yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Казан университеты басмаханәсе

Казан университеты басмаханәсе — 1809-1917 арасында эшләгән Казан басмаханәсе. XIX гасыр ахырында Россия империясендәге иң зур басмаханәләрнең берсе.

# Казан университеты басмаханәсе
## Тарихы

1829 елда Беренче Казан ирләр гимназиясендә урнашкан Азия басмаханәсе белән берләштерелә. Университетның һәм башка наширләрнең заказларын үти. Ташбасмаханәсе һәм хәреф кою бүлеге була. 1917 елда ябыла.

# Казан университеты басмаханәсе
## Татар китаплары

Татар китапларын бастыруда Казанның башка басмаханәләре арасында алдынгы урында тора. 1831-1917 елларда 4 млн. данәгә якын татар китабы бастыра. Кайбер танылган басмалары:
| Ел | Исем | автор |
| 1885 1900 | Мөстәфадел-әхбар фи әхвали Казан вә Болгар | Шиһабетдин Мәрҗани |
# Ислам Кәримов

Исла́м Кəри́мов, Исла́м Габделгани́ улы Кəри́мов (үзб. Islom Abdugʻaniyevich Karimov, Ислом Абдуғаниевич Каримов; 1938 елның 30 гыйнвары, Сәмәрканд — 2016 елның 2 сентябре, Ташкәнт) — Үзбәкстанның дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Үзбәкстанның беренче (1991—2016) президенты.

# Ислам Кәримов
## Белеме

* 1955 елда 21нче Сәмәрканд урта мәктәбенең рус телле сыйныфын тәмамлаган.
* 1960 елда «инженер-механик» белгечлеге буенча Урта Азия политехника институтын (хәзерге Ташкент дәүләт техник университеты) тәмамлаган.
Аның 1967 елда Ташкент халык хуҗалыгы институтының икътисад факультетын тәмамлавы турында дипломы бар. Рәсми булмаган мәгълүматлар буенча, ул укымыйча диплом алган. Моны тикшереп булмый, чөнки әлеге югары уку йортының ул еллар архивы серле рәвештә башланган янгында юкка чыккан.
* Магистр дәрәҗәсе белән Ташкент дәүләт икътисад университетын тәмамлаган.
Президентлык чорында икътисад фәннәре докторы һәм Үзбәкстан Фәннәр академиясенең һәм Россиянең кайбер академияләренең академигы булган.
# Хөснетдинов

Хөснетдинов — татар фамилиясе. Татар теленә гарәп телендәге «Хөсне» («матур», «күркәм») сүзеннән кергән Хөсни / Хөснетдин исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге сүзне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Әхнәф Хөснетдинов (1925—2005), Дан орденының тулы кавалеры (1945, 1945, 1959).
* Динар Хөснетдинов (1990), драма артисты.
* Зиннур Хөснетдинов (Зиннур Хөснияр, 1961), язучы, мөхәррир, ТР атказанган сәнгать эшлеклесе (1961).
* Илсур Хөснетдинов (1946-2022), шагыйрь
* Марат Хөснетдинов (1937), ССРБ (1972-1986), РФ (1994-2000) министры урынбасары.
* Равил Хөснетдинов (1947), органик химия белгече, фән докторы (1989) (Уфа).
* Рәис Хөснетдинов (1950), ТР Статистика буенча дәүләт комитеты рәисе (1995 елдан).
* Сәлахетдин Хөснетдинов (Сәлах Хөсни, 1912—1974), 1940—1965 елларда Казан курчак театрының баш режиссеры. ТАССР атказанган артисты (1954), ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1960).
* Усман Хөснетдинов (Усман Хөсни, 1895—1948), тел белгече.
* Фатих Хөсни (Хөснетдинов) (1908-1996), язучы.
* Фәрхәт Хөснетдинов, ТР Конституция суды рәисе.
# Ош өлкәсе

Ош өлкәсе (кырг. Ош облусу, рус. Ошская область) — Кыргызстан составына керүче өлкә.
Административ үзәк — Ош шәһәре.

