# «Галия» мәдрәсәсе

һәм
«Галия» мәдрәсәсе (1906-1919) — Икенче Уфа мәчете каршында эшләгән уку йорты.
Дини сабаклар белән бергә дөньяви фәннәрдән дә тирән белем бирелә. Оештыручы һәм алышынмас мөдәрис (директор) – Зыя Камали.

# «Галия» мәдрәсәсе
## Тарих

* 1907 елда сәүдәгәр Садри Назыйров һәм Тәфкилевлар киленнәре Суфия Җантурина-Тәфкилева акчасына Уфимская урамында өч катлы уку-укыту бинасы салына.
* 1916 елның 26 декабрь көнне узган тантаналы җыелышта директор горурлык белән хисап тотты. Ун ел эчендә «Галия»дә 950 егет укып чыккан. Шулардан 224е – татар булмаганнар. Укып чыкканннары 28 губернаның 230 төрле дәрәҗәле мәктәпләрдә 17 мең чамасы баланы укытып ятканнар. 38 кеше указлы мулла булып торган, 14е – гаскәри мулла, 29ы – ул вакытта инде сәнгать әһеле булып киткән. Шуны дә әйтеп узмый булмый, Галияне тәмамлап чыкканнарның Совет чорында 70%ын дәүләт юк итә.
* 1919 елны мәдрәсә ир балалар мәктәбе итеп үзгәртелә. Ул 15нче татар мәктәбе сыйфатында 1970 елларга кадәр эшләп килгән. Бушаган бинага Уфаның № 92 акыл үсеше тоткарланган балалар өчен интернат күчерелә.
* 2001 елның гыйнварында Уфа шәһәр советы карары белән бина Үзәк диния нәзарәтена караган Россия ислам университетына тапшырылган.

# «Галия» мәдрәсәсе
## Шәхесләр
### Укытучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Галия мәдрәсәсе укытучылары.
| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Зыя Камали | 1873-12-09 | Келәш | Әл-Әзһәр университеты | тәрҗемәче илаһиятче педагог мәгърифәтче | Ziya Kamali | 1942 |
| 1909 | 1917 | Закир Кадыйри | 1878 | Сембер губернасы Абдулла | Бохара мәдрәсәләре Истанбул университеты Хиҗаз вилаяте Мәдинә Әл-Әзһәр университеты | галим укытучы тәрҗемәче журналист | | 1954-10-22 |
| | | Галимҗан Ибраһимов | 1887-03-12 | Солтанморат | «Галия» мәдрәсәсе Вәлия мәдрәсәсе | язучы сәясәтче телбелгеч | Galimzhan Ibrahimov | 1938-01-21 |

