yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кадзуно

Кадзуно (яп. 鹿角市) — Япония дәүләтенең Акита префектурасында урнашкан шәһәр.

# Кадзуно
## Тарихы

Кадзуно шәһәре 1972 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.

# Кадзуно
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 35543 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 50.2 кеше тәшкил иткән.

# Кадзуно
## Географиясе

Шәһәр территориясе 707.34 км² тәшкил итә.

# Кадзуно
## Кардәш шәһәрләр

* Лянчжоу, Кытай (6 ноябрь 2000)
* Шопрон, Маҗарстан (23 май 2002)
# HD101833

HD101833 — Гидра йолдызлыгында урнашкан A0mA7-F0 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,8 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Чичеккөй (Япраклы)

Чичеккөй (төр. Çiçekköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Япраклы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Метишень

Метишень — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. Муджень (коммуна) коммунасына карый.

# Метишень
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Понте ди Казтелвекио (Пистоя)

Понте ди Казтелвекио — Италиянең Тоскана төбәге Пеша өязендә урнашкан торак пункт.

# Понте ди Казтелвекио (Пистоя)
## Географиясе

Понте ди Казтелвекио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Понте ди Казтелвекио (Пистоя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ирек (гәҗит, Троицк)

Ирек — иҗтимагый-сәяси гәҗит. РКП(б)ның Троицк өяз комитеты һәм РКЯБ комитеты органы. 1920 елның 15 гыйнварыннан 1920 елның 12 июненә кадәр Троицк шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 37 саны чыга.
# NGC 1282

NGC 1282 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1282
## Тарихы

Әлеге галактика 1884 елда Франция астрономы Гийом Бигурдан тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 30.48 см (12 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Эль Респландор, Эль Чоро (Леон)

Эль Респландор, Эль Чоро — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Леон муниципалитеты составына керә.

# Эль Респландор, Эль Чоро (Леон)
## Географиясе

Эль Респландор, Эль Чоро Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Респландор, Эль Чоро (Леон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Респландор, Эль Чоро (Леон)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Бремерфёрде

Бремерфёрде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Бремерфёрде
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 150,42 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 метр биеклектә урнашкан.
# Шопша (Которосль кушылдыгы)

Шопша — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Которосль елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.

# Шопша (Которосль кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300212110000011054
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001105
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# HD30598

HD30598 — Орион йолдызлыгында урнашкан A1V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,13 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# HD30473

HD30473 — Эридан йолдызлыгында урнашкан A1/2mA7-F3 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,99 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Маршивець

Маршивець — Польшаның Лодзь воеводалыгы Зелюв гминаcында урнашкан авыл.

# Маршивець
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Казабазчана (Лука)

Казабазчана — Италиянең Тоскана төбәге Баньи-ди-Лукка өязендә урнашкан торак пункт.

# Казабазчана (Лука)
## Географиясе

Казабазчана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Казабазчана (Лука)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Скеҗа (Арецо)

Скеҗа — Италиянең Тоскана төбәге Ангьяри өязендә урнашкан торак пункт.

# Скеҗа (Арецо)
## Географиясе

Скеҗа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Скеҗа (Арецо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Никольск (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)

Никольск (каз. Никольск) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Никольск (Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Эстернберг

Эстернберг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Шердинг округы составына керә.

# Эстернберг
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 510 метр биеклектә урнашкан. Обернцелль, Фихтенштайн, Санкт-Роман, Мюнцкирхен, Шарденберг һәм Фрайнберг коммуналары белән чиктәш.
# Файрбо (Калифорния)

Файрбо — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Файрбо (Калифорния)
## Тарихы

Файрбо шәһәре 17 сентябрь 1914 елда нигезләнгән.

# Файрбо (Калифорния)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 9,252136 км², 9,114422 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 46 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бөре (шәһәр)

Бөре (рус. Бирск, баш. Бөрө) – Башкортстан республикасындагы шәһәр. Бөре районы үзәге.

