yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тюмель-Кикя (Толька кушылдыгы)

Тюмель-Кикя — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Толька елгасының уң ярыннан 61 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.

# Тюмель-Кикя (Толька кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000112115300067141
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306714
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Майдан-Сёстшитовский

Майдан-Сёстшитовский — Польшаның Люблин воеводалыгы Травники гминаcында урнашкан авыл.

# Майдан-Сёстшитовский
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кавур

Кавур — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. Турин провинциясе составына керә.

# Кавур
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 300 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Баньоло-Пьемонте, Бардже, Бибьяна, Брикеразио, Кампильоне-Фениле, Гарцильяна, Мачелло, Вигоне һәм Виллафранка-Пьемонте коммуналары белән чиктәш.
# Сан Висенте Норте, Асумиятес (Хенерал Элиодоро Кастильо)

һәм
Сан Висенте Норте, Асумиятес — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Хенераль-Элиодоро-Кастильо муниципалитеты составына керә.

# Сан Висенте Норте, Асумиятес (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Географиясе

Сан Висенте Норте, Асумиятес Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Сан Висенте Норте, Асумиятес (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Сан Висенте Норте, Асумиятес (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Эль Манчон (Сан Мигел Тотолапан)

Эль Манчон — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сан-Мигель-Тотолапан муниципалитеты составына керә.

# Эль Манчон (Сан Мигел Тотолапан)
## Географиясе

Эль Манчон Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Манчон (Сан Мигел Тотолапан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Манчон (Сан Мигел Тотолапан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Шышава

Шышава (белар. Шышава) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.

# Шышава
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Согукпынар (Чат)

Согукпынар (төр. Soğukpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Чат илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Һерта Мүллер

Һерта Мүллер (17 август 1953(1953-08-17) (71 яшь), Нитскидорф, Тимиш, Румынская Народная Республика — , ) — язучы, телбелгеч, шагыйрь, тәрҗемәче, новеллачы, эссече (Германия, Румыния). Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2009).
# Вьеж-Фати

Вьеж-Фати (фр. Wiège-Faty) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Файславице

һәм
Файславице — Польшаның Люблин воеводалыгы Файславице гминасында урнашкан авыл.

# Файславице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Петрикози (Гродзиский повяты)

Петрикози — Польшаның Мазовия воеводалыгы Жабя-Воля гминасында урнашкан авыл.

# Петрикози (Гродзиский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Җәриб

Җәриб (гарәп. جريب‎) — искергән мәйдан үлчәве берәмлеге.

# Җәриб
## Җәриб

Баштан бер җәриб 10 × 10 касаба яки 60 × 60 зираг әл-мәлик мәйдан тәшкил иткән.
* 1 җәриб = 1592 м² (1 касаба = 399 см, 1 зираг = 66,5 см)
* 1 зур җәриб = 3⅔ җәриб = 5837,3 м²
Аннары бер җәриб 32⅔ × 32⅔ гәз мәйдан тәшкил иткән.
* 1 җәриб = 958 м² (1 гәз = 94,745 см)

# Җәриб
## Россия империясендә

Бу мәйдан берәмлеге өчен зираг урынына рус аршынын куллансак:
* 1 җәриб = 60 × 60 = 3600 кв. арш. = 400 кв. саж. = 1/6 дис. = ⅓ түтәрәм (рус. третник)
* 1 җәриб ≈ 1820,9 м² ≈ 18,2 ар ≈ 0,18 га
Урта Азиядә танап исемен йөрткән.

# Җәриб
## Метрик җәриб

Иранда һәм Төркиядә
* 1 җәриб = 10 000 м² = 1 га
Әфганстанда
* 1 җәриб = 2000 м² = 0,2 га
# Пазаркапы (Ортаһисар)

Пазаркапы (төр. Pazarkapı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Дарбогаз (Улукышла)

Дарбогаз (төр. Darboğaz) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Нигде иле Улукышла илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Хаген (Гольштейн)

Хаген (алман. Hagen) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Хаген (Гольштейн)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,2 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 23 метр биеклектә урнашкан.
# Плопана

Плопана — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. Плопана (коммуна) коммунасына карый.

# Плопана
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 230 метр биеклектә урнашкан.
# Туулемәэ

Туулемәэ (эст. Tuulemäe) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
# Локмало

Локмало (фр. Locmalo) — Франциянең Морбиан департаментында урнашкан коммуна.
# Сазава (Давле)

Сазава (чех. Sázava) — Чехиянең Урта Чехия крае Давле районында урнашкан авыл.

