yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# NGC 531

NGC 531 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 531
## Тарихы

Әлеге галактика 1855 елда инглиз астрономы William Parsons тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см (72 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (3653) Климишин

(3653) Климишин (лат. Klimishin) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3653) Климишин
## Тарихы

1979 елның 25 апрелендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 HF5» саналган.
# NGDN

NGDN (ингл. Neuroguidin) — кешенең 14-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Өренҗик (Везиркөпрү)

Өренҗик (төр. Örencik) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Везиркөпрү илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Эвлиятекке (Мерам)

Эвлиятекке (төр. Evliyatekke) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# NGC 5769

NGC 5769 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5769
## Тарихы

Әлеге галактика 1881 елда Америка астрономы Edward Holden тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 39.62 см (15.6 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Масерье Беладона (Изерния)

Масерье Беладона — Италиянең Молизе төбәге Аньоне өязендә урнашкан торак пункт.

# Масерье Беладона (Изерния)
## Географиясе

Масерье Беладона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Масерье Беладона (Изерния)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Юкарыйолдүзү (Агры)

Юкарыйолдүзү (төр. Yukarıyoldüzü) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Агры илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (8906) Яно

(8906) Яно (лат. Yano) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8906) Яно
## Тарихы

1995 елның 18 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WF2» саналган.
# Роадеш

Роадеш — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. Бунешть (коммуна, Брашов) коммунасына карый.

# Роадеш
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Гранха ла Манга (Саламанка)

Гранха ла Манга — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Саламанка муниципалитеты составына керә.

# Гранха ла Манга (Саламанка)
## Географиясе

Гранха ла Манга Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха ла Манга (Саламанка)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха ла Манга (Саламанка)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# ICA1L

ICA1L (ингл. Islet cell autoantigen 1 like һәм Islet cell autoantigen 1-like protein) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вантенак

Вантенак (фр. Ventenac) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Валь-д'Арьеж кантонына карый.
# Александра Николаева (1908)

Александра Николаева (30 апрель 1908(1908-04-30), Каймар, Каймар вулысы, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 25 май 1988, Мәскәү, СССР) — тарихчы, ярдәмче тарихи фәннәр буенча белгеч, тарих фәннәре докторы, профессор. Маркс-Энгелс-Ленин институтында (1938-1941, 1944-1946) эшләгән. Мәскәү энергетика институтында (1946-1947), Мәскәү дәүләт тарих-архив институтында (1947- 1988) укыткан.
# Унтеркака

Унтеркака (алман. Unterkaka) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Унтеркака
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,07 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 263 метр биеклектә урнашкан.
# Адая (кратер)

Адая (лат. Adaiah) — Венера планетасының 47°18′ к. к. 253°24′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 18 километр озынлыкта булган кратеры.

# Адая (кратер)
## Исеме

Адая кратеры яһүд хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
# (20572) Celemorrow

(20572) Celemorrow — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20572) Celemorrow
## Тарихы

1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RN137» саналган.
# LGALSL

LGALSL (ингл. Galectin like) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Журавка

Журавка (белар. Жураўка) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Капыльский районында урнашкан авыл.

# Журавка
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Арнольд (Пенсильвания)

Арнольд — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан шәһәр.

# Арнольд (Пенсильвания)
## Тарихы

Арнольд шәһәре 1781 елда нигезләнгән.

# Арнольд (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,82 квадрат миль, 2,130004 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Камберленд (Мэриленд)

Камберленд — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан шәһәр.

# Камберленд (Мэриленд)
## Тарихы

Камберленд шәһәре 1787 елда нигезләнгән.

# Камберленд (Мэриленд)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 26,171148 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 191 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Элмакашы (Пертек)

Элмакашы (төр. Elmakaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Пертек илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Казтелоне Басо (Терни)

Казтелоне Басо — Италиянең Умбрия төбәге Ферентилло өязендә урнашкан торак пункт.

# Казтелоне Басо (Терни)
## Географиясе

Казтелоне Басо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казтелоне Басо (Терни)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# IC 3416-1

IC 3416-1 — чикләрендә урнашкан галактика низкой поверхностной яркости .

# IC 3416-1
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3416, AGC 220667, EVCC 741, LEDA 41178, NVSS B122702+110410, SDSS J122934.95+104735.1, VCC 1200, MCG+02-32-091, Z 70-124 һәм Z 1227.1+1104 буларак та сурәтләнә.
# Вишобур

Вишобур — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Плоты гминаcында урнашкан авыл.

