yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# (7570) 1989 CP

(7570) 1989 CP (лат. 1989 CP) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7570) 1989 CP
## Тарихы

1989 елның 5 февралендә Х. Мори, М. Араи тарафыннан Йории обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 CP» саналган.
# Ульвож

Ульвож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Югары Двойник елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.

# Ульвож
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050300112103000074802
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103007480
* Бассейн коды — 03.05.03.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Новий Двур (Лодзь воеводалыгы)

Новий Двур — Польшаның Лодзь воеводалыгы Новы-Кавенчин гминаcында урнашкан авыл.

# Новий Двур (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шонак (Шаранта-Маритим)

Шонак (фр. Chaunac) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Дошно

Дошно — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Риманив-Здрий гминасында урнашкан авыл.

# Дошно
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Монтанаро (Бриндизи)

Монтанаро — Италиянең Апулия төбәге Чистернино өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтанаро (Бриндизи)
## Географиясе

Монтанаро Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Монтанаро (Бриндизи)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Янэй

Янэй (Яней) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мадаха елгасының уң ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.

# Янэй
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040000112103000051867
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005186
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Сарысу (Гөйгөл)

Сарысу (әзери. Sarısu) — Әзербайҗанның Гөйгөл районына караган авыл.
# Сан Җорҗо I (Удине)

Сан Җорҗо I — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Чивидале-дель-Фриули өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Җорҗо I (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Маргонска-Весь

Маргонска-Весь — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.

# Маргонска-Весь
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Суастр

Суастр (фр. Souastre) — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
# Ракавичы (Нясвижский районы)

Ракавичы (белар. Ракавічы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Нясвижский районында урнашкан авыл.

# Ракавичы (Нясвижский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Чупово

Чупово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Бане-Мазурске гминасында урнашкан авыл.

# Чупово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сен-Ферм

Сен-Ферм (фр. Saint-Ferme) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Һаҗыҗавадлы

Һаҗыҗавадлы (әзери. Hacıcavadlı) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
# Булак (Мерзифон)

Булак (төр. Bulak) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Мерзифон илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Зялёны Гай (Гомельский районы)

Зялёны Гай (белар. Зялёны Гай) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.

# Зялёны Гай (Гомельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# NPS

NPS (ингл. neuropeptide S) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# 77 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 77 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
II гасыр (б. э. к.) — I гасыр (б. э. к.) — I гасыр — II гасыр — III гасыр :
Хронологик таблица :
77 (җитмеш җиденче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 77 елы, I меңьеллыкның 77 елы, I гасырның 77 елы, I гасырның 8 унъеллыгының 7 елы, 70 елларның 8 елы. 77 елдан бирле 1947 ел үтте.

# 77 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:77 елда туганнар

# 77 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:77 елда вафатлар
# Эминбей (Салихлы)

Эминбей (төр. Eminbey) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Салихлы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Равиця-Колёния

Равиця-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы Тчув гминасында урнашкан авыл.

# Равиця-Колёния
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (8028) Joeengle

(8028) Joeengle (лат. Joeengle) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8028) Joeengle
## Тарихы

1991 елның 30 августында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 QE» саналган.
# Александр Яковлев (1894)

Александр Яковлев (3 сентябрь 1894(18940903), Актай, Ядернә өязе, Казан губернасы, Россия империясе—1948, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — чуаш совет дәүләт эшлеклесе, Беренче бөтендөнья һәм Россия ватандашлар сугышларында катнашучы.
Сембер чуаш укытыучылары мәктәбен (1913), Мәскәү план институтын (1931) бетергән. Чуаш мөхтәр (автономияле) өлкәсе җир бүлеге башлыгы, игенчелек халык комиссары (1923-1926), Чуаш АССР халык комиссарлары шурасы рәисе урынбасары (1926), рәис (1926-1927), Cаклану, авиация һәм химик төзелешкә ярдәм итү оешмасының (Осоавиахим) Чуаш өлкә шурасы рәисе (1927-?), Чуаш АССР ХКШ каршындагы дәүләт план комиссиясе рәисе (?-?), Чуаш АССР халык комиссарлары шурасы рәисе урынбасары (?-1938), 8 елга иректән мәхрүм ителүгә хөкем ителгән (1941).
# Рамил Юлдашев

Рамил Юлдашев (Рамил Равил улы Юлдашев, 5 сентябрь 1961(1961-09-05) (63 яшь), Уфа, РСФСР, БАССР, СССР — , ) — СССР һәм Украина һоккейчесе, СССР чемпионатының иң яхшы мәргәне (1990, 1991).
# Столбовка (Усьва кушылдыгы)

Столбовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае , Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Усьва елгасының сул ярыннан 82 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.

# Столбовка (Усьва кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусовая, Кын авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100712111100011498
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101149
* Бассейн коды — 10.01.01.007
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Пуерто Гранде (Ахучитлан дел Прогресо)

Пуерто Гранде — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Ахучитлан-дель-Прогресо муниципалитеты составына керә.

