yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Әхмәтова

Әхмәтова — фамилия.
* Әдилә Әхмәтова (1993), җырчы, вокал педагогы.
* Галия Әхмәтова (1954—2015), язучы, фән докторы, профессор (Чита).
* Лидия Әхмәтова (1962), җырчы, профессор. Татарстанның халык артисты (2004).
* Роза Әхмәтова (1924—2009), техник фәннәр кандидаты (1967). БАССР атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1981).
* Сылу Әхмәтова (1918—2002), табиб-терапевт (Уфа).
* Флора Әхмәтова-Урманче, (1935—2007), тәрҗемәче, фольклорчы галимә, Тукай премиясе (1989).
* Чулпан Әхмәтова (Таңчулпан, 1966), шагыйрә, ТР ДШ матбугат үзәгендә баш белгеч. ТР атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре.
* Эльвира Әхмәтова (1978), ТР Министрлар Кабинетының ЗАГС идарәсе башлыгы (2024 елның 14 ноябреннән).
* Эльза Әхмәтова (1938), пианиночы, профессор, ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1976).
# Мея-Вия

Мея-Вия — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Торриш-Новаш муниципалитетына карый.

# Мея-Вия
## Географиясе

Мәйданы — 4,2 км².
# Mäxmät Kapetanoviç

Mäxmät Kapetanoviç, Mäxmät-beg Kapetanoviç-Lübuşak (bosn. Mehmed-beg Kapetanović Ljubušak; 1839 yılnıñ 19 dekäbre, Ğosman imperiäse, Bosniä eyälete, Vitina — 1902 yılnıñ 29 iyüle, Büsnä-Härsäk kondominiumı, Grbavitsa) — bosnäk yazuçısı, folklorçısı, intellektualı. Däwlät eşleklese. Sarayevo şähär başlığı (1893—1899).

# Mäxmät Kapetanoviç
## Biografiäse

Kapetanoviçlar ğailäse xorvat dvorän Tsvitkoviç-Zdilar ğailäseneñ ber tarmağınnan kilä.
Mäxmät Kapetanoviç Lübuşki mädräsäsendä uqığan. Könçığış tellären öyrängän. Kapetanoviç Sarayevoğa 1878 yılda kilgän, anda 1893 yılda mer bulğan häm bu wazıyfanı 1899 yılğa qädär bilägän. Sälamätlege naçarlanuwı säbäple otstavkağa kitkän.
Ul berniçä kitap bastırğan, alarnıñ iñ tanılğansı — «Narodno blago» (Milli baylıq; 1887). 1891 yılda Kapetanoviç «Boşnäk» säyäsi jurnalına nigez salğan.
Kapetanoviç 1893 yılda Sarayevo merı bulğan. Kapetanoviç idärä itkän waqıtta iñ möhim proyekt şähärgä elektr energiäse tapşıru bulğan. Ayırım alğanda, 1895 yılnıñ 1 mayında Sarayevoda berençe tapqır elektr yaktırtu barlıqqa kilgän. Şul uq könne Sarayevo elektr tramvayları urnaştırılğan berençe Awrupa şähärläreneñ berse bulğan.
Kapetanoviç 1898 yılnıñ iyülendä insult kiçergän. Anıñ sälamätlege tiz naçarlanğan, häm 1899 yılnıñ aprelendä ul mer wazıyfasınnan kitkän. Ul 1902 yılnıñ 29 iyülendä 62 yäşendä wafat bulğan.

# Mäxmät Kapetanoviç
## Saylanğan äsärläre

* Risale-i ahlak (Treatise on Morals, 1883)
* Sto misle muhamedanci u Bosni? (What Do Mohammedans in Bosnia Think?, 1886)
* Narodno Blago (The National Wealth, 1887)
* Boj pod Banjomlukom 1737 (The Banja Luka Battle, 1737, 1888)
* Budućnost ili napredak muhamedanaca u Bosni i Hercegovini (Future or Progress of the Mohammedans in Bosnia and Herzegovina, 1893)
# Праздничата

Праздничата (чирм. Праздничата, рус. Праздничата) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан авыл.

