yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Идел-кыпчак телләре

Идел-кыпчак телләре (болгар-кыпчак телләре, урал-кыпчак телләре, төньяк-кыпчак телләре) - кыпчак төркеменә кергән телләр төркемчәсе. Бу төркемчәгә татар һәм башкорт телләре керә. Бу төркемчә диалектлар континуумы булып килә (мәсәлән, башкорт теленең көнбатыш диалекты татар теленең үзәк диалектына охшаш, татар теленең типтәр диалектында башкорт сыйфатлары бар). Себер татарлары сөйләшә торган телне мөстәкыйль тел дип санарга мөмкин. Мөстәкыйльлек сыйфатлары мишәр диалектында да бар. Идел-кыпчак телләренең берлеге барлык галимнәр тарафыннан да кабул ителми. О.А. Мудрак татар телен "сары-кыпчак", башкорт телен ногай-кыпчак төркемчәсенә керткән. Шуннан Мудрак бу классификациядән кире кайткан, әмма хәзерге вакытта аны Анна Дыбо тота.

# Идел-кыпчак телләре
## Үзәнчелекләр

Идел-кыпчак телләре башка көнбатыш-кыпчак телләреннән элегрәк барлыкка килгәннәр һәм көнчыгыш-кыпчак телләре белән күбрәк бәйләнешләре бар. Төркемчәнең төп үзәнчелеге - и/е, у/о, ү/ө һәм аларның киресенчә алмашуы:
| Борынгы төрки | Башкорт | Татар |
| тез | тиҙ | тиз |
| тоз | туҙ | туз |
| көз | күҙ | күз |
| туз | тоҙ | тоз |
| бурун | морон | борын |
| дил | тел | тел |
| түн | төн | төн |
Әмма себер-татар, мишәр сөйләмнәрендә һәм башкорт теленең кайбер диалектларында бу күчмә хәрәкәт юк. Үзәнчәлекләр морфологиядә дә очрый: мәсәлән, фигыльнең өченче зат берлек санындагы төрләнеше: тат. бара, башк. бара, каз. барады, кырг. барат.
Башкорт һәм татар теле бик охшаш, әмма аермалары да бар (түбәндәге үрнәкләрнең беренчесе — башкортча, икенчесе — татарча, өченчесе — казакъча):
* беренче иҗектә башкортча "ә", татарча "и" булуы (реализациясе): кәрәк - кирәк - керек, кәм - ким - кем, тәрән - тирән - терең, кәңәш - киңәш - кеңес;
* башкортча ыу, еү, татарча у, ү реализациясе: һыу - су - су, тыуыу - туу - туу, эсеү - эчү - iшу, бешеү - пешү - пiсу;
* башкорт телендә тартык аваздан башланучы сүз башына о, у кушылуы (протеза): ысын - чын - шын, ыласын - лачын - лашын;
* е-җи алмашуы: ете - җиде - жети, ер - җир - жер, еҙ - җиз - жез;
* с-ч алмашуы: сәй - чәй - шай, бесәй - песи - мысық;
* һ-с алмашуы: һары - сары - сары;
* ҫ-с, ҙ-з, д алмашуы: ярҙам - ярдәм - жәрдем, ҡырҙа - кырда - қырда (казакъча қыр сүзе аз гына биекләнгән көтүле урын);
* сүз башындагы яңгыраулык-саңгыраулык алмашынулары: ете - җиде - жети, бесәй - песи - мысық
Шулай ук башка аермалар да бар.
# (8772) Minutus

(8772) Minutus (лат. Minutus) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8772) Minutus
## Тарихы

1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4254 T-2» саналган.
# Дварэц (Полацкий районы)

Дварэц (белар. Дварэц) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.

# Дварэц (Полацкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# SLC22A4

SLC22A4 (ингл. Solute carrier family 22 member 4) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Небилови

Небилови (чех. Nebílovy) — Чехиянең Пльзень крае Пльзень-юг һәм Q89342814? районында урнашкан авыл.

