# Алхон гуннары

Алхоннар, алхон гуннары (Бактрия телендә: αλχον(ν)ο Alchon(n)o), шулай ук Алхоно, Алхон, Алхан, Алахана һәм Валхон буларак мәгълүм), б.э. 4-енче һәм 6-нчы гасырда Үзәк һәм Көньяк Азиядә дәүләт нигезләгән күчмә халык булган. Беренче мәртәбә алар Паропамисадаларда булган буларак искә алынган, ә аннан соң көньяк-көнчыгышка Пәнҗабка һәм Үзәк Һиндстанга Эранга һәм Каусамбига кадәр урыннарны керткәннәр. Алхоннарның Һиндстан субконтинентына басып керүе аларга кадәр якынча бер йөз ел элек булган кидарит гуннарын юк иткән һәм Гуптлар империясенең егылуының бер сәбәбе булган, берникадәр дәрәҗәдә классик Һиндстанга ахыр куеп.. Һиндстанга хуна халыкларның яулап керүе элеккеге гасырларда субконтинентка яваннарның (һиндо-греклар), сакларның (һиндо-скифлар), палавларның (һиндо-парфяннар) һәм кушаннарның (юэчжи) яулап керүеннән соң була. Алхоннарның империясе Үзәк һәм Көньяк Азиядә нигезләнгән дүрт хуна дәүләтләренең өченчесе булган. Алхоннарга кадәр кидаритлар булган, ә аларга алмашка Бактриядә эфталитлар һәм Гиндукушта эфталитлар килгән. Алхон патшаларының исемнәре аларның киң акча сугуыннан, Буддачылык игъланнарыннан һәм бөтен Һиндстан суб-кыйтгасы буенча рәт истәлек язмаларыннан мәгълүм. Бу хөкемдарлар Иран гуннары тармагына карый, аларны, Бактрия тәңкәләре легендалары буенча Алхон гуннары дип атаганнар. Акча сугу өлкәсендә соңрак өйрәнүләр алхоннар хионитлар булган дип фараз итәргә мөмкин иткән..

# Алхон гуннары
## Тарих

Хуналар, шәһадәтләр буенча, хәзерге Иран чыганакларында Xwn, Xiyon һәм аларга охшаш исемнәр астында мәгълүм халыклар булган, бу исемнәр соңрак хионитлар һ.б. буларак романлаштырылган булган. Хуннарны еш шул ук периодта Европага Үзәк Азиядә яулап кергән гуннар белән бәйлиләр. Шулай итеп, гуннар ул кулланган контекстка бәйле өч бераз төрле мәгънәгә ия: 1) Европа гуннары; 2) төньяк Һиндстанга яулап кергән хуна халкы белән бәйле төркемнәр; 3) гуннар өчен билгеле бер мәгънәгә ия булмаган төшенчә. Алхоннар шулай ук «гуннар» буларак билгеле булганнар булган, асылда икенче мәгънәгә ия һәм шулай ук өченченең элементларына ия булып. Кайбер авторлар тарафыннан Урта Азия гуннарының төрки-монгол халыклары белән мөгаен мәдәни һәм этник бәйләнешләре турында гипотезалар үстерелгән булган. Алхоннар хуна кабиләләренең өлеше булып торган. Шулай ук ак гуннарның көньяк канаты яки эфталитларның көньяк канаты буларак тасвирлана.. Чжу Фаху (Дхармаракша) хуналарны икеләнмичә үзәк Азия хуннулары белән тәңгәл иткән.. Джеральд Ларсон фикеренчә хуналар Үзәк Азиядән килеп чыккан Төрки-монгол төркем булган. Кайбер авторлар фикеренчә ак гуннар яки эфталитлар дәүләтендә төрки-монгол гуннар һәм асаба Иранлылар арасында мәдәни һәм этник кушылу булган. Рәт авторлар фикеренчә «алхоннар» төрки телләрдән «кызыл гуннар» буларак тәрҗемә ителә..

# Алхон гуннары
## Тарих
### Шиваизм һәм Кояш культы

Алхоннар гадәттә дала күчмәләренең традицион культы Кояшка табынучылар буларак тасвирлана. Бу аларның Һиндстанда Сурьяга табынудан кабул ителгән мөгаен йогынты кушылу белән бергә кайбер тәңкәләрендә Кояш символлары барлыкка килүеннән чыгып фараз ителә. Миһиракула Шринагарда Шивага багышланган Шанкарачарья гыйбадәтханәсенең, Халадада Миһирешвара дип аталган Шивага изге урын һәм зур Миһирапура шәһәренең нигезләүчесе дип әйтелә.

# Алхон гуннары
## Шулай ук карарга мөмкин

* Тораманың Эран кабан язмасы
* Миһиракуланың Гвалиор язмасы