yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Tigr yılğası

Tigr yä Diclä yılğası (törekçä Dicle, ğäräpçä دجلة‎‎ Dijlah) - Mesopotamiä töp ike yılğanıñ berse, ikençese - Yefrat yılğası.
Yılğa ozınlığı - 1900 km.
Yılğa başı - könyaq Törkiädä, Tawr tawlarında urnaşa häm Xazar susaqlağıçınnan başlana.
Berençe 400 km. Törkiädä, annarı 44 km. Süriä häm Törkiä çigendä ağa.
1418 km. Ğiraq ilendä ağa.
Basra şähäre yanında Tigr häm Yefrat yılğaları quşılıp Farsı qultığına ağa.
Tigr yarında Ğiraq başqalası - Bağdad urnaşa.
Şatt-äl-Ğärab (Tigr häm Yefrat quşılğannan soñ ağım) yarında port şähäre Basra urnaşa.
Borınğı waqıtta Tigr buyında küp şumer qalaları urnaşqan bulğan: Nineviä, Ktesifon, Selevkiä.
Şumernıñ Lagaş qalası 2400 b.e.q. yılda tözelgän kanal buyınça su belän tä'min itkän.

# Tigr yılğası
## Qoyar yılğalar

İñ zur qoyar yılğaları - Zur häm Keçe Zab, Diala, Kerxe, Äl-Uzaym.
Tigr yılğası möhim transport arteriäse bulıp tora.

# Tigr yılğası
## İsem

Borınğı grek iseme - Τίγρης, Τίγρις - Tigris borınğı farsı tigra, ä ul şumer süzennän - ti-ig-ra kilep çıqqan, ber tärcemäse buyınça "tiz yılğa". Ğäräp telenä şumer telennän - Diclä bularaq kilä.

# Tigr yılğası
## Törle tellärdä Tigr iseme

| Tel | İsem |
| Şumer | |
| Akkad | Idiqlat |
| Yähüd | חידקל , Ḥîddeqel } |
| Aramey | { דיגלת , Diglath |
| Süriä | ܕܩܠܬ Deqlaṯ |
| Ğäräp | دجلة , Dijla |
| Xurrit | Aranzah |
| Borınğı farsı | Tigrā |
| Farsı | Tigr ; دجله Dijle |
| Körd | Dîcle |
| Ärmän | Տիգրիս , Tigris |
| Borınğı grek | ἡ Τίγρης, -ητος , hē Tígrēs, -ētos ; ἡ, ὁ Τίγρις, -ιδος , hē, ho Tígris, -idos |
| Törek | Dicle |
# Каблешково (Добрич өлкәсе)

Каблешково — Болгариянең Добрич өлкәсендә урнашкан авыл. Тервел җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Каблешково (Добрич өлкәсе)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 243 метр биеклектә урнашкан.
# Фонтегрека

Фонтегрека — Италиянең Кампания төбәгендә урнашкан коммуна. Казерта провинциясе составына керә.

# Фонтегрека
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 320 метр биеклектә урнашкан. Чиорлано, Галло-Матезе, Каприати-а-Вольтурно һәм Прата-Саннита коммуналары белән чиктәш.
# Пабеда (Шумилинский районы)

Пабеда (белар. Пабеда) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.

# Пабеда (Шумилинский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Морвилье (Эр һәм Луар)

Морвилье (фр. Morvilliers) — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
# Ишәле (Чиләбе өлкәсе)

Ишәле (рус. Ишалино) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.

# Ишәле (Чиләбе өлкәсе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Ишәле (Чиләбе өлкәсе)
## Сәгать поясы

Ишәле (Чиләбе өлкәсе) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Ишәле (Чиләбе өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: башкортлар (96%).
# Вилданов

Вилданов ― фамилия.
* Әхәт Вилданов (1944), филология фәннәре кандидаты (1978). БР атказанган мәгариф хезмәткәре (2007), РФ мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2009).
* Әхмәт Вилданов (1932), «Уфимтрансстрой» тресты генераль директоры (1992 елдан). БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
* Габдулла Вилданов (1911—1978), хәрби эшлекле, Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
* Габделәхәт Вилданов (1879—1954), этнограф, телләр һәм әдәбият белгече, БАССР үзәк төбәк өйрәнү музее мөдире (1927―1931).
* Рәүф Вилданов (1953), техник фәннәр докторы.
* Тимербулат Вилданов (1928—2005), нефтьче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1976).
* Урал Вилданов (1956), фәлсәфә фәннәре докторы (2000), профессор (2001). БР атказанган фән эшлеклесе (2012).
# Чибаовци

Чибаовци — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. Костинброд җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Чибаовци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 901 метр биеклектә урнашкан.
# Корпус (кратер)

Корпус (лат. Hull) — Венера планетасының 59°24′ к. к. 263°36′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 47,3 километр озынлыкта булган кратеры.