# Небилови
## Географиясе

Мәйданы — 5,257068 км², 5,256 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 428 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Небилови
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Небилови
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Небилови
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 367 |
| 1880 | 368 |
| 1890 | 353 |
| 1900 | 373 |
| 1910 | 405 |
| 1921 | 383 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 395 |
| 1950 | 347 |
| 1961 | 363 |
| 1970 | 344 |
| 1980 | 323 |
| 1991 | 306 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 330 |
| 2014 | 336 |
| 2016 | 334 |
| 2017 | 348 |
| 2018 | 353 |
| 2019 | 353 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 363 |
| 2021 | 365 |
| 2021 | 363 |
| 2022 | 372 |
| 2023 | 375 |
| 2024 | 382 |
# Инҗиркөй (Бейкоз)

Инҗиркөй (төр. İncirköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бейкоз илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Заводской (Киров өлкәсе)

Заводской (рус. Заводской) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.

# Заводской (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Заводской (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Заводской (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Заводской (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Дакови-Сухе

һәм
Дакови-Сухе — Польшаның Великопольское воеводалыгы Бук гминасында урнашкан авыл.

# Дакови-Сухе
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Авенида Гвадалупе лос Гавиланес (Хесус Мария)

Авенида Гвадалупе лос Гавиланес — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Хесус-Мария муниципалитеты составына керә.

# Авенида Гвадалупе лос Гавиланес (Хесус Мария)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Авенида Гвадалупе лос Гавиланес (Хесус Мария)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Инҗирли (Гөлпазары)

Инҗирли (төр. İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Гөлпазары илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Тезе (Торино)

Тезе — Италиянең Пьемонт төбәге Травес өязендә урнашкан торак пункт.

# Тезе (Торино)
## Географиясе

Тезе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Тезе (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (18630) 1998 DT34

(18630) 1998 DT34 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18630) 1998 DT34
## Тарихы

1998 елның 27 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 DT34» саналган.
# Куорнье

Куорнье — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. Турин провинциясе составына керә.

# Куорнье
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 414 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Альпетте, Канискьо, Кастелламонте, Сан-Коломбано-Бельмонте, Вальперга, Борджалло, Кьезануова (провинция, Турин), Праскорсано һәм Понт-Канавезе коммуналары белән чиктәш.
# Пянкете (Торино)

Пянкете — Италиянең Пьемонт төбәге Ноаска өязендә урнашкан торак пункт.

# Пянкете (Торино)
## Географиясе

Пянкете Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пянкете (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ванцина Микы (Сорока)

Ванцина Микы (рум. һәм молдав. Vanțina Mică ) — Молдова Республикасының Сорока районына караган авыл.
# Мальцевгрезд

Мальцевгрезд (рус. Мальцевгрезд) — Коми Республикасының Сыктывдин районында урнашкан авыл.

# Мальцевгрезд
## Климат

Мальцевгрезд климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Мальцевгрезд
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (89%), руслар (11%).
# Галегуш (Пенафиел)

һәм
Галегуш — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Пенафиел муниципалитетына карый.

# Галегуш (Пенафиел)
## Географиясе

Мәйданы — 3,52 км².
# Калканлы (Гүрпынар)

Калканлы (төр. Kalkanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Гүрпынар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ясная Поляна (Төньяк Казакъстан өлкәсе)

Ясная Поляна (каз. Ясная Поляна) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Ясная Поляна (Төньяк Казакъстан өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Варшава-Ивангород операциясе

Варшава-Ивангород операциясе — алман һәм австрияле гаскәрләрнең Россия империясенең гаскәрләренә каршы операция.

# Варшава-Ивангород операциясе
## Яклар хәлләре

Галиция бәрелешендә җиңелү Австрия-Маҗарстанның хәле хәрби һәлакәт чигенә җиткән. Шул шартларда алман гаскәре үзенең берлектәшенә ярдәмгә килде һәм үз көчләренең өлешен көньякка юллаган, Силезиядә Август фон Макензен җтиәкчелеге астында 9-нче гаскәр оештырылды. Русларның Силезиягә бәреп керүгә юл куймас өчен, алман сәргаскәрлеге Краков—Ченстохова районыннан Ивангород һәм Варшавага һөҗүм итәргә карар итте.

