yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Белем җәүһәрләре

Белем җәүһәрләре — Татнеттагы интернет-проектлар һәм аларның веб-сәхифәләре бәйгесе.
Бәйге татар телендә ясалган, фән, мәгариф һәм мәдәният өлкәләре белән бәйле интернет-ресурсларны барлау, аларны дөньяга таныту, әлеге ресурс авторларына ярдәм күрсәтү максатыннан оештырылып үткәрелә..

# Белем җәүһәрләре
## Оештыручылары

* Бәйгенең учредителе (нигез салучысы) һәм төп оештыручысы — җаваплылыгы чикләнгән «Белем.ру» җәмгыяте.
* Бәйгенең төп оештыручы-партнерлары:
** Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы
** Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы,
** Җаваплылыгы чикләнгән «Белем.ру» җәмгыяте,
** «Таттелеком» ачык акционерлык җәмгыяте,
** «Аксу» компаниясе.
* Номинация партнёрлары:
** ВКонтакте социаль челтәре
** Татарча Википедия өчен Викимедиа Россия табышсыз партнёрлыгы һәм татарча вики-волонтёрлар берләшмәсе (проект бите)

# Белем җәүһәрләре
## Тарихы

Бәйге беренче тапкыр 2010 елда үткәрелә. Бәйгенең «туган көне» булып 2010 елның 5 феврале (иң беренче бәйге ачылу көне) санала. 2017 елгы бәйгесендә катнашучы гаризалары 10 февраль белән 10 сентябрь арасында кабул ителә.

# Белем җәүһәрләре
## Номинацияләре

Бәйге түбәндәге номинацияләр буенча үткәрелә:
* «Укытучы — җәүһәр»
* «Укучы — җәүһәр»
* «Гаилә һәм башлангыч белем җәүһәрләре»
* «Урта белем — яшь җәүһәрләр»
* «Югары белем — фән җәүһәрләре»
* «Тематик ресурс — иҗади җәүһәр»
* «.tatar домены — җәүһәрләр чыганагы»
* «Күренекле татар җәүһәрләре»
* «Җәүһәрләр галәме»

# Белем җәүһәрләре
## Җәүһәрләр тезмәсе

«Белем җәүһәрләре» бәйгесенең җиңүчеләре тезмәсе:

# Белем җәүһәрләре
## Җәүһәрләр тезмәсе
### Татар Википедиясе

Татар википедиясе бу бәйгедә 2010 елда «Тематик ресурс — иҗади җәүһәр» номинациясендә икенче урынны яулый. 2011 елда шул ук номинациядә беренчелеккә ирешә.
* 2010 елда «Татар Википедиясе» икенче урын ала
* 2011 елда «Татар Википедиясе» беренче урында
* 2021 елда Татар Википедиясенең актив кулланучылары булган Әмир әфәнде һәм Римма Васильева ханымны Владимир Медейко һәм Раил Гатауллин бүләклиләр
# Төньяк Македония флорасы

Төньяк Македония Флорасы якынча 210 гаилә, 920 ыруг һәм 3700 үсемлек төре белән тәкъдим ителгән. Иң киң таралган төркем булып чәчәкле үсемлекләр, ул үз эченә якынча 3200 төр ала, аннан соң мүкләр (350 төр) һәм абагалар (42 төр).

# Төньяк Македония флорасы
## Санлы бүленеш гаилә, ыруг һәм үсемлекләр төрләре

Төньяк Македониядә табылган үсемлекләрнең барлык төрләре һәм нәселләре Кирилл Мцевский, төньяк македон ботаникасына нигез салучыларның берсе, тарафыннан "Македония Републикасында Флора" китабында тәкъдим ителгән.
| Төркем | Гаилә | Ыруг | Төрләр | Төрчә | Барлыгы |
| Бавыр мүге | 29 | 42 | 66 | - | - |
| Антоцерот төре | 1 | 1 | 1 | - | - |
| Мүк | 34 | 124 | 330 | - | - |
| Плауна төре | 3 | 5 | 6 | - | 6 |
| Ылыс төре | 1 | 1 | 7 | 13 | 20 |
| Абага төре | 15 | 21 | 42 | 18 | 60 |
| Чәчәкле үсемлекләр *Ике катлы *Бер катлы | 120 102 18 | 720 565 155 | 3200 2600 600 | 1700 1500 200 | 4900 4100 800 |
| Барлыгы | 210 | 920 | 3700 | 1740 | 5350 |

