yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Илдар Низамов (1950)

Бу район башлыгы турында мәкалә, тел галиме турында моннан укыгыз
Илдар Низамов, Илдар Мөхәммәт улы Низамов (1950 елның 29 июле, СССР, РСФСР, ТАССР, Саба районы, Олы Мәтәскә ― 2018 елның 11 октябре, РФ, ТР, Теләче районы, Теләче) ― хуҗалык эшлеклесе, Теләче районы башлыгы (1999―2011 елларда). XII чакырылыш ТАССР Югары Советы депутаты һәм II чакырылыш (2000―2004 елларда) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре.

# Илдар Низамов (1950)
## Тәрҗемәи хәле

1950 елның 29 июлендә Татарстан АССРның Саба (1991 елдан Теләче) районы Олы Мәтәскә авылында туган. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1968 елда хезмәт эшчәнлеген башлый: 1968―1972 елларда Саба районы Олы Мәтәскә авылы сигезьеллык мәктәбе укытучысы булып эшли.
1972―1973 елларда Олы Мәтәскә авыл Советы башкарма комитеты рәисе.
1975 елда «икътисадчы-оештыручы» белгечлеге буенча Чуваш совет-партия мәктәбен тәмамлаганнан соң, 17 ел дәвамында Саба һәм Теләче) районнары колхозларында җитәкче вазыйфаларда эшли: 1975―1978 елларда Тукай исемендәге күмәк хуҗалык рәисе урынбасары, колхозның фирка коммитеты секретаре. 1978―1992 елларда Саба (1991 елдан Теләче) районы Фрунзе исемендәге колхозда күмәк хуҗалык рәисе урынбасары, колхозның фирка комитеты секретаре, колхоз рәисе. 1986 елда «политолог» белгечлеге буенча Сарытау югары фирка мәктәбен тәмамлаган.
1992 елда Теләче районы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы итеп билгеләнә.
1997―1999 елларда ― Теләче районы администрация башлыгының беренче урынбасары ― авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы.
1999 елдан 2011 елга кадәр Татарстан Республикасы Теләче районын җитәкли: 1999―2005 елларда Теләче районы администрация башлыгы, 2006―2011 елларда «Теләче муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башлыгы. Аның җитәкчелегендә районда авыл хуҗалыгы алга китә, авыл хуҗалыгы предприятиеләренең матди-техник базасы ныгый, республика инвестиция программаларын гамәлгә ашыру уңышлы бара, югары социаль-икътисади күрсәткечләргә ирешелә.
И. М. Низамов XII чакырылыш ТАССР Югары Советы депутаты һәм II чакырылыш (2000―2004 елларда) Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты була.

# Илдар Низамов (1950)
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Татарстан Республикасының Атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре
* Почет ордены (РФ)
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* «Фидакарь хезмәт өчен» медале
# Сержин

Сержин (фр. Sergines) — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
# Шварценборн (Айфель)

Шварценборн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Шварценборн (Айфель)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,13 км² (2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 420 метр биеклектә урнашкан.
# Кортес-де-Ареносо

Кортес-де-Ареносо (исп. Cortes de Arenoso) — Испаниянең Кастельон провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Кортес-де-Ареносо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 80,6 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 985 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Александрово (Мерошина)

Александрово (серб. Александрово ) — Сербиянең Ниш округы Мерошина җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Александрово (Мерошина)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 236 метр биеклектә урнашкан.

# Александрово (Мерошина)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Катанов тыкрыгы, 13 (Казан)

Катанов тыкырыгы, 13 — Казанның Катанов тыкрыгында урнашкан, ? елда төзелгән агач йорт. Бу йортта 1909-1922 елларда Көнчыгыш белгече Николай Катанов яшәгән. 2000-елларда сүтелгән.
# Воровский урамы (Казан)

Воровский урамы (рус. улица Воровского) — Казанның Яңа Савин районында урнашкан урам. Инкыйлабчы Вацлав Воровский (1871-1923) исемен йөртә.

# Воровский урамы (Казан)
## Географиясе

Профессор Мөхәммәтъяров урамы белән киселештән башланып, Декабрислар урамы, Ибраһимов проспекты, Короленко урамы, Фатыйх Әмирхан проспекты белән кисешә һәм Адоратский урамы белән киселештә тәмамлана.

# Воровский урамы (Казан)
## Тарих

Хәзерге исемен 1958 елның 2 июленнән йөртә.

# Воровский урамы (Казан)
## Урам белән бәйле шәхесләр

* Ирина Колмогорцева
# Сухокарасук

Сухокарасук — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Бызовка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.

# Сухокарасук
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010100312115300005372
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115300537
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Инвалд

Инвалд — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Андрыхув гминасында урнашкан авыл.