# Варшава-Ивангород операциясе
## Операция барышы

28 ситәбер көнне 9-нче алман гаскәре Варшава һәм Ивангородка таба һөҗүмне башлаган. 8 октәбер көнне алман гаскәрләре Висла елгасына һәм Сан елгасы тамагына чыктылар. Варшава һәм Ивангород янында зур кара-каршы сугышлар башланып киткәннәр; алар барышында рус гаскәрләре Варшавага һөҗүмнәрне кире какканнар, ә Ивангород тирәсендә алар плацдармны булдыра алганнар. Көндәшнең һөҗүмнәре зәгыйфьләнә барган.
18—23 октәбер көннәрдә рус гаскәрләре Новогеоргиевск — Варшава — Ивангород — Сандомир сызыгыннан һөҗүмгә күчтеләр. Чолганышка эләкмәс өчен, Һиндербург Маккензен төркемен Варшавдан читкә күчергән. 21—26 октәбер көннәрендә 1-нче австрия-маҗар армиясе, белектәшкә ярдәм күрсәтеп, Ивангородка таба һөҗумне ачты, әмма кара-каршы бәрелешендә ул тар-мар ителгән һәм тәртипсез рәвештә чигенгән. 27 октәбрендә австрия-алман гаскәрләре чыгыш позицияләре чигенә башлаганнар.
Рус гаскәре һөҗүмне көнбатышка һәм көньяк-көнбатышка һөҗүмен үстерергә дәвам иткәннәр, ләкин гаскәр белән идарә өлкәсендә җитешсезлекләр булуы һәм тыл хезмәтләренең моңа әзер булмавы нәтиҗәсендә, һөҗүм акрын рәвештә алып барылган. Зур югалтуларына карамастан, австрия-алман гаскәрләре тулысынча җиңелүеннән котыла алганнар. 8 ноябрь көнне Унеюв—Ласк—Пшедбуж—Мехов—Тарнов сызыгына чыкканнар һәм анда ук туктатылганнар.

# Варшава-Ивангород операциясе
## Нәтиҗә

Варшава-Ивангород операциясе — ике фронт гаскәрләре тарафыннан алып барылган Беренче бөтендөнья сугышының иң зур бәрелешләрдән берсе. Ул Алманияне Көнчыгыш фронтка гаскәрләрне күчерергә мәҗбүрләде, Көнбатыш фронтындагы Россия берлектәшләренә хәлне җиңеләйтте. Варашава янындагы уңышсызлык (Галициядәге җиңлеше белән беррәттән) балкан дәүләтләрне австрия-алман блокына җәлеп итәргә мөмкинлек бирмәгән.
# Өзлүҗе (Инегөл)

Өзлүҗе (төр. Özlüce) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мануел Делгадильо (Пабельон де Артеага)

Мануел Делгадильо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Пабельон-де-Артеага муниципалитеты составына керә.

# Мануел Делгадильо (Пабельон де Артеага)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Мануел Делгадильо (Пабельон де Артеага)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Божехув

һәм
Божехув — Польшаның Люблин воеводалыгы Божехув гминаcында урнашкан авыл.

# Божехув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Яңа Чекәй

Яңа Чекәй — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452635, ОКАТО коды — 80258830014.
# Нортвест-Гарвинтон (Коннектикут)

Нортвест-Гарвинтон — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Нортвест-Гарвинтон (Коннектикут)
## Географиясе

Нортвест-Гарвинтон халык санын алу урыны мәйданы — 22,813989 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Тэйки

Тэйки (белар. Тэйкі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Минский районында урнашкан авыл.

# Тэйки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Плоска (Долж)

Плоска — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. Бистрец (коммуна) коммунасына карый.

# Плоска (Долж)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 30 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Караагач (Эрбаа)

Караагач (төр. Karaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Бюрно-ле-О

Бюрно-ле-О (фр. Burnhaupt-le-Haut) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Мазво кантонына карый.

# Бюрно-ле-О
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,49 км².
# HD24864

HD24864 — Челтәр йолдызлыгында урнашкан F5(IVp) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,08 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Глембоцко (Великопольское воеводалыгы)

Глембоцко — Польшаның Великопольское воеводалыгы Мурована-Гослина гминасында урнашкан авыл.

