yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Жан-Луи Вуаль

Жан-Луи Вуа́ль, Вуалль, Вьолле (француз телендә: Jean-Louis Voille, 1744 елның 4 мае, Париж — 1829 елның 20 ноябре, Лонс-ле-Сонье), — туган ягында мәгълүм булмаган диярлек, Санкт-Петербургта эшләгән француз живописец-портретисты; бер вакыт Павел I-нең сарай яны живописецы булган.

# Жан-Луи Вуаль
## Тәрҗемәи хәле

Париж зәркән остасы гаиләсендә туган. Король живопись һәм сынчылык Академиясендә Франсуа Друэ-кечесеннән өйрәнгән. Санкт-Петербургка актёр буларак килеп, 1760-ынчы елларда инде портретист буларак дан казанган; Гатчина сараена ирешү рөхсәте алган; 1780-енче елда соңыннан император Павел I бөек кенәз Павел Петровичның сарай яны рәссамы булган. Россиядә утыз елдан артык эшләп 1795 елда Франциягә кайткан һәм әсәрләрен Париж салонында тәкъдим иткән. Хөкемгә император Наполеон Бонапарт килгәч ул янә Петербургка кайткан, анда аның эзе югала.

# Жан-Луи Вуаль
## Иҗаты

Монохром көмешсу гаммада, эмоциональ корылышы белән сентиментализмга якын камера портретларының авторы. Алар арасында түбәндәге портретлар аерылып тора:
* цесаревич Павел Петровичның,
* бөек кенәз Константин Павловичның,
* император Александр I-нең,
* имп. Марии Феодоровнаның,
* княгиня Юсупованың,
* имп. Екатерина II-нең,
* театр эшлеклесе И. П. Елагинның (Герасимов тарафыннан гравирланган),
* барон Николаиның (Гутенберг тарафыннан гравирланган).
* граф С. Р. Воронцовның, 1774
* Е. А. Нарышкинаның (1787, А. С. Пушкин исемендәге нәфис сәнгать музее, Мәскәү),
* зәңгәрсу күлмәктә мәгълүм булмаганның (1791, Третьяков галереясе).
# 9 (сан)

9 (тугыз) — 8 артыннан килүче 10 бөтен сан.

# 9 (сан)
## Математикада

Математикада $9=3\times 3$.
# Чардак (Әлек районы)

Чердаки (чуаш. Чартак, рус. Чердаки) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Чардак (Әлек районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Чардак (Әлек районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 59 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Awrupanıñ Töş Tikşerenüläre Oyışması

Awrupanıñ Töş Tikşerenüläre Oyışması yäki ATTA, CERN (fransuzça Conseil Européenne pour la Recherche Nucléaire) - dönyanıñ yuğarı energiä fizikası iñ ere täcribäxänäse. Yış qına fransuz qısqartması kebek CERN (äyteleşe KERN, rusça TSERN) dip yörtelä.

# Awrupanıñ Töş Tikşerenüläre Oyışması
## Taswir

Awrupanıñ Töş Tikşerenüläre Oyışması Eswiçrä häm Fransiä çigendä, Jeneva yanında urnaşqan. CERN territoriäse ike töp mäydançıqtan tora.
Tizlätkeçlär kompleksı cir öslegendä (iske tizlätkeçlär Linac, PS) häm cir astında, 100 m tiränlegendä (zamança SPS, Zur adron kollayderı) urnaşqan.
Töp mäydançıq Eswiçrä şähäre Meyrin yanında urnaşqan.
Oyışma 1954 yılda oyışa, 1953 yılda Parijda nigez salu kileşüenä 12 il qul quya. Xäzerge waqıtta oyışmağa 20 il kerä, daimi räweştä 2500 keşe eşli, şulay uq 580 ildän 8000 fizik häm injener waqıtlıça eşli.
CERN il-äğzaları yıl sayın 990 mln. dollar tüli.

