# 14 гыйнвар

14 гыйнвар — Милади тәкъвимендә беренче айның ундүртенче көне. Ел ахырына кадәр 351 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 14 гыйнвар
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Гөрҗистан — милли байрак көне.
* Үзбәкстан – Ватанны саклаучылар көне.

# 14 гыйнвар
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Иске яңа ел көне ( Россия Федерациясе, Белорусия, Гөрҗистан, Украина, Сербия, Монтенегро, Босния һәм Герцеговинаның Република Српска һәм рус телле җәмгыятьләр).
* Сидераль кышкы кояш торгынлыгына бәйле бәйрәмнәр:
** Непал — Маге Санкранти (en).
** Тамил халкы (en) — Понгал (en), уңыш җыю бәйрәме, бөтен дөньяда яшәүче диаспорада милли яңа ел буларак кабул ителгән бәйрәм.
** Һиндстан — Макар Санкранти (en):
*** Ассам штаты — Маг Биху (en) бәйрәме.
*** Гөҗәрат, Раҗастан, Уттараханд — Уттараян (en)
*** Пунджаб, Харьяна, Химачал-Прадеш — Маги (en)
* АКШ — Ратификация көне (en), 1784.
* Бразилия – Футбол тренерлары көне һәм бухгалтер көне.
* Венесуэла иленең Лара штатының башкаласы Барквизименто шәһәрендә Дивина Пастора (илахи көнүче) бәйрәм чаралары.
* Португалия – Эльвас шәһәренең көне (1229 ел).
* Россия Федерациясе — трубопроводлар урнаштыру гаскәрләре көне.
* Таиланд — милли урманнарны саклау көне.

# 14 гыйнвар
## Вакыйгалар

* 1950 — МиГ-17 очкычның беренче прототипының тест очышы.
* 1951 — Россия хәрби көчләрендә трубопровод бүлекләрнең барлыкка килгән көне.
* 1962 — Әлмәт районы җирләрендә башланган Дружба нефтьүткәргече сафка баса.
* 1989 — Башкортстан Татар иҗтимагый үзәгенең беренче оештыру җыены.
* 1992 — Украина Мексика белән дипломатик элемтәләргә керде.
* 2004 — Гөрҗистанның "биш хачлы байрагы" 500 елга якын белгенлегеннән рәсми кулланылыкша кайтарылуы.
* 2011 — Тунис президенты Зин әл-Абидин Бин Гали илдәге ризасызлык җыеннарыннан соң Согуд Гарәбстанына качты.

# 14 гыйнвар
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:14 гыйнвар көнне туганнар
* БЭК 83 — Марк Антоний, Борынгы Рим сәясәтчесе, гаскәр башлыгы.
* 1811 — Михаил Деларю,
* 1849 — Джеймс Мур, инглиз велосипедчысы.
* 1853 — Викентий Поклевский-Козелл,
* 1862 — Мөхәмәтшакир Тукаев,
* 1869 — Михаил Покровский,
* 1875 — Альберт Швейцер, Францияның Альзас провинциясе табибы, Нобель бүләге лауреаты (1965 ү.)
* 1878 — Тимофей Николаев-Кара,
* 1878 — Хәбибрахман Атласов,
* 1881 — Маркел Макушок,
* 1889 — Павел Кушнер, инкыйлабчы, дәүләт һәм фирка эшлеклесе, тарих һәм этнография галиме.
* 1895 — Шәехзадә Бабич, татар-башкорт халыкларының уртак шагыйре.
* 1898 — Кузебай Герд, удмурт шагыйре.
* 1907 — Николай Авхимович, беларус совет дәүләт эшлеклесе.
* 1909 — Нина Анисимова,
* 1909 — Павел Васильев,
* 1910 — Павел Штеллер,
* 1911 — Фәрит Ишмаев,
* 1912 — Вениамин Кушнарёв, совет дәүләт эшлеклесе.
* 1913 — Василий Халёв, Советлар Берлеге Каһарманы, танкист.
* 1914 — Мәсгуть Заманов,
* 1918 — Гали Акыш, татар эмиграциясе әһеле, журналист, сәясәтче.
* 1919 — Григорий Абызов, инженер, хәрби, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1921 — Василий Филиппов,
* 1922 — Василий Дергунов,
* 1930 — Мәгъзүм Хәкимов,
* 1934 — Гурам Харатишвили,
* 1935 — Маргарита Эглит,
* 1936 — Василий Наумкин,
* 1938 — Анатолий Пиков,
* 1941 — Евгений Жеребцов,
* 1942 — Вәли Килмәков,
* 1950 — Ирина Ларочкина,
* 1957 — Ринат Садыйков, самбо көрәшчесе, тренер.
* 1959 — Ия Нечаева,
* 1961 — Минзәлә Шөгаепова,
* 1964 — Олег Исаев,
* 1967 — Гөлдәрия Йосыпова,
* 1971 — Любовь Моргунова, җиңел атлетика остасы.
* 1973 — Артур Айвазян,
* 1977 — Алексей Лобанов,
* 1980 — Азат Вәлиев,
* 1981 — Кирилл Новиков,
* 1981 — Лоренцо Бранчетти, итальян актеры, эстрада артисты.
* 1983 — Алексей Зозулин,
* 1992 — Павел Куликов,
* 1993 — Азат Абитов, татар җырчысы.
* 1997 — Толмачев туганнар (Мария һәм Анастасия), рус җырчылары, Балалар өчен 2006 Евровидение җыр бәйгесе җиңүчеләре.