# Бөре (шәһәр)
## Тарихи белешмә

Бөре шәһәре 1663 елны кенәз Алексей Михайлович боерыгы белән кала (ныгытма) буларак төзелә. 1774 елны пугачевчылар шәһәрне утка тота, ул тоташтан янып чыга. Ике ел узуга шәһәр яңадан торгызыла, ләкин кала урыны торгызылмый, чөнки аның әһәмияте бетә. 1781 елдан Бөре өязе үзәге. 1842 елны өязгә 640 авыл кергән. XIX гасырның икенче яртысында Бөре сәүдә үзәге булып китә. Бу шәһәрнең тышкы кыяфәтендә дә чагылыш таба. Кызлар гимназиясе, реальный училище, сәүдә мәктәбенең таш биналары пәйда була. Урамнар чуерташ белән түшәлә, тротуарларга таш плитәләр җәелә.
1912 елны Уфа губернасыннан икмәк чыгаручы иң зур пристань Чаллы була. Чаллы аша шул елны 7 млн т икмәк үзәк губерналарны һәм чит илне ашатырга киткән. Икенче урында Топорнино, өченче урында Дәүләкән станциясе, аннары Дүртөйле, Уфа пристане һәм станциясе. Бөре ике миллион тонна чыгарып, тугызынчы урында барган.
Уфа губернасы гамәлдән чыгарылгач, Бөре кантоны оештырыла. 1930 елдан Бөре районы үзәге идарәсе урнаша. Училище нигезендә Бөре педагогик училище, 1939 елдан – Бөре педагогия институты ачыла. 1934 елны медицина училище һәм авыл хуҗалыгы уч. (ПУ-102), 1936 елда фармацевтлар әзерләүче урта һөнәри уку йорты ачыла. илленче елларда нефть табылгач, Бөредә «Башвостокнефтеразведка» тресты килеп урнаша.

# Бөре (шәһәр)
## Демографик белешмә
### Милли тәшкиләт

| милләт | 2002 ел |
| руслар | 22802 |
| татарлар | 7683 |
| чирмешләр | 4268 |
| башкортлар | 4335 |

# Бөре (шәһәр)
## Танылган шәхесләр

* Әнвәр Ахунҗанов (1914—1986), тел белгече.
* Алексей Бакулин (1949—2019), КПСС Бөре шәһәр комитетының беренче секретаре (1987―1992). БАССР XII чакырылыш Югары Советы депутаты.
* Мәсгут Бәширов (1908—1978), композитор, педагог. БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1967).
* Фәйзи Гаскәров, танылган балетмейстер.
* Һәдия Дәүләтшина – язучы, С. Юлаев бүләге иясе (1967). Бөредә 1942—1954 елларда яшәгән.
* Елена Зайцева (1921—2005), терапевт, профессор. РФ атказанган фән эшлеклесе, Смоленск шәһәренең мактаулы гражданы.
* Байрак Солтанов, галим.
* Рөстәм Туйкин, ВЭГУ академиясе профессоры (1999).

# Бөре (шәһәр)
## Мәгариф

* Бөре социаль-педагогия академиясе

# Бөре (шәһәр)
## Урамнар

* Габдулла Тукай урамы
# Сьверчинки (Бродницкий повяты)

Сьверчинки — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Бартничка гминаcында урнашкан авыл.

# Сьверчинки (Бродницкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кәбир Туйкин

Кәбир Туйкин (Туйкә) – татар мөгаллиме, язучы.

# Кәбир Туйкин
## Тәрҗемәи хәл

Мөхәммәт-Кәбир Әхмәткәрим улы Туйкин 1878 елның 13 мартында элеккеге Бөгелмә өязе (хәзерге Лениногорск районы) Зәй-Каратай авылында дин эшлеклесе гаиләсендә туган. Ул – шагыйрь, драматург һәм фольклорчы Фазыл Туйкинның бертуган агасы.
Яшьли ятим калып, башлангыч белемне туган авылында ала. Соңрак шул елларда алдынгы саналган Тайсуган авылы мәктәбендә ала, соңрак Казанга килеп «Мөхәммәдия» мәдрәсәсенә укырга керә. Мәдрәсәне тәмамлагач, 1898 елны Кәбир Туйкинны армия хезмәтенә алалар. Хезмәт итеп кайтуга, ул үз авылында укытучы булып эшли башлый. Укыту дәверендә ул авыл халкына яңача укыту кирәклеген аңлата. Авыл халкы аның фикерен хуплап кабул итә һәм мәктәп салу өчен иганә җыела. Ул дүрт сыйныфлы җәдидчә башлангыч мәктәп булып, башлангыч белеме булган укучылар өчен мәктәпнең бер бүлмәсендә рөшди класслар оештырыла. Көндез бу класста гарәп теле буенча Һади мулла дәресләр бирә. Кичке якта исә Кәбир белән Фазыл Туйкиннар математика, география, табигать, тарих, әдәбият кебек фәннәрне укыталар. Билгеле инде, муллаларга, мәзиннәргә бу эш бер дә ошамый. Кадимче элементлар Кәбир Туйкинның эшчәнлегендә үзләренә куркыныч күрәләр, 1909 елның язында өстеннән язып, төрмәгә яптыруга ирешәләр. Кәбир Туйкин 10 ай чамасы төрмәдә утырып чыга. Төрмәдән чыккач та аны тынычлыкта калдырмыйлар, физик юк итү белән яныйлар.
1909 елда Кәбир әнисен, энесе Фазылны һәм гаиләсен алып, башта Богырысланга, аннан Ырынбурга күчеп килә. Анда ул «Шура» журналы редакциясенә эшкә урнаша. Язган әсәрләреннән Казанда 1912 елда басылган «Яман юлдаш» хикәясе мәгълүм. Ләкин реакцион көчләр Кәбирне эзәрлекләүне дәвам итәләр. 1914 елны Кәбир Туйкинны герман сугышына алалар. Бөек Октябрь социалистик революциясеннән соң ул яңадан укыту эшенә керешә.
Колхозлашу чоры башлангач, Кәбир Туйкин, туган авылына кайтып, колхоз оештыруда актив катнаша. Аның иҗтимагый эшчәнлеге укыту белән генә чикләнми, ул татар мәгариф системасының актуаль мәсьәләләре буенча мәкаләләр, татар мәктәпләре өчен дәреслекләр язып бастыра, хикәя һәм шигырьләре дөнья күрә. Бөгелмә 2нче баскыч мәктәбендә педагогика һәм методика фәннәрен укыта.
Кәбир Туйкинның гомере шәхес культы елларында өзелә. Аны 1937 елда энесе Фазыл һәм башка 22 татар зыялысы белән бергә Һади Атласи «эше» буенча кулга алып, хөкем итеп, 1938 елның 15 февралендә Казанда атып үтерәләр. Аның тормышы һәм иҗат эшчәнлеге өйрәнелмәгән диярлек. Ырынбурда Фазыл Туйкин белән берлектә язылган «Төрек тарихы» дәреслеге генә билгеле.

