yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Рибейра-де-Фрагуаш

Рибейра-де-Фрагуаш — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Албергария-а-Велья муниципалитетына карый.

# Рибейра-де-Фрагуаш
## Географиясе

Мәйданы — 26,75 км².
# Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры

Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры (әзери. Azərbaycan Dövlət Akademik Milli Dram Teatrı) — Бакыда урнашкан академия драма театры. Төрле елларда Азәрбайҗан драма театры төрле исем йөртә: «Дәүләт театры», «Берләшкән дәүләт театры», «Азәрбайҗан төрки драма театры» һ. б. 1923—1933 елларда театр Дадаш Буниятзадә исемен йөртә, ә 1933—1991 елларда Мәшәди Әзизбәков исемен йөртә. 1991 елда театр «Азәрбайҗан дәүләт академия драма театры» дип үзгәртелә. Хәзерге вакытта театрның актёрлык труппасы 15 халык артистыннан, 26 атказанган артисттан, 14 драма артистыннан һәм 7 ярдәмче составтан тора.

# Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры
## Театр тарихы

1919 елда аерылган азәрбайҗан театр труппалары берләшә һәм театр дәүләт статусына ия була. 1919 елның 17 ноябрендә Азәрбайҗан Демократик Республикасы хөкүмәте утырышында мәгариф министрының төрки опера-драма театрын оештыру турындагы доклады яңгырый. Шулай ук Дәүләт төрки опера һәм драма театрын булдыру проекты да хуплана. Шулай итеп, Азәрбайҗан театры миллиләштерелә һәм дәүләт карамагына тапшырыла.
1959 елда театр Академия театры исемен ала.
1960 елда төзелгән заманча театр бинасы архитекторлары — Г. Али-Задә һәм М. Мадатов. Шулай ук театр бинасы каршында 1962 елда Физули һәйкәле куела.
1948 елда театр Хезмәт Кызыл Байрак ордены, ә 1974 елда Ленин ордены белән бүләкләнә.
2010—2011 елларда театрда капиталь ремонт ясала, шуннан соң 2011 елның 10 мартында театрның ачылу тантанасы була.

# Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театры
## Эшчәнлек

Совет чорында уңышлы эшчәнлеге өчен театр Советлар Союзы бүләкләренә лаек була. Театр эшчәнлеге дәвамында анда Хөсәен Араблинский, Аббас-Мирзә Шәрифзадә, Мәммәдәли Вәлиханлы, Улви Рәҗәб, Мохтар Дадашев, Җиһангир Зейналов, Мирзә ага Алиев, Сидги Рухулла, Евгения Оленская, Әләскәр Әләкпәров, Адил Искәндәров, Барат Шәкинская, Ләйлә Бәдирбәйли, София Бәсирзадә һ.б. кебек артистлар уйный.
Театрда Җәфәр Җаббарлы, Мирза Фатали Ахундов, Али бәк Хөсәйнзадә, Нәҗаф бәк Вәзиров, Хөсәен Җавид, Сабит Рахман, Нәриман Нәриманов, Ильяс Әфәндиев, шулай ук Уильям Шекспир, Фридрих Шиллер, Мольер, Александр Дюма, Виктор Гюго, Оноре де Бальзак, Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Лев Толстой, Николай Гоголь кебек дөнья классиклары спектакльләре куела.
Театр труппасы Мәскәүдә (1930, 1948, 1959, 1974, 1996), Санкт-Петербургта (1930), Казанда (1930), Ереванда (1926, 1927 , 1954, 1957), Тбилисида (1960, 1984), Ташкәнтта (1934, 1951), Ашхабадта (1934), Төркиядә (1990, 1992), Алманиядә (1992) һәм Кипрда (1992), Гөрҗистанда (2011), Симферопольдә (2011) гастрольләрдә була.
Театрның кайбер спектакльләре ССРБ һәм Азәрбайҗанның дәүләт премияләренә лаек була.
2018 елның 13 маенда Азәрбайҗан дәүләт академия милли драма театрында Чыңгыз Айтматовның тууына 90 ел тулу уңаеннан «Маңкорт» спектакленең премьерасы була.
# Хәдичә Әхмәрова

Хәдичә Әхмәрова (30 апрель 1861 ел — 31 март 1945 ел) - тәрҗемәче, татар кызлары өчен беренче русча-татарча училище ачучысы һәм директоры.