# Төньяк Македония флорасы
## Урманнар

Төньяк Македониядә урманнар бөтен территориянең якынча 50 % ын били. Аларда киң яфраклы һәм ылыслы агачлар үсә. Көньяк-көнчыгышта мәңгелек яшел субтропик үсемлекләр очрый. Иң киң таралган агачлар булып румелий наратлары тора, ул күп кенә халык җырларында да очрый. Имән төрләреннән фрайнетто һәм Австриянең имәне киң таралган. Чыршы Македон урманнарына да хас.
WWF һәм Ауруппаның экологик төбәкләренең цифрлы картасы мәгълүматлары буенча, республика территориясен дүрт экорегионга бүләргә мөмкин: катнаш урманнарның Пиндов таулары, Балкан катнаш урманнары, Чишмәле катнаш урманнар һәм Эгей катнаш урманнары.

# Төньяк Македония флорасы
## Эндемики

Төньяк Македониядә күп тамырлары үсемлекләренең 100 дән артык эндемик төре бар, алар арасында Юрисич шалфее, Tulipa marianae һәм Tulipa scardica тюльпаннары, Viola allchariensis һәм Viola arsenica миләүшәләре,Thymus oehmianus һәм Thymus skopjensis тимьяннары, Crocus jablanicensis зәгъфраны, Festuca galicicae солыбашы, Aira scoparia айрасы,Asplenium macedonicum костенецы бар.
# Ле Виле (Реҗо Эмилия)

Ле Виле — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Кастелларано өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Виле (Реҗо Эмилия)
## Географиясе

Ле Виле Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Виле (Реҗо Эмилия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лаутербах (Вартбург)

Лаутербах (алман. Lauterbach) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Лаутербах (Вартбург)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,62 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 207 метр биеклектә урнашкан.
# Лацфонз (Болцано)

һәм
Лацфонз — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Кьюза өязендә урнашкан торак пункт.

# Лацфонз (Болцано)
## Географиясе

Лацфонз Альп тауларында, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Лацфонз (Болцано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Паредеш-Секаш

Паредеш-Секаш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Амариш һәм Vilela, Seramil e Paredes Secas муниципалитетына карый.

# Паредеш-Секаш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Медройнш

Медройнш — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Санта-Марта-ди-Пенагиан муниципалитетына карый.

# Медройнш
## Географиясе

Мәйданы — 5,27 км².
# Пруэнса-а-Нова (район)

Пруэнса-а-Нова — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. Proença-a-Nova e Peral муниципалитетына карый.

# Пруэнса-а-Нова (район)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле-Лож (Сен-Маритим)

Ле-Лож (фр. Les Loges) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Лореду (Амаранте)

һәм
Лореду — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Амаранти муниципалитетына карый.

# Лореду (Амаранте)
## Географиясе

Мәйданы — 3,6 км².
# Данис Зарипов

Данис Зарипов — танылган спортчы, Ак Барс хоккей клубы өчен унисигез сезон уйнаган хоккейчы. Континенталь хоккей лигасында Гагарин кубогына биш тапкыр ия булган бердәнбер хоккейчы («Ак Барс» составында өч тапкыр, «Металлург» составында – ике тапкыр). Татарстан Республикасының атказанган физик культура хезмәткәре (2023).
2023 елның февралендә Казанда «Татнефть Арена»да үткән «Ак Барс» – «Металлург» матчы Данис Зарипов өчен Континенталь хоккей лигасында соңгы уены булган.
VII чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты (2024 елның 8 сентябреннән).

