yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алгы Карыки

Алгы Карыки (чуаш. Малти Карӑк, рус. Передние Карыки) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Алгы Карыки
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Алгы Карыки
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 90 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
# Сембер чуаш укытучылар мәктәбе

Сембер чуаш укытучылар мәктәбе (рус. Симбирская чувашская учительская школа, чуаш. Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçисен шкулĕ)— чуаш, рус һәм Идел буе башка халыкларының интеллигенциясе һәм укытучылары әзерләү үзәге. 1868 елның 28 октябрендә Сембер шәһәрендә, шул ук исемдәге губернаның административ үзәгендә чуаш халкы мәгърифәтчесе И. Я. Яковлев тарафыннан нигез салына. 1956 елда ябыла. «Сембер чуаш мәктәбе» буларак та билгеле.

# Сембер чуаш укытучылар мәктәбе
## Тарих

1868 елда гимназист Иван Яковлев Сембердәге фатирда чуаш балаларын укыта башлый. 1871 елда Россия империясенең халык мәгарифе министрлыгы Сембер Чуаш мәктәбенә рәсми статус бирә. Сембер чуаш мәктәбе укытучысы итеп рәсми билгеләнгән беренче чуваш мәктәбе Калашников В. А. була. Тугыз елдан соң мәктәп укытучылар мәктәбенә әверелә.
1869-1886 елларда Сембер губерниясе халык училищелары директоры һәм инспекторы булып эшләгән И. Н. Ульянов, шулай ук Вишневский И. В., Ильминский Н. И., Шестаков П. Д. аның аякка басуына һәм үсешенә зур өлеш кертә.
Революциягә кадәр чуаш авылларында һәм шәһәрләрдә милли интеллигенция аз санлы була. 1870 елда патша хөкүмәте «Россиядә яшәүче чит ил кешеләрен белем бирү чаралары турында» махсус кагыйдәләр раслый, алар нигезендә Идел буенда башлангыч һәм ике класслы училищелар ачыла башлый. Сембер чуаш мәктәбе Милли кадрлар әзерләү өчен төп база булып тора. Педагоглар, шулай ук мәктәпне тәмамлаучылар Идел буе төбәгенең мәгариф һәм мәдәни дәрәҗәсен үстерү эшенә актив кушылдылар.
Иван Яковлевич җитәкчелегендәге Коллектив Чуваш профессиональ сәнгать һәм музыка мәдәниятенең барлыкка килү учагы булып тора. И. я. Яковлев халык иҗаты гасырлар аша алып килгән чуашларның иң кыйммәтле хәзинәсе дип саный.
Сембер мәктәбе үзенчәлекле милли университет, академия, консерватория, чуаш халкы театры булган.
1917 елдан Сембер чуаш мәктәбе — укытучылар семинариясе, 1920 елда — «Чуаш халык мәгарифе институты», 1923 елдан — педтехникум, 1937 елдан — педучилище.
1922 елда Бөтенрусия Үзәк Башкарма комитеты карары белән Сембер чуаш мәктәбе үзенә караган барлык мәдәният йортлары, җир кишәрлекләре, ферма белән бергә, аның иң бөек байлыгы буларак, чуваш халкына мәңгелек файдалануга тапшырылган. Бу карар 1956 елда Сембер шәһәре мәгариф бүлегенең гади генә карары белән юкка чыгарыла.

# Сембер чуаш укытучылар мәктәбе
## Мәктәпне тәмамлаучылар

* Язучылар: Константин Иванов, И. И. Иванов, И.Н. Юркин, Гурий Комиссаров, Т. С. Семенов-Тайр (Тайăр Тимкки), А.В. Княгина, Николай Шубуччынни, Аркадий Арис, Николай Ют, Марфа Трубина, С. М. Лашман, Н. К. Патман, Ф. П. Павлов, Иоаким Максимов-Кошкинский, Васся Анисси;
* Композиторлар: Фёдор Павлов, Степан Максимов, Г. Г. Лисков, В. П. Пазухин;
* Укытучылар: Пётр Афанасьев, Н. М. Охотников, Павел Миронов (1861), М. П. Петров, Тимухха Хветĕрĕ;
* Иҗтимагый-сәяси эшлеклеләр: Михаил Петров-Тинехпи, Василий Анисимов (1878), Алексей Рекеев, И.С. Космовский, Тимофей Кривов, Даниил Элмен.
# Ойкасы (Ядернә районы)

