# Саян (ансамбль)

* Тыва Җөмһүрияте порталы
«Саян», Тыва дәүләт «Саяннар» җыр һәм бию ансамбле (тыв. Тываның «Саяннар» күрүнениң ыры-сам ансамбли, рус. Тувинский государственный ансамбль песни и танца «Саяны») — Тыва Республикасының башкаласы Кызыл шәһәрендә иҗат итүче, дәүләт карамагындагы сәнгать коллективы. Тыва АССР комсомолы премиясе лауреаты (1979).
Директор — Оксана Владимир кызы Тюлюш.
Сәнгать җитәкчесе — Аяна Самыя кызы Монгуш.
Балет буенча репетиторлар — Марат Александр улы Тумат, Чечена Кан-оол кызы Сувакпит.

# Саян (ансамбль)
## Тарих

* 1969 елның апрелендә оештырыла. Кызыл шәһәренең сәнгать училищесы студентларыннан торган «Чәчәк» (Чечек) үзешчән ансамбле дәүләт ансамбле статусын ала. Ансамбльдә 30 хор артисты, 15 балет артисты, 10 оркестр музыканты эшли башлый.
* Оештыручылары һәм башлап йөрүчеләр — сәнгать училищесы директоры А. Панов, Р. Лесников, А. Аксенов, А. Чыргал-оол, Р. Кенденбиль, Д. Хуреш-оол, А. Огнев, А. Шатин, П. Әлмөхәммәтов, К. Рассадин.
* Хәзер ансамбльдә 4 төркем: биючеләр, җырчылар, оркестр, «Кыңгыргай» фольклор төркеме.
* Тываның Россия кул астына керүенең 100 еллыгына багышлап, Екатиринбурда чыгышы була.
* Тыва мәдәният министрлыгы белән бергә, «Бердәм гаиләдә» (В семье единой) милли мәдәниятләр фестивален оештыра.
* 2004 елда Аурупа илләрендә зур турне үткәрә.
* 2012 елда Тыва филармониясе тәркибеннән (составыннан) чыгып, мөстәкыйль сәнгать оешмасы статусын ала

# Саян (ансамбль)
## Репертуар

Ансамбль концертлары 2 өлештән, 6 бүлектән тора: скиф, төрки, монгол, маньчжур, урянхай һәм хәзерге заман чорлары. «Кыңгыргай» төркеме бугаздан җырлауны башкара. Иң соңгы программа — «Хыялның алтын уклары» (Күзелдиң алдын согуннары) программасы.

# Саян (ансамбль)
## Репертуар
#### Җырлы-биюле күренеш

* «Яңгыравык наз» җырлы-биюле күренеш
* «Шаман биюе»«» җырлы-биюле күренеш
* «Болан биюе» җырлы-биюле күренеш
* «Бәйрәм сюитасы» җырлы-биюле күренеш
* «Барабаннар» җырлы-биюле күренеш
* «Аучылар һәм болан» җырлы-биюле күренеш
* «Чәчәк» җырлы-биюле күренеш
* «Тывада бәйрәм» җырлы-биюле күренеш

# Саян (ансамбль)
## Репертуар
#### Җырлар

* «Тооруктуг долгай Тандым» җыры
* «Бай-ла Тайгам» җыры
* «Опей ыры»«» җыры
* «Ала караан дешкен болза» җыры
* «Дынгылдай» җыры
* «Алды баштыг Кара-Дагны» җыры

# Саян (ансамбль)
## Репертуар
#### Биюләр

* «Дембилдей» күмәк бию (В.О. Донгак куйган)
* «Урянхай йола биюе» күмәк бию (В.О. Донгак куйган)
* «Цам мистериясе» күмәк бию (В.О. Донгак куйган)
* «Эдирээлиг кыстар» күмәк бию (В.О. Донгак куйган)
Борынгы милли уен кораллары — игил, бызаанчы, дошпулуур, чанзы, чадаган, лимби, кенгиргеда уйнау.

# Саян (ансамбль)
## Директорлар

* С.Ш. Монгуш
* С.М. Айыжи
* О.М. Тукар
* С.С. Сурун, Тываның атказанган артисты
* Н.Ф. Даржаа, РФ, Тыва АССР атказанган артисты

# Саян (ансамбль)
## Сәнгать җитәкчеләре

* Р.Н. Лесников, РСФСР, Тыва АССР атказанган артисты.
* В.С. Нанактаев, РСФСР, Тыва АССР атказанган артисты.
* В.О. Донгак, Тыва дәүләт премиясе лауреаты
* Т. Ондар, Тываның атказанган артисты.
* Ч. Сувакпит, Тываның атказанган артисты.
* Э. Тартан-оол, Тываның атказанган артисты.
* А. Мандан-Хорлу, Тываның атказанган артисты.
* М. Тумат.

# Саян (ансамбль)
## Чит илдәге чыгышлары

Япония, Болгария, Румыния, Монголия, Франция, Алмания, АКШ, Италия, Швейцария, Куба, Кампучия, Чехословакия, Греция, Австрия, Испания, Филипин.

# Саян (ансамбль)
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Тыва АССР комсомолы премиясе (1979).
* Бөтенсоюз һәм Бөтенроссия бәйгеләренең диплом иясе.
* I Дельфий уеннарының (Мәскәү, 2002) көмеш, бронза медале.
* Халыкара бию һәм музыка фестиваленың (Дижон, Франция, 2003) Гран-при иясе.
* Халыкара «Азия йөрәге» фестиваленың (Россия, 2007) Гран-при иясе.
* Дөнья халыклары фестиваленың (Көньяк Корея, 2011) бронза медале .
* VI халыкара халык биюе фестивале (Азия-Тын океан регионы, 2012) дипломы һ. б..