# Awrupanıñ Töş Tikşerenüläre Oyışması
## Äğzalar

| İl-äğza | iğänä | mln. CHF | mln.. EUR |
| Almaniä | 19,88 % | 218,6 | 144,0 |
| Frantsiä | 15,34 % | 168,7 | 111,2 |
| Böyekbritaniä | 14,70 % | 161,6 | 106,5 |
| İtaliä | 11,51 % | 126,5 | 83,4 |
| İspaniä | 8,52 % | 93,7 | 61,8 |
| Niderlandlar | 4,79 % | 52,7 | 34,7 |
| Şweytsariä | 3,01 % | 33,1 | 21,8 |
| Polşa | 2,85 % | 31,4 | 20,7 |
| Belgiä | 2,77 % | 30,4 | 20,1 |
| Şvetsiä | 2,76 % | 30,4 | 20,0 |
| Norvegiä | 2,53 % | 27,8 | 18,3 |
| Avstriä | 2,24 % | 24,7 | 16,3 |
| Gretsiä | 1,96 % | 20,5 | 13,5 |
| Daniä | 1,76 % | 19,4 | 12,8 |
| Finländiä | 1,55 % | 17,0 | 11,2 |
| Çexiä | 1,15 % | 12,7 | 8,4 |
| Portugaliä | 1,14 % | 12,5 | 8,2 |
| Macarstan | 0,78 % | 8,6 | 5,6 |
| Slovakiä | 0,54 % | 5,9 | 3,9 |
| Bolgariä | 0,22 % | 2,4 | 1,6 |
kerü statusında:
* Serbiä
* Ukraina
* Törkiä
Küzätüçelär:
* Awrupa komissiäse
* Hindstan
* Rusiä Federatsiäse
* AQŞ
* Kanada
* YUNESKO
* Qıtay Xalıq Cömhüriäte
# Епифань

Епифань — Русияның Тула өлкәсендәге Кимовск районы бистә (1938—2011 елларда шәһәр тибындагы бистә).

# Епифань
## География

Бистә Тынның сул ярында урнашкан,

# Епифань
## Тарих
### Мәскәү өчен сугыш

18 ноябрь. Алман 47-нче танклар корпус Епифаньны басып алды, ә 24-нче танклар корпусы — Дедиловоны.
# 1954 ел

2 меңьеллык :
XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр :
Хронологик таблица :
1954 (бер мең тугыз йөз илле дүртенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча җомга көнне башлана. Бу безнең эраның 1954 елы, II меңьеллыкның 954 елы, XX гасырның 54 елы, XX гасырның 6 унъеллыгының 4 елы, 1950 елларның 5 елы. 1954 елдан бирле 71 ел үтте.

# 1954 ел
## Вакыйгалар

* 27 гыйнвар — ССРБ Сталин репрессияләре корбаннарын аклый башлый.
* 5 июль — Элвис Пресли үзенең беренче җырын яздыра.
* 17 сентябрь — Новая Земля утравында ССРБ-ның атом-төш коралы өчен полигон барлыкка килә.

# 1954 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1954 елда туганнар
* 2 гыйнвар — Факил Сафин, язучы, Гаяз Исхакый исемендәге бүләк лауреаты.
* 6 гыйнвар — Ралиф Сафин, бизнесмен; җырчы Алсуның әтисе.
* 24 февраль — Алсу Гайнуллина, Татарстанның һәм Русиянең халык артисты.
* 18 март — Вахит Имамов, татар язучысы, тарихчы.
* 24 март — Александр Серов, эстрада җырчысы, РФ халык артисты.
* 3 июнь — Сахарада Борынгы Мисыр фараоны Санхет кабере табыла.
* 16 июнь — Марат Әхмәтов, Татарстан авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры.
* 30 июнь — Серж Саргсян, Әрмәнстан президенты.
* 7 июль — Илгиз Закиров, композитор. ТР атказанган сәнгать эшлеклесе.
* 9 июль — Фәйрүзә Мөслимова, татар шагыйрәсе.
* 17 июль — Ангела Меркель, Алмания сәясәтчесе.
* 17 июль — Халидә Бегичева, популяр татар җырчысы.
* 28 июль — Уго Чавес, Венесуэла президенты.
* 14 август — Хафиз Миргалимов, сәясәтче.
* 20 август — Ринат Нуруллин, татар шагыйре, математик.
* 31 август — Нурмөхәммәт Хөсәенов, мәгърифәтче, татар гимназиясе директоры, милли активист.
* 31 август — Камил Әбләзов, Сарату татарларының төбәк милли-мәдәни автономиясе рәисе, тарихчы.
* 2 сентябрь — Габдулла хәзрәт Галиулла, Нурулла мәчете имамы.
* 9 ноябрь — Ранас Ганиев, техник фәннәр докторы.
* 11 декабрь — Владимир Мироваев, үзешчән композитор.
* 26 декабрь — Ризван Хәкимов, композитор, автор-башкаручы (Уфа).

