yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тарка-Теда-Яха

Тарка-Тёда-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Олику-Пойлово-Яха елгасының сул ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 45 км.

# Тарка-Теда-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000212115300054259
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305425
* Бассейн коды — 15.04.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Дарыпынар (Кале)

Дарыпынар (төр. Darıpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Кале илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кеннельбах

Кеннельбах — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. Брегенц округы составына керә.

# Кеннельбах
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 430 метр биеклектә урнашкан. Вольфурт, Лаутерах, Брегенц һәм Бух коммуналары белән чиктәш.
# Түлү (Балакән)

Түлү (әзери. Tülü) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
# Ивановице-Набокув

Ивановице-Набокув — Польшаның Силезия воеводалыгы Опатув гминасында урнашкан авыл.

# Ивановице-Набокув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Арпаязы (Рефахие)

Арпаязы (төр. Arpayazı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Тепиа

Тепиа (эст. Tepia) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Пяно ди Мальия (Потенца)

Пяно ди Мальия — Италиянең Базиликата төбәге Молитерно өязендә урнашкан торак пункт.

# Пяно ди Мальия (Потенца)
## Географиясе

Пяно ди Мальия Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Пяно ди Мальия (Потенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Туже (Великопольское воеводалыгы)

, һәм
Туже — Польшаның Великопольское воеводалыгы Остшешув гминасында урнашкан авыл.

# Туже (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Крәш-Сәрдә туган якны өйрәнү музее

* Мәдәният порталы
Крәш-Сәрдә туган якны өйрәнү музее (рус. Кряш-Сердинский краеведческий музей) — Татарстанның Питрәч районы Керәшен Сәрдәсе авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Питрәч районы туган якны өйрәнү музее филиалы. Питрәч төбәге һәм Керәшен Сәрдәсе авылы үсеше тарихы, керәшеннәрнең көнкүреше һәм мәдәнияте белән таныштыра.

# Крәш-Сәрдә туган якны өйрәнү музее
## Тарих

Музей 1981 елда оештырылган. Керәшен Сәрдәсе мәктәбе каршындагы мәктәп музее нигезендә ачыла. 1985 елдан — мәктәп музее, 2003 елдан — Питрәч районы туган якны өйрәнү музее филиалы. Музейны оештыруда математика укытучысы Анна Никифорова башлап йөри. 2003 елда музей земство мәктәбе укытучысы, сәүдәгәр Николай Максим улы Максимов-Сердинский (1843—1912) төзегән ике катлы тарихи йортта урнаша

# Крәш-Сәрдә туган якны өйрәнү музее
## Экспонатлар

Экспозицияләр ике катта урнашкан. Беренче катта татарларның этник төркеме булган керәшеннәрнең мәдәниятен һәм көнкүрешен гәүдәләндерүче экспонатлар урнашкан. Бер залда XX гасыр керәшен йортының эчке күренеше торгызылган.
Икенче залда натураль хуҗалык алып баручы керәшен гаиләсенең эш кораллары күрсәтелә.
Икенче катта Ватандашлар, Бөек Ватан сугышларында катнашучылар турында материаллар, төбәк, авыл, мәктәп тарихы, күмәк хуҗалык алдынгылары, авылның танылган шәхесләре турында мәгълүмат урнаштырылган.
Музейда керәшеннәрнең көнкүреше һәм мәдәнияте турында күргәзмәләр оештырыла.
# Бенатки (Свитави)

Бенатки (чех. Benátky) — Чехиянең Пардубице крае Свитави һәм Q89751690? районында урнашкан авыл.

# Бенатки (Свитави)
## Географиясе

Мәйданы — 4,786683 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 350 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Бенатки (Свитави)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Бенатки (Свитави)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Бенатки (Свитави)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 484 |
| 1880 | 490 |
| 1890 | 507 |
| 1900 | 468 |
| 1910 | 451 |
| 1921 | 431 |
| 1930 | 456 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 325 |
| 1961 | 308 |
| 1970 | 305 |
| 1980 | 288 |
| 1991 | 255 |
| 2001 | 300 |
| 2011 | 350 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 369 |
| 2016 | 366 |
| 2017 | 356 |
| 2018 | 363 |
| 2019 | 372 |
| 2020 | 378 |
| 2021 | 384 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 374 |
| 2022 | 398 |
| 2023 | 410 |
| 2024 | 403 |
# UBA1

UBA1 (ингл. Ubiquitin like modifier activating enzyme 1 һәм Ubiquitin-like modifier-activating enzyme 1) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Баумкирхен

Баумкирхен — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. Инсбрук округы составына керә.

