yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мүңке Би авылы

Мүңке Би авылы (каз. Мөңке Би ауылы) — Казакъстанның Актүбә өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Мүңке Би авылы
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Глыбокае (Жабинкавский районы)

Глыбокае (белар. Глыбокае) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.

# Глыбокае (Жабинкавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# (15613) 2000 GH136

(15613) 2000 GH136 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15613) 2000 GH136
## Тарихы

2000 елның 12 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 GH136» саналган.
# Семеновка (Юма кушылдыгы)

Семеновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга Юма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Семеновка (Юма кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300412111100036603
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103660
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Вахагн

Ваһагн Вишапакагх (Վահագն Վիշապաքաղ, Ваһагн Аждаха Бастыручы) яки Вахакн (әрмән телендә: Վահագն) ул борынгы Әрмәнстанда табынылган ут, яшен һәм сугыш Илаһы булган. Борынгы вакыт дәверендә кайбер вакытта ул Арамазд һәм Анаһит белән "триада" формалаштырган. Ваһагн юнан Илаһы Геракл белән идентификацияләнгән булган. Малатиядән көньяктарак, Коммагенда (Евфрат арты) Немруд тавында изге урында ул Артагнес дип аталган һәм Фавстос Бузандта кебек үк Геракл белән идентификацияләнгән. Ваһагнны борынгы бабалары дип раслаган Ваһеваһиан гыйбадәтханәсе каһиннәре борынгы юнан каһарманының сынын санктуарийларында урнаштырганнар. Тәүратның әрмән тәрҗемәсендә "Тирда табынылган Геракл"ның исеме "Ваһагн"га алмаштырылган. Эвгемерист ышануы буенча барлык Илаһлар яшәүче кешеләр булган; моңа охшаш рәвештә Ваһагн Әрмәнстан патшалары рангларында иртуганнары - Баб һәм Тиран белән Оронтид династиясе (яки Ервандуни династиясе, б.э.к. 6-нчы гасыр) кертелгән булган. Тарихчы Мовсес Хоренациның борынгы җыры игъланы аның табигатенә һәм килеп чыгышына ачкыч бирә:
Әрмән чыгышлы борынгы Ваһагн тууы җыры
Күк һәм җир газапта булган,
Газапта шулай ук, пурпур диңгез!
Газап диңгездә кечкенә кызыл камыш тоткан.
Сабагында тишем аша төтен чыккан,
Һәм төтеннән яшь кеше!
Аның чәчләре уттан иде,
Әйе, шулай ук аның ялкынучы сакалы булган,
Һәм аның күзләре Кояшлар кебек булган!

# Вахагн
#### Әрмән тексты

Երկնէր երկին, երկնէր երկիր, Երկնէր և ծովն ծիրանի. Երկն ի ծովուն ունէր և զկարմրիկն եղեգնիկ.
Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր, Ընդ եղեգան փող բոց ելանէր, Եւ ի բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ.
Նա հուր հեր ունէր, Բոց ունէր մօրուս, Եւ աչքունքն էին արեգակունք։
Хәзер югалтылган җырның башка өлешләрендә Ваһагн көрәшкән һәм аждаһалар яулап алган дип әйтелгән булган, шуннан аның Вишабакагх титулы, "аждаһа бастыручы", аждаһалар әрмән фольклорында "Вишаплар" дип идентификацияләнгән булган. Ул соңрак Геракл белән идентификацияләнгән батырлык Илаһы буларак мөрәҗәгать ителгән булган.
Ваһагн җырын лира аккомпанементына Гогһтен (хәзерге Акулис) бардлары Әрмәнстанда Христианлык керүдән соң да озак вакыт җырлый торган булган. 1991 елдан бирле ул әрмән нео-мәҗүсиләренең гимны булып тора.
Ситуациягә ачкыч сабак яки камыш Һинд-Аурупа мифологиясендә әһәмиятле сүз, өч формада ут белән бәйләнештә. Ваһагн Авеста текстларында тарих гипостазы Веретхрагнага бәйләнгән; исем Ваһагнга әйләнгән (Авеста теле "th" урта фарсы телендә "һ"-га әйләнгән). Исем килеп чыгышы өчен Վահագն карагыз.
Әрмән Ваһевунис шаһзадә йорты исеме Ваһагннан килеп чыккан дип ышаныла. Ваһевунилар Патша Валаршак язып куйган Әрмәнстанның Патша Регистрында югары рангка ия дип язып куелган булган. Христианлыкка кадәр Әрмәнстанда Ваһевунилар мирас буенча Арацани елгасының сул ярында Аштишат шәһәрчеге гыйбадәтханәсенә ия булганнар һәм Шарапет, ягъни Әрмән Патша Армиясенең Баш Коммандалаучы вазифасын үтәгән булган фараз бик ихтимал.