# Ош өлкәсе
## Халык

Милли состав (2009): кыргызлар - 68,7%, үзбәкләр - 28,0%, уйгырлар - 1,0%.

# Ош өлкәсе
## Административ бүленеш

Ош өлкәсе составына 7 район керә.
# Какерли-Шигали

Какерли-Шигали (чуаш. Кахăрлă Шăхаль, рус. Какерли-Шигали ) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.

# Какерли-Шигали
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 261 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Кузнецов

Кузнецов — фамилия.
* Анатолий Кузнецов (1914—1943), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Борис Кузнецов (1925—2020), 17 яшендә Каһарман исеме алган, Татарстан территориясендә яшәгән иң соңгы Советлар Берлеге Каһарманы.
* Виталий Кузнецов :
** Виталий Кузнецов (1932—2011), фәлсәфә фәннәре докторы, МДУ атказанган профессоры.
** Виталий Кузнецов (1942), самбо буенча СССР, Европа, дөнья чемпионы.
* Иван Кузнецов
** Иван Кузнецов (1906—1991), чуаш язучысы, тарихчы, профессор.
** Иван Кузнецов (1918―1986), БАССРның МШ рәисе урынбасары (1970―1978).
** Иван Кузнецов (1920—1992), актер (Бөгелмә тетры).
* Леонид Кузнецов
** Леонид Кузнецов (1927—2006), архитектор.
** Леонид Кузнецов (1947), 1998 елдан Россия Федераль иминлек хезмәтенең Красноярск крае буенча идарә начальнигы, генерал-лейтенант (1999).
* Михаил Кузнецов:
** Михаил Кузнецов (1919―1992), Красноярск машина төзелеше заводы баш конструкторы. Социалистик Хезмәт Герое (1969).
** Михаил Кузнецов (1946), рәссам, Тукай премиясе лауреаты (2018).
** Михаил Кузнецов (1947―2001), Башкортстанның атказанган рәссамы (2008).
* Николай Кузнецов:
** Николай Кузнецов (1923—1974), рәссам, Тукай премиясе лауреаты (1971).
** Николай Кузнецов (1931), химия фәннәре докторы (1976), профессор (1980), РФА академигы (1994).
** Николай Кузнецов (1948), икътисад докторы, профессор, Ростов дәүләт икътисад университеты ректоры (2008—2013)
* Фёдор Кузнецов:
** Фёдор Кузнецов (1898―1961), хәрби (генерал-майор).
** Фёдор Кузнецов (1958–2021), опера җырчысы (Санкт-Петербург)
** Фёдор Кузнецов (1973), җырчы (Яр Чаллы).
# Elizabet Teylor

Elizabeth Rosemond Taylor (1932-2011) - ingliz-amerikan aktrisası, Holliwud çäçäk atu çorınıñ "Holiwud patşabikäse" bulıp sanalğan.
Oskar bülägenä öç tapqır layıq buldı (ikese - iñ yaxşı xatın-qız röle öçen, berse - maxsus büläk).
Filmdä töşerelü öçen million dollarlı eş xaqına iä bulğan berençe aktrisa.
1932 yılda amerikan akterlar ğailäsendä Londonda dönyağa kilä.
1942 kinoda töşerelä başlıy. Öç ulınıñ anası.
2011 yılda yöräk awırtuınnan ülä.
Eliz Teylor diskriminatsiägä qarşı çığış yasadı, anıñ xäyriä fondı AİDS awırtuına qarşı köräş öçen 120 artıq millon dollar tota.

