# Ямал-Ненец автономияле округы

Яма́л-Не́нец автоно́мияле о́кругы (рус. Ямало-Ненецкий автономный округ, нен. Ямалы-Ненёцие автономной ӈокрук) — Россия Федерациясенең субъекты (Төмән өлкәсе составында).
Округның административ үзәге — Салехард каласы.

# Ямал-Ненец автономияле округы
## География

ЯНАО Көнбатыш Себер түбәнлегенең төньяк өлешендә урнашкан. Ямал, Таз һәм Гыда урымутраулары вә Белый, Олений, Шокальский утраулаыннан гыйбарәт. Җир өсте — түбәнлек (уртача биеклек 50–100 м), көнбатышта гына таулар (Котып Уралның көнчыгыш битләүләре, иң биек ноктасы — 1499 м, Пайер тавы) бар. Округ күбсенченчә Котып түгәрәгеннән төньяктарак урнашкан.
Климаты кискен континенталь, бик суык. Гыйнварның уртача температурасы -22°…-26°, июльнеке +4°…+14°. Елга 200– 400 мм явым төшә. Вегетация дәвере 50—100 көн.
Эре елгалар: Об, Надым, Пур, Таз, Полуй. Күлләр күп (эреләр: Ярато, Нытто, Ямбуто).
Тундра, глейлы, сазлык, глейлы-көлсу һәм көлсу туфраклары бар. Территориясенең 3/4 өлеше тундра һәм урманлы тундра үсемлекләре белән капланган.
Тундрада кыргый хайваннардан: төньяк боланы, ак куян, бүре, себер көзәне, йоклач вә башкалар; кошлардан ак һәм тундра кыртавыклары, суер бар. Елга һәм күлләр балыкка бай.

# Ямал-Ненец автономияле округы
## География
### Файдалы казылмалар

* Уренгой газ чыганагы
* Южно-Русское нефть һәм газ чыганагы
* Находка газ чыганагы
* Ямбург нефтегазоконденсат чыганагы
* Еты-Пур нефть чыганагы
Углеводород запаслар буенча ЯНАО Россия регионнар арасында беренче урыннарда тора.

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Тарих

Ямало-Ненец автономияле округы (башта — милли округ) Урал өлкә составында 1930 елда барлыкка килә. Аннары округ Обь-Иртыш һәм Омск өлкәсе составына керә, ә 1944 елда Төмән өлкәсе составына керә.
1977 елдан — автономияле округ.

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Демография

ЯНАО халык саны — 546 170 кеше (2010 җанисәбе буенча); халык тыгызлыгы — 0,7 кеше/км².
Халык табигый үсеше — 9,8 (1000 кешегә, 2010).
Халыкның 84,9 % шәһәрләрдә яши.

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Дин
### Православие

* РПЧ Салехард епархиясе

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Дин
### Ислам
#### ҮДН составындагы төбәк Диния нәзарәте

* Салехард җәмигъ мәчете

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Административ-территориаль бүленеш

* Салехард һәм (ияртелгән торак пунктлар)
* Губкинский
* Лабытнанги (һәм ияртелгән торак пунктлар)
* Муравленко
* Яңа Уренгой
* Ноябрьск (һәм ияртелгән торак пунктлар)
* Красноселькуп районы (район үзәге — Красноселькуп)
* Надым районы (Надым)
* Урал буе районы (Аксарка)
* Пур районы (Тарко-Сале)
* Таз районы (Тазовский)
* Шурышкары районы (Мужи)
* Ямал районы (Яр-Сале)

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Административ-территориаль бүленеш
### Торак пунктлар

Халык саны 10 мең кешедән артык булган торак пунктлар (2010 җанисәбе буенча) :
| Ноябрьск | ▼110572 |
| Яңа Уренгой | 104144 |
| Надым | ▼46550 |
| Салехард | 42795 |
| Муравленко | 33401 |
| Лабытнанги | ▼26948 |
| Губкинский | ▼23340 |
| Тарко-Сале | 20372 |
| Пангоды | ▼10818 |
| Уренгой | 10070 |

# Ямал-Ненец автономияле округы
## Икътисад

Икътисад нигезе — нефть һәм газ чыгару. Төп газ чыгаручы — ААҖ «Газпром» (округта чыгарылган газдан — 90%).
Төп нефть чыгаручылар — ААҖ «Газпром нефть» һәм ААҖ «НК „Роснефть“».