yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Эль Сенисеро (Силао)

Эль Сенисеро — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Силао муниципалитеты составына керә.

# Эль Сенисеро (Силао)
## Географиясе

Эль Сенисеро Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Сенисеро (Силао)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Сенисеро (Силао)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Лыпья (Вишера кушылдыгы)

Лыпья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Вишера елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 55 км.

# Лыпья (Вишера кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100212111100004211
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100421
* Бассейн коды — 10.01.01.002
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Грисвуд (Айова)

Грисвуд — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Грисвуд (Айова)
## Тарихы

Грисвуд шәһәре елда нигезләнгән.

# Грисвуд (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,608306 км², 1,594438 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 336 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Казальгранде

Казальгранде — Италиянең Эмилия-Романья төбәгендә урнашкан коммуна. Реджо-Эмилия провинциясе составына керә.

# Казальгранде
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 97 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кастелларано, Формиджине, Модена, Рубьера, Сассуоло, Скандиано һәм Реҗҗо-нел-Эмилия коммуналары белән чиктәш.
# Сеннан

һәм
Сеннан (яп. 泉南市) — Япония дәүләтенең Осака префектурасында урнашкан шәһәр.

# Сеннан
## Тарихы

Сеннан шәһәре 1970 елның 1 июлендә шәһәр статусын ала.

# Сеннан
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 64916 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1339 кеше тәшкил иткән.

# Сеннан
## Географиясе

Шәһәр территориясе 48.48 км² тәшкил итә.
# Стратфорд (Калифорния)

Стратфорд — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Стратфорд (Калифорния)
## Географиясе

Стратфорд халык санын алу урыны мәйданы — 1,7687 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 62 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Весолово (Сокульский повяты)

Весолово — Польшаның Подлясье воеводалыгы Домброва-Белостоцка гминасында урнашкан авыл.

# Весолово (Сокульский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# 453 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 453 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
III гасыр — IV гасыр — V гасыр — VI гасыр — VII гасыр :
Хронологик таблица :
453 (дүрт йөз илле өченче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча пәнҗешәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 453 елы, I меңьеллыкның 453 елы, V гасырның 53 елы, V гасырның 6 унъеллыгының 3 елы, 450 елларның 4 елы. 453 елдан бирле 1571 ел үтте.

# 453 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:453 елда туганнар

# 453 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:453 елда вафатлар
# Голден-Велли (Невада)

Голден-Велли — Америка Кушма Штатларының Невада штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Голден-Велли (Невада)
## Географиясе

Голден-Велли халык санын алу урыны мәйданы — 9,358899 км², 9,358696 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 5092 Фут биеклектә урнашкан.
# (15217) 1981 ET19

(15217) 1981 ET19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15217) 1981 ET19
## Тарихы

1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ET19» саналган.
# Эдльня-Колёния

Эдльня-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пёнки гминасында урнашкан авыл.

# Эдльня-Колёния
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Акнугай диалекты

Акнугай диалекты - нугай теленең бер диалкты. Карачай-Чиркәс Республикасында яшәүче нугайлар арасында таралган. Шулай ук кубан нугай диалекты дип тә йөртелә.

# Акнугай диалекты
## Язу

Юк.

# Акнугай диалекты
## Таралышы

Каранугай диалекты Карачай-Чиркәс Республикасында яшәүче нугайлар арасында таралган. Диалектны якынча 15 меңнән артык кеше белә дип санала (2002 ел).
# Бабинка (Смоленск өлкәсе)

Бабинка — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык саны — кеше юк (2007 ел).
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 10 километрга көнбатыштарак урнашкан, Р134 «Иске Смоленск юлы» автоюлыннан 7 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора. Авылдан 11 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.

# Бабинка (Смоленск өлкәсе)
## Тарих

Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.

