yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Техомир

Техомир — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. Сливилешть (коммуна) коммунасына карый.

# Техомир
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Зауралово (Чиләбе өлкәсе)

Зауралово (рус. Зауралово) — Чиләбе өлкәсенең Чибәркүл районы составына керүче авыл.

# Зауралово (Чиләбе өлкәсе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Зауралово (Чиләбе өлкәсе)
## Сәгать поясы

Зауралово (Чиләбе өлкәсе) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Зауралово (Чиләбе өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
# Алсу Хәбетдинова

Алсу Хәбетдинова - актриса. 1973 елның 16 мартында Кукмара районы Березняк авылында туган. Казан театр училищесын тәмамлаган. Татарстан Республикасының атказанган артисты.

# Алсу Хәбетдинова
## Сәхнәдә башкарган рольләре

* Алсу – «Гашыйклар тавы», И. Юзиев.
* Кәбирә – «Һинд кызы», Г. Каюмов.
* Студент кыз – «Американ», К. Тинчурин.
* Люция – «Язлар моңы», Ә. Гаффар.
* Галия – «Дуслар җыелган җирдә», Т. Миңнуллин.
* Фатима – «Сүнгән йолдызлар», К. Тинчурин.
* Агафья Тихоновна – «Өйләнү», Н. Гоголь.
* Самира – «Булмас димә!», Т. Әл-Хәким.
* Йолдыз – «Ике хатынлы таксист», Р. Куни.
* Мәрьям – «Сигезле биюе», Р. Сабыр.
* Гөлжихан – «Кияү абый», Х. Ибраһимов, Р. Сәгъди
# Чикләвек утравы

Чикләвек утравы (Пянкинясаари, финча Pähkinäsaari, шведча Nötö) — Нева елгасы Ладога күленнән башланган җирдә урнашкан кечкенә утрау. Ленинград өлкәсенең Киров районына карый.
Төп истәлекле урыны — XIV гасырдагы Орешек (русчадан чикләвек дип тәрҗемә ителә) дигән борынгы новгород ныгытмасы, ул хәзер Санкт-Петербург тарих музее филиалы булып тора. Утрауда даими халык юк. Музей материк өлешендә урнашкан Морозов исемендәге поселок һәм Шлиссельбург белән бәйле.

# Чикләвек утравы
## Географиясе

Утрауның рельефы тигезлек булып тора. Пляж урнашкан көнчыгыш ярыннан тыш, утрау ярлары бик төкә, кыялы. Бастионнарның яр ныгытмалары таш белән ныгытылган.
Утрау үләнле үсемлекләр (тукранбаш кычыткан, көрәк, арыслан авызы, эт какысы , шайтан таягы) белән капланган. Зирек һәм кызыл карга миләше куаклары, берәмләп кенә торган чыршы, тирәк, миләш һәм алмагач утыртмалары үсә. Хайваннар дөньясы бөҗәкләр (шөпшә, күбәләкләр) һәм су кошлары (акчарлаклар) белән тәкъдим ителгән.

# Чикләвек утравы
## Тарихы

Нева елгасының чишмә башында урнашкан Чикләвек утравы беренче тапкыр 1228 елда, Невада «Варяглардан грекларга» сәүдә юлы узганда, Новгород елъязмаларында искә алына. Пекинсарда (Чикләвек утравы) Ландскронага нигез салынган елда кабул ителгән Харальдка каршы экспедиция белән бәйле Эрика хроникасында искә алына. 1323 елда бөек князь Новгородский Юрий Данилович биредә Орешек ныгытмасына нигез сала.
Утрауда ныгытма төзелеше барышында новгородлылар утрауның урнашуын һәм аның яраксызлыгын исәпкә алган, ул зур җирдән көчле агымлы Неваның ике кушылдыгы белән аерылып тора. Шулай ук ныгытманы тирән чокырлар белән уратып алганнар. Ныгытма шведларның Ладога күленә таба юлында булган, бу исә новгородлыларга Нева буенча Фин култыгына юл тәэмин иткән, ул Көнбатыш Европа илләре белән сәүдә итү өчен кулланылган.
Шведлар даими рәвештә әлеге мөһим фортка ия булу хокукы өчен көрәшкәннәр һәм 1348 елның августында Чикләвек утравын яулар алуга ирешәләр, тик инде 1349 елның февралендә үк төрле рус шәһәрләреннән килгән ополчение көче белән утрау законлы хуҗасына кайтарыла. Әмма сугыш вакытында агач ныгытманы юк иткән янгын чыга.
Орешекның таш ныгытмасы төзелеше 1352 елда тәмамланган. Төзелеш белән Новгород Республикасы башлыгы — архиепископ Василий җитәкчелек итә. Ул вакытта ныгытманың таш варианты утрауның көньяк-көнчыгыш өлешендә калкулыкта урнашкан була һәм аның 1/5 территориясен биләп торган.
# Нусбаум (Бад-Кройцнах)

Нусбаум — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Нусбаум (Бад-Кройцнах)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,86 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 260 метр биеклектә урнашкан.
# Сточек-Коцкий

Сточек-Коцкий — Польшаның Люблин воеводалыгы Езожаны гминасында урнашкан авыл.

