yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ли-Вайнинг (Калифорния)

Ли-Вайнинг — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Ли-Вайнинг (Калифорния)
## Географиясе

Ли-Вайнинг халык санын алу урыны мәйданы — 13,520559 км². Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 6781 Фут биеклектә урнашкан.
# Кадвелл (Джорджия)

Кадвелл — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Кадвелл (Джорджия)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Кадвелл (Джорджия)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 3,329795 км², 3,329794 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 120 метр биеклектә урнашкан.
# Струговая

Струговая — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Нократ елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.

# Струговая
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300212111100029782
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102978
* Бассейн коды — 10.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Меру (Караш-Северин)

Меру — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. Зевой (коммуна) коммунасына карый.

# Меру (Караш-Северин)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# HD19910

HD19910 — Кит йолдызлыгында урнашкан A0mA7-F0 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,34 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Маладнева

Маладнева (белар. Маладнева) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Пухавицкий районында урнашкан авыл.

# Маладнева
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Мурзинка

Мурзинка (рус. Мурзинка) — Свердловск өлкәсенең Новоуральск шәһәр округы составына керүче авыл.

# Мурзинка
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Мурзинка
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%), украиннар (5%).
# Ате (Кот-д’Ор)

Ате (фр. Athée) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Осон кантонына карый.

# Ате (Кот-д’Ор)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9.43 км².
# Хальмер-Яха (Седэ-Яха кушылдыгы)

Хальмер-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Седэ-Яха елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.

# Хальмер-Яха (Седэ-Яха кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300060763
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306076
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Деллвуд (Адамс округы, Висконсин)

Деллвуд — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Деллвуд (Адамс округы, Висконсин)
## Географиясе

Деллвуд халык санын алу урыны мәйданы — 13,840229 км², 13,890932 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 912 Фут биеклектә урнашкан.
# Лозы (Ушацкий районы)

Лозы (белар. Лозы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.

# Лозы (Ушацкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Марина ди Андора (Савона)

Марина ди Андора — Италиянең Лигурия төбәге Андора өязендә урнашкан торак пункт.

# Марина ди Андора (Савона)
## Географиясе

Марина ди Андора Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Марина ди Андора (Савона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ишәй (Сембер өлкәсе)

һәм
Ишәй (рус. Ишеевка) — Сембер өлкәсендә урнашкан шәһәр тибындагы бистә, Сембер районының административ үзәге.
Халык саны — 10 452 кеше.

# Ишәй (Сембер өлкәсе)
## География

Ишәй Зөя елгасында, Сембердән 7 километр төньяктарак урнаша.

# Ишәй (Сембер өлкәсе)
## Тарих

Беренче тапкыр Ишәй XVII гасырның башында телгә алына.
1648 елда, Сембер-Карсун засека сызыгы төзелү аркасында, Ишәйдә атлы казаклар отряды (50 кеше) урнаштырыла.
XIX гасырның уртасында авылда сукно фабрикасы нигезләнә.
1910 елда Ишәйдә 2 меңнән артык кеше яшәгән.
1945 елда Ишәй эшчеләр посёлогы статусын ала; 1977 елдан — Сембер районының административ үзәге.

# Ишәй (Сембер өлкәсе)
## Халык

| 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 | 2010 |
| 5 722 | 6 062 | 7 113 | 9 289 | 10 032 | 10 452 |
Милли состав (2002): руслар — 68,4%, татарлар — 22,1%, чуашлар — 6,4%, мордва — 1,4%.

# Ишәй (Сембер өлкәсе)
## Транспорт

Ишәйгә Сембердән машрут таксилары баралар.
# Kümertaw aviatsion citeşterü predpriätiese

Kümertaw aviatsion citeşterü predpriätiese (баш. Күмертау авиация етештереү предприятиеһы) - Räsäy aviatsion eşxänäse, Başqortstan Respublikasınıñ Kümertaw şähärendä urnaşqan. "Ka-226", "Ka-27", "Ka-31" boralaqların çığara. "Räsäy boralaqları" xoldingına kerä.