# Инвалд
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сенково (Новотомиский повяты)

Сенково — Польшаның Великопольское воеводалыгы Новы-Томысль гминасында урнашкан авыл.

# Сенково (Новотомиский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гары

Гары (белар. Гары) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.

# Гары
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Баньо Розеле

Баньо Розеле — Италиянең Тоскана төбәге Гроссето өязендә урнашкан торак пункт.

# Баньо Розеле
## Географиясе

Баньо Розеле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Баньо Розеле
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# 19 июль

19 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның унтугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 165 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 19 июль
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Никарагуа — инкыйлаб көне.
* Лаос — бәйсезлек көне.

# 19 июль
## Вакыйгалар

* 711 — гәрәпләр Пиреней ярымутравын яулап алалар.
* 1822 — француз галиме Жозеф Ньепс дөньяда беренче фотосурәтне ясый.
* 1900 — Париж метросы ачыла.
* 1928 — Кытай Европа илләре белән барлык «тигезсез килешүләрне» кире кага.
* 1963 — Индонезия Һинд океаны исемен Индонезия океанына үзгәртүен игълан итә.
* 1980 — ССРБның Мәскәүдә XXII Олимпия уеннары ачыла.
* 1996 — АКШның Атланта шәһәрендә XXVI Җәйге Олимпия уеннары ачыла.

# 19 июль
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:19 июль көнне туганнар
* 1698 — Йоһанн Бодмер,
* 1814 — Сэмюэл Кольт,
* 1819 — Готфрид Келлер, швейцар язучысы.
* 1846 — Владимир Завадский,
* 1868 — Мелетий,
* 1914 — Александр Эйгенсон,
* 1914 — Әбүзәр Низаев,
* 1914 — Григол Абашидзе, гөрҗи язучысы.
* 1921 — Розалин Сасмен Ялоу,
* 1926 — Диләрә Тумашева, тел белгече, профессор.
* 1938 — Вахтанг Кикабидзе,
* 1938 — Геннадий Фалалеев,
* 1939 — Евгений Ишемгужин,
* 1943 — Томас Сарҗент,
* 1945 — Ричард Һендерсон,
* 1947 — Рәшидә Солтанова,
* 1948 — Җәүдәт Солтанаев,
* 1950 — Александр Бородин,
* 1969 — Рамил хәзрәт Юныс, татар дин әһеле, имам-хатыйб.
* 1970 — Михаил Басс,
* 1975 — Илһам Вәлиев, татар опера җырчысы.
* 1982 — Тим Стәплтон,
* 1985 — Иван Лекомцев,
* 1986 — Сергей Демагин,
* 1987 — Григорий Четверик,
* 1988 — Михаил Столәров,
* 1992 — Наталья Жукова,

# 19 июль
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:19 июль көнне вафатлар
* 1851 — Томаш Зан, поляк шагыйре.
* 1852 — Лев Пушкин, Россия империясе гаскәре хәрби офицеры.
* 1878 — Егор Золотарёв,
* 1908 — Николай Агафонов,
* 1914 — Иван Синцов,
* 1941 — Йозеф Шульц, легендага әверелгән алман солдаты.
* 1943 — Валентин Ежков,
* 1943 — Сабир Нәбиев,
* 1944 — Фёдор Ашмаров,
* 1948 — Михаил Федин,
* 1951 — Вячеслав Сушков,
* 1954 — Никола Узунович,
* 1970 — Банат Батырова,
* 1984 — Фаина Раневская, актриса.
* 1989 — Люциан Климович,
* 1989 — Юрий Фалилеев,
* 1995 — Генрих Вартанян,
* 1998 — Ибраһим Рәхмәтуллин,
* 2000 — Владимир Пустарнаков,
* 2006 — Вилен Аствацатрян,
* 2012 — Вәлиулла Якупов, татар дин әһеле, җәмәгать эшлеклесе.
* 2015 — Галина Прозуменщикова,
* 2017 — Виктор Гайдуков,
* 2020 — Рөстәм Фәйзуллин,
* 2020 — Фәрит Хатыйпов,
# Кадылар (Динар)

Кадылар (төр. Kadılar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Динар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# SCFD1

SCFD1 (ингл. Sec1 family domain containing 1) — кешенең 14-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Мирзәли

Мирзәли (әзери. Mirzəli) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
# Баранка Сека, Ранчо Хасинто Сантияго (Тлакоачистлавака)

Баранка Сека, Ранчо Хасинто Сантияго — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Tlacoachistlahuaca муниципалитеты составына керә.