# Сточек-Коцкий
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Енфилд (сан алу урыны, Нью-Гэмпшир)

һәм
Енфилд — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Енфилд (сан алу урыны, Нью-Гэмпшир)
## Географиясе

Енфилд халык санын алу урыны мәйданы — 5,97564 км², 6,03 км², 6,028751 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 246 метр биеклектә урнашкан.
# Палларе

Палларе — Италиянең Лигурия төбәгендә урнашкан коммуна. Савона провинциясе составына керә.

# Палларе
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 404 метр биеклектә урнашкан. Бормида, Каркаре, Малларе, Миллезимо, Плодио һәм Озилья коммуналары белән чиктәш.
# Аляксандравка (Ельский районы)

Аляксандравка (белар. Аляксандраўка) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Ельский район районында урнашкан авыл.

# Аляксандравка (Ельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Казчина Орчето (Новара)

Казчина Орчето — Италиянең Пьемонт төбәге Бриона өязендә урнашкан торак пункт.

# Казчина Орчето (Новара)
## Географиясе

Казчина Орчето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Казчина Орчето (Новара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Закшув-Туравский

Закшув-Туравский — Польшаның Ополе воеводалыгы Турава гминасында урнашкан авыл.

# Закшув-Туравский
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лукашув (Мазовия воеводалыгы)

Лукашув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Радзанув гминасында урнашкан авыл.

# Лукашув (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Пастарыни 1

Пастарыни 1 (белар. Пастарыні 1) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Пастарыни 1
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Александр Авцин

Александр Авцин (Александр Александр улы Авцин, 19 март 1991(1991-03-19) (33 яшь), Мәскәү, СССР — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
# Белведере (Месина)

Белведере — Италиянең Сицилия төбәге Фальконе (коммуна) өязендә урнашкан торак пункт.

# Белведере (Месина)
## Географиясе

Белведере Сицилия утравында, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Белведере (Месина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ягода (авыл)

Ягода — Болгариянең Стара-Загора өлкәсендә урнашкан авыл. Мыглиж җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Ягода (авыл)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 305 метр биеклектә урнашкан.
# Пянела (Беневенто)

Пянела — Италиянең Кампания төбәге Сан-Джорджо-ла-Молара өязендә урнашкан торак пункт.

# Пянела (Беневенто)
## Географиясе

Пянела Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Пянела (Беневенто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Колу (Һаапсалу)

Колу (эст. Kolu) — Эстониянең Ляэнемаа өязендә урнашкан авыл.
# Поник (Свентокшиж воеводалыгы)

Поник — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Сташув гминасында урнашкан авыл.

# Поник (Свентокшиж воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Смольный бинасы

Смольный бинасы (рус. Здание Смольного) — Санкт-Петербургта урнашкан йорт, архитектура комарткысы, Санкт-Петербург губернаторы резиденциясе һәм Санкт-Петербург хакимият органнары штаб-фатиры. XIX—XX башында йортта Смольный хатын-кызлар институты урнашкан. Октябрь революциясеннән соң йортта Ленсовет һәм КПССның шәһәр комитеты урнашкан.

# Смольный бинасы
## Исем турында

Санкт-Петербургка нигез салынганнан соң Смольный институты урынында Адмиралтик верфь һәм флот өчен кысаланы саклаганнар (рус. смола).
Фирка җитәкчелеге резиденциясе. Смольныйның Октябрь революциясендәге әһәмиятен күрәстү максатларында 1925 елда йорт тирәсендәге территория төзекләндерелә, керү юлы пропилеяләр белән бизәлгән. 1934 елда Смольныйда Сергей Киров үтерелгән.
* Санкт-Санкт-Петербург, Смольный юлы, 1-нче йорт. Дж. Кваренги эше.Классицизм. 1790-1806.
* еИ. И. Бродский, "«В. И. Ленин Смольныйда 1917 елда»", 1930
* Джакомо Кваренги. Смольный институт фасады (1806)
# Калиниха (Киров өлкәсе)

Калиниха (рус. Калиниха) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.