# 14 гыйнвар
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:14 гыйнвар көнне вафатлар
* 1753 — Джордж Беркли,
* 1868 — Афанасий,
* 1883 — Григорий Филипсон,
* 1891 — Семён Капустин,
* 1898 — Льюис Кэрролл, инглиз язучысы, математик, фәлсәфәче.
* 1905 — Эрнст Аббе,
* 1918 — Шакирҗан Таһири, татар мәгърифәтчесе («Әлифба» һәм дәреслекләр авторы), мөгәллим.
* 1938 — Александр,
* 1942 — Хәбибрахман Зәбири, татар мәгърифәтчесе, матбугатчы.
* 1944 — Алия Молдагулова,
* 1944 — Газинур Гафиятуллин, Бөек Ватан сугышы чоры Советлар Берлеге каһарманы (матросовчы), сержант.
* 1950 — Альма Карлин,
* 1966 — Сергей Королёв,
* 1967 — Миклош Каллаи,
* 1977 — Энтони Иден, Бөекбританиянең 64 нче премьер-министры.
* 1982 — Виктор Ермилов,
* 1985 — Федор Завалишин,
* 1988 — Георгий Маленков, КПСС ҮК беренче секретаре (т. 1902)
* 1992 — Иракли Абашидзе, грузин шагыйре һәм дәүләт эшлеклесе.
* 1996 — Каюм Җәббаров, Бөек Ватан сугышы чоры Кызыл Гаскәре туп расчёты командиры, Дан орденының тулы кавалеры.
* 2003 — Михаил Соколов,
* 2004 — Әдхәт Синугыл, татар шагыйре.
* 2005 — Або Бычков,
* 2010 — Усман Абдуллов,
* 2011 — Илдар Әхмәдиев, татар рәссамы.
* 2011 — Ринат Йосыпов,
* 2011 — Сунь Аксельссон,
* 2012 — Александр Пикунов,
* 2014 — Госман Садә, татар шагыйре.
* 2016 — Алан Рикман, британ актеры.
* 2018 — Владимир Быков,
* 2019 — Гомәр Мәрдәнов, актер, режиссер, Әтнә театрына нигез салучы.
* 2021 — Владимир Поросёнков,

# 14 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык

* Юлиан тәкъвиме буенча Яңа ел (Православ, Копт һәм башка көнчыгыш ортодокс чиркәүләрдә бәйрәм ителә).
* Гайсә пәйгамбәрнең сөннәтләнү көне.
* Бөек Василий көне.

# 14 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Көнбатыш Христианнарда

* Франция һәм башка христиан гадәтле Европа илләрендә: Ишәк бәйрәме (Латынча : Festum Asinorum) борынгы урта гасырлар бәйрәме, Гайсә пәйгамбәркөчкенә булганда аны саклар өчен гайләсенең Мисырга качуны искә алу.
* Амадей, († ~ 1150 ел) Клермонт шәһәреннән
* Барбасим, († 346 ел) хәлакъ төшүче епископ
* Бернард, Корлеоне яклы каппучин монах
* Гверино
* Гличерий, хәлакъ төшүче дьякон
* Гульельмо, Санжулия, mercedario
* Дацио, († 552 ел) Милан шәһәре епископы
* Деусдэдит, († 664 ел)
* Ида
* Иоанн де Рибера
* Кальдеол, Вена шәһәре епископы
* Макрина
* Малахий, († V гасыр б.ч.к., пәйгамбәр
* Неомадия
* Нино, († ~ 320 ел) Гөрҗистандагы христиан апостолы
* Оддон (Оддо), († 1200 ел) Новара якларыннан монах
* Одорик (Одорико), Порденон яклары рухание
* Понциано, († 169 ел) Сполето шәһәреннән хәлакъ төшүче
* Потито, хәлакъ төшүче
* Райтудагы изге хәлакъ төшүчеләр
* Рутгер, († 1237 ел) Тоди яклы
* Синай тавы һәм Мисырда хәлакъ төшүче изге монахлар
* Стефан, Константинополь шәһәрендә хәлакъ төшүче монах
* Феличе, († 255 ел), Нола яклы, тәкъва иттерүче һәм хәлакъ төшүче
* Фульгенцио, Астиги епископы
* Энгельмар, хәлакъ төшүче
* Эуфразио, епископ

# 14 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Көнчыгыш христианнарда

* Бөек Василий, Цезарея шәһәреннән

# 14 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Бердәм Католик һәм Православ изгеләре

* Нина, Гөрҗистандан (көнчыгыш илләрдә искә алу датасы).
* Хилэр, (°315 ел – †367 ел яки 368 ел), Hilaire de Poitiers évêque de Пуатье епископы, христиан латин язучы, чиркәү табибы (көнбатышта искә алу датасы).
* Пьер Дондерс, (°1809 ел – †1887 ел), шатлыклы.
* Сава, († 1236 ел) Сербияның Сава I-нче, Атос тавында монах, соңрак беренче Петч архиепископы.

# 14 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Исем бәйрәмнәре

Александр Амадея Богдан Василий Вячеслав Григорий Даций Иван Кристиана Макрына Малахиас Михаил Мсцыву Николай Нина Нино Нинон Оддо Пётр Радогост Райнер Савва Трофим Феликс Феодосий Феодот Хельга Хилари

# 14 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Башка диннәр/ышанулар

Борынгы Рим дине һәм илаһларын искә алу:
* Dies Religiosus