# «Галия» мәдрәсәсе
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Галия мәдрәсәсен тәмамлаучылар.
Мәдрәсә шагыйрь вә язучылар Галимҗан Ибраһимов, Сәйфи Кудаш, Шәехзадә Бабич, Хәсән Туфан, Фатих Сәйфи-Казанлы, Зыя Ярмәки укытып чыгарган. Профессорлар Гыйбад Алпаров, Нигъмәт Хәкимов, Галимҗан Нигъмәти, Булат Салиев, Каюм Мифтахов, кыргыз Ишангали Арабаев, композитор Солтан Габәши, музыка белгече Гата Исхаков. Дәүләт эшлеклеләре: Татарстанның мәгариф комиссарлары (министрлар) Шәһит Әхмәдиев, Галә Ходаяров; Башкортстанның мәгариф комиссарлары Исмәгыйль Солтанов, Кәрим Иделгуҗин, Казакъстанның мәгариф комиссары Ногман Манаев, Сауди Гарәбстанда СССР илчесе Кәрим Хәкимов, Төркиядәге СССР илчелегенең секретаре Хаммат Гомәров.
Мәдрәсәдә башка төрки халыклар вәкилләре дә белем ала, соңыннан укымышлы, атаклы шәхесләргә әверелә. Казакълардан Баембәт Майлин, Җыенгали Түләпбергенов; Кырым татарлары Үмәр Ипчи, Абдулла Латыйф-задә, Мәмәт Кузет; Госманлы Садыйков; адыгея кешеләре Әхмәт Хатков, Тембет Кәримов; башкортлардан Хәбибулла Габитов язучы булып китәләр.
| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | һөнәр төре | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Мәҗит Гафури | 1880-07-08 | Җилем-Каран | шагыйрь фольклорчы драматург | | Majit Gafuri | 1934-10-28 |
| | | Вәлиулла Коломбәтов | 1881 | Уфа губернасы | шагыйрь язучы | | | 1964 |
| | | Бикбулат Салиев | 1882 | Кызан | тарихчы | | | 1938-10-04 1937 |
| | | Әхкәметдин Исәнбирдин | 1883 | Чакмагыш районы | язучы | | | |
| | | Тайыр Жомартбаев | 1884 | Абай районы | язучы | | | 1937 |
| | | Зыя Өммәти | 1885 | Чурапан | шагыйрь язучы | | | 1943 |
| | | Муса Смаков | 1885 | Смак | | | | No/unknown value |
| | | Хәбибулла Габитов | 1886-05-05 | Габделкәрим | шагыйрь драматург | | | 1938-04-14 |
| | | Мансур Халиков | 1886-12-17 | Зур Үтәш | мөфти | | | 1934 |
| 1906 | 1908 | Галимҗан Ибраһимов | 1887-03-12 | Солтанморат | язучы сәясәтче телбелгеч | «Галия» мәдрәсәсе «Аң» журналы «Ирек» Үзәк мөселман хәрби коллегиясе Кызыл Шәрекъ Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы Гыйльми Үзәк | Galimzhan Ibrahimov | 1938-01-21 |
| | | Шәриф Манатов | 1887-10-20 1892-10-20 | Чиләбе өязе | журналист сәясәтче | Русия Милли китапханәсе | | 1936 |
| | | Хәлим Искәндәрев | 1888 | Арслан | | Ил теле Тум татар педагогия укуханәсе И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты Арча педагогика көллияте «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе | | 1958 |
| | | Нуриәгъзам Таһиров | 1888-01-09 | Чиләбе өязе | телбелгеч | | | 1937 |
| | | Хафиз Кушаев | 1888-10-15 | Чиләбе өязе | сәясәтче | | | 1937-09-27 |
| | | Исмәгыйл Солтанов | 1890-11-14 | Верхнеурал өязе | сәясәтче | | | 1927-05-31 |
| | | Габдулла Мирсәетов | 1891-02-02 | Бәләбәй өязе Бик-Карамалы | мәктәп укытучысы | | | 1969 |
| | | Солтан Габәши | 1891-05-01 | Кече Солабаш | композитор музыка белгече | | Sultan Gabyashi | 1942-01-08 |
| | | Галә Ходаяров | 1891-09-20 | Чакмагыш районы | язучы | | | |
| | | Фәйзи Вәлиев | 1892 | Шәрип | язучы | | | 1941-11-29 |
| 1910 | 1911 | Кәрим Хәкимов | 1892-11-28 | Дүсән | дипломат | РСФСР Чит ил эшләре халык комиссариаты Turkestan Military District Joint State Political Directorate ССРБ чит ил эшләре министрлыгы ССРБ тышкы сәүдә министрлыгы | Karim Hakimov | 1938-01-10 |
| | | Сәлах Атнагулов | 1893 | Суыккүл | сәясәтче | «Кызыл Армия» «Кызыл яу» «Эшче» «Ватаным Татарстан» Татарстан китап нәшрияты | | 1937-08-16 |
| | | Ибраһим Башмаков | 1893 | Өрләдем | шагыйрь | «Вакыт» «Шура» журналы | | 1913-10-05 |
| | | Лотфи Гаделев | 1893 | Мөлек | | | | 1985 |
| 1910 | 1911 | Магҗан Җомабаев | 1893-06-25 | Акмулла өлкәсе Кызылъяр (Петропавел) өязе | язучы | И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университеты | Magzhan Zhumabai | 1938-03-19 |
| | | Сәйфи Кудаш | 1894-09-21 | Уфа | шагыйрь | | Sayfi Kudash | 1993-06-29 1993-06-26 |
| | | Шакир Төхвәтуллин | 1894-12-16 | Салават районы | | | | 1937-12-07 |
| | | Шәехзадә Бабич | 1895-01-14 | Әсән | шагыйрь | | Shajhzada Babych | 1919-03-28 |
| | | Кәрим Иделгуҗин | 1895-10-02 | Мерәс | | | | 1937-11-27 |
| | | Әхтәм Мансуров | 1895-10-11 | Чишмә районы | | Башкорт дәүләт медицина университеты | | |
| | | Гомәр Ипчи | 1897 | Бакчасарай | шагыйрь тәрҗемәче драматург режиссёр актёр язучы | | | 1955-01-11 |
| | | Габдулла Ходайярыв | 1899-06-07 | Аблай | күзбелгеч | Өфә күз авырулары фәнни тикшеренү институты Башкорт дәүләт медицина университеты | | 1984-09-14 |
| | | Булат Ишемгол | 1900-02-16 | Яңа Чебенле | шагыйрь язучы | | | 1938-07-10 |
| | | Хәсән Туфан | 1900-11-27 | Иске Кармәт | язучы шагыйрь | | Hasan Tufan | 1981-06-10 |