yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мартемон

Мартемон (фр. Marthemont) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Мартемон
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 2,17 км².
# Вислет

Вислет (алман. Wieslet) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Вислет
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,4 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 384 метр биеклектә урнашкан.
# Рио-Гранде (Нью-Джерси)

Рио-Гранде — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Рио-Гранде (Нью-Джерси)
## Географиясе

Рио-Гранде халык санын алу урыны мәйданы — 6,538731 км², 6,449816 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 6 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бельтир

Бельтир (рус. Бельтир) — Алтай Республикасының Кош-Агач районында урнашкан авыл.

# Бельтир
## Климат

Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.

# Бельтир
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (100%).
# 614 ел (б. э. к.)

614 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VII гасырга кергән ел.
1 меңьеллык (б. э. к.) :
IX гасыр (б. э. к.) — VIII гасыр (б. э. к.) — VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :

# 614 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:614 елда (б.э.к.) туганнар

# 614 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:614 елда (б.э.к) вафатлар
# Дикое Поле

Дикое Поле — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
Халык саны — 47 тирәсендә. Почта индексы — 422649.

# Дикое Поле
## Тарих

XVII гасырда нигезләнгән.

# Дикое Поле
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.

# Дикое Поле
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# Казе Җени (Перуҗа)

Казе Җени — Италиянең Умбрия төбәге Гуальдо-Тадино өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Җени (Перуҗа)
## Географиясе

Казе Җени Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казе Җени (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Роман Мамаев

Роман Мамаев (15 ноябрь 1903(19031115), Эркансола, Өрҗем өязе, Вәтке губернасы, Россия империясе—31 июль 1980, Йошкар-Ола, Мари АССР, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — мари совет дәүләт эшлеклесе.
Йошкар-Оладагы Совет-фирка мәктәбен (1927), БК(б)Ф ҮК каршындагы фирка оештыручылар мәктәбен (1947), Мари укытучылар институтын (1950) бетергән. ЭЭХКда (Йошкар-Ола, Яңа Торъял, Оршанка) (1928-1937), БК(б)Ф Мари өлкә комитеты икенче сәркәтибе (1938-1943), Мари АССР Югары шурасы рәисе (1938-1944), Мари АССР Халык комиссарлары шурасы рәисе (1943-1945), Мари АССР Югары шурасы президиумы рәисе (1947-1951), Мари АССР эчке эшләр министры урыбасары (1951-1953). 3 нче чакырылыш Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе Югары шурасы депутаты.
# 3-нче танк армиясе (ССРБ)

3-нче танк армиясе (рус. 3-я танковая армия (3ТА)) — Бөек Ватан сугышы вакытында ЭККГның оператив хәрби берләшмәсе.

# 3-нче танк армиясе (ССРБ)
## Тарих
### Праһа өчен сугыш
#### Совет Гаскәре Праһаны азат итә

АКШ башлыгы Праһаны азат итүдән баш тарта һәм Пльзен көнчыгыштан бармавын белдерә.
Совет Гаскәр башлыгы АКШтан бу мәгълүматны озак көтә. АКШ ниятләрен белеп Совет гаскәрләре Чехияне азат итәргә чишәләр.
1945 елның 9 маенда Беренче Украин Фронты 3-нче, 4-нче танк гаскәре Праһа шәһәренә бәреп керәләр.
# Пуерта дел Монте (Апасео эль Гранде)

Пуерта дел Монте — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Мексика һәм Апасео-эль-Гранде муниципалитеты составына керә.

# Пуерта дел Монте (Апасео эль Гранде)
## Географиясе

Пуерта дел Монте Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Пуерта дел Монте (Апасео эль Гранде)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Пуерта дел Монте (Апасео эль Гранде)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Катку

Катку (эст. Katku) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
# IC 3080

IC 3080 — Вероника чәче йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 3080
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3080, PGC 39269, 2MASX J12160268+1411218, VCC 176, Z 69-115, UZC J121602.7+141122, Z 1213.5+1428, GASS 30175, SDSS J121602.67+141121.8, CAIRNS J121602.66+141121.7, NPM1G +14.0312, LEDA 39269 һәм Gaia DR2 3921074969656767488 буларак та сурәтләнә.
# Сосенский

Сосенский (рус. Сосенский) — Россия Федерациясенең Калуга өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 11 509 кеше (2014).