Ойкасы (чуаш. Ойкасси, рус. Ойкасы ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429080. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253840004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000008100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Ойкасы (Ядернә районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 144 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,60%).
# Vasiliy Aksönov

Vasiliy Pavloviç Aksönov (рус. Василий Павлович Аксёнов) (20 avğust 1932, Qazan - 6 iyül 2009, Mäskäw) - Räsäy yazuçısı.

# Vasiliy Aksönov
## Ğailä

Vasiliy Pavloviç Aksönov 20 avgustında firqä eşlekleläre ğailäsendä tuğan. Änise Yevgeniya Ginzburg Qazan Pedağogiä institutında uqıtuçı bulıp eşlägän,ätise Pavel Vasilyeviç Qazan Şähäre Sovetınıñ räise bulıp eşläğan. Alar 1937 yılda repressiälängän ide.

# Vasiliy Aksönov
## Yazuçı

V. Aksönov 1959. birle berniça tanılğan äsärlarne - "Kollegi", "Zvözdnıy bilet", "Apel'sinı iz Marokko" - yazğan. N. Xruşçev Aksönov äsärlären 1963 yılda qatı tänqitläde. Anıñ kiñ tanılğan kitabı "Ostrov Qrım" (Qırım utrawı) çit illärdä 1980 yılda ğına çığa aldı. V. Aksönov 1980 yılda Quşma Ştatlarğa kitärğa mäcbür ide.

# Vasiliy Aksönov
## Qazanğa qaytu

V. Aksönov tuğan şähärenä 70 yıldan soñ 2007 yılda ğına qayta aldı. Qazan Merı İlsur Metşin, tanılğan muzıykant Andrey Makareviç häm ataqlı yazuçılar yaña festival'da - "Aksönov-fest" - qatnaşqan ide. Qazan Meriäse Aksönov yortın Möştäri uramında 2009 yılda torğızdı. V. Aksönov 6 iyülenda 2009 Mäskäwdä wafat buldı. Läkin "Aksönov-fest" festivale här yılda Qazanda ütep bara.

# Vasiliy Aksönov
## Saylanğan äsärläre

* 1958 — «Полторы врачебные единицы» (xikäyä)
* 1959 — «Коллеги» (povest')
* 1961 — «Звёздный билет» (povest')
* 1962 — «Апельсины из Марокко» (povest')
* 1963 — «Пора, мой друг, пора» (povest')
* 1964 — «Катапульта» (povest' häm xikäyälär)
* 1965 — «Победа» (xikäyälär)
* 1965 — «Жаль, что вас не было с нами» (povest')
* 1966 — «На полпути к Луне» (хикәяләр китабы)
* 1968 — «Затоваренная бочкотара» (povest')
* 1969 — «Любовь к электричеству» (povest')
* 1969 — «Мой дедушка — памятник» (povest')
* 1971 — «Рассказ о баскетбольной команде, играющей в баскетбол» (oçerk)
* 1972 — «В поисках жанра» (povest')
* 1973 — «Золотая наша Железка» (roman)
* 1975 — «Ожог» (roman)
* 1976 — «Сундучок, в котором что-то стучит» (povest')
* 1979 — «Остров Крым» (roman)
* 1983 — «Скажи изюм»
* 1987 — «В поисках грустного бэби»
* 1989 — Yolk of the Egg
* 1992 — «Московская сага» (roman-épopeya)
* 1996 — «Новый сладостный стиль»
* 2000 — «Кесарево свечение»
* 2004 — «Вольтерьянцы и вольтерьянки» (roman)
* 2006 — «Москва Ква-Ква» (roman)
* 2007 — «Редкие земли (roman)»
* 2007 — «Таинственная страсть. Роман о шестидесятниках»
* 2008 — «Ленд-лизовские» (roman)
* 2009 — «Логово льва. Забытые рассказы»

