yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Xäzär Qağanlığı

Xäzär Qağanlığı, borınğı feodal däwlät.
7. yöz urtalarında Tübän İdel buyı häm Qawqaz aldı cirlärendä oyışa. Könbatış Törki Qağanlıq tarqalğannan soñ barlıqqa kilä. Nigez saluçı il başlıqları Törki Aşina ıruğınnan bula. Başqalası Sämändär, İtil (8. yöz başınnan) şähärläre.

# Xäzär Qağanlığı
## Buysındırğan xalıqlar

7. yözneñ 2. yartısında Xäzär Qağanlığı Böyek Bolğar däwläten häm Sawir, Bäräncär qäbiläläre däwläti berläşmälären, İdel häm Don buylarında yäşäwçe xalıqlarnı (Bulğarlar, Bortaslar, Mordwalar h.b.), qayber Slaván qäbilälären (Polán, Severán, Vátiç, Radimiç h.b.) üzenä buysındıra. 8. yöz – 10. yöz başında, Xäzär qağanlığınıñ iñ yuğarı kütäreleş çorında, aña Qawqaz aldı töbäge, Azov Diñgeze buyı, Qırım yarımutırawınıñ zur öleşe, Könçığış Awrupanıñ Dniper buylarına qädär suzılğan dala häm urman qatnaş dal ölkäläre kerä.

# Xäzär Qağanlığı
## Din

8. yözdä İslam däwlät dine bularaq qabul itelä; 8. yöz axırı – 9. yöz başında idaräçe däirälär Yähüd dinenä küçä başlıylar. 10. yözneñ ikençe yartısınnan qabat Íslam dinenä qaytalar. Şulay uq waqıtta qağanlıqta Xristianlıq häm Karaimça Yähüd dine tarata, Täñreçelek häm başqa Mäcüsilek tä saqlana.

# Xäzär Qağanlığı
## Xalıq

Qağanlıq xalqı küçmä terlekçelek, iegençelek, baqçaçılıq (yözem üstärü) h.b. belän şäğellänä. İtil, Bäläncär, Sämändär h.b. şähärlärdä hönärçelek, säwdä eşe alğa kitä. Könçığış Awrupa, Urta Asía, Qawqaz artı il-xalıqları belän säwdä elämtäläre urnaştırıla.

# Xäzär Qağanlığı
## Tarix

Ğäräplärneñ Qawqaz aldı häm Qara Diñgez buyı kiñleklärenä ütep kerü niäte belän başlağan yawları (653-765) Xäzär Qağanlığınıñ äkrenläp köçselenüenä kiterä. 735. yılğı zur ciñelüdän soñ idaräçe Aşina ıruınnan quyılğan qağannıñ däräcäse töşä, idarä Bolğar häm Xäzär aqsöyäkläre qulına küçä. 8. yöz axırı- 9. yöz başında Yähüd dine tarafdarı Obadia (Bulan qağan näselennän) täxetkä utıra häm Yähüdilär dine östänlek ala. Şunnan soñ Xäzär aqsöyäkläreneñ ul din belän kileşmägän ber öleşe, qänäğätsezlek belderep, baş kütärä. Ozaqqa suzılğan köräştä Obadia üz köndäşlären häm alarğa yärdämgä kilgän Macarlar ciñügä ireşä. Bu suğışlar häm Kiev kenäze Svátoslav I'neñ 964-965. yıllardağı yawları Xäzär Qağanlığın bölglenlekkä töşerä. 10. yöz azaqlarında Bäcänäk häm Uğız qäbiläläre Xäzär Qağanlığı cirlärenä basıp kergäç, däwlät bularaq ul yäşäwdän tuqtí. Tübän İdel buyındağı Saqsin şähäre häm Saqsi ölkäse küpeder waqıt möstäqıl yäşäwen däwam itterä.

# Xäzär Qağanlığı
## Monı qa qara:

* Kimäk Qağanlığı
* Xäzär tele
* Xäzärlär
# Sent-Cons

| İl | Antigua häm Barbuda Antigua häm Barbuda |
| Nigezlände | 1632 |
| Mäydan | 10 km² |
| Xalıq sanı | 22 219 keşe (2011) |
| UTC | UTC−04:00 |
Sent-Cons (ingl. Saint John's) — Antigua häm Barbuda däwläteneñ başqalası, iñ zur şähäre häm töp portı, Sent-Con okrugınıñ administrativ üzäge.

