yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# HD7876

HD7876 — Кит йолдызлыгында урнашкан A1IV спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,05 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# HD43849

HD43849 — Күгәрчен йолдызлыгында урнашкан A0mA7-A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,02 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# OR13C2

OR13C2 (ингл. Olfactory receptor family 13 subfamily C member 2) — кешенең 9-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Жуара

Жуара — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.

# Жуара
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 21 387,334 км².
# Жонкьер (Уаза)

Жонкьер (фр. Jonquières) — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
# (7446) Адриан

(7446) Адриан (лат. Hadrianus) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7446) Адриан
## Тарихы

1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2249 T-2» саналган.
# Вильяконансио

Вильяконансио (исп. Villaconancio) — Испаниянең Паленсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Вильяконансио
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 34 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 810 метр биеклектә урнашкан.
# Чорбаджийско

Чорбаджийско — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. Кирково җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Чорбаджийско
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 339 метр биеклектә урнашкан.
# Сайгылы (Сулуова)

Сайгылы (төр. Saygılı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Сулуова илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Тәкә (Мәчетле районы)

Тәкә — Башкортстанның Мәчетле районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 314 кешенең яшәве мәгълүм. ᴨyчᴛьı индексы — 452561, ГАТОБК коды — 80242845003.

# Тәкә (Мәчетле районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
# PLXNA2

PLXNA2 (ингл. Plexin A2) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Арбетета

Арбетета (исп. Arbeteta) — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Арбетета
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 63 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 991 метр биеклектә урнашкан.
# Аспак-Мишельбак

Аспак-Мишельбак (фр. Aspach-Michelbach) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Серне кантонына карый.

# Аспак-Мишельбак
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 1826,00 км².
# Титагуас

Титагуас (исп. Titaguas) — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Титагуас
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 63,21 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 720 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Алькубилья-де-лас-Пеньяс

Алькубилья-де-лас-Пеньяс (исп. Alcubilla de las Peñas) — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Алькубилья-де-лас-Пеньяс
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 86 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1124 метр биеклектә урнашкан.
# DDX10

DDX10 (ингл. DEAD-box helicase 10) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Санджит Кумар Җһа

Санджи́т Кума́р Джха (Инглиз телендә: Sanjeet Kumar Jha), рухи исеме — Садхупри́я Дас(а) (Инглиз телендә: Sadhu Priya Das) — Россия Һиндстан чыгышлы Индуизм дини һәм җәмәгать эшлеклесе, Россия-Һиндстан дуслыгы рәисе, Россиянең Һинд дине киңәшмәсе һәм Россиядә Һиндлеләр Ассоциациясе президенты. 2014 елдан бирле — Мәскәүдә Һиндстан мәдәнияте мөдире.

# Санджит Кумар Җһа
## Җәмәгать эшчәнлеге

2011—2012 елларда Россия Һинд дине тарафдарларын һәм "Бһагават-Гита ничек ул бар" китабын яклап чыккан, бу китапны Россиядә тыймакчы булганнар. Һиндлеләр Ассоциациясе башы сыйфатында ул Россиядә һәм Төрекмәнстанда кришнаитларның дини хокукларын яклап чыккан. 2000-енче елларда Мәскәүдә бердәнбер Һинд дине мәктәбенең төп спонсорларының һәм мөдирләре шурасының рәисе булган.
2000-енче елларда Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Һиндлеләр җәмәгатенең башы буларак, С. К. Джха Россия президенты Владимир Путин, Россия мөфтиләр Шурасы рәисе Равил Гайнетдин, Рус Православие Чиркәве митрополиты Климент белән очрашкан.

# Санджит Кумар Җһа
## Шәхси тормышы

Өйләнгән. Мәскәүдә тора. Дине буенча — Кришнаит.

# Санджит Кумар Җһа
## Шулай ук карарга мөмкин

* Мәскәүдә Кришна гыйбадәтханәсен төзү
* Россияда Һинд дине
# Кутюр (Дордонь)

Кутюр (фр. Coutures) — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
# Вилькув (Грубешивский повяты)

Вилькув — Польшаның Люблин воеводалыгы Вербковице гминаcында урнашкан авыл.

# Вилькув (Грубешивский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Санта-Криштина-ду-Коту

Санта-Криштина-ду-Коту — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Santo Tirso, Couto (Santa Cristina e São Miguel) e Burgães муниципалитетына карый.

