yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Könçığış Törkistan

Könçığış Törkistan, Şärqi Törkistan yäki Uyğırstan (uyğırça شەرقىي تۈركىستان, Uyghurstan, Sherqi Turkistan) - Üzäk Aziädä urnaşqan töbäkneñ tarixi iseme, xäzerge waqıtta Qıtay eçenä kerä häm Qıtay tarafınnan "Yaña çik" (qıtayça Şeñcan) digän kolonial' isem birelgän.
Könçığış Törkistanğa Qäşqärstan (könyaqta), Cuñğarstan (tönyaqta) kerälär.
Könçığış Törkistan cirendä XX ğasırda Könçığış-Törkistan İslam Cömhüriäte (1933-1934) häm Könçığış-Törkistan İnqıylabi Cömhüriäte (1944-1949) bulğannar.

# Könçığış Törkistan
## Tarix

Könçığış-Törkistanda soñğı waqıtqa qädär qıtaylar (xännär) yäşämägän. Cirle asaba xalıq - törki xalıqlar: uyğırlar (küpçelek), qazaqlar, qırğızlar, pamirlar täşkil itkännär. Töp dine - İslam.
Läkin "aqtawlı" häm "qaratawlı" arasında İslam dini köräşe näticäsendä Könçığış-Törkistan zäğiflängän häm Cuñğar xanı Galdan, soñraq mañcur imperiäse (Tsin) tarafınnan basıp alınğan.
1759 yılda mañcur-qıtay ğäskärläre höcüme näticäsendä uyğırlar üz däwlätçelegen yuğaltqannar.
İlbasarlar basıp alınğan cirgä "Şeñcan" (yaña çik) digän isemne birgän.
XIX-XX ğasırlarda uyğırlar küp tapqır baş kütärgännär - 1825-1828, 1857, 1862-1872, 1931-1937, 1943-1949. Läkin azatlıq öçen köräşe näticäsez qalğan.
XVIII-XIX ğasırdan Şärqi Törkistanda tatarlar yäşi başlağan. 1897 yılda tatarlar Öremçe şähärendä mäçetne tözilär. Tatar cämğiäte Könçığış Törkistan säyäsi tormışında möhim röl uynağannar. 1989 yılğa qädär Öremçe merı wazifasında Tatarstanda tuğan Şähidi Borhan bulğan.
# Гальера

Гальера — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Болонья өязендә урнашкан торак пункт.

# Гальера
## Географиясе

Гальера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Гальера
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Гальера
## Халкы

| Ел | Халык саны |
| 2012 | 7100 |
| 2018 | 5451 |
| 2023 | 5595 |
# Василий Шарангович

Василий Шарангович (20 февраль [4 март] 1897, Кочаны, Вилнә губернасы, Рәсәй империясе—15 март 1938, Мәскәү, ССРБ) — совет дәүләт эшлеклесе, Рәсәй ватандашлар сугышында катнашучы. Беларус ССР гаделия халык комиссары урынбасары (1921-1922), Беларус ССР прокуроры (1922-1923), БССР һөнәри берлекләр шурасы җаваплы сәркәтибе (?-1926), Себер край һөнәри берлекләр шурасы җаваплы сәркәтибе (1926-1930), БК(б)Ф Иркутск округ комитеты җаваплы сәркәтибе (?-1930), Беларус К(б)Ф ҮК икенче сәркәтибе (1930-1934), Беларус К(б)Ф ҮК беренче сәркәтибе (1937).
# Цона Артиҗанале Кардаунер (Болцано)

Цона Артиҗанале Кардаунер — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Корнедо-алл'Изарко өязендә урнашкан торак пункт.

# Цона Артиҗанале Кардаунер (Болцано)
## Географиясе

Цона Артиҗанале Кардаунер Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Цона Артиҗанале Кардаунер (Болцано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Оберванг

Оберванг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Фёклабрук округы составына керә.

# Оберванг
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 573 метр биеклектә урнашкан. Штрас-им-Аттергау, Нусдорф-ам-Аттерзе, Унтерах-ам-Аттерзе, Иннершванд һәм Тифграбен коммуналары белән чиктәш.
# Ронкетрино (Верона)

Ронкетрино — Италиянең Венеция төбәге Гаццо-Веронезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Ронкетрино (Верона)
## Географиясе

Ронкетрино Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ронкетрино (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Вершень

Вершень — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. Мирословешть (коммуна) коммунасына карый.