# Хәдичә Әхмәрова
## Биография

Хәдичә Шаһиәхмәт кызы Әхмәрова Казан шәһәрендә морза Шаһиәхмәт Алкин һәм гаиләсендә туа. Белемне гаиләдә ала.
* 1879 елда Икенче Казан ирләр гимназиясен (1874) һәм Казан Император университетын (1878) тәмамлаган Шаһбазгәрәй Әхмәровка (1881 елдан - Казан Татар укытучылар мәктәбе директоры) кияүгә чыга.
* Казанда беренче булып хөкүмәт хисабына татар кызлары өчен русча-татарча училище ачучы (5.09.1901-1918) һәм аның директоры.
* Лев Толстой һәм башка рус язучыларының әсәрләрен татар теленә тәрҗемә итә.

# Хәдичә Әхмәрова
## Балалары

10 балаларының 3се балачакта вафат була.
Балалары:
* :Олы кызы Маһипәрвәз (1880-1964), Петербургта югары медицина белеме алган (1912 елда) беренче татар кызы, Ленин орденлы табиб, ТАССР атказанган табибы. Казан университетының медицина факультетын тәмамлаган Рөстәм Әскар улы Дәүләтшинга кияүгә чыга. Бердәнбер уллары Әскарне (1902-1918) кызыллар атып үтерә.
* :Икенче кызы Суфия (1885-?), югары белемле режиссер, актриса. Генерал Али Шәех Гали улы Әскаргә кияүгә чыга. Кызлары Динара, Гөлнара.
* :Өченче кызы Сара, Алманиядә укыган югары белемле тәрҗемәче. Яков Марк улы Букшпанга(рус.)татар. (1887-1939) кияүгә чыга. Дүрт балалары (өч кыз, улы Павел) була. Гаиләсе белән католик динен кабул иткән.
* :Төпчек кызы Заһидә (1897-1988), укытучы; Кәрим Тинчурин (1887-1938) хатыны. Балалары булмый.
* :Олы улы Даут (1883-1914), хокукчы. Хатыны Ольга Иван кызы Дампер. Бердәнбер уллары Марк.
* :Уртанчы улы Ильяс (1887-1942), юнкер мәктәбен тәмамлаган. Гаиләсе булмаган.
* :Кече улы Йосыф Әхмәров (1889-1914), әфисәр. Хатыны Нәфисә.
# Ле Ферьере (Латина)

Ле Ферьере — Италиянең Лацио төбәге Латина өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Ферьере (Латина)
## Географиясе

Ле Ферьере Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Ферьере (Латина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лафаэтт (Калифорния)

Лафаэтт — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Лафаэтт (Калифорния)
## Тарихы

Лафаэтт шәһәре 1848 елда нигезләнгән.

# Лафаэтт (Калифорния)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 39,40257 км², 39,852897 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 320 Фут биеклектә урнашкан.
# Лашапель (Сомма)

Лашапель (фр. Lachapelle) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Тогашево

Тогашево (таулы чирм. Вӹтлӓмары, рус. Тогашево) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан авыл.

# Тогашево
## Сәгать поясы

Тогашево Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тогашево
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100,0%).
# Гөлҗамал (җыр)

Гөлҗамал — борынгы татар халык лирик җыры, озын көй. Татарлар яшәгән күп төбәкләрдә таралган.

