yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Воля (Камянецкий районы)

Воля (белар. Воля) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.

# Воля (Камянецкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# SFTPB

SFTPB (ингл. Surfactant protein B) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Зәрә боткасы

Зәрә боткасы — татар халкының милли бәйрәме.
Язгы сабан чоры алдыннан кешеләрне үзара якынайта, хезмәткә дәрт, бердәмлек уята торган татар халык йоласы. Элек сабанга чыгар алдыннан тау башында учак ягып “ зәрә боткасы” пешергәннәр. Бала – чага билгеләнгән бер көнне өйдән - өйгә йөреп ярма, сөт, йомырка, май җыеп йөргәннәр. Азык-төлек җыеп йөргәндә мондый такмак әйткәннәр:
Карга әйтә: кар, кар,
Туем җитте, барр, барр,
Ярма, күкәй алып бар,
Сый, маеңны салып бар.
Шулай җыйган ризыклардан тауда зур казанда ботка пешергәннәр. Ул тауны “ зәрә тау башы” дип йөрткәннәр. Олысы – кечесе зәрә боткасы белән сыйланган. Сыйлангач, төрле уеннар уйный торган булганнар.
Кайбер авылларда ботка пешермәгәннәр, ләкин сабантуй алдыннан балалар басуга чыга торган булганнар. Алар анда салам яндырып такмаза әйтә торган булганнар.
Дәр, дәр, дәрәгә
Иртә пешкән боткага,
Соңга калган шурпага...
Авыл халкы: “ Дәрә кычкырдылар инде сабантуй башлана”, - ди торган булган.

# Зәрә боткасы
## Беренче тасвирлама

“Дәрә боткасы” йоласының иң беренче тасвирламасын И.М. Ляпидевский язып чыккан. Ул аны 1848 елда Мамадыш өязе Ядегәр вулысы буенча (хәзер Кукмара районы Ядегәр) керәшеннәрдә төзегән. Ляпидевский түбәндәгеләрне яза: “Яз башында, чәчүгә чыгар алдыннан, һәр өйдән ярма, сөт, май җыеп йөриләр. Билгеләнгән көнне авылдан берәр чакрым ераклактагы җиргә казан алып баралар һәм җыйган ризыклардан ботка пешерәләр. Кичкә бөтен халык гаилә-гаилә булып җыела, үзләре белән сыра һәм ачыбал алып киләләр. Ботканы поштабакларга бүлеп салгач һәм дога укыгач, түгәрәк-түгәрәк булып утыралар да ашый башлыйлар, аннары алып килгән эчемлекләре белән сыйлыйлар, тәмамлагач кайталар һәм авыл тирәсендә җыелып ат чабышы карыйлар, анысы озакка сузылмый, шуннан өйләренә таралышалар. Бу-сабантуйга хәзерлек сыманрак була”.

# Зәрә боткасы
## Ни өчен “зәрә боткасы” дип атаганнар?

Имеш, Түбән Шөн авылында бер мари кешесенеү Дәрә (Зәрә) исемле кызы язгы ташу вакытында суга батып үлгән. Әтисе яраткан кызын оныта алмыйча зар елаган. Озак еллар буена якын – тирә авылларда халыкка ярма өләшеп, ботка пешереп үзенең сөекле кызын искә алуларын сораган. Тора-бара бу әйләнә-тирә татар авылларында йолага әйләнгән.

# Зәрә боткасы
## Чыганак

http://www.tatfolk.ru 2011 елның 27 гыйнвар көнендә архивланган.
# Тона

Тона (кат. Tona) — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Тона
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 16,5 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 596 метр биеклектә урнашкан.
# (2721) Всехсвятский

(2721) Всехсвятский (лат. All saints ) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2721) Всехсвятский
## Тарихы

1973 елның 22 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 SP2» саналган.
# Кече Шубная

Кече Шубная — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.

# Кече Шубная
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040000112103000055100
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005510
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Мостафагали хан

Мостафагали хан (билгесез, — 1600, ) — Әстерхан ханы Аккүбәк оныгы, Әстерхан ханзадәсе Габдулла улы, Касыйм ханы (1584-1590).
# Александр Петров (1951)

Александр Александрович Петров (1951 елның 17 апреле, Ямаш, Әлмәт районы, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия рәссамы, скульптор, медальер. Бакый Урманче премиясе лауреаты (2016). Татарстан Республикасының халык рәссамы (2018).