# Сазава (Давле)
## Географиясе

Мәйданы — 0,675 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Сазава (Давле)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Сазава (Давле)
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Сазава (Давле)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 100 |
| 1880 | 73 |
| 1890 | 72 |
| 1900 | 109 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 108 |
| 1921 | 107 |
| 1930 | 176 |
| 1950 | 289 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 412 |
| 1970 | 262 |
| 1980 | 314 |
| 1991 | 170 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 179 |
| 2011 | 257 |
| 2021 | 307 |
# Прысмаки

Прысмаки (белар. Прысмакі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.

# Прысмаки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Безнең юл (гәҗит)

Безнең юл — айлык иҗтимагый-сәяси гәҗит. Татар-башкорт сул эсерлар фиркасенең Уфа губерна комитеты органы. 1917 елның 21 сентябреннән 1918 елның 28 мартына кадәр Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителгән, барлыгы 36 саны чыга.

# Безнең юл (гәҗит)
## Тарих

1917 елның 21 сентябрендә «Ирек», «Солдат теләге» һәм «Авыл халкы» исемнәрендә Уфада чыгып килгән өч төрле оешма газеталарының бер газетага берләшүе юлы белән барлыкка килгән.
«Безнең юл» газетасының 1―22 нче саннары Галимҗан Ибраһимов (баш мөхәррир), Фатих Сәйфи-Казанлы, М. Әхмәров һәм Шәриф Сүнчәләй составындагы редколлегия тарафыннан чыгарылган. Әлеге чорда газета революцион-демократик позициядә торган. Г. Ибраһимов Петроградка, Ф. Сәйфи-Казанлы Казанга киткәннән соң, бу газета бер генә оешма ― Уфа мөселман хәрби шурасы органы гына булып кала.
«Безнең юл» газетасының яңа, 23нче, саны Ф. Әхмәдиев, Г. Алпаров, Г. Әлмөхәммәдов, С. Хәсәнкәев, И. Кадыйри составындагы яңа редколлегия тарафыннан нәшер ителгән.
Газетаның иң соңгы берничә саны, Идел-Урал штатын вөҗүдкә чыгару коллегиясенең Уфа бүлекчәсе органы буларак, бары тик бер генә мөхәррир ― Гыйбадулла Алпаров җитәкчелегендә бастырыла.

# Безнең юл (гәҗит)
## Ябылу

1918 елның 6 мартында Эчке Россия мөселманнары эшләре комиссариаты органы «Чулпан» газетасының (Мәскәү) 10нчы санында Үзәк мөселман комиссариаты рәисенең урынбасары Галимҗан Ибраһимов, «Безнең юл» газетасын Советлар хакимиятенә каршы торуда гаепләп, каты орышулы мәкалә бастырган. Шуннан соң өч атна узгач, «Безнең юл» газетасы чыгудан туктатыла.
1918 елның 28 мартында «Безнең юл» газетасының соңгы ― 36нчы саны чыккан.
# Моллабекир (Караязы)

Моллабекир (төр. Mollabekir) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Караязы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пратолуого (Кунео)

Пратолуого — Италиянең Пьемонт төбәге Венаска өязендә урнашкан торак пункт.

# Пратолуого (Кунео)
## Географиясе

Пратолуого Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пратолуого (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гранха ла Лагуна, Франсиско Морено (Пенхамо)

Гранха ла Лагуна, Франсиско Морено — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Пенхамо муниципалитеты составына керә.

# Гранха ла Лагуна, Франсиско Морено (Пенхамо)
## Географиясе

Гранха ла Лагуна, Франсиско Морено Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха ла Лагуна, Франсиско Морено (Пенхамо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха ла Лагуна, Франсиско Морено (Пенхамо)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Антосин (Мазовия воеводалыгы)

Антосин — Польшаның Мазовия воеводалыгы Рыбно гминасында урнашкан авыл.

# Антосин (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Брукфилд (Коннектикут)

Брукфилд — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Брукфилд (Коннектикут)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1788 елда нигезләнгән.

# Брукфилд (Коннектикут)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 20,4 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 140 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Оттвиллер (Мозель)

Оттвиллер (фр. Hottviller) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.

# Оттвиллер (Мозель)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,36 км².
# Антонавшчына (Дзяржынский районы)

Антонавшчына (белар. Антонаўшчына) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Дзяржынский районында урнашкан авыл.

# Антонавшчына (Дзяржынский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Ржешице

Ржешице (чех. Rešice) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Q89085364?, Зноймо һәм Q89085364? районында урнашкан авыл.