# 1954 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1954 елда вафатлар
* 17 гыйнвар — Сәхаутдин Миңлекәй, педагог, шагыйрь һәм фольклорчы.
* 9 март — Вагн Экман (Vagn Walfrid Ekman) швед океанографы.
* 6 июль — Гомәр Гали, татар язучысы, әдәби тәнкыйтьче.
* 22 октябрь — Закир Кадыйри, татар мәгърифәтчесе, мөгаллим, көнчыгыш халыклар белгече.
* 16 декабрь — Салих Сәйдәшев, татар композиторы.
* 22 декабрь — Николай Дмитриев, төрки телләр белгече, академик.
# Ле-Гранд (Айова)

Ле-Гранд — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Ле-Гранд (Айова)
## Тарихы

Ле-Гранд шәһәре елда нигезләнгән.

# Ле-Гранд (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,718944 км², 2,717487 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 284 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Sesilio Gusman de Roxas

Sesilio Gusman de Roxas (isp. Cecilio Guzmán de Rojas; 1900 yılnıñ 24 oktäbre, Potosi — 1950 yılnıñ 14 fevrale, La-Pas) — Boliviä rässamı.

# Sesilio Gusman de Roxas
## Biografiäse

1900 yılnıñ 24 oktäbrendä Potosida tuğan. 12 yäşendä ğailäse belän Koçabambağa küçengän. La-Pasta uqığan, annarı 1919 yıldan Madridta San-Fernando akademiäsendä uqığan, 1923 yıldan 1931 yılğa qädär Parijda uqığan häm eşlägän. Boliviägä qaytqannan soñ La-Pastağı Sänğät akademiäse direktorı, annarı näfis sänğät mäs’äläläre buyınça mädäniät ministrlığınıñ general’ direktorı bulğan. Çako suğışı anı tirän teträndergän häm anıñ icatında suğışqa qarşı motivlar öçen nigez bulıp xezmät itkän. Sesilio Gusman de Roxas trotskist Boliviä eşçe sotsialistik partiäsen oyıştıruda qatnaşqan. 1940-yıllar axırında ul üzeneñ sänğät akademiäsen oyıştırğan. 1950 yılda üz-üzenä qul salğan.
Boliviä indixenizmına nigez saluçı bulıp tora. Gusman icatında indixenizmnıñ tipik çağılışı bulıp «Analıq» suräte tora. Roxasnıñ avtorlığında şulay uq «Çako suğışı» häm «Taşlar turında cır» surätlär dramatik siklı bar. Rässam-monumentalist bularaq Roxas La-Pastağı «Parij» kinoteatrın bizäklägän. Şulay uq anıñ portretları bilgele, alarda qız Altiplano peyzajı fonında surätlängän, bu boliviäleneñ eçke dönyasınıñ äylänä-tirä tabiğät belän ruxi berläşüwen simvollaştıra.
Anıñ ulı İvan Gusman de Roxas tanılğan ğalim bulğan.
# Набайш

Набайш — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Melo e Nabais муниципалитетына карый.

# Набайш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Морейра-ду-Каштелу

Морейра-ду-Каштелу — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Селорику-ди-Башту муниципалитетына карый.

# Морейра-ду-Каштелу
## Географиясе

Мәйданы — 6,14 км².
# Парадела (Миранда-ду-Дору)

Парадела — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Ifanes e Paradela муниципалитетына карый.