# Праздничата
## Сәгать поясы

Праздничата Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Праздничата
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Ле-Маньи (Вогез)

Ле-Маньи (фр. Le Magny) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# Патаяш

Патаяш — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. Pataias e Martingança муниципалитетына карый.

# Патаяш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Беренче Тойси

Беренче Тойси (чуаш. Чечейкасси Туçа, рус. Первые Тойси ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429912. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241875005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600008500. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Беренче Тойси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 119 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,50%).
# Ле-Крозе (Луара)

Ле-Крозе (фр. Le Crozet) — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Лорейра

Лорейра — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Вила-Верди муниципалитетына карый.

# Лорейра
## Географиясе

Мәйданы — 1,87 км².
# Педрейра (Томар)

Педрейра — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Além da Ribeira e Pedreira муниципалитетына карый.

# Педрейра (Томар)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Лаутерталь (Югары Франкония)

Лаутерталь — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Лаутерталь (Югары Франкония)
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Лаутерталь (Югары Франкония)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 30,35 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 433 метр биеклектә урнашкан.
# Повуа-ди-Ланьозу (район)

Повуа-ди-Ланьозу — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Повуа-ди-Ланьозу муниципалитетына карый.

# Повуа-ди-Ланьозу (район)
## Географиясе

Мәйданы — 5,62 км².
# Әдәбият

Әдәбият (лат. тат. Ädäbiat, гарәп. أدب‎ сүзеннән) – киң мәгънәдә теләсә нинди язма текстлар. Бу термин киң кулланыла һәм еш кына тулысынча аңлашылып бетмәскә мөмкин, ул китап (әсәр) эчтәлегенә бәйле рәвештә төрле мәгънәгә ия.

# Әдәбият
## Әдәбият төрләре

* Нәфис әдәбият
* Фәнни һәм фәнни-популяр әдәбият
* Белешмә әдәбият
* Уку әдәбияты
* Техник әдәбият
# Покровское (Шөмерле районы)

Покровское (чуаш. Покровское, рус. Покровское ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429111. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250820008. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900003500. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Покровское (Шөмерле районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 12 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Чырыш-Хирлепы

Чырыш-Хирлепы (чуаш. Чӑрӑшкас Хирлеп, рус. Чирш-Хирлепы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Чырыш-Хирлепы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Чырыш-Хирлепы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 100 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (96%) алып тора.
# Рабу-ди-Пейши

Рабу-ди-Пейши — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. Рибейра-Гранде муниципалитетына карый.

# Рабу-ди-Пейши
## Географиясе

Мәйданы — 16,98 км².
# Пампильоза-да-Серра (район)

Пампильоза-да-Серра — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Пампильоза-да-Серра муниципалитетына карый.

# Пампильоза-да-Серра (район)
## Географиясе

Мәйданы — 100,23 км².
# Мусирмы

Мусирмы (чуаш. Мӑн Ҫырма, рус. Мусирмы) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.

# Мусирмы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Мусирмы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1404 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Кече Сосновка (Мари Ил)

Кече Сосновка (чирм. Чапчык, рус. Малая Сосновка) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.

# Кече Сосновка (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Кече Сосновка (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Сосновка (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100,0%).
# Сүбәдәй Туган

Сүбәдәй Туган (төр. Subidey Togan, 1943 елның 21 декабре, Төркия, Истанбул) — төрек галиме, икътисадчы, профессор, күренекле сәясәтче һәм тел-әдәбият галиме Әхмәтзәки Вәлиди Туганның улы.