# Вершень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 242 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Санта Элизабета (Сондрио)

Санта Элизабета — Италиянең Ломбардия төбәге Каспогджо өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Элизабета (Сондрио)
## Географиясе

Санта Элизабета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Санта Элизабета (Сондрио)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Росица (Добрич өлкәсе)

Росица — Болгариянең Добрич өлкәсендә урнашкан авыл. Генерал-Тошево җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Росица (Добрич өлкәсе)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 173 метр биеклектә урнашкан.
# Монро (Коннектикут)

Монро — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Монро (Коннектикут)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1823 елда нигезләнгән.

# Монро (Коннектикут)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 26,3 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 159 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Надеҗка (Кызылъяр районы)

Надеҗка (каз. Надежка) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Надеҗка (Кызылъяр районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Салави (Клецкий районы)

Салави (белар. Салаўі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Клецкий районында урнашкан авыл.

# Салави (Клецкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Киҗел районы

Кизел муниципаль районы (рус. Кизеловский район) — Пермь краеның көнчыгышында урнашкан муниципаль район. Мәйданы — 1390 км². Район үзәге — Кизел шәһәре.

# Киҗел районы
## Тарих

Урал өлкәсендә 1924 елда Киҗел районы оешкан (үзәге Киҗел бистәсе). 1931 елда бетерелгән. 2004―2018 елларда Пермь краенда Киҗел муниципаль районы гамәлдә булган. 2018 елдан ― Киҗел шәһәр округы.

# Киҗел районы
## Халык

Халык саны — 29 799 кеше. Халык тыгызлыгы — 21,44 кеше/км². Милли состав: руслар — 80,5%; татарлар — 12,7%; украиннар — 1,8%.

# Киҗел районы
## География

Район территориясе аша агучы иң зур елгалар: Косьва.
# Савиньяно-суль-Рубиконе

Савиньяно-суль-Рубиконе — Италиянең Эмилия-Романья төбәгендә урнашкан коммуна. Форли-Чезена провинциясе составына керә.

# Савиньяно-суль-Рубиконе
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 32 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Гаттео, Лонджано, Сан-Мауро-Пасколи һәм Сантарканджело-ди-Романья коммуналары белән чиктәш.
# (20505) 1999 RE16

(20505) 1999 RE16 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20505) 1999 RE16
## Тарихы

1999 елның 7 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RE16» саналган.
# Казаца (Пяченца)

Казаца — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Монтичелли-д'Онджина өязендә урнашкан торак пункт.

# Казаца (Пяченца)
## Географиясе

Казаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казаца (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Беннингтон (Нью-Йорк)

Беннингтон — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Беннингтон (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1818 елда нигезләнгән.

# Беннингтон (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 55,26 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 372 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Хүрриет (Енишеһир)

Хүрриет (төр. Hürriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Нельсония (Виргиния)

Нельсония — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Нельсония (Виргиния)
## Географиясе

Нельсония халык санын алу урыны мәйданы — 4,514399 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Марколлен

Марколлен (фр. Marcollin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.

# Марколлен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,69 км².
# Qatıq

Qatıq ul äçetelgän söt. Döres yasalğan qatıq qatı bulırğa tieş, läpeldätep torırğa, aña qadap quyılğan qalaq töşmäskä tieş.

# Qatıq
## Yasaw

Ayırtılmağan sötne qaynatıp, +40 °C cılılığına tikle suıtalar, östenä ayırım sawıtta äybätläp bolğatqan oyıtqı (salqın qatıq) salalar. Annarı sötne bolğatalat wä selketmiçä genä sawıtnı cılı äyber belän törep quyalar. Bülmä cılı bulsa, 6-8 säğättän soñ qatıq äçep citä, annan su ayırıla, wä anı yartı täwlekkä salqın urınğa quyalar.
Qatıqnı çögender yä isä çiä belän dä oyıtalar. Yuğan çögenderne peşerep, ärçilär wä waq qına itep turílar; çiäneñ başta töşen alalar, annarı qaşıq belän izälär. Çögender belän çiäne qaynar sötkä, oyıtqığa qädär salalar.
Qatıq tämlekär häm tuqlıqlıraq bulsın öçen, oyıtqı belän bergä sötkä ber yomrı qaymaq salırğa da bula.
    Külämnär: 1 l sötkä 100 g oyıtqı
Kiñäş: söt äçetergä quyu aldınnan qaynap çıqmasa, qatıq çıqmas, selägäyle närsä genä bulıp çığa. Bu döres bulıp çıqmağan qatıqnı Awrupıda “yoğurt” itep atílar.