# Санта-Криштина-ду-Коту
## Географиясе

Мәйданы — 7,8 км².
# Тастепе (Кофчаз)

Тастепе (төр. Tastepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Кыркларэли иле Кофчаз илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Балата ди Байда (Трапани)

Балата ди Байда — Италиянең Сицилия төбәге Кастелламмаре-дель-Гольфо өязендә урнашкан торак пункт.

# Балата ди Байда (Трапани)
## Географиясе

Балата ди Байда Сицилия утравында, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Балата ди Байда (Трапани)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Групиара

Групиара — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Групиара
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 192,56 км².
# Гарола (Кунео)

Гарола — Италиянең Пьемонт төбәге Венаска өязендә урнашкан торак пункт.

# Гарола (Кунео)
## Географиясе

Гарола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Гарола (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (14404) 1991 NQ6

(14404) 1991 NQ6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14404) 1991 NQ6
## Тарихы

1991 елның 11 июлендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 NQ6» саналган.
# Молдо

Молдо (кыргыз. ― Молдо ― мулла сүзеннән) ― мулла, белемле кеше.
«Молдо» термины ― Октябрь инкыйлабына кадәр Кыргызстанда мөселман мәктәбендә (мәдрәсәдә) укыган һәм гарәп грамотасына ия булган, ягъни мөселман белеме алган ир-атларның исемнәренә состав өлеше (күбесенчә, шәхси исем алдыннан куела, шулай ук артыннан да куелырга мөмкин) буларак кушыла торган сүз.
"Молдо" исемен йөртү хокукын алган танылган затлар арасында түбәндәге кешеләр бар:
* Тоголок Молдо(рус.)татар. (чын исеме ― Байымбет Абдрахманов, 1860―1942) ― танылган кыргыз совет акыны һәм фольклор белгече. Ул «Манас» эпосын һәм башка милли риваятьләрне башкару белән дан тоткан. Шулай ук ул шигырь формасындагы күп кенә әдәби әсәрләр авторы буларак билгеле.
* Молдо Кылыч(рус.)татар. (Шамыкан (Шамыркан) улы, 1866―1917) ― кыргыз шагыйре-импровизатор, язучы, композитор. Туган як табигате турында кыргыз телендә беренче басма китаплар ― «Чуй үзәне турында әкият», «Котырган елга», «Ала-Тоо» поэмалары авторы.
* Молдо Нияз(кыргыз)татар. (Эрназар улы, 1823―1896) ― беренче кыргыз акыны-язучысы, аның әсәрләре безнең көннәргә кадәр кулъязмалар рәвешендә оригиналда килеп җиткән.
# HD134897

HD134897 — Көньяк Өчпомак йолдызлыгында урнашкан A3/5mF0-F5 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,39 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# (10902) 1997 WB22

(10902) 1997 WB22 (лат. 1997 WB22) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10902) 1997 WB22
## Тарихы

1997 елның 25 ноябрендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 WB22» саналган.
# Аппен (коммуна)

Аппен (алман. Appen) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Аппен (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 20,3 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 6 метр биеклектә урнашкан.
# (2823) Ван дер Лаан

(2823) Ван дер Лаан (лат. van der Laan) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2823) Ван дер Лаан
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2010 P-L» саналган.
# Бетола (Милано)

Бетола — Италиянең Ломбардия төбәге Кальвиньяско өязендә урнашкан торак пункт.

# Бетола (Милано)
## Географиясе

Бетола Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Бетола (Милано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фресно (Кузамала де Пинзон)

Фресно — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куцамала-де-Пинсон муниципалитеты составына керә.

# Фресно (Кузамала де Пинзон)
## Географиясе

Фресно Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Фресно (Кузамала де Пинзон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Фресно (Кузамала де Пинзон)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Вылчан

Вылчан — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. Смолян җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Вылчан
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 959 метр биеклектә урнашкан.
# Лядск

Лядск (белар. Лядск) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.

# Лядск
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сочистлавака (Сочистлавака, Герреро)

Сочистлавака — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Xochistlahuaca Municipality муниципалитеты составына керә.