# Парадела (Миранда-ду-Дору)
## Географиясе

Мәйданы — 13,84 км².
# Пиама Гайденко

Пиама Павловна Гайденко (1934 елның 30 гыйнвары, Николаевка, Сталин өлкәсе — 2021 елның 2 июле) — совет һәм Россия фәлсәфәчесе, фәлсәфә тарихчысы. Г. В. Плеханов исемендәге премия лауреаты (1997). Фәлсәфә фәннәре докторы. 2000 елның 26 маеннан фәлсәфә, социология, психология һәм хокук бүлеге буенча Россия Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты.

# Пиама Гайденко
## Тормыш юлы

Пиама Гайденко 1934 елның 30 гыйнварында Николаевка шәһәрендә туа. 1957 елда Мәскәү дәүләт университетының фәлсәфә факультетын тәмамлый. Аннары Чит ил әдәбияты нәшриятында кече мөхәррир булып эшли, МДУ аспирантурасында укый.
1962 елда Г. В. Плеханов исемендәге Мәскәү халык хуҗалыгы институтында «М. Хайдеггер фәлсәфәсе хәзерге буржуаз мәдәнияте кризисын чагылдыру буларак» темасына фәлсәфә фәннәре кандидаты дәрәҗәсенә диссертация яклый.
1962—1967 елларда МДУ философия факультетының чит ил фәлсәфәсе тарихы кафедрасында укыта. 1967—1969 елларда ССРБ ФА Халыкара эш хәрәкәте институтының өлкән фәнни хезмәткәре.
1969 елдан 1988 елга кадәр ССРБ Фәннәр академиясенең табигать белеме һәм техника институтында эшли.
1982 елда «Фән төшенчәләренең эволюциясе: беренче фәнни программаларның барлыкка килүе һәм үсеше» темасы буенча фәлсәфә фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.
1988 елдан Россия Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында фән тарихының фәлсәфи проблемалары секторы мөдире.
«Вопросы философии» журналының редакция коллегиясе әгъзасы.
1997 елда «фән үсеше тарихы мәсьәләре буенча хезмәтләр циклы өчен» РФА Г. В. Плеханов исемендәге премия лауреаты.
В. В. Зеньковский исемендәге рус фәлсәфә тарихчылары җәмгыятенең мактаулы әгъзасы.

# Пиама Гайденко
## Гаилә

Беренче ире — фәлсәфәче Ю. М. Бородай (1934—2006). Кызы Татьяна Бородай (1957), филология фәннәре кандидаты, антиклык һәм урта гасыр философиясе буенча белгеч, тәрҗемәче, борынгы грек һәм латин телләре укытучысы.
Икенче ире — фәлсәфәче һәм социолог, тарих һәм социология теориясе өлкәсендә фәнни мәктәпкә нигез салучы Ю. Н. Давыдов (1929—2007).
Апасы — фәлсәфәче В. П. Гайденко (1940—2010).

# Пиама Гайденко
## Төп хезмәтләр

* Экзистенциализм и проблема культуры. — М.: Высшая школа, 1963.
* Трагедия эстетизма: опыт характеристики миросозерцания С. Киркегора. М., 1970.
* Философия Фихте и современность. — М.: Мысль, 1979.
* Гайденко П. П. Социология Макса Вебера // История буржуазной социологии XIX — начала XX вв. / Под ред. И. С. Кона. Утверждено к печати Институтом социологических исследований АН СССР. — М.: Наука, 1979. — С. 253—308. — 6400 экз.
* Владимир Соловьёв и философия Серебряного века. — М., 2001. — 468 с.
* Научная рациональность и философский разум. — М.: Прогресс-Традиция, 2003.
# Латкова

Латкова (белар. Латкова) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.

# Латкова
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Рәис Мостафин

Рәис Мостафин, Рәис Рәүф улы Мостафин (1980 елның 23 октябре, ССРБ, РСФСР, Ырынбур өлкәсе, Переволоцки районы, Алмалы — 2020 елның 13 июле, РФ, Ырынбур өлкәсе, Ырынбур) — хәрби, РФ Эчке эшләр министрлыгы эчке гаскәрләренең Төньяк-Кавказ округы махсус билгеләнештәге 8нче бригадасы пулеметчысы, рядовой. Россия Каһарманы (2000).