# Сосенский
## Сәгать поясы

Сосенский Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Сосенский
## Тарих

Шәһәр тибындагы бистә статусын 1954 елдан, шәһәр статусын 1991 елдан башлап йөртә.

# Сосенский
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (94,7%), украиннар (1,9%), әрмәннәр (1,3%).
# Эстасион де Ривера (Ирапуато)

Эстасион де Ривера — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Ирапуато муниципалитеты составына керә.

# Эстасион де Ривера (Ирапуато)
## Географиясе

Эстасион де Ривера Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эстасион де Ривера (Ирапуато)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эстасион де Ривера (Ирапуато)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Гомбио (Бреша)

Гомбио — Италиянең Ломбардия төбәге Полавено өязендә урнашкан торак пункт.

# Гомбио (Бреша)
## Географиясе

Гомбио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Гомбио (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Долни Добра Вода (Ржихнов Яблонце над Нисоу)

һәм
Долни Добра Вода (чех. Dolní Dobrá Voda) — Чехиянең Либерец крае Рихнов-у-Яблонтсе-над-Нисоу районында урнашкан авыл.

# Долни Добра Вода (Ржихнов Яблонце над Нисоу)
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 560 метр биеклектә урнашкан.

# Долни Добра Вода (Ржихнов Яблонце над Нисоу)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Долни Добра Вода (Ржихнов Яблонце над Нисоу)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Долни Добра Вода (Ржихнов Яблонце над Нисоу)
## Демография

Халык саны динамикасы:
# Бжозово-Хабди

Бжозово-Хабди — Польшаның Подлясье воеводалыгы Посвентне гминасында урнашкан авыл.

# Бжозово-Хабди
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Спержице

Спержице (чех. Speřice) — Чехиянең Высочина крае Йиржице (Пелгржимов) районында урнашкан авыл.

# Спержице
## Географиясе

Мәйданы — 2,277 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Спержице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Спержице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Спержице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 164 |
| 1880 | 159 |
| 1890 | 182 |
| 1900 | 201 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 162 |
| 1921 | 172 |
| 1930 | 165 |
| 1950 | 123 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 125 |
| 1970 | 132 |
| 1980 | 92 |
| 1991 | 90 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 86 |
| 2011 | 100 |
| 2021 | 111 |
# Андель

Андель (фр. Andel) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Ламбаль кантонына карый.

# Андель
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,20 км².
# Новий Сьвентув

һәм
Новий Сьвентув — Польшаның Ополе воеводалыгы Глухолазы гминасында урнашкан авыл.

# Новий Сьвентув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Язёвая (Тым кушылдыгы)

Язёвая — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тым елгасының сул ярына тамагыннан 610 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 18 км.

# Язёвая (Тым кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010900112115200033643
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203364
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Тепетлатипа (Авакуозинго)

Тепетлатипа — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Ауакуоцинго муниципалитеты составына керә.

# Тепетлатипа (Авакуозинго)
## Географиясе

Тепетлатипа Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Тепетлатипа (Авакуозинго)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Тепетлатипа (Авакуозинго)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Нестье

Нестье (фр. Nestier) — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# (19044) 6516 P-L

(19044) 6516 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19044) 6516 P-L
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6516 P-L» саналган.
# Кала Синцияс (Кальяри)

Кала Синцияс — Италиянең Сарденья төбәге Кастиадас өязендә урнашкан торак пункт.

# Кала Синцияс (Кальяри)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пяцюлевцы (Шчучынский районы)

Пяцюлевцы (белар. Пяцюлеўцы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.

# Пяцюлевцы (Шчучынский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Бельское (Стәрлетамак районы)

Бельское — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453119, ГАТОБК коды — 80249812004.

# Бельское (Стәрлетамак районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1144 кешенең яшәве мәгълүм.
# Арп (Техас)

Арп — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Арп (Техас)
## Тарихы

Арп шәһәре елда нигезләнгән.

# Арп (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 6,829393 км², 6,8288 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 151 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Кече Каргачево

Кече Каргачево (рус. Малое Каргачево) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.

# Кече Каргачево
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Кече Каргачево
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

# Кече Каргачево
## Халык

2010 елда биредә 7 кеше яшәве билгеле.
2010 елгы җанисәп буенча авылда руслар (100%) яши.
# Боялы (Адаклы)

Боялы (төр. Boyalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Адаклы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Рәфкать Сәфәров

Рәфкать Сәфәров, Рәфкать Хәбибулла улы Сәфәров, рус. Сафаров Рафкат Хабибуллаевич — атомчы-галим, физика-математика фәннәре докторы (1982), профессор.

