yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Малеевск

һәм
Малеевск (каз. Малеевск) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Малеевск
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Сталинград фронты

Сталинград фронты рус. Сталинградский фронт (СФ) — Бөек Ватан сугышы вакытында ССРБ Кораллы көчләре эчендәге оператив стратегик хәрби берләшмә.

# Сталинград фронты
## Тарих
### Сугышның икенче периоды (19 ноябрь 1942—1943)
#### 1942—1943 елның кышкы кампаниясе

1942 елның 19 ноябрендә совет гаскәрләре каршы һөҗүмне башлыйлар, ә 23 ноябрьдә Сталинград һәм Көньяк-Көнбатыш фронтларның гаскәрләре Калач-на-Дону шәһәре янында тоташалар һәм дошманныкы 22 дивизяне чолгап алалар. «Малый Сатурн» операциясе нәтиҗәсендә Эрих фон Манштейн җитәкчелеге астында армияләрнең «Дон» төркеме җиңелә.
# Тулуза-6

Тулуза-6 (фр. canton de Toulouse-6) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Гүнтер Блобел

Гүнтер Блобел (21 май 1936(1936-05-21), Негославитсе, Шпроттау бүлгесе, Лигниц мәэмүри бүлгесе, Түбән Силезия, Пруссия ирекле дәүләте, Алман рейхы — 18 февраль 2018(2018-02-18) (81 яшь), Нью-Йорк, Нью-Йорк, Америка Кушма Штатлары) — биолог, тереклек химиячесе, табиб, университет профессоры, сытулыг (Өченче рейх, Германия, Америка Кушма Штатлары). Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1999).
# Нашига

Нашига — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Тьма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 39 км.

# Нашига
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010100612110000001774
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110000177
* Бассейн коды — 08.01.01.006
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Новая Беларусь

Новая Беларусь (белар. Новая Беларусь) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.

# Новая Беларусь
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Воррен (Индиана)

Воррен — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Воррен (Индиана)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1837 елда нигезләнгән.

# Воррен (Индиана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,817252 км², 2,973606 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 251 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (13168) Danoconnell

(13168) Danoconnell — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13168) Danoconnell
## Тарихы

1995 елның 6 декабрендә AMOS проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 XW» саналган.
# Модуньо

Модуньо — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. Бари провинциясе составына керә.

# Модуньо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 76 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Бари, Битетто, Битонто, Битритто һәм Пало-дель-Колле коммуналары белән чиктәш.
# Лабинск

Лабинск (рус. Лабинск) — Россия Федерациясенең Краснодар краенда урнашкан шәһәр.
Халык саны — 61 195 кеше (2014).

# Лабинск
## Сәгать поясы

Лабинск Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Лабинск
## Тарих

Шәһәр статусын 1947 елдан башлап йөртә.

# Лабинск
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (92,6%), әрмәннәр (3,3%), украиннар (1,2%).
# Сейдили (Палу)

Сейдили (төр. Seydili) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Палу илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# TXNRD1

TXNRD1 (ингл. thioredoxin reductase 1 һәм Thioredoxin reductase 1, cytoplasmic) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Серебряково (Кемерово өлкәсе)

Серебряково (Серебряково) — Кемерово өлкәсенең Тисуль районында урнашкан торак пункт.

# Серебряково (Кемерово өлкәсе)
## Сәгать поясы

Серебряково (Кемерово өлкәсе) Красноярск вакыты (Krasnoyarsk Time Zone, KRAT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +7:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +4 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+4 итеп күрсәтелә.

# Серебряково (Кемерово өлкәсе)
## Тарих

1853 елда нигезләнгән.
Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Мариинск өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Әчинск бүлгесендә, 1930-1937 елларда — Көнбатыш Себер краенда, 1937-1943 елларда — Новосибирск өлкәсендә, 1943 елдан — Кемерово өлкәсендә.

# Серебряково (Кемерово өлкәсе)
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 85,8%, урыслар — 14,2%.
# Кузуча

Кузуча — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тюхтет елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.

# Кузуча
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200016428
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201642
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Ржатае (Кромержиж)

Ржатае (чех. Rataje) — Чехиянең Злин крае Кромержиж һәм Кромержиж районында урнашкан авыл.

