yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иван Стахеев

Иван Иванович Стахеев (1802 — 1885 елның 13 сентябре, Алабуга, Россия империясе) — рус сәүдәгәре һәм хәйриячесе, 1850—1852 һәм 1862—1864 елларда Алабуга шәһәр башлыгы.

# Иван Стахеев
## Биография

Иван Стахеев 1802 елда сәүдәгәр гаиләсендә туа. Сәүдәгәр балалары өчен традицион өй тәрбиясен ала.
1845 елдан 2 нче гильдия сәүдәгәрләренә кергән, 1860—1866 елларда 1 нче гильдиягә кабул ителгән. Иван Ивановичның сәүдә операцияләре бөтен Себерне үз эченә алган. Абыйсы Дмитрий белән сәүдә белән шөгыльләнә башлый, соңыннан уртак предприятиенең еллык әйләнеше берничә дистә миллион сум тәшкил иткән.
1862—1864 елларда Иван Стахеев шәһәр башлыгы итеп сайлана. Ул Алабугага Покрау чиркәве иконостасын башкару өчен Карл Гун һәм Василий Верещагин Император сәнгать академиясе алтын медалистларын чакыру инициаторы булган.
1870 нче елларда абыйлы-энеле «Д. И. һәм И. И. Стахеевлар хәйрия комитеты»н гамәлгә куялар, аннан капитал гыйбадәтханәләр, монастырьләр һәм уку биналарын төзүгә бирелгән. Ел саен комитет акчаларыннан хәерче кешеләргә пособие бирүгә акча бүлеп бирелгән. Алабугада Казан-Богородица хатын-кызлар монастыре төзелешенә (1856—1868 елларда төзелгән, 1930 елларда юкка чыгарылган) 300 мең сумнан артык акча биргән. Шулай ук Иван Стахеев Алабугада реаль училище урнаштыру өчен акча биргән (1878 елның 10 сентябрендә ачыла).
Сәүдәгәр Ф. Г. Чернов белән бергә Стахеевлар Афондагы Изге Пантелеймон монастыренә иганәләр керткәннәр.
1885 елның 13 сентябрендә Алабугада вафат була.
Стахеев III һәм II дәрәҗә Изге Анна ордены, шулай ук Изге Владимир ордены тасмасында алтын медаль белән бүләкләнгән.

# Иван Стахеев
## Биография
### Гаилә

Анисья Ивановнага (1806—1860) өйләнгән. Балалары: Евдокия (1826—?), Александр (1827—1895), Владимир (1838—?), Дмитрий (1840—1918) и Николай (1845—?).

# Иван Стахеев
## Библиография

* Маслова И. В. Менталитет купечества уездных городов Вятской губернии XIX – начала ХХ в. – М.: Флинта-Наука, 2010.
# Инженер

Инженер - инженер эшчәнлеген гамәлгә ашыручы белгеч.
Инженерлар, кагыйдә буларак, инженер эше предметы булган техник җайланмаларның яшәеш циклы барлык процессларына (шул исәптә, гамәли тикшеренүләр, планлаштыру, проектлаштыру, конструктлау, эшләү технологиясен эшкәртү, техник документацияне хәзерләү, җитештерү, көйләү, сынау, эксплуатацияләү, техник хезмәт күрсәтү, җайланманы ремонтлау, үтилләү һәм сыйфат белән идарә итү) җәлеп ителә.
# Ка Мичанголо (Пезаро һәм Урбино)

Ка Мичанголо — Италиянең Марке төбәге Фронтино өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка Мичанголо (Пезаро һәм Урбино)
## Географиясе

Ка Мичанголо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ка Мичанголо (Пезаро һәм Урбино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Санта-Круш-даш-Флориш (район)

Санта-Круш-даш-Флориш — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. Санта-Круш-даш-Флореш муниципалитетына карый.