# Данис Зарипов
## Тәрҗемәи хәле

Данис Зарипов зур хоккей тормышы Россия чемпионатының югары лигасында чыгыш ясаган Чиләбе «Мечел»ында башлана. 1998 елда 17 яшьлек һөҗүмчеүзен Төньяк Америкада сынап карарга уйлый. 1998-1999 еллар сезонында ул Көнбатыш хоккей лигасында (WHL) «Свифт Каррент Бронкос» (Канада) командасы өчен чыгыш ясый һәм 62 матчта 23 шайба кертә, шулай ук 8 передача ясый.
2001-2002 еллар сезонында Зарипов «Ак Барс» командасында уйный башлый.
Зарипов Россия җыелма командасына кандидат буларак 2003 елда әзер булса да, дөнья чемпионатына бары 2006 елда гына алына. Ул ел һөҗүмче өчен гомумән уңышлы була: даими беренчелектә ул 49 очко җыя, плей-оффта 3 гол кертә, 8 передача ясый һәм шул рәвешле «Ак Барс» командасының Россия чемпионы булуына зур өлеш кертә. 2006 елгы дөнья чемпионатында Данис 2 шайба кертә һәм 3 передача ясый, ләкин бу турнирда Россия җыелма командасы бары чирек финалга гына барып җитә.
2006-2007 ел сезонында һөҗүмче, 53 матчта 62 очко (32+30) җыеп, үз рекордын куя. Моңа шулай ук Алексей Морозов һәм Сергей Зиновьев белән бергә уйнау да ярдәм итә. «Ак Барс» көмеш медальләр яулаганнан соң, Данисны Россия җыелма командасына чакыралар. 2007 елда Мәскәүдә үткәрелгән дөнья чемпионатында ул «плюс-минус» күрсәткече буенча иң яхшы уенчыларның берсе дип таныла.
2008 елда Канадада үткәрелгән дөнья чемпионатында Зарипов Россия җыелма командасы составында турнирның җиңүчесе була. Бер елдан соң ул, 2 матчта гына катнашуына карамастан (җәрәһәт алу сәбәпле, команда составыннан төшеп кала), 3 очко (2+1) җыярга өлгерә.
Данис Зарипов — Россия чемпионы (2005-2006), Россия чемпионатының көмеш призеры (2006-2007), дөнья чемпионатының бронза призеры (2007), дөнья чемпионы (2008, 2009), Гагарин кубогы иясе һәм КХЛ чемпионы (2009, 2010, 2014, 2016, 2018).
2017 елда допинг куллану сәбәпле Халыкара хоккей федерациясе тарафыннан ике елга ярышлардан читләштерелә.

# Данис Зарипов
## Сәяси һәм иҗтимагый эшчәнлеге

2024 елның 8 сентябреннән ― VII чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. Татарстан Республикасы Дәүләт Советында «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы. Татарстан Республикасы Дәүләт Советының Социаль сәясәт комитеты рәисе урынбасары.
# Пархикасы

Пархикасы (чуаш. Пархикасси, рус. Пархикасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Пархикасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Пархикасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 490 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Макфи Бәдретдинов

Энесе Мәкки белән бутамагыз.
Макфи Бәдретдинов, Макфи Вәҗетдин улы Бәдретдинов (1940 елның 1 ноябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Актаныш районы, Югары Яхшый) ― инженер-технолог, «Серго исемендәге завод» җитештерү берләшмәсе» ачык акционерлык җәмгыяте баш инженеры ― генераль директорның беренче урынбасары, ТР атказанган машина төзүчесе. Халыкара Суык академиясе академигы.