# Ржатае (Кромержиж)
## Географиясе

Мәйданы — 12,108245 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 253 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Ржатае (Кромержиж)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржатае (Кромержиж)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Ржатае (Кромержиж)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 1042 |
| 1880 | 1129 |
| 1890 | 1132 |
| 1900 | 1159 |
| 1910 | 1265 |
| 1921 | 1246 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1214 |
| 1950 | 1067 |
| 1961 | 1112 |
| 1970 | 992 |
| 1980 | 948 |
| 1991 | 931 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 974 |
| 2014 | 1140 |
| 2016 | 1136 |
| 2017 | 1133 |
| 2018 | 1134 |
| 2019 | 1153 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1154 |
| 2021 | 1159 |
| 2021 | 1143 |
| 2022 | 1153 |
| 2023 | 1148 |
| 2024 | 1144 |
# (5382) МакКэй

(5382) МакКэй (лат. McKay) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5382) МакКэй
## Тарихы

1991 елның 8 маенда Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 JR2» саналган.
# Гимпецень (коммуна)

Гимпецень — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.

# Гимпецень (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 20,22 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Гимпецень һәм Гимпецений-Ной авыллары урнашкан.
# Бельмонте-Калабро

Бельмонте-Калабро — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. Козенца провинциясе составына керә.

# Бельмонте-Калабро
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 262 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Амантея, Ладжо, Лонгобарди, Мендичино һәм Сан-Пьетро-ин-Амантея коммуналары белән чиктәш.
# Бжезина (Стшелецкий повяты)

Бжезина — Польшаның Ополе воеводалыгы Стшельце-Опольске (гмина) гминасында урнашкан авыл.

# Бжезина (Стшелецкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Санту-Антониу-ду-Левержер

Санту-Антониу-ду-Левержер — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.

# Санту-Антониу-ду-Левержер
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 12 261,288 км².
# (10455) Donnison

(10455) Donnison (лат. Donnison) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10455) Donnison
## Тарихы

1978 елның 9 июлендә К.-И. Лагерквист тарафыннан Маунт-Стромло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 NU3» саналган.
# Бешлий

Бешлий — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. Минзелешть (коммуна) коммунасына карый.

# Бешлий
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 380 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Брестник

Брестник — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. Родопи җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Брестник
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 310 метр биеклектә урнашкан.
# Перуника

Перуника — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. Крумовград җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Перуника
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 344 метр биеклектә урнашкан.
# Земель

Земель — Словениянең Метлика (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Земель
## Географиясе

Мәйданы — 0,43 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 145,3 метр биеклектә урнашкан.
# Сен-Лактансен

Сен-Лактансен (фр. фр. Saint-Lactencin һәм фр. Plaines-Libres) — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
# Попень (гмина Рогув)

Попень — Польшаның Лодзь воеводалыгы Рогув гминаcында урнашкан авыл.

# Попень (гмина Рогув)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Здуново (Вармия-Мазурия воеводалыгы)

Здуново — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Пиш гминасында урнашкан авыл.

# Здуново (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чатгем (сан алу урыны, Массачусетс)

Чатгем — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Чатгем (сан алу урыны, Массачусетс)
## Географиясе

Чатгем халык санын алу урыны мәйданы — 9,030788 км², 9,031489 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Чайбашы (Кахта)

Чайбашы (төр. Çaybaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Кахта иле Кахта илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ук (Эсем кушылдыгы)

Ук – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сем елгасының сул ярыннан 117 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 39 км.

# Ук (Эсем кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010200612111100019188
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111101918
* Бассейн коды – 10.01.02.006
* ГӨ буенча саны – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1
# Вәлвәлә (Губа)

Вәлвәлә (әзери. Vəlvələ) — Әзербайҗанның Губа районына караган авыл.
# Ночера Скало (Катанцаро)

Ночера Скало — Италиянең Калабрия төбәге Ночера-Теринезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Ночера Скало (Катанцаро)
## Географиясе

Ночера Скало Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ночера Скало (Катанцаро)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# HD114519

HD114519 — Тазылар йолдызлыгында урнашкан F6IV+G8IV спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,93 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Чико (Техас)

Чико — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Чико (Техас)
## Тарихы

Чико шәһәре елда нигезләнгән.

# Чико (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,933884 км², 3,695774 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 282 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бекболат Әшекеев авылы

Бекболат Әшекеев авылы (каз. Бекболат Әшекеев ауылы) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Бекболат Әшекеев авылы
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Маркиона (Фоҗа)

Маркиона — Италиянең Апулия төбәге Вьесте өязендә урнашкан торак пункт.

# Маркиона (Фоҗа)
## Географиясе

Маркиона Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Маркиона (Фоҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Малая Быхавшчына

Малая Быхавшчына (белар. Малая Быхаўшчына) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Нясвижский районында урнашкан авыл.