# Пуерто Гранде (Ахучитлан дел Прогресо)
## Географиясе

Пуерто Гранде Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Пуерто Гранде (Ахучитлан дел Прогресо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Пуерто Гранде (Ахучитлан дел Прогресо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Торрихос (Толедо)

Торрихос (исп. Torrijos) — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Торрихос (Толедо)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 17 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 529 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Уилер (округ, Небраска)

Уилер — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бартлетт шәһәре.

# Уилер (округ, Небраска)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1877 елда оештырыла.

# Уилер (округ, Небраска)
## Территориясе

Округ мәйданы 1489,71 км² тәшкил итә.
# Пынарөзү (Эфлани)

Пынарөзү (төр. Pınarözü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Эфлани илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Везково (Падова)

Везково — Италиянең Венеция төбәге Леньяро өязендә урнашкан торак пункт.

# Везково (Падова)
## Географиясе

Везково Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Везково (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (5392) Паркер

(5392) Паркер (лат. Parker) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5392) Паркер
## Тарихы

1986 елның 12 гыйнварында Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 AK» саналган.
# Сан Җорҗо Ал'Изола (Асколи Пичено)

Сан Җорҗо Ал'Изола — Италиянең Марке төбәге Монтемонако өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Җорҗо Ал'Изола (Асколи Пичено)
## Географиясе

Сан Җорҗо Ал'Изола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Җорҗо Ал'Изола (Асколи Пичено)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Яңа Вагиль (Гари шәһәр бүлгесе)

Яңа Вагиль (рус. Новый Вагиль) — Свердловск өлкәсенең Гари шәһәр округы составына керүче авыл.

# Яңа Вагиль (Гари шәһәр бүлгесе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Яңа Вагиль (Гари шәһәр бүлгесе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
# Задня вас

Задня вас — Словениянең Радовлиця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Задня вас
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 623,8 метр биеклектә урнашкан.
# Эль Тепетате (Агваскальентес)

Эль Тепетате — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Эль Тепетате (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Тепетате (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Ратайска

Ратайска (серб. Ратајска) — Сербиянең Златибор округы Приеполе җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Ратайска
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 504 метр биеклектә урнашкан.

# Ратайска
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Варлаам (Бузеу)

Варлаам — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. Гура-Тегий (коммуна) коммунасына карый.

# Варлаам (Бузеу)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 530 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бивио Санто Стефано (Сьена)

Бивио Санто Стефано — Италиянең Тоскана төбәге Монтериджони өязендә урнашкан торак пункт.

# Бивио Санто Стефано (Сьена)
## Географиясе

Бивио Санто Стефано Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Бивио Санто Стефано (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ешилъюрт (Эспие)

Ешилъюрт (төр. Yeşilyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Эспие илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Чәкчәк

Чәкчәк — татар халкының бәйрәм ризыгы, камыр ашы. Эрбет яки урман чикләвеге зурлыгында кисәкләп, кайнап торган майда пешерелә һәм кайнар бал белән катырыла. Туй өчен чәкчәк зур итеп ясала, өстенә вак-вак конфетләр куела. Камырны токмач шикелле кисеп ясалган төре – "Бохар кәләвәсе" дип атала.
# Яманташ

Яманташ — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Елга Магаш елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Яманташ
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010000512112200005003
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200500
* Бассейн коды — 12.01.00.005
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Лебанон (Вопака, Висконсин)

Лебанон — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Лебанон (Вопака, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 36,1 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 247 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фузчило (Салерно)

Фузчило — Италиянең Кампания төбәге Капаччо-Пестум өязендә урнашкан торак пункт.

# Фузчило (Салерно)
## Географиясе

Фузчило Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Фузчило (Салерно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Искәндәр Галимов

Искәндәр Галимов
* Искәндәр Галимҗан улы Галимов (1950), Татарстан Республикасы буенча эчке эшләр министры (1993-1998).
* Искәндәр Нургаләм улы Галимов (1960—2022), Яр Чаллының Үзәк районы башлыгы (2012-2022 елларда).
# (9746) Кадзукоитикава

(9746) Кадзукоитикава (лат. Kazukoichikawa) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9746) Кадзукоитикава
## Тарихы

1988 елның 7 ноябрендә Ё. Кусида, М. Иноуэ тарафыннан Yatsugatake обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 VS1» саналган.
# Колдор

Колдор — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Телецкое күле урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.

# Колдор
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Телец күле су бассейны. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100112115100002996
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100299
* Бассейн коды — 13.01.01.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Куланж (Алье)

Куланж (фр. Coulanges) — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
# PACSIN2

PACSIN2 (ингл. Protein kinase C and casein kinase substrate in neurons 2) — кешенең 22-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Наклержов

Наклержов (чех. Nakléřov) — Чехиянең Устецк крае Петровице (Усти над Лабем) районында урнашкан авыл.

