# Башкортстан театрлары

Башкортстан театрлары — Башкортстан Республикасында урнашкан театрлар.

# Башкортстан театрлары
## Тарихы

Тарихи Башкортстанда театр сәнгате нигезен VI-VIII гасырларда ук халык бәйрәмнәрендә, йолаларында, уеннарында күрергә мөмкин.
Классик театр сәнгатен Ырынбур губернасына сөргенгә җибәрелгән поляк конфедератлары алып килә. XVIII гасырның икенче яртысында алар музыка һәм драма түгәрәген, крепостной театр оештыра. 1772 елда Уфада «Пан Бронислав» исемле беренче драма спектакле уйнала. 1861 елда беренче театр бинасы төзелгәннән соң, рус драма театры ачыла. Аның даими труппасы булмаганлыктан, озак вакыт Мәскәү һәм Петербург театрлары гастрольләргә йөри.
XIX гасырда Башкортстанда бары тик үзешчән театрлар гына була. Беренче профессиональ театр — Башкорт драма театры 1919 елда Стәрлетамак шәһәрендә эшли башлый, әлеге вакытта Уфа шәһәрендә урнашкан Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры дип атала. Үзешчән театрдан (БАССРның Толбазы авылының Авыргазы колхоз-совхоз театры, 1931 ел) Салават башкорт дәүләт драма театры үсеп чыга. Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театры — 1931 елда оештырылган икенче профессиональ башкорт театры.
1919-1924 елларда Башкортстанның үз театр системасы — үзенә башкорт милли гореф-гадәтләрен, бәйрәмнәрен, уеннарын, биюләрен туплаган Иманский системасы барлыкка килә. Республика театрларына 1926 елда Уфада Сәнгать техникумында ачылган театр бүлеге зур ярдәм күрсәтә. Бу вакытка Г. Ниязбаев, Д. Юлтый, Х. Ибраһимов, Х. Габитов, М. Бурангулов, М. Фәйзи,Н. Таһиров һәм башкалар берләштергән башкорт драматургиясе барлыкка килә.
30 нчы елларда Башкорт АССРда колхоз-совхоз театрлары киң тарала. Алар үзешчән драма түгәрәкләреннән Баймак (1932), Авыргазы, Дүртөйле (1933), Кыйгы, Чакмагыш (1934), Балтач, Бәләбәй, Бишбүләк (1935), Дәүләкән, Яңавыл (1936); Борай (1942), Учалы (1943), Йомагуҗа (1948) һ. б. районнарында барлыкка килә. Репертуарны Башкорт һәм Рус драма театрында куелган спектакльләрнең үзгәртелгән яки кыскартылган вариантлары тәшкил итә. 50-нче елларда колхоз-совхоз театрлары Башкорт АССРның дәүләт театрларына әйләнеп, яшәүдән туктый.
30 нчы еллар башында өлкән партия оешмасы Башкортстанда театр мәдәниятенең милли үзенчәлеген бетерү буенча чаралар куллана. 1931 елда «Башкорт милли театрын үстерү турында резолюция» кабул ителә. Ул Башкортстан театрларында пролетар сыйныф линиясенә нигез сала. 1937-1938 һәм 1946-1948 елларда республиканың берничә театр әһеле репрессияләнә.
1938 елда Башкорт дәүләт опера һәм балет театры ачыла. Беренче театр артистлары Мәскәүдә белем алып кайткан студентлар була.
1946 елда Белорет драма театры Стәрлетамакта гастрольләрдә була. Шул ук вакытта БАССР Халык комиссарлары советының 5 февральдә 97-нче карары белән театр Стәрлетамак шәһәрендә даими калдырыла, Стәрлетамак драма театрына нигез салына.
1986 елда Башкорт АССРның Театр эшлеклеләре берлеге — республика театр хезмәткәрләренең иҗади үзәге оештырыла. Ул үзенең әгъзаларына һөнәри, хокукый, социаль-көнкүреш ярдәмен күрсәтә.

# Башкортстан театрлары
## Театрлар исемлеге
### дәүләт театрлары

| Театр исеме | Адресы | Рәсми сайты |
| Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры | Уфа каласы, Зәки Вәлиди урамы, 34-нче йорт | http://bashdram.ru/ |
| Башкорт дәүләт опера һәм балет театры | Уфа каласы, Ленин урамы, 5 нче йорт, 1-нче сын | http://www.bashopera.ru/ |
| Башкорт дәүләт курчак театры | Уфа каласы, Октябрь проспекты, 158 нче йорт | http://teatrkukol-ufa.ru/ |
| Башкортстан рус дәүләт академия драма театры | Уфа каласы, Октябрь проспекты, 79 нчы йорт | http://www.rusdram.ru/ |
| Уфа «Нур» татар дәүләт театры | Уфа каласы ССРБ-ның 50 еллыгы урамы 36 нчы йорт | http://teatrnur.ru/ |
| Башкортстан Республикасы Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры | Уфа каласы, Ленин урамы, 62нче йорт | http://teatrnmt.ru/ |
| Салават башкорт дәүләт драма театры | Салават каласы, Җиңүнең 30 еллыгы урамы, 5 нче йорт | http://театрсалават.рф 2022 елның 14 март көнендә архивланган. |
| Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театры | Сибай каласы, Зәки Вәлиди урамы, 26 нчы йорт | |
| «Чулпан» Сибай башкорт дәүләт балалар театры | Сибай каласы, Таучылар проспекты, 19 нчы йорт | |
| Стәрлетамак башкорт дәүләт драма театры | Стәрлетамак каласы, Ленин проспекты, 30 нчы йорт | |
| Стәрлетамак рус дәүләт драма театры | Стәрлетамак каласы, Ходайбирдин урамы, 18нче йорт | |
| Туймазы татар дәүләт драма театры | Туймазы каласы, Октябрь мәйданы, 3 нче йорт | http://театр-туймазы.рф |
| Театр исеме | Адресы | Рәсми сайты |
| Г. Минһаҗев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры | Кыйгы районы, Югары Кыйгы авылы | |
| «Дефицит» театр-студиясе (Белорет шәһәре) | Белорет каласы, Киров урамы, 66 нчы йорт | https://vk.com/club11146620 |
| «Бенефис» театр-студиясе (Стәрлетамак шәһәре) | Сүзләр | Сүзләр |

# Башкортстан театрлары
## Уку йортлары

Башкортстанның театр кадрларын хәзерләүче уку йортлары:
* Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты
* Уфа сәнгать училищесы
* Рудольф Нуриев исемендәге Башкорт дәүләт хореография колледжы