# Сүбәдәй Туган
## Тәрҗемәи хәле

Сүбәдәй Туган 1943 елның 21 декабрендә Истанбул шәһәрендә дөньяга килә. Атасы Әхмәтзәки Вәлиди Туган (Әхмәтзәки Әхмәтшаһ улы Вәлидов) (төр. Ahmed Zeki Velidi Togan, 10 декабрь 1890 — 26 июль 1970) — күренекле сәясәтче һәм дәүләт эшлеклесе, Башкорт милли-азатлык хәрәкәте җитәкчесе, автоном Башкортостанга нигез салган шәхес. Әнисе румын нугайларыннан — Нәҗмия Вәлиди.
Югары белемне Төркиядә ала — 1967 елда Якын Көнчыгыш техник университетында (tr) икътисад һәм статистика буенча бакалавр дәрәҗәсенә ия була.
Икътисад буенча докторлык диссертациясен 1972 елда Америка Кушма Штатларының Балтимор шәһәрендә урнашкан Джон Хопкинс университетында яклый.
Төрле елларда Техас A&M (АКШ), Якын Көнчыгыш техник (Төркия), Клаксон (АКШ), Төркиядә Анкара һәм Билкент университетларында укыта.
1978 елдан доцент, ә 1987 елдан профессор гыйльми дәрәҗәләренә ия.
1987-1996 елларда Билкент университетының Икътисад, административ һәм социаль фәннәр факультеты деканы була, моңарчы шул ук югары уку йортының профессоры булып эшли.

# Сүбәдәй Туган
## Китаплары

* Профессор Сүбәдәй Туган китаплары(үле сылтама) (ингл.)
# И-Та вакыйгасы

И-Та вакыйгасы — 1962-нче ел башында Кытайдан Советлар Союзына халыкның күпләп күчүе булды. Ким дигәндә 60 000 Кытай гражданины Шеңҗан-Уйгыр автономияле районы һәм Казакъстан Совет Социалистик Республикасы чиген кичеп, 1962-нче елның мартыннан май аена кадәр күчте. Бу мигрантлар "Совет милләтләре" дип аталган. Алар Советлар Союзының этник төркемнәренә кергән, шул исәптән казакълар, руслар, татарлар һәм үзбәкләр.
Күчеп китү паника һәм Кытай-Совет бүленеше тирәсендәге билгесезлек шартларында булды. Шеңҗан халкы арасында, башка хәбәрләр белән беррәттән, Кытай-Совет чиге ябылачак һәм ике ил арасында сугыш башланачак дигән имеш-мимешләр таралды. Китү Кытай хакимияте совет хезмәттәшләренә чикне ябарга басым ясаганнан соң тәмамланды. Шеңҗанның ул вакыттагы де-факто сәяси һәм икътисади үзәге булган Йининда протестлар башланды.
Бу вакыйга "И-Та вакыйгасы" дип аталган, чөнки ул Или Казакъ автоном префектурасында һәм Таченг префектурасында булган. Кытай хакимияте Йининдагы протестларны "29 май контрреволюцион тәртипсезлекләре" дип тасвирлый.
# Зур Крыловка (урам)

Зур Крыловка — Казан шәһәренең Киров районында урнашкан магистраль урам. Зур Казан боҗрасының бер өлеше буларак, Казан шәһәренең Яңа Савин, Мәскәү, Киров һәм Вахитов районнарын тоташтыра.

# Зур Крыловка (урам)
## Исем

Зур Крыловка һәм Кече Крыловка (көнбатыштан Зур Крыловкага параллель рәвештә уза) урамнарының исеме Крыловка бистәсеннән — Грязнушка бистәсенә китүче Иске Җиләкле бистәнең «крыло»сыннан килеп чыга.

# Зур Крыловка (урам)
## Урнашу

Зур Крыловка урамы төньяк-көнчыгыштан Казан шәһәре Киров районының көньяк-көнбатышына Лена, Тверь, 2 нче Көньяк-Көнбатыш һәм Серов урамнары киселешеннән уза, магистраль Вахитов урамын кисеп үтә һәм Несмелов урамына (Гладилов урамы белән кисешкән урында) керә.
Урамның машиналар йөри торган өлеше алты хәрәкәт полосасы (һәр юнәлештә өчәр), трамвай полосалары һәм съездлар белән бүленгән ике трамвай тармагы рәвешендә башкарылган, бу җайга салынмый торган юллар санын шактый киметкән.