# Баумкирхен
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 593 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Вешенбойрен

Вешенбойрен (алман. Wäschenbeuren) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Вешенбойрен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,95 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 442 метр биеклектә урнашкан.
# Липтань

Липтань (чех. Liptaň) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Брунталь һәм Q10817117? районында урнашкан авыл.

# Липтань
## Географиясе

Мәйданы — 20,274973 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 295 метр биеклектә урнашкан.

# Липтань
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Липтань
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия һәм Силезиядәге Моравия анклавлары тарихи төбәгенә караган.

# Липтань
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 2611 |
| 1880 | 2737 |
| 1890 | 2447 |
| 1900 | 2391 |
| 1910 | 2101 |
| 1921 | 1898 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1781 |
| 1950 | 915 |
| 1961 | 869 |
| 1970 | 687 |
| 1980 | 564 |
| 1991 | 477 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 445 |
| 2014 | 487 |
| 2016 | 461 |
| 2017 | 463 |
| 2018 | 462 |
| 2019 | 453 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 456 |
| 2021 | 457 |
| 2021 | 426 |
| 2022 | 462 |
| 2023 | 472 |
| 2024 | 459 |
# Рейта (ай кратеры)

Рейта (лат. Rheita) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 71 км булган кратер.

# Рейта (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Антон-Мария Рейта (1597—1660) хөрмәтенә бирелә.

# Рейта (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Гранха-де-Мореруэла

Гранха-де-Мореруэла (исп. Granja de Moreruela) — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Гранха-де-Мореруэла
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 41,27 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 703 метр биеклектә урнашкан.
# Покшивна (Ополе воеводалыгы)

, һәм
Покшивна — Польшаның Ополе воеводалыгы Глухолазы һәм Прудницкий повят гминасында урнашкан авыл.

# Покшивна (Ополе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Иштирәк (Бүздәк районы)

Иштирәк — Башкортстанның Бүздәк районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452722, ГАТОБК коды — 80217804003.

# Иштирәк (Бүздәк районы)
## Демография

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 11 кешенең яшәве мәгълүм.
# Энсинильяс Сегунда Фраксион (Санта Круз де Хувентино Росас)

Энсинильяс Сегунда Фраксион — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Санта-Крус-де-Хувентино-Росас муниципалитеты составына керә.

# Энсинильяс Сегунда Фраксион (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Географиясе

Энсинильяс Сегунда Фраксион Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Энсинильяс Сегунда Фраксион (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Энсинильяс Сегунда Фраксион (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Оверино (Таборы районы)

Оверино (рус. Оверино) — Свердловск өлкәсенең Таборы районы составына керүче авыл.

# Оверино (Таборы районы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Оверино (Таборы районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%).
# ARHGEF16

ARHGEF16 (ингл. Rho guanine nucleotide exchange factor 16) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Югары Баранча

Югары Баранча (рус. Верхняя Баранча) — Свердловск өлкәсенең Кошва шәһәр округы составына керүче авыл.

# Югары Баранча
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Югары Баранча
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Касцяневичы

Касцяневичы (белар. Касцяневічы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.

# Касцяневичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Казе Виланова (Тревизо)

Казе Виланова — Италиянең Венеция төбәге Вальдоббьадене өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Виланова (Тревизо)
## Географиясе

Казе Виланова Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Казе Виланова (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шиле

Шиле (төр. Şile) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесенең Истанбул иленә караган бер илчедер.

# Шиле
## Географиясе

Илче мәйданы — 916 км².
# Лачес

Лачес — Италиянең Трентино — Альто-Адидже төбәгендә урнашкан коммуна. Южный Тироль провинциясе составына керә.

# Лачес
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 639 метр биеклектә урнашкан. Мартелло, Силандро, Кастельбелло-Чиардес, Сеналес һәм Ультимо коммуналары белән чиктәш.
# Дөмез (Сөгүт)

Дөмез (төр. Dömez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Сөгүт илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Чыркавичы

Чыркавичы (белар. Чыркавічы) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Светлагорский районында урнашкан авыл.

# Чыркавичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Жи (Мазовия воеводалыгы)

һәм
Жи — Польшаның Мазовия воеводалыгы Сохоцин гминасында урнашкан авыл.

# Жи (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Аргат Юл

Аргат-Юл — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Улу-Юл елгасының уң ярыннан 71 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 65 км.

# Аргат Юл
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400312115200022220
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115202222
* Бассейн коды — 13.01.04.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Фарно (Потенца)

Фарно — Италиянең Базиликата төбәге Лагонегро өязендә урнашкан торак пункт.

# Фарно (Потенца)
## Географиясе

Фарно Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Фарно (Потенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кастаньето (Арецо)

Кастаньето — Италиянең Тоскана төбәге Кастель-Сан-Никколо өязендә урнашкан торак пункт.