# Qatıq
## Aşaw

Qatıq äçeräk yä isä töçeräk bulırğa mömkin. Töçeräk qatıqnı üzen genä aşílar, äçeräkne isä aşqa salalar.
Qatıqnı sawıttan ber cirdän qalaq belän qayırıp alınsa wä şul cirdä cíıla torğan su tügep torılsa, qatıq tağın da qatıraq bula. Qatıq tabınğa píalalarda quyıla.
# Пшедмесьце-Щебжешинске

Пшедмесьце-Щебжешинске — Польшаның Люблин воеводалыгы Туробин гминаcында урнашкан авыл.

# Пшедмесьце-Щебжешинске
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# IC 4964

IC 4964 — Тавис йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 4964
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4964, 2MASX J20172390-7353083, ESO 46-8, PGC 64432, AGC 33194, HIPASS J2017-73, 6dFGS gJ201723.9-735308, SGC 201137-7402.4 һәм LEDA 64432 буларак та сурәтләнә.
# Предио ла Барера, Санта Лусия де ла Лагуна (Сан Франсиско дел Ринкон)

һәм
Предио ла Барера, Санта Лусия де ла Лагуна — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Франсиско-дель-Ринкон муниципалитеты составына керә.

# Предио ла Барера, Санта Лусия де ла Лагуна (Сан Франсиско дел Ринкон)
## Географиясе

Предио ла Барера, Санта Лусия де ла Лагуна Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Предио ла Барера, Санта Лусия де ла Лагуна (Сан Франсиско дел Ринкон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Предио ла Барера, Санта Лусия де ла Лагуна (Сан Франсиско дел Ринкон)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Скрыдлева (Вицебский районы)

Скрыдлева (белар. Скрыдлева) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.

# Скрыдлева (Вицебский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Голюбки

Голюбки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Ковале-Олецке гминасында урнашкан авыл.

# Голюбки
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шиковыц (Унгени)

Шиковыц (рум. һәм молдав. Șicovăț ) — Молдова Республикасының Унгени районына караган авыл.
# Чехов ис. санаторий авылы

Чехов ис. санаторий авылы — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, ГАТОБК коды — ?.

# Чехов ис. санаторий авылы
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 168 кешенең яшәве мәгълүм.
# Пембеҗилер (Эрегли)

Пембеҗилер (төр. Pembeciler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Спетеряса

Спетеряса — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. Чорешть (коммуна) коммунасына карый.

# Спетеряса
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 44 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Дзвонковице

Дзвонковице — Польшаның Лодзь воеводалыгы Новы-Кавенчин гминаcында урнашкан авыл.

# Дзвонковице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Задобже (Подлясье воеводалыгы)

Задобже — Польшаның Подлясье воеводалыгы Цехановец гминасында урнашкан авыл.

# Задобже (Подлясье воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Текке (Орһангази)

Текке (төр. Tekke) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Орһангази илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Асинники (Докшыцкий районы)

Асинники (белар. Асіннікі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.

# Асинники (Докшыцкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Лос Говеа Уно (Пенхамо)

Лос Говеа Уно — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Пенхамо муниципалитеты составына керә.

# Лос Говеа Уно (Пенхамо)
## Географиясе

Лос Говеа Уно Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лос Говеа Уно (Пенхамо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лос Говеа Уно (Пенхамо)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Зур Пучкас

Зур Пучкас — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Сухона елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.

# Зур Пучкас
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100312103000006257
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103000625
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Боссоласко

Боссоласко — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. Кунео провинциясе составына керә.

# Боссоласко
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 757 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Бонвичино, Чиссоне, Дольяни, Фейзольо, Мураццано, Ниелла-Бельбо, Сан-Бенедетто-Бельбо, Серравалле-Ланге һәм Сомано коммуналары белән чиктәш.
# Поҗи Брями (Кунео)

Поҗи Брями — Италиянең Пьемонт төбәге Парольдо өязендә урнашкан торак пункт.

# Поҗи Брями (Кунео)
## Географиясе

Поҗи Брями Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Поҗи Брями (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шаламея

Шаламея (белар. Шаламея) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Кармянский районында урнашкан авыл.

# Шаламея
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Тоголка

Тоголка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Тамырсат елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.

# Тоголка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010800112115200032380
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203238
* Бассейн коды — 13.01.08.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Веццано

Веццано — Италиянең Трентино — Альто-Адидже төбәгендә урнашкан коммуна. Vallelaghi провинциясе составына керә.

# Веццано
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 385 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Калавино, Мольвено, Падерньйоне, Сан-Лоренцо-ин-Банале, Терлаго һәм Тренто коммуналары белән чиктәш.
# Һәмзә

Һәмзә (гарәп. همزة‎) - гарәп әлифбасы хәрефе. [ʔ] авазын чагылдыра.