# Зур Крыловка (урам)
## Тарих

Казан шәһәре Советы комиссиясенең 1927 елның 2 ноябрендәге беркетмәсе белән аталган.
2009 елга кадәр Зур Крыловка урамы Тверь урамының дәвамы булган ике полосалы тар юлдан торган. Юл буенда революциягә кадәрге корылма (Крыловка бистәсе) шәхси сектор урнашкан була. Урам үзе озын түгел иде һәм Аркылы Базар урамы белән Y-образлы чатка терәлгән.
2009—2011 елларда Зур Крыловка урамы реконструкциягә дучар була, нәтиҗәдә, урам бүгенге кыяфәтенә ия була.
Реконструкциядән соң урам буйлап урнашкан барлык шәхси йортлар сүтелә, иске асфальт катламы сүтелә һәм яңа белән алыштырыла, автоюлның киңлеге арттырыла. Юл буйлап трамвай тармагы салынган, ул машиналар йөрү өлеше дәрәҗәсенә кадәр күтәрелгән. Урам башы Казанның Лена урамы белән тоташтырыла, ә урам үзе, микрорайонның автомобиль юллары системасын реконструкцияләгәннән соң, Несмелов урамы (элеккеге Эфир боҗрасы) белән кисешүгә кадәр уза башлый, Энгельс, Краснококшайский, Шоссейная һәм Кольцов урамнарының бер өлешен үз эченә ала.
Зур Крыловка урамы Зур Казан боҗрасының аерылгысыз өлеше булып тора.

# Зур Крыловка (урам)
## Җәмәгать транспорты

Зур Крыловка урамы буенча реконструкциягә кадәр 86 һәм 82 маршруттагы боҗра каршы автобуслар, шулай ук 3 нче маршруттагы троллейбус йөргән. 2007 елгы транспорт реформасына кадәр 166 боҗра автобусы булган. Реконструкция тәмамлангач, Зур Крыловка урамы буенча 9 нчы маршрут трамвайлары йөри башлый, 2011 елның ноябрендә 14 нче маршрут трамвайлары хәрәкәте яңартыла, 2012 елда 14 нче маршрут урынына 5 маршрут йөри башлый.

# Зур Крыловка (урам)
## Кызыклы фактлар

Зур Крыловка урамында урнашкан йортларның 100 проценты сүтелүгә бәйле рәвештә, 2011 елның 22 августына әлеге урамдагы бер генә корылма да теркәлмәгән.

# Зур Крыловка (урам)
## Фото

* Урамның машиналар йөрү өлеше
* Зур Крыловканың Гладилов (уңнан) һәм Несмелов (туры) урамнары белән кисеше
# Лауденбах (Түбән Франкония)

Лауденбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Лауденбах (Түбән Франкония)
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Лауденбах (Түбән Франкония)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,94 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 127 метр биеклектә урнашкан.
# Иж-Бубый мәдрәсәсе

Иж-Бубый мәдрәсәсе, «Буби» мәдрәсәсе — Вятка губернасы Сарапул өязе Әгерҗе волоосте Иж-Бубый авылында 1881 елда ачылган мәдрәсә. Идел буе һәм Урал алды халыкларының мәгърифәтендә зур урын биләгән уку йорты. 1895 елдан мәдрәсәне Габдулла һәм Гобәйдулла Бубилар җитәкли һәм мөгаллимлек итә. 1908 елда мәдрәсә каршында хатын-кызлар класслары ачыла. Анда Мөхлисә Буби укыта. 1911 елда мөгаллимнәр һәм шәкертләр «панисламизмны пропагандалауда» гаепләнә, мәдрәсә ябыла.