# Гөлҗамал (җыр)
## Эчтәлеге

Җырның бер строфасы гына сакланып калган. Җырлаганда, ул һәрберсе ике юлдан торган ике өлешкә бүленә, аннары кушымтасы җырлана.
Җырның эчтәлеге татарлар тормышына хас булган вакыйгаларның берсенә нигезләнгән: авыл йортында кияүгә чыгар яшьтәге кызлар багуга җыелган. Шәмдәлләрдә шәмнәр янып тора һәм тирән хисләр белән тулган җыр яңгырый.

# Гөлҗамал (җыр)
## Эчтәлеге
### Сүзләре

Шәмдәлләрдә генә утлар яна, Гөлҗамал,
Җиткән кызлар киндер җеп эрлиләр.
Энҗе дә мәрҗән кызларның кул бавы,
Авыр җан сөйгәннәрнең булмавы.
Нинди генә егеткә барырбыз, дип, Гөлҗамал,
Колактан колакка алар сөйлиләр.
Энҗе дә мәрҗән кызларның кул бавы,
Авыр җан сөйгәннәрнең булмавы.

# Гөлҗамал (җыр)
## Тарихы

Бу җыр мөстәкыйль әсәр буларак И. Н. Надыйров тарафыннан 1960-нчы елда "Татар халык җырлары" җыентыгында басылган ("Татар халык җырлары", 1965).
Соңгы дистә елларда "Гөлҗамал" күп кенә танылган татар һәм башкорт профессиональ җырчылары репертуарында киң кулланыла.
# Радужный мәчете (ХМАО)

Радужный мәчете (рус. Соборная мечеть в городе Радужный ХМАО) ― Россия Федерациясе субъекты Хант-Манси — Югра автономияле округының Радужный шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (җәмигъ мәчете). Россия мөселманнары Дини җыены составындагы округ Диния нәзарәтенә керүче җирле мөселман җәмгыяте (мәхәллә) карамагында.
Радужныйда (1982 елдан штб, 1985 елдан шәһәр) 2010 елда шәһәр халкының (43 339 кеше) татарлар 6,8 % ын (3 977 кеше), ләзгиләр 4,19% ын (2 818 кеше), азәриләр 3,56% ын (2 100), башкортлар 3,19% ын (1 385 кеше), комыклар 2,36% ын (728 кеше), таҗиклар 1,79% ын (715 кеше), үзбәкләр 0,60% ын (261 кеше) тәшкил иткән.

# Радужный мәчете (ХМАО)
## Тарих

Радужный шәһәренең җирле мөселман дини җәмгыяте (мәхәллә) 2001 елның 21 гыйнварында рәсми теркәлгән.
2004 елның 26 ноябрендә Радужныйда Җәмигъ мәчете ачылган. Мәчет төзелеше төрле чыганаклардан финансланган. Муниципаль берәмлек предприятиеләре, гади халык үз өлешен кертә. Бизнесмен һәм меценат Михаил Гуцериев (ингуш милләтеннән) зур финанс ярдәме күрсәтә.
2010 елның 14 апрелендә Радужный шәһәренең җирле татар-башкорт милли-мәдәни автономиясе оешкан, автономия башлыгы итеп Новоаганск шәһәр тибындагы бистәсе мәчете имам-хатыйбы Рөстәм хәзрәт Рафиулла сайланган. Ул 2009 елда ХМАО-Югра мөфтие Таһир хәзрәт Саматов тарафыннан ХМАОның Түбән Варта районына җибәрелгән. Рөстәм хәзрәт районга килгәч, Радужный шәһәре татарлары һәм башкортлары дингә тартыла һәм үзләренең милли тамырларын искә ала башлый.
2018 елда Михаил Гуцериев нигезләгән «САФМАР» хәйрия фонды бүлеп биргән акчага мәчеттә төзекләндерү эшләре башкарылган: кирәкле материаллар сатып алынган, мәчет тирәсе койма белән уратып алынган.

# Радужный мәчете (ХМАО)
## Бина

Мәчетнең матур, заманча бинасы шәһәр читендә, Казамкин урамында урнашкан.