# Макфи Бәдретдинов
## Тәрҗемәи хәле

1940 елның 1 ноябрендә Татарстан АССР Актаныш районы Югары Яхшый авылында туган. Әтисе Вәҗетдин Әкмал улы ― фронтта аягын югалткан сугыш инвалиды булган, колхоз рәисе булып, аннары «Татпотребсоюз»да эшләгән. Әнисе Гөлсем Гани кызы төбәктә динне яхшы белүчеләрнең берсе саналган. Әтисенең эше буенча гаиләгә еш күчеп йөрергә туры килү сәбәпле, дүрт мәктәптә укыган. Иске Байсар авылы урта мәктәбен тәмамлаган. Хезмәт юлын Казанда 4нче төзелеш-монтажлау идарәсе (СМУ) эшчесе буларак башлап җибәргән.
1967 елда Казан дәүләт химия-технология институтының (2011 елдан милли тикшеренү технология университеты) суыткыч һәм компрессор машиналары һәм җайланмалары факультетын тәмамлаган. Әлеге югары уку йорты юлламасы белән Чиләбе өлкәсе Йөрүзән шәһәре механика заводына килеп, 12 ел инженер-технолог, өлкән инженер-технолог, өлкән технолог урынбасары, өлкән технолог, баш инженер урынбасары вазыйфаларын башкарган.
1979 елда Горький исемендәге заводка («Серго исемендәге завод» җитештерү берләшмәсе»нә) башлык урынбасары итеп күчерелгән һәм 43 еллык хезмәт стажының 28 елын әлеге заводка багышлаган. Биредә эшли башлаган беренче көннәреннән үк көнкүреш суыткычларына игътибар биргән. Аның турыдан-туры катнашы белән «Юрюзань» (1968 елның 12 августында 500 меңенче суыткыч чыгарылган), «Свияга», «Мир», «Позис» суыткычларының модельләре эшләнгән һәм үзләштерелгән. Әлеге заводның баш инженер урынбасары, соңрак баш инженеры ― генераль директорның беренче урынбасары булып эшләү чорында суыткыч техниканың башка төрле яңа модельләрен, термоэлектрик суыткыч приборларны камилләштерү өлкәсенә зур өлеш керткән. Үзе уйлап тапкан 7 рационализаторлык тәкъдиме авторы. 1998 елда ― Каһирәдә (Мисыр), 2000 елда Женевада (Швейцария) үз белгечлеге буенча үткәрелгән киңәшмәләрдә Россия делегациясе вәкиле буларак катнашкан. 2001 елның гыйнварыннан пенсиягә киткәнче Серго исемендәге заводның хезмәтне саклау бүлеге башлыгы булып эшләгән.
Фәнни-педагогик эшкә күп вакытын биргән. Яшел Үзән механика көллиятендә суыткычлар эшчәнлеге буенча диплом язучы студентлар аның җитәкчелегендә шөгыльләнгән. Әлеге көллияттә «Компрессор һәм суыткыч машиналарны, җайланмаларны монтажлау, файдалануга бирү һәм ремонтлау» белгечлеге буенча дәүләт имтихан комиссиясе рәисе булып торган.
Санкт-Петербург түбән температуралы һәм азык-төлек технологияләре дәүләт университеты базасында 1995 елда теркәлгән Халыкара салкын академиясе (МАХ) академигы.

# Макфи Бәдретдинов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Татарстан Республикасының атказанган машина төзүчесе
# Шудомарино

Шудомарино (чирм. Шӱдымармй, рус. Шудомарино) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Шудомарино
## Сәгать поясы

Шудомарино Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Шудомарино
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (83,8%), кыргызлар (16,2%).
# Лордоза

Лордоза — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Визеу муниципалитетына карый.

# Лордоза
## Географиясе

Мәйданы — 23,26 км².
# Эт

Эт (лат. Canis lupus familiaris) — йорт хайваннарының иң беренчесе. Карл Линней 1758 елда этләрне аерым биологик төр (лат. Canis familiaris) итеп тасвирлый. 1993 елдан этләрне бүреләрнең (лат. Canis lupus) аерым астөре итеп таныйлар.
Эт — кешенең дусты (татар халык мәкале).