# Корпус (кратер)
## Исеме

Корпус кратеры Америка корреспонденты Пегги Халл хөрмәтенә аталган.
# Сьмярдово

Сьмярдово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Семпополь гминасында урнашкан авыл.

# Сьмярдово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Бөкер (Алтай крае)

Бөкер (рус. Беленькое) — Алтай краеның Угловское районында урнашкан авыл, хәзерге вакытта ул төбәктәге бердәнбер татар авылы булып тора.

# Бөкер (Алтай крае)
## Сәгать поясы

Бөкер (Алтай крае) Омск вакыты (Omsk Time Zone, OMST) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +6:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +3 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+3 итеп күрсәтелә.

# Бөкер (Алтай крае)
## Тарих

Авылга XIX гасырның икенче яртысында Казан губернасыннан күчеп килүчеләр нигез сала.
Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Змеиногорск өязенә караган.
Бүгенге көндә татар авылында яшәүчеләрнең саны кими бара, яшьләр анда калмый. Моның төп сәбәпләренең берсе булып, эшсезлек, зур шәһәрләрдән ерак булуы тора.

# Бөкер (Алтай крае)
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 86,8%, руслар — 11,8%, казакълар — 1,8%.

# Бөкер (Алтай крае)
## Социаль тармак

2018 елдан авылда Сабантуй бәйрәм итү традициясе яңартыла.
2021 елның 30 июлендә Бөкер авылында татар мәдәнияте музее ачыла, һәм анда Алтай крае татарларының көнкүреш һәм традицион мәдәниятенең уникаль предметлары тәкъдим ителә.
# Оливет (Иллинойс)

Оливет — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Оливет (Иллинойс)
## Географиясе

Оливет халык санын алу урыны мәйданы — 6,172211 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Шлапи

Шлапи — Польшаның Лодзь воеводалыгы Грабув гминаcында урнашкан авыл.

# Шлапи
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шекерөрен (Чинар)

Шекерөрен (төр. Şekerören) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# NDUFA6

NDUFA6 (ингл. NADH:ubiquinone oxidoreductase subunit A6) — кешенең 22-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Касиморенга (Пяченца)

Касиморенга — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Феррьере өязендә урнашкан торак пункт.

# Касиморенга (Пяченца)
## Географиясе

Касиморенга Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Касиморенга (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бигаш (Алматы өлкәсе)

Бигаш (каз. Биғаш) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Бигаш (Алматы өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Яңа Аннинский

Яңа Аннинский (рус. Новоаннинский) — Россия Федерациясенең Волгоград өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 17 009 кеше (2014).

# Яңа Аннинский
## Сәгать поясы

Яңа Аннинский Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Яңа Аннинский
## Тарих

Шәһәр тибындагы бистә статусын 1936 елдан, шәһәр статусын 1956 елдан башлап йөртә.

# Яңа Аннинский
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (95,1%), язидләр (1,3%).
# Тувалуда ислам

Тувалуда ислам (ингл. Islam in Tuvalu, гарәп. الإسلام في توفالو‎) ― азчылык дине. 1985 елда утрау-дәүләт булган Тувалуда Әхмәдия Ислам җәмгыяте барлыкка килгәннән соң, 50 гә якын әхмәдия мөселманы исәпләнә, бу Тувалу халкының (11 900 кеше, 2022 елга) 0,5 % ын тәшкил итә. Илнең башкаласы Фунафути атоллында әхмәдия мөселманнары нигезләгән мәчет – илдә бердәнбер мәчет.
Тувалу Конституциясе дин тоту иреген, шул исәптән, бер диннән икенче дингә күчеп, динне үзгәртү иреген, мәктәптә дини белем алудан яки мәктәптә дини тантаналарда катнашудан баш тарту хокукын гарантияли.

