yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Уездско

Уездско (чех. Újezdsko) — Чехиянең Злин крае Костелани районында урнашкан авыл.

# Уездско
## Географиясе

Мәйданы — 2,51 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Уездско
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Уездско
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Уездско
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 194 |
| 1880 | 217 |
| 1890 | 230 |
| 1900 | 211 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 242 |
| 1921 | 252 |
| 1930 | 242 |
| 1950 | 204 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 231 |
| 1970 | 184 |
| 1980 | 124 |
| 1991 | 81 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 83 |
| 2011 | 93 |
| 2021 | 111 |
# Капаклы (Мутки)

Капаклы (төр. Kapaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Мутки илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Акушнет (Массачусетс)

Акушнет — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Акушнет (Массачусетс)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1659 елда нигезләнгән.

# Акушнет (Массачусетс)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 49,1 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 22 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 3471

NGC 3471 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3471
## Тарихы

Әлеге галактика 1801 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Сан Кандидо (Алесандрия)

Сан Кандидо — Италиянең Пьемонт төбәге Муризенго өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Кандидо (Алесандрия)
## Географиясе

Сан Кандидо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Кандидо (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Муляравка

Муляравка (белар. Муляраўка) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.

# Муляравка
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Хольцхаузен-ан-дер-Хайде

Хольцхаузен-ан-дер-Хайде — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Хольцхаузен-ан-дер-Хайде
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,48 км² (2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 400 метр биеклектә урнашкан.
# Әйшияз

Әйшияз — Татарстан Республикасының Әтнә районындагы авыл.
Халык саны — 207 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422740.

# Әйшияз
## Тарих

Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән

# Әйшияз
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Әйшияз
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.4 °C | -11.2 °C | -6 °C | 4.2 °C | 13.3 °C | 18.7 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 11.9 °C | 4.1 °C | -5.2 °C | -10.7 °C | 3.8 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
# Огым (авыл)

Огым (каз. Ұғым) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Огым (авыл)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Борго Катарузко (Ферара)

Борго Катарузко — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Коппаро өязендә урнашкан торак пункт.

# Борго Катарузко (Ферара)
## Географиясе

Борго Катарузко Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Борго Катарузко (Ферара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Эльче-де-ла-Сьерра

Эльче-де-ла-Сьерра (исп. Elche de la Sierra) — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Эльче-де-ла-Сьерра
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 680 метр биеклектә урнашкан.
# Нью-Йорк (мәгънәләр)

* Нью-Йорк (ингл. New York) – шәһәр.
* Нью-Йорк (ингл. New York) – АКШ штаты.
* Нью-Йорк (ингл. New York) – Нью-Йорк штаты округы.
# Визиру

Визиру — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. Визиру (коммуна) коммунасына карый.

# Визиру
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Тилкитепе (Артуклу)

Тилкитепе (төр. Tilkitepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (9414) Масамимураками

(9414) Масамимураками (лат. Masamimurakami) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9414) Масамимураками
## Тарихы

1995 елның 25 октябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UV4» саналган.
# Рыдча

Рыдча (белар. Рыдча) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.

# Рыдча
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Реозо (Падова)

Реозо — Италиянең Венеция төбәге Сан-Пьетро-Виминарио өязендә урнашкан торак пункт.

# Реозо (Падова)
## Географиясе

Реозо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Реозо (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Акчаалты (Чаршамба)

Акчаалты (төр. Akçaaltı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Лос-Алтос

Лос-Алтос — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Лос-Алтос
## Тарихы

Лос-Алтос шәһәре 1952 елда нигезләнгән.

# Лос-Алтос
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 16,7684 км², 16,800432 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 157 Фут биеклектә урнашкан.
# Лома Линда (Сан Мигел де Альенде)

Лома Линда — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Мигель-де-Альенде муниципалитеты составына керә.

# Лома Линда (Сан Мигел де Альенде)
## Географиясе

Лома Линда Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лома Линда (Сан Мигел де Альенде)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лома Линда (Сан Мигел де Альенде)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Бобиште

Бобиште (серб. Бобиште) — Сербиянең Ябланич округы Лесковатс җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Бобиште
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 219 ± 0 метр биеклектә урнашкан.