# Вахагн
## Ваагнга багышланган һәйкәлләр

* Иң борынгы һәйкәлләрнең берсе булып Ваагнга һәм әрмән мәҗүсилегенң башка Илаһларына багышланган Немрут тавында изге урын тора.
* Ваагн аждаһа белән көрәшүче — әрмән сынчысы Карлен Нориджанян тарафыннан 1969 елда барлыкка китерелгән сын.
# Санта-Крус-дус-Милагрис

Санта-Крус-дус-Милагрис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.

# Санта-Крус-дус-Милагрис
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 984,084 км².
# Саддл-Ридж (Колорадо)

Саддл-Ридж — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Саддл-Ридж (Колорадо)
## Географиясе

Саддл-Ридж халык санын алу урыны мәйданы — 0,450549 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Гантингтон (Юта)

Гантингтон — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.

# Гантингтон (Юта)
## Тарихы

Гантингтон шәһәре 1875 елда нигезләнгән.

# Гантингтон (Юта)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 5,84489 км², 5,275001 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1764 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пунта де Каса (Акапулко де Хуарез)

Пунта де Каса — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Акапулько-де-Хуарес муниципалитеты составына керә.

# Пунта де Каса (Акапулко де Хуарез)
## Географиясе

Пунта де Каса Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Пунта де Каса (Акапулко де Хуарез)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Пунта де Каса (Акапулко де Хуарез)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Багна (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)

Багна — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Машево гминаcында урнашкан авыл.

# Багна (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (12863) Whitfield

(12863) Whitfield — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12863) Whitfield
## Тарихы

1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KE48» саналган.
# 603 (сан)

603 (алты йөз өч) - 602 белән 604 арасындагы натураль сан.

# 603 (сан)
## Математикада

* 603 — өч урынлы так сан.
* 603 санның цифрлар суммасы — 9.
* 603 санның цифрлар тапкырчыгышы — 0.
* 603 санның квадраты — 363609.

# 603 (сан)
## Башка өлкәләрдә

* 603 ел
* 603 ел (б. э. к.)
* Юникодта 025B₁₆ — «ɛ» символның коды.
# Насва (Һииумаа)

Насва (эст. Nasva) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
# NGC 5459

NGC 5459 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5459
## Тарихы

Әлеге галактика 1887 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# АКШ татарлары

АКШ татарлары — Америка Кушма Штатларында яшәүче этник азчылык.
Америка Кушма Штатларында татарларның ике төркеме бар. Алар иске һәм яңа эмиграцияны чагылдыра. Беренче эмиграция юлы озын һәм катмарлы була. Бу төркемнең әгьзалары Бөек Октябрь инкыйлабынан соң большевиклардан качып Кытай, Корея, Япониядә төпләнәләр. 1949-1951 елларда Кытай коммунистларынан Австралия, Төркия һәм Япониягә качарга мәҗбүр булалар. 1950 елларда аларның күбесе Америкага күчеп килә. Алар арасында инженер-атомчы Сәит Сәлах, профессор Онур Сенарслан, тюрколог профессор Юлай Шамил Улы. Иске эмиграцияның күпчелеге чыгышы буенча Мордовиядән.
Америка татарлары Ассоциацияссе, 1950 елда Нью-Йоркта төзелгән, Татар җәмгыяте нигезендә оештырыла. Җәмәгать җитәкчесе бер ничә ел инженер Илдар Агиш була, бүгенге көндә Рөстәм Бурлучи. Америка татарлары Ассоциациясе мәдәни юнәлештә эшли.
# Валаурия (Потенца)

Валаурия — Италиянең Базиликата төбәге Савоя-ди-Лукания өязендә урнашкан торак пункт.