# Кәбир Туйкин
## Хәтер

2023 елда Казанның Татар китабы йортында атаклы мәгърифәтчеләр Кәбир һәм Фазыл Туйкиннар турында музей күргәзмәсе ачыла һәм атналык ачык чаралар циклы оештырыла.
# Абзам

Абзам — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. Инсбрук округы составына керә.

# Абзам
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 632 ± 1 метр һәм 668 метр биеклектә урнашкан. Иннсбрук һәм Шарниц коммуналары белән чиктәш.
# Төсле катлау

Күзнең төсле катлавы (каз. Нурлы катлау), (рус. Радужная оболочка) (лат. iris, бор. грек ἶρις "салават күпере") — юка хәрәкәтләнүчән, үзәгендә тишек (күз карасы) белән умырткалыларның күз диафрагмасы. Мөгезкатлау артында, күзнең алгы һәм арткы камералары арасында, күз ясмыгы алдында урнашкан. Яктылык үткәрмәүчән диярлек. Анда пигментлы күзәнәкләр (имезүчеләрнең — меланоцитлар), күз карасын тарайтучы әйләнмәле һәм аны киңәйтүче радиаль мускуллар бар. Төсле катлауда пигмент җитмәү (бу очракта күзләр кызылрак төсмерле була), җитәклек булмаган тире һәм чәч пигментациясе белән белән яраша (альбинизм). Күпчелек балыкларның төсле катлавы мускулсыз һәм күз карасы диаметрын үзгәртми. Башаяклы моллюскларның төсле катлавы - төсчек.

# Төсле катлау
## Төс

Төсле катлауның төсе нәселдәнлек белән билгеләнә. Кешеләрдә ул төрле дәрәҗәдә була ала, әмма алар дүрт фактор белән билгеләнә.
| Төс | Сәбәбе |
| Зәңгәр | Төсле катлауның кан тамырлары ачык төсмерле, чөнки анда меланин аз |
| Күк | Төсле катлауның кан тамырлары ачык төсмерле, чөнки анда меланин аз |
| Соры | Төсле катлауның кан тамырлары ачык төсмерле, чөнки анда меланин аз |
| Көрән | Төсле катлауда меланин күп булганда |
| Кара | Төсле катлауда меланин күп булганда |
| Сары | Аерым матдәләр, еш кына бавыр авырулары белән бәйле |
| Кызыл | Кан төсе — терлекләрдә альбинизм булган очракта гына |
Бу факторларның үзара бәйләнеше аркасында билгеле бер төс ясала. Мәсәлән, яшел — бу зәңгәр һәм сары катнашмасы, тутык— зәңгәр һәм көрән. Кешеләрдә чиста сары төс булмый, әмма әгәр төсле катлауның кан тамырлары тонык төстә булса, нәтиҗәсендә сарылы-яшелле төс ясала ала, ләкин бу бик сирәк. Аерым очракларда кан тамырлары төссез була, ләкин кеше альбинос түгел һәм төсле катлауда меланин бар — ул чакта күзләр көрән төсле кызыллы-бакырлы ялтырау белән була. соры күз төсе — зәңгәрнең аерым төре. Кара — меланин тупланышы күп булганда.
* Төрле кешеләр күзенең төсле катлавы