# Малая Быхавшчына
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Томбаца (Болонья)

Томбаца — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Медичина өязендә урнашкан торак пункт.

# Томбаца (Болонья)
## Географиясе

Томбаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Томбаца (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шаратице

Шаратице (чех. Šaratice) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Брна, Вишков һәм Брна районында урнашкан авыл.

# Шаратице
## Географиясе

Мәйданы — 8,249338 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 204 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Шаратице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Шаратице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Шаратице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 834 |
| 1880 | 878 |
| 1890 | 858 |
| 1900 | 923 |
| 1910 | 988 |
| 1921 | 1030 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1129 |
| 1950 | 1055 |
| 1961 | 1075 |
| 1970 | 970 |
| 1980 | 962 |
| 1991 | 921 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 892 |
| 2014 | 1027 |
| 2016 | 1043 |
| 2017 | 1048 |
| 2018 | 1040 |
| 2019 | 1046 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1056 |
| 2021 | 1049 |
| 2021 | 1043 |
| 2022 | 1056 |
| 2023 | 1062 |
| 2024 | 1065 |
# Кырым авылы

Кырым авылы — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452118, ГАТОБК коды — 80202834001.

# Кырым авылы
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 529 кешенең яшәве мәгълүм.
# Гаэйраш

Гаэйраш — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. Обидуш муниципалитетына карый.

# Гаэйраш
## Географиясе

Мәйданы — 10,2 км².
# Бучум (Брашов)

Бучум — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. Шинка (коммуна) коммунасына карый.

# Бучум (Брашов)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 530 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Егри

Егри (фр. Égry) — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
# Формигер

Формигер (фр. Formiguères) — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Творковизна

Творковизна — Польшаның Лодзь воеводалыгы Врублев гминаcында урнашкан авыл.

# Творковизна
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Таш елгалар

Таш елгалар (корымнар) — (борынгы төрки qorum «таш сибелмә, кыя ватыклары, сарыкташлар» дигәннән килеп чыккан) —— бу атама физик географияда, геологиядә һәм геоморфологиядә кулланыла; ике мәгънәсе бар:
* урыны-урыны белән өч үлчәүле аралыкта тар, табигый юл белән барлыкка килгән таш кисәкләре тупланмасы, җирнең өске катламында бер бөтенлек булып, утрау рәвешле сибелеп ята;
* җир өстендәге катлаулы корылышлы күренеш, — курумлэнд, — янәшә торган очлы сынык кырлы таш кисәкләренең төрле авышлыкта урнашкан төркеме, ул акрын гына хәрәкәт итә ала. Үз микроклиматы, гидрологиясе, үсемлекләр һәм хайваннар донъясы бар.
Россия Федерациясендә корымнарны өйрәнүнең әйдәүче фәнни үзәге -М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты.

# Таш елгалар
## Атама

Азияның күп кенә өлкәләрендә бу атама киң кулланыла . Дөнья географик әдәбиятендә һәм картографиядә, Каракорум (тау системасы) атамасында ныгынган (төркичә «кара таш, кара кыя»).
Таш сибелмәләре рус телендә фәнни әйләнешкә "корым" (курумы) дип Россия геологы Макеров Яков Антонович «Нагорное террасы Сибири и их происхождение» (1913) дигән монографиясендә керткән. Атама башка берничә телдә дә бар. Әммә рус фәнни әдәбиятендә башка терминнар да очрый: «курум» — «каменистая осыпь», «каменная россыпь», «каменный шлейф», «обломочные накопления», «глыбовая россыпь»,«каменная река», «каменная река», «каменные моря», «каменныйглетчер », «движущийся поток щебня», «курумник», «развалы каменных глыб». Россия тикшеренүчесе А. Ф. Глазовский Алтайда һәм Чаянда «уронник» дигән атама булуын яза.

# Таш елгалар
## "Вечный зов" фильмында таш елгалар

Совет чорының бик популяр күп сериялы фильмнарының берсе "Вечный зов"ның табигать күренешләре Башкортстанда төшерелгән. Алар арасында Белорет тауларының таш елгалары да бар. Бу елга Белорет районының Отнурок авылыннан ерак түгел тау артында төшерелгән

# Таш елгалар
## Киң таралган төбәкләр

* Бырранга
* Чаян таулары
* Урал
* Врангель утравы
* Становой тау итәге
* Фолкленд утраулары
# NGC 299

NGC 299 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 299
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Плейнфилд (Нью-Джерси)

Плейнфилд — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.

# Плейнфилд (Нью-Джерси)
## Тарихы

Плейнфилд шәһәре 1847 елда нигезләнгән.

