yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# POLE4

POLE4 (ингл. DNA polymerase epsilon 4, accessory subunit) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Нова-Эуропа

Нова-Эуропа — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Нова-Эуропа
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 160,876 км².
# Түркөзү (Айвалык)

Түркөзү (төр. Türközü) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Айвалык илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Бронице (Люблин воеводалыгы)

Бронице — Польшаның Люблин воеводалыгы Наленчув гминаcында урнашкан авыл.

# Бронице (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Саба районы флагы

Татарстан Республикасы Саба муниципаль районы флагы-муниципаль берәмлекнең рәсми символы булган танып-белү-хокукый билге.

# Саба районы флагы
## Тасвирлама

"Саба муниципаль районы флагы киңлеге 2 гә 3 булган сары турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт, ул гербның фигураларын кабатлый: аскы як буенда — тукыма киңлегенең 1/4 өлешендә яшел полосадан, ә сары өлешнең уртасында-яшел чыршыдан гыйбарәт, аның нигезеннән аскы почмакларына ак каймлы дулкынлы зәңгәр полосалар тарала».

# Саба районы флагы
## Символиканың нигезләнүе

Саба муниципаль районы флагы герб нигезендә эшләнгән, ул символлар һәм аллегорияләр теле белән районның табигый һәм тарихи үзенчәлекләрен чагылдыра.
Саба районы 1930 елда оешкан, әмма аның территориясендә алты йөз елдан артык элек җирлекләр булган. Район үзәге-Байлар Сабасы авылы-аның турында беренче истәлекләр XIV гасырга карый. Иң иртә җирлекләр, кагыйдә буларак, елгалар яры буйлап урнашкан һәм аларны үтеп булмаслык урманнар чолгап алган. Хәзер дә районның шактый территориясен ылыслы урманнар били. Саба урман хуҗалыгы-районның алты урманчылыкны берләштерә торган иң эре предприятие. Җирле халык тормышында урман хуҗалыгының мөһим роле чыршыдан гыйбарәт — озын гомерлелек, ныклык, көч чыганагы символы.
Яшел төс-табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше символы һәм сары төс (алтын) — уңыш һәм байлык символы-район икътисадының төп юнәлеше-авыл хуҗалыгы производствосы.
Дулкынлы киңәюче полосалар район су ресурсларының төп өлешен тәшкил итүче чишмәләрне аллегорик рәвештә күрсәтә. Инешләр кушылып, кечкенә елгалар барлыкка килә: Меша, Сабинка һәм Кала-Тау. Соңгылары, үз чиратларында, эре елгаларны-Идел һәм Нократ елгаларын үз сулары белән тукландыра.
Ак төс (көмеш) - чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.
Зәңгәр төс-намус, вөҗданлылык, омтылышлар символы.
Шулай итеп, герб символлар теле белән һәм аллегорияләр белән районның табигый һәм тарихи үзенчәлекләрен чагылдыра.
# Виньольс-и-эльс-Арс

Виньольс-и-эльс-Арс (кат. Vinyols i els Arcs) — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Виньольс-и-эльс-Арс
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 10,8 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 95 метр биеклектә урнашкан.
# Бокельрем

Бокельрем (алман. Bokelrehm) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Бокельрем
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 2,69 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 17 метр биеклектә урнашкан.
# Өялге (Кыштым шәһәр округы)

Өялге (рус. Увильды) — Чиләбе өлкәсенең Кыштым шәһәр округы составына керүче авыл.

# Өялге (Кыштым шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Өялге (Кыштым шәһәр округы)
## Сәгать поясы

Өялге (Кыштым шәһәр округы) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Өялге (Кыштым шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), башкортлар (5%).
# Вик-сюр-Наон

Вик-сюр-Наон (фр. фр. Vicq-sur-Nahon) — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
# Спетерей

Спетерей — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. Фуркулешть (коммуна) коммунасына карый.

# Спетерей
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# EDN3

EDN3 (ингл. Endothelin 3) — кешенең 20-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Бейпынар (Селенди)

Бейпынар (төр. Beypınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Селенди илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Фрутас Консентрадас (Агваскальентес)

Фрутас Консентрадас — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Фрутас Консентрадас (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Фрутас Консентрадас (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Мый

Мый — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга Тимшор елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.