# Бабинка (Смоленск өлкәсе)
## Халык

* Н/Д

# Бабинка (Смоленск өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь.

# Бабинка (Смоленск өлкәсе)
## Сәгать поясы

Бабинка (Смоленск өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.
# Мөрәле (мәгънәләр)

* Мөрәле — Татарстанның Кайбыч районында урнашкан авыл.
* Мөрәле — Татарстанның Арча районында урнашкан авыл.
# Загорцы (Гродзенский районы)

Загорцы (белар. Загорцы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.

# Загорцы (Гродзенский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Гличарув-Дольни

Гличарув-Дольни — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Бялы-Дунаец гминасында урнашкан авыл.

# Гличарув-Дольни
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вирфу-Кимпулуй (коммуна)

Вирфу-Кимпулуй — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан коммуна.

# Вирфу-Кимпулуй (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 72,84 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Вирфу-Кимпулуй, Добринеуць-Хапей, Ионешень (Вирфу-Кимпулуй, Ботошань), Лунка (Вирфу-Кимпулуй, Ботошань), Магера (Румыния) һәм Пустоая авыллары урнашкан.
# Модерн (Эврен)

Модерн (төр. Modern) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Эврен илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (5128) Вакабаяси

(5128) Вакабаяси (лат. Wakabayashi) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5128) Вакабаяси
## Тарихы

1989 елның 30 мартында М. Коисикава тарафыннан Сендай обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 FJ» саналган.
# OR52N1

OR52N1 (ингл. Olfactory receptor family 52 subfamily N member 1) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Дальбошек

Дальбошек — Польшаның Мазовия воеводалыгы Могельница гминасында урнашкан авыл.

# Дальбошек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Валанс-сюр-Баиз

Валанс-сюр-Баиз (фр. Valence-sur-Baïse һәм фр. Valence) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Фалькенхайн

Фалькенхайн (алман. Falkenhain) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Фалькенхайн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 73,25 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 144 метр һәм 135 метр биеклектә урнашкан.
# 228 ел (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
V гасыр (б. э. к.) — IV гасыр (б. э. к.) — III гасыр (б. э. к.) — II гасыр (б. э. к.) — I гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :
228 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.

# 228 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:228 елда (б. э. к.) туганнар

# 228 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:228 елда (б. э. к.) вафатлар
# Казчина Җирола (Варезе)

Казчина Җирола — Италиянең Ломбардия төбәге Убольдо өязендә урнашкан торак пункт.

# Казчина Җирола (Варезе)
## Географиясе

Казчина Җирола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Казчина Җирола (Варезе)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тракели (Воранавский районы)

Тракели (белар. Тракелі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.

# Тракели (Воранавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Цегельня (гмина Острувек)

Цегельня — Польшаның Люблин воеводалыгы Острувек гминасында урнашкан авыл.

# Цегельня (гмина Острувек)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# IC 4595

IC 4595 — Көньяк Өчпомак йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 4595
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4595, IRAS 16153-7001, IRAS F16154-7001, ESO 69-2, PGC 57876, 2MASX J16204443-7008333, HIPASS J1621-70, 6dFGS gJ162044.3-700833, SGC 161524-7001.4, PSCz Q16153-7001, 2MFGC 13122 һәм LEDA 57876 буларак та сурәтләнә.
# Дингеу-Мик

Дингеу-Мик — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Кепушу-Маре (коммуна) коммунасына карый.

# Дингеу-Мик
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 954 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Зубжиця-Гурна

һәм
Зубжиця-Гурна — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Яблонка гминасында урнашкан авыл.

# Зубжиця-Гурна
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Билья

Билья (фр. Bilia) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
# Малпасо (Торино)

Малпасо — Италиянең Пьемонт төбәге Сан-Джорио-ди-Суза өязендә урнашкан торак пункт.

# Малпасо (Торино)
## Географиясе

Малпасо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Малпасо (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# IC 2949

IC 2949 — Кентавр йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 2949
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2949, ESO 266-16, PGC 36244, ESO-LV 266-0160, 2MASX J11405849-4634133, 6dFGS gJ114058.5-463414, LEDA 36244 һәм Gaia DR2 5372560331277193856 буларак та сурәтләнә.
# Лос Уихулес (Коюка де Каталан)

Лос Уихулес — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Коюка-де-Каталан муниципалитеты составына керә.

