yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# HD42695

HD42695 — Куян йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,16 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Бржухотин

Бржухотин (чех. Břuchotín) — Чехиянең Оломоуц крае Кржелов-Бржухотин районында урнашкан авыл.

# Бржухотин
## Географиясе

Мәйданы — 1,785 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Бржухотин
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Бржухотин
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Бржухотин
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 218 |
| 1880 | 223 |
| 1890 | 249 |
| 1900 | 263 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 277 |
| 1921 | 269 |
| 1930 | 266 |
| 1950 | 221 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 236 |
| 1970 | 199 |
| 1980 | 182 |
| 1991 | 183 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 186 |
| 2011 | 193 |
| 2021 | 240 |
# Боздам (Бозкыр)

Боздам (төр. Bozdam) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Невруз (Елдызэли)

Невруз (төр. Nevruz) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Елдызэли илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Кампанье (Валле д'Аоста)

Кампанье — Италиянең Валле д'Аоста төбәге Веррей өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампанье (Валле д'Аоста)
## Географиясе

Кампанье Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Кампанье (Валле д'Аоста)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Абзез (Торино)

Абзез — Италиянең Пьемонт төбәге Боббио-Пелличе өязендә урнашкан торак пункт.

# Абзез (Торино)
## Географиясе

Абзез Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Абзез (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# DDX60L

DDX60L (ингл. DExD/H-box 60 like һәм Probable ATP-dependent RNA helicase DDX60-like) — кешенең 4-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Кампичели I

Кампичели I — Италиянең Калабрия төбәге Реҗҗо-ди-Калабрия өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампичели I
## Географиясе

Кампичели I Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Кампичели I
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Томасвилл (Алабама)

Томасвилл — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.

# Томасвилл (Алабама)
## Тарихы

Томасвилл шәһәре 1888 елда нигезләнгән.

# Томасвилл (Алабама)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 22,61517 км², 22,603831 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 116 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Тепевахе (Эдуардо Нери)

Тепевахе — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Эдуардо-Нери муниципалитеты составына керә.

# Тепевахе (Эдуардо Нери)
## Географиясе

Тепевахе Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Тепевахе (Эдуардо Нери)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Тепевахе (Эдуардо Нери)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Истон (Калифорния)

Истон — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Истон (Калифорния)
## Географиясе

Истон халык санын алу урыны мәйданы — 7,799479 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 84 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Санта Барбара (Козенца)

Санта Барбара — Италиянең Калабрия төбәге Бельмонте-Калабро өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Барбара (Козенца)
## Географиясе

Санта Барбара Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Санта Барбара (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ешилхисар

Ешилхисар (төр. Yeşilhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Кайсери иленә караган бер шәһәре.
# Вылчан-Дол

Вылчан-Дол — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. Баните җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Вылчан-Дол
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 934 метр биеклектә урнашкан.
# Стационе Казал Сабини (Бари)

Стационе Казал Сабини — Италиянең Апулия төбәге Альтамура өязендә урнашкан торак пункт.

# Стационе Казал Сабини (Бари)
## Географиясе

Стационе Казал Сабини Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Стационе Казал Сабини (Бари)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чубуклу (Сиверек)

Чубуклу (төр. Çubuklu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Радостув-Перший

Радостув-Перший — Польшаның Лодзь воеводалыгы Частары гминаcында урнашкан авыл.

# Радостув-Перший
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# ANKRD50

ANKRD50 (ингл. Ankyrin repeat domain 50) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Бичер (Диҗле)

Бичер (төр. Biçer) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Диҗле илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Фуркево

Фуркево (фр. Fourquevaux) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# IC 3242

IC 3242 — чикләрендә урнашкан астрономик җисем һәм LINER .

# IC 3242
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3242, CAIRNS J122310.60+261458.0, SDSS J122310.44+261456.0 һәм Gaia DR2 4008636742797925760 буларак та сурәтләнә.
# Тастин (Калифорния)

Тастин — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Тастин (Калифорния)
## Тарихы

Тастин шәһәре елда нигезләнгән.

# Тастин (Калифорния)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 28,777001 км², 28,70106 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 42 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# OR13J1

OR13J1 (ингл. Olfactory receptor family 13 subfamily J member 1) — кешенең 9-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Радостув (Люблин воеводалыгы)

Радостув — Польшаның Люблин воеводалыгы Мирче гминаcында урнашкан авыл.

# Радостув (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Подёуси

Подёуси (чех. Poďousy) — Чехиянең Урта Чехия крае Бечвари районында урнашкан авыл.

