yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Воим (Нердва кушылдыгы)

Воим — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга Нердва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.

# Воим (Нердва кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100912111100009790
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100979
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Җаморо (Месина)

Җаморо — Италиянең Сицилия төбәге Паче-дель-Мела өязендә урнашкан торак пункт.

# Җаморо (Месина)
## Географиясе

Җаморо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Җаморо (Месина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мориц Бавер

Мориц Бавер (алман. Moritz Bauer, 25 гыйнвар 1992(1992-01-25) (32 яшь), Винтертур, Цюрих кантоны, Швейцария — , ) — Австрия-Швейцария футболчысы (сакчы), Швейцария кубогы иясе (2011/12).
* 1 2 Transfermarkt.com — 2000.https://wikidata.org/wiki/Track:Q2449070https://wikidata.org/wiki/Track:P3699https://wikidata.org/wiki/Track:P7455https://wikidata.org/wiki/Track:P2447https://wikidata.org/wiki/Track:P7223https://wikidata.org/wiki/Track:P2446
* 1 2 FBref.comhttps://wikidata.org/wiki/Track:P5750https://wikidata.org/wiki/Track:Q56239490https://wikidata.org/wiki/Track:P8642
# IC 5080

IC 5080 — Дельфин йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 5080
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 5080, 2MASX J21023303+1912488, PGC 65956, Z 448-31, Z 2100.2+1901, NPM1G +19.0518, LEDA 65956 һәм Gaia DR2 1789358112241836544 буларак та сурәтләнә.
# Бейвэлиоглу (Йозгат)

Бейвэлиоглу (төр. Beyvelioğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Йозгат илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# HD204815

HD204815 — Аккош йолдызлыгында урнашкан A0 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,32 ± 0,009 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Ранчо Армандо Арсе (Малиналтепек)

Ранчо Армандо Арсе — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Malinaltepec муниципалитеты составына керә.

# Ранчо Армандо Арсе (Малиналтепек)
## Географиясе

Ранчо Армандо Арсе Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ранчо Армандо Арсе (Малиналтепек)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ранчо Армандо Арсе (Малиналтепек)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Эль Мангито (Зирандаро)

Эль Мангито — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сирандаро муниципалитеты составына керә.

# Эль Мангито (Зирандаро)
## Географиясе

Эль Мангито Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Мангито (Зирандаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Мангито (Зирандаро)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Рот (Вестервальд)

Рот — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Рот (Вестервальд)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,8 км² (2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 283 метр биеклектә урнашкан.
# Акчадере (Хоҗалар)

Акчадере (төр. Akçadere) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Хоҗалар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Каролев (гмина Стшельце)

Каролев — Польшаның Лодзь воеводалыгы Стшельце гминаcында урнашкан авыл.

# Каролев (гмина Стшельце)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мангу

Мангу (эст. Mangu) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
# Уилкс (округ, Төньяк Каролина)

Уилкс — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уилксборо шәһәре.

# Уилкс (округ, Төньяк Каролина)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1777 елда оештырыла.

# Уилкс (округ, Төньяк Каролина)
## Территориясе

Округ мәйданы 1968 км² тәшкил итә.
# Суксанга (Муртмаша кушылдыгы)

Суксанга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Муртмаш елгасының уң ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.

# Суксанга (Муртмаша кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000029756
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002975
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Дембе (Ополе воеводалыгы)

һәм
Дембе — Польшаның Ополе воеводалыгы Хшонстовице гминасында урнашкан авыл.

# Дембе (Ополе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Грамабой

Грамабой (белар. Грамабой) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чэрыкавский районында урнашкан авыл.

# Грамабой
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# (18734) Darboux

(18734) Darboux — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18734) Darboux
## Тарихы

1998 елның 20 июнендә Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 MY1» саналган.
# Моллахасан (Чорум)

Моллахасан (төр. Mollahasan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Кординьян

Кординьян — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Кантаньеди муниципалитетына карый.

# Кординьян
## Географиясе

Мәйданы — 9,92 км².
# Палецкое

Палецкое — Новосибирск өлкәсенең Баган районында урнашкан торак пункт.

# Палецкое
## Сәгать поясы

Палецкое Красноярск вакыты (Krasnoyarsk Time Zone, KRAT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +7:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +4 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+4 итеп күрсәтелә.