# Кастаньето (Арецо)
## Географиясе

Кастаньето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Кастаньето (Арецо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шилега (Түбән Поча кушылдыгы)

Шилега — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Түбән Поча елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 9 км.

# Шилега (Түбән Поча кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300312103000038665
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003866
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Чулень

Чулень — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Мергеу (коммуна) коммунасына карый.

# Чулень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Бәлерәт

Бәлерәт (ингл. Ballarat) — Австралиянең Виктория штатында урнашкан шәһәр.

# Бәлерәт
## Тарих

1838 дә нигезләнә.
# Вальжуффре

Вальжуффре (фр. Valjouffrey) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.

# Вальжуффре
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,91 км².
# Тама (Айова)

Тама — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Тама (Айова)
## Тарихы

Тама шәһәре елда нигезләнгән.

# Тама (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 8,8241 км², 8,824094 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 256 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Кадиньяно (Модена)

Кадиньяно — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Лама-Моконьо өязендә урнашкан торак пункт.

# Кадиньяно (Модена)
## Географиясе

Кадиньяно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Кадиньяно (Модена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Харис Салихҗан

Харис Салихҗан, Харис Салихҗан улы Салихов (1927 елның 30 июле, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Балтач районы, Чутай) — татар дин эшлеклесе. Бөек Ватан сугышы ветераны. Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2017).

# Харис Салихҗан
## Тәрҗемәи хәл

Салихов Харис Салихҗан улы 1927 елның 30 июлендә Балтач районының Чутай авылында туган. Чутай мәктәбендә җиде сыйныф белем ала. 1942-1943 елларда Арча педагогия училищесында укый. Укуын тәмамлый алмый — 1944 елда гаскәри сафларга алына һәм Бөек Ватан сугышында катнаша. Аның сугыш юлы Чехословакия, Австрия җирләре аша үтә. Яралана.
Сугыштан соң Эчке эшләр халык комиссариатының Харьков училищесына җибәрелә, әмма авырып китү сәбәпле укуны ташларга туры килә. Бераз вакыт Дәүләт куркынычсызлыгы комитеты карамагында эшли, Мәскәү-Рязань тимер юлы милисәсе составында хезмәт итә. Казанга кайтып Вахитов районы эчке эшләр бүлегенә эшкә килә. Тиздән аны Совет районына күчерәләр. Монда ул район эчке эшләр бүлеге начальнигы урынбасары, милисә подполковнигы дәрәҗәсенә ирешә.
Х.Салихов сугыш юлларындагы батырлыклары һәм милисә органнарында озак еллар хезмәт иткәне өчен Икенче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары, 16 медаль белән бүләкләнә.
Сәяси карашлары өчен 1978 елда аңа милисә хезмәтеннән китәргә туры килә. 1987 елда шул ук сәбәпләр аркасында КПСС сафларыннан чыгарыла.
Балачакта әтисе биргән дин нигезләре аны ислам дине юлына кайтара — ул дини мәдрәсә тәмамлый. Ислам кануннары, ислам әхлагы темаларына радио, телевизия, газеталар аша чыгышлар ясый. Аның «Исламның кыскача тарихы» исемле дәреслеге, «Мөселман исемнәре». «Тукайның исламга мөнәсәбәте», «Ислам тарихы вә нигезләре» исемле китаплары Харис Хәзрәт Салихҗанны хәзерлекле ислам белгече буларак таныттылар. Ул Татарстан Диния нәзарәте рәисе урынбасары, аның баш казые итеп сайланды.

# Харис Салихҗан
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены
* Кызыл Йолдыз ордены
* Г. Тукай исемендәге Татарстан Дәүләт премиясе — «А.Пушкин, Г.Тукай иҗатында дөньяви һәм дини мотивлар һәм бүгенге көндә әхлакый тәрбия бирү проблемалары» (Казан: «Идел-Пресс», 2008); «Дин һәм фән (дөньядагы дини һәм дөньяви мәдәният нигезләре)» (Казан: «Идел-Пресс», 2012) китаплары өчен (2017).

# Харис Салихҗан
## Гаиләсе

Хатыны Таңсылу.
    улы Илдар, электрон парамагнит резонансы мәсьәләләре белгече, 1996 елдан АКШта. Ике баласы бар.
    кызы Фәридә, бухгалтер, Казанда яши. Ике баласы бар.
# Манавлы (Эшме)

Манавлы (төр. Manavlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Эшме илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Матасоне (Тренто)

Матасоне — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Валларса өязендә урнашкан торак пункт.

# Матасоне (Тренто)
## Географиясе

Матасоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Матасоне (Тренто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чавдарлы (Ханак)

Чавдарлы (төр. Çavdarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ардахан иле Ханак илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Гас Коста Чика (Куахиникуилапа)

Гас Коста Чика — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куахиникуилапа муниципалитеты составына керә.