# Наклержов
## Географиясе

Мәйданы — 4,95 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Наклержов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Наклержов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Наклержов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2021 | 6 | |
# Җырлар дәфтәре

«Җырлар дәфтәре» - Габдулла Тукайның Җаекта яшәгән чагында үз кулы белән төзелгән татар халык җырлары җыентыгы.

# Җырлар дәфтәре
## Тарих

Тукай 1896 елдан Җаекта рус классына русча өйрәнергә йөри башлый һәм, замандашлары истәлекләренә караганда, шул чаклардан ул халык җырларын дәфтәрләренә терки бара. 1946 елда бер дәфтәр табыла, ул зәңгәр тышлы гади мәктәп дәфтәре була, ә тышлыгына Тукай үзе «Тетрадь для списывания ученика 1-го класса А.М.Тукаева» дип язып куйган була. Җыентык 27 җыр текстыннан торган.
Тукай бу җыентыкны аерым китап итеп чыгарырга да теләгән. Ул кулъязманы Бертуган Шәрәфләр нәшриятына тапшырган да була, ләкин соңыннан бу уеннан баш тарта.
Җыентык беренче тапкыр «Г.Тукай. Халык әдәбияты» дип исемләнгән китап составында басылган, аннары 1955 елда Габдулла Тукай әсәрләренең беренче дүрт томлыгының 2 томына, шулай ук 1985 елда икенче биштомлыкның 2 томына кертелә.

# Җырлар дәфтәре
## Эчтәлек

* «Кәримкәй көе»
* «Сәлим бабай» көе
* «Аксак Йосып» көе
* «Фатима» көе
* «Аргымак» көе
* «Сандугач» көе
* «Озын Эрбет» көе
* «Сәгать чылбыры» көе
* «Бәшир» көе
* «Кузай» көе
* «Солдат» көе
* «Латифә» көе
* «Майлау» көе
* «Яңа сәфәр» көе
* «Сибиряклар» көе
* «Эстәрле» көе
* «Хан кызы» көе
* «Шомрай» көе
* «Гыйззелбану» көе
* «Бөгелмә» көе
* «Япон» көе
* «Ситдыйк солдат» көе
* «Ак бүрек» көе
* «Сасы борын» көе
* «Ай җаный, каласың» көе
* «Сәрмәсән буе» көе
* «Җырчы Фәхри» көе
* «Агыйдел» көе
* *** (Сахраларга чыктым...)
* *** (Биек тә лә тауның...)

# Җырлар дәфтәре
## Чыганак

* Габдулла Тукай. Әсәрләр / төзүчеләр һәм редакторлар: Гали Халит, Рашат Гайнанов, Рәис Даутов. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 1985. — Т. 2.
* http://gabdullatukay.ru/works/songs-book/
# Суден-Лавинадьер

Суден-Лавинадьер (фр. Soudaine-Lavinadière) — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
# Линда Джонсен

Линда Джонсен (1954 елда Чикагода туган булган) ул Йога һәм Һинд диненең башка аспектлары буенча китаплар авторы. Ул Шәрыкъ өйрәнүләре буенча магистр дәрәҗәсенә ия һәм Калифорниядә, Берклида Югары Белгечлеләр Теологик Берлегендә Компаратив Дин буенча чыгарудан соң эшен эшләгән. Өстәвенә ул Һиндстанда һәм Төньяк Америкада Шактизм һәм Шиваизм йогиларының Көнчыгыш традицияләрен уннарча еллар өйрәнгән.
# Ашагыышыклы (Эрҗиш)

Ашагыышыклы (төр. Aşağıışıklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Эрҗиш илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# NGC 500

NGC 500 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 500
## Тарихы

Әлеге галактика 1850 елда инглиз астрономы William Parsons тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см (72 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Гуанамби

Гуанамби — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.

# Гуанамби
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1296,654 км².
# Каралык

Каралык — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Зур Иргиз елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 84 км.

# Каралык
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010001612112100009667
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100966
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Пятровшчына (Узрэцки авыл советы)

Пятровшчына (белар. Пятроўшчына) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.

# Пятровшчына (Узрэцки авыл советы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# (15829) 1995 BA1

(15829) 1995 BA1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15829) 1995 BA1
## Тарихы

1995 елның 25 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 BA1» саналган.
# Изабелл (Висконсин)

Изабелл — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Изабелл (Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 15,7 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 207 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# HD170563

HD170563 — Еланлы Кеше йолдызлыгында урнашкан A0 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,16 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Уграклы (Акчакале)

Уграклы (төр. Uğraklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кече Рын-Дудорово

Кече Рын-Дудорово (рус. Малый Рын-Дудорово) — Киров өлкәсенең Лебяжье районында урнашкан авыл.

# Кече Рын-Дудорово
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Кече Рын-Дудорово
## Сәгать поясы

Кече Рын-Дудорово Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Рын-Дудорово
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (76%), руслар (24%).