# Бобиште
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Молва (Сосьва шәһәр округы)

Молва (рус. Молва) — Свердловск өлкәсенең Сосьва шәһәр округы составына керүче авыл.

# Молва (Сосьва шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Молва (Сосьва шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Маляново (Сохачевский повяты)

Маляново — Польшаның Мазовия воеводалыгы Брохув гминасында урнашкан авыл.

# Маляново (Сохачевский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Доброполе (Грифинский повяты)

Доброполе — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Тшциньско-Здруй гминаcында урнашкан авыл.

# Доброполе (Грифинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вильяр-дель-Кампо

Вильяр-дель-Кампо (исп. Villar del Campo) — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Вильяр-дель-Кампо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 25,29 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1029 метр биеклектә урнашкан.
# Шкляна-Гута (Диңгез буе воеводалыгы)

һәм
Шкляна-Гута — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Липуш гминасында урнашкан авыл.

# Шкляна-Гута (Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Конга (Вотча кушылдыгы)

Конга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вотча елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.

# Конга (Вотча кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100312103000008428
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103000842
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Амохилека (Чилпансинго де лос Браво)

Амохилека — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Чильпансинго-де-лос-Браво муниципалитеты составына керә.

# Амохилека (Чилпансинго де лос Браво)
## Географиясе

Амохилека Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Амохилека (Чилпансинго де лос Браво)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Амохилека (Чилпансинго де лос Браво)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Дейли (Көнбатыш Виргиния)

Дейли — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Дейли (Көнбатыш Виргиния)
## Географиясе

Дейли халык санын алу урыны мәйданы — 1,310763 км², 1,310762 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1968 Фут биеклектә урнашкан.
# NGC 4441

NGC 4441 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4441
## Тарихы

Әлеге галактика 1790 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Сергей Когогин

Сергей Анатолий улы Когогин (16 ноябрь, 1957(19571116), Олы Клүчә авылы, Яшел Үзән районы, Татарстан АССР) — Россия сәнәгатьчесе һәм дәүләт эшлеклесе.
2002 елның 26 апреленнән бирле "КАМАЗ" ААҖ генераль директоры.
Чаллы шәһәренең шәрәфле ватандашы (2002).

# Сергей Когогин
## Тәрҗемәи хәле
### Белеме

Урта мәктәпнең 8 сыйныфын тәмамлагач, Казан авиация техникумына укырга керә һәм аны 1977 елда тәмамлый. 1982 елга кадәр Казан дәүләт университетының физика факультетында укый, радиофизик белгечлеге ала, 1988 елда Банк мәктәбен тәмамлый.

# Сергей Когогин
## Тәрҗемәи хәле
### Хезмәт юлы

Хезмәт юлын 1976 елда Казан мотор төзү заводында фрезерчы буларак башлый. Казан дәүләт университетын тәмамлагач, Яшел Үзән машина төзелеше заводында эшли һәм биредә мөһәндистән директор дәрәҗәсенә кадәр күтәрелә. 1990-1994 елларда Яшел Үзән машина заводы директоры.
1999 елның 30 июненнән — "КАМАЗ" ААҖ директорлар шурасы әгъзасы. 2002 елның 26 апреленнән — "КАМАЗ" ААҖ генераль директоры.
2009 елның ноябрендә "АВТОВАЗ" ААҖ директорлар шурасы составына кертелде.
"Коммерсантъ" газетасы рейтингында 2010 ел нәтиҗәләре буенча "Машина төзелеше" номинациясендә беренче урынны ала.

# Сергей Когогин
## Тәрҗемәи хәле
### Дәүләт эшчәнлеге

1994-1999 елларда — Яшел Үзән районы администрациясе башлыгы.
1999-2002 елларда — Татарстан Республикасы премьер-министры урынбасары, икътисад һәм сәнәгать министры.
2004-2009 елларда — Татарстан Республикасы Дәүләт шурасы депутаты.
Россия Сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы каршындагы Иҗтимагый совет рәисе

# Сергей Когогин
## Тәрҗемәи хәле
### Гаиләсе

Өйләнгән, ике ир баласы һәм бер кызы бар (кечесе Максим 2009 елда туды). Хатыны Когогина Әлфия Гомәр кызы — РФ Дәүләт Думасы депутаты.