# Эт
## Сыйфатлама

Кеше аны бик борынгы заманнарда, моннан 15 мең еллар элек кулга ияләштергән. Кулга ияләштерелгән эт кешегә ау вакытында ярдәм иткән, аның торагын саклаган.
Хәзерге вакытта да этләр кешеләрнең иң якын дуслары һәм ярдәмчеләре булып калалар. Алар җинаятьчеләрне, чик бозучыларны табарга ярдәм итәләр, йортны саклыйлар. Галимнәр хайваннар организмын өйрәнү өчен тикшеренүләрне этләрдә үткәрәләр. Фәнни максатларда этләрне хәтта космоска җибәрәләр.

# Эт
## Этләр карау

Этләрнең йонын тарарга, тору урыннарын чиста тотарга кирәк. Эткә һич тә кычкырырга, аны орышырга, кыйнарга ярамый.
Каршыгызга таныш булмаган эт килеп чыкса, аннан йөгереп качмагыз. Адымнарыгызны акрынайтыгыз һәм тынычланыгыз. Тик торган кешегә гадәттә эт тими. Әгәр эт тешләсә, яраны врачка күрсәтегез, мөмкинлек булса, тешләгән этне ветеринарга күрсәтергә кирәк. Кешегә һөҗүм иткән эттә бик куркынычлы котыру авыруы булуы ихтималы зур.
Этләрнең йоннары бик җылы, ләкин алар тирләмиләр, чөнки аларның тир бизләре юк. Шуңа күрә алар, эсселәнгәндә суыну өчен, авызларын зур ачып, телләрен чыгаралар. Этләрне өйрәнә торган белгечләне кинологлар диләр.

# Эт
## Эт токымнары

Дөньяда этләрнең 400 ләп токымы бар. Аларның барысын өч төркемгә бүләргә мөмкин: ау этләре, хезмәтчән этләр һәм декоратив этләр.
Ау этләре тиз чабулары һәм чыдамлылыклары белән аерылып торалар. Алар бик яхшы ишетә һәм ис сизә. Бу төркемгә бурзайлар, лайка, сеттер, такса, гончая һәм башка токымлы этләр керә. Юлсыз җирдә адашып, бәлагә юлыккан кешеләрне, тауларда кар ишелеп, кар астында калганнарны табарга һәм коткарырга булышучы этләр дә бар. Сенбернар токымлы бу этләр XVII гасырда Швейцариядә чыгарылган. Көтү көтәргә булышучы этләр овчарка токымыннан. Алар элекке заманнарда ук тау болынлыкларында сарык көтүләрен саклаган. Ә XVIII гасырда Шотландиядә чыгарылган көтүче этне колли дип атыйлар. Җигем этләре дә бар, беренче эзләрдән әле 7-8 мең ел элек үк сизелә, токымлы: Хаскалар, маламут, самоед.
Сукыр кешеләрне юлдан йөртүче этләр бар. Болар колли, лабрадор кебек этләр. Алар бик кыю, ләкин тыныч холыклы. Сукыр кешене йөртә башлаганчы, билгеле инде, этне сукыр хуҗасына ияләндерергә һәм өйрәтергә кирәк.
Кешеләр декоратив этләрнең дә 50 дән артык токымын чыгарганнар. Аларга төрле терьерлар, болонка, пудель һәм башка күп кенә токым этләр керә. Декоратив этләрне шәһәр фатирларында да тотарга мөмкин. Өйдә эт тоту бик зур түземлелек һәм хезмәт сорый. Эткә бирелә торган ризык салкын да, кайнар да түгел, җылы булырга тиеш. Азыкның өчтән икесе иттән тора, калганы-үсемлек продуктлары. Этләр дөге, тары, солы, манный боткаларын да яратып ашый. Күбесе яшелчә һәм җиләк-җимеш тә ярата.
Эт паспорты
Шетелге шығу үшін сізге №1 нысандағы ветеринариялық анықтама беріледі, оны әуежайда кедендік бақылауда 5а нысанды ветеринариялық анықтамаға ауыстырасыз.
# Ле-Лошёр

Ле-Лошёр (фр. Le Locheur) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Лгота (Мерклин)

Лгота (чех. Lhota) — Чехиянең Пльзень крае Мерклин (Плзень-йиг) районында урнашкан авыл.