# Рәис Мостафин
## Тәрҗемәи хәле

1980 елның 23 октябрендә Ырынбур өлкәсенең Переволоцки районы Алмалы авылында татар гаиләсендә туган. Туган авылында мәктәптә 9нчы сыйныфны тәмамлагач (1995), күрше Кичкасс бистәсенең (хәзерге статусы авыл) 50 нче һөнәри-техник училищесында тракторчы белгечлеге ала.
1998 елда армияга алына. РФ ЭЭМ эчке гаскәрләренең(рус.)татар. Нальчик шәһәрендә урнашкан Төньяк-Кавказ округында хезмәт итә.
1999 елның июленнән ноябренә кадәр Кабарда-Балкар Республикасы президенты (1999—2003 елларда) В. М. Семеновны(рус.)татар. саклау буенча йөкләнгән бурычны үти.
2000 елда 15 гыйнвардан 31 майга кадәр Икенче чечен сугышында катнаша. Төньяк-Кавказ округы гаскәрләренең махсус билгеләнештәге бригадасында пулеметчик була. Грозныйны штурмлауда катнаша.

# Рәис Мостафин
## Батырлык

Егерме ел элек Төньяк Кавказда террорчылар белән тигезсез көрәштә батырлык күрсәтә. Берничә сәгать буе ялгызы гына боевиклар һөҗүменә каршы тора. 2000 елның 27 гыйнварында мәктәп бинасының уң як өлешен террорчылар кулга төшерә. Өч хезмәттәше әсирлеккә эләккәч, аларны коткару өчен Рәис пулеметыннан ут ача. Пулеметы туктап калгач, үзен дә әсир итәләр.
   «Дошман сорау алганда, кесәмдә граната капшап таптым, аның турында бөтенләй онытканмын икән. Берничә секунд эчендә баштан кырык төрле уй үтте: шартласам шартлыйм, аның каравы күпме дошманны юк итәм. Чекасын тартып алып, гранатаны өскә ыргыттым, дошман каушап калган арада икенче бүлмәгә йөгердем. Идән астындагы туннельга кереп качтым. Арттан атыш, шартлау. Үзебезнекеләр янына барып чыкканда, берсе дә ышана алмады, алар мине күптән үлгән дип белгән»
Күрсәткән батырлыгы өчен, РФ Президенты указы («эчке») белән 2000 елның 11 июлендә Россия Каһарманы исеме бирелә. 2000 елның 9 сентябрендә «Алтын йолдыз» медале тапшырыла.
Демобилизациядән соң ул Ырынбурга кайтып гаилә кора, кыз һәм ул үстерә. Ветеранннар җәмгыяте эшендә актив катнаша, «кайнар нокта»лардан кайткан солдатлар белән эш алып бара.
2020 елның 13 июлендә озакка сузылган авырудан соң Ырынбурда вафат булган. Туган авылында җирләнгән.
# Руслан Шиһабетдинов

Руслан Шиһабетдинов, Руслан Альберт улы Шиһабетдинов (Руслан Альбертович Шигабутдинов; 1976 елның 27 июне, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан ) ― хуҗалык эшлеклесе, менеджер, 2019 елдан 2022 елга кадәр — «ТАИФ» АҖ генераль директоры. Татарстанның атказанган икътисадчысы (2014).

# Руслан Шиһабетдинов
## Тәрҗемәи хәле

1976 елның 27 июнендә Казанда инженер Альберт Шиһабетдинов гаиләсендә туган. Энесе Тимур, 2025 елдан «ТАИФ» АҖ генераль директоры.
В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлаган (1998).