# Сочистлавака (Сочистлавака, Герреро)
## Географиясе

Сочистлавака Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Сочистлавака (Сочистлавака, Герреро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Сочистлавака (Сочистлавака, Герреро)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# (11764) Benbaillaud

(11764) Benbaillaud — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11764) Benbaillaud
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6531 P-L» саналган.
# Демирҗисопран (Гереде)

Демирҗисопран (төр. Demircisopran) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Хаптад күле

Хаптад Күле (Непали телендә: खप्तड ताल) ул көнбатыш Непалның Доти районында күл. Күл Хаптад Милли Паркының төньяк-көнчыгышында 3050 м (10010 фут) биеклегендә урнашкан.

# Хаптад күле
## Шулай ук карарга мөмкин

* Хаптад Милли Паркы
# Пруве

Пруве (фр. Prouvais) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Лехлиу (коммуна)

Лехлиу — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан коммуна.

# Лехлиу (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 56,68 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Лехлиу һәм Сепунари (Келераш) авыллары урнашкан.
# (13632) 1995 WP8

(13632) 1995 WP8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13632) 1995 WP8
## Тарихы

1995 елның 18 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WP8» саналган.
# Бассонкур

Бассонкур (фр. Bassoncourt) — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Юкарычалы (Хизан)

Юкарычалы (төр. Yukarıçalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Пурсак

Пурсак (фр. Poursac) — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
# Кустаревка

Кустаревка — Башкортстанның Тәтешле районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 452843, ГАТОБК коды — 80250860006.
# Морфология (тел белеме)

* Тел белеме порталы
Сарыф яки морфология (юнанча μορφή "рәвеш" + юнанча λογία "гыйлем") — сүзләрнең төзелешен, төрләнешен, сүз төркемнәрен һәм аларга хас булган грамматик категорияләрне өйрәнә торган, грамматиканың бер өлешен тәшкил иткән фән. Сарыфның төп өйрәнү фәне — сүз һәм сүзләр төрләнгәндә барлыкка килә торган һәртөрле сүз шәкелләре.
Сарыф синтаксис (нәхү), лексикология, фонетика һәм башка фәннәр белән тыгыз бәйләнештә тора.

# Морфология (тел белеме)
## Сүз төркемнәре

Татар телендә сүзләрне төркемләү өчен 3 принцип бар:
* Лексик-семантик: лексик мәгънәсен һәм грамматик мәгънәсен бергә алып карау
* Морфологик: нәрсә белән төрләнүгә карау
* Синтаксик: нинди җөмлә кисәге булуына карау
Сүз төркемнәре - мәгънәләре, грамматик билгеләре һәм җөмләдә кулланылышлары буенча бер төркемгә тупланган сүзләр. Татар телендә сүз төркемнәре 2 олы төркемчәгә бүленә: мөстәкыйль(җидәү) һәм ярдмәче сүз(алтау) төркемнәре. Барысы татар телендә 13 сүз төркеме бар

# Морфология (тел белеме)
## Мөстәкыйль сүз төркемнәре

Бу сүз төркемнәренең мөстәкыйль мәгънәләре була, алар аерым сорауга җавап бирәләр, җөмлә кисәге булып киләләр. Мөстәкыйль сүз төркемнәре: исем, сыйфат, фигыль, сан, рәвеш, алмашлык, аваз ияртемнәре.

# Морфология (тел белеме)
## Мөстәкыйль сүз төркемнәре
### Исем

Исем - предметлыкны белдерә торганн сүз төркеме. Исемнең грамматик категорияләре:
* Сан (берлек-күплек): бала - балалар, кеше - кешеләр
* Тартым: китап - китабым
* Килеш (6 килеш): Баш, Иялек, Юнәлеш, Төшем, Чыгыш, Урын-вакыт
* Хәбәрлек
Исемдә предметлык мәгънәләре:
* Абстракт (эш-хәл, билге һәм башка төшенчәләрне, "тотып карап булмаган" сүзләрне атый: җәй, мәхәббәт, дуслык)
* Конкрент (затларны, тереклек предметларын аңлата торган әйберләр, аларны "тотып" карап була: китап, ат, бала)
* Җыйма (бер төрдән булган объектларның җыелмасын атау: каенлык, савыт-саба)
* Матдә (азык-төлек, төзү материаллары, химик матдә атамалары керә: май, он, тоз)
Бер төрдән булган предметларның затларының барсы өчен дә уртак исем - уртаклык исем дип атала. Ялгызлык исем - бер төрдән булмаган предметларның, затларның берсенә генә бирелгән исем.
Ясалышы ягыннан 6 ясалыш ысулы бар:
* Тамыр: әни, дус
* Ясалма: авылдаш, каенлык
* Парлы: дус-иш, холык-фигыль
* Тезмә: үги ана яфрагы
* Кушма: аккош, төнбоек
* Кыскартылма: драмтүгәрәк, КФУ, ДАГУ
Җөмләдә барлык җөмлә кисәге дә булып килә ала.
# Делуз-Розьер