# Ржешице
## Географиясе

Мәйданы — 9,966399 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 314 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Ржешице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржешице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Ржешице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 435 |
| 1880 | 478 |
| 1890 | 534 |
| 1900 | 555 |
| 1910 | 604 |
| 1921 | 636 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 626 |
| 1950 | 555 |
| 1961 | 540 |
| 1970 | 526 |
| 1980 | 455 |
| 1991 | 393 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 351 |
| 2014 | 346 |
| 2016 | 354 |
| 2017 | 345 |
| 2018 | 347 |
| 2019 | 342 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 334 |
| 2021 | 335 |
| 2021 | 327 |
| 2022 | 333 |
| 2023 | 331 |
| 2024 | 329 |
# Гитиньер

Гитиньер (фр. Guitinières) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Тританго (Алесандрия)

Тританго — Италиянең Пьемонт төбәге Вилладеати өязендә урнашкан торак пункт.

# Тританго (Алесандрия)
## Географиясе

Тританго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Тританго (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Франсиско Солаче, Ранчо Кантаранас (Акамбаро)

Франсиско Солаче, Ранчо Кантаранас — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Акамбаро муниципалитеты составына керә.

# Франсиско Солаче, Ранчо Кантаранас (Акамбаро)
## Географиясе

Франсиско Солаче, Ранчо Кантаранас Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Франсиско Солаче, Ранчо Кантаранас (Акамбаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Франсиско Солаче, Ранчо Кантаранас (Акамбаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Зегже

Зегже — Польшаның Мазовия воеводалыгы Сероцк гминасында урнашкан авыл.

# Зегже
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Раннае

Раннае (белар. Раннае) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Барысавский районында урнашкан авыл.

# Раннае
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Негулешть (Бакеу)

Негулешть — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. Дялу-Морий (коммуна) коммунасына карый.

# Негулешть (Бакеу)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 142 метр биеклектә урнашкан.
# Пецки

Пецки — Польшаның Подлясье воеводалыгы Туроснь-Косцельна гминасында урнашкан авыл.

# Пецки
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Плеско (Храстник)

Плеско — Словениянең Храстник (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Плеско (Храстник)
## Географиясе

Мәйданы — 0,69 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 460,5 метр биеклектә урнашкан.
# Хаҗыаһметли (Арсуз)

Хаҗыаһметли (төр. Hacıahmetli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Арсуз илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы комитетының 41нче сессиясе

ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы комитетының 41нче сессиясе — Краков шәһәрендә ( Польша) 2017 елның 2 — 12 июлендә уза. Сессия барышында Комитет ЮНЕСКОның Бөтендөнья мирасы исемлегенә яңа намзәтләр буенча карар чыгара, исемлеккә элек кертелгән объектларның бүгенге торышын анализлый, Бөтендөнья мирасы турында Конвенцияне (1972 елның 17 октябре — 21 ноябрендә Парижда кабул ителгән, 1975 елдан гамәлдә) тормышка ашыруның башка мәсьәләләрен карый.

# ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы комитетының 41нче сессиясе
## Тарих

41нче сессия Польшаның Краков шәһәрендә 2017 елның 2 — 12 июлендә уза.
Бөтендөнья мирасы комитетына Конвенциядә катнашучы илләрнең Генераль ассамблеясы сайлаган Бөтендөнья мәдәни һәм табигый мирасын саклау турындагы Конвециядә катнашучы 21 илнең вәкиле керә: Азәрбайҗан, Ангола, Буркина-Фасо, Хорватия, Куба, Финляндия, Индонезия, Ямайка, Казакъстан, Кувейт Кувейт, Лөбнан, Перу, Филипин, Польша, Португалия, Корея Республикасы, Тунис, Төркия, Танзания, Вьетнам, Зимбабве.
Бөтендөнья мәдәни һәм табигый мирасын саклау турындагы Конвециядә катнашучы 170 илнең хөкүмәт делегацияләре күзәтүчеләр буларак катнаша.

# ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы комитетының 41нче сессиясе
## 2017 елда Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде
#### Мәдәният һәйкәлләре

* Швабска-Юра мәгарәләре (Алмания Алмания)
* Мбанза-Конго шәһәре (Ангола Ангола)
* Валонгу шәһәре яр буе (Бразилия Бразилия)
* Лейк-Дистрикт ( Бөекбритания)
* Куятаа ландшафты (Гренландия, Дания Дания)
* Язд шәһәре (Иран Иран)
* Самбор Прей-Кук (Камбоҗа Камбоҗа)
* Хомани ландшафты ( Көньяк Африка Җөмһүрияте)
* Гулангйу шәһәре (КХҖ КХҖ)
* Тарновске-Гуры руднигы (Польша Польша)
* Дөньядан күчү кәшишханәсе (рус. Успенский собор) (Татарстан, РФ)
* Афродисиас (Төркия Төркия)
* Әл-Һәлил шәһәре ( Палестина)
** Карар Израиль хакимиятенең каты тәнкыйтенә дучар булды.
* Венеция чоры истәлекләре (Хорватия Хорватия/Италия Италия/ Черногория)
* Әхмәтабад шәһәре (Һиндстан Һиндстан)
* Окиносима утравы (Япония Япония)
* Әсмара шәһәре (Эритрея Эритрея)

# ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы комитетының 41нче сессиясе
## 2017 елда Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде
#### Табигать һәйкәлләре

* Лас-Алексас паркы (Аргентина Аргентина)
* Хөх шил (КХҖ КХҖ)
* Даурия тыюлыгы (Монголия Монголия/ РФ)
* Тапутапуатеа (Полинезия, Франция Франция)
# Хармсдорф (Лауэнбург)

Хармсдорф (алман. Harmsdorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Хармсдорф (Лауэнбург)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,57 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 32 метр биеклектә урнашкан.
# Носалов

Носалов (чех. Nosálov) — Чехиянең Урта Чехия крае Мельник һәм Q89884974? районында урнашкан авыл.

# Носалов
## Географиясе

Мәйданы — 11,099083 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 385 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Носалов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Носалов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Носалов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 767 |
| 1880 | 673 |
| 1890 | 629 |
| 1900 | 539 |
| 1910 | 491 |
| 1921 | 526 |
| 1930 | 513 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 306 |
| 1961 | 268 |
| 1970 | 265 |
| 1980 | 224 |
| 1991 | 176 |
| 2001 | 152 |
| 2011 | 168 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 167 |
| 2016 | 184 |
| 2017 | 183 |
| 2018 | 181 |
| 2019 | 188 |
| 2020 | 183 |
| 2021 | 184 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 197 |
| 2022 | 188 |
| 2023 | 192 |
| 2024 | 183 |
# Медзна-Древняна

Медзна-Древняна — Польшаның Лодзь воеводалыгы Бялачув гминаcында урнашкан авыл.

# Медзна-Древняна
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Плетени Уезд

Плетени Уезд (чех. Pletený Újezd) — Чехиянең Урта Чехия крае Кладно һәм Кладно районында урнашкан авыл.

# Плетени Уезд
## Географиясе

Мәйданы — 1,680693 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 406 метр биеклектә урнашкан.

# Плетени Уезд
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Плетени Уезд
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Плетени Уезд
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 209 |
| 1880 | 290 |
| 1890 | 364 |
| 1900 | 431 |
| 1910 | 530 |
| 1921 | 490 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 613 |
| 1950 | 573 |
| 1961 | 536 |
| 1970 | 509 |
| 1980 | 482 |
| 1991 | 400 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 401 |
| 2014 | 519 |
| 2016 | 544 |
| 2017 | 531 |
| 2018 | 538 |
| 2019 | 557 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 590 |
| 2021 | 621 |
| 2021 | 636 |
| 2022 | 622 |
| 2023 | 665 |
| 2024 | 675 |
# FRAT1

FRAT1 (ингл. FRAT regulator of WNT signaling pathway 1) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Мадама Анҗолела (Потенца)

Мадама Анҗолела — Италиянең Базиликата төбәге Лаурия өязендә урнашкан торак пункт.

# Мадама Анҗолела (Потенца)
## Географиясе

Мадама Анҗолела Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Мадама Анҗолела (Потенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (15995) 1998 YQ9

(15995) 1998 YQ9 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15995) 1998 YQ9
## Тарихы

1998 елның 25 декабрендә К. Корлевич, М. Юрич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YQ9» саналган.
# Любень (Түбән Силезия воеводалыгы)

Любень — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Легницке-Поле гминасында урнашкан авыл.

# Любень (Түбән Силезия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Черезоле (Торино)

Черезоле — Италиянең Пьемонт төбәге Монкальери өязендә урнашкан торак пункт.

# Черезоле (Торино)
## Географиясе

Черезоле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Черезоле (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (12932) Conedera

(12932) Conedera — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12932) Conedera
## Тарихы

1999 елның 10 октябрендә Стефано Спозетти тарафыннан Ньоска обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TC12» саналган.
# HD56882

HD56882 — Корма йолдызлыгында урнашкан ApSrCrEu спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,34 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Кече Шаплак

Кече Шаплак (чирм. Шопкерла, рус. Малый Шаплак) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Кече Шаплак
## Сәгать поясы

Кече Шаплак Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Шаплак
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (86,8%), руслар (13,2%).