# Радужный мәчете (ХМАО)
## Җитәкчелек

2003 елның 11 гыйнварыннан имам-хатыйб Муса Хасанович Белгороев
# Ле Купе (Перуҗа)

Ле Купе — Италиянең Умбрия төбәге Корчано өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Купе (Перуҗа)
## Географиясе

Ле Купе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Купе (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пассо

Пассо — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Вила-Верди муниципалитетына карый.

# Пассо
## Географиясе

Мәйданы — .
# Кадеркино

Кадеркино (чуаш. Кураккасси, рус. Кадеркино ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429106. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250865003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900001400. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Кадеркино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 186 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,56%).
# Лафит-Вигордан

Лафит-Вигордан (фр. Lafitte-Vigordane) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Шундряш

Шундряш (чуаш. Шӗнтреш, рус. Шундряши) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Шундряш
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Шундряш
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 121 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Пенаш-Рояш

Пенаш-Рояш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Могадору муниципалитетына карый.

# Пенаш-Рояш
## Географиясе

Мәйданы — 33,04 км².
# Иске Янаш

Иске Янаш (Түбән Таяба, чуаш. Таяпа Энтри, рус. Старое Янашево ) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.

# Иске Янаш
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 653 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,55%).

# Иске Янаш
## Танылган шәхесләр

* Антон Ласточкин (1892-1968), РК(б)Фның Чуаш өлкә комитеты җавыплы сәркәтибе (1921-1922).
# Лацета (Торино)

Лацета — Италиянең Пьемонт төбәге Меццениле өязендә урнашкан торак пункт.

# Лацета (Торино)
## Географиясе

Лацета Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Лацета (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Молина (Пистоя)

Ле Молина — Италиянең Тоскана төбәге Масса-э-Коцциле өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Молина (Пистоя)
## Географиясе

Ле Молина Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Молина (Пистоя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле-Люе

Ле-Люе (фр. Le Luhier) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Анаткасы (Чуел районы)

Анаткасы (чуаш. Анаткас, рус. Анаткасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429913. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241854002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600001300. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Анаткасы (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 68 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (94,12%).
# Латкалония

Латкалония (белар. Латкалонія) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.

# Латкалония
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Кече Андреевка

Кече Андреевка (чуаш. Хыçалкас, рус. Малая Андреевка ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429314. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216874003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700004400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Кече Андреевка
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 154 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (95%).
# Кемерово өлкәсе татарлары

Кемерово өлкәсе татарлары — татарларның Кемерово өлкәсендә яшәүче территориаль төркеме.

# Кемерово өлкәсе татарлары
## Тарихлары

Калмак татарлары чыгышлары хәзерге Кемерово өлкәсенең үзәк районнарыннан телеутларның бер өлеше төньякка күчкәч һәм акрынлап көньяк күршеләре белән элемтәне югалткач, ул XVII гасырга карый. XVIII гасыр ахырында исламны кабул итү Идел буе һәм Урта Азиядән күчеп килүчеләр (бохара татарлары) йогынтысында калмаклар һәм әйләнә-тирә рус халкы арасында эндогам киртә тудыра, шуның нәтиҗәсендә калмак халкы руслашудан сакланып кала. Шул ук вакытта телеутлар составына җунһар (ойрат) һәм Монголиянең башка ыруларының бер өлеше: чорос, айрот, дербет, меркит, тумат (ак-тумат, кара-тумат), найман (майман) кергән..
Урта Идел һәм Урал буе татарларының өлкә территориясенә күчүе 18 йөздә башлана, Столыпин аграр реформасы елларында, 1920-1960 елларда, Урта Идел буенда ачлык, күмәкләшү, репрессияләр, сәнәгать предприятиеләре төзү белән бәйле рәвештә, актив дәвам итә.