# Глембоцко (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Инкылап (Огузэли)

Инкылап (төр. İnkılap) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Визела

Визела (порт. Vizela) — Португалиядә урнашкан шәһәр, Брага округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

# Визела
## Тарихы

Шәһәр 1361 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Минью провинциясенә караган.

# Визела
## Географиясе

Мәйданы — 24 км², 24,7 ± 0,010000000000002 км². Муниципалитет составына Санту-Адриан-де-Визела, Инфиаш, Tagilde e Vizela (São Paio), Caldas de Vizela (São Miguel e São João) һәм Санта-Эулалия фрегезияләре керә.
# Дуксум

Дуксум (ингл. Duksum) — Бутан дәүләтенең Трашиянгце дзонгхагында урнашкан авыл.

# Дуксум
## Географиясе

Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 838 метр биеклектә 27°25′12″ т. к. 91°35′24″ кб. о. координаталы буенча урнашкан.
# Санто Стефано (Рьети)

Санто Стефано — Италиянең Лацио төбәге Боргорозе өязендә урнашкан торак пункт.

# Санто Стефано (Рьети)
## Географиясе

Санто Стефано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Санто Стефано (Рьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мэрхэ-Кы

Мэрхэ-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Катарыль-Кы елгасының сул ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

# Мэрхэ-Кы
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000112115300069688
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306968
* Бассейн коды — 15.05.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Вильнёв-д’Аск

Вильнёв-д’Аск (фр. Villeneuve-d'Ascq) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Вильнёв-д’Аск кантонына карый.
# 60 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 60 — Милади тәкъвим буенча I гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 60 — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
* 60 — сан.
# Мелек Баба (Ешилъюрт)

Мелек Баба (төр. Melek Baba) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Ешилъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Капитан Америка: Беренче үч алучы

«Капитан Америка: Беренче үч алучы» (ингл. Captain America: The First Avenger, ХФӘ:) — режиссёр Җоу Җонстон төшергән, Marvel Comics нәшриятенең Капитан Америка комикслары нигезендә эшләнгән фильм. Капитан Америка ролен Крис Эванс башкарды. Фильмны ясау белән Marvel Studios ширкәте шөгыльләнде, ә дистрибьюция белән — Paramount Pictures. Фильмның сюжеты Икенче бөтендөнья сугышы вакытында сүтелә һәм Стив Роҗерс, — үзенең иленә хезмәт итәргә хыялланган, Бруклиннан клигән яшь һәм чирләшкә яшүсмер турында сөйли. Ул хәрби әзерлек эксперименталь програмында катнашырга ризалаша, шушы эксперимент кысаларында аңа «суперсолдат» сүлын кертәләр һәм вита-нурлар йогынтысы астына куялар. Шушы аңа кешедә була алмас көч бирә. Капитан Америка кушаматы астында, Роҗерс, нацистны һәм нацистлар оешмасының лидерын — Йоһанн Шмидтны туктатырга тиеш. Шушы оешма, серле куб рәвешендәге энергия чыганагы ярдәме белән, үзенә дөнья өстеннән хакимлеккә юл салырга ниятләнә. Бу фильм Marvel кинематографик галәменә, гомуми сюжет сызыгына кушылган фильмнар арасына, керде.
Капитан Америка турындагы фильмны төшерү фикере Marvel-га 1997 елда килгән иде, коцепциянең беренче вариантлары өстеннән эш башланган иде, ә фильмны тарату белән Artisan Entertainment ширкәте шөгыльләнергә тиеш иде, әмма персонажларга карата авторлык хокуклары турында суд тикшерүе сәбәпле, проект 2003 елның сентябренә кадәр катырылган иде. Merrill Lynch-тан Marvel Studios грант алганнан соң, Paramount Pictures өчен проект эшләнә башланды. Режиссёр урынына Җон Фавро һәм Лүи Летерье каралганнар иде, әмма 2008 елда режиссёр кәнәфиен Җоу Җонстон били. Ул элегрәк Җорҗ Лукас белән «Йолдыз сугышлары» оригинал трилогие өстендә эшләгән. Төп кастинг 2010 елның мартыннан башлап июненә кадәр узды, ә төшерүләр июнь аенда башландылар һәм Лондонда, Манчестердә Ливерпулда, һәм шулай ук, Лос-Анҗелестә уздылар.
Фильм Һолливудта 2011 елның 19 июлендә дөнья күрде. АКШ-да кинотәгәрәтү 22 июльда башланды. Россиядә тәгәрәтүләр 28 июль көнне 3D форматында башландылар. Фильм күбесенчә тәнкыйтьчеләрнең уңай бәяләмәләрен алды һәм тәгәрәтүдә 370 млн доллардан артык җыйды.