# Руслан Шиһабетдинов
## Хезмәт юлы

1997―1999 елларда ― «Карсар» ҖЧҖ юристы.
1999 елдан 2005 елга кадәр ― «ТАИФ» ААҖ генераль директоры референты.
2005 елдан 2019 елга кадәр — «ТАИФ» ААҖ генераль директорының милек һәм инвестицияләр белән корпоратив идарә итү буенча урынбасары.
2010 елдан 2011 елга кадәр — «ТРК «ТВТ» ААҖ генераль директоры.
2013 елдан 2021 елга кадәр ― «Казаноргсинтез» ГАҖ Директорлар советы рәисе.
2017 елның апреленнән — «Түбәнкаманефтехим» ГАҖ Директорлар советы әгъзасы.
2017 елда ― «Түбәнкаманефтехим» ГАҖ Директорлар советы рәисе.
2019 елдан 2022 елга кадәр ― «ТАИФ» АҖ генераль директоры.
2022 елда ― «Сибур-ТР» генераль директоры.
2021 елдан 2022 елга кадәр ― «СИБУР Холдинг» ГАҖ идарәсе әгъзасы.
2022 елдан ― «ТАИФ» АҖ Директорлар советы рәисе урынбасары.

# Руслан Шиһабетдинов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2014 ― ТР Атказанган икътисадчысы
* 2017 ― «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены медале
* 2020 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале
# Упамаш

Упамаш (чирм. Апак, рус. Упамаш) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Упамаш
## Сәгать поясы

Упамаш Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Упамаш
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Сурты

Сурты (чирм. Сурты, рус. Сурты) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан сала.

# Сурты
## Сәгать поясы

Сурты Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Сурты
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (77,8%), чирмешләр (22,2%).
# Хәбибулла Хәйруллин

Хәбибулла Хәйруллин, Хәбибулла Нәбиулла улы Хәйруллин (1923 елның 14 феврале, Чистай кантоны, Коры Көрнәле - 1945 елның 22 феврале, Өченче рейх, Бреслау) – Бөек Ватан сугышында һәлак булган тупчы, Советлар Берлеге Каһарманы (1945 елның 10 апреле, вафатыннан соң). Өлкән сержант.

# Хәбибулла Хәйруллин
## Тәрҗемәи хәле

1923 елның 14 февралендә ТАССР Чистай кантоны (хәзерге Алексеевск районы) Коры Көрнәле авылында туган. 1938 елда авылында җидееллык мәктәпне тәмамлаган, 1938-1941 елларда күмәк хуҗалыкта эшләгән. 1941 елның декабреннән Кызыл гаскәрдә, 1942 елның октябреннән — фронтта, Сталинград янында сугышта катнаша. Иделдән Одерга кадәр барып җитә. 6нчы армия 1248нче Запорожье танкка каршы артиллерия полкында туп командиры булып хезмәт итә. Ул хезмәт иткән полк беренчеләрдән булып, 1945 елның гыйнварында Одерны кичә. Тупчыларга дошманның күп санлы контрһөҗүмен кире кагарга туры килә. 7 февральдә Мальч торак пункты янындагы заводлар янында дошман совет гаскәренә аеручы нык каршылык күрсәтә. Хәбибулла Хәйруллин ачык позициядә торган туптан атып, дошманның 3 танкын, 100 гаскәриен юкка чыгара. 1945 елның 22 февралендә Бреслау янында һәлак була. 1945 елның 10 апрелендә ССРБ Югары шурасы президиумы фәрманы белән Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелгән.

# Хәбибулла Хәйруллин
## Бүләкләр, мактаулы исемнәр

* Советлар Берлеге Каһарманы (10.04.1945)
* Ленин ордены (10.04.1945)
* «Батырлык өчен» медале

# Хәбибулла Хәйруллин
## Хәтер

Әләски бистәсендәге мемориаль комплекста һәм укыган Коры Көрнәле мәктәбендә истәлек тактаташлар урнаштырылган.
# Ишлейкасы

Ишлейкасы (чуаш. Ишлейкасси, рус. Ишлейкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Ишлейкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ишлейкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 42 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Тайказан (Төркистан)

Тайказан, тай-казан (каз. тайқазан) — 1399 елның 25 июнендә (801 хиҗри елның 20 шәүвәлендә) коелган казан, төрки мәдәнияте истәлеге.

