yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# NGC 2875

NGC 2875 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2875
## Тарихы

Әлеге галактика 1874 елда инглиз астрономы Лоуренс Парсонс, 4-й граф Росс тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см (72 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ешленд (сан алу урыны, Мэн)

һәм
Ешленд — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Ешленд (сан алу урыны, Мэн)
## Географиясе

Ешленд халык санын алу урыны мәйданы — 11,609021 км², 11,609023 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 712 Фут биеклектә урнашкан.
# Наум Теребинский

Наум Теребински (рус. Наум Варлаамович Теребинский, 13 декабрь 1851(1851-12-13), Ырынбур губернасы, Россия империясе — 1908 елдан иртә түгел, ) — табиб, Ырынбур губернасыннан III чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
# Чырпылы (Тутак)

Чырпылы (төр. Çırpılı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Тутак илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сен-Мишель-де-Баньер

Сен-Мишель-де-Баньер (фр. Saint-Michel-Loubéjou) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
# LAMP5

LAMP5 (ингл. Lysosomal associated membrane protein family member 5) — кешенең 20-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Сент-Альбан (Югары Гаронна)

Сент-Альбан (фр. Saint-Alban) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Закапалко (Буенависта де Куельяр)

Закапалко — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Буэнависта-де-Куэльяр муниципалитеты составына керә.

# Закапалко (Буенависта де Куельяр)
## Географиясе

Закапалко Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Закапалко (Буенависта де Куельяр)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Закапалко (Буенависта де Куельяр)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Роджер-Миллс (округ, Оклахома)

Роджер-Миллс — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Шайенн шәһәре.

# Роджер-Миллс (округ, Оклахома)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1895 елда оештырыла.

# Роджер-Миллс (округ, Оклахома)
## Халкы

2019 елда халык саны 3436 кеше тәшкил иткән.

# Роджер-Миллс (округ, Оклахома)
## Территориясе

Округ мәйданы 2958 км² тәшкил итә.
# Пенья дел Чиво (Педро Асенсио Алкисирас)

Пенья дел Чиво — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Pedro Ascencio Alquisiras Municipality муниципалитеты составына керә.

# Пенья дел Чиво (Педро Асенсио Алкисирас)
## Географиясе

Пенья дел Чиво Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Пенья дел Чиво (Педро Асенсио Алкисирас)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Пенья дел Чиво (Педро Асенсио Алкисирас)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Асыйм Баляев

Баля́ев Асыйм Айзатулла улы (Алексей Андреевич) (1923 – 1983). Советлар Союзы Герое (19.3.1944), гвардия рядовое.

# Асыйм Баляев
## Тәрҗемәи хәле

Асыйм Айзатулла улы Баляев хәзерге Мордовия Республикасының Ләмберә районы Пензятка авылында дөньяга килә.Сугышка кадәр «Волгострой» (Калинин өлкәсе) оешмасында эшли.

# Асыйм Баляев
## Сугышчан юлы

1941 елдан Кызыл Армиядә, Бөек Ватан сугышы фронтларында 78 нче гвардияче укчылар полкы укчысы булып катнаша. Ул хезмәт иткән төркем дошманның 2 нче линия окопларына бәреп керә. Көнбатыш, Воронеж, Көньяк-Көнбатыш, II һәм III Украина фронтларында сугышып, 3 тапкыр яралана. 78 нче гвардия укчылар полкының десант отряды составында Көньяк-көнбатыш фронты гаскәрләре составында 1943 елның 26 сентябрендә Днепропетровск өлкәсенең Солонянский районы Войсковый авылы янында беренчеләрдән булып Днепр елгасын кичкәндә батырлык күрсәтә. Дошманның нык каршылык күрсәтүен җиңә килеп һәм эскарпын алып, сугышчылар фашист траншеяларына бәреп керәләр. 130,3 биеклегендәге позицияләрен ташлап, дошман качып китә, Баляев шушы биеклектә иптәшләре белән ныгып урнаша. Иртән фашистлар, мөһим тактик позицияләрен кире кайтару өчен, танклар һәм үзйөрешле орудиеләре ярдәме белән 5 тапкыр ярсулы һөҗүм ясый. Гвардиячеләр, биеклекнең әһәмиятен яхшы аңлый, шуңа күрә бер адым да артка чигенми. Алар дошманның 4 танкын һәм ике батальон диярлек пехотасын кырып сала. Пулемётчы Баляев бер взвод тирәсе гитлерчыны юк итүне «үз исәбенә язып куя». Чираттагы атаканы кире кайтарганда ул каты яралана.
Сугышчыны иң югары дәүләт бүләгенә III Украина фронты гаскәрләре командующие армия генералы Малиновский тәкъдим итә. Уңъяр Украинаны, Румынияне, Венгрияне азат итә.
Бөек Җиңү көнен Чехословакиядә каршылый.
1946 елда демобилизацияләнә. 1946 дан Мәскәү өлкәсе Ногинскида яши, 1983 елда вафат була. Ногинск шәһәренең Глухово зиратында күмелгән. Яшәгән йортына (Ногински шәһәре) мемориаль такта куела.