# Лгота (Мерклин)
## Географиясе

Мәйданы — 0,636 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота (Мерклин)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота (Мерклин)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота (Мерклин)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 154 |
| 1880 | 134 |
| 1890 | 179 |
| 1900 | 144 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 162 |
| 1921 | 170 |
| 1930 | 190 |
| 1950 | 100 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 96 |
| 1970 | 62 |
| 1980 | 61 |
| 1991 | 22 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 14 |
| 2011 | 31 |
| 2021 | 32 |
# Оманда Һинд дине

Һинд дине Оманда азчылык дине булып тора һәм халкының 5,5%-ы тарафыннан практикалана. Оман Якын Көнчыгышта асаба Һинду азчылыгы белән бердәнбер ил булып тора. Оманда Һинд дине тарафдарларының вәкиле булып Һинду Маһаҗан Мандир оешмасы тора.

# Оманда Һинд дине
## Тарихы

Һинд дине Оманга беренче мәртәбә 1507 елда Һиндстанның Кутч төбәгеннән Кучи телендә сөйләшүче Һинд дине тарафдарлары килгәч кергән булган. 19-ынчы гасыр башында Оманда кимендә 4000 Һинд дине тарафдары булган. Шуннан соң Һинд дине тарафдарлары саны 300-гә кадәр кимегән. Оманның бәйсезлеге вакытында Оманда бары тик берничә унике Һинду калган. Һиндулар яшәгән тарихи әл-Вәлҗәт һәм әл-Баньян Һинду Фатирларында Һиндулар бүтән яшәмәгән.

# Оманда Һинд дине
## Демография

Оман Якын Көнчыгышта асаба Һинду халкы белән бердәнбер ил. Оманда Оман гражданлыгы белән кимендә 1000 Һиндле (күбесенчә Һинд дине тарафдары) бар. Үзәк Шымчылык Агентлыгы буенча 259780 Һинд дине тарафдары халыкның 5,5%-ын тәшкил иткәннәр, күбесенчә иммигрантлар.

# Оманда Һинд дине
## Мандирлар

Оманда ике рәсми танылган Һинд дине мандиры бар.
* Оманда Маскатта Шива мандиры Якын Көнчыгыш төбәгендә иң борынгы Һинд дине мандирларның берсе.
* Маскатта Кришна Мандир.

# Оманда Һинд дине
## Оманда танылган Һинд дине тарафдарлары

* Канакси Химҗи - дөньяда бердәнбер Һинду шәехе
* Сураҗ Кумар, крикет уйнаучысы
# Ванюшкасы

Ванюшкасы (чуаш. Ванюшкасси, рус. Ванюшкасы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Ванюшкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ванюшкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 70 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Орешкино

Орешкино (чирм. Пӱкшерме, рус. Орешкино) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Орешкино
## Сәгать поясы

Орешкино Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Орешкино
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (93,3%), руслар (6,7%).
# Яңа Шимкусы

Яңа Шимкусы (чуаш. Курнавăш, рус. Новые Шимкусы ) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.

# Яңа Шимкусы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 690 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,33%).
# Көнбатыш башкорт диалекты

Көнбатыш башкорт диалекты — башкорт теленең ике диалектына кайбер тикшерүчеләр куша торган өченче диалект. Татарлар белән башкортлар бергәләп яшәгән төбәкләрдә татар һәм башкорт телләренең тәэсир итешүе нәтиҗәсендә барлыкка килгән дип санала.