# Подёуси
## Географиясе

Мәйданы — 1,725 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Подёуси
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Подёуси
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Подёуси
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 185 |
| 1880 | 229 |
| 1890 | 204 |
| 1900 | 176 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 145 |
| 1921 | 158 |
| 1930 | 141 |
| 1950 | 117 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 142 |
| 1970 | 133 |
| 1980 | 118 |
| 1991 | 81 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 97 |
| 2011 | 97 |
| 2021 | 132 |
# Сант'Ана (Вибо Валенция)

Сант'Ана — Италиянең Калабрия төбәге Франкавилла-Анджитола өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Ана (Вибо Валенция)
## Географиясе

Сант'Ана Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сант'Ана (Вибо Валенция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Молдовеанка (Фылешти)

Молдовеанка (рум. һәм молдав. Moldoveanca ) — Молдова Республикасының Фылешти районына караган авыл.
# Мерфи (Төньяк Каролина)

Мерфи — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Мерфи (Төньяк Каролина)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1835 елда нигезләнгән.

# Мерфи (Төньяк Каролина)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 6,806999 км², 6,832204 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 489 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Де-Калб (Иллинойс)

Де-Калб — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.

# Де-Калб (Иллинойс)
## Тарихы

Де-Калб шәһәре 1837 елда нигезләнгән.

# Де-Калб (Иллинойс)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 40,006364 км², 38,365806 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 268 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Трабшышки

Трабшышки (белар. Трабшышкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браслав районында урнашкан авыл.

# Трабшышки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Линд (кратер)

Линд (лат. Lind) — Венера планетасының 50°12′ к. к. 355°00′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 25,8 километр озынлыкта булган кратеры.

# Линд (кратер)
## Исеме

Линд кратеры швед җырчысы Дженни Линд хөрмәтенә аталган.
# CDH16

CDH16 (ингл. Cadherin 16 һәм Cadherin-16) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (5255) Джонсофи

(5255) Джонсофи (лат. Johnsophie) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5255) Джонсофи
## Тарихы

1988 елның 19 маенда Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 KF» саналган.
# Трукел-Бруга (Бергамо)

Трукел-Бруга — Италиянең Ломбардия төбәге Бракка өязендә урнашкан торак пункт.

# Трукел-Бруга (Бергамо)
## Географиясе

Трукел-Бруга Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Трукел-Бруга (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Белечану

Белечану — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. Бузэу коммунасына карый.

# Белечану
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 64 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Голухув (Свентокшиж воеводалыгы)

һәм
Голухув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Кийе гминасында урнашкан авыл.

# Голухув (Свентокшиж воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кәшәкә (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* Кәшәкә - спорт уеннарында алканы яки тупны кыр буйлап күчереп йөртү өчен җайландырылган спорт снаряды.
* Кәшәкә - ачык һавада уйнала торган малайлар уены.
# Широковцы

Широковцы (рус. Широковцы) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.

# Широковцы
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Широковцы
## Сәгать поясы

Широковцы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Широковцы
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Некурско (Великопольское воеводалыгы)

һәм
Некурско — Польшаның Великопольское воеводалыгы Тшцянка гминасында урнашкан авыл.

# Некурско (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 1035

NGC 1035 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1035
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Джуджанелло

Джуджанелло — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. Лечче провинциясе составына керә.

# Джуджанелло
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 79 ± 0 метр биеклектә урнашкан. Минервино-ди-Лечче, Пальмаридж, Санарика, Джурдиньяно, Муро-Леччезе һәм Поджардо коммуналары белән чиктәш.
# Башкөй (Пынарбашы)

Башкөй (төр. Başköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Пынарбашы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Чикотоно (Авелино)

Чикотоно — Италиянең Кампания төбәге Савиньяно-Ирпино өязендә урнашкан торак пункт.

# Чикотоно (Авелино)
## Географиясе

Чикотоно Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Чикотоно (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пантерсвилл (Джорджия)

Пантерсвилл — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Пантерсвилл (Джорджия)
## Географиясе

Пантерсвилл халык санын алу урыны мәйданы — 9,550231 км², 9,550492 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 889 Фут биеклектә урнашкан.
# NGC 4612

NGC 4612 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4612
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# NGC 701

NGC 701 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 701
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Бодиньян

Бодиньян (фр. Baudignan) — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
# Арҗине Синистро (Падова)

Арҗине Синистро — Италиянең Венеция төбәге Монселиче өязендә урнашкан торак пункт.

# Арҗине Синистро (Падова)
## Географиясе

Арҗине Синистро Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Арҗине Синистро (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Рибно (Александровский повяты)

Рибно — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Конецк гминаcында урнашкан авыл.

# Рибно (Александровский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Эзак-Ост

Эзак-Ост (фр. Ayzac-Ost) — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Владимир Садай

Владимир Леонтьевич Садай (31.03.1926, Сембер өлкәсе, Чынлы районы, Кайсар - 22.07.1992, Чабаксар) - чуаш язучысы һәм драматургы, прозаик, тәрҗемәче. РСФСР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы иясе (1976). 1951 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.

