yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кудемеры

Кудемеры (чуаш. Кутемер, рус. Кудемеры ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429435. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219805005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800002800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Кудемеры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 208 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (72%), чуашлар (28%).
# Латышонки

Латышонки (белар. Латышонкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.

# Латышонки
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Мёрский гминасы составында авыл.

# Латышонки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.

# Латышонки
## Халык саны

* 1921 елда авылда 49 кеше, 9 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 69 кеше, 11 хуҗалык исәпләнгән.
# Әнвәр Әфләтунов

Әнвәр Шиһап улы Әфләтунов (рус. Афлетунов Анвар Шигапович, 11.01.1930, Буа шәһәре, Буа районы, ТАССР — 03.11.1963, Казан шәһәре, ТАССР) — тел белгече, филология фәннәре кандидаты (1961), татар теле диалектологиясе һәм фонетикасы, Башкортстан татарларының тел үзенчәлекләре буенча хезмәтләр авторы.

# Әнвәр Әфләтунов
## Биографиясе

Әнвәр Шиһап улы Әфләтунов 1930 елның 11 гыйнварында ТАССРның Буа районы Буа шәһәрендә туа.
1954 елда Казан университетын тәмамлый.
1957—1963 елларда татар теле һәм әдәбияты кафедрасында укыта.
1963 елның 3 ноябрендә Казан шәһәрендә вафат була.

# Әнвәр Әфләтунов
## Хезмәтләре

* БАССРның көнбатыш hәм көньяк-көнбатыш районнарында яшәүче татарлар сөйләшендәге фонетик үзенчәлекләр. Казан. 1959.
* Языковые особенности татар западной и юго-западной части БАССР : Автореферат дис. представл. на соискание учен. степени кандидата филол. наук (1961)
* Фонетика современного татарского языка. Казань. 1962.
# Садыйк Әхтәмов (1877)

Садыйк Әхтәмов (19 март 1877(1877-03-19), Тутай, Балтай вулысы, Тәтеш өязе, Казан губернасы, Россия империясе — гыйнвар 1926, Казан, РСФСР, СССР) — сәясәтче. 1905-1907 еллар инкыйлабында катнашкан. 1918 елдан Мөселман комиссариятендә эшләгән, Казанны штурмалауда катнашкан. 1919-1920 елларда «Красная Звезда» агитпарахутының агитаторы. 1920 елдан Төркистан АССРда фирка эшендә.

# Садыйк Әхтәмов (1877)
## Биографиясе

Садык Мөхәммәтҗан улы Әхтәмов 1877 елның 19 мартында Казан губернасы Тәтеш өязе Тутай авылында (хәзер Татарстан Республикасының Апас районы) хәерче крестьян гаиләсендә туа.
1905 елның революциясе вакытында Кавказга китә,анда 1904-1905 елларда «Тифлисский листок» газетасында эшли.
Соңрак, эзәрлекләүдән качып, Түбән Новгородка китә, анда «Волгарь» типографиясендә эшли.
1917 елгы революцияне Әхтәмов Харьковта каршы ала, шәһәрне яулап алуда катнаша.
1917 елда Казанга күчеп килә.
1918 елда Иҗтимагый совет комиссары итеп сайлана,өязләргә чыга, эшчеләр белән очраша.
Садык Мөхәммәтҗан улы иҗади шәхес була, сәнгать һәм театрны ярата. Мәшгульлек зур булуга карамастан, вакыт - вакыт үзешчән артистлар катнашкан спектакльләр кую белән шөгыльләнгән. Спектакльләрдән кергән акчаны Әхтәмов Сөембикә манарасын ремонтлауга юнәлдерде. Ул «Эш» газетасы битләрендә актив басылып чыкты.
Үз язмаларында һәм халыкка мөрәҗәгатьләрендә Әхтәмов тарихи һәйкәлләрнең кадерен белергә, аларны нәсел-нәсәп өчен сакларга чакырды.
1918 елда С. Әхтәмов Казан өчен ак чехларга каршы көрәшләрдә катнаша.
1919 елның җәендә «Кызыл Йолдыз» пароходында агитатор-инструктор булып эшли. Бу вазыйфада ул 1919 ел ахырына кадәр эшли.
1919 елның ноябрендә Әхтәмов көнчыгыш халыклары коммунистик оешмаларының II Бөтенроссия съездында катнаша.
1920 елдан бирле Төркестан АССРда партия эшендә була.
Соңгы елларда Садык Мөхәммәтҗан улы Тәтеш районында торган.
С.М.Әхтәмов 1926 елның гыйнварында вафат була.