# Сергей Когогин
## Бүләкләре, шәрәфле дәрәҗәләре

* II дәрәҗә Изге Даниил ордены (2000)
* Татарстанның атказанган машина төзүчесе (2002);
* Чаллы шәһәренең шәрәфле ватандашы (2002);
* "Фән һәм җитештерү" номинациясендә "Дөнья гөлчәчәге" алтын медале (2005);
* Казакъстан Республикасының "Ерен енбегi yшiн" медале (2006);
* "Дуслык" ордены (2007);
* РФ атказанган транспорт эшлеклесе (2010);
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале (2022) ― «Татарстан Республикасының икътисади һәм сәнәгать потенциалын ныгытуга керткән өлеше, күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен»

# Сергей Когогин
## Шәхси мал-мөлкәте

"Финанс" журналы мәгълүматлары буенча, 2010 елда Россия миллиардерлары арасында 3,3 млрд. сумлык шәхси мал-мөлкәте белән 493 нче урында булган.
# Монтеҗови (Гросето)

Монтеҗови — Италиянең Тоскана төбәге Кастель-дель-Пьяно өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтеҗови (Гросето)
## Географиясе

Монтеҗови Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Монтеҗови (Гросето)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Албак (коммуна)

Албак — Румыниянең Алба жудецында урнашкан коммуна.

# Албак (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 53,89 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 932 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Албак, Берешть, Будеешть, Чонешть, Костешть (Албак, Алба), Дялу-Лемешой, Деве (Румыния), Дупе-Плеше, Фаца, Плешешть, Потионч, Рогоз, Рошешть, Русешть, Соходол (Албак, Алба) һәм Тамборешть авыллары урнашкан.
# Ждярец Скутче

Ждярец Скутче (чех. Žďárec u Skutče) — Чехиянең Пардубице крае Скутеч районында урнашкан авыл.

# Ждярец Скутче
## Географиясе

Мәйданы — 2,083 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Ждярец Скутче
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ждярец Скутче
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ждярец Скутче
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 315 |
| 1880 | 381 |
| 1890 | 391 |
| 1900 | 418 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 432 |
| 1921 | 405 |
| 1930 | 483 |
| 1950 | 336 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 354 |
| 1970 | 370 |
| 1980 | 354 |
| 1991 | 358 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 340 |
| 2011 | 333 |
| 2021 | 306 |
# Лейлава

Лейлава (белар. Лейлава) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.

# Лейлава
## Тарихы

1793 елдан, Речь Посполитаяның икенче бүленешеннән соң, Лейлава, бөтен Вилейка төбәге кебек, Россия империясе составына керә. Баштан Минск губернасына, һәм 1843 елдан — Вильно губернасына караган Вилейка өязе (үзәге Вилейка) составында була.
Авыл 1921—1945 елларда Польша Республикасы Вильно воеводалыгы Вилейка өязе, Куранец гминасы составында булган.

# Лейлава
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

# Лейлава
## Халык саны

* 1921 елда авылда 48 кеше, 7 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 47 кеше, 8 хуҗалык исәпләнгән.
# Törek älifbası

Xäzerge Törek älifbası Törek telendä yazu öçen 1928. yılda Kemal Atatürk xökem itkän waqıtında Ğäräp älifbasın almaştırdı. Bu älifba Latin älifbasısına nigezlänä wä berniçä östämä xäref alğan.

# Törek älifbası
## Xäreflär

    Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Ff, Gg, Ğğ, Hh, İi, Iı, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Oo, Öö, Pp, Rr, Ss, Şş, Tt, Uu, Üü, Vv, Yy, Zz
Kürüebezçä, Törek älifbasında q, w wä x xärefläre kertelmägän, alar urınına k, v wä ks yazıla. Älifba 29 xäreftän tora.
Suzıq awazlarnı bu xäreflär bilgelilär: a/e, o/ö, u/ü, ı/i. Başqa xäreflär tartıq awzlar öçen.

