (белар. Багданава) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.

# Багданава (Багданавски авыл советы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Вертиужени (Флорешти)

Вертиужени (рум. һәм молдав. Vertiujeni ) — Молдова Республикасының Флорешти районына караган авыл.
# Дина Садыйкова

Дина Садыйкова (Дина Николай кызы Садыйкова, чуаш. Дина Николаевна Садикова ) — дәүләт эшлеклесе, Чуаш Республикасының юстиция министры (1995-2000), 2- класслы дәүләт киңәшчесе, 5- класслы казый.

# Дина Садыйкова
## Тәрҗемәи хәле

1960 елның 30 ноябренда ТАССР Аксубай районы Калиновка авылында туган. «Башлангыч сыйныфлар укытучысы» белгечлеге буенча Тәтеш педагогика укуханәсен (1980), Мәскәү дәүләт университетын (1988) тәмамлаган.

# Дина Садыйкова
## Хезмәт юлы

* 1980 Аксубай районы Чуаш Енорускиносы авылы мәктәбе укытучысы.
* 1988-1993 Үзбәкстан ССР Фәрганә шәһәрендә судья-стажёр, халык судьясы в.б., адвокат.
* 1993 Чуаш Республикасы юстиция министрлыгында белгеч.
* 1994 республика юстиция министры урынбасары.
* 1995-2000 Чуаш Республикасы юстиция министры.
* 2000-2005 РФ юстиция министрлыгының Чуаш Республикасы буенча идарәсе башлыгы.
* 2005-2006 Федераль теркәү хезмәтенең Чуаш Республикасы буенча идарәсе башлыгы-республиканың баш дәүләт теркәүчесе.
* 2013 елдан Мәскәүдәге 9- арбитраж апелляция суды казые

# Дина Садыйкова
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2 дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены
# CCDC9

CCDC9 (ингл. Coiled-coil domain containing 9) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# IC 3015

IC 3015 — Гидра йолдызлыгы чикләрендә урнашкан эмиссионная галактика .

# IC 3015
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3015, 2MASX J12090026-3131114, MCG-05-29-023, ESO 441-9, IRAS 12064-3114, ESO-LV 441-0090, PGC 38588, NVSS J120900-313111, 6dFGS gJ120900.3-313112, SGC 120625-3114.5, PSCz Q12064-3114, HIPASS J1208-31, 2MFGC 9552, LEDA 38588, FLASH J120900.13-313111.8 һәм Gaia DR2 3472609912131700992 буларак та сурәтләнә.
# Пазтина (Козенца)

Пазтина — Италиянең Калабрия төбәге Санта-Мария-дэль-Чедро өязендә урнашкан торак пункт.

# Пазтина (Козенца)
## Географиясе

Пазтина Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Пазтина (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (17378) 1981 EM5

(17378) 1981 EM5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17378) 1981 EM5
## Тарихы

1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EM5» саналган.
# Булдук (Огузэли)

Булдук (төр. Bulduk) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Валле-Кастеллана

Валле-Кастеллана — Италиянең Абруццо төбәгендә урнашкан коммуна. Терамо провинциясе составына керә.

# Валле-Кастеллана
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 625 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Акумоли, Аквасанта Терме, Аматриче, Аркуата-дель-Тронто, Асколи-Пичено, Чивителла-дель-Тронто, Торричелла-Сикура, Кампли һәм Рокка-Санта-Мария коммуналары белән чиктәш.
# (10999) 1978 VC6

(10999) 1978 VC6 (лат. 1978 VC6) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10999) 1978 VC6
## Тарихы

1978 елның 7 ноябрендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VC6» саналган.
# (5859) Остоженка

(5859) Остоженка (лат. Ostozhenka) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5859) Остоженка
## Тарихы

1979 елның 23 мартында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 FD2» саналган.
# Бонополис

Бонополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.

# Бонополис
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1628,479 км².
# Банево

Банево — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Малехово гминаcында урнашкан авыл.

# Банево
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# IC 4648

IC 4648 — чикләрендә урнашкан оптик икеле йолдыз .

# IC 4648
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4648 буларак та сурәтләнә.
# Скацица

Скацица (белар. Скаціца) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.

# Скацица
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# (17537) 1993 FN40

(17537) 1993 FN40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17537) 1993 FN40
## Тарихы

1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FN40» саналган.
# Баричи

Баричи (рус. Баричи) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.