# Төсле катлау
## Кечкенә күп санлы ямансыз ясалулар

1. Сипкелләр невусларга караганда кечкенәрәк күләмдә һәм беркайчан да төсле катлау архитектоникасын бозмый (рәс. 15.16a).
2. «Чуклы ягымнар» — нормада һәм Даун синдромы белән күпчелек авыруларда очрый торган строма перифериясендә тонык чыганаклар (рәс. 15.16б).
3. Лиш төерләре — төсле катлауның ике яклы кечкенә невуслары. I типтагы нейрофиброматозда аларны 16 яшьтән соң 100% очракта диярлек табалар (рәс. 15.16в).
4. Имчәкләр — сәламәт кешеләрдә сирәк очрый торган вак төкчәсыман чыганаклар, әмма I типтагы нейрофиброматоз, Аксенфельд һәм Петерс аномалияләре, тумыштагы күз меланоцитозы белән интегүчеләргә хас (рәс. 15.16г).

# Төсле катлау
## Шулай ук кара

* Иридодиагностика (ялган фән)
* Күзләр төсе
# Тосунлу (Караязы)

Тосунлу (төр. Tosunlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Караязы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Санта Фе (Сан Фелипе)

Санта Фе — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Фелипе муниципалитеты составына керә.

# Санта Фе (Сан Фелипе)
## Географиясе

Санта Фе Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Санта Фе (Сан Фелипе)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Санта Фе (Сан Фелипе)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Чардаклы (Тортум)

Чардаклы (төр. Çardaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Тортум илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# IC 3875

IC 3875 — чикләрендә урнашкан астрономик җисем .

# IC 3875
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3875, LEDA 1662288 һәм SDSS J125437.17+220211.1 буларак та сурәтләнә.
# Уарте-Аракиль

Уарте-Аракиль (баск. Uharte Arakil) — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Уарте-Аракиль
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 38 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 471 метр биеклектә урнашкан.
# (19997) 1990 WM1

(19997) 1990 WM1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19997) 1990 WM1
## Тарихы

1990 елның 18 ноябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 WM1» саналган.
# Кунья (Сернанселье)

Кунья — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Сернансельи муниципалитетына карый.

# Кунья (Сернанселье)
## Географиясе

Мәйданы — 19,16 км².
# Чивита (Кьети)

Чивита — Италиянең Абруцци төбәге Поллутри өязендә урнашкан торак пункт.

# Чивита (Кьети)
## Географиясе

Чивита Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Чивита (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Девеҗи (Мут)

Девеҗи (төр. Deveci) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Тасзаемка

Тасзаемка (каз. Тасзаемка) — Казакъстанның Караганды өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Тасзаемка
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Мюзере

Мюзере (фр. Muzeray) — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
# Педро-Бей (Аляска)

һәм
Педро-Бей — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Педро-Бей (Аляска)
## Географиясе

Педро-Бей халык санын алу урыны мәйданы — 50,006258 км², 50,006265 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Эскиданишмент (Орһанели)

Эскиданишмент (төр. Eskidanişment) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Орһанели илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Гирла (Варезе)

Гирла — Италиянең Ломбардия төбәге Вальганна өязендә урнашкан торак пункт.

# Гирла (Варезе)
## Географиясе

Гирла Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Гирла (Варезе)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Молыкша (Кара Лух кушылдыгы)

Молыкша — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара Лух елгасының уң ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.

# Молыкша (Кара Лух кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300312110000016782
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001678
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Тыназтепе (Меликгази)

Тыназтепе (төр. Tınaztepe) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Меликгази илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Агатова

Агатова (белар. Агатова) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.

# Агатова
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Алмалы (Шаһинбей)

Алмалы (төр. Almalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Гжиб (Лодзь воеводалыгы)

Гжиб — Польшаның Лодзь воеводалыгы Клёнова гминаcында урнашкан авыл.

# Гжиб (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Меобек

Меобек (фр. фр. Méobecq) — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
# Груньето (Лоди)

Груньето — Италиянең Ломбардия төбәге Казелле-Лурани өязендә урнашкан торак пункт.

# Груньето (Лоди)
## Географиясе

Груньето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Груньето (Лоди)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Груньето (Лоди)
## Халкы

| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2001 | 13 | |