# Кемерово өлкәсе татарлары
## Таралышлары

2010 елда Кемерово өлкәсендә 40 229 татар кешесе яшәгән (1959 елда – 67 382, 1989 елда – 63 116, 2002 елда - 51 030 кеше).
Татарлар, башлыча, Анжир (4168 кеше), Кемерово (8071), Новокузнецк (6361), Прокопьевск (9342), Междуреченск (1820), Юрга (2315) шәһәрләрендә һәм күпләп Ижморский районының Нижегородка, Тёплая Речка, Кемерово районының Умантай, Мариинский районының Тундинка, Куркули, Юрга районының Олы Ылыс, Зимник авылларында яшиләр.
Калмак татарлары Кемерово өлкәсенең Юрга һәм Яшкино районнарына караган берничә авылда яшиләр.
XIX-XX гасырлардан калмак-мөселманнар өч торак пунктта: Юрга шәһәре янындагы Кышлау һәм Олы Олыс авылларында, Томск өлкәсенә якынрак урнашкан Юргадан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан Тумаел (Юрты-Константиновы) авылында яшиләр.

# Кемерово өлкәсе татарлары
## Күренекле кешеләре

* Н.А. Демухаметов — Социалистик Хезмәт Герое (Мариинск шәһәре);
* Р.Г. Кәлимуллин — генерал-майор (Белово шәһәре);
* Ш.К. Латыйпов — химия фәннәре докторы (Осинники шәһәре);
* М. М. Гасимов — скульптор (Ленинск‑Кузнецкий шәһәре).
* Х. Н. Мөхәммәдиева — Советлар Союзы Герое;
* А. М. Зәйнутдинова — Социалистик Хезмәт Герое;
* Г.Г. Идрисова — Социалистик Хезмәт Герое;
* Ф.В. Тәхавиева — Социалистик Хезмәт Герое;
* Г.Т. Фазалов — Дәүләт премиясе лауреаты;
* Е.Г. Хәбибулина — Социалистик Хезмәт Герое (Мариинск шәһәре);
* Л.Д. Йосыпова — шагыйрә, тәрҗемәче, рәссам (Щучинова);
* В.Г. Фәтхетдинова — филология фәннәре докторы (Новокузнецк);
* Р. Р. Нигъмәтуллина — биология фәннәре докторы (Прокопьевск).
* Р.Н.Хәбетдинов — Европа чемпионы, 1956 елгы Олимпия уеннары призеры, дөнья рекордчысы (Кышлау авылы).

# Кемерово өлкәсе татарлары
## Мәдәният

Кемерово өлкәсендә Татар милли мәдәни үзәге (1991 елдан, Кемерово шәһәре), Себер һәм БДБ илләренең Европа өлеше мөселманнары Диния нәзарәте мөхтәсибәтенең мөселман дини берләшмәсе (1993 елдан, Анжир шәһәре), «Нур» мөселман җәмгыяте (1999 дан, Междуреченск шәһәре) эшли. 2003 елда Кемерово шәһәрендә ТР Сәүдә һәм тышкы икътисади хезмәттәшлек министрлыгы ярдәме белән «Татарстан сәүдә йорты» ҖЧҖ төзелә. ТР Кемерово өлкәсен «Нефаз» автобуслары белән тәэмин итә.
# Мулакасы

Мулакасы (чуаш. Мулакасси Мӑрат, рус. Мулакасы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Мулакасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Мулакасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 113 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Йөкшер

Йөкшер — Пермь краеның Барда районында урнашкан авыл. Өчмәче авыл җирлегенә карый.
Барда авылы үзәгеннән якынча 17 км төньяк-көнбатыштарак урнашкан.

# Йөкшер
## Халык

Халык саны динамикасы:

# Йөкшер
## Климат

Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.

# Йөкшер
## Шәхесләр

* Сәүбән Чуганаев (1948―2024), мәдәният эшлеклесе, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2007).
# Яңа Ядернә

Яңа Ядернә (чуаш. Çĕнĕ Етĕрне, рус. Новое Ядрино ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429077. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253880008. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000013500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Яңа Ядернә
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 26 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (89,74%).
# Күн (торак пункты)

Күн — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
Халык саны — 860 тирәсендә. Почта индексы — 422790.