# Санта-Круш-даш-Флориш (район)
## Географиясе

Мәйданы — 39,55 км².
# CDC14B

CDC14B (ингл. Cell division cycle 14B һәм Dual-specificity protein phosphatase CDC14B) — кешенең 9-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Лангрео

һәм
Лангрео (исп. Langreo) — Испаниянең Астурия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Лангрео
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 82,46 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1021 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Норвуд (Нью-Джерси)

Норвуд — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Норвуд (Нью-Джерси)
## Тарихы

Огачи шәһәре 21 март 1905 елда нигезләнгән.

# Норвуд (Нью-Джерси)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 7,235845 км², 7,082617 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 9 метр биеклектә урнашкан.
# IC 4213

IC 4213 — Тазылар йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика һәм инфракызыл чыганак .

# IC 4213
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4213, PGC 45848, 2MASX J13121121+3540107, MCG+06-29-057, IRAS F13099+3555, UGC 8280, SDSS J131211.19+354024.3, Z 189-39, UZC J131211.2+354014, Z 1309.8+3556, 2MFGC 10524, CAIRNS J131211.21+354016.6 һәм LEDA 45848 буларак та сурәтләнә.
# Авевепан (Тепекоакуилко де Трухано)

Авевепан — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Tepecoacuilco de Trujano муниципалитеты составына керә.

# Авевепан (Тепекоакуилко де Трухано)
## Географиясе

Авевепан Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Авевепан (Тепекоакуилко де Трухано)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Авевепан (Тепекоакуилко де Трухано)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Струнгари

Струнгари — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Пиану коммунасына карый.

# Струнгари
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Имамушагы (Силифке)

Имамушагы (төр. İmamuşağı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Чела (Форли-Чезена)

Чела — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Меркато-Сарачено өязендә урнашкан торак пункт.

# Чела (Форли-Чезена)
## Географиясе

Чела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Чела (Форли-Чезена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ветью

Ветью (рус. Ветью) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.

# Ветью
## Климат

Ветью климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Ветью
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (15%), руслар (60%), украиннар (14%), белоруслар (6%).
# Чарница 1

Чарница 1 (белар. Чарніца 1) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.

# Чарница 1
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Вейль (кратер)

Вейль (лат. Weil) — Венера планетасының 19°24′ к. к. 283°06′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 24,2 километр озынлыкта булган кратеры.

# Вейль (кратер)
## Исеме

Вейль кратеры француз язучысы Симона Вейль хөрмәтенә аталган.
# Аверн (Франция)

Аверн (фр. Avernes) — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
# Бялохово

Бялохово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Рогузьно гминаcында урнашкан авыл.

# Бялохово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (20766) 2000 PK11

(20766) 2000 PK11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20766) 2000 PK11
## Тарихы

2000 елның 1 августында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 PK11» саналган.
# Селвеле (Фрозиноне)

Селвеле — Италиянең Лацио төбәге Арпино өязендә урнашкан торак пункт.

# Селвеле (Фрозиноне)
## Географиясе

Селвеле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Селвеле (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ускуч (елга)

Ускуч — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Иша елгасының уң ярына тамагыннан 157 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 13 км.

# Ускуч (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100312115100007241
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100724
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# NGC 5650

NGC 5650 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5650
## Тарихы

Әлеге галактика 1887 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Нядэй-Се

Нядэй-Сё — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Колва елгасының уң ярыннан 522 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.

# Нядэй-Се
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050200112103000071873
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103007187
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Вәндам

Вәндам (әзери. Vəndam) — Әзербайҗанның Гәбәлә районына караган авыл.
# Молино Мала (Пезаро һәм Урбино)

Молино Мала — Италиянең Марке төбәге Монтефельчино өязендә урнашкан торак пункт.

# Молино Мала (Пезаро һәм Урбино)
## Географиясе

Молино Мала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Молино Мала (Пезаро һәм Урбино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Борци (Воранавский районы)

Борци (белар. Борці) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.

# Борци (Воранавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Карвико

Карвико — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Бергамо провинциясе составына керә.

# Карвико
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 287 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Калуско-д'Адда, Сотто-иль-Монте-Джованни-XXIII, Терно-д'Изола, Вилла-д'Адда һәм Понтида коммуналары белән чиктәш.
# Саса (Зволен)

Саса (словак. Sása) — Словакиянең Зволен округында урнашкан авыл.