# Владимир Садай
## Биографиясе

Владимир Садай (Владимир Леонтьевич Цырульников) 1926 елның 31 мартында Сембер өлкәсенең Чынлы районында урнашкан Кайсар (чуашча Каша) авылында туа. Урта мәктәпне тәмамлагач, Ватанны саклаучылар сафына баса. Бөек Ватан сугышы тәмамланганнан соң Ерак Көнчыгышта япон гаскәрләренә каршы сугыша. Аннары Монголия, Кытай, Кореяда хәрби хезмәт үтә.
Запаска киткәннән соң 2 ел җаваплы сәркатип, «Пĕрлешӳллĕ ĕç» (Уртак эш) газетасы редакторы вазыйфасында эшли.
1946 елда Владимир Садай үзенең «Атăл тӳпинче» («Иделдә») әсәрен Чабаксарга җибәрә. Аны Василий Алагер җентекләп укый. Ул яшь язучыны мактый һәм шул ук вакытта аңа кайбер аңлашылмаучанлыкларны төзәтергә киңәш итә. 1951 елда, озак эшләгәннән соң, Владимир Леонтьевич повестен барыбер дә әдәби дәрәҗәгә җиткерә.
1951 елда Чабаксарга күчеп килә. «Ялав» журналы һәм «Çамрăк коммунист» газетасы редакцияләрендә хезмәт куя, М.Горький исемендәге әдәби институтны тәмамлый.
Язучы 1991 елның 22 июлендә дөньядан китә.

# Владимир Садай
## Иҗаты

В. Садай каләме астыннан бик күп хикәяләр, романнар чыга. 20 дән артык китап бастырылган, шуларның 10ысы — рус телендә. «Лётчики» («Очучылар») романы өчен мастер 1955 елда МО СССР премиясенә лаек була.
* «Лётчики» (1951, 1957, 1986)
* «Туссем каллех пĕрле» (Дуслар кабат бергә) 1962
* «Çăлтăрсем тапăра анаççĕ» 1968 (Йолдызлар таборга килә)
* «Çĕр çирĕм утăм та виçĕ талăк» 1969 (Йөз егерме адым да өч тәүлек)
* «Çĕр тата çын» 1972 (Җир белән кеше)
* «Аттесемпе пĕрлех кăвакартăмăр», в 2 томах, 1976, 1981;
* «Лётчики», 1955;
* «Звёзды над табором», 1975.
# (6743) Liu

(6743) Liu (лат. Liu) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6743) Liu
## Тарихы

1994 елның 8 апрелендә К. Эндатэ, тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 GS» саналган.
# Устарбово

һәм
Устарбово — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Вейхерово гминасында урнашкан авыл.

# Устарбово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Долня Бистриця

Долня Бистриця — Словениянең Чреншовци (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Долня Бистриця
## Географиясе

Мәйданы — 6,89 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 169,7 метр биеклектә урнашкан.
# Буркау

Буркау (алман. Burkau) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Буркау
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 31,9 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 231 метр биеклектә урнашкан.
# HD42080

HD42080 — Яссы Тау йолдызлыгында урнашкан Fm_dD спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,791 ± 0,037 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# SLX4

SLX4 (ингл. SLX4 structure-specific endonuclease subunit) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# NGC 2174

NGC 2174 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2174
## Тарихы

Әлеге галактика 1877 елда Франция астрономы Эдуард Стефан тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (19669) 1999 RB150

(19669) 1999 RB150 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19669) 1999 RB150
## Тарихы

1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RB150» саналган.
# (11) Парфенопа

(11) Парфенопа (лат. Parthenope) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (11) Парфенопа
## Тарихы

1850 елның 11 маенда Де Гаспарис, Аннибале тарафыннан Обсерватория Каподимонте обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
# NGC 7741

NGC 7741 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7741
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Аныт (Акшеһир)

Аныт (төр. Anıt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Акшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Баштепе (Сандыклы)

Баштепе (төр. Baştepe) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Сандыклы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Амодио-Масариола (Напуль)

Амодио-Масариола — Италиянең Кампания төбәге Җүльяно-ин-Кампания өязендә урнашкан торак пункт.

# Амодио-Масариола (Напуль)
## Географиясе

Амодио-Масариола Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Амодио-Масариола (Напуль)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Скиту-дин-Вале

Скиту-дин-Вале — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. Плешою (коммуна) коммунасына карый.

# Скиту-дин-Вале
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Крайстчөрч (Англия)

Крайстчөрч (ингл. Christchurch) — Англиянең Дорсет графлыгында урнашкан шәһәр.

# Крайстчөрч (Англия)
## Тарих

7 нче гасырда нигезләнгән дип санала.

# Крайстчөрч (Англия)
## Кардәш шәһәрләр

* Ален, Германия
* Крайстчерч, Яңа Зеландия
* Сен-Гислен, Бельгия
* Сен-Ло, Франция
* Татабанья, Маҗарстан
# Кондра

Кондра — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ить елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Кондра
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300212110000010620
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001062
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Инхенио

Инхенио (исп. Ingenio) — Испаниянең Лас-Пальмас провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Инхенио
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 38,15 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 558 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (373) Мелюзина

(373) Мелюзина (лат. Melusina) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (373) Мелюзина
## Тарихы

1893 елның 15 сентябрендә Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1893 AJ» саналган.