# Күн (торак пункты)
## Тарих

1648 елда нигезләнгән.

# Күн (торак пункты)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Күн (торак пункты)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.8 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.6 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.6 °C | -10 °C | 4.1 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.

# Күн (торак пункты)
## Авылда туган шәхесләр

* Минһаҗ Конов (1893―1934), инкыйлабчы, педагог, журналист.
* Мөхәммәт Садыйков (1934―2023), шагыйрь, журналист, укытучы, РСФСР халык мәгарифе отличнигы.
* Айдар Хафиз (1943―2020), Камал театры артисты. ТР халык (2001), РФ атказанган (2014) артисты.
* Раушания Юкачева (1959―2022), Камал театры артисты. ТР халык артисты (2009).
# Өченче рейх

Өченче рейх (алман. Drittes Reich – «Өченче империя», «Өченче падишаһлык»; шулай ук Нацист Алманиясе) – Алман дәүләтенең 1933 елның 24 мартыннан 1945 елның 23 маена кадәр рәсми булмаган атамасы.
Әдәбиятта һәм историографиядә Өченче рейхны нацист Алманиясе, фашист Алманиясе дип тә атыйлар. Соңгы истилах күбрәк совет әдәбиятында кулланыла, ләкин ул төгәл түгел, чөнки Италиядә Бенито Муссолини урнаштырган фашист режимы белән Гитлер режимы арасында сәяси төзелеш өлкәсендә дә, идеология буенча да җитди аермалар бар.
Бу чордагы Алмания бер фиркале системалы һәм өстенлекле идеологиясе (милли социализм) булган тоталитар дәүләт була, җәмгыятьнең барлык өлкәләре контрольдә тотыла, кискен расизм идеологиясе була. Нацист идеологиясе буенча сайланган милләт - арийләр, аларга буйсынган милләтләр, аларның коллары һәм юк итәсе иң түбән кирәксез милләтләр (яһүдләр, чегәннәр, славяннар) бар. Шушы мәрхәмәтсез идеологияне тормышка ашыру өчен нацист Алманиясе буйсындыру сугышларын башлаган. Нацист идеологиясе коммунистик идеологиягә (коммунистларның интернационализм сәясәте сәбәпле) кискен каршы булган һәм дошманнар буларак санаган.
Өченче рейх тышкы сәясәте 1938 елдан башлап территориаль һәм сәяси экспансиягә омтылу белән тасвирлана: 1938 елның мартында Австриянең аншлюсы оештырыла (ул Алмания биләмәләренә кушыла), 1938 ел сентябре – 1939 ел мартында Алманиягә Чехия һәм Клайпеда төбәге кертелә, 1939 елның хәрби кампаниясе нәтиҗәсендә Данциг ирекле каласы һәм Польша җирләренең бер өлеше кушыла.
1941 елда Люксембург басып алына (төрле биләмәләрне кушу соңрак та дәвам ителә).
Икенче бөтендөнья сугышының беренче еллары Алмания өчен бик тә уңышлы бара, 1942 елда аның идарәсе астында кыйтга Аурупасының зур өлеше (Испания, Португалия, Швейцария һәм Швециядән кала) була, территорияләрнең бер өлеше басып алына, бер өлеше де-факто бәйсез булмаган дәүләт берәмлекләре булып яши (мәсәлән, Хорватия). Бары Болгария белән Финляндия генә, Алманиянең берләшмәдәшләре булган хәлдә, өлешчә мөстәкыйль сәясәт үткәрәләр. Ләкин 1943 елда хәрби хәрәкәтләрдә Гитлерга каршы берлек файдасына борылыш килеп чыга, ә 1945 елның гыйнварында бәрелешләр Алманиянең сугышка кадәр булган җирләрендә дәвам итә. Өченче рейх үзенең яшәешен 1945 елның 23 маенда, рейхспрезидент Карл Дёниц җитәкләгән Фленсбург хөкүмәте таратылгач туктата.
# Дамир Сатретдинов

