# Татарстан Республикасы композиторлар берлеге

Татарстан Республикасы композиторлар берлеге — иҗтимагый оешма — Татарстан Республикасы профессиональ композиторлар һәм музыка белгечләре иҗади берлеге.
Берлекнең төп максатлары булып торалар: Татарстан Республикасының музыкаль традицияләрен үстерү һәм баету; югары профессиональ әсәрләр булдыру өчен шартлар тәэмин итү; төрле музыкаль жанрлар үсешен кайгырту; рухи һәм иҗтимагый тормышта актив катнашу; концертлар, фестивальләр, конкурслар, конференцияләр үткәрү; Республика, Россия һәм халыкара фестивальләрдә, конкурсларда катнашу.

# Татарстан Республикасы композиторлар берлеге
## Тарих

Татарстан Республикасы Композиторлар берлеге 1939 елда оеша. Берлек Оештыру комитеты составына Нәҗип Җиһанов (рәис), Александр Ключарёв, Мансур Мозаффаров керәләр.
1940 елның 2 февралендә оештыру комитеты утырышында композиторлар Василий Виноградов, Юрий Виноградов, Нәҗип Җиһанов, Александр Ключарёв, Мансур Мозаффаров, Салих Сәйдәшев, Җәүдәт Фәйзи, Заһит Хәбибуллин, Фәрит Яруллин һәм музыка белгече Х. Терегулова катнаша.
Архивта сакланган «Татарстан совет композиторлары Берлеге эшчәнлегенә кыскача күзәтү (1940—1947 еллар)» күрсәткәнчә, бары тик 7 ел эчендә 10 опера, 4 балет, 3 музыкаль комедия, 3 симфония, 2 кыллы квартет, берничә кантат һәм сюит, 2 концерт, 150дән артык массакүләм җыр оештырыла. Хисап Нәҗип Җиһановның 1942 елда Казанда куелган «Илдар» операсы Бөек Ватан сугышы темасына беренче совет операсы булып тора дип билгели.
1950—1960 еллар дәвамында Композиторлар оешмасының үсеше күзәтелә. 1956—1961 елларда Татарстан АССР Композиторлар берлеге эше турында хәбәрдә билгеләп үтелгәнчә, 1956 елда берлек 17 композитор һәм музыка белгечен берләштерсә, 1961 елда алар 25 була, шуларның 20се югары музыкаль белемле.
   Җитмешенче еллар Татарстан Композиторлар берлеге өчен дә шундый ук актив иҗади тормыш белән тулы иде. Союз инде күп санлы була, аңа композиторларның яңа һәм яңа буыннары кертелә. ...Натан Рахлин җитәкчелегендәге искиткеч симфоник оркестр, консерваториянең яңа концерт залы, искиткеч башкаручылар — болар барысы да өлкән буын композиторларының да, яшьләрнең дә яңа иҗади күтәрелүенә ярдәм итә. Опера театры сәхнәсендә Л. Балиуллина, Б. Мөлеков операсы, Э. Бакировның балетлары дөнья күрәләр...
   — Анатолий Луппов, «Золотые десятилетия» мәкаләсеннән, «Казань» журналы № 11/1999.
XX гасырның соңгы чиреге Татарстан композиторлары Ш. Шәрифуллин, Л. Хәйретдинова, Б. Четвергов, А. Руденко, Р. Абдуллинның актив эшчәнлеге белән бәйле, аларга алмашка яңа буын композиторлар — Р. Ахиярова, М. Шәмсетдинова, Л. Батыр-Болгари, Ш. Тимербулатов, И. Сафин, Р. Кәлимуллин килә. Ел саен диярлек Татарстанның композиторлар оешмасы составына яңа композиторлар кертелә: С.Зорюкова, С. Беликов, С. Садыкова, Р. Хәкимов.

# Татарстан Республикасы композиторлар берлеге
## Чаралары

Татарстан Республикасы композиторлар берлеге тарафыннан үткәрелә торган иң әһәмиятле чаралар:
* «Европа—Азия» халыкара заманча музыка фестивале (1993 елдан 2 елга бер тапкыр);
* Идел һәм Урал буе композиторлары музыкасы фестивале (1982 елдан ел саен);
* Татарстан композиторларының яңа әсәрләреннән симфоник концертлар (елга 2 тапкыр);
* Республика композиторларының еллык юбилей концертлары (симфоник, камера, хор).

# Татарстан Республикасы композиторлар берлеге
## Мөнәсәбәтләре

1992 елга кадәр Россия композиторлар берлеге составына кергән Татарстан композиторлар берлеге үз эшчәнлеген Россия Композиторлар берлеге Уставы нигезендә төзи. 1992 елда Татарстан Республикасы Композиторлар берлегенең беренче мөстәкыйль Уставы кабул ителә. 1994 елда «Россия композиторлар берлеге һәм Татарстан композиторлар берлеге белән хезмәттәшлек итү һәм уртак эшчәнлек турында» килешү төзелә.
1999 елда Татарстан Республикасы композиторлар берлеге Амстердамдагы штаб-фатиры булган Халыкара заманча музыка ассоциациясе (ISCM) әгъзасы була.
2015 елда Татарстан Республикасы композиторлар берлеге штаб-фатиры Токиода урнашкан Азия композиторлары лигасына (ACL) кабул ителә.

# Татарстан Республикасы композиторлар берлеге
## Шәхесләр
### Берлек рәисләре

Татарстан Композиторлар берлеге лидерлары һәрвакыт композиторлар — эре музыка-җәмәгать эшлеклеләре була.
* 1939―1977 — Нәҗип Җиһанов
* 1977―1989 — Мирсәет Яруллин
* 1989―2024 — Рәшит Кәлимуллин (Россия Федерациясенең халык артисты, Россия Федерациясенең атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстан Республикасының халык артисты, Халыкара конкурслар лауреаты, Россия Композиторлар берлегенең Дмитрий Шостакович премиясе лауреаты, Россия Композиторлар берлеге рәисе — ).
* 2024 елдан ― Ильяс Камалов

# Татарстан Республикасы композиторлар берлеге
## Шәхесләр
### Аерым танылган әгъзалары

    Шулай ук карагыз: Төркем:Татарстан Республикасы композиторлар берлеге әгъзалары һәм Төркем:Татарстан композиторлары.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем |
| 1956-06-01 | Резеда Әхиярова | Казан дәүләт консерваториясе Тел, әдәбият һәм сәнгать институты Казан музыка көллияте | | Rezeda Akhiyarova |
| 1969-12-12 | Вадим Дулат-Алиев | Казан музыка көллияте Казан дәүләт консерваториясе | Казан дәүләт консерваториясе | |
| 1992-07-29 | Ильяс Камал | Казан музыка көллияте Казан дәүләт консерваториясе | Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры | Ilyas Kamalov |