# Александр Петров (1951)
## Тормыш юлы

Александр Петров 1951 елның 17 апрелендә Татарстан АССРның Әлмәт районы Ямаш авылында туа. Игезәк энесе — Анатолий, шулай ук рәссам.
1971—1975 елларда Рязань сәнгать училищесында, сәнәгать графикасы һәм реклама бүлегендә укый. 1983 елда Мәскәү югары сәнгать-сәнәгать училищесын(рус.)татар. тәмамлый, анда металлны сәнгатьле эшкәртү буенча махсуслаша. Сәнгать белеме алгач, Яр Чаллы шәһәренә эшкә җибәрелә.
1983 елда Петров үзе өчен беренче күргәзмәдә скульптор һәм медальер сыйфатында катнаша. «Габдулла Тукай» медальләренең юбилей сериясе, шулай ук «КамАЗ балалары» һәм «Рәссамның хезмәттәшләре» скульптура портретлары серияләре киң билгеле була. Озак еллар дәвамында Петров скульптура һәм медаль эше кысаларыннан чыкмый, тик соңыннан рәсем сәнгатенә килә. Аның беренче эшләре 1990 елда шәһәр рәссамнарының «Көз-90» күргәзмәсендә тәкъдим ителә. 1991 елда скульптура бүлеге буенча ССРБ Рәссамнар берлегенә кабул ителә.
Петров сәнгать агымында фовистларга тоташа. Сюжет картинасы, портрет, пейзаж һәм натюрморт жанрларында эшли, әсәрләрендә үзенең кәефен һәм әйләнә-тирә дөньяга мәхәббәтен чагылдыра. Петров даими рәвештә шәһәр, зона, республика, бөтенроссия һәм халыкара күргәзмәләрдә катнаша. Петровның эшләре Татарстанның төрле шәһәрләрендә, шулай ук Мәскәүдә һәм Самарада шәхси күргәзмәләрдә күрсәтелә. Петров әсәрләре Казан, Әлмәт, Алабуга, Зәй, Яр Чаллы, Вологда, Ярославль музейлары коллекцияләренә, чит ил шәхси коллекцияләренә керә.
2017, 2018 һәм 2021 елларда «Г. Тукай шигырьләренә», «Болгар хәтеренә», «Балачактан» күп санлы рәсем эшләре сериясе өчен Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясенә тәкъдим ителә.
Петров иҗади эшен педагогик эшчәнлек белән бергә алып бара. Озак вакытлар ул Кама дәүләт инженер-икътисад академиясенең, ә аннары Казан федераль университетының Яр Чаллы институтының дизайн кафедрасы доценты булып эшли.

# Александр Петров (1951)
## Бүләкләр һәм мактаулы исемнәр

* Татарстан Республикасының халык рәссамы (2018);
* Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе (2002);
* Бакый Урманче премиясе — «Балачактан» триптихы өчен (2016).

# Александр Петров (1951)
## Шәхси тормыш

Кызы — Полина, рәссам, скульптор, ювелир.
# Мястэчка (Паставский районы)

Мястэчка (белар. Мястэчка) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Мястэчка (Паставский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Яштуга

һәм
Яштуга (таулы чирм. Яштуга, рус. Яштуга) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Яштуга
## Сәгать поясы

Яштуга Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Яштуга
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Лондейл (Төньяк Каролина)

Лондейл — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Лондейл (Төньяк Каролина)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Лондейл (Төньяк Каролина)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,222018 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 258 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Каспраль

Каспраль — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Пётркув-Куявский гминаcында урнашкан авыл.

# Каспраль
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сан Җулияно Нуово (Алесандрия)

һәм
Сан Җулияно Нуово — Италиянең Пьемонт төбәге Алессандрия өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Җулияно Нуово (Алесандрия)
## Географиясе

Сан Җулияно Нуово Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Җулияно Нуово (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Угурташ (Акчакале)

Угурташ (төр. Uğurtaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Аврсьё

Аврсьё (фр. Avressieux) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Бюже-Савуайар кантонына карый.

# Аврсьё
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,07 км².
# IC 2313

IC 2313 — чикләрендә урнашкан йолдыз .

# IC 2313
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2313 буларак та сурәтләнә.
# Волпоул (сан алу урыны, Массачусетс)

Волпоул — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Волпоул (сан алу урыны, Массачусетс)
## Географиясе

Волпоул халык санын алу урыны мәйданы — 7,566254 км², 7,555214 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 45 метр биеклектә урнашкан.
# (2101) Адонис

(2101) Адонис (лат. Adonis) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2101) Адонис
## Тарихы

1936 елның 12 февралендә Эжен Дельпорт тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1936 CA» саналган.
# Митһатпаша (Сейһан)

Митһатпаша (төр. Mithatpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сейһан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Чета (Империя)

Чета — Италиянең Лигурия төбәге Триора өязендә урнашкан торак пункт.

# Чета (Империя)
## Географиясе

Чета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Чета (Империя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# DEFB114

DEFB114 (ингл. Defensin beta 114) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Олы Пызаково

Олы Пызаково (чирм. Кугу Пызак, рус. Большое Пызаково) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Олы Пызаково
## Сәгать поясы

Олы Пызаково Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Олы Пызаково
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95,1%), руслар (4,9%).
# Забалацце (Вилейский районы)

Забалацце (белар. Забалацце) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.