# Асыйм Баляев
## Бүләкләре

* Ленин ордены
* Советлар Союзы Герое (СССР Югары Советы Президиумының 19.03.1944 Указы нигезендә бүләкләнгән.)
# DDX49

DDX49 (ингл. DEAD-box helicase 49 һәм DEAD (Asp-Glu-Ala-Asp) box polypeptide 49, isoform CRA_c) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Ичгечит (Битлис)

Ичгечит (төр. İçgeçit) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Битлис илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сендуфе

һәм
Сендуфе — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Аркуш-ди-Валдевеш муниципалитетына карый.

# Сендуфе
## Географиясе

Мәйданы — 3,16 км².
# PCDHB15

PCDHB15 (ингл. Protocadherin beta 15 һәм Protocadherin beta-15) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD4058

HD4058 — Кассиопея йолдызлыгында урнашкан A5V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 4,949 ± 0,009 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Голице (Дунайска Стреда)

Голице (словак. Holice) — Словакиянең Дунайска-Стреда округында урнашкан авыл.

# Голице (Дунайска Стреда)
## Тарихы

Авыл 1245 елда нигезләнгән.

# Голице (Дунайска Стреда)
## Географиясе

Мәйданы — 23,21 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 120 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Голице (Дунайска Стреда)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Воля Велика

Воля Велика — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Нароль гминасында урнашкан авыл.

# Воля Велика
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сорочка-Вож

Сорочка-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Меркуш-Йоль елгасының сул ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

# Сорочка-Вож
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300025892
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302589
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Земфира Сәхипова

Сәхипова Земфира Гыйзетдин кызы (13 апрель 1940 ел) — галим-педагог, югары мәктәп укытучысы, шагыйрь. Педагогия фәннәре кандидаты. РСФСРның мәгариф отличнигы, Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы, мәгариф отличнигы. Салават Юлаев ордены кавалеры.

# Земфира Сәхипова
## Биографиясе

Земфира Гыйзетдин кызы Сәхипова 1940 елның 13 апрелендә Башкорт АССРының Куергазы районы Ермолаево авылында туган.
Сугыш алдыннан атасын эш буенча Ишембай шәһәренең Смакай бистәсенә күчерәләр. Ишембай шәһәренең 14-нче (Смакай) башлангыч мәктәбен,3-нче башкорт урта мәктәбен (хәзерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-нче Башкорт гимназия-интернатын) 1957 елда тәмамлый.
1963 елда Стәрлетамак педагогия институтын тәмамлагач, Әхмәр авылында рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. 1966—1972 елларда Стәрлетамак педагогия институтында укыта.

# Земфира Сәхипова
## Гыйльми эшчәнлеге

1972 елдан Милли мәгариф проблемалары институтының Башкортстан филиалы гыйльми хезмәткәре, 2006-2015 елларда Мәгарифне үстерү федераль институтының әйдәүче белгече (Мәскәү).
Милли мәктәпләрдә рус теле укыту методикасы, милли мәктәпләр өчен рус теле дәреслекләре авторы. Соңгы елларда чит илдән Россиягә килүче иммигрантлар өчен рус теле буенча уку әсбаплары яза. 200-дән артык фәнни хезмәт авторы. Башкортстан өчен 10 фән кандидаты әзерләп, фән юлына чыгарган. Аның педагогия буенча гыйльми хезмәтләре мәгариф өчен мөһим әсбаплардан санала.