# Иж-Бубый мәдрәсәсе
## Тарих

Ул элекке Вятка губернасы Сарапул өязе Әгерҗе волостеның Иж-Бубый авылында 1881 елда оештырыла. Башка татар мәдрәсәләре белән беррәттән, ул да XIX гасыр ахыры – XX гасыр башында зур үзгәрешләр кичерә. 1907 елдан башлап, мәдрәсәдә аерым фәннәр буларак гарәп, фарсы, төрек, рус, француз телләре, тарих, политэкономия, арифметика, геометрия, физика, астрономия, география, ботаника, медицина, психология, педагогика алдынгы рус һәм Европа уку йортлары дәрәҗәсендә укытыла. Фәлсәфә, логика, әхлак, Коръән, хәдис, ислам тарихы өйрәтелә. Укыту расписание буенча алып барыла, дәресләр үткәрү өчен бүлмәләр җиһазландырыла; уку елы ахырында имтиханнар уздырыла.
Россиянең төрле почмакларыннан мәдрәсәгә укырга яшьләр килә. 1908-1911 елларда биредә һәр елны 500 шәкерт белем ала. Мәдрәсәдә һәр атнада әдәби, фәнни кичәләр уздырыла. Мәдрәсәнең бай китапханәсе, махсус җиһазландырылган спорт мәйданчыгы була.
Иж-Бубый мәдрәсәсенең уңышларга ирешеп чәчәк ату елларында аның белән бертуган Габдулла һәм Гобәйдулла Бубыйлар җитәкчелек итә.
Бу авылда Россиядәге мөселман хатын-кызлар өчен иң беренче уку йортларыннан кызлар мәдрәсәсе дә эшли. Ул Мөхлисә Бубый карамагында була.
Мәдрәсәнең дөньяви юл белән алга атлавы патша хөкүмәтен борчуга сала. Танылган татар уку йортларыннан булган Иж-Бубый мәдрәсәсе 1911 елның гыйнварында Россия хөкүмәтенә каршы фикер таратуда һәм панисламизмда гаепләнеп, яптырыла. Җитәкчеләре, мөгаллимнәре кулга алына.

# Иж-Бубый мәдрәсәсе
## Шәхесләр
### Мөгәллимнәре

    Шулай ук карагыз: Төркем:Иж-Бубый мәдрәсәсе мөгәллимнәре.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1871-11-09 | Габдулла Буби | | язучы | | 1922-02-07 |
| 1883-05-19 | Нәҗип Думави | Кизләү мәдрәсәсе «Касыймия» мәдрәсәсе | язучы шагыйрь укытучы мулла | | 1933-05-05 |

# Иж-Бубый мәдрәсәсе
## Шәхесләр
### Шәкертләре

    Шулай ук карагыз: Төркем:Иж-Бубый мәдрәсәсен тәмамлаучылар.
| туу датасы | Исем | һөнәр төре | эш урыны | үлем датасы |
| 1873-09-20 | Даут Гобәйди | шагыйрь тәрҗемәче укытучы имам | Кыдырлы Иске Кызыл Яр Сарсак-Умга | 1919-04-19 |
| 1890-05-03 | Шакир Һиләлетдинов | | | 1974-06-15 |
| 1892 | Гобәйдулла Балтанов | | | 1930 |
| 1899 | Сания Гыйффәт | язучы шагыйрь укытучы | | 1957-04-12 |

# Иж-Бубый мәдрәсәсе
## Фотогалерея

* Мәдрәсә мөгаллимнәре һәм шәкертләре
* Җамал Вәлиди
* Нәҗип Думави
* Габдулла Буби
* Гобәйдулла Буби
# Чаркли

Чаркли (чуаш. Ҫарӑклӑ, рус. Чаркли) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Чаркли
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Чаркли
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 183 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (91%) алып тора.
# Меда (район)

Меда — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Mêda, Outeiro de Gatos e Fonte Longa муниципалитетына карый.