# Elizabet Teylor
## İcat

Eliz Teylornıñ töp rölläre - "Kleopatra" (1961), "Virciniä Wulf'tan kem qurqa?" (Who’s Afraid of Virginia Woolf?), "Zäñgär qoş" (1976), "Flinstounnar" (1994).
# Галимҗан Таган

Галимҗан Гыйрфан улы Таган (Таһан, Таганов) (1 гыйнвар, 1892, Тәңрекүл, Оренбург губернасы - 29 июнь 1948, Гамбург) — этнограф, икътисад фәннәре докторы, тюркология докторы, сәясәтче, башкорт милли хәрәкәтендә актив катнашучы.

# Галимҗан Таган
## Биографиясе

Галимҗан Таһан (Таганов) 1892 елның 1 гыйнварында Оренбург губернасы Чиләбе өязе Катай волостеның Тәңрекүл (Курмаш) авылында, хәзер Курган өлкәсенең Әлмән районы Тәңрекүл авыл советының административ үзәге — Тәңрекүл авылында туа.
Хәлле әти-әниләрнең улы Галимьян Таһан башта мәктәптә, аннары рус-башкорт мәктәбендә һәм укытучылар семинариясендә белем ала. Семинарны тәмамлап, ул Беренче бөтендөнья сугышына кадәр мәктәптә рус теле укытучысы булып эшли. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында Галимҗан Таһан патша армиясе офицеры була. 1917 елда ул башкорт милли хәрәкәтенә кушыла, 1918 елдан бишенче, соңрак оченче башкорт укчылар полклары белән идаә итә, башкорт хүкүмәте хәрби бүлеге каршындагы Башкорт хәрби шуросы (совет) әгъзасы була.
Аннан соң эмиграции — тәмамлый агротехник университетында Дебрецен (Венгрия). Беренче бөтендөнья сугышына кадәр мәктәптә рус теле укытучысы булып эшли.
1914 елда Галимҗан Таһан прапорщиклар әзерләү буенча Тифлис мәктәбен тәмамлый һәм 1917 елга кадәр прапорщик чинында Беренче бөтендөнья сугышы фронтларында сугыша. 1917 елда Таһан башкорт милли хәрәкәтенә кушыла,башкорт гаскәрләрен һәм башкорт автономиясен оештыручыларның берсе була.
1920 елның ноябрендә капитан Галимҗан Таган отрядлары белән ике мең ак гвардияче Маньчжуриягә китә. Маньчжуриядән Таган Япониягә эмиграцияләгән. 1921 елның февралендә ун башкорт һәм татар офицеры Токиога килә. Аннан Венгриягә күченә.
1927 елдан 1943 елга кадәр Венгрия этнографиясенә нигез салучы Яноша Янокның «Этнография хәбәрләре», «Levente» («Юноша») газетасы, «Ethnographia» («Этнография») Венгрия этнография җәмгыяте журналы һәм Венгрия Милли музееның «Nepraizi Ertesito» («Вестник этнография») этнография бүлеге хәбәрләре басмаларында 68 фәнни хезмәт бастыра. Араларында атчылык, төркиләрнең традицион эчемлекләрен әзерләү, йон эшкәртү, киез ясау, башкортларның, татарларның, казакъларның, төркмәннәрнең, әзербайҗанлыларның, кырым татарларының, чуашларның гореф-гадәтләре һәм йолалары турында мәкаләләр һәм очерклар була. Бу материаллар бүгенге көндә дә актуальлеген һәм фәнни кыйммәтләрне югалтмаган.
1944 елда Таһан Германиягә күчеп китә. 1948 елның 28 октябрендә Гамбургта вафат була.
# Курск төмәнлеге

Курск төмәнлеге (рус. Курская тьма)- XIII гасыр ахырыннан XIV гасыр ахырынача Алтын Урда, соңрак Бөек Литва кенәзлеге составындагы, хәзереге Курск өлкәләсе җирләренең бер өлешен алып торган, зур булмаган татар җирлеге.
Курск өлкәсе территориясендә Алтын Урда вакытыннан калган Бесединский, Гочевский археологик комплекслгелелары билгеле. Шулай ук монда Әхмәт бәк нигезләгән Әхмәт бистәләре булуы да ачыкланган.
# Илдар Гомәров

Гомәров Илдар Ибраһим улы (23 сентябрь 1958 ел) — башкорт театр актеры. 1990 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы. Башкортстан Республикасының халык артисты (1999).