# Sent-Cons
## Tarixı

Sent-Consqa 1632 yılda ingliz kolonistları nigez salğan häm 1667 yılda şähär Antigua häm Barbudadağı Angliä bilämäläreneñ administrativ üzäge bulğan. XVIII ğasırdan başlap Britaniä xärbi qorabları bazası bulıp xezmät itkän. Üz tarixı däwamında berniçä tapqır stixiäle bäla-qazalardan intekkän, şular isäbenä 1690 häm 1843 yılğı cir teträwlär, 1769 yılğı yanğın häm 1847 yılğı ğarasat kerä. XVIII ğasır urtasına şähärdä şikär qamışın eşkärtügä yünälderelgän şaqtıy üsterelgän sänäğät bulğan, çönki bu kultura iñ zur tabış birgän. Plantatsiälärdä häm zavodlarda eşläw öçen Afrikadan qollar kiterelgän, alarnıñ toqımnarı xäzerge waqıtta ilneñ töp xalqın täşkil itä. 1834 yılda qollıq beterelgän, ämmä Sent-Consta elekkege qollarnıñ yäşäw şartları tağın yöz yılğa yaqın qänäğätlänerlek tügel bulıp qalğan.
Şähär iqtisadı 1930-yıllar krizisı waqıtında, şikärgä dönyaküläm ixtıyac kimegäç, citdi zıyan kürgän. 1958 yıldan 1962 yılğa qädär Sent-Cons West-Hind Federatsiäse sostavında bulğan, ä annarı Böyekbritaniä belän assotsiatsiälängän däwlätkä kergän.
1981 yılda, Antigua häm Barbuda bäysezlek alğaç, Sent-Cons yaña däwlätneñ başqalası bulğan. 1995 yılda şähär Luis ğarasatınnan citdi zıyan kürgän. Turistlıq infrastrukturası ayıruça zur yuğaltular kiçergän.

# Sent-Cons
## Xalqı

2011 yılğı canisäp mäğlümatları buyınça, Sent-Consta 22,2 meñ keşe yäşägän — xalıq sanınıñ 2001 yılğı canisäp belän çağıştırğanda 9%qa kimüwe. Sent-Consta başqa illärdä tuğan xalıqnıñ iñ yuğarı protsentı bilgelängän (böten il öçen 30,4% kürsätkeç bulğanda 36,6%). 22 meñ keşedän 23% (5 meñnän az ğına artığraq) 14 yäşkä qädärge balalar häm yaşüsmerlär täşkil itkän, 8% (1,8 meñ) — 65 yäş häm annan ölkänräk keşelär. Şähärdä 7,9 meñ yort xucalığı isäplängän, alarnıñ yartısınnan artığında 2dän 4kä qädär keşe bulğan.
Din totuçılarnıñ küpçelege — anglikannar; şulay uq katoliklar, adventistlar, metodistlar, pentekostalistlar oçrıy.
# Ширияздан Сарымсаков

Ширияздан Мөхәммәтҗан улы Сарымсаков (1911 елның 12 мае — 1999 елның 30 сентябрь) — татар театрының режиссеры, Татарстанның һәм Россиянен атказанган сәнгать эшлеклесе, профессор. Камал театрында Кәрим Тинчуринның «Җилкәнсезләр» пьесасын куйган өчен 1958 елда Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе белән бүләкләнгән.

# Ширияздан Сарымсаков
## Тәрҗемәи хәле

Ширияздан Мөхәммәтҗан улы Сарымсаков 1911 елның 12 маенда Казакъстандагы Акмола өязенең Атбасар шәһәрендә туа. Башлангыч белем алгач, ул Казанга килә һәм 1928 елда Татар театр техникумына укырга керә, 1930 елда аны тәмамлагач, Мәскәүдәге Үзәк театр техникумында укый. Мәскәү татар театрында рольләр башкара. Бер елдан яңа ачылган Дәүләт театр сәнгате институтына (ГИТИС) күчә һәм, 1936 елда институтның режиссерлык факультетын тәмамлап, Казанга эшкә кайта. 1944 елдан Казан театр училищесында актёр осталыгына өйрәтә.
1966 елга кадәр ул Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында режиссер булып эшли; 1941— 1944 ел сезонында һәм 1952 — 1958 елларда театрның баш режиссеры вазыйфасын үти.
Ш.М.Сарымсаков 1999 елның 30 сентябрендә Казанда вафат була, Яңа бистә зиратында җирләнә.