# Земфира Сәхипова
## Гыйльми хезмәтләре

** › Education › Multicultural Education Речевое общение в многоязычной семье. Front Cover. Земфира Гизетдиновна Сахипова. Китап, 1998 — Education — 142 pages.
** Сахипова З. Г. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 1 кл. Издательство «Просвещение».
** Сахипова З. Г., Орлова Т. Н., Бабурин А. В. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 2 кл. Издательство «Просвещение».
** Сахипова З. Г., Орлова Т. Н., Бабурин А. В. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 3 кл. Издательство «Просвещение».
** Сахипова З. Г., Орлова Т. Н., Бабурин А. В. Литературное чтение. Учебник для детей мигрантов и переселенцев. 4 кл. Издательство «Просвещение».

# Земфира Сәхипова
## Җәмәгать эшчәнлеге

«Күп милләтле Мәскәү» язучылар оешмасының рәисе вазифасында Земфира Гыйзетдин кызы Мәскәүдә яшәүче башкортларны берләштерү өчен бихисап эш башкара.

# Земфира Сәхипова
## Гаиләсе

Тормыш иптәше педагогия фәннәре докторы профессор Нәзир Экба белән ике кыз тәрбияләп үстергән. Кызы Зарема Экба - филология фәннәре кандидаты. 1997 елда «Башкорт телендә гарәп һәм фарсы теленнән кергән сүзләр» темасына кандидатлык диссертациясе яклаган (специальность 10.02.06 «Тюркские языки»). 1997 елдан бирле, Россия Фәннәр академиясендә Урал-алтай телләре бүлегендә эшли.
# Кадомцев

Кадомцев ― фамилия.
* Борис Кадомцев (1928—1998), физика-математика фәннәре докторы, СССР ФА (1970; 1991 елдан — РФА) академигы.
* Бертуган Кадомцевлар, инкыйлабчылар:
** Иван (1884―1918)
** Михаил (1886―1918)
** Эразм (1881―1965)
# Калюги (Смаргонский районы)

Калюги (белар. Калюгі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Калюги (Смаргонский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сершев

һәм
Сершев — Польшаның Великопольское воеводалыгы Жеркув гминасында урнашкан авыл.

# Сершев
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# IC 1747

IC 1747 — Кассиопея йолдызлыгы чикләрендә урнашкан планетар томанлык .

# IC 1747
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1747, 2MASX J01573573+6319183, HD 11758, IRAS 01539+6304, GCRV 1075, GSC2 N313310051805, NVSS J015735+631918, PK 130+01 1, CSI+63-01538, GT 0153+630, F3R 3878, GB6 B0153+6304, WEB 1916 һәм Gaia DR2 511904404556131200 буларак та сурәтләнә.
# Вейкфилд (Фейрфакс округы, Виргиния)

Вейкфилд — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Вейкфилд (Фейрфакс округы, Виргиния)
## Географиясе

Вейкфилд халык санын алу урыны мәйданы — 9,860399 км², 9,851823 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 300 Фут биеклектә урнашкан.
# Үзәктәге ареоляр хориоидаль дистрофия

1. Нәселдәнлек төре ген 17р урнашу белән аутосом-доминатлы, тик очраклы барлыкка килүләре дә тасвирланган.
2. Гомернең 3-4 декадасында әкренләп үзәк күрү начарлануы белән билгеләнә.
3. Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).
* Үзенчәлексез фовеаль бөртеклелек.
* Макула өлкәсендә ЧПЭ атрофиясе һәм хориокапиллярның юклыгы. (рәс. 18.35а).
* Әкрен көчәюче «географияле» атрофия белән эре хориоидаль тамырлар ачылуы (рәс. 18.356).
4. Гомернең 6-7 нче декадасында күрүнең авыр югалтуы белән фараз начар.
# (13931) 1988 RF13

(13931) 1988 RF13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13931) 1988 RF13
## Тарихы