# Капитан Америка: Беренче үч алучы
## Төшерү төркеме

* Режиссёр: Җоу Җонстон
* Сценаричылар: Кристофер Маркус, Стивен МакФили, Җәк Көрби, Җоу Саймон, Кристофер Маркус һәм Стивен МакФили
* Оператор: Шелли Җонсон
* Продюсер: Кевин Файги
* Башкаручы продюсерлар: Стән Ли, Җоу Җонстон
* Монтажчы: Җеффри Форд
* Көйязар: Әлан Силвестри
* Җитештерү: Marvel Studios, Paramount Pictures
* Дистрибьюция: Paramount Pictures, Walt Disney Studios Motion Pictures
# Фекей (Долж)

Фекей — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. Крайова коммунасына карый.

# Фекей (Долж)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# (18661) Zoccoli

(18661) Zoccoli — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18661) Zoccoli
## Тарихы

1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FT34» саналган.
# Вислава Шымборска

Вислава Шымборска (2 июль 1923(1923-07-02), Курник, Курник, Познан пәвәте, Бөек Пүлшә воеводалыгы, Польша — 1 февраль 2012(2012-02-01) (88 яшь), Краков, Польша) — шагыйрь, язучы, тәрҗемәче, эссече, механик, әдәби тәнкыйтьче, тәнкыйтьче (Польша). Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1996).
# Баффи

Баффи (фр. Baffie) — Франциянең Пюи-де-Дом департаментында урнашкан коммуна.
# MPIG6B

MPIG6B (ингл. Megakaryocyte and platelet inhibitory receptor G6b һәм Chromosome 6 open reading frame 25, isoform CRA_h) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Монсон (Калифорния)

Монсон — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Монсон (Калифорния)
## Географиясе

Монсон халык санын алу урыны мәйданы — 1,295506 км², 1,273765 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 99 метр биеклектә урнашкан.
# Воловец

Воловец — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. Сучава коммунасына карый.

# Воловец
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 401 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Березова

Березова — Россиядә топоним:

# Березова
## Елгалар
### Европа

* Березова — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Колик Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора.
# Балыбейи (Эрзинҗан)

Балыбейи (төр. Balıbeyi) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Эрзинҗан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шәмәк мәчете (Апас районы)

Шәмәк мәчете - Татарстанның Апас районы Шәмәк авылында урнашкан мәчет.

# Шәмәк мәчете (Апас районы)
## Тарихы

Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылып гасыр азагында яңадан торгызыла.
# Ырымбурның тарихи мәчетләре

Ырымбурның тарихи мәчетләре - 19 гасырда Ырынбурда ачылган, Ырынбур мөселман диния нәзарәте карамагында тарихи мәчетләре.
* Меновнин мәчете — 1930 елда ябыла, Меновой двор комплексы белән бергә сүтелгән
* "1-че җәмиг мәчете" — 1930 елда ябыла, йортта кешеләр яши
* Кәрвансарай (2-че җәмиг мәчете")
* Ырынбур үзәк мәчете (3-нче җәмиг мәчете)
* "4-се җәмиг мәчете"-1930 елда ябыла., йорт хәрби госпиталь биләмәсендә урнаша
* Сөләймәния мәчете ("5-се җәмиг мәчете")
* Хөсәения мәчете (6 нчы җәмиг мәчете), «Хөсәения» мәдрәсәсе янында
* Рамазан мәчете (Ырынбур) (7-се җәмиг мәчете)