# Палецкое
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Омск губернасының Татарск өязенә караган.
# Ка Бакино (Римини)

Ка Бакино — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Сан-Джованни-ин-Мариньано өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка Бакино (Римини)
## Географиясе

Ка Бакино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ка Бакино (Римини)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Маунт-Пенн (Пенсильвания)

һәм
Маунт-Пенн — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Маунт-Пенн (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1800 елда нигезләнгән.

# Маунт-Пенн (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,43 квадрат миль, 1,113295 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 482 Фут биеклектә урнашкан.
# Игдир (Бафра)

Игдир (төр. İğdir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Фуэнте-эль-Ольмо-де-Фуэнтидуэнья

Фуэнте-эль-Ольмо-де-Фуэнтидуэнья (исп. Fuente el Olmo de Fuentidueña) — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Фуэнте-эль-Ольмо-де-Фуэнтидуэнья
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 31 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 850 метр биеклектә урнашкан.
# Гөберчәк

Гөберчәк — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
Халык саны — 300 тирәсендә. Почта индексы — 422028.

# Гөберчәк
## Тарих

Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән

# Гөберчәк
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Гөберчәк
## Күренекле шәхесләр

* Мөхәммәт Мәһдиев – Татарстанның халык язучысы, әдәби тәнкыйтьче, әдәбият галиме, укытучы.
* Сөнгатулла Мәһдиев (1885—1938), Гөберчәк мәчетенең имам-хатыйбы, сәяси золым корбаны. Мөхәммәт Мәһдиевның әтисе.

# Гөберчәк
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.9 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.8 °C | 19.9 °C | 17.1 °C | 11.5 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.5 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.

# Гөберчәк
## Мәдәният

* Мөхәммәт Мәһдиев музее
# Сен-Жермен-ан-Монтань

Сен-Жермен-ан-Монтань (фр. Saint-Germain-en-Montagne) — Франциянең Юра департаментына караган коммуна.

# Сен-Жермен-ан-Монтань
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,35 км².
# Сулукараагач (Тепебашы)

Сулукараагач (төр. Sulukaraağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Лоренс (округ, Пенсильвания)

Лоренс — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Нью-Касл шәһәре.

# Лоренс (округ, Пенсильвания)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1849 елда оештырыла.

# Лоренс (округ, Пенсильвания)
## Халкы

2019 елда халык саны 91 108 кеше тәшкил иткән.

# Лоренс (округ, Пенсильвания)
## Территориясе

Округ мәйданы 939,4 км² тәшкил итә.
# Шабровски

Шабровский (рус. Шабровский) — Свердловск өлкәсенең Екатеринбур каласы составына керүче бистә.

# Шабровски
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Шабровски
## Тарих

1880-елларда нигезләнгән.
1940—2004 елларда эшчеләр бистәсе статусын йөрткән.

# Шабровски
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар, татарлар һ.б.
# (20696) Torresduarte

(20696) Torresduarte — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20696) Torresduarte
## Тарихы

1999 елның 9 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 VJ95» саналган.
# (18347) 1989 WU

(18347) 1989 WU — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18347) 1989 WU
## Тарихы

1989 елның 20 ноябрендә Симидзу тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 WU» саналган.
# Гүнбалы (Сивриҗе)

Гүнбалы (төр. Günbalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Сивриҗе илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ер-Яха (Нурма-Яха кушылдыгы)

Ер-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нурма-Яха елгасының уң ярыннан 62 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.

# Ер-Яха (Нурма-Яха кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300312115300046243
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115304624
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Күз карасы

Күз карасы, күз бәбәге, бәбәк (рус. Зрачок) — умырткалыларның күзнең төсле катлавының нәкъ үзәгендәге тишек (гадәттә түгәрәк яки ярыксыман), аның аша күзгә кояш нурлары үтә.

