# Самар губернасы

Самар губернасы (рус. Самарская губернiя, Самарская губерния, эрзәчә Самара губерня) — Россия империясе һәм РСФСР составында административ-территориаль берәмлек.

# Самар губернасы
## География
### Чиктәшлек

| Як | Губерна яки өлкә |
| Төньяк-көнбатыш | Казан губернасы |
| Төньяк-көнчыгыш | Уфа губернасы |
| Көнчыгыш | Ырынбур губернасы |
| Көньяк-көнчыгыш | Җаек өлкәсе |
| Көньяк | Әстерхан губернасы |
| Көньяк-көнбатыш | Сарытау губернасы |
| Көнбатыш | Сембер губернасы |

# Самар губернасы
## Тарих

Самар губернасы 1851 елның 1 гыйвраында барлыкка килә. Губерна составына Ырынбур губернасының 3 өязе, Сембер губернасының 2 өязе һәм Сарытау губернасының 2 өязе кертелгәннәр.
1918 елда Новоузенск һәм Николаевск өязеләрнең өлешләре Идел буе алманнарның автономияле өлкәсенә кертелгәннәр. 1919 елда Новоузенск өязенең калган өлешләре Сарытау губернасына кертелгәннәр.
1920 елда Бөгелмә өязе Татарстан АССР составына кертелгән.
1928 елның 14 маенда, БҮБК карары нигезендә, Самар губернасы юкка чыгарыла, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

# Самар губернасы
## Административ бүленеш

1851—1918 елларда 7 өязгә бүленгән:
| № | Өяз | Өяз шәһәре | Мәйдан, чакрым² | Халык саны (1897), кеше |
| 1 | Бөгелмә өязе | Бөгелмә (7 581 кеше) | 10 803,1 | 299 884 |
| 2 | Богыруслан өязе | Богыруслан (12 109 кеше) | 17 068,7 | 405 994 |
| 3 | Бозаулык өязе | Бозаулык (14 362 кеше) | 22 427,0 | 492 952 |
| 4 | Николаевск өязе | Николаевск (12 504 кеше) | 28 196,9 | 494 736 |
| 5 | Яңа Үзи өязе | Яңа Үзи (13 261 кеше) | 34 585,9 | 417 376 |
| 6 | Самар өязе | Самар (89 999 кеше) | 13 155,4 | 357 018 |
| 7 | Ставрополь өязе | Ставрополь (5 969 кеше) | 10 476,5 | 283 376 |
1918 елда Николаевск өязе исемен Пугачёв өязенә алыштыра.
1919 елда, Ставрополь өязнең өлешеннән Мелекесс өязе барлыкка килә (өязнең үзәге — Мелекесс (хәзер — Димитровград) шәһәре).
1920 елда, Пугачёв өязе кечерәю нәтиҗәсендә, Балакау өязе (өяз үзәге — Балакау шәһәре) барлыкка килә.
1924 елда Ставрополь өязе юкка чыгарыла, ә аның территориясе күрше өязләре арасында бүленгән; шул ук елда Балакау өязе юкка чыгарыла, аның волостьлары Пугачёв өязенә тапшырылалар.

# Самар губернасы
## Халык

Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәп буенча):
| Тел | Кешеләр саны | % |
| рус | 1 775 839 | 64,54 |
| мордва | 238 598 | 8,67 |
| алман | 224 336 | 8,15 |
| татар | 165 191 | 6,00 |
| украин | 119 301 | 4,34 |
| чуаш | 91 839 | 3,34 |
| башкорт | 57 242 | 2,08 |
| типтәр | 47 684 | 1,73 |
| казакъ | 7 843 | 0,29 |
| мишәр | 6 580 | 0,24 |
| төркмән | 3 539 | 0,13 |
| төрек | 2 906 | 0,11 |
| удмурт | 2 118 | 0,08 |
| эстон | 2 029 | 0,07 |
| поляк | 1 940 | 0,07 |
| яһуд | 1 669 | 0,06 |
| чегән | 802 | 0,03 |
| литва | 650 | 0,02 |
| белорус | 418 | 0,02 |
| литва | 183 | 0,01 |
| башка телләр | 629 | 0,02 |
| Өяз | рус | мордва | алман | татар | украин | чуаш | башкорт | мишәр һәм типтәр | казакъ |
| Бөгелмә | 31,7 % | 12,5 % | … | 20,8 % | … | 8,5 % | 9,9 % | 15,0 % | … |
| Богыруслан | 57,8 % | 19,8 % | … | 7,1 % | 2,6 % | 8,6 % | 2,3 % | 1,0 % | … |
| Бозаулык | 83,1 % | 7,4 % | … | 2,1 % | 1,9 % | 2,5 % | 2,0 % | … | … |
| Николаевск | 76,7 % | 4,3 % | 12,6 % | … | 3,8 % | … | 1,5 % | … | … |
| Новоузенск | 39,9 % | … | 36,8 % | 1,9 % | 17,0 % | … | … | 1,2 % | 1,6 % |
| Самар | 83,2 % | 5,6 % | 1,5 % | 3,9 % | 2,4 % | 2,2 % | … | … | … |
| Ставрополь | 68,4 % | 13,9 % | … | 13,5 % | … | 3,9 % | … | … | … |
| Дин | Кешеләр саны | % |
| Православие диндәгеләр | 2 127 726 | 77,33 |
| Мөселманнар | 288 655 | 10,49 |
| Лютераннар | 156 112 | 5,67 |
| Башка диннәр | 178 843 | 6,50 |

# Самар губернасы
## Губернаторлар

| Исем | |
| Степан Волховский | 20.12.1850—06.05.1853 |
| Константин Грот | 12.05.1853—01.01.1861 |
| Адам Арцимович | 01.01.1861—17.04.1862 |
| Николай Замятнин | 11.05.1862—11.09.1863 |
| Николай Мансуров | 26.09.1863—30.08.1865 |
| Борис Обухов | 30.08.1865—20.01.1867 |
| Григорий Аксаков | 20.01.1867—08.12.1872 |
| Фёдор Климович | 15.12.1872—16.12.1874 |
| Пётр Бильбасов | 19.06.1875—12.10.1878 |
| Александр Свербеев | 23.10.1878—18.12.1891 |
| Александр Брянчанинов | 19.12.1891—23.12.1904 |
| Иван Хроновский | 17.08.1904-25.08.1904 |
| Дмитрий Засядко | 23.12.1904—11.12.1905 |
| Николай Родионов | 1905—1906 |
| Иван Блок | 03.02.1906—21.07.1906 |
| Владимир Якунин | 12.08.1906—23.08.1910 |
| Николай Протасов | 23.08.1910—02.06.1915 |
| Сергей Евреинов | 16.08.1915—11.11.1915 |
| Андрей Станкевич | 13.11.1915—13.09.1916 |
| Лев Голицын | 21.09.1916—04.03.1917 |