# Әлмәт

Әлмәт (лат. тат. Älmät, рус. Альметьевск) — Татарстан шәһәре, Әлмәт районы үзәге. Кама буе, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгындагы сөзәклектә, Зәй елгасының (Кама кушылдыгы) сул як ярында, Әлмәт тимер юл станциясеннән төньяк-көнбатышка таба 16 километрда, Казаннан көньяк-көнчыгышка таба 279 километр ераклыкта урнашкан. Автоюлларның эре төене. Шәһәрдән 10 километр читтә – Бөгелмә–Яр Чаллы–Әгерҗе тимер юлы. Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгында урнашкан.
Халкы 159 000 кеше тәшкил итә.
Әлмәт – Татарстанның эре нефть сәнәгате үзәге (Ромашкино нефть һәм газ ятмалары чыганагы). Әлмәт – «Дуслык» магистраль нефтьүткәргеченең, Түбән Новгород, Пермь, Самар һәм башка нефтьүткәргечләрнең башлангыч пункты.

# Әлмәт
## Тарих

Әлмәт шәһәре Әлмәт авылы нигезендә барлыкка килә. Әлмәт авылы, «Әлмәт энциклопедиясе» хезмәткәрләре тикшеренүләренә караганда, 1720 елда нигезләнгән. 1930 елдан Әлмәт авылы — Әлмәт районының үзәге. Нефть чыгу белән бәйләнешле рәвештә, 1952 елның март аеннан ул шәһәр тибындагы бистәгә (поселок) әверелә, 1953 елның ноябрь аеннан исә шәһәр статусын ала.

# Әлмәт
## Сәнәгать

нефть чыгаручы сәнәгать
* «Әлмәтнефть» нефть-газ чыгару идарәсе
* «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсе
* «Ямашнефть» нефть-газ чыгару идарәсе
* В.Д.Шашин исемендәге «Татнефть» ААҖ
* «Татнефтеотдача» ЯАҖ
* «Нефтеконсорциум» ЯАҖ,
* «Татойлгаз» ЯАҖ,
газ эшкәртү
* «Татнефть газ эшкәртү» идарәсе
машина төзелеше һәм металл эшкәртү
* «АЛНАС» батырма электр насослары заводы» ААҖ
* «Әлмәт торба заводы» ААҖ
* «Әлмәт резина техника изделиеләр заводы» ҖЧҖ
* «Әлмәт тимер-бетон изделиеләр заводы» ААҖ
* «Әлмәт «Радиоприбор» заводы» ААҖ
* «АЗГП» ААҖ» производство-сәүдә фирмасы
җиңел сәнәгать
* «Алсу» оек-оекбаш фабрикасы
азык-төлек сәнәгате
* Әлмәт сөт комбинаты, «Әлмәт икмәк заводы» ААҖ
«Акташ кирпеч заводы» ААҖ үзәктән читтәрәк урнашкан. Нефть чыгару районның барлык территориясендә алып барыла.

# Әлмәт
## Авыл хуҗалыгы

Әлмәт районында бодай, арыш, арпа, солы, борчак, вика, кукуруз, тары, яшелчәләр үстерелә.
Мөгезле эре терлек, дуңгыз, сарык, атлар, кош-корт, читлектә җәнлекләр (ак төлке, чәшке) асрала.
Авыл хуҗалыгы ширкәтләре
* «Колшәрип» кошчылык фабрикасы» ҖЧҖ.
Территориядә Әлмәт һәм Кәләй урман хуҗалыклары бар.

# Әлмәт
## Мәгариф

* Әлмәт нефть институты
* Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институты
* Әлмәт сәүдә-икътисад техникумы
* Әлмәт политехника техникумы
* Әлмәт физкультура техникумы
* Әлмәт медицина училищесы
* Ф. З. Яруллин исемендәге музыка училищесы

# Әлмәт
## Мәдәният

* Әлмәт татар дәүләт драма театры
* Әлмәт урам театры
* Әлмәт язучылар оешмасы

# Әлмәт
## Мәдәният
#### Музейлар

* Туган якны өйрәнү музее
* Әлмәт картиналар галереясы

# Әлмәт
## Мәдәният
#### Һәйкәлләр

* Габулла Тукай һәйкәле (1967)
* Муса Җәлил һәйкәле

# Әлмәт
## Дин
#### Православие

* Әлмәт епархиясе
** Казан соборы
** Петр һәм Павел чиркәве

# Әлмәт
## Дин
#### Ислам

* Р.Фәхретдин мәчете
* «Нурлы» мәчете
* Таш мәчет
* Бигәш мәчете
* Зиннур мәчете
* Нурсала мәчете
* Беренче мәхәллә мәчете
* «Дуслык» мәчете
* Мәдинә мәчете

# Әлмәт
## Спорт

* "Нефтяник" хоккей клубы
* "Алнас" футбол клубы

# Әлмәт
## Шәхесләр

* Локман Бадыйкшан (1919—2015), язучы.
* Минзаһит Баһаветдинов (1951), спортчы.
* Айвар Билалов (1990), спортчы, тренер, милли көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2014), Татарстан, Россия, дөнья (2015) чемпионы.
* Илгизәр Гайнетдинов (1954), футболчы.
* Сергей Мартынов (1962), инженер-механик, ТР Дәүләт бүләге лауреаты (2008).
* Наил Мәганов (1958), «Татнефть» ГАҖ генераль директоры, «ТАНЕКО» АҖ һәм «ЗЕНИТ» банкы ГАҖ директорлар шурасы рәисе.
* Равил Мәганов (1954―2022), «Лукойл» АҖ беренче башкарма вице-президенты.
* Өлфәт Мәганов (1928—2018), 1953 елдан «Татнефтегеофизика» трестының Әлмәт конторасында өлкән инженер, 1978—1998 елларда Әлмәт геофизика хезмәтләре идарәсе башлыгы.
* Ирек Сафин (1932—2004), медицина фәннәре докторы (1987), профессор (1989). БР атказанган фән эшлеклесе (1999), БР атказанган табибы (1993).
* Гүзәл Хәбетдинова (1969), Әлмәт районы башлыгы (2024 елның 15 ноябреннән). Татарстанның атказанган икътисадчысы.
* Уел Хөсәенов (1949), Яр Чаллының фирка, хуҗалык җитәкчесе.
* Ләйсән Фәйзуллина, Камал театры артисты (2008 елдан). Татарстанның атказанган артисты (2018), «Тантана» премиясе лауреаты (2021).