Дамир Сатретдинов, Дамир Рөстәм (Растям) улы Сатретдинов (рус. Дамир Растямович Сатретдинов, 1972 елның 20 июне, СССР, РСФСР, Әстерхан өлкәсе, Әстерхан) ― полиция генерал-лейтенанты (2025), Татарстан Республикасы буенча эчке эшләр министры (2024 елдан).

# Дамир Сатретдинов
## Тәрҗемәи хәле

1972 елның 20 июнендә Әстерханда туган. Әстерхан балык сәнәгате һәм хуҗалыгы техник институтын (1994 елдан Әстерхан дәүләт техник университеты), Сарытау дәүләт юридик академиясен тәмамлаган.

# Дамир Сатретдинов
## Хезмәт юлы

1994 елдан ― эчке эшләр органнарында. Милициядәге хезмәтен оперуполномоченный вазыйфасында башлаган.
1994 елдан 2012 елга кадәр ― Әстерхан шәһәре Ленин районы эчке эшләр бүлегенең икътисади җинаятьләргә каршы көрәш бүлегендә оперуполномоченный, өлкән оперуполномоченный, районнар арасындагы икътисади җинаятьләргә каршы көрәш бүлеге башлыгы урынбасары, Ленин районы эчке эшләр бүлегенең оператив-эзләү бүлеге башлыгы вазыйфаларында хезмәт иткән.
2012 елдан 2014 елга кадәр ― Россия Эчке эшләр министрлыгының Әстерхан өлкәсе буенча идарәсе Икътисади куркынычсызлык һәм коррупциягә каршы тору идарәсе башлыгы урынбасары, 2014 елдан 2017 елга кадәр ― идарә башлыгы.
2017 елдан 2020 елга кадәр — Россия Эчке эшләр министрлыгының Әстерхан өлкәсе буенча полиция башлыгы урынбасары, полиция башлыгы.
2020 елның февралендә Хакасия Республикасы буенча эчке эшләр министры урынбасары ― полиция башлыгы итеп билгеләнә.
2020 елның октябрендә РФ Эчке эшләр министрлыгының Ханты-Манси автономияле округы – Югра буенча идарәсе башлыгы вазифасына керешә. Нефть өлкәсендәге икътисади җинаятьләр белән көрәшә. Аның махсус контролендә шулай ук нефтьне законсыз транспортлау мәсьәләләре дә булган.
2024 елның 29 февраленнән ― Татарстан Республикасы буенча эчке эшләр министры.

# Дамир Сатретдинов
## Дәрәҗәләре

* полиция генерал-майоры (2021),
* полиция генерал-лейтенанты (2025)

# Дамир Сатретдинов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

Хезмәт дәверендә ведомство һәм дәүләт бүләкләренә лаек булган.

# Дамир Сатретдинов
## Шәхси тормышы

Шәһәр татар зыялылары вәкиле. Әнисе Әдә Әстерханда яши, әтисе Рөстәм (Растям) Гомәр улы (Умерович) Сатретдинов озак еллар Әстерхан шәһәрендәге «Яшь тамашачы театры»нда эшләгән, Әстерханда «Дуслык» татар милли-мәдәни җәмгыятенә нигез салучыларның берсе (1996 елда вафат). Кыз туганы Диләрә, Әстерханда МФЦда җитәкче булып эшли. Өйләнгән, балалары бар.
# Апшак-Пеляк

Апшак-Пеляк (таулы чирм. Ӓпшат-Пелӓк, рус. Апшак-Пеляк) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Апшак-Пеляк
## Сәгать поясы

Апшак-Пеляк Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Апшак-Пеляк
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95,3%), урыслар (4,7%).