# Вишобур
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Жароштя

Жароштя — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Глевиле (коммуна) коммунасына карый.

# Жароштя
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Гарь (Киров өлкәсе)

Гарь (рус. Гарь) — Киров өлкәсенең Югары Кама районында урнашкан авыл.

# Гарь (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Гарь (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Гарь (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Гарь (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
# Авиано

Авиано — Италиянең Фриули-Венеция-Джулия төбәгендә урнашкан коммуна. Порденоне провинциясе составына керә.

# Авиано
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 159 ± 0 метр биеклектә урнашкан. Будоя, Монтереале-Вальчеллина, Сан-Куйрино, Барчис, Ровередо-ин-Пьяно, Тамбре һәм Фонтанафредда коммуналары белән чиктәш.
# IC 1735

IC 1735 — Өчпочмак йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 1735
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1735, PGC 6803, 2MASX J01505173+3305321, GIN 97, ZW VI 63, SDSS J015051.73+330532.5, LEDA 6803 һәм Gaia DR2 305329366807580672 буларак та сурәтләнә.
# Газиакдемир (Османгази)

Газиакдемир (төр. Gaziakdemir) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Согуксу (Ширван)

Согуксу (төр. Soğuksu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Ширван илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Пульская Виска

Пульская Виска — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Сула елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.

# Пульская Виска
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050300212103000082882
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103008288
* Бассейн коды — 03.05.03.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Ленгенфельд (Фогтланд)

Ленгенфельд (алман. Lengenfeld) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Ленгенфельд (Фогтланд)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 46,98 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 403 метр биеклектә урнашкан.
# Подмокли (Клатови)

Подмокли (чех. Podmokly) — Чехиянең Пльзень крае Клатови һәм Q89342818? районында урнашкан авыл.

# Подмокли (Клатови)
## Географиясе

Мәйданы — 5,265963 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 505 ± 1 метр һәм 505 метр биеклектә урнашкан.

# Подмокли (Клатови)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Подмокли (Клатови)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Подмокли (Клатови)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 432 |
| 1880 | 390 |
| 1890 | 381 |
| 1900 | 377 |
| 1910 | 372 |
| 1921 | 403 |
| 1930 | 378 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 274 |
| 1961 | 277 |
| 1970 | 228 |
| 1980 | 191 |
| 1991 | 179 |
| 2001 | 180 |
| 2011 | 169 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 169 |
| 2016 | 161 |
| 2017 | 161 |
| 2018 | 154 |
| 2019 | 148 |
| 2020 | 148 |
| 2021 | 144 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 126 |
| 2022 | 137 |
| 2023 | 150 |
| 2024 | 152 |
# Лор (Түбән Рейн)

Лор (фр. Lohr) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Лор (Түбән Рейн)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,41 км².
# IC 22

IC 22 — Кит йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 22
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 22, GSC 05262-00967, 2MASX J00293318-0904510, PGC 1815, MCG-02-02-027, 6dFGS gJ002933.2-090451, SDSS J002933.17-090450.6, LEDA 1815 һәм Gaia DR2 2426778744125098496 буларак та сурәтләнә.
# Ильябела

Ильябела — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Ильябела
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 347,5 км².
# Согуксу (Ортаһисар)

Согуксу (төр. Soğuksu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кыпа-Хэй-Кы (Ратта кушылдыгы)

Кыпа-Хэй-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ратта елгасының уң ярыннан 85 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 48 км.

# Кыпа-Хэй-Кы (Ратта кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000112115300064140
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306414
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# (7360) Moberg

(7360) Moberg (лат. Moberg) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7360) Moberg
## Тарихы

1996 елның 30 гыйнварында К.-И. Лагерквист тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 BQ17» саналган.
# Монтоверт (Валле д'Аоста)

Монтоверт — Италиянең Валле д'Аоста төбәге Вильнёв (Валле-д’Аоста) өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтоверт (Валле д'Аоста)
## Географиясе

Монтоверт Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Монтоверт (Валле д'Аоста)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гленвуд (Джорджия)

Гленвуд — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.

# Гленвуд (Джорджия)
## Тарихы

Гленвуд шәһәре елда нигезләнгән.

# Гленвуд (Джорджия)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 8,186175 км², 8,186184 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 59 метр биеклектә урнашкан.
# Черемушка (Суразовка кушылдыгы)

Черёмушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Суразовка елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

# Черемушка (Суразовка кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200017326
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201732
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Уянык (Һыныс)

Уянык (төр. Uyanık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һыныс илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Локалита Продутива Вя Меучи (Венеция)

Локалита Продутива Вя Меучи — Италиянең Венеция төбәге Новента-ди-Пьяве өязендә урнашкан торак пункт.

