# Температура

Температура (латинча temperatura — тиешле катнашу, кушылу, халәт) — термодинамик системаны тасвирлаучы физик зурлык, төрлечә җылынган җисемнәрнең дәрәҗәсенә билгеләнгән микъдарны күрсәтә.
Температураны үлчәү шкаласында ике репер нокта һәм алар арасында бүлемнәр саны билгеләнә, шулай итеп, хәзерге киң кулланыла торган Цельсий һәм Фаренгейт шкалалары кертелгән.
Абсолют температура Кельвиннарда үлчәнә, табигатьтә температураның минималь чик микъдары - абсолют нуль булуы - бер репер нокта нигезендә кертелгән.
Температураның югары микъдары Планк температурасы белән чикләнгән.
Җылылык тынычлыгында булган система температурасы бөтенесе өлешләрендә бертигез була. Термодинамикада температура - интенсив термодинамик зурлык.
Молекуляр-кинетик теориядә температура системаның кисәкчәләре уртача кинетик энергиясенә туры пропорциональ.
Температура система кисәкчәләренең энергия дәрәҗәләре буенча бүленешен (Максвелл — Больцман бүленеше), тизлекләре буенча бүленешен (Максвелл бүленеше), матдә ионлашу дәрәҗәсен (Сах тигезләмәсе), нурланыш спектраль тыгызлыгы (Планк тигезләмәсе), нурланыш күләмдәге тулы тыгызлыгын (Стефан-Больцман кануны) билгели.
СИ Халыкара берәмлекләр системасында температура кельвинда үлчәнә, шулай ук Цельсий градусы кулланыла, чөнки Җирдәге табигатьтә күпчелек процесслар -50 - +50 °С диапазонында бара.

# Температура
## Тасвир

Термик бериш системаларда $\mathrm {grad} \,T=0.$
Клаузиус буенча термодинамик температура һәм энтропия:
$\delta Q=TdS,$
биредә $\delta Q$ - ябык системадан чыгучы яки керүче җылылык кечкенә микъдары, S - энтропия.
Гиббс термодинамикасында температура эчке энергия һәм энтромия ярдәмендә билгеләнә:
$T\equiv \left({\frac {\partial U}{\partial S}}\right)_{\{x_{i}\}},$
Петр Капица буенча температура үзе хәрәкәт түгел, ә ул хәрәкәтнең тәртипсезлеге белән билгеләнә.
Статистик физикада температура - энтропия буенча система энергиясеннән чыгарылмага тиң:
    $T={\frac {dE}{dS}}$

# Температура
## Температура шкалалары

Температура шкалалары чагыштырмасы :
| Тасвир | Кельвин | Цельсий | Фаренгейт | Ранкин | Делиль | Ньютон | Реомюр | Рёмер |
| Абсолют нуль | 0 | −273,15 | −459,67 | 0 | 559,725 | −90,14 | −218,52 | −135,90 |
| Фаренгейт катнашмасы эрүе температурасы(тоз һәм боз катнашмасы) | 255,37 | −17,78 | 0 | 459,67 | 176,67 | −5,87 | −14,22 | −1,83 |
| Су кату температурасы (Нормаль шартлар) | 273,15 | 0 | 32 | 491,67 | 150 | 0 | 0 | 7,5 |
| Кеше тәне уртача температурасы | 309,75 | 36,6 | 98,2 | 557,9 | 94,5 | 12,21 | 29,6 | 26,925 |
| Су кайнау температурасы (Нормаль шартлар) | 373,15 | 100 | 212 | 671,67 | 0 | 33 | 80 | 60 |
| Титан эрүе | 1941 | 1668 | 3034 | 3494 | −2352 | 550 | 1334 | 883 |
| Кояш | 5800 | 5526 | 9980 | 10440 | −8140 | 1823 | 4421 | 2909 |

# Температура
## Төрле шкалаларга күчү

Төп шкалалар арасында күчереп исәпләнү :
| Шкала | Шартлы билге | Цельсий дән (°C) | Цельсий гә |
| Фаренгейт | (°F) | [°F] = [°C] × 9⁄5 + 32 | [°C] = ([°F] − 32) × 5⁄9 |
| Кельвин | (K) | [K] = [°C] + 273.15 | [°C] = [K] − 273.15 |
| Ранкин (Rankin) | (°R) | [°R] = ([°C] + 273.15) × 9⁄5 | [°C] = ([°R] − 491.67) × 5⁄9 |
| Делиль (Delisle) | (°Д яки °De) | [°De] = (100 − [°C]) × 3⁄2 | [°C] = 100 − [°De] × 2⁄3 |
| Ньютон (Newton) | (°N) | [°N] = [°C] × 33⁄100 | [°C] = [°N] × 100⁄33 |
| Реомюр (Réaumur) | (°Re, °Ré, °R) | [°Ré] = [°C] × 4⁄5 | [°C] = [°Ré] × 5⁄4 |
| Рёмер (Rømer) | (°Rø) | [°Rø] = [°C] × 21⁄40 + 7.5 | [°C] = ([°Rø] − 7.5) × 40⁄21 |