# Kümertaw aviatsion citeşterü predpriätiese
## Tarix

* 1962 yıl tözätü-mexanika zavodı bazasında aviatsion zavodı nigezlänä. 1968 yılda başlanğıç "Ka-26" boralaqların çığara. 1972 yılda predpriätie yaña isem ala, ul — Kümertaw boralaq zavodı dip atala başlıy; 1977 yıldan Kümertaw aviatsion citeşterü berläşmäse sostavında baş predpriätie.
* 1973-1989 pilotsız oçu apparatları küpläp citeşterü.
* 1974-1978 M-17 "Geofizika" oçqıçı citeşterü.
* 1974-1980 Tu-154 oçqıçı öçen qanatınıñ beröleşen çığara.
* 1982-1985 "Buran" MTQ tözü programmasında qatnaşa.
* 1992 — Berläşmä "Kümertaw aviatsion citeşterü berläşmäse" itep üzgärtep qorıla.
* 1994 — Zavodta İl-112 oçqıçı citeşterü planlaştırıla, ämmä ul ütälmi.
* 2006 — Zavodta 1286 mln sumlıq produktsiä eşlänä.
* 2008 — Milek forması FDUP bulğan "QumAPP" "açıq aktsionerlar cämğiäte"nä üzgärtelä. 2301 mln danä äyber eşlänä.
# Көлпә

Көлпә (tat. lat. Kölpä(үле сылтама), قولپا Кулпа, үл. 1360) - Алтын Урда ханы (1359-1360). Чыгышы билгесез, ялган исем белән йөрүче хаким. Алтын Урданың бөек чуалышы чорында хан.

# Көлпә
## Тарих

1359 елда Көлпә түнтәрелешне оештырган, түнтәрелеш нәтиҗәсендә Бәрдибәк һәм аның яклысы Туглы-бай үтерелгәннәр. Бәрдибәк үлгәннән соң Бату хан токымы тәмамлана һәм Алтын Урда көчле-кодрәтле дәүләт булудан туктый.
Көлпә үзе турында - Җанибәк улы, Бәрдибәк энесе дип әйткән. Көлпә Бәрдибәкнең тугры яклыларын үтергәннән соң, башкаларына каршы сугыша башлаган.
Көлпәнең дошманнарының берсе - Бәрдибәк кызына өйләнгән төмән Мамай булган. Мамай Иделнең уң ягында хакимиятне алган.
Чуалыш дәверендә абруйлы үзәк хакимият булмаган. Кайбер әмирләр Ак Урда хакимен Чымтай ны Алтын Урда тәхетенә чакырганнар. Чымтай Сарайга үз бертуганын Урда-Шәихне җибәргән, ләкин ул юлда үтерелгән булган.
1359 елның ахырында Хызр үзене Гөлистан хакиме итеп игълан иткән.
1360 елда Көлпә тәхеттән Нәүрүзбәк тарафыннан бәреп төшерелгән һәм уллары белән үтерелгән.
Тәхеткә башка ялган исем белән йөрүче хаким Нәүрүзбәк утырган.
# Исергәп

Исергәп — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.
Халык саны — 947 кеше (2008 елда). Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423941.

# Исергәп
## Тарих

XVIII гасырда нигез салына. Өченче җанисәп (1761-1764) материалларында искә алына, 1762 елда авылда 20 ир-ат ясаклы татар яшәве күрсәтелә. Дүртенче җанисәп (1781-1782) мәгълүматларына караганда, бу вакытта Адмиралтействога беркетелгән йомышлы татарлар арасында Исергәп авылыннан 2 кеше (ир-ат) була. Шушы ук җанисәп документларында авылда яшәүче 17 ир-ат ясаклы татар исәпкә алына. Старшина Аитмәмбәт Ишмәтов командасына караган авыллар арасында 2 типтәр һәм ялгызак (бобыль) ир-аты белән Исергәп авылы күрсәтелә. XVIII-XIХ гасырларда халкы асабалар (вотчинник), типтәрләр һәм дәүләт крестьяннары катлауларына (сословиеләренә) керә. 1889 елгы мәгълүматларга караганда, Исергәптә мәчет, мәктәп, 4 су тегермәне эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 3351 дисәтинә тәшкил итә. 1920 елга кадәр Самара губернасының Бөгелмә өязе Баулы волостенда. 1920 елдан ТАССРның Бөгелмә кантонында. 1930 елның 10 августыннан - Баулы, 1963 елның 1 февраленнән - Бөгелмә, 1965 елның 12 гыйнварыннан Баулы районында.