# Забалацце (Вилейский районы)
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Вилейский өязе Давгинава гминасы составында авыл.

# Забалацце (Вилейский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

# Забалацце (Вилейский районы)
## Халык саны

* 1866 елда авылда 95 кеше, 11 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 198 кеше, 37 хуҗалык исәпләнгән.
# Пье де Серо Верде (Сочистлавака)

Пье де Серо Верде — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Xochistlahuaca Municipality муниципалитеты составына керә.

# Пье де Серо Верде (Сочистлавака)
## Географиясе

Пье де Серо Верде Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Пье де Серо Верде (Сочистлавака)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Пье де Серо Верде (Сочистлавака)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Богазкая (Бафра)

Богазкая (төр. Boğazkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Тополово (Козе)

Тополово — Словениянең Козе (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Тополово (Козе)
## Географиясе

Мәйданы — 1,39 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 436,9 метр биеклектә урнашкан.
# Гранж-сюр-Лот

Гранж-сюр-Лот (фр. Granges-sur-Lot) — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# (21000) Энциклопедия

(21000) Энциклопедия — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (21000) Энциклопедия
## Тарихы

1987 елның 26 гыйнварында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 BY1» саналган.
# Бормида-Җенепро (Савона)

Бормида-Җенепро — Италиянең Лигурия төбәге Ченджо өязендә урнашкан торак пункт.

# Бормида-Җенепро (Савона)
## Географиясе

Бормида-Җенепро Лигур диңгезе һәм Альп таулары белән Апеннин таулары арасында, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Бормида-Җенепро (Савона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мелроуз (шәһәр, Висконсин)

Мелроуз — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Мелроуз (шәһәр, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,16562 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Йөренлер (Элмалы)

Йөренлер (төр. Yörenler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Оливето (Реҗо ди Калабрия)

Оливето — Италиянең Калабрия төбәге Реҗҗо-ди-Калабрия өязендә урнашкан торак пункт.

# Оливето (Реҗо ди Калабрия)
## Географиясе

Оливето Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Оливето (Реҗо ди Калабрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кастельно-сюр-л’Овиньон

Кастельно-сюр-л’Овиньон (фр. Castelnau-sur-l'Auvignon) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Касияр

Касияр — Башкортстанның Борай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452965, ГАТОБК коды — 80218837002.
# Каменицкий-Млин

һәм
Каменицкий-Млин — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Сераковице гминасында урнашкан авыл.

# Каменицкий-Млин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Андрей Макаров (1993)

Андрей Макаров (Андрей Олег улы Макаров, 20 апрель 1993(1993-04-20) (31 яшь), Казан, Россия — , ) — РФ һоккейчесе (капкачы), яшьләр арасында дөнья чемпионатының көмеш һәм бронза мидәлләре иясе (2012, 2013).
# Ащан

Ащан — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вор-Я елгасының сул ярыннан 78 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.

# Ащан
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300024598
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302459
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Касони (Реҗо Эмилия)

Касони — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Луццара өязендә урнашкан торак пункт.

# Касони (Реҗо Эмилия)
## Географиясе

Касони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Касони (Реҗо Эмилия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Скарчели (Козенца)

Скарчели — Италиянең Калабрия төбәге Фускальдо өязендә урнашкан торак пункт.

# Скарчели (Козенца)
## Географиясе

Скарчели Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Скарчели (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сербларның традицион тораклары

Сербларның традицион тораклары - сербларның борынгы торак архитектурасы, ул XX гасырга кадәр авыл җирлегендә киң таралган.
Торак төрләре теге яки бу табигый һәм тарихи өлкәләргә бәйле рәвештә аерылды. Югославиянең традицион торакларын өйрәнү белән Й.Цвиич һәм Б. Койич исемле галимнәр шөгыльләнә.