# Садыйк Әхтәмов (1877)
## Хәтер

1929 елның 16 маенда Казанның Аркылы Екатерина урамына Әхтәмов исеме бирелгән.
# Иванбеляк

Иванбеляк (чирм. Юмбылак, рус. Иванбеляк) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.

# Иванбеляк
## Сәгать поясы

Иванбеляк Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Иванбеляк
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (77,2%), руслар (13,9%), чуашлар (8,9%).
# Марат Ганиев

Марат Ганиев, Марат Сәид улы Ганиев (1964 елның 6 декабре, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Чаллы) — спортчы (велосипедта узышучы), халыкара класслы спорт остасы (1985), дөнья рекордчысыы (1985). ССРБ чемпионы (1985-1989). ССРБ атказанган спорт остасы (1989).

# Марат Ганиев
## Тәрҗемәи хәле

1964 елның 6 декабрендә Татарстан АССР Чаллы шәһәрендә туган.
Велосипед спорты белән Куйбышев (Самар) шәһәрендә шөгыльләнә башлаган. 17 яшендә яшьләр арасында дөнья чемпионатының ике медаленә лаек була.
Сеулдагы Олимпия уеннарының бронза медален яулый.
1989 елдан һөнәри велоспортка күчә. 1998 елдан карьерасын туктата. Тольяттида яши.
ССРБ чемпионы (1988 ел). ССРБ атказанган спорт остасы (1989 ел)

# Марат Ганиев
## Спорттагы уңышлары

1981 ел — юниорлар дөнья чемпионатында тректа шәхси узышуда көмеш медаль
1981 ел — юниорлар дөнья чемпионатында тректа команда белән узышуда алтын медаль
1982 ел — юниорлар дөнья чемпионатында тректа шәхси узышуда көмеш медаль
1985 ел — дөнья чемпионатында тректа шәхси узышуда бронза медаль
1987 ел — дөнья чемпионатында алтын медаль
1988 ел — ССРБ чемпионатында алтын медаль
1988 ел — Олимпия уеннарында (Сеул) бронза медаль
1989 ел — ССРБ чемпионатында тректа команда белән узышуда бронза медаль
# Прая (Санта-Круш-да-Грасиоза)

Прая — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. Санта-Круш-да-Грасиоза муниципалитетына карый.

# Прая (Санта-Круш-да-Грасиоза)
## Географиясе

Мәйданы — 12,82 км².
# Гөлсем Камская

Гөлсем Сәйфулла кызы Камская (Ильясова) (25 март 1901(1901-03-25), Казан, Россия империясе — 8 декабрь 1975(1975-12-08) (74 яшь), Казан, РСФСР, СССР) — күп татар театрларында эшләгән талантлы артистка.

# Гөлсем Камская
## Тәрҗемәи хәле

Гөлсем Камская 1901 елның 25 мартында Казан шәһәрендә туа. Аның сәхнә эшчәнлеге 1919 елда башлана. Г. Камская Казан, Әстерхан һәм Мәскәү татар театрларында хезмәт итә, ә 1933 елдан ул – Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисткасы.