# Рәфкать Сәфәров
## Тәрҗемәи хәле

1933 елның 1 маенда Нәмәнгәндә туган. Әти-әнисе Ырынбур өлкәсе Куандык районы Ильинка авылыннан Урта Азиягә качкан була. «Физик-теоретик» белгечлеге буенча Сәмәрканд дәүләт университетының физика-математика факультетының физика бүлеген тәмамлаган (1957).
«Атом-төшенең төзелеше» темасына физика-математика фәннәре кандидатлыгына диссертация (фәнни җитәкчесе В.Г. Соловьев, Дубна) (1967), «Әйләнешнең атом төшенә тәэсире» темасына докторлык диссертациясе (1982) яклаган.

# Рәфкать Сәфәров
## Хезмәт юлы

* 1957 Ташкәнттә яңа ачылган атом-төш институтында эшли башлый.
* 1969-1991 Сәмәрканд дәүләт университетында укыта, 1969-1975 теоретик физика кафедрасы мөдире, 1982 елдан профессор.
* 1991 елдан Казан дәүләт педагогика университетының гомуми физика кафедрасы профессоры.
* 2012 елга кадәр КФУ профессоры.

# Рәфкать Сәфәров
## Шәкертләре

Үзбәкстан тарихында беренче булып атом-төш физикасы буенча махсуслашуны башлап җибәрә. Сәмәркандта кафедра мөдире булганда 10 шәкерте кандидатлык, 4 шәкерте физика-математика фәннәре докторлыгына диссертация (алар сафында Рәшит Низаметдинов бар) яклаган.

# Рәфкать Сәфәров
## Хезмәтләре

150 дән артык фәнни хезмәте, дәреслекләре дөнья күргән.

# Рәфкать Сәфәров
## Хезмәтләре
#### Казанда басылган

* Сәфәров Р.Х. Атом төше һәм элементар кисәкчәләр физикасы. Казан, 2008 (рус.).

# Рәфкать Сәфәров
## Кызыклы факт

Үзбәкстан ССР КП ҮК беренче сәркатибе Ш.Р. Рәшидовның 2 киявен физика-математика фәннәре докторы итәр өчен күп көч түгәргә туры килә, диссертация яклау чиратын аларга бирә.
# Биг-Пайн-Ки (Флорида)

Биг-Пайн-Ки — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Биг-Пайн-Ки (Флорида)
## Географиясе

Биг-Пайн-Ки халык санын алу урыны мәйданы — 26,704373 км², 26,704384 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бүюкзиярет (Суруч)

Бүюкзиярет (төр. Büyükziyaret) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Суруч илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сент-Джонсвилл (Нью-Йорк)

Сент-Джонсвилл — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Сент-Джонсвилл (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Сент-Джонсвилл (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 17,36 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Санту-Эштеван-даш-Галеш

Санту-Эштеван-даш-Галеш — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Мафра муниципалитетына карый.

# Санту-Эштеван-даш-Галеш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ревине (Тревизо)

һәм
Ревине — Италиянең Венеция төбәге Ревине-Лаго өязендә урнашкан торак пункт.

# Ревине (Тревизо)
## Географиясе

Ревине Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ревине (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лома де ла Аранья, Ла Койотера (Санта Катарина)

Лома де ла Аранья, Ла Койотера — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Санта-Катарина муниципалитеты составына керә.

# Лома де ла Аранья, Ла Койотера (Санта Катарина)
## Географиясе

Лома де ла Аранья, Ла Койотера Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лома де ла Аранья, Ла Койотера (Санта Катарина)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лома де ла Аранья, Ла Койотера (Санта Катарина)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Вали-Спрингс (Арканзас)

һәм
Вали-Спрингс — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Вали-Спрингс (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1,370982 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 331 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бевероне (Ла Специя)

Бевероне — Италиянең Лигурия төбәге Роккетта-ди-Вара өязендә урнашкан торак пункт.

# Бевероне (Ла Специя)
## Географиясе

Бевероне Лигур диңгезе һәм Альп таулары белән Апеннин таулары арасында, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Бевероне (Ла Специя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Юлтимер (Лениногорск районы)

Юлтимер — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Почта индексы — 423281.