1988 елның 14 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RF13» саналган.
# (10643) 1999 CE78

(10643) 1999 CE78 (лат. 1999 CE78) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10643) 1999 CE78
## Тарихы

1999 елның 12 февралендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 CE78» саналган.
# 1367 ел

2 меңьеллык :
XII гасыр — XIII гасыр — XIV гасыр — XV гасыр — XVI гасыр :
Хронологик таблица :
1367 (бер мең өч йөз алтмыш җиденче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 1367 елы, II меңьеллыкның 367 елы, XIV гасырның 67 елы, XIV гасырның 7 унъеллыгының 7 елы, 1360 елларның 8 елы. 1367 елдан бирле 657 ел үтте.

# 1367 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1367 елда туганнар

# 1367 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1367 елда вафатлар
# Фаверуа

Фаверуа (фр. Faverois) — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
# Амбарҗык (Акчаабат)

Амбарҗык (төр. Ambarcık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Акчаабат илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# IC 1886

IC 1886 — Эридан йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 1886
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1886, GSC 04710-00338, MCG-01-09-001, PGC 11724, 2MASX J03080326-0423593, GIN 176, 6dFGS gJ030803.2-042359 һәм LEDA 11724 буларак та сурәтләнә.
# Блекстоун (Виргиния)

Блекстоун — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Блекстоун (Виргиния)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 11,688327 км², 11,688328 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 138 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гүюм

Гүюм (әзери. Güyüm) — Әзербайҗанның Исмаеллы районына караган авыл.
# Обершёнау

Обершёнау (алман. Oberschönau) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Обершёнау
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 16,12 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 520 метр биеклектә урнашкан.
# Атакент (Шеһиткамил)

Атакент (төр. Atakent) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шеһиткамил илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 771 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 771 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
VI гасыр — VII гасыр — VIII гасыр — IX гасыр — X гасыр :
Хронологик таблица :
771 (җиде йөз җитмеш беренче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 771 елы, I меңьеллыкның 771 елы, VIII гасырның 71 елы, VIII гасырның 8 унъеллыгының 1 елы, 770 елларның 2 елы. 771 елдан бирле 1253 ел үтте.

# 771 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:771 елда туганнар

# 771 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:771 елда вафатлар
# Норт-Гай-Шоулс (Джорджия)

һәм
Норт-Гай-Шоулс — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Норт-Гай-Шоулс (Джорджия)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Норт-Гай-Шоулс (Джорджия)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 6,456417 км², 6,456414 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 195 метр биеклектә урнашкан.
# Вөҗдан иреге

Вөҗдан иреге - гражданнар­ның үзләре теләгән динне тота алу хокукы.

# Вөҗдан иреге
## Әдәбиятта

* Хәлбуки, соңгы елларда бездә дә берникадәр фикер һәм вөҗдан ире­ге урнаша башлагач, Яңа елны, рәсми рәвештә булмаса да, мартның егерме берендә билгеләп үтү гадәткә кереп бара.Ф. Урманче.
# Мэриленд-Сити (Мэриленд)

Мэриленд-Сити — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Мэриленд-Сити (Мэриленд)
## Географиясе

Мэриленд-Сити халык санын алу урыны мәйданы — 19,975493 км², 20,034674 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 63 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Томас Понсе, Ла Соледад (Леон)

һәм
Томас Понсе, Ла Соледад — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Леон муниципалитеты составына керә.

# Томас Понсе, Ла Соледад (Леон)
## Географиясе

Томас Понсе, Ла Соледад Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Томас Понсе, Ла Соледад (Леон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Томас Понсе, Ла Соледад (Леон)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Врели

Врели (фр. Vrély) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Нотцинген

Нотцинген (алман. Notzingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Нотцинген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,7 км² (1979). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 316 метр һәм 314 метр биеклектә урнашкан.
# 976 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 976 — Милади тәкъвим буенча X гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 976 — безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
* 976 — сан.
# Бор (Лёзненский районы)

Бор (белар. Бор) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.

# Бор (Лёзненский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# (9684) Olieslagers

(9684) Olieslagers (лат. Olieslagers) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9684) Olieslagers
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4113 P-L» саналган.
# Лодроне-Дарцо (Тренто)

Лодроне-Дарцо — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Сторо өязендә урнашкан торак пункт.