# Гөлсем Камская
## Театр эшчәнлеге

Ярты гасырлык сәхнә эшчәнлеге чорында ул татар, рус һәм дөнья драматургиясе әсәрләре буенча эшләнгән спектакльләрдә төрле характердагы дистәләрчә образлар иҗат итә.
Аның героиняларының сәхнәдәге тормышы һәрвакыт тирән фикерле, нечкә психологизм, милли үзенчәлекле булулары белән аерылып тора. Нәгыймә (“Банкрот”, Галиәсгар Камал), Галчиха (“Гаепсездән гаеплеләр”, А.Островский), Маһинур (“Миңлекамал”, М.Әмир), Блюм (“Тормыш яңадан башлана”, В.Собко), Гөлниса (“Шомлы көннәр”, Таҗи Гыйззәт), Сәхилә (“Х.Насретдин”, Нәкый Исәнбәт), Сабира (“Татар хатыны ниләр күрми”, Галимҗан Ибраһимов) һәм башка ул уйнаган рольләр татар театр сәнгатен үстерүдә билгеле бер өлеш була, артисткага шөһрәт китерә.
Г. Камская театрның җәмәгать эшләрендә актив катнаша, яшь артистлар белән үзенең бай иҗат тәҗрибәсен уртаклаша.

# Гөлсем Камская
## Бүләкләр

Театр сәнгатен үстерүдәге зур хезмәтләре өчен Гөлсем Камскаяга РСФСРның атказанган һәм Татарстанның халык артисткасы дигән мактаулы исемнәр бирелә.

# Гөлсем Камская
## Гаилә хәле

* Ире Гали Ильясов, драма актеры. Балалары Дэллюс (1922-1981), Әсфән.
# Хелленик математика җәмгыяте

Хелленик математика җәмгыяте (грек. Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία) — Грециядә математика өйрәнүен тәэмин итә торган фәнни оешма. 1918 елда нигезләнгән. Европа математика җәмгыяте әгъзасы булып тора.

# Хелленик математика җәмгыяте
## Эшчәнлеге

* Грек математика җәмгыяте бюллетене (грек. Δελτίο της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρίας, ингл. Bulletin of the Greek Mathematical Society) басмасын нәшер итә.
* Илкүләм математика олимпиадаларын оештыра.
** Архимед

# Хелленик математика җәмгыяте
## Шәхесләр
### Танылган әгъзалар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Хелленик математика җәмгыяте әгъзалары.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1872-04-25 | Nikolaos Hatzidakis | Афин политехника университеты | Афин университеты | Nikolaos Hatzidakis | 1942-01-25 |
| 1878-03-03 | Georgios Remoundos | Афин университеты Париж университеты Varvakeio | Афин университеты Афин политехника университеты Athens University of Economics and Business | | 1928-04-27 |
# Латийи

Латийи (фр. Latilly) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Хырыши

Хырыши (чуаш. Хырӑш, рус. Хырыши) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Хырыши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Хырыши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә билгесез кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Маурелеш

Маурелеш — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Марку-ди-Канавезиш муниципалитетына карый.

# Маурелеш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Мадалена (Вила-Нова-ди-Гая)

Мадалена — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Вила-Нова-де-Гая муниципалитетына карый.

# Мадалена (Вила-Нова-ди-Гая)
## Географиясе

Мәйданы — 6,02 км².
# Сатлайкино

Сатлайкино (чуаш. Сатлайкка, рус. Сатлайкино) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Сатлайкино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Сатлайкино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 77 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Муркаш

Муркаш (чуаш. Муркаш, рус. Моргауши), Муркаваш (< чирм. морга «болын» + вож «чат», «кушылдык») — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан торак пункт. Муркаш районының үзәге. Әлегә муниципаль статусы — село (федераль классификатор буенча).
Почта индексы — 429530. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды — 97232835001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды — 2101300000100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды — 2136.

# Муркаш
## География

Муркаш Моргаушка елгасы буенда, Чабаксардан 47 километр көньяк-көнбатыштарак урнаша.

# Муркаш
## Тарих

Беренче тапкыр 1374 елда телгә алына.