# Локалита Продутива Вя Меучи (Венеция)
## Географиясе

Локалита Продутива Вя Меучи Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Локалита Продутива Вя Меучи (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Иксуар

Иксуар — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
Халык саны — 4 тирәсендә. Почта индексы — 422779.

# Иксуар
## Тарих

1925 елда нигезләнгән.

# Иксуар
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Иксуар
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.8 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.6 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.6 °C | -10 °C | 4.1 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
# Törkistan Legionı

Törkistan Legionı— İkençe bötendönya suğışı waqıtında almannarğa äsirgä eläkkän Urta Aziädäge törki xalıqlar (qazaqlar, üzbäklär, törekmännär, qırğızlar, uyğırlar h.b.) wäkillärennän torğan ğäskärlär bula. Berençe citäkçese üzbäk Wäli Qayum, anıñ urınbasarı - üzbäk Baymirza Xäit buldılar.
Töp maqsatı Törkistan xalıqların berläşterep SSRB-ğa qarşı qoral totıp köraşü buldı.
# Юньга (елга)

Юньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Тамбов, Пенза, Воронеж, Сарытау өлкәләре биләмәләрендә ага. Елга Чембар елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елганың озынлыгы 26 км.

# Юньга (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010200212107000006267
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107000626
* Бассейн коды — 05.01.02.002
* ГӨ буенча саны — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# FERMT3

FERMT3 (ингл. Fermitin family member 3 һәм Fermitin family homolog 3) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# PARP6

PARP6 (ингл. Poly(ADP-ribose) polymerase family member 6 һәм Poly [ADP-ribose] polymerase 6) — кешенең 15-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Нове Ровиска

Нове Ровиска — Польшаның Лодзь воеводалыгы Скерневице гминаcында урнашкан авыл.

# Нове Ровиска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Буналан (Сунгурлу)

Буналан (төр. Bunalan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Сунгурлу илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# LMBR1L

LMBR1L (ингл. Limb development membrane protein 1 like һәм Protein LMBR1L) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# .ms

.ms — Монтсерратның югары дәрәҗәле милли домены.
# Витреоретиналь дисплазия

Витреоретиналь дисплазия — челтәркатлау һәм пыяласыман җисемнең үсеше бозылу нәтиҗәсе. Ул аерым яки системалы патология белән бергә була ала, күбесенчә Норри чире, тире пигментациясе кимчелеге (Блох-Сульцбергер синдромы) һәм Варбург синдромы.
1. Билгеләре
* Ике яклы зарарлануда адашкан күз хәрәкәтләре белән тумыштан сукырлык.
* Лейкокориягә китергән (рәс. 3.46б) алсу яки ак ретроленталь массалар (рәс. 3.46а).
* Микрофтальм, алгы камера сайлыгы һәм керфексыман җисемнең озын үсентеләре.
2. Норри чире. X-хромосома белән бәйле рецессив патология, бу очракта зарарланган ир баласы сукыр булып туа яисә бала сабый чакта сукыраячак. Системалы үзенчәлекләргә кохлеар саңгыраулык һәм акыл үсеше тоткарлануы керә.
3. Тире пигментациясе кимчелеге. Х-хромосома белән бәйле доминант чир, бу очракта ир балалар карын эчендә үлә. Тәндә һәм очлыкларда везикулобуллез тимгел белән сыйфатлана (рәс. 3.46в), соңрак ул сызыклы пигментация белән алышына (рәс. 3.46г). Башка кимчелекләргә тешләр, чәчләр, тырнаклар, сөякләр һәм ҮНС-ның үсеш бозылулары керә ала.
4. Варбург синдромы. Тумыштагы мускул дистрофиясе, кабык җыерчыклары булмау һәм кече ми үсеш кимчелекләре белән сыйфатланган аутосом-рецессив патология, ул гидроцефалия һәм энцефалоцеле белән бергә була ала. Гадәттә, яңа туганнар үлә, ә исән калганнар үсешнең чагылган тоткарлануларыннан интегә.
# Янкув-Перший

Янкув-Перший — Польшаның Великопольское воеводалыгы Близанув гминасында урнашкан авыл.