# Ширияздан Сарымсаков
## Иҗади эше

Татар дәүләт академия театрында утыз ел эшләү дәверендә Ш.Сарымсаков татар, рус һәм чит ил драматургларының җитмештән артык пьесасын сәхнәгә куя. Аның тарафыннан сәхнәләштерелгән Н.Гогольнең «Ревизор», А.Островскийның «Төшемле урын», М. Горькийның «Вәхшиләр», Н. Погодинның «Мылтыклы кеше», М. Әблиевнең «Шәмсекамәр», К. Тинчуринның «Зәңгәр шәл», Ә. Фәйзинең «Тукай», Т. Гыйззәтнең «Шомлы көннәр», «Чаткылар» спектакльләре татар театры тарихында күренекле урын алалар.
Ш. М. Сарымсаков төрле елларда М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында Нәҗип Җиһановның «Ирек», Мансур Мозаффаровның «Галиябану», Җәүдәт Фәйзинең «Башмагым» һәм «Тапшырылмаган хатлар» музыкаль спектакльләрен сәхнәгә куя, Казан киностудиясендә «Салих Сәйдәшев», «Туган як моңнары» фильмнарын иҗат итә.
Ш. Сарымсаков зур педагогик эшчәнлек алып бара – 20 ел дәвамында Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының режиссура кафедрасын җитәкли.

# Ширияздан Сарымсаков
## Дәүләт бүләкләре һәм мактаулы исемнәр

Режиссерлык эшләре өчен ТАССРның, РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе дигән мактаулы исемнәр бирелә. 1958 елда Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә Кәрим Тинчурин пьесасы буенча куелган «Җилкәнсезләр» спектакле өчен Ш.Сарымсаков, уйнаучы актерлар һәм бизәүчеләр Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләгенә лаек була.

# Ширияздан Сарымсаков
## Гаиләсе

Хатыны Галия Булатова (01.01.1900 — 08.08.1988), драма актрисасы, РСФСР халык артисты.
# Индонезия

Индоне́зия (индон. Indonesia), рәсми атама — Индоне́зия Җөмһүрияте (индон. Republik Indonesia) — Көньяк-көнчыгыш Азиядә иң зур дәүләт, мәйданы буенча дөньяда 16нчы урында. Зонд архипелагы утрауларында урнаша һәм иң зур утрау дәүләте булып санала. Халык саны буенча (230,5 млн кеше) дөньяда дүртенче урында. Бай тарихлы дәүләт.
Үз бердәмлеге өчен Индонезия Нидерландларның колониаль эшчәнлегенә рәхмәтле булырга тиеш. Нидерландлар архипелаг утрауларның күпчелеген үз хакимлеге астында җыйган.

# Индонезия
## Башкала

Башкаласы ― Джакарта. Башкаланы төзелеп килүче Нусантара шәһәренә күчерү планы тормышка ашырыла.
Индонезия җитәкчелегенең башкаланы күчерү турындагы карары Джакартада халыкның артык күбәюе, бу мегаполисның инфраструктура һәм экология проблемалары белән мотивацияләнә. Грунт нигезенең масштаблы деформацияләре нәтиҗәсендә Джакартаның елына 25 сантиметр тизлек белән су астына китүен раслаган фәнни тикшеренүләр игътибарга алынган: әлеге тенденция сакланып калса, һәрхәлдә, якындагы ике-өч дистә ел эчендә шәһәрнең яртысына су басу куркынычы яный .
Яңа башкаланы төзү планнары 2019 елда игълан ителгән, шәһәр төзелеше эшләре 2021 елда башланган. Яңа башкала исеме рәсми рәвештә 2022 елның гыйнварында расланган.