# Муркаш
## Халык

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (95,6%), руслар (3,4%), чирмешләр (0,4%).
# Лгота (Пачлавице)

Лгота (чех. Lhota) — Чехиянең Злин крае Пачлавице районында урнашкан авыл.

# Лгота (Пачлавице)
## Географиясе

Мәйданы — 3,577 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота (Пачлавице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота (Пачлавице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота (Пачлавице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 395 |
| 1880 | 420 |
| 1890 | 441 |
| 1900 | 445 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 439 |
| 1921 | 443 |
| 1930 | 429 |
| 1950 | 353 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 372 |
| 1970 | 311 |
| 1980 | 275 |
| 1991 | 234 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 220 |
| 2011 | 187 |
| 2021 | 175 |
# Пессегейру (Пампильоза-да-Серра)

һәм
Пессегейру — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Пампильоза-да-Серра муниципалитетына карый.

# Пессегейру (Пампильоза-да-Серра)
## Географиясе

Мәйданы — 31,91 км².
# Кушко-Билямор

Кушко-Билямор (чирм. Кукшо Пыламарий, рус. Кушко-Билямор) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Кушко-Билямор
## Сәгать поясы

Кушко-Билямор Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кушко-Билямор
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (61,5%), руслар (39,5%).
# Наилә Бинарк

Наилә Бинарк, Наилә Фазлы(й) кызы Камай (Төркиядә: Naile Binark; 1940 ел, Корея ― 2023 елның 19 октябре, Төркия, Әнкара) ― татар чыгышлы төркияле укытучы, журналист, Төркия татарларының 1960―1980 еллардагы активисты. Төркиядә татар мәдәниятен, сәнгатен яшәтү һәм танытуга зур өлеш керткән.

# Наилә Бинарк
## Тәрҗемәи хәле

1940 елда Кореядә Хәлимә һәм Фазлы(й) Камай гаиләсендә дөньяга килгән. 1950-елларда Камай гаиләсе Төркиягә күченгән. Наилә Камай Әнкара университетының китапханә бүлегендә белем алган.
Берничә ел Финляндиядә яшәгән, андагы татар балаларына ана теле дәресләре биргән. «Ана теле һәм уку китабы» (Ana tili hem uku kitabı) дигән дәреслек язган (Хельсинки, 1973). Татар мәкальләре белән бәйле җыентык (Atalarsüzi) әзерләп бастырган (Хельсинки, 1976).
Финляндиядә яшәгән чорда, Төркиядә яшәүче татарларның (Казан төркиләренең) мәдәни һәм үзара ярдәмләшү җәмгыяте органы буларак, 1970―1980 елларда Истанбул шәһәрендә төрек телендә нәшер ителгән «Казан» журналы белән тыгыз элемтәдә торган. Әлеге басмага Финляндия татарлары тормышы турында кызыклы хәбәрләр җибәреп торган. Мәсәлән, әлеге журналның 3нче санында 1973 елның 20 маенда Илһам Шакиров җитәкчелегендәге Татарстан сәнгать төркеменең Хельсинкида концерт куйганын хәбәр иткән. 23 май көнне Финляндиядәге татарлар тарафыннан Илһам Шакиров һәм аның төркеме өчен оештырылган чәй табынында Наилә Бинарк «Татар халык җырлары» дигән темага чыгыш ясаган. Финляндия татарларының үзешчән театр төркеме Наилә Бинарк язган «Хуҗа Насретдин» дип исемләнгән бер пәрдәлек татарча пьесаны сәхнәләштергән
Төркиягә кайткач, Әнкара татарлары җәмгыяте тормышында, төрле кичәләр оештыруда теләп катнашкан. Галим Әхмәт Тимер (1910―2003) тарафыннан (профессорлар Габидин Итил, Осман Недим Туна белән бергә) 1961 елда корылган Төрки мәдәният тикшеренүләр институтында эшләгән (мәсәлән, Төрекчә язу тарихында кушаматлар (псевдонимнар) индексын тикшергән) һәм шуннан лаеклы ялга чыккан.
1970―1980-елларда Төркиядә нәшер ителгән «Казан» иҗтимагый-мәдәни журналында татар мәдәнияте, әдәбияты, фән-мәгарифенә кагылышлы мәкаләләр (мәсәлән, Рәшит Рәхмәти Аратның 70 еллыгына («Казан», 1970 елның декабре, 1(2)нче санда); Габдулла Тукай шигырьләрендә салкын темасы (1973 ел, 10нчы санда); Габдулла Баттал-Таймасның 95 еллыгына (1978 ел, 8 (21)нче санда һ.б.) язып бастырган.
2023 елның 19 октябрендә вафат. 20 октябрьдә Әнкараның Җәбәҗи Асрый зиратында (төр. Cebeci Asri Mezarlığı) дәфен ителгән.