# Янкув-Перший
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (9538) 1982 UM2

(9538) 1982 UM2 (лат. 1982 UM2) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9538) 1982 UM2
## Тарихы

1982 елның 20 октябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 UM2» саналган.
# Лооне

Лооне (эст. Loone) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
# Германовце-над-Топльоу

Германовце-над-Топльоу (словак. Hermanovce nad Topľou) — Словакиянең Вранов-над-Топлёу округында урнашкан авыл.

# Германовце-над-Топльоу
## Тарихы

Авыл 1402 елда нигезләнгән.

# Германовце-над-Топльоу
## Географиясе

Мәйданы — 25,94 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 280 метр биеклектә урнашкан.

# Германовце-над-Топльоу
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Кирмән шәһәрчеге

Кирмән бистәсе, Кирмән яки Кирмәнчек — Татарстан Республикасы Мамадыш районының заманча Урта Кирмән һәм Рус Кирмәне авыллары янында шәһәрчек. Болгар, соңрак X—XIV гасырларда булган Алтын Урда ныгытмасыннан калган калдыклардан гыйбарәт.

# Кирмән шәһәрчеге
## Урнашуы

Омар елгасының сул як кушылдыгы булган Кирмән елгасының уң яры калкулыгында, Урта Кирмән авылыннан көньяк-көнчыгышка таба һәм Рус Кирмәне авылыннан төньяк-көнбатыш юнәлештә урнашкан . Моннан тыш, якында Кирмен зираты бар, ул XIV гасырдан бирле булган .

# Кирмән шәһәрчеге
## Тарихы

Рус елъязмаларында Болгариянең дүрт шәһәре арасында урнашкан Кирмәнчек турында искәрмәләр бар, шәһәрләрне 1395 елда Звенигород һәм Галицкий кенәзе Юрий Дмитриевичның гаскәрләре яулап ала:
Воскресенск елъязмасында Кермәнчек 1399 елда искә алына:
# IC 4441

IC 4441 — Бүре йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 4441
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4441, ESO 272-11, IRAS 14271-4320, MCG-07-30-001, ESO-LV 272-0110, PGC 51825, 2MASX J14301802-4333397, 6dFGS gJ143018.0-433340, AM 1427-432, HIPASS J1430-43 һәм LEDA 51825 буларак та сурәтләнә.
# DHX38

DHX38 (ингл. DEAH-box helicase 38 һәм Pre-mRNA-splicing factor ATP-dependent RNA helicase PRP16) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Кайндер (Луизиана)

Кайндер — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Кайндер (Луизиана)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Кайндер (Луизиана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 14,311219 км², 14,311212 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 14 метр биеклектә урнашкан.
# Ялчык районы

Ялчык районы (чуаш. Елчĕк районĕ) — Чуашстанның көнчыгышындагы муниципаль район.
Административ үзәге — Ялчык авылы.

# Ялчык районы
## География

Ялчык районы Чуашстанның көнчыгышында урнашкан. Район территориясе 567,2 км². Төньякта, көнчыгышта һәм көньякта Татарстанның Кайбыч, Апас һәм Буа районнары, көнбатышта Чуашстанның Батыр һәи Комсомольски районнары белән чиктәш.

# Ялчык районы
## Халык

Халык саны 22 348 кеше (2010 елга).
Милли составы: чуашлар — 97%, калган халкын татарлар һәм урыслар тәшкил итә. Бер авылда татарлар гына яши (Сориле).

# Ялчык районы
## Административ бүленеше

Районда 2004 елдан 9 авыл жирлегендә 53 авыл урнашкан.

# Ялчык районы
## Икътисад

Авыл хуҗалыгында төп тармаклар: игенчелек- 58%, терлекчелек — 42%.
Сәнәгать авыл хуҗалыгын эшкәртү предприятияләре булуы белән күзәтелә.

# Ялчык районы
## Танылган шәхесләр

* Иван Кузнецов (1906, Кыр Бортасы - 1991, Чабаксар) - язучы, тарихчы, профессор.
* Яков Турхан (чуаш. Турхан Якку, 1876, Карабай — 1932, Архангельск өлкәсе), рухани, шагыйрь.
# DCANP1

DCANP1 (ингл. Dendritic cell associated nuclear protein) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# ZBTB10

ZBTB10 (ингл. Zinc finger and BTB domain containing 10) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Фломон-Водреши

Фломон-Водреши (фр. Flaumont-Waudrechies) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Фурми кантонына карый.
# (5319) Петровская

(5319) Петровская (лат. Petrovskaya) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5319) Петровская
## Тарихы

1985 елның 15 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 RK6» саналган.