# Törek älifbası
## Batış tellärdä bulmağan xäreflär

| Xäref | Kod # | Xäref | Kod # |
| ç | 231 | Ç | 199 |
| ğ | 287 | Ğ | 286 |
| ı | 257 | İ | 304 |
| ö | 246 | Ö | 214 |
| ş | 351 | Ş | 350 |
| ü | 252 | Ü | 220 |
| â | 226 | Â | 194 |
| î | 238 | Î | 106 |
| û | 251 | Û | 219 |
Batış tellär xärefläre ISO-8859-1 (yä ki Latin-1) bilgelämäse eçendä bar, wä aña Ö/ö, Ü/ü, Ç/ç xärefläre dä kerä. Keçe ı, böyek İ, Ğ/ğ, Ş/ş xärefläre isä ISO-8859-9 (yä ki Latin-5) bilgelämäsenä kertelde.
# Грасо (Бергамо)

Грасо — Италиянең Ломбардия төбәге Вальторта өязендә урнашкан торак пункт.

# Грасо (Бергамо)
## Географиясе

Грасо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Грасо (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (19102) 1981 EH8

(19102) 1981 EH8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19102) 1981 EH8
## Тарихы

1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH8» саналган.
# Александр Казанкин

Александр Казанкин (Александр Федор улы Казанкин, 15 апрель 1900(1900-04-15), Буа, Буа өязе, Сембер губернасы, Россия империясе — 20 март 1955(1955-03-20) (54 яшь), Мәскәү, РСФСР, СССР) — генерал-лейтенант (1944). Алман-совет сугышы вакытында һава-десант корпусы командиры, 1948-1949 һәм 1950 елларда ССРБ Һава-десант гаскәрләре командиры.
# LDB3

LDB3 (ингл. LIM domain binding 3) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Чарнэли

Чарнэли (белар. Чарнэлі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.

# Чарнэли
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сонойта (Аризона)

Сонойта — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Сонойта (Аризона)
## Географиясе

Сонойта халык санын алу урыны мәйданы — 27,339258 км², 27,339262 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1489 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Горочевци

Горочевци — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. Трын җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Горочевци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Гудекс

Гудекс (фр. Goudex) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# C10orf55

C10orf55 (ингл. Chromosome 10 open reading frame 55) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Пуерта де Андаракуа (Валье де Сантияго)

Пуерта де Андаракуа — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Валье-де-Сантьяго муниципалитеты составына керә.

# Пуерта де Андаракуа (Валье де Сантияго)
## Географиясе

Пуерта де Андаракуа Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Пуерта де Андаракуа (Валье де Сантияго)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Пуерта де Андаракуа (Валье де Сантияго)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Тимер юл урамы (Казан, Яңа бистә)

Тимер юл урамы (рус. улица Тимер Юл) — Казанның Идел буе районында урнашкан урам.

# Тимер юл урамы (Казан, Яңа бистә)
## Географиясе

Техника урамыннан башланып, Яңа Вахитов урамы белән тәмамлана.

# Тимер юл урамы (Казан, Яңа бистә)
## Тарих

Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
# Тульники

Тульники — Польшаның Люблин воеводалыгы Семень гминасында урнашкан авыл.

# Тульники
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (9430) Эрихтоний

(9430) Эрихтоний (лат. Erichthonios) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9430) Эрихтоний
## Тарихы

1996 елның 17 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 HU10» саналган.
# 973 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 973 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 973 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 973 — сан.
# Пущикувець

Пущикувець — Польшаның Великопольское воеводалыгы Каменец гминасында урнашкан авыл.

# Пущикувець
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чехи (Сьредский повяты)

Чехи — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Костомлоты гминасында урнашкан авыл.

# Чехи (Сьредский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Тәклә (Горанбой)

Тәклә (әзери. Təklə) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
# IC 349

IC 349 — Сәвер йолдызлыгы чикләрендә урнашкан отражательная туманность .

# IC 349
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 349 һәм Ced 19i буларак та сурәтләнә.
# 456 ел (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) — IV гасыр (б. э. к.) — III гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :
456 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.

# 456 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:456 елда (б. э. к.) туганнар

# 456 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:456 елда (б. э. к.) вафатлар
# Севен-Девилс (Төньяк Каролина)

Севен-Девилс — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Севен-Девилс (Төньяк Каролина)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Севен-Девилс (Төньяк Каролина)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 5,538778 км², 5,467706 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1202 ± 1 метр биеклектә урнашкан.