# Vasiliy Aksönov
## Saylanğan äsärläre
### P'yesalar

* 1965 yıl — «Всегда в продаже»
* 1966 yıl — «Твой убийца»
* 1968 yıl — «Четыре темперамента»
* 1968 yıl — «Аристофаниана с лягушками»
* 1980 yıl — «Цапля»
* 1998 yıl — «Горе, горе, гореть»
* 1999 yıl — «Аврора Горелика»
* 2000 yıl — «Ах, Артур Шопенгауэр»
# Югары Кыганар

Югары Кыганар (чуаш. Мӑн Кӑканар, рус. Верхние Куганары) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Югары Кыганар
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Югары Кыганар
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 152 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Балашиха

Балашиха (рус. Балашиха) — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр. Мәскәү өлкәсендә иң эре торак пункт.
Халык саны — 247 075 кеше (2014).

# Балашиха
## Сәгать поясы

Балашиха Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Балашиха
## Тарих

топоним XVI гасырдан мәгълүм. 1830 елда биредә постау фабрикасы нигезләнгән, аның тирәсендә бистә үсеп киткән.
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1928 елдан, шәһәр статусын 1939 елдан башлап йөртә.

# Балашиха
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (92,4%), украиннар (2,1%), әрмәннәр (1,0%).

# Балашиха
## Кардәш шәһәрләр

* Яңҗу, КХҖ
# Паул-ду-Мар

Паул-ду-Мар — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. Кальета муниципалитетына карый.

# Паул-ду-Мар
## Географиясе

Мәйданы — 1,4 км².
# Ästerxan xanlığı

Ästerxan xanlığı (Xacitarxan xanlığı), Altın Urdanıñ tarqalu çorında barlıqqa kilgän feodal Tatar däwlätlärennän berse. 1460. yıllarda oyışa Berençe, oyıştıruçı xan - Mäxmüd xan. Üzäge – Xacitarxan şähäre. Bilämäse İdelneñ tübän ağımınıñ uñ tarafındağı dala-qırlar, Qaspıy Diñgezeneñ tönyaq-könbatış öleşe, könbatışta – Qırım xanlığına çiktäş cirlär kergän.
Töp xalqı – Ästerxan Tatarları belän Nuğaylar. Şöğelläre – küçmä terlekçelek (Nuğaylar), hönärçelek, igen igü, säwdä (Tatarlar). Rusiä, Qazan, Qırım xanlıqları belän urta Aziä, Qawqaz artyağı illäre arasındağı tranzit säwdägä Ästerxan xanlığı säwdägärläre aradaşlıq itä. Xanlıqnıñ küçmä feodal qatlamın xan, soltan, bäk häm morzalar täşkil itkän, xalqınıñ qalğan küpçelege – qara xalıq. Däwlät dine – İslam.
1530. yıllarda Ästerxan xanlığı kürşe Nuğay Urdası häm Qırım xannarı belän berlektä Urıs kenäzläre cirlärenä yaw çabuda, üzara köräş-bäreleşlärdä dä qatnaşa. 1552. yılda Qazan xanlığı cimerelgännän soñ, Ästerxan xanlığında Mäskäw yoğıntısında bulğan keşelär işäyä. Şular häm Nuğay bäkläre yärdämendä Urıs ğäskäre 1554. yılda Xacitarxannı yawlap ala, xan täxetenä üz tarafdarları Därwiş Ğäli utırta. Qırım xanı yaw belän belän yanağan soñ, 1555. yılda Därwiş Ğäli Mäskäw xakimiätenä qarşı çığa. Ämma 1556. yılda urıs uqçıları häm Kazakları qabat höcüm oyıştırıp, Xacitarxannı basıp alalar, xanlıq Rus däwlätenä buysındırıla.
# Яңа Челкасы

Яңа Челкасы (чуаш. Çĕнĕ Чăлкасси, рус. Новые Челкасы ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429311. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216836003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700006600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Яңа Челкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 217 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97%).
# Әмир Мәҗитов музее

* Мәдәният порталы
Әмир Мәҗитов музее (рус. Музей Амира Мазитова) ― 2005 елдан башлап Казанда эшләүче мәдәният учреждениесе (музей). РСФСРның атказанган рәссамы (1970) Әмир Нуриәхмәт улы Мәҗитовның (1928—1992) иҗаты белән таныштыра. Музей Казан шәһәренең музей комплексы муниципаль бюджеттагы мәдәният учреждениесе составына керә.
Музей урнашкан бина ― «совет классицизмы» архитектурасы һәйкәле булып тора һәм дәүләт тарафыннан саклана.