# Илдар Гомәров
## Биографиясе

Илдар Ибраһим улы Гомәров 1958 елның 23 сентябрендә Башкорт АССРның Миякә районы Илчегол авылында туган.
1983 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын (педагогы Исрафилов Р. В.) тәмамлый.
Хезмәт эшчәнлеген Арыслан Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт драма театрында башлый.
1986 елдан Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академия драма театрында эшли.
Трагик, лирик, комик рольләрне уйный. Халык һәм эстрада җырларының автор-башкаручысы.

# Илдар Гомәров
## Спектакльләрдәге рольләре

* Зөлкәрнәй («Тиле яшьлек» — Абдуллин И.);
* Кулыгин («Өч кыз туган» — Чехов А. П.);
* Миловзоров («Гаепсез гаеплеләр» — Островский А. Н.);
* Нәзир («Кара розалар» — Джамал С.);
* Незнамов («Гаепсез гаеплеләр» — Островский А. Н.);
* Чит кеше (« Айгөл иле» — Кәрим М.);
* Рәфис («Хушыгыз» — Миңнуллин Т.);
* Рәфис («Чәршәмбе, чәршәмбе!» — Миңнуллин Т.);
* Карт Баян («Яралы язмыш» — Асанбаев Н.);
* Тәлгать («Сөйгән яр» — Байбулатов Р.);
* Хәлил («Галиябану» — Фәйзи М.);
* Шәрәф («Асылъяр» — Фәйзи М.).

# Илдар Гомәров
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Башкортстан Республикасының халык артисты (1999)
* Башкортстанның атказанган артисты (1992)
* 2025 ― «Мәдәнияттәге һәм сәнгатьтәге хезмәтләре өчен» медале
# Пасу-Ведру-де-Магальяйнш

Пасу-Ведру-де-Магальяйнш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Ponte da Barca, Vila Nova de Muía e Paço Vedro de Magalhães муниципалитетына карый.

# Пасу-Ведру-де-Магальяйнш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Лаховице (Тоужим)

Лаховице (чех. Lachovice) — Чехиянең Карловы Вары крае Тоузим районында урнашкан авыл.

# Лаховице (Тоужим)
## Географиясе

Мәйданы — 4,014 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лаховице (Тоужим)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лаховице (Тоужим)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лаховице (Тоужим)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 122 |
| 1880 | 140 |
| 1890 | 134 |
| 1900 | 116 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 121 |
| 1921 | 129 |
| 1930 | 122 |
| 1950 | 59 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 24 |
| 1970 | 5 |
| 1980 | 3 |
| 1991 | 5 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1 |
| 2011 | 0 |
| 2021 | 0 |
# Заһит Хәбибуллин

Заһит Хәбибуллин, Заһит (Заһид) Вәли улы Хәбибуллин (Загид Валеевич Хабибуллин; 1910 елның 20 сентябре (3 октябре), РИ, Ырымбур губернасы, Орск — 1983 елның 20 ноябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан) — татар композиторы, Татарстанның һәм Русиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстанның халык артисты, Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, татар музыка сәнгатенә нигез салучы композиторларның берсе.

# Заһит Хәбибуллин
## Тормыш юлы

Ул 1910 елның 20 сентябрендә (3 октябрьдә) Орск шәһәрендә туа. 9 яшьтә ятим кала, шундагы балалар йортында тәрбияләнә. Музыка белән дә шунда таныша. Солтан Габәши киңәше белән, эскрипкә классы буенча 1927 елда Казан музыка училищесында укый башлый. Биредә музыка техникумының эскрипкә классында укый. Соңрак Мәскәү консерваториясе каршындагы Татарстанопера студиясендә белем алуын дәвам итә. Муса Җәлил белән бергә «Сагыну» җырын яза. Соңрак «Язгы җилләр» һәм «Раушан» балетларын иҗат итә.