# Гас Коста Чика (Куахиникуилапа)
## Географиясе

Гас Коста Чика Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Гас Коста Чика (Куахиникуилапа)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Гас Коста Чика (Куахиникуилапа)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Кызылъяр (Аксу шәһәр хакимлеге)

Кызылъяр (каз. Қызылжар) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.

# Кызылъяр (Аксу шәһәр хакимлеге)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Либрини (Бреша)

Либрини — Италиянең Ломбардия төбәге Эзине өязендә урнашкан торак пункт.

# Либрини (Бреша)
## Географиясе

Либрини Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Либрини (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мирабелло-Саннитико

Мирабелло-Саннитико — Италиянең Молизе төбәгендә урнашкан коммуна. Кампобассо провинциясе составына керә.

# Мирабелло-Саннитико
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 600 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кампобассо, Черчепиккола, Ферраццано, Сан-Джулиано-дель-Саннио, Джильдоне, Винкьятуро һәм Черчемаджоре коммуналары белән чиктәш.
# Franklin Delano Ruzvelt

Franklin Delano Ruzvelt (inglizçä Franklin Delano Roosevelt, 1882, Nyu-York ştatı, 1945, Worm-Springs, Corciä) - AQŞ 32-nçe prezidentı, XX ğasırdağı iñ kürenekle il başlarınıñ berse, dönyanıñ iqtisadi krizisı häm İkençe bötendönya suğışı waqıtında AQŞ belän idärä itkän.
İkedän kübräk çorğa saylanğan berdänber AQŞ prezidentı.

# Franklin Delano Ruzvelt
## Qazanışlar

Dürt tapqır saylanılğan berdänber AQŞ prezidentı. "Yaña kurs" reformaların ütkärgäç AQŞ qatlawlı iqtisadi krizistan çığara. Ruzvelt eşçänlege häm sälätläre Hitlerğa qarşı Berdämlegen oyıştıruda, suğış uñışlarında, BMOnı buldıruda, suğıştan soñ dönyä tärtiben urnaştıruda zur röl' uynağan.

# Franklin Delano Ruzvelt
## Tärcemäi xäle

Ruzvelt 1882 yılda aqsöyäklär-eşquar ğailäsendä tuğan. Yuridik belem alğan.
Groton mäktäben, annarı, Harward häm Kolumbiä Universitetların tämamlağan.
1905 yılda yıraq qärdäş Eleanora Ruzvelt kä öylängän.
1907-1910 yıllarda yuridik şirkättä eşlägän.
1910 yılda AQŞ Demokratik firqäsennän Nyu-York ştatı senatına saylanğan.
1913-1920 yıllarda Wilson xökümätendä diñgez ministrı bulışçısı bulıp eşlägän.
1921 yılda poliomelit awırtuınnan soñ yörü säläten yuğalta.
Awırtuğa qaramastan säyäsät tormışında zurraq röl' uynıy başlıy.
1928 yılda Nyu-York ştatı gubernatorı bulıp saylana.
1932 yılda Demokratik firqäsennän AQŞ prezidentı bulıp saylana.
1933-1936 Yaña kurs digän iqtisadi reformalarnı ütkärä.
1933 yılda Ruzvelt xökümäte SSRB belän diplomatik mönäsäbätlärne urnaştıra.
SSRB belän kürşelärçä dus säyäsäten iğlan itkän.
1933-1945 yıllarda faşistlarğa qarşı köräştä Böyekbritaniä, Frantsiä, SSRBn yaqlağan. Suğış waqıtında Sovetlar Berlegenä "lend-liz" belän bulışqan.
Ruzvelt Hitlerğa qarşı Berdämlektä zur röl' uynağan, Tähran (1943), Yalta (1945) konferentsiälärendä qatnaşqan.
1945 yılnıñ 12 aprelendä migä qan yögerüdän ülgän.
Tarix belemendä iñ kürenekle AQŞ prezidentları Waşington, Cefferson, Linkoln belän ber rätendä tora.
1960 yılda Franklin Ruzvelt istälegenä, Qırım konferentsiädä zur öleş kertkäne öçen Qırımda urnaşqan Yalta şähäre ber uramına Ruzvelt iseme birelgän.
# Покровски (Каменски шәһәр округы)

Покровское (рус. Покровское) — Свердловск өлкәсенең Каменск шәһәр округы составына керүче авыл.

# Покровски (Каменски шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Покровски (Каменски шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).
# Марьете (Верчели)

Марьете — Италиянең Пьемонт төбәге Ливорно-Феррарис өязендә урнашкан торак пункт.

# Марьете (Верчели)
## Географиясе

Марьете Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Марьете (Верчели)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.