# Мый
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100112111100003468
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100346
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# OR2T11

OR2T11 (ингл. Olfactory receptor family 2 subfamily T member 11) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вежхоцин

һәм
Вежхоцин — Польшаның Великопольское воеводалыгы Вронки гминасында урнашкан авыл.

# Вежхоцин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ла-Ланд-де-Луже

Ла-Ланд-де-Луже (фр. La Lande-de-Lougé) — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
# (7545) Smaklosa

(7545) Smaklosa (лат. Smaklosa) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7545) Smaklosa
## Тарихы

1978 елның 28 июлендә К.-И. Лагерквист тарафыннан Маунт-Стромло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 OB» саналган.
# Соболи (Киров өлкәсе)

Соболи (рус. Соболи) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.

# Соболи (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Соболи (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Соболи (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Соболи (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Уразай (Кукмара районы)

Уразай — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422126.

# Уразай (Кукмара районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11 °C | -5.7 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.9 °C | 19.9 °C | 17 °C | 11.4 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.6 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
# Чарко Куаресма (Маркелия)

Чарко Куаресма — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Маркелия (муниципалитет) муниципалитеты составына керә.

# Чарко Куаресма (Маркелия)
## Географиясе

Чарко Куаресма Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Чарко Куаресма (Маркелия)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Чарко Куаресма (Маркелия)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Бонита-Спрингс

Бонита-Спрингс — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.

# Бонита-Спрингс
## Тарихы

Бонита-Спрингс шәһәре 1999 елда нигезләнгән.

# Бонита-Спрингс
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 120,645897 км², 120,098684 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 метр биеклектә урнашкан.
# Скамарди (Катанцаро)

Скамарди — Италиянең Калабрия төбәге Аргусто өязендә урнашкан торак пункт.

# Скамарди (Катанцаро)
## Географиясе

Скамарди Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Скамарди (Катанцаро)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Молини (Җенова)

Молини — Италиянең Лигурия төбәге Реццоальйо өязендә урнашкан торак пункт.

# Молини (Җенова)
## Географиясе

Молини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Молини (Җенова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Левстики

Левстики — Словениянең Рибниця җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Левстики
## Географиясе

Мәйданы — 0,65 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 671,4 метр биеклектә урнашкан.
# Ляскувка-Хоронска

Ляскувка-Хоронска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Домброва-Тарновска гминасында урнашкан авыл.

# Ляскувка-Хоронска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Рашова (Түбән Силезия воеводалыгы)

Рашова — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Любин гминасында урнашкан авыл.

# Рашова (Түбән Силезия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кортисада

Кортисада — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Агиар-да-Бейра муниципалитетына карый.

# Кортисада
## Географиясе

Мәйданы — 12,65 км².
# Мелдерешть (Ледешть, Вилча)

Мелдерешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Ледешть (коммуна) коммунасына карый.

# Мелдерешть (Ледешть, Вилча)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Эллинген

Эллинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Эллинген
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Эллинген
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 31,25 ± 0,01 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 395 метр биеклектә урнашкан.
# Әл-Әхәд

Әл-Әхәд (гарәп. الاحد‎) — Аллаһның 99 исеменең берсе. Аллаһ бүленмәс, бердәм димәктер.

# Әл-Әхәд
## Чыганак

* Баулы мөхтәсибәте 2017 елның 9 сентябрь көнендә архивланган.
# Акбаштау (Түле би районы)

Акбаштау (каз. Ақбастау) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Акбаштау (Түле би районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Бруксвилл (Кентукки)

Бруксвилл — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.

# Бруксвилл (Кентукки)
## Тарихы

Бруксвилл шәһәре елда нигезләнгән.

# Бруксвилл (Кентукки)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,222145 км², 1,222147 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 285 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Олы Дегтяровка

Олы Дегтяровка (рус. Большая Дегтяровка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан авыл.

# Олы Дегтяровка
## Сәгать поясы

Олы Дегтяровка Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Олы Дегтяровка
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
# 668 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 668 — Милади тәкъвим буенча VII гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 668 — безнең эрага кадәр VII гасырга кергән ел.
* 668 — сан.
# Люблино (Польша)

Люблино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Хоцивель гминаcында урнашкан авыл.