# Саса (Зволен)
## Тарихы

Авыл 1332 елда нигезләнгән.

# Саса (Зволен)
## Географиясе

Мәйданы — 24,67 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 383 метр биеклектә урнашкан.

# Саса (Зволен)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Точник

Точник (чех. Točník) — Чехиянең Урта Чехия крае Бероун һәм Горжовице районында урнашкан авыл.

# Точник
## Географиясе

Мәйданы — 5,382691 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 345 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Точник
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Точник
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Точник
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 281 |
| 1880 | 280 |
| 1890 | 290 |
| 1900 | 274 |
| 1910 | 267 |
| 1921 | 250 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 209 |
| 1950 | 186 |
| 1961 | 226 |
| 1970 | 259 |
| 1980 | 273 |
| 1991 | 259 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 238 |
| 2014 | 229 |
| 2016 | 236 |
| 2017 | 235 |
| 2018 | 232 |
| 2019 | 239 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 230 |
| 2021 | 243 |
| 2021 | 256 |
| 2022 | 254 |
| 2023 | 249 |
| 2024 | 263 |
# Лабульбен (коммуна)

Лабрюгьер (фр. Labruguière) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.

# Лабульбен (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 60,73 км².
# Ферит Көшк (Енишеһир)

Ферит Көшк (төр. Ferit Köşk) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Клери (Кот-д’Ор)

Клери (фр. Cléry) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Понтайе-сюр-Сон кантонына карый.

# Клери (Кот-д’Ор)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3.37 км².
# Антонов Коргон

Антонов Коргон — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Коргон елгасының уң ярына тамагыннан 18 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 21 км.

# Антонов Коргон
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь елгалары кушылган урындан Барнавыл каласына кадәр, Алей елгасын кетрмичә . Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200312115100009150
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100915
* Бассейн коды — 13.01.02.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Эзерник (Новодворский повяты)

Эзерник — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Осташево гминасында урнашкан авыл.

# Эзерник (Новодворский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Альфа интерферон

А интерфероны төрле системалы чирләрдә кулланыла, шулардан Капоши саркомасы, сабыйлыктагы гемангиома, тире меланомасы, метастатик бөер-күзәнәкләре карциномасы, лейкемия, лимфома һәм хроник С гепатиты. Системалы каршы йогынтыларга конституцион симптомнар, нейтропения һәм тромбоцитопения керә. Ретинопатия мамыксыман чыганаклар һәм интраретиналь кан савулар белән сыйфатлана һәм ул кайбер авыруларда, аеруча препаратның зур дозаларын кабул иткәннәрдә үсеш алырга мөмкин. (рәс.22.6). Терапияне туктаткач, гадәттә, чир билгеләренең үзлегеннән юкка чыгуы күзәтелә. Күпчелек очракта фараз яхшы. Азрак таралган каршы йогынтыларга КМШ, күз йөртүче нервының параличы, КНД шешүе һәм ЧҮВ окклюзиясе керә.
# Аверна

Аверна (фр. Havernas) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Жабаре (Крушевац)

Жабаре (серб. Жабаре ) — Сербиянең Расина округы Крушеватс җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Жабаре (Крушевац)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 217 метр биеклектә урнашкан.

# Жабаре (Крушевац)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Арва (Прахова)

Арва — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. Валя-Келугеряске (коммуна) коммунасына карый.