# Валаурия (Потенца)
## Географиясе

Валаурия Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Валаурия (Потенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (14758) 6519 P-L

(14758) 6519 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14758) 6519 P-L
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6519 P-L» саналган.
# Сен-Бонне-Авалуз

Сен-Бонне-Авалуз (фр. Saint-Bonnet-Avalouze һәм фр. Bonnet-Avalouze) — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
# Аризона

    Бу терминның башка аңламнары да бар, Аризона (мәгънәләр) битен карагыз.
Аризо́на (ингл. Arizona) – АКШка кергән 48нче штат. Илнең көньяк-көнбатышында урнашкан. Юта, Колорадо һәм Нью-Мексико белән бергә «дүрт почмак штатларына» керә. Башкаласы һәм иң зур шәһәре – Финикс (Phoenix).
2005 елда штат халкының саны якынча 5 939 292 кеше (АКШда 20нче урын).
Көньякта штат Калифорния һәм Невада белән, төньякта – Юта һәм Колорадо белән, көнчыгышта Нью-Мексико белән, ә көньякта Мексика белән чиктәш.
# Ансье

Ансье (фр. Ancier) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

# Ансье
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,42 км².
# HD434

HD434 — Пегас йолдызлыгында урнашкан A4Vm спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,47 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Александр Артемьев

* Александр Иванович Артемьев —— журналист, статистик, географ, рус тарихы магистры, чын дәүләт киңәшчесе (1867), «Списки населённых мест Российской Империи» (1861-1865) күп томлы басмасы мөхәррирләренең берсе.
* Александр Спиридонович Артемьев — чуаш прозаигы, шагыйре һәм әдәби тәнкыйтьче, тәрҗемәче, Чуашстанның халык язучысы.
# Наил Замов

Наил Замов (Наил Кәлим улы Замов, 8 октябрь 1940(1940-10-08) (84 яшь), Самар, Самар өлкәсе, РСФСР, СССР) — математик, физика-математика фәннәре докторы (1991), профессор (1992), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1995). 1962 елдан Казан университетында, 1991 елдан уку-укыту эшләре буенча проректор, 2001-2002 елларда Казан университеты ректоры вазыйфаларын башкаручы, 2007 елдан КДУ перспектив үсеш үзәгенең аналитик бүлеге белгече.
# Виллановафорру

Виллановафорру — Италиянең Сардиния төбәгендә урнашкан коммуна. Медио-Кампидано, Южная Сардиния һәм Кальяри провинциясе составына керә.

# Виллановафорру
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 324 метр биеклектә урнашкан. Коллинас, Лунаматрона, Санлури һәм Сардара коммуналары белән чиктәш.
# Ле-Шевен

Ле-Шевен (фр. Le Chevain) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
# Эль Дураснал (Тлакоапа)

Эль Дураснал — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Tlacoapa муниципалитеты составына керә.

# Эль Дураснал (Тлакоапа)
## Географиясе

Эль Дураснал Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Дураснал (Тлакоапа)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Дураснал (Тлакоапа)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Цуцкан

Цуцкан — Россия территориясеннән ага торган елга. Ростав өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чир елгасының сул ярыннан 194 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 78 км.

# Цуцкан
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чир елгасы. Кече елга бассейны — Тын елгасы Хопёр һәм Северский Донец елгалары кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010300812107000009733
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107000973
* Бассейн коды — 05.01.03.008
* ГӨ буенча саны — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Фрауэнберг (Штирия)

Фрауэнберг — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. Брук-Мюрцушлаг һәм Санкт-Марайн-им-Мюрцталь округы составына керә.