# Люблино (Польша)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Зарэчча (Чавуский районы)

Зарэчча (белар. Зарэчча) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.

# Зарэчча (Чавуский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# (17086) Ruima

(17086) Ruima — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17086) Ruima
## Тарихы

1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JH18» саналган.
# (17091) Senthalir

(17091) Senthalir — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17091) Senthalir
## Тарихы

1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JM21» саналган.
# 667 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 667 — Милади тәкъвим буенча VII гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 667 — безнең эрага кадәр VII гасырга кергән ел.
* 667 — сан.
# Арнавуткөй

Арнавуткөй (төр. Arnavutköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесенең Истанбул иленә караган бер илчедер.

# Арнавуткөй
## Географиясе

Илче мәйданы — 506,48 км².
# Мутье-От-Пьерр

Мутье-От-Пьерр (фр. Mouthier-Haute-Pierre һәм фр. Mouthier) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Арраньо

Арраньо — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Арруда-душ-Виньюш муниципалитетына карый.

# Арраньо
## Географиясе

Мәйданы — 21,48 км².
# HD244168

HD244168 — Йөкче йолдызлыгында урнашкан A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 11,04 ± 0,1 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Эль Салитре (Кортазар)

Эль Салитре — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Кортасар муниципалитеты составына керә.

# Эль Салитре (Кортазар)
## Географиясе

Эль Салитре Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Салитре (Кортазар)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Салитре (Кортазар)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Кама буен колонизацияләү

Кама буен колонизацияләү — Рус дәүләте составына Кама буе җирләренең икътисади, сәяси һәм мәдәни озак керү процесы, руслар тарафыннан Уралны колонизацияләү процессының бер өлеше.

# Кама буен колонизацияләү
## Тарихы

Башлангыч колонизацияләү этабы XI гасырдан бирле Новгород кешеләренең Уралның төньягына эпизодик рәвештә үтеп керүләре белән бәйле. Документлар буенча XIII гасырда Чулман буе территориясенә Владимир-Суздаль кенәзләренең дружиналарын басып керүе раслана. Беренче тораклыклар роданов археология мәдәнияте һәйкәлләрендә урнаша һәм этник составы буенча катнаш була. Әүвәле рус халкы төньяктан, Новгород һәм Владимир-Суздаль җирләреннән күчеп килә башлый. Рус чыгышлы кайбер матди әйберләр Анюшкар, Искор, Редикор, Уролс алачыкларында табылган.
XIV-XV гасырларда Новгород җире һәм Мәскәү кенәзлеге арасындагы, соңгысының җиңүе белән тәмамланган сәяси һәм икътисади йогынты өчен көрәш бара. XV йөздә Кама буе территориясендә беренче рус шәһәр җирлекләре — Колва елгасында Троицкое городище (киләсе Чердынь шәһәре), Соликамск һ.б. барлыкка килә. Кама буеның рус ләүләтенә керү вакыты һәм шартлары әлегә кадәр бәхәсле мәсьәлә булып кала бирә. Хәзерге тарихи әдәбиятта әлеге проблеманы хәл итүгә өч алым бүлеп бирергә мөмкин. Беренчесе (В.А. Оборин, Г.Н. Чагин, В.В. Мухин һ. б.) Выческо-Вымский елъязмасы мәгълүматларына нигезләнгән, 1451 елны элеккеге удел Верей кенәзлеге идарәчесе Михаил Ермолаевичның Бөек Пермь князе итеп билгеләүен күз алдында тота. Икенчесе (Е.В. Вершинин һ. б.) 1472 елны Чердын походын һәм Пермь кенәзе Михаилны Мәскәү наместнигына әверелдерүне күздә тота. Өченче караш (О. В. Семенов) Бөек Пермьнең Мәскәү дәүләте составына керү елын 1505 ел дип билгели — Мәскәү наместнигы В. А. Кокровның тәгаенләнү елы. Шушы елдан Бөек Пермдә Мәскәү идарә системасы тарала. Колонизацияләү процесының мөһим пункты — Кама буе коми-пермяк халкының христианлыкны кабул итүе. 1983 елдан Стефан Пермский яңа булдырылган Пермь епархиясен җитәкли (резиденциясе Усть-Вымьда була). Әлеге резиденция Кама буе халыкларын христианлаштыру өчен нигез булып тора. 1448 елда ул коми-пермякларны чукындырырга маташа, әммә үзе һәлак була. Пермне рәсми рәвештә чукындыру елы — 1462 ел, чукындыру йоласын епископ Иона үткәрә. XVI гасырның уртасыннан Кама буен колонизацияләүнең яңа этабы башлана һәм ул тоз сәнәгатьчеләре Строгановлар эшмәкәрлеге белән бәйле. Ул чорда крайга рус халкының күпләп килүе күзәтелә, рус авыллары күбәя.
XVI гасыр азагындагы Себергә Ермак походы Себер ханлыгы ягыннан хәрби хәвефне юкка чыгара һәм Мәскәү дәүләте чикләрендә Кама буеның киләсе икътисади, сәяси һәм мәдәни үсешенә булышлык итә.
XVII гасырда Строганов крәстиәннәре төп халыкларның — ясаклы кешеләрнең җирләрен тартып алу очраклары теркәлә. Мәсәлән, 1619 елның 10 февралендә Ирен һәм Сылва ясаклы татарлары шикаять хаты җибәрәләр, алар Строганов крәстиәннәре аларның сулыкларын, балык тоту урыннарын һәм кондыз кәсепләрен тартып алуга зарланалар. Властьлар һәм Строгановлар мондый басып алуларны туктатырга тырыша. Мәсәлән, 1620 елның 1 мартында Сылва Андрей һәм Петр Строгановлар приказчикларына татар Челубей Байбуринны Сылва кешесе Роман Гилевтан яклауны таләп итәләр.
# Эдивере