# Тайказан (Төркистан)
## Тарих

Тайказан Казакъстанның Төркистан өлкәсе үзәге Төркистан шәһәрендәге Әхмәд Ясәви кәшәнәсендә урнашкан. Кәшәнә XI гасыр төрки шагыйре Әхмәд Ясәви (1093—1166) каберендә булдырылган һәм «Хәзрәт-солтан» тыюлыгы тарихи-мәдәни музееның үзәк объекты булып тора.
Төркистандагы казан, Әмир Тимер фәрманы белән, Төркистан тирәсендә яшәгән оста Әбелгазиз Шәрәфетдин улы әл-Тәбризи тарафыннан 1399 елның 25 июнендә (801 хиҗри елның 20 шәүвәлендә) коелган. Аның биеклеге 1, 60 м, касәсенең диаметры – 2,42 м. Казанга 3 мең литр су сыйган. Авырлыгы 2 тонна. Ясаганда 7 кушылма, шул исәптән кызыл бакыр, алтын, цинк, аккургаш һ. б., кулланылган. Әлеге казанда атнага ике тапкыр диндарлар өчен «хәлим» — бодай һәм иттән пешерелгән азык әзерләнә торган булган. Тайказан — тай ите (яки күп күләмдә ит) пешерү өчен махсус зур казан.
1935 елда Ленинград Эрмитажына алып китеп, төрки мәдәният бүлегендә күрсәтелгән.
1989 елда Казакъстан бәйсезлеккә ирешкәч, казан Ватанына кайтарылган.

# Тайказан (Төркистан)
## Тайказан (Казан)

    Төп мәкалә: Тайказан (Казан)
Тайказан — Казакъстан Республикасы Көнчыгыш-Казакъстан өлкәсе хакимиятенең татар халкына бүләге. Казан шәһәрендә куелган Тайказан — төп нөсхәсеннән күләмен, авырлыгын, эретмә составын төгәл саклап, кечерәйтеп ясалган беренче копиясе. Күчермә Нурсолтанда Казакъстан Президенты идарәсе күрсәтмәсе буенча 3 айда эшләнгән. Проект җитәкчеләренең берсе — Сарсен Сәетов.
# Реборделу (Амаранте)

Реборделу — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Амаранти муниципалитетына карый.

# Реборделу (Амаранте)
## Географиясе

Мәйданы — 15,66 км².
# Петриково (Яңа Торъял районы)

Петриково (чирм. Петрсола, рус. Петриково) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Петриково (Яңа Торъял районы)
## Сәгать поясы

Петриково (Яңа Торъял районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Петриково (Яңа Торъял районы)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Сатмыш

Сатмыш — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422324.

# Сатмыш
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.5 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 4.9 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.9 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.4 °C | -9.7 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.

# Сатмыш
## Шәхесләр

* Кариев театры артисты, Муса Җәлил премиясе лауреаты Булат Гатауллинның (1997) әнисенең туган авылы. Артистның балачагы биредә узган.
# Помареш (Пиньел)

Помареш — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Пиньел муниципалитетына карый.

# Помареш (Пиньел)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле-Комб

Ле-Комб (фр. Les Combes) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Мари Возармашы

Мари Возармашы (чирм. Марий Озармаш, рус. Мари-Возармаш) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Мари Возармашы
## Сәгать поясы

Мари Возармашы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Мари Возармашы
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (65,1%), руслар (26,8%), үзбәкләр (4,8%).
# Адымаш

Адымаш (чирм. Йыр, рус. Адымаш) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Адымаш
## Сәгать поясы

Адымаш Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Адымаш
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (92%), руслар (5,4%).
# Пижейруш

Пижейруш — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Caldas de São Jorge e Pigeiros муниципалитетына карый.

# Пижейруш
## Географиясе

Мәйданы — 5,13 км².
# Ласлеу-Мик

Ласлеу-Мик — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. Суплак (коммуна) коммунасына карый.

# Ласлеу-Мик
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ле Каве - Сан Фредияно (Пиза)

Ле Каве - Сан Фредияно — Италиянең Тоскана төбәге Casciana Terme Lari өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Каве - Сан Фредияно (Пиза)
## Географиясе

Ле Каве - Сан Фредияно Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Каве - Сан Фредияно (Пиза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Виле (Терни)

Ле Виле — Италиянең Умбрия төбәге Стронконе өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Виле (Терни)
## Географиясе

Ле Виле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Виле (Терни)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.