# Фрауэнберг (Штирия)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 939 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Косуэнда

Косуэнда (исп. Cosuenda) — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Косуэнда
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 31,681225 ± 1,0E−6 км² (1 гыйнвар 2014). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 616 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Авессадаш

һәм
Авессадаш — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Марку-ди-Канавезиш муниципалитетына карый.

# Авессадаш
## Географиясе

Мәйданы — .
# OR1B1

OR1B1 (ингл. Olfactory receptor family 1 subfamily B member 1) — кешенең 9-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# 693 ел (б. э. к.)

693 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VII гасырга кергән ел.
1 меңьеллык (б. э. к.) :
IX гасыр (б. э. к.) — VIII гасыр (б. э. к.) — VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :

# 693 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:693 елда (б.э.к.) туганнар

# 693 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:693 елда (б.э.к) вафатлар
# PSMC4

PSMC4 (ингл. Proteasome 26S subunit, ATPase 4) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Горнье Трняне

Горнье Трняне (серб. Горње Трњане) — Сербиянең Ябланич округы Лесковатс җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Горнье Трняне
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 275 метр биеклектә урнашкан.

# Горнье Трняне
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Бая-Маре

Бая-Маре (рум. Baia Mare, маҗар. Nagybánya, алман. Frauenbach, Neustadt) — Румыниянең Марамуреш өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 123738 кеше (2011).

# Бая-Маре
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Бая-Маре Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Бая-Маре
## Тарих

Шәһәр статусын 1329 елдан йөртә.

# Бая-Маре
## Халык

Милләтләр (2002): румыннар — 82,6%, маҗарлар — 15%, чегәннәр — 1,5%.
# (11412) 1999 JE19

(11412) 1999 JE19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11412) 1999 JE19
## Тарихы

1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JE19» саналган.
# Шөкрәле

Шөкрәле — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
Почта индексы — 423893.

# Шөкрәле
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.8 °C | 4.3 °C | 13.3 °C | 18.6 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 12 °C | 4.2 °C | -5.1 °C | -10.5 °C | 3.9 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
# Брей (Дордонь)

Брей (фр. Breuilh) — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
# Роквилл (Миссури)

Роквилл — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.

# Роквилл (Миссури)
## Тарихы

Роквилл шәһәре 1868 елда нигезләнгән.

# Роквилл (Миссури)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,854107 км², 0,854112 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 235 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Язлыҗа (Доганһисар)

Язлыҗа (төр. Yazlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Доганһисар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Анктовиль

Анктовиль (фр. Anctoville) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Студенов

Студенов (чех. Studenov) — Чехиянең Либерец крае Рокитнитсе-над-Йизероу районында урнашкан авыл.

# Студенов
## Географиясе

Мәйданы — 0,783 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Студенов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Студенов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Студенов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 196 |
| 1880 | 196 |
| 1890 | 174 |
| 1900 | 164 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 140 |
| 1921 | 110 |
| 1930 | 110 |
| 1950 | 23 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 5 |
| 1970 | 1 |
| 1980 | 1 |
| 1991 | 0 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1 |
| 2011 | 15 |
| 2021 | 12 |
# Троицк (Чиләбе өлкәсе)

Троицк, Троицк (каз. Мұнанай) – Россиядә, Чиләбе өлкәсендә урнашкан шәһәр (1784 елдан), Троицк районы административ үзәге.
Шәһәргә 1743 елда Иван Неплюев – Ырынбур төбәге наместнигы нигез сала.
Шәһәр Уй (Тобол кушылдыгы) һәм Өял елгалары кушылган урында, Чиләбедән 121 чакрым ераклыкта урнашкан.
Шәһәр берничә райончыкка бүленгән. Татарлар башлыча «Амур»да яшиләр. Бу микрорайонда Тукай урамы да бар. Мемориаль тактасы булмаса да, бер йорт «Тукай тукталган йорт» буларак мәгълүм.
Уку йортларыннан Чиләбе ДУ филиалы, медучилище, педучилище, авиация колледжы эшли.