# Наилә Бинарк
## Шәхси тормышы

Әнкара университетында укыганда Мәһмәт Исмәт исемле төрек егетенә кияүгә чыккан. Мәһмәт Исмәт Бинарк озак еллар Төркия Министрлар Кабинеты каршындагы Дәүләт архивы баш мөдире булып эшләгән, Татарстан Баш архив идарәсенә төрле мәсьәләләр буенча ярдәм итүе билгеле. Ике бала үстергәннәр. Кызлары Мутлу Бинарк (төр. Mutlu Binark) ― Хаҗәттәпә университеты профессоры, коммуникацияләр факультеты деканы.
# Казачий (Самар өлкәсе)

Казачий (рус. Казачий) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан бистә.

# Казачий (Самар өлкәсе)
## Сәгать поясы

Казачий (Самар өлкәсе) Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Казачий (Самар өлкәсе)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (69,1%), чуашлар (6,4%), әзериләр (6,4%), чичәннәр (5,5%), татарлар (5,5%), чирмешләр (4,5%), мордва (2,7%).
# Перельял

Перельял — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Барселуш муниципалитетына карый.

# Перельял
## Географиясе

Мәйданы — 6,8 км².
# Ле-Вильдье

Ле-Вильдье (фр. Les Villedieu) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Большая Вишера (бистә)

Калып:ТП+Россия
Больша́я Ви́шера — Россияның Новгород өлкәсендәге Малая Вишера муниципаль районындагы бистә (элегрәк — шәһәр тибындагы бистә).

# Большая Вишера (бистә)
## Тарих
### Бөек Ватан сугышы

1 декабрь. Төньяк-көнбатыш фронт. 52-нче армиияның гаскәрләре Большая Вишерадан төньяграк дошманга яңадан һөҗүм иттеләр. Һөжүм киң буйда алып барылды.
# Кукмар (Мари Ил)

Кукмар (чирм. Келге Руй, рус. Кукмарь) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Кукмар (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Кукмар (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кукмар (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Онгапось

Онгапось (чуаш. Малти Ункӑпуҫ, рус. Онгапось) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Онгапось
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Онгапось
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 355 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Ластур

Ластур (фр. Lastours) — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
# Юрий Кулагин (1924)

Кулагин Юрий Александрович (1924—1987) — ССРБ галиме, психолог һәм дефектолог, психология фәннәре докторы (1968), профессор (1971), ССРБ педагогия фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы (1985).
Күп кенә гыйльми хезмәтләр авторы, шуларның кайберләре чит илләрдә басылып чыккан.