# Тувалуда ислам
## Тарих

Ислам дине беренче тапкыр Тувалуда Британиянең консуллык хезмәткәре булып эшләүче әхмәдия мөселманы, чыгышы белән пакистанлы булган доктор Ифтихар Әхмәд Аяз(ингл.)татар. тарафыннан кертелгән. 1985 елда ул Тувалуга килә һәм төп эшеннән буш вакытында җирле халыкны Ислам дине белән таныштырырга омтыла. Ислам динен берничә җирле халык вәкиле кабул иткәч, доктор Ифтихар Ә. Аяз Әхмәдия җәмгыятенең Лондондагы офисына дәгъватчеләр җибәрүне сорап мөрәҗәгать итә. Нәтиҗәдә, Тын океанның көньягындагы утрауларда (мәсәлән, 1987 елдан Сөләйман утрауларында) эшчәнлек алып барган Гана мөселман дәгъватчесе Хафиз Җәбраил (Hafiz Jibrail) 1989 елда Тувалуда да эшчәнлеген дәвам итә. Әмма 1991 елда Хафиз Җәбраилны Кирибати утравына күчерергә туры килә, шуңа күрә аны Ганадан Әхмәдия җәмгыятендәге тагын бер дәгъватче Абдул Гаффар (Abdul Ghaffar) алыштыра. Тувалуда якынча 5 ел хезмәт итеп, ул туган иленә, Ганага хезмәт итәр өчен кайта. Берничә ел дәвамында Тувалуда ислам рухание булмый торган тәнәфестән соң, 2003 елда Ганадан тагын бер дәгъватче Абдул Хәким Боатенг (Abdul Hakeem Boateng) килә һәм 2009 елга кадәр хезмәт итә. 2009 елдан башлап Тувалуда Ганадан булмаган беренче дәгъватче – Индонезия Әхмәдия җәмгыяте вәкиле Мөхәммәд Идрис (Muhammad Idris) исламны таныту буенча эшчәнлек алып бара.

# Тувалуда ислам
## Коръәнне тәрҗемә итү

Әхмәдия мөселман җәмгыяте 1990 елда Коръәнне тувалу теленә(ингл.)татар. тәрҗемә иткән.

# Тувалуда ислам
## Тувалу мәчете

1991 елда беренче тапкыр илнең башкаласы Фунафути(ингл.)татар. атоллында төзелгән Тувалу мәчете (Tuvalu Mosque) утрауда бердәнбер мәчет санала. Иң якындагы мәчет ― Маршалл утрауларында әхмәдия җәмгыяте төзегән мәчет.
# Солияни (Реҗо Эмилия)

Солияни — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Гуальтьери өязендә урнашкан торак пункт.

# Солияни (Реҗо Эмилия)
## Географиясе

Солияни Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Солияни (Реҗо Эмилия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фала (Селниця-об-Драви)

Фала — Словениянең Селниця-об-Драви (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Фала (Селниця-об-Драви)
## Географиясе

Мәйданы — 1,8 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 290,1 метр биеклектә урнашкан.
# Боштень

Боштень — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. Пашкань коммунасына карый.

# Боштень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 274 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гошево (Съеница)

Гошево (серб. Гошево ) — Сербиянең Златибор округы Сьенитса җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Гошево (Съеница)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1327 метр биеклектә урнашкан.

# Гошево (Съеница)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# (9045) 1991 PG15

(9045) 1991 PG15 (лат. 1991 PG15) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9045) 1991 PG15
## Тарихы

1991 елның 7 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PG15» саналган.
# Пурга (Ува кушылдыгы)

Пурга – Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Удмуртия, , биләмәләрендә ага. Елга Ува елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.

# Пурга (Ува кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Нократ, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010300512111100039474
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111103947
* Бассейн коды – 10.01.03.005
* ГӨ буенча саны – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1
# HD143541

HD143541 — Бүре йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,63 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Кастельно-д’Арбьё

Кастельно-д’Арбьё (фр. Castelnau-d'Arbieu) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Каты (Смаргонский районы)

Каты (белар. Каты) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Каты (Смаргонский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Яңа Писмән вулысы

Яңа Писмән вулысы (тат. ﻱاڭا پىٰسمەن ۋولىٰسىٰ, рус. Ново-Письмянская волость) — Самар губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Мордва-Ивановски, Каратай, Микулин, Богоявленски, Схуднив, Кузай вулыслары белән чиктәш булган (1890). 13 торак пунктта 7276 кеше яшәгән. 1920-елларның уртасында бетерелә.
# Каштаньейра-ди-Пера (район)

Каштаньейра-ди-Пера — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. Castanheira de Pera e Coentral муниципалитетына карый.

# Каштаньейра-ди-Пера (район)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Пиньейринью-ду-Вали

Пиньейринью-ду-Вали — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.

# Пиньейринью-ду-Вали
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 105,344 км².
# IC 3865

IC 3865 — чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 3865
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3865 буларак та сурәтләнә.
# Черноббьо

Черноббьо — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Комо провинциясе составына керә.

# Черноббьо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 202 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Блевио, Комо, Масльянико, Мольтразио, Breggia, Тичино кантоны һәм Вакалло коммуналары белән чиктәш.
# (14603) 1998 SK115

(14603) 1998 SK115 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14603) 1998 SK115
## Тарихы

1998 елның 26 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 SK115» саналган.
# Яңа Буа

Яңа Буа — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы керәшен татарлары авылы.

# Яңа Буа
## Тарих

17 гасырда нигезләнгән.

# Яңа Буа
## Халык саны

| 1989 | 1997 | 2010 | 2011 |
| 130 | 151 | 129 | 129 |
Милли составы (2010): татарлар — 100%.