# Арва (Прахова)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 158 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 6655

NGC 6655 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6655
## Тарихы

Әлеге галактика 1855 елда Алмания астрономы August Winnecke тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 24.38 см (9.6 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# NGC 7831

NGC 7831 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7831
## Тарихы

Әлеге галактика 1885 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# 1678 ел

2 меңьеллык :
XV гасыр — XVI гасыр — XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр :
Хронологик таблица :
1678 ел башка тәкъвимнәрдә :
| Милади тәкъвим | 1678 MDCLXXVIII |
| Юлиан тәкъвим | 1677—1678 (11 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7186—7187 (11 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2430—2431 (1 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме | 5438—5439 ה'תל"ח — ה'תל"ט |
| Һиҗри тәкъвим | 1089—1090 |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4170—4171 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1127 ԹՎ ՌՃԻԷ |
| Кытай тәкъвиме | 4374—4375 丁巳 — 戊午 кызыл елан — сары ат |
| Хәбәш тәкъвим | 1670 — 1671 |
| Борынгы һинд тәкъвиме | |
| - Викрам-самват | 1734—1735 |
| - Шака самват | 1600—1601 |
| Шәмси тәкъвим | 1056—1057 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2221 |
1678 (бер мең алты йөз җитмеш сигезенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча шимбә көнне башлана. Бу безнең эраның 1678 елы, II меңьеллыкның 678 елы, XVII гасырның 78 елы, XVII гасырның 8 унъеллыгының 8 елы, 1670 елларның 9 елы. 1678 елдан бирле 346 ел үтте.

# 1678 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1678 елда туганнар

# 1678 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1678 елда вафатлар
* 16 август — Эндрю Марвелл, инглиз шагыйре.
# Гурумба

Гурумба (әзери. Qurumba) — Әзербайҗанның Ләнкәран районына караган авыл.
# Рибно (Дзялдовский повяты)

Рибно — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Рыбно гминасында урнашкан авыл.

# Рибно (Дзялдовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# 1952 ел

2 меңьеллык :
XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр :
Хронологик таблица :
1952 (бер мең тугыз йөз илле икенче) ел — кәбисә ел, милади тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1952 елы, II меңьеллыкның 952 елы, XX гасырның 52 елы, XX гасырның 6 унъеллыгының 2 елы, 1950 елларның 3 елы. 1952 елдан бирле 72 ел үтте.

# 1952 ел
## Вакыйгалар

* 1 июль — АКШ-да компартия эшчәнлеге тыела.
* 23 июль — Мисыр инкыйлабы, монархияне бетерү.
* 6 сиʜтәбер — Женевада авторлык хокукы турында халыкара конвенция имзалана.

# 1952 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1952 елда туганнар
* 2 гыйнвар — Гүзәл Вәлиева-Сөләйманова, сәнгать белгече.
* 5 гыйнвар — Василий Лихачев, дәүләт эшлеклесе, юрист, Татарстан Дәүләт шурасы рәисе, Россиянең Европа берлегендә даими вәкиле.
* 8 гыйнвар — Валерий Кандилов, ТР социаль-икътисадый мониторинг комитеты рәисе (2017 елдан).
* 9 гыйнвар — Наил Латфуллин, Уфада яшәп иҗат иткән татар рәссамы.
* 6 фиврәл — Зәки Үмәров, танылган самбо көрәшчесе.
* 15 март — Николай Колесников, Олимпия чемпионы.
* 16 март — Таһирә Минһаҗетдинова, опера җырчысы, Праһа халыкара консерваториясе профессоры.
* 15 әпрᴎл — Нәҗип Бәдретдинов, баянчы, ТР атказанган артисты (1992).
* 7 июнь — Орхан Памук, төрек язучысы.
* 21 ауᴦыс — Ләлә Миңнуллина, драма актрисасы, ТР халык артисты.
* 12 сентябрь — Марат Дәүкәев, балет артисты (Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе-РФ-АКШ)
* 7 үкᴛәбер — Владимир Путин, икенче Россия президенты.
* 15 үкᴛәбер — Зилә Вәлиева, Татарстанның мәдәният министры.
* 16 ноябрь — Асия Минһаҗева, татар шагыйрәсе.
* 26 ноябрь — Асия Миңнуллина, рәссам-сынчы, Тукай премиясе лауреаты (2010).
* 27 ноябрь — Хәйдәр Гайнетдинов, татар шагыйре, язучы.