# Троицк (Чиләбе өлкәсе)
## Кызыклы фактлар

Шәһәр халкының күпчелеге үз йортлары белән яши. Дөрес, шәһәр читендә тугыз катлы йортлар да төзелгән. Ләкин алар бармак белән генә санарлык. Хакимият, уку йортлары, тәртип саклау органнары, гомумән, барлык учреждениеләр дә диярлек шундый борынгы йортларда урнашкан.

# Троицк (Чиләбе өлкәсе)
## Танылган шәхесләр
#### Татарлар

* Габдулла Шөнаси
* Фатиха Аитова
* Сәрвәр Әдһәмова
* Чыңгыз Әхмәров
* Дамир Хәйруллин
* Исхак Илялов
* Исмәгыйль Илялов
* Һаҗәр Илялова
* Исхак Әхмәров
# Йантозка (Авелино)

Йантозка — Италиянең Кампания төбәге Монтефальчоне өязендә урнашкан торак пункт.

# Йантозка (Авелино)
## Географиясе

Йантозка Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Йантозка (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Цунами

Цунами — озынпериодлы (бер-берсеннән ерак бара торган) диңгез гравитацион сейсмик сәбәпләрдән барлыкка килә торган зуп-зур дулкыннар. Бу сәбәпләргә җир селкенүе, вулканлык һ.б. керә. «Цунами» япон теленнән «гаваньдәге зур дулкын» кебек тәрҗемә ителә. Әмма гади зур дулкыннарны «цунами» дип атап булмый, чөнки цунами гел геологик сәбәпләрдән тора.
Җир тетрәү кебек үк, цунами дулкыннары учагынан бөтен якларга китә. Алар арасында зур интерваллар була (мәсәлән, гади дулкыннар арасында 100 метр, ә цунами арасында 180 километрдан башлап иркен җитеп була), әмма цунами бик биек тизлек белән тарала (гади җил дулкыны тизлеге 100 км/сәг җитә ала, цунами тизлеге реактив очкыч тизлеге белән тарала - 900-1500ләп км/сәг!) Цунами тигез ярда хәвефлерәк була. Селкенүләр күбесе Тын Океан ярлыгында була. Шуңа күрә Тын Океанда цунамиләр дә күберәк. Россиядә цунами Камчаткада, Командор утрауларында һәм Сахалинда була.

# Цунами
## Күзәтү тарихы

Кеше бу күренеш белән электән таныш. Цунами турында борынгы тарихлар, авыздан-авызга күчеп, рәвешкә әверелгәннәр, ә 2000-2500ләп ел элек документаль күзәтешләр дә барлыкка килә. Хәзер Атлантиданың юкка чыгуы сәбәпләренең берсе цунами дә санлыйлар. Бу хәл 10 меңләп ел элек булган.
Цунами гыйльми күзәтүе Голицын электродинамик сейсмографны уйлап тапкач кына мөмкин була, чөнки бу хәлдән сейсмография барлыкка килә. Сейсмогрф белән селкенү эпицентры төгәл табыла.

# Цунами
## Цунами сәбәпләре

Диңгездәге яки океандагы сейсмик активлык белән тудырыла. Дулкыннар көче учагы тирәнлегеннән тора. Тирәнрәк суда көчлерәк була. Диңгез буенча йөзгәндә, цунами биек түгел (1-2 метр), әмма озын (200-300 км) һәм тиз була. Яр зонасына кереп, биеклеккә берничә унлыкка җитә ала. Яңа биеклек алдагы рельефтан тора. Тигез ярда дулкын тизрәк, биегрәк һәм көчлерәк.
# (15579) 2000 GP70

(15579) 2000 GP70 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15579) 2000 GP70
## Тарихы

2000 елның 5 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 GP70» саналган.
# Мертон (шәһәр, Висконсин)

Мертон — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Мертон (шәһәр, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 73,2 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Байбулат (Татарстан)

Байбулат — Татарстанның Актаныш районындагы юкка чыккан авыл.

# Байбулат (Татарстан)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.9 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.8 °C | 19.9 °C | 17.1 °C | 11.5 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.5 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
# Сухожев

һәм
Сухожев — Польшаның Великопольское воеводалыгы Плешев гминасында урнашкан авыл.

# Сухожев
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.