# Исергәп
## Танылган кешеләр

* Вахит Юныс
* Миргазиян Юныс (1927-2014), күренекле татар язучысы, публицист, сынчы, диңгезче. Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе, Рафаил Төхфәтуллин премиясе (1997) иясе.
* Даимә Шакирҗанова (1923-1990), БЛКЯБ Татарстан өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1953-1956), ТАССР Министрлар шурасы рәисе урынбасары (1956-1964).
* Наил Шәрифуллин (1957), язучы, публицист, журналист.

# Исергәп
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Исергәп
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11 °C | -5.8 °C | 4.6 °C | 13.8 °C | 19.1 °C | 20.9 °C | 18.3 °C | 12.5 °C | 4.5 °C | -4.8 °C | -10.4 °C | 4.2 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
# Хәмит Сәмихов

Хәмит Исмәгыйль улы Сәмихов — татар язучысы, журналист.
Ул 1927 елда татар гаиләсендә туа. 1944 елдан Бөек Ватан сугышында катнаша. Сугыштан соң алты ел Порт-Артурда хезмәт итә. Аннары «Хезмәт даны» газетасында бүлек мөдире булып эшли. Уфа каласында «Кызыл таң» газетасында эшли. Күп кенә очеркларны яза. 1987 елда пенсиягә чыга.
Хәмит Сәмихов 10 китап авторы, журналист буларак күп мәкалә бастырган.
# Чирмешән

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* Чирмешән — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы авыл.
* Чирмешән — Татарстан Республикасы ның Апас районындагы авыл.
* Чирмешән — Татарстан Республикасы ның Апас районындагы агучы елга.
* Чирмешән — Россия территориясеннән агучы елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага.
* Чирмешән — Россия территориясеннән агучы елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага.
* Чирмешән (Берёзовая) — Россия территориясеннән агучы елга.
* Чирмешән — Россия территориясеннән агучы елга. Алтай биләмәләрендә ага.
* Чирмешән — Россия территориясеннән агучы елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага.
# 1605 ел

2 меңьеллык :
XV гасыр — XVI гасыр — XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр :
Хронологик таблица :
1605 ел башка тәкъвимнәрдә :
| Милади тәкъвим | 1605 MDCV |
| Юлиан тәкъвим | 1604—1605 (11 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7113—7114 (11 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2357—2358 (1 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме | 5365—5366 ה'שס"ה — ה'שס"ו |
| Һиҗри тәкъвим | 1013—1014 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4097—4098 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1054 ԹՎ ՌԾԴ |
| Кытай тәкъвиме | 4301—4302 甲辰 — 乙巳 яшел аждаһа — яшел елан |
| Хәбәш тәкъвим | 1597 — 1598 |
| Борынгы һинд тәкъвиме | |
| - Викрам-самват | 1661—1662 |
| - Шака самват | 1527—1528 |
| Шәмси тәкъвим | 983—984 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2148 |
1605 (бер мең алты йөз бишенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 1605 елы, II меңьеллыкның 605 елы, XVII гасырның 5 елы, XVII гасырның 1 унъеллыгының 5 елы, 1600 елларның 6 елы. 1605 елдан бирле 419 ел үтте.

# 1605 ел
## Вакыйгалар

* 5 ноябрь — Гай Фокс төне: Англиядә түнтәрелеш омтылышы.

# 1605 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1605 елда туганнар

# 1605 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1605 елда вафатлар
* 13 апрель — Борис Годунов, Россия патшасы.
# Орхангази

Орхангази (төр. Orhangazi) — Төркия Җөмһүриятенең Бурса иленә караган бер шәһәре.
# Венеция-де-Сус

Венеция-де-Сус — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. Переу (коммуна) коммунасына карый.

# Венеция-де-Сус
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Большевик (Киров өлкәсе)

Большевик (рус. Большевик) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.

# Большевик (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Большевик (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Большевик (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Большевик (Киров өлкәсе)
## Тарих

1978 елда нигезләнгән.