# Һәмзә
## Татарчада

Татар телендә мөстәкыйль сүз төркемнәрендәге “һәмзә” тартыгы гарәп алынмаларында очрый: тәэсир, мәсьәлә, Коръән һ.б. “Һәмзә” тартыгы язуда э, ь, ъ хәрефләре белән белдерелә ала. Латин татар әлифбасында аны «’» белдерә.
Бу тартыкны язуда бердәй дөресъязу кагыйдәсе эшләнмәгән, шул сәбәпле аны бозып әйтү һәм хаталы язу артканнан-арта бара.
Иҗек азагындагы [’] авазы э хәрефе белән языла: маэмай, тәэмин, мөэмин.
Ябык иҗектән соң иҗек башында килгән килгән [’] авазы, алдагы иҗекнең сузыгы нечкә булганда, ь белән белдерелә: мәсьәлә, җөрьәт.
Ябык иҗектән соң иҗек башында килгән [’] тартыгы, алдагы иҗекнең сузыгы калын булганда, ъ белән беледерелә: Акъәби.
Ике сузык арасында килгән [’] авазы хәреф белән белдерелми: рәис – [рә’ис], Рәисә (Рәйсә түгел!) – [рә’сә], Наил – [на’ил], мөәззин – [мө’әззин], Гаишә (Гайшә түгел!) – [гъә’ишә], гаилә (гайлә түгел!) – [га’илә].
Ачык иҗектән соң [э] яки [ы] сузыклары алдындагы иҗек башында килгән [’] авазы э хәрефе белән белдерелә: Ризаэддин, кариэ. Бу очракта э хәрефе һәмзә авазын да, аның артыннан килгән [э] сузыгын да белдерә.
# Собино

Собино (рус. Собино) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.

# Собино
## Климат

Собино климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Собино
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (17%), руслар (52%), украиннар (7%), алманнар (10%), белоруслар (6%).
# Вуглы (Барысавский районы)

Вуглы (белар. Вуглы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Барысавский районында урнашкан авыл.

# Вуглы (Барысавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Межиця

Межиця — Словениянең Межиця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Межиця
## Географиясе

Мәйданы — 26,4 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 480 метр биеклектә урнашкан.
# Мутье-о-Перш

Мутье-о-Перш (фр. Moutiers-au-Perche) — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
# Сяку-Яха (Сыда-Яха кушылдыгы)

Сяку-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сыды-Яха елгасының уң ярыннан 95 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.

# Сяку-Яха (Сыда-Яха кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000212115300075091
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115307509
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Монтанези (Җенова)

Монтанези — Италиянең Лигурия төбәге Миньянего өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтанези (Җенова)
## Географиясе

Монтанези Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Монтанези (Җенова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Студена Лоучка

Студена Лоучка (чех. Studená Loučka) — Чехиянең Оломоуц крае Моһелнитсе районында урнашкан авыл.

# Студена Лоучка
## Географиясе

Мәйданы — 6,859 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Студена Лоучка
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Студена Лоучка
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Студена Лоучка
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 1129 |
| 1880 | 1027 |
| 1890 | 965 |
| 1900 | 892 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 718 |
| 1921 | 652 |
| 1930 | 608 |
| 1950 | 242 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 278 |
| 1970 | 199 |
| 1980 | 160 |
| 1991 | 133 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 141 |
| 2011 | 274 |
| 2021 | 176 |
# Биши (Тутак)

Биши (төр. Bişi) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Тутак илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Воика

Воика (эст. Voika) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
# Талзак

Талзак — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пызас елгасының уң ярыннан 68 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

# Талзак
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010300212115200008495
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200849
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Кашка (Тәтеш районы)

Кашка — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
Халык саны — 83 тирәсендә. Почта индексы — 422391.

# Кашка (Тәтеш районы)
## Тарих

1921 елда нигезләнгән.

# Кашка (Тәтеш районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар, чуашлар.

# Кашка (Тәтеш районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.1 °C | -10.3 °C | -5.3 °C | 5.5 °C | 14.2 °C | 18.9 °C | 20.7 °C | 18.4 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.8 °C | -9.3 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Канфранк

Канфранк (исп. Canfranc) — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Канфранк
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 71,562035 ± 1,0E−6 км² (1 гыйнвар 2014). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1040 метр биеклектә урнашкан.
# Лапутруа

Лапутруа (фр. Lapoutroie) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Сент-Мари-о-Мин кантонына карый.

# Лапутруа
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 21,12 км².