# Баричи
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Баричи
## Сәгать поясы

Баричи Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Баричи
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (100%).
# Мундюга

Мундюга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Пёза елгасының сул ярына тамагыннан 217 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 42 км.

# Мундюга
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень Малонистогорская авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000212103000049552
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103004955
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# NGC 1076

NGC 1076 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1076
## Тарихы

Әлеге галактика 1885 елда Америка астрономы Льюис Свифт тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Вәлиев (Лениногорск районы)

{{ТП |халәт = поселок |татар исеме = Вәлиев |чын исем = Вәлиев |ил = Русия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Лениногорск районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = 1840-еллар |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 20 |исәп елы = 2002 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423274 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Урысча топонимы |add2 = Валеевский |add3n = |add3 =

# Тарих =

1840-елларда нигезләнгән.

# Тарих =
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Тарих =
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# NGC 4702

NGC 4702 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4702
## Тарихы

Әлеге галактика 1867 елда Алмания астрономы тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ак төннәр

Ак төннәр — чиктән түбән булмаган табигый яктыртылу белән төннәр, төн буе эңгер-меңгер була. Котып түгәрәкләр тирәсендә (тышкы яктан) бу күренеш кояш торгынлыгы чорында була (төньяк ярымшарда — июньдә, көньяк — декабрьдә).
Кояш, күк йөзе буйлап үзенең тәүлек эчендәге хәрәкәтендә офык астына 17½° тан да түбәнрәк китми торган киңлек сызыкларында кичке шәфәкь яктысы бетеп тә өлгерми, төнне ярты сәгатьтән дә артык суздырмыйча, таң нурлары балкып чыга.
Россиядә ак төннәр зонасының көньяк чиге Полтава киңлеге, ягъни 49° төньяк киңлеге сызыгы (66½−17½°) аша үтә. Биредә елда бер тапкыр — 22 июньдә ак төн була. Бу киңлектән башлап, төньякка таба киткән саен ак төннәр яктырак һәм аларның чоры озынрак була бара. Самарда да, Казанда да, Кировта да һәм Енисейскида да ак төннәр була, ләкин бу шәһәрләр Санкт-Петербургдан көньяктарак булганлыктан, алардагы ак төннәр ул кадәр якты булмыйлар һәм аларның чоры да кыска була (22 июнь тирәсендә).

# Ак төннәр
## Чыганаклар һәм әдәбият

* Перельман, Я.И. Кызыклы астрономия. Русча 8 нче басмадан тәрҗемә. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1958. — 232 б.
# Габдрахман Латыйпов

Латыйпов Габдрахман Хәким улы (1917-45) — Кызыл Армия сугышчысы, артиллерист, сержант. Советлар Берлеге Каһарманы (1945).

# Габдрахман Латыйпов
## Тәрҗемәи хәл

Латыйпов Габдрахман Хәким улы — 1917 елда хәзерге Башкортостан Республикасы Чакмагыш районының Иске Бәшир авылында туган. Милләте — татар. Урта белемле. Финанс инспекторы булып эшләгән. Кызыл Армия сафларына 1941 елның июнендә алынган. 1944 елдан КПСС әгъзасы. 1943 елның маеннан хәрәкәттәге армиядә.
32нче артиллерия полкның (31нче укчы дивизия, 52нче армия, 1 нче Украина фронты) туп командиры сержант Латыйпов 1945 елның 25 гыйнварында штурм төркеме составында, берен-челәрдән булып, Бреслау шәһәреннән (Польша) көньяк-көнчыгыштарак Одерны кичкән, плацдарм яулауда һәм дошманның 12 контрһөҗүмен кире кайтаруда катнашкан. Әлеге сугышта һәлак булган. Советлар Союзы Герое исеме 1945 елның 10 апрелендә, үлгәннән соң бирелгән. Ленин ордены, медальләр белән бүләкләнгән. Вроцлав шәһәрендә җирләнгән.

# Габдрахман Латыйпов
## Сылтама

* Габдрахман Латыйпов Каһарманнар.ру сайтында(үле сылтама)
* Герой турында
# Кангруссааре

Кангруссааре (эст. Kangrussaare) — Эстониянең Вильяндимаа өязендә урнашкан авыл.