# Баранка Сека, Ранчо Хасинто Сантияго (Тлакоачистлавака)
## Географиясе

Баранка Сека, Ранчо Хасинто Сантияго Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Баранка Сека, Ранчо Хасинто Сантияго (Тлакоачистлавака)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Баранка Сека, Ранчо Хасинто Сантияго (Тлакоачистлавака)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Унион де лас Перас (Малиналтепек)

Унион де лас Перас — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Malinaltepec муниципалитеты составына керә.

# Унион де лас Перас (Малиналтепек)
## Географиясе

Унион де лас Перас Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Унион де лас Перас (Малиналтепек)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Унион де лас Перас (Малиналтепек)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# 946 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 946 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 946 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 946 — сан.
# Сан-Жозе-да-Лагоа-Тапада

Сан-Жозе-да-Лагоа-Тапада — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.

# Сан-Жозе-да-Лагоа-Тапада
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 341,806 км².
# Равок (Кличавский районы)

Равок (белар. Равок) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.

# Равок (Кличавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Бозко ди Сото (Виченца)

Бозко ди Сото — Италиянең Венеция төбәге Камизано-Вичентино өязендә урнашкан торак пункт.

# Бозко ди Сото (Виченца)
## Географиясе

Бозко ди Сото Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Бозко ди Сото (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Челва ((Косьвинский залив кушылдыгы)

Челва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга Косьвинский залив елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 42 км.

# Челва ((Косьвинский залив кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100912111100008977
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100897
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Урсоая (Вилча)

Урсоая — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Песчана (коммуна) коммунасына карый.

# Урсоая (Вилча)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Подлеше

Подлеше — Словениянең Шентюр (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Подлеше
## Географиясе

Мәйданы — 1,04 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 521,2 метр биеклектә урнашкан.
# Такташ (мәгънәләр)

Такташ — әдәби псевдоним һәм фамилия.
* Һади Такташ (Мөхәммәтһади Такташев) (1901-1931), шагыйрь.
* Рафаил Такташ (1926-2008), сәнгать белгече, фән докторы (Ташкәнт). Һ. Такташның өлкән улы.
* Аван Такташ (1931), фотохәбәрче, Һ. Такташның кече улы, Р. Такташның энесе.
# Офвиллер

Офвиллер (фр. Offwiller) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Офвиллер
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,92 км².
# Половинка (Кельма кушылдыгы)

Половинка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Кельма елгасының сул ярына тамагыннан 37 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 22 км.

# Половинка (Кельма кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010600112115200025692
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115202569
* Бассейн коды — 13.01.06.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Михешу-де-Кимпие (коммуна)

Михешу-де-Кимпие — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.

# Михешу-де-Кимпие (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 54 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Михешу-де-Кимпие, Бужор, Чирхагеу, Гроапа-Редеий, Могоая, Резоаре, Шеулица һәм Штефанка авыллары урнашкан.
# Монфор (Мен һәм Луара)

Монфор — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Винде (Реҗо Эмилия)

Винде — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Веццано-суль-Кростоло өязендә урнашкан торак пункт.

# Винде (Реҗо Эмилия)
## Географиясе

Винде Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Винде (Реҗо Эмилия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Цишовице

Цишовице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Харшница гминасында урнашкан авыл.

# Цишовице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чехель

һәм
Чехель — Польшаның Великопольское воеводалыгы Голухув гминасында урнашкан авыл.

# Чехель
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# ENPP3

ENPP3 (ингл. Ectonucleotide pyrophosphatase/phosphodiesterase 3) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вилбер (Вашингтон)

Вилбер — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Вилбер (Вашингтон)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 3,360827 км², 1,32 квадрат миль, 3,555652 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 662 метр һәм 2172 Фут биеклектә урнашкан.
# Фишбахау

Фишбахау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Фишбахау
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Фишбахау
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 75,82 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 771 метр биеклектә урнашкан.
# Казтел Берти (Пистоя)

Казтел Берти — Италиянең Тоскана төбәге Пистоя өязендә урнашкан торак пункт.

# Казтел Берти (Пистоя)
## Географиясе

Казтел Берти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Казтел Берти (Пистоя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тайгуса

Тайгуса — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Бича елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

# Тайгуса
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бассейны притоков Иртыша от Ишема до Тобола, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010400112115300012236
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301223
* Бассейн коды — 14.01.04.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# (1078) Мента

(1078) Мента (лат. Mentha) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1078) Мента
## Тарихы

1926 елның 7 декабрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1926 XB» саналган.
# Залев (Лодзь воеводалыгы)

Залев — Польшаның Лодзь воеводалыгы Лютомерск гминаcында урнашкан авыл.

# Залев (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Поли (Виченца)

Поли — Италиянең Венеция төбәге Брольяно өязендә урнашкан торак пункт.

# Поли (Виченца)
## Географиясе

Поли Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Поли (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чацвярня

Чацвярня (белар. Чацвярня) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.

# Чацвярня
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Саут-Бей (Флорида)

Саут-Бей — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.