# Лос Уихулес (Коюка де Каталан)
## Географиясе

Лос Уихулес Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лос Уихулес (Коюка де Каталан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лос Уихулес (Коюка де Каталан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Мурмари (Месина)

Мурмари — Италиянең Сицилия төбәге Либрицци өязендә урнашкан торак пункт.

# Мурмари (Месина)
## Географиясе

Мурмари Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Мурмари (Месина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ейссон

Ейссон (фр. Eysson) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Лисице (Лучани)

Лисице (серб. Лисице ) — Сербиянең Моравич округы Лучани җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Лисице (Лучани)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 374 метр биеклектә урнашкан.

# Лисице (Лучани)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Ракувка (Люблин воеводалыгы)

һәм
Ракувка — Польшаның Люблин воеводалыгы Ксенжполь гминаcында урнашкан авыл.

# Ракувка (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Онси-сюр-Еколь

Онси-сюр-Еколь (фр. Oncy-sur-École, фр. Oncy һәм фр. Oncy) — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
# Пяца (Кунео)

Пяца — Италиянең Пьемонт төбәге Мондови өязендә урнашкан торак пункт.

# Пяца (Кунео)
## Географиясе

Пяца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пяца (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Рихталь

Рихталь — Польшаның Великопольское воеводалыгы Рыхталь гминасында урнашкан авыл.

# Рихталь
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Слобозия (коммуна, Джурджу)

Слобозия — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. Джурджу коммунасына карый.

# Слобозия (коммуна, Джурджу)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 70 метр биеклектә урнашкан.
# Санта-Мария-дель-Кампо

Санта-Мария-дель-Кампо (исп. Santa María del Campo) — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Санта-Мария-дель-Кампо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 60,32 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 815 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Матюшин (Югары Ослан районы)

Матюшин — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Почта индексы — 422575.

# Матюшин (Югары Ослан районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.5 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 4.9 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.9 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.4 °C | -9.7 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Юкарыинҗирли (Биреҗык)

Юкарыинҗирли (төр. Yukarıincirli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (15657) 1125 T-2

(15657) 1125 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15657) 1125 T-2
## Тарихы

1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1125 T-2» саналган.
# Зураб Церетели

Зураб Церетели (груз. ზურაბ წერეთელი; 4 гыйнвар 1934 ел) — СССР һәм Россия рәссамы, скульптор, дизайнер, педагог, профессор. 1997 елдан Россия сәнгать академиясе президенты.
СССР Сәнгать академиясе академигы (1988; 1979 елда — әгъза-корреспондент). СССРның халык рәссамы (1980). Социалистик Хезмәт Герое (1990). Ленин премиясе (1976), ике тапкыр СССРның Дәүләт (1970, 1982) һәм Россиянең Дәүләт (1996) премияләре лауреаты. 1965нче елдан Советлар Союзы Коммунистлар партиясе әгъзасе. 5000нән артык сынлы сәнгать, графика, с<a href="https://ba.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%BF%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0" rel="mw:ExtLink" title="Скульптура" class="cx-link" data-linkid="131">скульптура</a>, монументаль-декоратив сәнгать(фреска, мозаика, панно) әсәрләре авторы. «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» орденының тулы кавалеры.

# Зураб Церетели
## Биографиясе

Зураб Константинович Церетели 1934 елның 4 гыйнварында Тбилиси шәһәрендә грузин гаиләсендә туган. Аның атасы Константин Георгиевич (1903-2002) Грузиядә билгеле инженер-төзүче, чыгышы белән Церетели борынгы грузин нәселеннән. Әнисе — Нижарадзе Тамара Семен кызы(1910-1991), шулай ук кенәз нәселеннән. Бала чагында Зурабка әнисе ягыннан агасы рәссам Георгий Нижарадзе зур йогынты ясый. Аларның өенә Давид Какабадзе, Серго Кобуладзе, Уча Джапаридзе кебек рәссамнар еш килә. Сынлы сәнгать белән мавыга башлаган үсмергә тәүге сабакны алар бирә.