# Индонезия
## Мәдәният
### Дин

Индонезия — мөселманнар саны буенча дөньяда беренче урында тора, чөнки индонезиялеләрнең 87 % тан артыгы үзләрен 2010 елгы халык санын алу буенча мөселман дип игълан иткән. Кайсыбер аерым утрауларда башка дин вәкилләре дә бар. 9,87 % — христианнар, 1,69 % (3 млн 528 мең кеше) — һинд дине вәкилләре, 0,72 % — буддачылык тарафдары һәм 0,56 % — башка диннәр вәкилләре. Индонезия Конституциясе рәсми рәвештә ислам, протестантлык, Рим католик динен, буддачылыкны, һинд динен һәм конфуцианлыкны гына таный.
* Индонезиядә ислам
# Ойкасы (Лапсар авыл җирлеге)

Ойкасы (чуаш. Ойкас, рус. Ойкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Ойкасы (Лапсар авыл җирлеге)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ойкасы (Лапсар авыл җирлеге)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 250 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Алгы Бокаши

Алгы Бокаши (чуаш. Малти Пукаш, рус. Передние Бокаши) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Алгы Бокаши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Алгы Бокаши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 207 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Горбатовка

Горбатовка (чуаш. Горбатовка, рус. Горбатовка ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429048. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226855003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100001600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Горбатовка
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 38 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Xäsän Tahsini

Xäsän Tahsini, Xuca Xäsän Tahsini (alb. Hoxhë Hasan Tahsini; 1811 yılnıñ 7 aprele, Ğosman imperiäse, Konispol, Ninat — 1881 yılnıñ 3 iyüle, Ğosman imperiäse, İstanbul) — alban ğalime, astronomı, matematigı häm fälsäfäçese. İstanbul universitetınıñ berençe rektorı häm Albannar xoquqların yaqlaw üzäk komitetına nigez saluçılarnıñ berse. Ğosman imperiäseneñ XIX ğasırdağı iñ kürenekle ğalimnäreneñ berse sanala.

# Xäsän Tahsini
## Biografiäse

Xäsän Tahsini 1811 yılda ul waqıtta Ğosman imperiäse sostavına kergän Ninat awılında tuğan. Anıñ ätise Ğosman äfände Ruşiti ğölämä äğzası bulğan. Yäş çağında Xäsän Ğosman imperiäseneñ mäğärif ministrı Xäyrulla äfändeneñ ullarınıñ ostazı bulıp eşlägän. Soñraq Xäyrulla äfände Tahsininı Parijdağı Ğosman mäktäbe ştatına bilgelägän, anda Tahsini törek tele häm dini fännär uqıtqan, ber ük waqıtta Ğosman ilçelegeneñ imamı häm Parij universitetında matematika häm tabiği fännär studentı bulğan. Ul Parijda unike yıl uqığan. Anı şunda ğölämäneñ könbatışlaştırılğan elitasın buldırırğa tırışqan Rezid Paşa cibärgän. 1869 yılda Tahsini Nitsada ülgän Fuad Paşanıñ gäwdäsen ozata baru öçen Ğosman imperiäsenä qaytqan.
1870 yılda yaña ğına oyıştırılğan İstanbul universitetınıñ berençe rektorı bulğan, anda fizika, astronomiä häm psixologiä buyınça leksiälär uqığan. Xökümät Tahsininı rektor itep bilgelägän, çönki ul Könbatış Awrupa häm islam metodları häm ideologiäläre arasında balans urnaştıra alaçaq dip sanalğan. Ämmä ul waqıtta Tahsininıñ fänni tikşerenüläre häm anıñ şartsız liberalizmı ul ğölämäneñ konservativ dairäläre tarafınnan yış höcümnärgä duçar buluğa kitergän. Tahsiniğa höcümnär ul üz studentlarına vakuum töşençäsen kürsätü öçen täcribälär ütkärgännän soñ başlanğan. Tahsini kügärçenne pıyala qalpaq astına salğan, sawıtnı buşatqan, häm axır çiktä kügärçen, Tahsini teoriäsen isbatlap, tonçığıp ülgän. Konservativ dairälär Tahsini täcribäsen sixerçelek häm tılsımnı ütäw dälile dip sanağan. Täcribädän soñ ul fätwä yärdämendä yeretik dip iğlan itelgän, universitettan quwılğan häm leksiälär uqu xoquqınnan mäxrüm itelgän. Universitet şulay uq berniqädär waqıtqa yabılğan, çönki Camaletdin Äfğäni, aña Tahsini yoğıntı yasağan başqa professor, anıñ teoriälären xuplağan.
Tahsini psixologiä buyınça «Psixologiä yäki can turındağı fän» isemle berençe törek telle traktat yazğan. Bu eşkä modernizm yoğıntı yasağan. Xäsän şulay uq xäzerge astronomiä buyınça berençe törek telle kitap yazğan, ul şulay uq törek telendä berençe fänni-populär kitap bulğan. Tahsininıñ törek telendäge başqa xezmätlärenä Konstantin Fransua de Şasböfnıñ «Loi Naturelle» xezmäten tärcemä itü kerä.
Tahsini 1877 yılda İstanbulda oyıştırılğan Albannar xoquqların yaqlaw üzäk komitetınıñ kürenekle äğzası bulğan. Albannar xoquqların yaqlaw komitetı Tahsininı Sami Fraşeri, Paşko Vasa häm Yani Vreto belän bergä alban älifbasın buldıru öçen bilgelägän. 1879 yılnıñ 19 martında törkem nigezdä latin simvollarınnan torğan 36 xärefle Fraşeri älifbasın xuplağan. Tahsini süzlärençä, älifba här xärefne yazu öçen qul xäräkätläreneñ iñ az küläme taläp itelerlek itep eşlängän.
# Ольялву