# Сербларның традицион тораклары
## Төзелеш техникасы һәм материаллар

Торакларның архаич төрләренә землянкалар һәм буралар керә. Землянка (серб. земуница) һәм ярымземлянка - примитив торак пункт, аларның беренчесе — Воеводинада һәм Сербия якларында, икенчесе-тау терлекчелеге районнарында таратылган. Йортны планлаштыру буенча, нигездә, бер үлчәмле, кечкенә ишек һәм тәрәзә, ике катлы салам яки дерннан түбәсе булган. Кайвакыт землянка янында күкерт үрүләреннән кечкенә өй төзегәннәр.
Брвнара (серб. брвнара) — шулай ук бер бүлмәле, түшәмсез, ачык учаклы, кайчагында нигезсез булган торак пункт. Мондый йортлар яңа яшәү урынына җиңел ташыла торган булганнар. Киселгән гөмбәләрне хәтерләткән өйчекләр корганнар (серб. плетара). Примитив йортларның бу төрләре XIX гасырның икенче яртысыннан акрынлап юкка чыга башлады. Косова һәм Метохиянең хәерче халкы күпмедер вакыт мондый өйләрдә (серб. крбуљача) яшәвен дәвам итте.
Төркия Урман иле вакытында Сербиядә зур мәйданнар биләгән Белград шулкадәр урман белән сугарылган ки, аларга "Шумадия" исеме беркетелгән (шума-урман). Агач брвнаралар сербларда да, черногориялеләрдә дә, боснийлылар да, хорватлар һәм словенцевларда да таратылган. Брвнараны башта нигезсез яки түбән фундаментта (җирдән 50 см) итеп ясаганнар. Бүрәнәләр "почмагына" яки "касәгә" җәелә иде. Нигездә ике катлы (дүрт катлы) түбә башта сохларда (баганаларда), XIX гасыр азагыннан стропилларда төзелә.
Беркүпме вакыттан соң Брвнарлар каркас йортлары белән алмаштырыла (серб. плетара). Морав йортлары- бер катлы каркас корылмалар, күбесенчә квадрат формада. Агач каркаска үрмәдән стеналар ясалган. XIX-XX гасырлар чигендә каркас йортлар алмашына акрынлап кирпеч һәм таш йортлар килә. 1950 елларда Шумадиядә каркас йортлары сакланып кала. Воеводинада XVIII гасырдан бирле глинобитлы йортлар төзелә.
* Требина Районында таш йорт (Герцеговина)
* Милош Обренович өе (Үзәк Сербия)
* Йорт каршындагы ишегалды, Караджич(Көнбатыш Сербия)
* Покревеникавылнда коры кладка техникасы белән төзелгән таш йорт,(Пирот тирәсе , Көньяк-Көнчыгыш Сербия)
* Бранковинаавылында музей-тыюлыкта традицион йортлар, (Валеводан йорак түгел, Көнбатыш Сербия)
* Брвнара
* Бер катлы йорт
* Коры кладка техникасы белән төзелгән таш йорт
* Ике катлы таш йорт
* Морав тибындагы йорт
* Пирот йорты
* Паннон тибындагы йорт (Воеводина)
* Шумадий йорты
* Сельск ишегалды, йорт яртылаш брвнара һәм яртылаш мазанка булып тора
* Морав авыл ишегалды
* Динар авыл ишегалды
* Шәһәр йорты
# Садек (Цехановский повяты)

Садек — Польшаның Мазовия воеводалыгы Глиноецк гминасында урнашкан авыл.

# Садек (Цехановский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (14028) Nakamurahiroshi

(14028) Nakamurahiroshi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14028) Nakamurahiroshi
## Тарихы

1994 елның 5 октябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 TZ14» саналган.
# (13042) 1990 QE

(13042) 1990 QE — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13042) 1990 QE
## Тарихы

1990 елның 18 августында Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QE» саналган.
# Калемли (Тонья)

Калемли (төр. Kalemli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Тонья илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Грахово (Римавска Собота)

Грахово (словак. Hrachovo) — Словакиянең Римавска-Собота округында урнашкан авыл.

# Грахово (Римавска Собота)
## Тарихы

Авыл 1353 елда нигезләнгән.

# Грахово (Римавска Собота)
## Географиясе

Мәйданы — 11,84 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 273 метр биеклектә урнашкан.

# Грахово (Римавска Собота)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Гура (Вейгеровский повяты)

һәм
Гура — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Вейхерово гминасында урнашкан авыл.

# Гура (Вейгеровский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 1249

NGC 1249 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1249
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Үммие (Гөлҗүк)

Үммие (төр. Ümmiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Гөлҗүк илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Желязковец

Желязковец — Болгариянең Разград өлкәсендә урнашкан авыл. Самуил җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Желязковец
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 352 метр биеклектә урнашкан.
# Танагаево

Танагаево (чирм. Таныгайсола, рус. Танагаево) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Танагаево
## Сәгать поясы

Танагаево Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Танагаево
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Тынэян-Яха

Тынэян-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Зур Хадырь-Яха елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.

# Тынэян-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300060251
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306025
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Навираи

Навираи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу-ду-Су штатына карый.

# Навираи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 3193,839 км².
# Горе (Сия кушылдыгы)

Горе — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Сия елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.

# Горе (Сия кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100212115100000823
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100082
* Бассейн коды — 13.01.01.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Осини (Седлецкий повяты)

Осини — Польшаның Мазовия воеводалыгы Седльце гминасында урнашкан авыл.

# Осини (Седлецкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# SLFN13

SLFN13 (ингл. Schlafen family member 13) — кешенең 17-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.