# Мордовия

Мордовия Республикасы (мокш., эрз. Мордовия Республикась; рус. Республика Мордовия) — Россия Федерациясе субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә. Республика башкаласы — Саранск шәһәре.

# Мордовия
## География
### Чиктәшлек

| Як | Россия субъекты |
| Төньяк | Ηижгаp өлкәсе |
| Төньяк-көнчыгыш | Чуашия |
| Көнчыгыш | Сембер өлкәсе |
| Көньяк | Πинзə өлкәсе |
| Көнбатыш | Pәзән өлкәсе |
Мордовия Көнчыгыш Яypyпa тигезлегенең көнчыгышта урнаша; республиканың көнбатыш өлеше Ока-Дон тигезлегендә урнаша, үзәк һәм көнчыгыш өлешләре — Идел буе калкулыгында урнаша.
Мордовия Республикасы — Мәскәүгә иң якын Россия республикасы.

# Мордовия
## География
### Климат

Климат — уртача континенталь, гыйнварның уртача температурасы — -11 °С, июльнең уртача температурасы — +19 °С.

# Мордовия
## География
### Гидрография

Гидрографик ягыннан Мордовия ике өлешкә бүленә: көнбатыш өлеше — Мокша бассейны (республика террриториянең 53 % өлеше), көнчыгыш өлеше — Сыры бассейны (47 % өлеше). Төп елгалар — Мокша, Сыры, Сивинь, Исса, Вад, Парца, Алатырь, Инсар, Пьяна.

# Мордовия
## Тарих

1928 елның 16 июлендә — Мордва бүᴫгеы оештырыла;
1930 елның 10 гыйнварында — Мордва автономияле өлкәсе;
1934 елның 20 декабрендә — Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы;
1991 елдан — Мордва Совет Социалистик Республикасы;
1993 елдан — Мордовия Республикасы.

# Мордовия
## Бүләкләр

* Ленин ypдиʜы (11 декәбеp 1965)
* Ленин ypдиʜы (10 июль 1985)
* Үктәбеp Револүциясе ypдиʜы (1980)
* Халыклар дуслыгы ypдиʜы (29 дᴎкәбеp 1972)

# Мордовия
## Халык
### Торак пунктлар

Мордовиянең эре торак пунктлары

# Мордовия
## Административ бүленеше

Моны да карагыз: Мордовиянең административ-территориаль бүленеше

# Мордовия
## Административ бүленеше
### Муниципаль районнар

| № | Муниципаль берәмлек | Административ үзәге | Халык саны | Мәйдан |
| 1 | Ардату районы | Ардатау | 28350 | 1192,5 |
| 2 | Атюрьево районы | Атүрьево | 9933 | 826,1 |
| 3 | Әтәш районы | Әтәш | 19476 | 1 095,8 |
| 4 | Олы Березники районы | Олы Березники | 13572 | 957,7 |
| 5 | Олы Игнат районы | Олы Игнат | 8439 | 834,2 |
| 6 | Дубенки районы | Дубөнки | 13684 | 896,9 |
| 7 | Ельники районы | Ельники | 11917 | 1056 |
| 8 | Зубова Поляна районы | Зубова Поләна | 60532 | 2710 |
| 9 | Инсар районы | Инсар | 13707 | 968,6 |
| 10 | Ичалки районы | Кемля | 20793 | 1265 |
| 11 | Кадошкин районы | Кадошкин | 7706 | 618,6 |
| 12 | Ковылкин районы | Ковылкин | 48000 | 2015,7 |
| 13 | Кочкурово районы | Кочкурово | 10640 | 816,46 |
| 14 | Краснослободск районы | Краснослободск | 26521 | 1379,4 |
| 15 | Ләмбрә районы | Ләмбрә | 32883 | 852 |
| 16 | Рузай районы | Рузай | 66537 | 1089,5 |
| 17 | Ромоданово районы | Ромоданово | 20347 | 820,8 |
| 18 | Иске Шайгово районы | Иске Шайгово | 13604 | 1419,4 |
| 19 | Темников районы | Темников | 17397 | 1936,8 |
| 20 | Теньгушево районы | Теньгушево | 12494 | 845,94 |
| 21 | Тәрби районы | Тәрби | 21184 | 1128,92 |
| 22 | Чамзинка районы | Чамзинка | 31724 | 1009,5 |

# Мордовия
## Административ бүленеше
### Республика буйсынудагы шәһәрләр

* Саранск
* Рузай
* Ковылᴋᴎнa

# Мордовия
## Икътисад
### Файдалы казылмалар

Фосфоритлар, янучан сәверташ, тимер рудасы, известьташ (Атемар чыганагы), цемент чималы (Чамзинка районы).

# Мордовия
## Икътисад
### Сәнәгать

* ДУП РП «Лисма» — яктырту техниканы җитештерү;
* Рузай химик машиналар төзү ɜавуᴛы — тимер юл вагоннарны җитештерү;
һ.б.

# Мордовия
## Икътисад
### Транспорт

* Транссебер магистраленең «тарихи» юнәлеше, Рузай эре локомотивлар һәм вагоннар депосы, Саранск вагоннар депосы, Красный Узел вагоннар депосы.
* Ике эзәкле ᴎᴫᴎкᴛepификацияләнгән Красный Узел — Саранск — Рузай — Πинзə тимер юлы.
* Бер эзәкле Красный Узел — Канаш, Красный Узел — Арзамас һәм Кустарөвка — Вернадовка тимер юллары.
* Саранск аэропорты
* М5 «Урал» юлның өлеше.