Ольялву — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Аленкер муниципалитетына карый.

# Ольялву
## Географиясе

Мәйданы — 8,3 км².
# Перабоа

һәм
Перабоа — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. Ковильян муниципалитетына карый.

# Перабоа
## Географиясе

Мәйданы — 27,2 км².
# Ильянкино

Ильянкино (чуаш. Илленушкӑнь, рус. Ильянкино) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Ильянкино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ильянкино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 124 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Бөек Василий чиркәве (Дүртөйле)

Бөек Василий чиркәве (рус. Церковь Василия Великого в городе Дюртюли, Свято-Васильевский храм) – Башкортстанның Дүртөйле шәһәрендә урнашкан православие гыйбадәтханәсе (чиркәү). Рус православие чиркәве Мәскәү патриархлыгы Башкортстан митрополиясе Нефтекама епархиясе Никола-Березовка благочиниесе составындагы «Дүртөйле шәһәренең Изге Бөек Василий хөрмәтенә аталган мәхәлләсе» карамагында.

# Бөек Василий чиркәве (Дүртөйле)
## Тарих

Дүртөйле авылында (1964 елдан штб, 1989 елдан шәһәр) православие дине тарихы гыйбадәтханә төзелгәнче үк башланган. Бу урыннарга килгән рус сәүдәгәрләре Агыйделнең биек ярында булачак авылга нигез салалар, алар белән янәшәдә татарлар, шулай ук марилар яши. Дүртөйле авыл буларак тиз үсеш ала, ашлык белән сәүдә итү актив бара.
Хәзерге Дүртөйле җирлегендә беренче агач чиркәү 1881 елда төзелгән. Православие динендәгеләр архиерейга аларны Андреевка авылы чиркәү мәхәлләсенә беркетү үтенече белән мөрәҗәгать иткәч, аларга җавап итеп, авылда вакытлы агач чиркәү корырга тәкъдим ителгән. Агач чиркәү 1882 елның 12 декабрендә Бөре благочинные протоиерей Иоанн атакай Гуменский тарафыннан изгеләндерелгән. 1882 елның маенда епархия җитәкчелегеннән (епископ Никанор(рус.)татар.) таштан гыйбадәтханә төзүгә рөхсәт алына.
III гильдия сәүдәгәре Адриан Зотеевич Трапезников гыйбадәтханә төзелешенә зур күләмдә акча биргән. Бөек Василий чиркәве 1894 елның 9 сентябрендә благочинный Василий атакай Щитов тарафыннан изгеләндерелә. Гыйбадәтханәгә исем Изге Бөек Василий(рус.)татар. (~330―379) хөрмәтенә бирелә. Храмны авыл үзәгендә, ярминкә мәйданыннан югарырак итеп төзегәннәр.
1906 елда гыйбадәтханә каршында чиркәү-приход мәктәбе булуы теркәлгән.
1937-1938 елларда чиркәү җимерелә (шартлатыла) һәм аның урынында агач мәдәният йорты корыла, соңрак биредә «Октябрь» кинотеатры төзелә, хәзерге вакытта чиркәү урынында «Уралсиб» банкы урнашкан (Ленин ур., 9).
1989 елда, Дүртөйле шәһәр статусын алганда, руслар шәһәр халкының 8,2 % ын гына тәшкил иткән.