# Заһит Хәбибуллин
## Иҗат

Композиторның 50 еллардагы иҗаты республика театрлары белән бәйле. Ул җыр жанрында да актив эшли. Аның олылар өчен язган “Батыр егеткә” (Ә.Ерикәй сүзләре), “Сайра син,тургай” (Г.Насрый сүзләре), “Бормалы су” (Нәкый Исәнбәт сүзләре), “Баулылар” (Нури Арсланов сүзләре), “Яшьлек җыры” (Шәйхи Маннур сүзләре), “Казах дустыма” (Сибгат Хәким сүзләре), балаларга багышланган “Ана белән бала”, “Пионерлар маршы”, “Яшел чыршы”, “Туган илебез” һ.б. шундый җырлары аеруча киң таныла.
Аның «Сагыну», «Гөлләрем», «Бормалы су», «Казан кызы», «Казах дустыма», «Яшьләр вальсы», «Шинель» һәм башка күп җырларында заман яңгырашы ишетелә, халыкның уйлары, кичерешләре чагыла.
Заһит Хәбибуллин 1983 елда вафат була.
# Повуа (Миранда-ду-Дору)

һәм
Повуа — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Миранда-ду-Дору муниципалитетына карый.

# Повуа (Миранда-ду-Дору)
## Географиясе

Мәйданы — 22,42 км².
# Лаудон (сан алу урыны, Нью-Гэмпшир)

Лаудон — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лаудон (сан алу урыны, Нью-Гэмпшир)
## Географиясе

Лаудон халык санын алу урыны мәйданы — 4,308147 км², 4,308148 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 379 Фут биеклектә урнашкан.
# Латцен

Латцен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Латцен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 34,16 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 68 метр биеклектә урнашкан.
# Йосыф китабы

Йосыф Китабы Татар халык китаби дастаны. Коръәннең Йосыф сүрәсе һәм Кол Галинең "Кыйсаи-Йосыфка" нигезләнгән. "Кыйсаи-Йосыф" китабыннан аермалы буларак күбесенчә шигъри юллар белән язылмаган. Дастан Пәйгәмбәр булган Якуб һәм Йосыф тарихын һәм язмышын тасфирлый.

# Йосыф китабы
## "Йосыф китабыннан" өзек

   Якуб бүрегә караган да сорау ала башлаган
   Якуб әйтер: Йосыфыңны нәтә җидең,
   Күлмәгеңне ертмадың, бөтен куйдың?
   Нәма ниндән Халикъдан куркумадың?
   Пәйгамбәрне мәхрүм, мәхзүн куйдың имди.
   Бүре телгә килгән.
   Әйтер вәллаһ, Йосыфыңны мән күрмәдем,
   Һәм дәхи кайдалыгын мән белмәдем.
# Беренче Липовка

Липовка Первая (чуаш. Пĕрремĕш Липовка, рус. Липовка Первая ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429045. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226805004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100003500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Беренче Липовка
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 98 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ишпарайкино

Ишпарайкино (чуаш. Ишпарайккӑ, рус. Ишпарайкино) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Ишпарайкино
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ишпарайкино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 141 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Ле-Дуэ

Ле-Дуэ (фр. Le Douhet) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Дубовка (Кызыл Армия районы)

Дубовка (чуаш. Дубовка, рус. Дубовка) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Дубовка (Кызыл Армия районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Дубовка (Кызыл Армия районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 49 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Олег Знарок

Оле́г Вале́рьевич Знаро́к (лат. Oļegs Znaroks; 1963 елның 2 гыйнвары, Усть-Катав, Чиләбе өлкәсе, РСФСР, СССР) — совет һәм Латвия хоккейчысы һәм хоккей буенча тренеры. Русиянең атказанган тренеры (2013 ел). 2010 елдан 2014 елның 25 мартына кадәр Динамо хоккей клубының баш трененры булып эшли. 2014 елның 26 мартында хоккей буенча Русиянең җыелма командасының баш тренеры булып 4 елга билгеләнә. Дуслык ордены белән бүләкләнгән (2012).
2001 елдан башлап Алмания ватандашы.