# Большевик (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%), чирмешләр (2%), татарлар (1%).
# Өренкөй (Шаркикараагач)

Өренкөй (төр. Örenköy) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Ыспарта иле Шаркикараагач илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Таллымәрҗән

Таллымәрҗән (үзб. Talimarjon, Талимаржон) — Үзбәкстанның Кашкадәрья өлкәсендә урнашкан шәһәр.

# Таллымәрҗән
## Тарих

Шәһәр статусын 1975 елдан башлап йөртә.
# Береговое (Костанай өлкәсе)

Береговое (каз. Береговое) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Береговое (Костанай өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Русень (Пояна-Теюлуй, Нямц)

Русень — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. Пояна-Теюлуй (коммуна) коммунасына карый.

# Русень (Пояна-Теюлуй, Нямц)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 527 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Савиньяк-де-л'Иль

Савиньяк-де-л'Иль (фр. Savignac-de-l'Isle) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Вудворд (Оклахома)

Вудворд — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.

# Вудворд (Оклахома)
## Тарихы

Вудворд шәһәре елда нигезләнгән.

# Вудворд (Оклахома)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 34,178048 км², 34,134754 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 582 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Зәки Әхмәтшин (1905)

Зәки Әхмәтшин (Зәки Әхмәдиш(а) улы Әхмәтшин, 13 октябрь 1905(1905-10-13), Зөбәер, Пучы вулысы, Минзәлә өязе, Уфа губернасы, Россия империясе — 1975 елдан иртә түгел, ) — комсомол эшлеклесе, укытучы, БЛКЯБнең Актаныш вулыс (1926), Минзәлә кантун (1929-1930), Татарстан өлкә (1930-1933) комитетларының 1 нче сәркәтибе. 1938 елда инкыйлабка каршы эшчәнлектә гаепләнеп кулга алына, 1940 елда акланып иреккә чыгарыла. 1946-1952 елларда Казан байтарчылык һәм Казан инженер-төзелеш институтларында марксизм-ленинизм кафедраларында өлкән укытучы, 1952-1974 елларда КХТИдә: өлкән укытучы, тарих кафедрасы доценты. 1975-? елларда Казан авыл хуҗалыгы институтында фәлсәфә кафедрасы доценты.
# CHP2

CHP2 (ингл. Calcineurin like EF-hand protein 2) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Чишмеле

Чишмеле — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. Смирдан (коммуна, Галац) коммунасына карый.

# Чишмеле
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 87 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Белведере (Ферара)

Белведере — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Йоланда-ди-Савоя өязендә урнашкан торак пункт.

# Белведере (Ферара)
## Географиясе

Белведере Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Белведере (Ферара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Балҗыдамы (Баназ)

Балҗыдамы (төр. Balcıdamı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Баназ илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Душап

Душап (фр. Douchapt) — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
# Неси

Неси (фр. Nécy) — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
# (12126) 1999 RM11

(12126) 1999 RM11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12126) 1999 RM11
## Тарихы

1999 елның 7 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RM11» саналган.
# HSFX4

HSFX4 (ингл. Heat shock transcription factor family, X-linked member 4) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD39220

HD39220 — Жираф йолдызлыгында урнашкан A0IV спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 5,2 ± 0,009 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Тутай мәчете

Тутай мәчете - Татарстанның Апас районы Тутай авылында урнашкан мәчет.

# Тутай мәчете
## Тарихы

Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылып гасыр азагында яңадан торгызыла.
# Менделеевская (метро станциясе)

«Менделеевская» метро станциясе (рус. станция метро «Менделеевская») — Мәскәү метрополитенының Серпухов-Тимирязев сызыгының метро станциясе.
Архитекторалар - Н. А. Алёшина.
Станция 1988 елның 31 декабрь көнендә ачыла.
Мәскәү шәһәренең Тверской районнарында урнашкан.
# Rayt bertuğannar