# Меда (район)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Җангали күтәрелеше

Җангали күтәрелеше — 1615-1616 елларда Җангали Шөгеров җитәкчелегендә Урта Идел буенда рус булмаган халыклар күтәрелеше.

# Җангали күтәрелеше
## Сәбәпләр

Чуалышларны, Болгавыр заманда җимерелгән ил хуҗалыгын торгызу өчен керем эзләп, хөкүмәт үзе китереп чыгара. 1615 елның августында, патша Михаил Федорович указы нигезендә, «бишенче акча» җыю башлана. Халыкның күчемсез милегенең һәм керемнең бишенче өлеше кадәр салым салу була бу. Крестьяннарның дулкынлануы нәтиҗәсендә, салым җыю берничә елга туктатылып тора. Шулай итеп, Казан воеводасы 1611 елда ясаклы һәм җир салымнары җыелмыйча калганы турында хәбәр итә. 1613 елның апрелендә, Казан воеводаларыннан үзәк хөкүмәт, барлык җыелмыйча калган салымнарны җыярга тәлап итә. Казан краена салым җыючылар җибәрелә. Аларга җыюларны «дәүләт казнасына акча җыюлар табышлырак булсын» дип җыйдырталар. Җыюлар крайның барлык җирләрендә, шулай ук тирәндә, «Казаннан 500 чакрым һәм күбрәк булганга җибәрегез» башлана. Шулай ук, Зөя өязендә дә салым җыя башлыйлар. Хәрби кешеләр, бистә татарлары, сәүдәгәрләр «акчалы салымны түләүдән баш тарттылар», түләүдән азат итәргә сорап гариза (челобитная) язалар. Хәтта Казан воеводасы да борчылу белән хөкүмәттән рус булмаган халыкларның хәлен начарайтмаска сорый. Ләкин җыюлар дәвам итә.

# Җангали күтәрелеше
## Халык күтәрелеше

1615 елның нояберендә халыклар дулкынлануы башлана, «казанлы, зөяле һәм башка су буйларындагы шәһәрләрне, татарлар һәм болын чирмешләре таладылар, патшага хыянәт иттеләр». Хөкүмәт, казанга сорауны чишәргә дип, бояр кенәз Г. П. Ромодановскийны һәм дума дворянины Кузьма Мининны җибәрә. Казаннан кайтып барганда К. Минин үлә. Ә дукнланлану бу вакытта бик тиз үсә. 1616 ел башында күтәрелеш бөтен Казан краен чолгап ала. Хәрәкәттә йомышлы һәм ясаклы татарлар, башкортлар, чувашлар, марилар һәм удмуртлар актив катнашалар. Баш күтәрүчеләрне Җангали Шөгеров җитәкли. Баш күтәрүчеләр Сарапул, Арзамас, Мөрәм, Зөя, Казан тирәсен яулап алалар.

# Җангали күтәрелеше
## Җангали Шөгеров шәхесе

Алатыр татары һәм кенәз Җангали Шөгеров Ялган Дмитрий II тарафдарлары арасында очрый. 1609 елда ул зур бер отряд белән Казан белән Зөяне яуларга җибәрелә. Башка авторлар халык юлбашчысын казан арты йомышлы татары Җангали Енмаметев белән тәңгәл итә.

# Җангали күтәрелеше
## Күтәрелешне бастыру

Язга хөкүмәт баш күтәрүчеләргә каршы гаскәр җибәрергә мәҗбүр булалар. «Казан татарларына һәм болын чирмешләренә каршы» чын яу оештырыла. Җибәрелгән ике патша полкы җиңелә. Күп баш күтәрүчеләр һәлак була. Җангали әсирлеккә алына һәм Казанга китерелеп асып куела. Күтәрүчеләрнең икенче җитәкчесе, Янсара Текеев Мәскәүдә җазаланып үтерелә. 1615-1616 елгы күтәрелешнең яңгырашы тагын өч ел дәвам итә.