# Олег Знарок
## Тәрҗемәи хәле

Олег Знарок 1963 елның 2 гыйнварында Чиләбе өлкәсенең Усть-Катав бистәсендә күренекле футбол тренеры Валерий Петрович Знарок гаиләсендә дөньяга килә.
Спорт карьерасы башында «Трактор» Чиләбе хоккей клубы өчен уйный. 1983—1992 елларда Риганың «Динамо» клубында чыгыш ясый. 1992 елда Американың Милли хоккей лигасында бер сезон үткәрә, аннары Алманиягә күченә һәм төрле алман клублары өчен уйный.
Уенчы карьерасын 2002 елда тәмамлый. Берничә ел Латвиянең яшьләр җыелма командасын җитәкли һәм Латвия җыелма командасының баш тренерының ярдәмчесе була.
2006 елдан алып 2011 елга кадәр Латвия җыелмасының баш тренеры була.
2008 елның 2 апреленнән 2010 елның 30 апреленә кадәр КХЛның Эчке эшләр Министрлыгы хоккей клубының баш тренеры була.
2010 елның 26 маенда КХЛның 2009/2010 елгы сезонының иң яхшы тренеры буларак таныла.
2010 елдан 2014 елның 25 мартына кадәр Мәскәү Динамо хоккей клубының баш тренеры була. 2012 елның 25 апрелендә «Динамо» хоккей клубы аның җитәкчелегендә Гагарин Кубогын алуга ирешә. 2013 елның 17 апрелендә «Динамо» икеләтә Гагарин Кубогы иясе була.
2014 елның 26 мартында Олег Знарок Зиннәтулла Билалетдиновка алмашка Русиянең хоккей буенча җыелма командасының баш тренеры буларак дүрт елга билгеләнә.
# Тумер (Медведево районы)

Тумер (чирм. Тумер, рус. Тумер) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Тумер (Медведево районы)
## Сәгать поясы

Тумер (Медведево районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тумер (Медведево районы)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Ямайкасы

Ямайкасы (чуаш. Ямайкасси, рус. Ямайкасы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Ямайкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ямайкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 86 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Александра Поварова

Александра Ивановна Поварова (1924 - 1998) — совет авыл хуҗалыгы бригадиры, Ульяновск өлкәсенең Инза районы «Панциревский гослемптезавод» сөт савучысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы(1971).

# Александра Поварова
## Тәрҗемәи хәле

Александра Ивановна Поварова 1924 елда Ульяновск өлкәсенең Илинский Колдаис авылында рус крестьян гаиләсендә туган.
Башлангыч сыйныфны тәмамлагач, 14 яшеннән ул "Коммунизмга юл" коллективында эшли башлый. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, ул фронтка китә. Шофер булып хезмәт итә, алгы сызыкка снарядлар китереп тора.
Фронттан кайткач, Андрияновкадагы терлекчелек фермасында сөт савучы булып эшли башлый. Югары хзмәт җитештерүчәнлегенә ирешә. Ул ел саен һәр сыердан 6000 килограммнан артык сөт җитештерүгә өлгәшә. Сөт җитештерү фермасының бригадиры итеп билгелән.
ССБР Югары Советы Президиумы 1971 елның 8 апрелендәге указы белән, авыл хуҗалыгында зур казанышлары һәм сөт саву рекордлары өчен Александра Ивановна Поваровага Ленин ордены, «Урак һәм Чүкеч» медале бирелә, Социалистик Хезмәт Каһарманы исеменә лаек була.
1979 елда ул лаеклы ялга китте.
Александра Ивановна Поварова 1998 елда вафат була, Инза районының Пантсиревка авылында җирләнә.