Эдивере (эст. Edivere) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
# Навальвильяр-де-Ибор

Навальвильяр-де-Ибор (исп. Navalvillar de Ibor) — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Навальвильяр-де-Ибор
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 54,54 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 665 метр биеклектә урнашкан.
# Сент-Март (Эр)

Сент-Март (фр. Sainte-Marthe) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Джонс (Оклахома)

Джонс — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Джонс (Оклахома)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Джонс (Оклахома)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 35,41569 км², 35,415689 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 340 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Обчов

Обчов (чех. Občov) — Чехиянең Урта Чехия крае Пршибрам һәм Q10817119? районында урнашкан авыл.

# Обчов
## Географиясе

Мәйданы — 2,907318 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 478 метр биеклектә урнашкан.

# Обчов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Обчов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Обчов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 212 |
| 1880 | 239 |
| 1890 | 245 |
| 1900 | 213 |
| 1910 | 179 |
| 1921 | 164 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 178 |
| 1950 | 127 |
| 1961 | 107 |
| 1970 | 97 |
| 1980 | 106 |
| 1991 | 100 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 92 |
| 2014 | 140 |
| 2016 | 156 |
| 2017 | 160 |
| 2018 | 166 |
| 2019 | 177 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 190 |
| 2021 | 192 |
| 2021 | 193 |
| 2022 | 204 |
| 2023 | 216 |
| 2024 | 212 |
# Япта-Недарма-Яха

Япта-Недарма-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Недарма елгасының сул ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.

# Япта-Недарма-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300312115300043952
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115304395
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Уяздув (Володавский повяты)

Уяздув — Польшаның Люблин воеводалыгы Ханьск гминасында урнашкан авыл.

# Уяздув (Володавский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Монро (округ, Миссури)

Монро — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Парис шәһәре.

# Монро (округ, Миссури)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1831 елда оештырыла.

# Монро (округ, Миссури)
## Халкы

2019 елда халык саны 8993 кеше тәшкил иткән.

# Монро (округ, Миссури)
## Территориясе

Округ мәйданы 1673 км² тәшкил итә.
# Расина

Расина (эст. Rasina) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
# Новий Ясенець-Илжецкий

Новий Ясенець-Илжецкий — Польшаның Мазовия воеводалыгы Илжа гминасында урнашкан авыл.

# Новий Ясенець-Илжецкий
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.