# Саут-Бей (Флорида)
## Тарихы

Саут-Бей шәһәре елда нигезләнгән.

# Саут-Бей (Флорида)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 9 600 000 квадрат метр, 9,587337 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 6 метр биеклектә урнашкан.
# Фавако

Фавако — Италиянең Калабрия төбәге Стиньяно өязендә урнашкан торак пункт.

# Фавако
## Географиясе

Фавако Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Фавако
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Новы Свет (Чэрыкавский районы)

Новы Свет (белар. Новы Свет) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чэрыкавский районында урнашкан авыл.

# Новы Свет (Чэрыкавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Халмеу (коммуна)

Халмеу — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан коммуна.

# Халмеу (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 45,12 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 125 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Халмеу, Бебешть, Доболц, Халмеу-Вий һәм Местякен авыллары урнашкан.
# Домашкув (Клодзький повяты)

һәм
Домашкув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Мендзылесе гминасында урнашкан авыл.

# Домашкув (Клодзький повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Витело (Фрозиноне)

Витело — Италиянең Лацио төбәге Казалвиери өязендә урнашкан торак пункт.

# Витело (Фрозиноне)
## Географиясе

Витело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Витело (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кайдзу

Кайдзу (яп. 海津市) — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.

# Кайдзу
## Тарихы

Кайдзу шәһәре 2005 елның 28 мартында шәһәр статусын ала.

# Кайдзу
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 38532 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 343 кеше тәшкил иткән.

# Кайдзу
## Географиясе

Шәһәр территориясе 112.31 км² тәшкил итә.

# Кайдзу
## Кардәш шәһәрләр

* Айсай, Япония
* Саката, Япония (2 ноябрь 1995)
# Контесса-Энтеллина

Контесса-Энтеллина — Италиянең Сицилия төбәгендә урнашкан коммуна. Палермо провинциясе составына керә.

# Контесса-Энтеллина
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 571 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Бизаквино, Кампофьорито, Поджореале, Салапарута, Санта-Маргерита-ди-Беличе, Самбука-ди-Сицилия, Монреале, Корлеоне, Роккамена һәм Джулиана коммуналары белән чиктәш.
# Сиңкаваң

Сиңкаваң (индон. Singkawang) — Индонезиянең Көнбатыш Калимантан правинсәсендә урнашкан шәһәр.

# Сиңкаваң
## Географиясе

Сиңкаваң Калимантан утравының көнбатыш өлешендә урнашкан.

# Сиңкаваң
## Кардәш шәһәрләр

* Бинтулу, Малайзия
* Мири, Малайзия
* Ньюкәсл-апон-Тайн, Бөекбритания
* Сибу, Малайзия
* Фучжоу, Кытай
# Фейт (Көньяк Дакота)

Фейт — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.

# Фейт (Көньяк Дакота)
## Тарихы

Фейт шәһәре елда нигезләнгән.

# Фейт (Көньяк Дакота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,10502 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 791 метр биеклектә урнашкан.
# Мәхмүт Игъламов

Мәхмүт Игъламов (Мәхмүт Камал улы Игъламов, 1 май 1908(1908-05-01), Урта Йорткүл, Йорткүл вулысы, Спас өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1973, Казан, РСФСР, СССР) — иң беренче һөнәри татар мигъмарларының берсе. 1938-1941, 1944-1973 елларда «Татпланпроект» проект-планлау кантурында (1964 елдан «Татгражданпроект» проектлау институты), 1964 елдан аның баш мигъмары. М. Игъламов проекты буенча төзелгән биналар: хастаханә (1951), Казан университетының химия корпусы (1957), «Победа» кинотеатры (1958), медицина институтының баш бинасы (1959), торак йортлар, һ.б.
# Андифли (Каш)

Андифли (төр. Andifli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Каш илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# HNRNPAB

HNRNPAB (ингл. Heterogeneous nuclear ribonucleoprotein A/B) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Лоренс (округ, Көньяк Дакота)

Лоренс — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Дедвуд шәһәре.

# Лоренс (округ, Көньяк Дакота)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1875 елда оештырыла.

# Лоренс (округ, Көньяк Дакота)
## Территориясе

Округ мәйданы 2072,8 км² тәшкил итә.
# 31-нче армия (ССРБ)

31-нче армия (31 А) (рус. 31-я армия (31 А)) — Бөек Ватан сугышында, һәм сугыштан соң да, Эшче-крестьяннар Кызыл армиясе (ЭККА), Совет Армиясе Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә (бөтен гаскәр армиясе).

# 31-нче армия (ССРБ)
## Мемуарлар

* В боях за Восточную Пруссию. Записки командующего 11-й гвардейской армией. — М.: Наука, 1970. — 500 с.