# Көнбатыш башкорт диалекты
## Таралышы

Көнбатыш башкорт диалекты Башкортстанда, Татарстанда, Пермь краенда таралган дип саналса да, ләкин рәсми сан алу мәгълүматлары андый таралышны расламый. Татарстанда башкортлар тупланып яшәгән торак урыннары юк. Башкортстан, Пермь краенда торучы башкортлар туган телләре итеп татар телен күрсәтәләр. Бәян ителгән җирлектә татар теленең минзәлә, бөре, пермь, байкыбаш, стәрлетамак һ.б. сөйләшләр таралган. Аларның барысында да башкорт теленә генә хас, татар теленә хас түгел сөйләм үзенчәлекләре юк.
1955 елда Т. Г. Баишевның «Әдәби телгә карата аларның мөнәсәбәтендә башкорт диалектлары» (1955) монографиясендә әдәби телнең һәм диалектларның телнең лексик, фонетик һәм морфологик дәрәҗәләрендәге үзара бәйләнеше мәсьәләләре карала; тел билгеләре комплексын исәпкә алып, ул 3 диалектны аерып чыгара, ул анда көнбатыш диалектны өсти.
Совет лингвисты-тюркологы һәм башкорт тел белеменә нигез салучы Җ.Г.Киекбаев Т. Г. Баишевның төньяк-көнбатыш башкорт теленең башкорт теле диалект системасына кертүенә принципиаль каршы була. Төп аргумент итеп ул төньяк-көнбатыш башкортларының татар телен туган тел дип тану фактын саный, татар теле монда мәктәп белем бирүендә рәсми тел булып тора, шулай ук җирле татар һәм башкорт халкының мәдәни-массакүләм, административ-хуҗалык эшчәнлегендә кулланыла дип яза.
Совет тел белгечләре Нәгыйм Ишбулатов һәм Талмас Гарипов төньяк-көнбатыш сөйләшендә башкорт теленең үзенчәлекле билгеләре булмавын күрсәтәләр һәм аларны татар теленең урта диалектына кертәләр.
Көнбатыш һәм көньяк-көнбатыш Башкортстан сөйләмнәрен өйрәнгән татар галиме Әнвәр Әфләтунов бу территориядә типтәрләр, татарлар, башкортлар, яңа башкортларның сөйләмнәре бер-берсеннән аерылып тормый, татар әдәби теленә якын дип күрсәтә.
# Шептыцкый

Шептыцкый (укр. Шептицький, пол. Krystynopol) — Украинаның Львов өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 60799 кеше (2024).

# Шептыцкый
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Шептыцкый Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.

# Шептыцкый
## Тарих

Шәһәр 1692 елда поляк магнаты Феликс-Казимир Потоцки тарфыннан нигезләнгән. Аның оныгы Франц-Салезий сарай төзегән һәм кәшишханәсенә нигез салган. Беренче Польшане бүлү нәтиҗәсендә шәһәр Австрия империясенә күчкән. Беренче бөтендөнья сугышыннан соң яңа булдырылган Польша составында. 1951 елда ССРБ һәм Польша арасында төзелгән территория белән алмашу турында килешү буенча Кристинополь ССРБ составына күчкән, шәһәрнең халкы исә Польшагә депортацияләнгән.

# Шептыцкый
## Халык

Туган тел буенча состав, 2001: украин теле — 93,3%, рус теле — 6,3%.
# Масиейра (Сернанселье)

Масиейра — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Сернансельи муниципалитетына карый.

# Масиейра (Сернанселье)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Иске Село (Мари Ил)

Иске Село (чирм. Рушсола, рус. Старое Село) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан авыл.

# Иске Село (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Иске Село (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Иске Село (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
# Аксар (Мария Посады районы)

Аксар (чуаш. Аксарин, рус. Аксарино) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Аксар (Мария Посады районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Аксар (Мария Посады районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 577 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%), руслар (1%) алып тора.
# Лахонь

Лахонь — Польшаның Мазовия воеводалыгы Винница гминасында урнашкан авыл.

# Лахонь
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ле Кампаньоле (Ровиго)

Ле Кампаньоле — Италиянең Венеция төбәге Канда өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Кампаньоле (Ровиго)
## Географиясе

Ле Кампаньоле Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Кампаньоле (Ровиго)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Оливейра-ду-Конде

Оливейра-ду-Конде — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Каррегал-ду-Сал муниципалитетына карый.

# Оливейра-ду-Конде
## Географиясе

Мәйданы — 35,24 км².