# Зураб Церетели
## Хезмәт эшчәнлеге

Зураб Церетели Тбилиси Сәнгать академиясенең сынлы сәнгать факультетын тәмамлый, Грузия Фәннәр академиясенең Тарих, археология һәм этнография институтында эшли. 1964 елда Францияда укыганда, билгеле рәссамнар Пабло Пикассо һәм Марк Шагал белән аралаша. Сочидагы Ривьера паркы янында «Ленин» мозаика панносы — Церетелиның тәүге зур эшләренең берсе, 1960 нчы еллар ахырында монументаль сәнгать өлкәсендә актив эшли башлый. Россиядән тыш, аның скульптура әсәрләре Бразилия, Бөекбритания, Испания, АКШ, Франция, Япония, Грузия, Беларусь һәм Литвада бар. 1988 елда СССР Сәнгать академиясенең гамәлдәге әгъзасы (академигы) итеп сайлана. 1997 елдан Россия Сәнгать академиясе президенты. 2003 елда Россия Федерациясе алдындагы хезмәтләре өчен Россия Президенты Владимир Путин тарафыннан аңа Россия гражданлыгы бирелә. Церетели шулай ук Мәскәү хәзерге заман сәнгате музее һәм Церетели сәнгать галереясы директоры. 2010 елның февралендә Зураб Церетели Почет легионы ордены кавалеры исеменә лаек булды. Шул ук елның июнендә АКШ сәнгать милли җәмгыяте аны алтын «Почет медале» белән бүләкләнде. Россия һәм грузин рәссамнары арасында бу бүләк белән Зураб Церетели гына билгеләнгән.
# 1005 ел (б. э. к.)

1005 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр XI гасырга кергән ел.
2 меңьеллык (б. э. к.) :
XIII гасыр (б. э. к.) — XII гасыр (б. э. к.) — XI гасыр (б. э. к.) — X гасыр (б. э. к.) — IX гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :

# 1005 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1005 елда (б.э.к.) туганнар

# 1005 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1005 елда (б.э.к) вафатлар
# Габделәхәт Хәкимов

Габделәхәт Гыйлемхан улы Хәкимов (1950 елның 27 сентябре, Комыргуҗа авылы, Арча районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Россия муниципаль эшлеклесе. Әтнә муниципаль районы башлыгы (2005 елдан)

# Габделәхәт Хәкимов
## Тормыш юлы

Габделәхәт Хәкимов 1950 елның 27 сентябрендә Татарстан АССРның Арча районы (1990 елдан Әтнә районы) Комыргуҗа авылында туа. 1970 елда хезмәт эшчәнлеген Арча районының Тукай исемендәге колхозында баш зоотехник булып башлый. 1972-1980 елларда — «Шахтер» колхозының баш зоотехнигы, рәис урынбасары, партком секретаре. 1979 елда «зоотехния» белгечлеге буенча Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлый. 1985 елдан 1990 елга кадәр «Тукай» совхоз-техникумы директоры була.
1990—1991 елларда — Әтнә район советы рәисе. 1991 елда Әтнә районы администрациясе башлыгы итеп билгеләнә. 2005 елның октябреннән Татарстан Республикасы Әтнә муниципаль районы башлыгы — Әтнә район советы рәисе.
II чакырылыш (2000―2004) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
Өйләнгән, ике кызы һәм улы бар.