Делуз-Розьер (фр. Delouze-Rosières) — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
# Ветчинкин (ай кратеры)

Ветчинкин (лат. Vetchinkin) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 94,3 км булган кратер.

# Ветчинкин (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Владимир Петрович Ветчинкин (1888–1950) хөрмәтенә бирелә.

# Ветчинкин (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# 3-нче армия (Румыния)

3-нчы армия (рум. Armata 3 română) – Икенче бөтендөнья сугышында, һәм аңаргача да, Румыния Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә (бөтен гаскәрле армия).

# 3-нче армия (Румыния)
## Тарих
### 1941 елның 22 июненә хәл

Полесьедан Кара диңгезгә кадәр 1 300 километрлы фронтта Герд фон Рундштедт җитәкчелеге астында армияләрнең «Көньяк» төркеме (44 алман, 13 румын дивизиләре, 9 румын һәм 4 маҗар бригадасы, 4-нче һава флоты һәм румын авиация ярдәме белән) урнашкан. Берләшмә 1-нче танк төркеме (Эвальд фон Клейст) , 6-нче (ком. Фридрих Паулюс), 11-нче (ком. Ойген фон Шоберт) һәм 17-нче (ком. Карл-Хайнрих фон Штюльпнагель) алман армиясе, 3-нче (ком. Петре Думитреску) һәм 4-нче (ком. Никлоае Чуперка) румын армияләре һәм маҗар корпусы.

# 3-нче армия (Румыния)
## Командирлар
### Армияның сәргаскәрә

* Петре Думитреску

# 3-нче армия (Румыния)
## Командирлар
### Армия эчендә

Армия эченә керделәр:
# Трог (Эндр һәм Луара)

Трог (фр. Trogues) — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Обернбург-ам-Майн

Обернбург-ам-Майн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Обернбург-ам-Майн
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Обернбург-ам-Майн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 24,82 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 127 метр биеклектә урнашкан.
# Гревен

Гревен — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан коммуна.

# Гревен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 140,26 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 45 метр биеклектә урнашкан.
# (5248) Скардия

(5248) Скардия (лат. Scardia) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5248) Скардия
## Тарихы

1983 елның 6 апрелендә Анри Дебеонь, Дж. де Санктис тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 GQ» саналган.
# (6470) Алдрин

(6470) Алдрин (лат. Aldrin) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6470) Алдрин
## Тарихы

1982 елның 14 сентябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 RO1» саналган.
# Паталао (Падова)

Паталао — Италиянең Венеция төбәге Borgo Veneto өязендә урнашкан торак пункт.

# Паталао (Падова)
## Географиясе

Паталао Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Паталао (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Аньели (Пяченца)

Аньели — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Коли өязендә урнашкан торак пункт.

# Аньели (Пяченца)
## Географиясе

Аньели Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Аньели (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Вагино (Киров өлкәсе)

Вагино (рус. Вагино) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.

# Вагино (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Вагино (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Вагино (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Вагино (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# Кунингакүла

Кунингакүла (эст. Kuningaküla) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
# (11149) Татэшина

(11149) Татэшина — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11149) Татэшина
## Тарихы

1997 елның 5 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 XZ9» саналган.
# Нучет (коммуна)

Нучет — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан коммуна.

# Нучет (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 39,62 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Нучет (Димбовица), Казач (Димбовица) һәм Илфовень авыллары урнашкан.
# Айватлар (Кула )

Айватлар (төр. Ayvatlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Кула илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (6977) Жокур

(6977) Жокур (лат. Jaucourt) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6977) Жокур
## Тарихы

1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OZ4» саналган.
# Сподня Брежниця

Сподня Брежниця — Словениянең Польчане (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Сподня Брежниця
## Географиясе

Мәйданы — 1,57 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 322,8 метр биеклектә урнашкан.