# Плейнфилд (Нью-Джерси)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 15,45864 км², 15,62592 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 29 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 4055

NGC 4055 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4055
## Тарихы

Әлеге галактика 1832 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Таллар

Таллар (фр. Tallard) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Таллар кантонына карый.

# Таллар
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,02 км².
# Новики (Мядзельский районы)

Новики (белар. Новікі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Мядзельский районында урнашкан авыл.

# Новики (Мядзельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Азых мәгарәсе

Азых (Азох) мәгарәсе (әзери. Azıx mağarası, әрм. Ազոխի քարանձավ) — Азох|Азых/Азох авылы янындагы алты мәгарәдән торган комплекс Таулы Карабахта, Куручай (Корчай) елгасының сул ярында, диңгез биеклеге дәрәҗәсеннән 1400 м биеклектә урнашкан. Археологик казынулар вакытында мустьер мәдәниятенә караган — ике (неандерталь кешеләренә охшаш) һәм ашёль мәдәниятенә караган ике катлам табылган. Өске ашёль катламында таш балта, тупас ясалган ирәк, очлы башаклар табылган, аскы катлам борынгырак. Анда тупас балта, таш пычаклар һәм чуерташ кораллар ачыкланган. Төньяктан һәм көньяктан мәгарәне куе урман уратып алган. Җиде урыннан чыгып була, аларның бишесе өйрәнелгән.

# Азых мәгарәсе
## Ачылу тарихы

Азых мәгарәсендәге палеонтологик торак 1960 елда азәрбайҗан археологы Мәмәдәли Һөсәенов тарафыннан табылган. Азых мәгарәсе казыну эшләре вакытында пренеа ндерталь кешенең аскы казналык сөяге табылган — аңа азыхантроп дип исем биргәннәр. Бу күренекле ачыш булган, чөнки дөнья археологиясендә ул бишенче генә булып чыккан. Ул бик нык Франциянең көньяк-көнчыгышындагы Тотавель торагындагы палеоантропологик табышларга охшаган. (en:Tautavel Man) Бу хәл антропологларга пренеандерталләр Аурупа җирләрендә киң таралып яшәгән дип нәтиҗә ясарга мөмкинлек бирә. 1960 елда урындагы аучылар Азых һәм Салакоты авыллары янындагы төрле гротларга керә торган ике юлны күрсәтәләр. Соңыннан аларның икесе дә 8000 кв.м.дан да ким булмаган гомуми коридор белән бәйле икәнлеге ачыкланган. Мәгарәдә аю сөякләре табылган. Аларның баш сөякләре аерым урыннарга яшерелгән булган. Күрәсең, бу тәүтормыш кешеләренең ниндидер инанычлары белән бәйле булгандыр. Бозлык чоры башлангач, кешеләр моннан күченеп китәргә мәҗбүр булган.
Мәгарәдә 300 мең ел чамасы элек корулы учак урыннары, бик гади гына торак рәвешле таш корылмалар табылган. 1968 елда борынгы кешенең (кызның) казналык сөяге кисәге табылган, тик экспедиция кимәле аркасында анык дата куя алмыйлар, чөнки азербайҗан археологлары үзләре тануынча, язмаларда аңлаешсыз урыннар бар. Шул аркада нинди катламда табылганын ачыклап булмый, еллар аермасы хәтта йөзәр мең елларга аерыла. Хәзер гадәттә казналык сөяге 250 мең еллар элеккеге дип саныйлар, бу миндель бозлыклар арасындагы чорга туры килә. Азых мәгарәсендә шулай ук тарихка тиклемге хайваннар сөякләре дә табылган (мәгарә аюы, кылыч тешле арыслан һ.б.)
* Азых мәгарәсенең Азәрбайжан тарихы музейына куелган табылдыклар (Бакы)
* Азыхантроп казналыгы
* Чакматаш китмән (IV кат)
* Чакматаш китмән
* Чакматаш һәм елга ташыннан китмән (III кат)
* Чакматаш һәм елга ташыннан китмән
* Елга ташыннан китмән (Куручай мәдәнияте)

# Азых мәгарәсе
## Мәгарәдәге соңгы табылдыклар

Азых мәгарәсендә 7 мең ел әүвәл яшәгән кеше теше табыла. Аның ДНКсы Дания Копенгаген университетының Генетика кафедрасы тарафыннан тикшерелә. .
# Ойыл (авыл)

Ойыл (каз. Ойыл) — Казакъстанның Актүбә өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Ойыл (авыл)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.