# 1952 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1952 елда вафатлар
* 5 май — Зәйни Солтан, татар артисты, режиссер, тәрҗемәче.
* 6 май — Мөхәммәт Гали, язучы, татар әдәбияты белгече.
* 1 июнь — Джон Дьюи, АКШ фәлсәфәчесе, педагог һәм психолог.
* 29 июнь — Мәҗит Илдар (Әбдүшев), театр артисты.
# (5243) Класиен

(5243) Класиен (лат. Clasien) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5243) Класиен
## Тарихы

1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1246 T-2» саналган.
# IC 5107

IC 5107 — Тавис йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 5107
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 5107, IRAS F21241-6557, ESO-LV 107-0290, PGC 66813, ESO 107-29, 2MASX J21281487-6544077, AGC 34455, 6dFGS gJ212814.9-654408, LEDA 66813 һәм APMBGC 107-044+048 буларак та сурәтләнә.
# Һава Бикмөхәммәтева

Һава Бикмөхәммәтева (1 сентябрь 1921(1921-09-01), Златоуст, Уфа губернасы, РСФСР — 26 март 2003(2003-03-26) (81 яшь), Уфа) — җәррах, медицина фәннәре докторы (1973), профессор (1974), БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1981). 1944 елдан Башкортстан дәүләт медицина университетында, 1966-1986 елларда оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедрасы мөдире. Хезмәтләре йөрәк-кан тамырлары авыруларын хирургик дәвалауга карый.
# (17191) 1999 XS107

(17191) 1999 XS107 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17191) 1999 XS107
## Тарихы

1999 елның 4 декабрендә CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 XS107» саналган.
# Фрауэнберг (Наэ)

Фрауэнберг — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Фрауэнберг (Наэ)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,85 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 310 метр биеклектә урнашкан.
# Нургали Бариев

Нургали Бариев (1 гыйнвар 1919(1919-01-01), Югары Көек, Чар өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 8 август 1998, Югары Көек, Әтнә районы, Татарстан, Россия) — Социалистик хезмәт каһарманы (1966). 1952-1970 елларда Әтнә районы «Үрнәк» калхузы рәисе. 1963-1967 елларда РСФСР югары шурасы депутаты.

# Нургали Бариев
## Биографиясе

1919 елның 1 гыйнварында Татарстан Республикасының Арча районы Көек авылында крестьян гаиләсендә туа. Татар. Бариевлар гаиләсе колхозны оештыруда актив катнаша һәм беренче булып аңа керә. 7 сыйныфны һәм 1938 елда Зөя шәһәрендә авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлый. Техник-землеустроитель булып эшли.
1939 елда Кызыл Армия сафларына алына. Бөек Ватан сугышы ветераны.
Демобилизациядән соң өенә тыныч тормышка әйләнеп кайта. Туган Арча районында мелиорация бүлегенең өлкән агрономы булып эшли.
1952 елда "Үрнәк" колхозы рәисе итеп сайлана. Яңа рәис колхоз активын берләштерә, биремнәрне даими рәвештә үтәүгә ирешә, җитештерү алдынгыларын бүләкләү системасын кертә. Бариев рәислеге башында хуҗалыкның кереме 50 мең сумга якын булса, ике елдан соң ул Татарстанда беренчеләрдән булып миллионер колхозга әйләнә.
СССР Югары Советы Президиумының 1966 елның 22 мартындагы карары белән терлекчелекне үстерүдә, ит, сөт, йомырка, йон һәм башка продукция җитештерүне һәм әзерләүне арттыруда ирешкән уңышлары өчен Социалистик Хезмәт Герое исемен, Ленин ордены һәм «Серп и Молот» алтын медале белән бүләкләнә. Хуҗалык белән 1971 елга кадәр җитәкчелек итә. 1971-1977 елларда авыл советы рәисе булып эшли.
Колхоз, район, республиканың иҗтимагый тормышында да актив катнаша. РСФСР Югары Советы депутаты, колхозчылар Бөтенсоюз җыены делегаты, КПСС РК әгъзасы, район советы депутаты итеп сайлана. Көек авылында яшәгән. 1998 елның 8 августында вафат була.
# HD112197

HD112197 — Вероника чәче йолдызлыгында урнашкан A2V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,99 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.