# Әмир Мәҗитов музее
## Тарих

Музей Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карары буенча төзелгән һәм 2005 елның 10 декабрендә рәссамның тууына 77 ел тулуга ачылган. Дзержинский урамындагы 27 нче йортта (рәссамның 1979 елдан 1992 елга кадәр остаханәсе) ачылган. Музей урнашкан бина ― рәссамның остаханәсе, ул элеккеге «Художественный салон» кибете хисабына киңәйтелгән. Остаханә шартларын торгызуда рәссамның сеңлесе Флера Нуриәхмәт кызы Мәҗитова зур ярдәм күрсәтә. Рәссамның Санкт-Петербургта яшәүче кызы Карина, рәссам-реставратор, әтисенең архивын: фотолар, документлар, бүләкләр, шәхси әйберләр, хатларын саклый. Яңа музей «Казан» милли-мәдәни үзәгенең (2020 елдан Казан шәһәренең музей комплексы) филиалы итеп билгеләнгән
    Төп мәкалә: Әмир Мәҗитов (1928)
Әмир Нуриәхмәт улы Мәҗитов 1949 елда Казан сәнгать училищесын, 1955 елда Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институтының станок рәсем сәнгате факультетын тәмамлаган. Бүленеш буенча Ярославльгә җибәрелгән, анда Ярославль сәнгать училищесында укыткан. Ярославльдә яшәгән еллары (1955―1979) зур иҗади казанышлар белән билгеләнә. 1964—1968 һәм 1970—1977 елларда — Ярославль рәссамнар берлеге идарәсе рәисе.
1979 елда Казанга кайта. Кайтканнан соң, аңа Дзержинский урамы, 27нче йортта урнашкан остаханә тапшыралар. Монда аның иҗатында утыз елдан артык дәвам иткән яңа этап башлана. Ул Казан һәм аның тирә-як мохите образын булдыру өстендә уңышлы эшли. Мәҗитов үзенең ниятләрен «Кышкы шәһәр», «Комлев урамы» картиналарында, «Әкият булып Казан күтәрелә» триптихында тормышка ашыра. Милли тематикага зур игътибар бирә, аның эшләре татар халкының этнографиясенә, көнкүрешенә һәм милли традицияләренә зур кызыксыну булу белән аерылып тора. Аның остаханәсендә «Сабантуй», «Авыл ишегаллары», «Өй юу», «Курай», «Шайтан шәһәрчеге» картиналарының берничә варианты ясалган.
Музейда даими рәвештә Татарстан һәм Россия профессиональ рәссамнарының төрле сынлы һәм декоратив-гамәли сәнгать күргәзмәләре уза.

# Әмир Мәҗитов музее
## Экспозиция

Музейның күргәзмә залында Әмир Мәҗитовның йөзгә якын полотносы, шулай ук аның акварельләре, пастель һәм темпера белән язылган картиналары урнашкан.
Музей экспозициясен рәссамның гомере буе иҗат иткән реалистик юнәлештәге картиналары тәшкил итә. Картиналарның жанр үзенчәлеге бик күп төрле: музейда Татарстан, Ярославль һәм Кырым пейзажлары, портретлар, тарихи жанр эшләре, натюрмортлар тәкъдим ителгән. Музей коллекциясендә шулай ук рәссамның күп санлы шәхси әйберләре куелган.
Рәссамның тууына 80 ел тулу уңаеннан, 2008 елның декабрендә бинага скульптор Г. А. Зяблицев ясаган мемориаль такта урнаштырыла.
Рәссамның 95 еллык юбилеена, 2023 елның 15 декабрендә «Әмир Мәҗитов ― чор көзгесе» (рус. «Амир Мазитов ― зеркало эпохи») күргәзмәсе ачылган.
# Рибейра-де-Сан-Жуан

Рибейра-де-Сан-Жуан — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Риу-Майор муниципалитетына карый.