# Александра Поварова
## Бүләкләре

Хезмәттәге уңышлары өчен бүләкләре:
* «Урак һәм Чүкеч» медале (04/08/1971)
* Ленин ордены (04/08/1971)
* Ватан сугышы ордены 2 дәрәҗә (03/11/1985)
* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (03/22/1966)
башка медальләр.
# Ориола

Ориола — Португалиянең Эвора округына керә торган фрегезия. Портел (фрегезия) муниципалитетына карый.

# Ориола
## Географиясе

Мәйданы — .
# Карк-Сирмы

Карк-Сирмы (чуаш. Каркçырми, рус. Карк-Сирмы ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429043. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226825003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100002200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Карк-Сирмы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 135 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Чагаси

Чагаси (чуаш. Чакаç, рус. Чагаси ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429305. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216864001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700009000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Чагаси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 755 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Кече Түнтәр

Кече Түнтәр (чирм. Тӱнтер, рус. Малый Тюнтерь) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Кече Түнтәр
## Тарихы

Патша заманындагы законнар буенча Мари Иле ягында сакланып калган урманнардан Малмыж өязенә кергән күпчелек авыларгаурман кишәрлекләре бүлеп бирелгән була. Һәр авылның үз кишәрлегендә йорты һәм каравылчысы булган. Алар шунда үз гаиләләре белән яшәгән. Авыл старостасы рөхсәте белән төзелеш өчен агач яки утын кирәк булганда, ул урманга барган, каравылчы рөхсәте белән тиешле кадәр урманны кискән, үзе артыннан урманны тәртипләп калдырган. 1924 елдагы Указ нигезендә, авыл белән тоташмаган мәйданнарны, бу очракта әлеге урманнарны авыллардан алырга, диелгән. Авыл халкын бу хәл борчуга салган. Хәтта халыктан акча җыеп, Түнтәрнең Мөхәммәтшин Нәфыйк дигән кешесе Мәскәүгә Михаил Калинин (аны Бөтенсоюз старостасы дип атаганнар) янына барган, дип сөйлиләр. Әмма мәсьәлә хәл ителмәгән. Шуннан соң һәр авыл үз участогына яшь гаиләләрне күчереп утырткан. Шулай итеп, Мари Илендә 1925-29 елларда Түнтәр Пүчинкәсе, Смәел Пүчинкәсе, Кесәл Пүчинкәсе, Носы Пүчинкәсе кебек авыллар барлыкка килгән. Түнтәр Пүчинкәсе документта "Кече Түнтәр" дип теркәлгән. Кече Түнтәргә Түнтәрдән 28 хуҗалык (яшь гаиләләр) күченеп утырган. Урманны кисеп, төпләп, чәчүлек кишәрлек барлыкка китергәннәр.

# Кече Түнтәр
## "Йолдыз" колхозы

Авылда авырлык белән булса да "Йолдыз" исемле колхоз барлыкка килгән.
Бөек Ватан сугышы башлангач, 50гә якын ир-егет фронтка киткән. Шулардан 20дән артыгы корбан булган. 23 фронтовик авылга исән кайткан. Алар арасында кулсыз, аяксыз, күзсез кайтканнары да булган.
Авыл халкы 1938 елда Зур Түнтәрдә Сталин репрессиясе корбаны булган Галиев Нәҗип гаиләсен, "Идел-Урал" легионына язылган Мостафин Нургалинең гаиләсен сыендырган. Нургали 1949 елда 15 елга төрмәгә озатылган, гаиләсе Татарстандагы Тнтәр авылыннан куылган булган.

# Кече Түнтәр
## Сәгать поясы

Кече Түнтәр Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кече Түнтәр
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).

# Кече Түнтәр
## Чыганаклар:

Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021