# Юлтимер (Лениногорск районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Марат Юнысов

Марат Юнысов:
* Марат Юнысов (1940), химик, фән докторы.
* Марат Юнысов (1978), Россия һөнәри футболчысы (сакчы).
# Верцела

Верцела — Италиянең Сицилия төбәге Кастильоне-ди-Сицилия өязендә урнашкан торак пункт.

# Верцела
## Географиясе

Верцела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Верцела
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Асмалы (Гөлхисар)

Асмалы (төр. Asmalı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Гөлхисар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ратклифф (Арканзас)

Ратклифф — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.

# Ратклифф (Арканзас)
## Тарихы

Ратклифф шәһәре елда нигезләнгән.

# Ратклифф (Арканзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 4,739029 км², 4,739026 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 129 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Сарай (Еркөй)

Сарай (төр. Saray) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Еркөй илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ка Боина (Виченца)

Ка Боина — Италиянең Венеция төбәге Маростика өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка Боина (Виченца)
## Географиясе

Ка Боина Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ка Боина (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кучинка (елга)

Кучинка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак Лух елгасының сул ярыннан 56 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.

# Кучинка (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300312110000016676
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001667
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Сухобизярка

Сухобизярка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бабка елгасының сул ярыннан 110 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.

# Сухобизярка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100812111100013613
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101361
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Смог

Смог (ингл. smoke — «төтен» һәм fog — «томан» сүзләреннән ясалган) — сәнәгать оешмалары күп тупланган төбәкләрдә, эре шәһәрләрдә һаваның Җир өслегенә якын катының эшханәләрдән чыккан, шулай ук транспортның газлы калдыклары һәм төтен белән пычрануы. Смог төрле климат һәм һава шартларында барлыкка килергә мөмкин. Бигрәк тә җәй көне, эссе вакытта сәламәтлеккә зыянлы.
Смог белән интегүче эре шәһәрләр — Лондон, Лос-Анджелес, Мехико, Пекин, Һонконг, Мәскәү, Афина, Алматы, Красноярск һ. б.

# Смог
## Тарих

Әүвәл смог дип күп күләмдә ташкүмер яндырудан килеп чыккан төтенне (төтен белән күкерт диоксиды SO₂ кушылуны) атаганнар.
1950 елларда Калифорния штаты хакимияте соравы буенча тикшерүләр үткәреп, Калифорния технология институты галиме һолландияле Арье Жан Һааген-Смит (1900-1977) фотохимик смогның составын билгели. Һааген-Смит буенча, смог — автомобильләрдән чыккан газ калдыклары һәм цистерналарда сакланучы ягулыктан чыккан парлардан ясалган туендырылмаган күмерсуларның озон белән окисьләшүенең полимерлашкан продукты.

# Смог
## Атама барлыкка килү

Смог терминын 1905 елда Һенри Антуан де Во «Томан һәм төтен» (ингл. Fog and Smoke) мәкаләсендә кулланылышка кертә. Лондонның Daily Graphic газетасы 1905 елның 26 июлендә чыккан санында яңа сүзне укучыларына җиткерә.

# Смог
## Төрләре

Смогның берничә төре була:
* Коры смог (Лос-Анджелес тибы) — кояш нурлары тәэсирендә фотохимик реакцияләрдә газлы калдыклар чыгару сәбәпле килеп чыга.
* Дымлы смог (Лондон тибы) — томан белән катнашкан дымлы һава.
* Бозлы смог (Әләскә тибы) — көнкүреш калдыкларыннан, җылыту системасыннан ясала.
* Вулкан смогы — вулкан атылганда һавада күкерт газы күләме арта.
* Урман смогы — урманнар янганда барлыкка килгән һәм күп территорияне каплаган төтен.

# Смог
## Зыяны

Кешегә көнкүрештә, транспортта зыяны зур. Смог кешенең күз күремен киметә, лайлалы тын юлларын ярсыта, сулыш алуны чикли.
Үсемлекләргә һәм хайваннарга да зур зыяны бар.
1952 елда Лондонда күмер күп ягу сәбәпле барлыкка килгән смог нәтиҗәсендә 12 мең кеше вафат була.
2002, 2010 елларда Мәскәү өлкәсендә торф яну сәбәпле Мәскәүне берничә атнага сузылган төтен каплый. Әлеге төтен башка шәһәрләргә дә (мәсәлән, Санкт-Петербургга) тарала.
Алматының даими төтен белән уралуына шәһәр эчендә ТЭЦ-2 булу, шәһәрнең таулардан ясалган чокырда утыруы сәбәпче.