# Бөек Василий чиркәве (Дүртөйле)
## Яңа заман

1990-еллар башында дин тотучылар тарафыннан Бөек Василий чиркәвен торгызу турында мәсьәлә күтәрелә. 1995 елның 13 ноябрендә район һәм шәһәр администрациясе тарафыннан Дүртөйле шәһәре православие мәхәлләсе (приход) теркәлгән. Карарда «Октябрь» кинотеатры урынында элекке чиркәүне яңадан торгызу күрсәтелгән булса да, мәхәллә җитәкчеләре бу мөмкинлекне файдаланмый кала, анда «Уралсиб» банкының филиалы урнаша. Шәһәрдә яңа православие храмын шәһәр читендә төзергә карар кылынган. Чиркәү төзелеп беткәнче, хезмәтләр махсус җайлаштырылган вагонда уздырылган. 2002 елда әлеге вагонга ут төрткәннәр. 2004 елда яңа гыйбадәтханәнең нигез ташы салынган. Бөек Василий чиркәве Дүртөйле шәһәре православие мәхәлләсе кешеләре өчен 2009 елда ачылган. Бүгенге көндә гыйбадәтханә тулысынча гамәлдә, эчке бизәү эшләре тулысынча тәмамланган, диварларның рәсемнәре юк, әмма гыйбадәтханә эчендә алтарь куелган, күп иконалар китерелгән. Гыйбадәтханәнең бизәлеше тыйнак.

# Бөек Василий чиркәве (Дүртөйле)
## Җитәкчелек

* Настоятель ― протоиерей Федор Николаевич Савельев.
# Антон Чехов

* Шәхесләр порталы
Анто́н Па́вел улы Че́хов (рус.Анто́н Па́влович Че́хов) — мәшһүр рус язучысы, драматург, табиб.
Һөнәре буенча - табиб. Императорлы Фәннәр Академиясенең хөрмәтле академигы (1900—1902). Дөньяның иң мәшһүр әдипләренең берсе.
26 еллык иҗаты дәвамында 900 төрле әсәр язган. Иң танылганы: «Степь», «Скучная история», «Дуэль», «Палата № 6», «Рассказ неизвестного человека», «Мужики» (1897), «Человек в футляре» (1898), «В овраге», «Детвора», «Драма на охоте»; пьесалар: «Иванов», «Чайка», «Дядя Ваня», «Три сестры», «Вишнёвый сад».
# Корноухово (Кайбыч районы)

Корноухово (рус. Корноухово, халык телендә — Гырнаух, элеккеге исеме Апат) — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.

# Корноухово (Кайбыч районы)
## Тарих

1594 елда нигезләнгән. 20 гасыр башына кадәр чиркәү эшләп килгән. Авылда татарлар яшәгән чорда Апат авылы дип йөртелгән.

# Корноухово (Кайбыч районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар (78 %), татарлар (15 %), чуашлар (7 %).

# Корноухово (Кайбыч районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.5 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 4.9 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.9 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.4 °C | -9.7 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

# Корноухово (Кайбыч районы)
## Инфраструктура

Мәктәп, клуб, китапханә, кибет.
# Ле-Биянж

Ле-Биянж (фр. Les Billanges) — Франциянең Югары Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Күругълы (дастан)

«Күругълы», яки «Гүругълы» дастаны (әзери. Koroğlu dastanı, төр. Köroğlu destanı, төрекм. Görogly dessany, үзб. Ko‘ro‘g‘li dostoni) — Урта Азия, Кавказ, Себер һәм Якын Көнчыгыш халыкларының каһарман эпосы. XVI гасыр ахыры – XVII гасыр башында барлыкка килгән. Эпос каһарманының прототибы булып Төркия территориясендә яшәгән төрекмәннәрнең тәкә (тәкәле) кабиләсеннән чыккан ашык Күругълы тора.