# Юрий Кулагин (1924)
## Биографиясе

Юрий Александрович Кулагин 1924 елның 6 июлендә Владимир өлкәсенең Ковров шәһәрендә укытучылар гаиләсендә туган.
1941 елда мәктәпне тәмамлый, 1942 елның июленнән. Бөек Ватан сугышында катнаша, аны Көнчыгыш Пруссиядә тәмамлый. Аннары совет-япон сугышында катнаша. Армиядән демобилизацияләнгәч, туган шәһәренә кайта һәм Пионерлар йорты мөдире булып эшли. 1947 елда М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының фәлсәфә факультетының психология бүлегенә укырга керә, аны 1952 елда отличие белән тәмамлый. Шушы ук елда дефектология институтының Гыйльми-тикшеренү институтында аспирантурада укуын дәвам итә (хәзер Россия Мәгариф академиясенең коррекцион педагоглык институты), аны бетерү белән «Осязательное восприятие предметов слепыми детьми» темасы буенча ул кандидатлык диссертациясе яклый.
Диссертация яклаганнан соң Ю.А.Кулагин Дефектология институтында гыйльми хезмәткәр һәм лаборатория мөдире булып эшли. 1963 елдан институтның гыйльми секретаре, ә 1968 елдан гыйльми эшләр буенча директор урынбасары булып эшли. Шушы ук елда ул «Восприятие средств наглядности учащимися школы слепых» темасына докторлык диссертациясе яклый. 1986-1987 елларда Кулагин Дефектология институты директоры вазифасын башкара. 1985 елдан ССРБ Педагогия фәннәре академиясенең психология һәм яшь физиологиясе бүлеге академигы, 1978 елдан әгъза-корреспондент; 1986-1987 елларда академик-катиб була.
Юрий Александрович «Дефектология» журналының беренче баш мөхәррире, ә аннары редколлегия әгъзасы була, дефектология буенча ССРБ Мәгариф министрлыгының фәнни-методик советын җитәкли, ССРБ Югары аттестация комитетының эксперт советында дефектология вәкиле була. Дефектология проблемалары буенча берничә халыкара конгресслар, симпозиумнар һәм конференцияләрнең эшендә катнаша.
Октябрь Инкыйлабы ордены, Халыклар Дуслыгы, Кызыл Йолдыз һәм II дәрәҗә Ватан сугышы орденнары, шулай ук күп кенә хәрби медалләр һәм ССРБ ВДНХ-сының бронза медале белән бүләкләнә (сукырлар өчен приборлар булдырганы өчен).
Ю.А.Кулагин 1987 елның 2 июлендә Мәскәүдә вафат була.
# Таҗетдинов

Таҗетдинов — фамилия. Фарсы теленнән кергән «Таҗ» (1 - «патшалар баш киеме», 2 - «кош кикриге») сүзеннән ясалган.
* Әнәс Таҗетдинов (1927―1990), ТАССР юстиция министры (1971―1987).
* Бари Таҗетдинов (1897-1937), II дәрәҗә командарм.
* Илшат Таҗетдинов (1969), фән докторы, доцент. БР атказанган икътисадчысы. БР Хөкүмәте Премьер-министры урынбасары — БР Хөкүмәте Аппараты җитәкчесе в.в.б. (2010 елдан).
* Минсәет Таҗетдинов (1960), спортчы (классик көрәш), Европа чемпионы (1984) (Сембер).
* Рәфыйк Таҗетдинов (1961-2017), музыкант (балалайкачы), профессор, ТР халык артисты.
* Ринат Таҗетдинов (1938―2024), актер, РСФСР (1983), ТАССР (1973) халык артисты, Тукай (1967), Станиславский (1985), «Алтын битлек» (2016) премияләре лауреаты.
* Тәлгать Таҗетдин (Тәлгать Сафа улы Таҗетдинов) (1948), мөфти (1980 елдан).
# NGC 7598

NGC 7598 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7598
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Пиньейру (Гимарайнш)

һәм
Пиньейру — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Гимарайнш муниципалитетына карый.