| Orville Wright | Wilbur Wright |
Wright'lar (tatar äyteleşe Rayt), amerikan uylap tabuçılar häm aviakonstruktorlar Wilbur (1867-1912) häm Orville (1871-1948) (äytelä WİL-bö, O-vil rayt) aviatsiä taríxına Wright bertuğannar (inglizçä Wright brothers) isemendä qalğannar. Dönyada berençe hawadan awırraq oçqıçnı qorılğan häm anıñ bortında oçağan keşelär bulalar.
Üz-üzene yaratıp, härwaqıt bergäläp eşlilär. Balaçaqta inde oçırğıçlar yaratuçı klubına kerälär. Ozaqlamıy Wright'lar oçırğıçları iñ yaxşı bulıp kilälär. Üzeneñ oçqıçların alar xätta başqa malaylarğa sata bağşlıylar. Bu waqıtlardan alar oçular belän qızıqsınalar. Ä annan soñ yäş eşmäkärlär uylap tabuçılar bulıp kilälär. 13-yäşle Orville típograf stanogın yasap taşlıy, ä 17-yäşle Wilbur anı kamilläşterä. 1892. Ayırılmas bertuğannar típografiä xucaları, ä soñraq velosipäd ostaxanäse xucaları bulalar. Berwaqıt alar Alman uylap tabuçı, planerlar tözüçe Otto Lilienthal üleme turında işetälär. İskitkeç, läkin bu häläkät Wright'larnı oçulardan ayırıla almıy. Üz planerlarda täcribälär ütkärep alar qurqınıç astında quyalar. Wright'lar vertikal plankadan toruçı qoyrıq belän horizontal yörtüne uylap tabalar. Annan soñ etärgeç ezläwenä küp köç quyalar. Küp köçe vintkä dä quyalar: vint teoriäse Jukovski tarafınnan distä yıldan soñ eşkärtelä.
1903. yılnıñ 17 dekäberendä Wright'larnıñ "Wrightflyer" aeroplanı hawağa berençe tapqır kütärelä. Bu oçu 59 sekund däwam itä. Berençe oçuçılar şatlığın da, konkurentlar belän däğwalarnı da kiçerep, alar üz oçuçı maşina keşelekkä iñ zur büläklärdän berse bula ışanıp belälär.
1912. Wilbur Wright ülä. 36 yılğa ozınraq yäşägän Orville bu bu tirän borçıludan soñ ayaqqa basmıy. Abıysız ul oçqıçlarnı hiçber waqıtta tözmi.
# Кольцевой

Кольцевой (рус. Кольцевой) — Диңгез буе краеның Дальнереченск шәһәр округында урнашкан авыл.

# Кольцевой
## Климат

Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.

# Кольцевой
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (83%), украиннар (15%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 2%.
# Дняпровец

Дняпровец (белар. Дняпровец) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.

# Дняпровец
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Трарего (Вербано-Кузио-Осола)

Трарего — Италиянең Пьемонт төбәге Трарего-Виджона өязендә урнашкан торак пункт.

# Трарего (Вербано-Кузио-Осола)
## Географиясе

Трарего Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Трарего (Вербано-Кузио-Осола)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Иске Урдалы

Иске Урдалы (рус. Назаровка) — Самара өлкәсенең Келәүле районындагы керәшен татар авылы, Назаровка авыл җирлегенең административ үзәге.

# Иске Урдалы
## Географиясе

Ул Келәүле тимер юл станциясе булган район үзәгеннән төньяк-көнчыгышка туры сызыкта якынча 18 километр ераклыкта урнашкан.

# Иске Урдалы
## Тарихы

Авыл, мөгаен, XVIII гасырда Казан ягындагы Нарат-Асты авылыннан (бүгенге Сарман районы Нарат Асты авылы) күчеп килгән кешеләр тарафыннан нигезләнгән.

# Иске Урдалы
## Халык саны

Даими халык 2002 елда 428 кеше булса (татарлар 55%), 2010 елда 386 кеше тәшкил иткән. Халыкның татар өлешен керәшеннәр тәшкил итә. Иске Урдалы — Самара өлкәсендә керәшеннәр күпләп яшәүче бердәнбер авыл.

# Иске Урдалы
## Социаль сфера

Авылда чиркәү юк һәм беркайчан да булмаган.
Эш урыннарыннан 14 кешелек мәктәп һәм авыл җирлеге бар.
Авыл мәдәният йорты каршында «Натукай» керәшен ансамбле эшләп килә.
# Штефешть (коммуна)

Штефешть — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.

# Штефешть (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 44,58 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Штефешть, Скуртешть һәм Тиршорень авыллары урнашкан.