# Рибейра-де-Сан-Жуан
## Географиясе

Мәйданы — .
# Лауфах

Лауфах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Лауфах
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Лауфах
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,6 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 180 метр биеклектә урнашкан.
# Räsäy Möselmannar Qorıltayı

Räsäy Möselmannar Qorıltayı ul 1905.–1914. yıllarda ütkän qorıltayları adı.

# Räsäy Möselmannar Qorıltayı
## Qorıltaylar

1. qorıltay – 1905 yılnıñ 15 avgustında Tübän Novqorod şähärendäqe ğarminkä vaktında «Qustav Struve» paraxodında uzğan. İttifaq äl-Möslimin firkäsen oyıştırırğa kileşälär.
2. qorıltay – 1906. yılnıñ 13–23 ğinwarlarında uza. İttifaq äl-Möslimin firkäseneñ nigeznämäsen qabul itälär, üzäk räislegen saylílar, 16 cirle bülek oyıştıralar, bu cirlärdä 15 avgustta çığışlarnı uzdırırğa kileşälär.
3. qorıltay – 1906. yılnıñ 16–21 avgustlarında uza. Präzident wazifasına Ali Märdan Topçubaşı saylana, anıñ särqätibe bularaq Yosıf Aqçura. 800 wäkil mäktäplärdä uqıtu cirle söylämnärdä uzarğa tieş, wä mädräsälärdä Ğosmanlı Törek söylämendä uzsın digän qararğa kilälär.
4. qorıltay – 1914 yılnıñ 15–25 iyünnärendä Sankt-Peterburgda uza.
# Вурман-Кошки

Вурман-Кошки (чуаш. Вӑрман Кушкӑ, рус. Вурман-Кошки) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Вурман-Кошки
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Вурман-Кошки
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 89 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
# Новинск

Новинск (чирм. Новинск, рус. Новинск) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан авыл.

# Новинск
## Сәгать поясы

Новинск Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Новинск
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (55,4%), руслар (39,8%), татарлар (4,8%).
# Прая-ди-Мира

Прая-ди-Мира — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Мира муниципалитетына карый.

# Прая-ди-Мира
## Географиясе

Мәйданы — 39,82 км².
# Лгота (Пржелоуч)

Лгота (чех. Lhota) — Чехиянең Пардубице крае Пршелоуч районында урнашкан авыл.

# Лгота (Пржелоуч)
## Географиясе

Мәйданы — 3,486 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота (Пржелоуч)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота (Пржелоуч)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота (Пржелоуч)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 239 |
| 1880 | 268 |
| 1890 | 281 |
| 1900 | 266 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 227 |
| 1921 | 241 |
| 1930 | 232 |
| 1950 | 212 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 201 |
| 1970 | 186 |
| 1980 | 175 |
| 1991 | 163 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 138 |
| 2011 | 148 |
| 2021 | 169 |
# Подсолнечный

Подсолнечный (рус. Подсолнечный) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан бистә.

# Подсолнечный
## Сәгать поясы

Подсолнечный Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Подсолнечный
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (72,7%), татарлар (27,3%).
# Чиршкасы (Чиршкасы авыл җирлеге)

Чиршкасы (чуаш. Чӑршкасси, рус. Чиршкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Чиршкасы (Чиршкасы авыл җирлеге)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Чиршкасы (Чиршкасы авыл җирлеге)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 144 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Саре Абдуллина

Сарә Абдуллина, Сарә Нури Абдуллина (кыз фамилиясе Мәмүтказинова, кырымтат. Sare Nuri Abdullina, 1929 елның 18 гыйнвары, ССРБ, РСФСР, Кырым АССР, Алупка) — икътисадчы, икътисад фәннәре докторы (1981), профессор (1979), ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1986).