# Күругълы (дастан)
## Тарих

* 1842 елда дипломат Ходзько Көньяк Азәрбайҗанда дастанны язып ала һәм Лондонда инглиз телендә бастырып чыгара.
* 1932-1936 елларда азәрбайҗан композиторы Гозәер Хаҗибәков (1885-1948) дастан буенча «Күругълы» операсын яза.
* 1967 елда грузин галимәсе Л.Г. Члаидзе Тифлистә кулъязмалар институтында дастанның өр-яңа версиясен таба.
* Бакыда (2012 елда), Төрекмәнстанда эпос батырына һәйкәлләр куелган.

# Күругълы (дастан)
## Версияләр

Дастанның төрле тел гаиләләренә караучы халыкларда 13 төрле версиясе табылган.
* Көнбатыш версиясе (аҗар, азәрбайҗан, әрмән, гагауз, грузин, көрд, төрек һ.б.)
* Көнчыгыш версиясе (Тубыл татарлары, төрекмән, үзбәк, казакъ, таҗик һ.б.)
Көнбатыш версиясенең каһарманы — сугышчы, шагыйрь, үч алучы, игелекле юлбасар Күругълы. Әлеге версиянең тарихи фоны булып XVI гасырның II яртысында Анадолуда, Төньяк Гыйракта һәм Сүриядә булып узган көчле баш күтәрүләр (Җәләлиләр фетнәсе) вакыйгалары тора.
Соңрак барлыкка килгән көнчыгыш версиясенең тарихи нигезләре юк, анда күбрәк лирик тематика өстенлек итә. Көнчыгыш версиясенең каһарманы — гадел, акыллы хаким Күругълы (яки Гүругълы).

# Күругълы (дастан)
## Атамасы

* Көнбатыш версиясе буенча, Күругълы — күзсезнең (сукыр) улы.
* Көнчыгыш версиясе буенча Гүругълы — кабердән (гүрдән) чыккан угыл.

# Күругълы (дастан)
## Эчтәлеге

Болу өлкәсе хакиме Хәсән хан, ямьсез атлар китергән өчен, үзенең ат караучысы Алине (азәрбайҗан эпосында Мирзабәк) җәзага тарта (күзләрен сукырайта). Ләкин бу атлар, диңгез атларының токымы буларак, тылсымлы көчкә ия (канатлы атлар) булалар. Алинең улы Раушанны Күругълы (сукыр улы) дип атап йөртә башлыйлар. Күругълы улы белән Чыклы тауларга китә һәм Хәсән ханнан үч алырга уйлый. Алар янына җирле хакимнәрдән зыян күргән башка кешеләр дә килә. Шулай итеп, шәхси үч алу теләге халык фетнәсенә әверелә. Раушан-Күругълы, гаскәр туплап, дошманнарыннан үч ала.

# Күругълы (дастан)
## Башкару ысулы

Башка дастаннар кебек үк башкарыла. Телдән сөйләү җырлау белән (бигрәк тә, азәрбайҗан, төрекмән версияләрендә) яки (дастанның кереш өлешендә) музыка уен коралында көй уйнау белән чиратлаша. Сөйләүче (дастанчы, ашык) үзенә, кыллы чиртмә уен коралында (саз, дутар, думбырада) уйнап, ярдәм итә. Өлешләп (мәсәлән, Күругълының тууы турында бүлек кенә) башкарылырга да мөмкин.
Азәрбайҗан һәм төрекмән башкаручылары, дастанның кайбер өлешләрен башкарганда (мәсәлән, «Күругълының сугышчан җыры», «Кил, минем Кыр-атым» (Күругълының сугыш вакытында аны егып төшереп качкан атын чакыру җыры-елавы), дутарда яки тойдукта уйнар өчен музыка әсәрләре язганнар.

# Күругълы (дастан)
## Тулы басмалары

* Кёроглы. Азербайджанский народный эпос. Баку, 1940.
* Гёр-оглы. Туркменский героический эпос. М., 1983.
# Шордауши

Шордауши (чуаш. Шуртавăш, рус. Шордауши ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429906. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241812011. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600013900. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Шордауши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 93 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,10%).