# Пенза өлкәсе

Пе́нза өлкәсе́ – Рәсәй Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә.
Өлкә үзәге – Пенза шәһәре.
Сембер, Сарытау, Тамбов, Рязань өлкәләре һәм Мордовия белән чикләнә.

# Пенза өлкәсе
## Тарих

Өлкә үзәге (Пенза шәһәре) 1663 елда ныгытма буларак нигезләнә.
1718 елда Казан губернасы составында Пенза провинциясе оештырыла.
1780 елның 15 сентябрендә Пенза губернасы барлыкка килә. 1797 елның 5 мартында Пенза губернасы бетерелә, территориясе Сарытау, Тамбов, Түбән Новгород һәм Сембер губерналары арасында бүленә.
1801 елның 9 сентябрьдә Пенза губернасы яңадан оештырыла. 1928 елда ул бетерелә, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә. 1935—1936 елларда — Куйбышев крае составында, 1937—1939 елларда — Тамбов өлкәсе составында.
1939 елның 4 февралендә, ССРБ Югары Советы Президиумы указы буенча, Тамбов өлкәсе Тамбов һәм Пенза өлкәсенә бүленә. Шул ук указ буенча, Пенза өлкәсе составына Куйбышев (7 район) һәм Сарытау өлкәләрнең (7 район) өлешләре кертелә.
1943 елның 19 гыйнварында Пенза өлкәсенең Барановка һәм Николаевка районнары Сембер өлкәсе составына кертеләләр.

# Пенза өлкәсе
## География
### Чиктәшлек

Өлкә күбесенчә Идел буе калкулыгында урнаша; кырый көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша. Көнчыгыштан көнбатышка озынлыгы — 330 км, төньяктан көньякка — 204 км.

# Пенза өлкәсе
## География
### Климат

Климат — уртача континенталь; гыйнварның урта температурасы — -11,3...-13,3 °С, июльнең урта температурасы — +18,8...+20,5 °С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 550 (көньяк)-680 мм (төньяк-көнчыгыш).

# Пенза өлкәсе
## География
### Гидрография

Төп елгалар — Мокша, Сыры (Идел бассейны), Хопёр, Ворона (Дон бассейны). Сусаклагычлар — Сыры сусаклагычы, Вадинск сусаклагычы.

# Пенза өлкәсе
## Халык
### Торак пунктлар

Пенза өлкәсенең эре торак пунктлары

# Пенза өлкәсе
## Административ-территориаль бүленеш
### Районнар

| № п/п | Район | Үзәк | Мәйдан, км² | Халык саны (2010), кеше |
| 1 | Башмаково районы | Башмаково штп-ы | 1 710 | 23 314 |
| 2 | Беково районы | Беково штп-ы | 1 060 | 17 531 |
| 3 | Белинский районы | Белинский шәһәре | 2 020 | 28 884 |
| 4 | Бессоновка районы | Бессоновка авылы | 1 340 | 45 365 |
| 5 | Вадинск районы | Вадинск авылы | 1 030 | 9 804 |
| 6 | Городище районы | Городище шәһәре | 2 160 | 52 479 |
| 7 | Земетчино районы | Земетчино штп-ы | 2 070 | 24 676 |
| 8 | Исса районы | Исса штп-ы | 950 | 11 156 |
| 9 | Каменка районы | Каменка шәһәре | 2 170 | 62 327 |
| 10 | Камышкыр районы | Рус Камышкыр авылы | 1 200 | 12 804 |
| 11 | Колышлы районы | Колышлы штп-ы | 1 660 | 26 185 |
| 12 | Күзнәй районы | Күзнәй шәһәре | 2 100 | 38 080 |
| 13 | Лопатино районы | Лопатино авылы | 1 440 | 14 943 |
| 14 | Лунино районы | Лунино штп-ы | 1 620 | 19 941 |
| 15 | Кече Сердоба районы | Кече Сердоба авылы | 990 | 9 824 |
| 16 | Мукшы районы | Мукшы штп-ы | 2 300 | 28 024 |
| 17 | Наручат районы | Наручат авылы | 880 | 12 070 |
| 18 | Неверкино районы | Неверкино авылы | 1 050 | 16 331 |
| 19 | Түбән Ламу районы | Түбән Ламу шәһәре | 1 850 | 42 024 |
| 20 | Никольск районы | Никольск шәһәре | 2 500 | 34 267 |
| 21 | Пачелма районы | Пачелма штп-ы | 1 410 | 16 308 |
| 22 | Пенза районы | Кондоль авылы | 2 920 | 51 300 |
| 23 | Сердобск районы | Сердобск шәһәре | 1 695 | 54 523 |
| 24 | Сосновоборск районы | Сосновоборск штп-ы | 1 630 | 17 241 |
| 25 | Спасск районы | Спасск шәһәре | 730 | 13 008 |
| 26 | Тамалы районы | Тамалы штп-ы | 1 130 | 16 502 |
| 27 | Шемышейка районы | Шемышейка штп-ы | 1 500 | 17 668 |

# Пенза өлкәсе
## Административ-территориаль бүленеш
### Шәһәр округлар

| № | Шәһәр округы | Мәйдан, км² | Халык саны (2011), кеше |
| 1 | Заречный | 124 | 63 600 |
| 2 | Күзнәй | 23 | 88 800 |
| 3 | Пенза | 288 | 517 400 |

# Пенза өлкәсе
## Танылган шәхесләр
#### Татарлар

* Якуб Агишев
* Азиз Акҗигитов
* Бари Еналиев
* Таһир Керженов
* Гафур Коләхмәтов
* Гадел Кутуй
* Мөдәрис Мостафин
* Әдһәм Тенишев
* Кәрим Тинчурин
* Шамил Усманов

# Пенза өлкәсе
## Танылган шәхесләр
#### Руслар

* Виктор Несмелов (1863, Бәк районы, Вертуновка - 1937, Казан), фәлсәфәче, илаһиятчы, Казан руханилар академиясе профессоры, ректоры.
* Виктор Скумин (1948- ), профессоры, Скумин синдромы.