# Габделәхәт Хәкимов
## Бүләкләр

* IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены;
* «ТАССР төзелүгә 100 ел» медале;
* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены;
* Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре;
* Россия Федерациясенең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
# Сидек куыгы

Сидек куыгы, сидек капчыгы (vesica urinaria) - бөерләрдән сидек юллары буйлап килгән сыекча җыелу органы.
· Сыңар мускуллы куыш әгъза – сидекне туплый.
· Зурлыгы, формасы һәм урнашуы сидек күләме һәм кешенең яшенә карап үзгәрә.
· Буш сидек куыгы кече оча чигендә тулысынча ята.
· Сидек куыгында бар:
o Куык очы (apex vesicae), өскә һәм алга юнәлә. Куык очы алгы корсак тышчасының арткы өслегенә яндаш, аннан кендеккә фиброз бау бара - урта кендек бәйләвече (lig. umbilicale medianum) – яралгының сидек юлы (urachus) калдыгы.
o Куык гәүдәсе (corpus vesicae) - куыкның очы һәм төбе арасындагы урта өлеш.
o Куык төбе (fundus vesicae) – аскы киң өлеш, аска (ирләрдә простата, хатын-кызларда сидек-җенес диафрагмасы белән чикләшә) һәм артка (ирләрдә юан эчәккә, хаты-кызларда җиңсәгә) карый.
o Куык муентыгы (cervix vesicae) - иң аскы тар өлеш, сидек чыгару юлына дәвам итә. Куык муентыгының аскы бүлегендә сидек чыгару юлының эчке тишеге (ostium urethrae internum) урнашкан.

# Сидек куыгы
## Топография

· Алгы тышча – касык сифизына яндаш, аннан көпшәк клетчатка белән аерылган, ул куык алды аралыгы (spatium prevesicale) дип атала.
· Арткы тышча – ирләрдә туры эчәккә, орлык куыкларына һәм орлык чыгару юлларның ампуласына яндаш; хатын-кызларда аналыкның һәм җиңсәнең алгы тышчасына тия.
· Кырый тышчалар – арткы юлны күтәрүче мускул белән чикләшә.
Сидек белән тулганда сидек куыгының өске өлеше касыктан өстәрәк күтәрелә һәм көчле тартылу нәтиҗәсендә кендеккә кадәр җитә ала. Шуңа күрә сидек куыгы тулып беткәндә аңа корсакның алгы тышчасы аша корсак ярысына җәрәхәт китермичә тишем ясап була.

# Сидек куыгы
## Сидек куыгының тышчасы

· Лайлалы катлау күчешле эпителий белән җәелгән. Анда лайлалы бизләр һәм лимфатик фолликуллар урнашкан.
· Лайла асты нигезе
* Буш сидек куыгында җыерчыклар ясый, куык тартылганда җыерчыклар юкка чыга.
* Сидек куыгының бер өлешендә лайла асты нигезе юк (рәс. 3.10.) һәм анда лайлалы катлау мускуллы катлау белән кушылып үсеп, җыерчыклар ясамый, ул урын сидек куыгы өчпочмагы (trigonum vesicae) дип атала. Ул ике сидек юлы тишекләре (ostium ureteris) - өчпочмакның нигезе, һәм сидек чыгару юлының эчке тишеге (ostium ureteris internum) - өчпочмакның очы белән чикләнгән. Сидек юлы тишекләре арасында сидек юлы ара җыерчыгы (plica interureterica) уза.
· Мускуллы катлау өч үрелеп үскән шома мускуллы җепсел катламыннан тора:
* тышкы - буй җепселләр;
* урта - циркуляр җепселләр, алар сидек чыгару юлының эчке тишеге янында ихтиярсыз сидек чыгару юлының эчке сфинктерын (m.sphincter vesicae internum) барлыкка китерә;
* эчке - буй һәм аркылы җепселләр.
Бергә өч катлам сидекне этеп чыгаручы мускулны (m. detrusor vesicae) барлыкка китерә.
· Сүлле катлау куыкның арткы тышчасын һәм очын каплый. Сидек куыгының калган өслеген адвентиция каплый.
# Яны-Хулюм (Лосха кушылдыгы)

Яны-Хулюм — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лосха елгасының уң ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

# Яны-Хулюм (Лосха кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300025519
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302551
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Фонтенбрю

Фонтенбрю (фр. Fontainebrux) — Франциянең Юра департаментына караган коммуна.

# Фонтенбрю
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,75 км².