# Күз карасы
## Хәрәкәт итүе

Бәбәк зурлыгын җайлау өчен автоном нерв системасы җавап бирә. Бәбәкләр симпатик җепселләр ярдәмендә идарә ителгән дилятатор белән киңәя, парасимпатик җепселләр ярдәмендә идарә ителгән бәбәк сфиктеры белән тарая. Кешедә һәм башка югары умырткалыларда бәбәк зурлыгы үзгәрүе челтәркатлауга төшүче яктылыкка карап рефлектор башкарыла (бәбәк реакциясе). Тонык яктылыктан көчле яктылыкка күчкәндә бәбәк якынча 5 секундтан соң тарая, ә кире күчкәндә — 5 минуттан соң киңәя. Балыклар һәм койрыклы җир-су хайваннарның бәбәк реакция аз чагыла яки юк. диярлек
Кешенең бәбәк диаметры 1,1 мм алып 8 мм кадәр үзгәрә ала.
Бәбәк зурлыгы төрле факторларга карап үзгәрә: караңгы, эмоциональ ярсыну, авырту тойгысы, организмга симпатомиметиклар (адреналин, кокаин, амфетамин), галлюциноген (ЛСД, мескалин) һәм антихолинергик препаратлар (атропин) керткәндә ул киңәя (мидриаз), көчле яктылык, алкоголь һәм опиоид төре седатив препаратлар, шулай ук ацетилхолинэстераза ингибиторлары йогынтысында ул тарая (миоз)
Кәҗә, сарык һәм сигезаякларның бәбәге турыпочмак формасында.

# Күз карасы
## Систематика өчен әһәмияте

Төрле хайваннарның (бәбәк түгәрәк, ярыксыман, турыпочмак, вертикаль, горизонталь була ала) бәбәк формасы, зурлыгы һәм урнашуы систематик билге булып тора.

# Күз карасы
## Шулай ук кара

* Оптометрия
# Гутник (ай кратеры)

Гутник (лат. Guthnick) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 37,03 км булган кратер.

# Гутник (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Пауль Гутник (1879—1947) хөрмәтенә бирелә.

# Гутник (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# Суводол (Смедерево)

Суводол (серб. Суводол ) — Сербиянең Подунай округы Смедерево җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Суводол (Смедерево)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 162 метр биеклектә урнашкан.

# Суводол (Смедерево)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Скрыплица (агрошәһәрчек)

Скрыплица (белар. Скрыпліца) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.

# Скрыплица (агрошәһәрчек)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Цяхцин (Беларусия)

Цяхцин (белар. Цяхцін) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.

# Цяхцин (Беларусия)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Вильянуэва-Месия

Вильянуэва-Месия (исп. Villanueva Mesía) — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Вильянуэва-Месия
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 11 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 489 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 1479

NGC 1479 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1479
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Америка астрономы тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 66.04 см (26 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Сындыргы

Сындыргы (төр. Sındırgı) — Төркия Җөмһүриятенең Балыкесир иленә караган бер шәһәре.
# Көзге матдәсе

Көзге матдәсе яки шәүлә матдәсе, Алиса матдәсе - фараз ителүче көзге кисәкчекләреннән торган матдәнең төре. Кара матдәнең кисәкчекләренә бер ихтимал намзәт.
Элегрәк күп күренекле галимнәр кара матдә суперсимметрияле кисәкчекләрдән торган дип фараз иткәннәр, ләкин 2011-2017 елларда Зур адрон коллайдерында суперсимметрияле кисәкчеләрне тапмаганга күрә, күп галимнәр нәкъ көзге кисәкчеләренә өмет баглый башлаган.
Галәмдә гади күренмә матдә нибары 4-5%, кара матдә якынча 26%, кара энергия 68% тәшкил итә. Кара матдә тормышыбызда зур роль уйный, чөнки кара матдә булмаганда, галактикалар, йолдызлар, планеталар хасил булмаган һәм Кояш, Җир, тереклек барлыкка килмәгән иде, чөнки гади матдә (плазма дәверендә) электромагнит этәрү көче сәбәпле үзе галактикага туплана алмый, ә кара матдә электромагнит кырына битараф, тик гравитацион кыр белән тәэсир итә.
Заманча теория буенча баштарак кара матдә гравитация сәбәпле беришсезлеккә тупланган, ә соңрак гравитацион кыр ярдәмендә гади матдәне үзенә тартып, тупланырга мәҗбүр иткән, шулай итеп, галактикалар, йолдызлар, планеталар һ.б. хасил булган.