# Яңа Буа
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.5 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 4.9 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.9 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.4 °C | -9.7 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

# Яңа Буа
## Мәгариф

* Яңа Буа башлангыч мәктәбе

# Яңа Буа
## Шәхесләр

* Артур Поляков (1981), «Бәрмәнчек» ансамбле директоры (2010 елдан), КДМИ укытучысы, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре (2016).
# Михаил Первухин (педагог)

Михаил Первухин, Первухин Михаил Борисович (1913 ел — 1871 ел) — педагог, Беренче Казан ирләр гимназиясендә татар һәм төрек теле укутучысы, "Төрек-татар-рус сүзлеге" авторы.

# Михаил Первухин (педагог)
## Тәрҗемәи хәле

Нократ губернасында 1913 елда туган. Казан гимназиясендә укый. Гимназияне тәмамланганнан соң 1831 елда Казан Университетына укырга керә. Университетны сүз фәннәренең гамәли студенты исеме белән тәмамлый. Аннары бераз вакыт Әстерханда гарәп теле укытучысы булып эшли, 1834 елның 10 ноябрендә Казан дәүләт гимназиясенә 1 нче Казан гимназиясенә гарәп теле укытучысы итеп билгеләнә. Анда ул 1841 елга кадәр хезмәт итә. Моннан тыш, 1837 елнан Казан университетында профессор Александр Казем-Бек урынына татар теле лекцияләрен укый.
1846 елдан 1853 елга кадәр Первухин, башта титуллы киңәшче, ә аннары коллеж асессоры һәм надворный советник дәрәҗәсендә була, Ырынбур чик буе комиссиясендә кече тәрҗемәче була, ә 1853 елдан шул ук комиссиядә чик буе кыргызларның попечителе исемендә була.
1840 елда Михаил Первухин Казан шәһәрендә гарәп һәм фарсы сүзләре дә кулланылган «Төркек-татар-рус сүзлеге»н чыгара.
# Сан Габрьел (Агваскальентес)

Сан Габрьел — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Сан Габрьел (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Габрьел (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Коронел-Жуан-Песоа

Коронел-Жуан-Песоа — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.

# Коронел-Жуан-Песоа
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 117,139 км².
# DOCK3

DOCK3 (ингл. Dedicator of cytokinesis 3) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Липи (Свентокшиж воеводалыгы)

Липи — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Хмельник гминасында урнашкан авыл.

# Липи (Свентокшиж воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 3103

NGC 3103 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3103
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Америка астрономы тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Элалмыш (Турхал)

Элалмыш (төр. Elalmış) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Турхал илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сомпи (Ельблонзький повяты)

Сомпи — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Млынары гминасында урнашкан авыл.

# Сомпи (Ельблонзький повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Каткарт (Вашингтон)

Каткарт — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Каткарт (Вашингтон)
## Географиясе

Каткарт халык санын алу урыны мәйданы — 10,00282 км², 3,9 квадрат миль, 10,002814 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 69 метр һәм 226 Фут биеклектә урнашкан.
# PIMREG

PIMREG (ингл. PICALM interacting mitotic regulator) — кешенең 17-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Градоевич

Градоевич (серб. Градојевић) — Сербиянең Мачва округы Котселева җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Градоевич
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 205 метр биеклектә урнашкан.

# Градоевич
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Түбән Комуста

Түбән Комуста — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Унзас елгасының уң ярыннан 54 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.

# Түбән Комуста
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010300212115200008969
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200896
* Бассейн коды — 13.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Яйла (Генч)

Яйла (төр. Yayla) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Генч илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Витерб

Витерб (фр. Viterbe) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.

# Витерб
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,51 км².
# Кастельфран

Кастельфран (фр. Castelfranc) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
# Үчген (Гүрпынар)

Үчген (төр. Üçgen) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Гүрпынар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кастело (Җенова)

Кастело — Италиянең Лигурия төбәге Фавале-ди-Мальваро өязендә урнашкан торак пункт.

# Кастело (Җенова)
## Географиясе

Кастело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Кастело (Җенова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Казин (Александровский повяты)

Казин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Александрув-Куявский гминаcында урнашкан авыл.

# Казин (Александровский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (7262) Sofue

(7262) Sofue (лат. Sofue) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7262) Sofue
## Тарихы

1995 елның 27 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 BX1» саналган.
# Сан-Пио-делле-Камере

Сан-Пио-делле-Камере — Италиянең Абруццо төбәгендә урнашкан коммуна. Л’Акуила провинциясе составына керә.

# Сан-Пио-делле-Камере
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 830 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Капорчано, Кастелвекио Калвизио, Прата-д'Ансидония, Баришано һәм Карапелле-Кальвизио коммуналары белән чиктәш.