# Җангали күтәрелеше
## Воевода Морозовның Мәскәүгә хаты (июнь 1611 ел)

«… Бездә Казанда җыелган акча юк, чөнки чувашлардан һәм чирмешләрдән, ясаклы утарлардан һәм вотчина җирләреннән болгавыр заман өчен өч ел буе бер тәңкә алынмады; кабакларда озак вакыт ябык тора, таможня пошлиналары да җыерга бер ни юк, чөнки астан да, өстән дә бернинди кораблар булмады».
# Тумерсола (Медведево районы)

Тумерсола (чирм. Тумерсола, рус. Тумерсола) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Тумерсола (Медведево районы)
## Сәгать поясы

Тумерсола (Медведево районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тумерсола (Медведево районы)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (70%), руслар (30%).
# Нурлан Канетов

Нурлан Канетов (Нурлан Исмәгул улы Канетов, каз. Ny'rlan I'sma'g'ululy Qanetov, рус. Канетов Нурлан Исмагулович, 12.03.1975) — балет артисты, Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры премьеры, Татарстанның, РФ (2015) атказанган артисты. РФ дәүләт бүләге иясе (2005).

# Нурлан Канетов
## Тәрҗемәи хәле

1975 елның 12 мартында Казакъстан ССР Җаек шәһәрендә туган.
Алматы хореография укуханәсен тәмамлаган (1993).

# Нурлан Канетов
## Иҗат юлы

* 1992-1996 Абай исемендәге Казакъ милли опера һәм балет театры солисты.
* 1996 елдан Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында әйдәүче биюче. Театр труппасы белән Европа илләрендә гастрольдә була.
* 2000 елда Майя Плисецкая һәм Гедеминас Таранда җитәкчелегендәге «Рус император балеты» белән Исраил һәм Испаниядә чыгыш ясый.
2018 елның мартыннан — Казакъ милли хореография академиясенең (Нурсолтан) хореография факультеты деканы.

# Нурлан Канетов
## Партияләре

* Зигфрид, Па-де-труа — «Аккош күле» (Лебединое озеро)
* Граф Альберт — «Жизель»
* Джеймс — «Сильфида»
* Ромео — «Ромео һәм Джульетта»
* Колен — «Юкка шикләнү» (Тщетная предосторожность)
* Шәһрияр — «Мең дә бер кичә» (Тысяча и одна ночь)
* Йосыф — «Йосыф турында риваять»
* Красс — «Спартак»
* Арман — «Камелияле ханым» (Дама с камелиями)
* Вәзир — «Алтын Урда»
* Юлчы, Кияү — «Carmina burana»

# Нурлан Канетов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2003 «Бию җаны» (Душа танца) призы иясе («Балет» журналы) — «Кабынып килүче йолдыз» номинациясендә.
* 2005 Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә РФ дәүләт бүләге — Леонид Любовскийның «Йосыф турында риваять» балетында төп рольне башкарган өчен.
* Татарстанның атказанган артисты.
* 2015 РФ атказанган артисты.
# Британия Виргин утрауларында ислам

Британия Виргин утрауларында ислам (ингл. Islam in the British Virgin Islands, гарәп. الإسلام في الجزر العذراء البريطانية‎ ) ― азчылык дине. Пью тикшеренү үзәгенең 2009 елга хисабы буенча, ил халкының (30 мең, 2019 елга) 1,2 % ы ― мөселманнар.
Мөселманнар 1991 елда ил халкының 0,6 % ын тәшкил итсә, 2001 елда 0,9 % ын тәшкилә иткән.
Британия Виргин утрауларында яшәүчеләрнең абсолют күпчелеге ― христианнар: протестантлар – 70,2 %, католиклар – 8,9 %, Йәһвә шаһитлары – 2,5 %, башка христианнар – 10,5 %, атеистлар – 7,9 % (2010 елгы халык санын алу буенча).
World Religion Database мәгълүматлар базасында 2005 елда Һинд дине һәм Ислам тарафдарлары якынча 1,2 % тәшкил иткән.