# Саре Абдуллина
## Тәрҗемәи хәле

1929 елның 18 гыйнварында Кырым АССР Алупка(ингл.)татар. шәһәрендә туган. Әнисе ягыннан бабасы Гази Хәбибулла (1864—1929) — Массандраның баш виноград үстерүчесе һәм граф Воронцовның утары (Алупка шәһәрендә) идарәчесе булган.
1944 елның маенда Кырым татарлары сөргене вакытында Идел буена, Мари АССРга сөрелгән.
«Икътисад, планлаштыру, урман тауар алмашуын оештыру» белгечлеге буенча Идел буе урман техникасы институтын (Йошкар-Ола) кызыл дипломга тәмамлаган (1952).

# Саре Абдуллина
## Хезмәт юлы

* 1944 Мари үзәк кәгазь-катыргы комбинаты (Волжск), химик-лаборант.
* 1952 Волжск целлюлоза-кәгазь техникумы укытучысы.
* 1962 елдан Казан дәүләт финанс-икътисад институты өлкән укытучысы.
* 1979-2003 Казан дәүләт финанс-икътисад институты кафедра мөдире.
* 2003 елдан Казан дәүләт финанс-икътисад институты профессоры.
* 2009 елдан КФУ Идарә, икътисад һәм финанслар институтының оешма икътисады бүлеге кризиска каршы идарә һәм бәя кую эшчәнлеге кафедрасы профессоры.

# Саре Абдуллина
## Хезмәтләре

6 фәннәр докторы, 30 фәннәр кандидаты әзерләгән. Сәнәгать оешмалары белән идарә итүнең автоматлаштырылган системасы мәсьәләләре буенча 250 фәнни хезмәт язган. «Минск-22» һәм «Минск-32» ЭВМнарын сәнәгать оешмаларында куллануны кертүче. Казанның сәнәгатен үстерүнең 2005, 2010, 2050 елларга планы авторларының берсе.

# Саре Абдуллина
## Бүләкләре, мактаулы исменәре

* ТАССР атказанган фән эшлеклесе
* РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәре
* «В.И. Ленинның тууына 100 ел» медале
# Рефонтора

һәм
Рефонтора — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Фелгейраш муниципалитетына карый.

# Рефонтора
## Географиясе

Мәйданы — 3,44 км².
# Кадимчелек

Кадимчелек (гарәп. قديم‎ «Кадим» – «иске, борынгы» сүзеннән) — XIX гасыр ахырында — XX гасыр башында татар җәмгыятендә киң таралган консерватив хәрәкәт. Кадимчеләр «татар җәмәгатьчелегенең дини-феодаль мәнфәгатьләрен яклаучылар» буларак эш итәләр. Россия империясендәге барлык мөселман халыкларына килеп кергән җәдитчелектән аермалы буларак, кадимчелек төбәк идеологиясе генә булып кала. Мәгариф өлкәсендә кадимчеләрне «укытуның иске ысулларын яклаучылар» дип йөртәләр.