# Пиньейру (Гимарайнш)
## Географиясе

Мәйданы — 1,93 км².
# Лесная (Чуашстан)

Лесная (чуаш. Вăрманкасси, рус. Лесная ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429048. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226855005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100003300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Лесная (Чуашстан)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Талбазы (Авыргазы районы)

Толбазы яки Талбазы (баш. Талбазы, рус. Толбазы́) — авыл, Башкортстанның Авыргазы районы административ үзәге, шулай ук Талбазы авыл советы үзәге. Райондагы иң зур татар авылы.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## География

Авыл республика башкаласы Уфадан көньякка таба 78 км һәм Стәрлетамактан төньякка таба 35 км, Ак Күл тимер юл станциясеннән көнбатышка таба 30 км ераклыкта урнашкан. Авылның мәйданы: 1221,097 га.
Авылның рельефы дулкынлы-сөзәк битләүле; түбәнлектә буалар һәм күлләр урнашкан. Авыл территориясендә табигый күлләр бар: Өченче (Эчкәрекүл), Икенче (Авылкүл), Беренче (Аргыкүл), Урал һәм башкалар. Су үткәргеч уздырганчы, күлләр суы халык өчен эчә торган суның төп чыганаклары булып торган. Күлләрдә табан балыгы, сазан, корбан балыгы, ротан һәм башка балык төрләре бар.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Тарих

Талбазы авылы 1747 елдан билгеле. Авылны асабалардан арендага алган җирдә типтәрләр һәм мишәрләр нигезли. Аларга Түбән Новгород губернасының Зур Кызыл Яр (Краснай) авылыннан күчеп килгән йомышлы татарлар кушыла.
1865 елга кадәр авыл Ырынбур губернасы Стәрлетамак өязенә керә. 1865 елда губерна икегә бүленгәч, Толбазы Уфа губернасының Стәрлетамак өязенә карый башлый.
1930 елдан авыл Яңа Карамалы районына керә.
1940 елда район исеме Авыргазы итеп үзгәртелә, ә Толбазы аның административ үзәге итеп билгеләнә.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Халкы

2010 елгы халык санын алу мәгълүматы буенча, авылда 10 114 кеше яшәве мәгълүм.
2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, күпчелек милләтләр: татарлар (62,1 %), чуашлар (15,2 %), башкортлар (10,2 %).

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Икътисад

Авыл хуҗалыгына хезмәт күрсәтүче һәм авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртүче тармаклар урнашкан.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Транспорт

Авыл аша Р-240 Уфа ― Ырынбур федераль юлы уза.
Якындагы Ак Күл тимер юл станциясе 27 км ераклыкта урнашкан.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Социаль өлкә

Авылда, нигездә, бер катлы агач һәм кирпеч йортлар торгызылган, шулай ук ике һәм өч катлы йортлар бар. Авыл көньяк-көнбатыш, төньяк, көнчыгыш микрорайоннарга, шулай ук Софиполь микрорайонына бүленгән. Иң озын урам — бөтен авыл буйлап төньяктан көньякка сузылган Ленин урамы.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Мәгариф һәм мәдәният

Ике урта мәктәп, лицей һәм башкорт гимназиясе, Б. Гайсин исемендәге Балалар музыка мәктәбе, биш балалар бакчасы, район хастаханәсе, район мәдәният сарае, үзәк район китапханәсе филиалы, туган якны өйрәнү музее эшли.

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Истәлекле урыннар

* Тыл хезмәтчәннәренә куелган һәйкәл

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Радио

* 65,96 МГц — Радио России;
* 101,4 МГц — Авторадио (Стәрлетамак);
* 101,9 МГц — Спутник FM (Стәрлетамак);
* 103,8 МГц — Юлдаш радиосы (Стәрлетамак);
* 104,3 МГц — Русское радио (Стәрлетамак);
* 104,8 МГц —Ретро FM (Стәрлетамак);
* 106,7 МГц —Радио Маяк (Стәрлетамак).

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Шәхесләр

* Зыязитдинова Гөлшат Ибраһим кызы (22 сентябрь 1947), театр һәм кино актеры, Башкортстан Республикасының халык артисты (2003).

# Талбазы (Авыргазы районы)
## Фотогалерея

* Чиркәү
* Мәчет