# Көзге матдәсе
## Тасвир

Көзгедә чагылу симметриясе яки җөплелек электромагнит, гравитацион һәм көчле тәэсир итешүләрендә үтәлә, ләкин зәгыйфь тәэсир итешүдә бозыла.
Тәҗрибә буенча нейтрон таркалышында хасил булган электрон һәм нейтрино тик сул әйләнүгә (спиральлеккә) ия, ә уң спиральлекле нейтрино бөтенләй табылмаган.
Шулай ук тәҗрибәләр буенча микродәрәҗәдә гадәти тәэсир итешү күзәтелми, һәр тәэсиргә каршы тәэсир табылмаган.
Әлеге феноменны аңлатсын өчен Австралия галимнәре Фута һәм Митра көзге кисәкчекләре булуын фараз иткәннәр. Бу фараз буенча "һәр гади кисәкчекнең көзге иптәше бар".
CPT-теорема буенча Галәмнең көзге күренеше - импульслар, урнашу урыннары уйланма яссылыкта чагылганда (җөплелек инверсиясе), бөтен матдә антиматдәдә алмаштырганда (коргы инверсиясе) һәм вакыт буенча борылганда - безнең Галәмгә тиң була.
СР үзгәртүе матдә антиматдәгә әверелдерә, ләкин СР симметриясе кайбер очракта бозыла, шуңа күрә көзге матдәсе антиматдәгә тиң булмый.

# Көзге матдәсе
## Эзләү

Кайбер кометалар билгесез сәбәптән кайдадыр юкка чыккан, бу күренешне мөмкин аңлату - шул кометалар көзге матдәсеннән торгандыр.
Гади кисәкчекләр көзге кисәкчекләре белән туры итеп тәэсир итә алмый, без гади матдәдән торганга күрә көзге матдәсеннән торган дөньяны күрә алмыйбыз.
Әгәр көзге матдәсе чыннан да бар икән, калын дивар аша яктылык үтә ала, нәкъ әлеге тәҗрибә хәзер актив тикшерелә. Диварга төшүче кайбер фотоннар көзге фотоннарына әйләнә ала (парафотонга), парафотоннар гади матдә белән тәэсир итми инде һәм дивар аша узып бара, соңрак алар нормаль фотоннарга кире әйләнә ала һәм аларны күзәтеп була.
# Лэндер (округ, Невада)

Лэндер — Америка Кушма Штатларының Невада штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бэттл-Маунтин шәһәре.

# Лэндер (округ, Невада)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1861 елда оештырыла.

# Лэндер (округ, Невада)
## Территориясе

Округ мәйданы 14 229 км² тәшкил итә.
# Нова Весь (гмина Болеславець)

Нова Весь — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Болеславец гминасында урнашкан авыл.

# Нова Весь (гмина Болеславець)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Селци

Селци — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. Садово җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Селци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 170 метр биеклектә урнашкан.
# Эленёво

һәм
Эленёво — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Дзвежуты гминасында урнашкан авыл.

# Эленёво
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лева (Виченца)

Лева — Италиянең Венеция төбәге Монтеккьо-Прекальчино өязендә урнашкан торак пункт.

# Лева (Виченца)
## Географиясе

Лева Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Лева (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фремонвиль

Фремонвиль (фр. Frémonville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Фремонвиль
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,65 км².
# Кампанеда (Сасари)

Кампанеда — Италиянең Сарденья төбәге Сассари өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампанеда (Сасари)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мияс (коммуна)

Мияс (фр. Millas) — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Росели (Казерта)

Росели — Италиянең Кампания төбәге Лушано өязендә урнашкан торак пункт.

# Росели (Казерта)
## Географиясе

Росели Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Росели (Казерта)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Оуч

Оуч (чех. Ouč) — Чехиянең Урта Чехия крае Хоцнейовице районында урнашкан авыл.

# Оуч
## Географиясе

Мәйданы — 2,129 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Оуч
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Оуч
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Оуч
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 176 |
| 1880 | 159 |
| 1890 | 128 |
| 1900 | 154 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 146 |
| 1921 | 118 |
| 1930 | 117 |
| 1950 | 71 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 77 |
| 1970 | 67 |
| 1980 | 64 |
| 1991 | 54 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 49 |
| 2011 | 44 |
| 2021 | 44 |
# Малкантон (Тревизо)

Малкантон — Италиянең Венеция төбәге Бреда-ди-Пьяве өязендә урнашкан торак пункт.

# Малкантон (Тревизо)
## Географиясе

Малкантон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Малкантон (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Эйвазлылар (Горанбой)

Эйвазлылар (әзери. Eyvazlılar) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.