# Кадимчелек
## Максатлары

Кадимчеләр тормышның патриархаль нигезләрен яклый, диндә, заманага яраклаштырып, үзгәрешләр кертүгә, шулай ук мәгариф өлкәсендәге Европа юнәлешендәге реформаларга (җәдит мәктәпләренә) каршы булалар. Реформа яклыларны көферлектә (Аллаһны бар һәм бер дип танымауда) гаеплиләр, үзләрен «кәфирләр» дип атыйлар. Дини белем бирү һәм тәрбия өлкәсендә Бохара дини мәктәбе өйрәткән дини системаны, схоластика тәртипләрен хуплыйлар. Алар борынгы Ислам дине өйрәтүләрен катып калган хәлдә аңлаталар, һәр төрле яңалыкка каршы торалар. Кадимчеләр өчен татар булмаган авторитетларны яклау, аларның абруен иң югары дип санау хас: дин өлкәсендә бу — Бохара мәктәбе булса, дәүләттә — Россия империясе хакимиятләре. Патша Россиясе кануннары, империядәге төп конфессияләрнең мәнфәгатьләрен яклап, көферлек өчен каты җәза бирүне күздә тоткан.
1917 елга кадәр кадимчелек татар җәмгыятендә киң таралган була. Кадимчелек идеологиясен сугарып тору белән кадими мәдрәсәләр, аларның мөдәррисләре, мөгаллимнәре шөгыльләнә.
Аеруча билгеле кадими мәдрәсәләр: Казан губернасында Кышкар, Мәңгәр, Сатыш, Байлар Сабасы мәдрәсәләре, Вятка губернасында йогынтысы барлык Төньяк Уралга таралучы Түнтәр мәдрәсәсе, Ырынбурда «Вәлия» мәдрәсәсе һ.б.ш.
Кадимчелекнең иң билгеле вәкилләре: Ишмөхәммәт Динмөхәммәтов (Ишми Ишан, 1849-1919), Ш. Мөхәммәтов, Гыйләҗетдин Мөхетдинов, ишан Корбангалиевләр, Мөхәммәтвәли Хөсәенов (1871-1933), 1906-1917 елларда Ырынбурда чыккан «Дин вә мәгыйшәт» журналы.
XX гасыр башы алдынгы татар әдәбияты вәкилләре кадимчеләргә каршы әсәрләр яза (мәсәлән, Галиәсгар Камалның «Беренче театр» драмасы, Габдулла Тукайның И. Динмөхәммәтовка карата язган «Ишан булган имеш хайван» сүзләре кергән шигыре).
# Поволиди

Поволиди — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Визеу муниципалитетына карый.

# Поволиди
## Географиясе

Мәйданы — 20,22 км².
# Лас Хунтас (Хенерал Элиодоро Кастильо)

Лас Хунтас — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Хенераль-Элиодоро-Кастильо муниципалитеты составына керә.

# Лас Хунтас (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Географиясе

Лас Хунтас Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лас Хунтас (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лас Хунтас (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Фаязов

Фаязов ― төрки фамилия.
* Ваһабҗан Фаязов (1912―1974), театр актеры һәм режиссер, Үзбәкстан ССР халык артисты.
* Михаил (Мамашәриф) Фаязов (1925―1990), Советлар Союзы Герое (1945).
* Салават Фаязов (1958), РФ атказанган хәрби очучысы.
# Апостроф

Апостроф (')
* Тел порталы
* Тел белеме порталы
* Татар теле порталы
* Тарих порталы
Апостроф ( ' ) (tat. lat. Apostrof(үле сылтама)) — хәрефсез орфография билгесе.
Апостроф сирәк кулланылганлыктан, татар латин әлифбасында аерым урын алмаган, ул, һәмзәне (тәэмин — tä'min) белдерүче һәм нечкәлек билгесе (уникаль — unikal', роль — rol') буларак, бары орфографиядә генә исәпкә алына.
Апостроф тамгасы түбәндәге очракларда языла:
а) “һәмзә” тартыгын белдерү өчен: мәсьәлә — mäs'älä, тәэмин — tä'min, тәэсир — tä'sir, Коръән — Qor'än һ.б.;
ә) Рус алынмаларында калын сузыктан — a, o, u, ı — соң, килүче нечкә тартыкларны (күбрәк [ль] авазын) белдерү өчен апостроф билгесе куела: роль — rol', культура — kul'tura, тальян — tal'yan, асфальт — asfal't, Рязань — Räzan', асфальт — asfal't, культура — kul'tura.
Нечкә сузыктан — ä, ö, ü, e, i — соң апостроф билгесе куелмый: автомобиль — avtomobil, мобиль — mobil, фильм — film, Эльмира — Elmira, Рафаэль — Rafael, Лионель — Lionel, Эльдорадо — Eldorado.
Татар теле Кирил, Латин, Гарәп әлифбасы кануны һәм Tatar teleneñ orfografiäse буенча расланган. Интертат, Татар-Информ 2015 елның 26 июнь көнендә архивланган., Безнең гәҗит 2013 елның 6 август көнендә архивланган., TRT-Tatar гәҗитләренең сәхифәсендә кулланыла.

# Апостроф
## Бүтән телләрдә

Апостроф француз, инглиз, украин, белорус телләрендә кулланыла.

# Апостроф
## Кодлар

Стандарт латин клавиатурасына керә.