# Лодроне-Дарцо (Тренто)
## Географиясе

Лодроне-Дарцо Альп тауларында, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Лодроне-Дарцо (Тренто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гремзди-Польски

Гремзди-Польски — Польшаның Подлясье воеводалыгы Краснополь гминасында урнашкан авыл.

# Гремзди-Польски
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (17835) Anoelsuri

(17835) Anoelsuri — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17835) Anoelsuri
## Тарихы

1998 елның 20 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HS46» саналган.
# Хоэнгандерн

Хоэнгандерн (алман. Hohengandern) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Хоэнгандерн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,84 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 218 метр биеклектә урнашкан.
# Сен-Ромен-ан-Жаре

Сен-Ромен-ан-Жаре (фр. Saint-Romain-en-Jarez һәм фр. Saint-Romain-en-Jarret) — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Сарут

Сарут, Актамыр (лат. Elytrígia) — кыяклылар (Poaceae) семьялыгына керүче үләнчел күпъеллык үсемлекләр ыругы. 100 ләп төрне үз эчендә ала.

# Сарут
## Таралу

Ыруг вәкилләре Евразиянең уртача өлкәләреннән һәм төньяк-көнбатыш Төньяк Америкадан килеп чыгалар. Ике ярымшарның тышкы тропик өлкәләрендә үсә. Россиядә 10 төре билгеле. Татарстанда 4 төре таралган. Иң таралганы — шуышма сарут (E. repens). Сирәк кенә далаланган сөзәкләрдә, күлчәсыман сарут (E. loliodes), арадаш сарут (E. intermedium) һәм бәссыман сарут (E. pruinifera) очрый.

# Сарут
## Фотосинтез төре

Сарут (Poaceae) — <sub id="mwFQ">C4</sub> фотосинтезына ия булган үсемлекләр тибына карый .

# Сарут
## Ботаник тасвирлау

Тамырчасы горизонталь, бау рәвешендә. Сабаклары туры, эчләре куш, яфраклы, шома.
Яфраклары чиратлашкан, яссы, туры, шома, җиңсәле кыяклар.
Башаклар утырма, нигездә башак кабыкларында изелгән урыннар була, бу урыннар орлык койганда ватыла. Һәр башак чәчәк төркеме күчәренә таба озын ягы белән борылган (күлчәдән аермалы буларак) . Башак кабыклары кильсыман түгел, ачык ян сеңерләре бар. Чәчәкләре кечкенә, саргылт-яшел. Июнь—июль айларында чәчәк ата. Мезофитларга карый.
Җимешләре — бер орлыклы орлыкчалар, сентябрьгә өлгерәләр.
Бәссыман сарут ТРның Кызыл китабына кертелгән.

# Сарут
## Төрләр

* Elytrigia acuta
* Elytrigia arenosa
* Elytrigia campestris
* Elytrigia corsica
* Elytrigia elongata
* Elytrigia intermedia
* Elytrigia juncea
* Elytrigia meotica
* Elytrigia × mucronata
* Elytrigia obtusiflora
* Elytrigia repens
* Elytrigia sosnovskyi
* Elytrigia stipifolia
* Elytrigia × tesquicola

# Сарут
## Икътисади әһәмият һәм куллану

Терлек азыгы.
Басуларда авыр бетерелә торган чүп үләне.
Медицинада дару үләне буларак кулланыла. Тамырчаларында крахмал, шикәр, аскорбин кислотасы, каротин, лайла, шулай ук аз өйрәнелгән гликозидлар бар. Тамырчасы дару буларак кулланыла, ул яз башында яки көз ахырында җыелырга тиеш, чөнки бу вакыт арасында анда зарарлы матдәләр барлыкка килә. Аның сидек кудыру, кан туктату, тир кудыру, йөткертү үзлекләре бар. Гомеопатиядә дә кулланыла, аларда шикәрле матдәләр һәм тритицин бар, һәм аларны ашарга мөмкин. Тибет медицинасында, нигездә, үсемлекнең яшел өлешләре генә кулланыла .