# Калиниха (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Калиниха (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Калиниха (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Калиниха (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Ямбжики

Ямбжики — Польшаның Подлясье воеводалыгы Щучин гминасында урнашкан авыл.

# Ямбжики
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Можишув

Можишув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Клодзко гминасында урнашкан авыл.

# Можишув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кага (шәһәр)

Кага (яп. 加賀市) — Япония дәүләтенең Исикава префектурасында урнашкан шәһәр.

# Кага (шәһәр)
## Тарихы

Кага шәһәре 2005 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.

# Кага (шәһәр)
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 73745 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 241 кеше тәшкил иткән.

# Кага (шәһәр)
## Географиясе

Шәһәр территориясе 306.00 км² тәшкил итә.

# Кага (шәһәр)
## Кардәш шәһәрләр

* Акабира, Япония
* Тайнань, Кытай Җөмһүрияте
* Һәмилтон, Канада
# Леунеле-де-Сус

Леунеле-де-Сус — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. Кука (коммуна, Арджеш) коммунасына карый.

# Леунеле-де-Сус
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Сен-Виктор-де-Шретьянвиль

Сен-Виктор-де-Шретьянвиль (фр. Saint-Victor-de-Chrétienville) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Лос-Ветеранос I (Техас)

Лос-Ветеранос I — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лос-Ветеранос I (Техас)
## Географиясе

Лос-Ветеранос I халык санын алу урыны мәйданы — 1,019707 км², 1,031085 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Шехиткамил

Шехиткамил (төр. Şehitkamil) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесенең Газиантеп иленә караган бер илчедер.

# Шехиткамил
## Географиясе

Илче мәйданы — .
# Шато-Ландон

Шато-Ландон (фр. Château-Landon) — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Щербиновка (Костанай өлкәсе)

Щербиновка (каз. Щербиновка) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Щербиновка (Костанай өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Калҗа

Калҗа́ - милли ризык, аны гадәттә татар авылларында терлек суйганнан соң әзерлиләр.

# Калҗа
## Сөякле кайнар калҗа

Калҗаны ат, сыер һәм сарыкның түш һәм кабырга итеннән пешерәләр.
Түш яисә кабырга итен сөяге белән бергә 75 —100 г лы кисәкләргә турыйлар, өстенә кайнар су салып кастрюль белән пешерергә куялар. Кайнап чыккач, тоз, борыч сибәләр, пешереп җиткерәләр һәм, лавр яфрагы салып, 2—3 минут кайнаталар. Әзер калҗаны тишекле чүмеч белән алып тәлинкәгә өеп чыгаралар. Ит янына гарнир итеп тозлы кыяр һәм помидор, тозлы кәбестә, маринадлаган башлы суган, горчица, керән куялар.

# Калҗа
## Калҗа (рулет)

Түш һәм кабырга итен сөяктән кисеп алгач, 2 см калынлыгында калырлык итеп ярыдан һәм беркадәр маеннан арындыралар. Итнең ике ягына да тоз һәм борыч сибеп, 3 сәгать салкында тоталар. Аннары тагын тоз, борыч сибәләр, төйгән сарымсак белән яхшылап ышкыйлар һәм аз гына аш серкәсе өстиләр. Шулай әзерләнгән итне рулет рәвешендә төрәләр дә, колбаса бәйләгән шикелле бау белән бәйләп, пешәр-пешмәс кенә табада кыздыралар. Шуннан соң итне тирән савытка салып шулпа өстиләр, башлы суган белән кишер турыйлар, лавр яфрагы салалар, өстен каплап, томалап пешерәләр.
Калҗаны табынга кайнар килеш тә, салкын килеш тә, колбаса кискән кебек турап куялар.
100 г калҗа әзерләү өчен: 160 г сарык, яисә 175 г сыер яки ат ите, 20 г сарымсак, 5 г аш серкәсе, кыздыру өчен 10—15 г май, 15 әр г кишер белән суган, кирәгенчә тоз, борыч.
# Лодгержов

Лодгержов (чех. Lodhéřov) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Йиндржихув-Градец һәм Йиндржихув-Градец районында урнашкан авыл.

# Лодгержов
## Географиясе

Мәйданы — 23,753559 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 535 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Лодгержов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лодгержов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лодгержов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 1781 |
| 1880 | 1792 |
| 1890 | 1745 |
| 1900 | 1689 |
| 1910 | 1545 |
| 1921 | 1415 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1379 |
| 1950 | 889 |
| 1961 | 869 |
| 1970 | 816 |
| 1980 | 640 |
| 1991 | 590 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 600 |
| 2014 | 670 |
| 2016 | 672 |
| 2017 | 655 |
| 2018 | 655 |
| 2019 | 654 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 655 |
| 2021 | 662 |
| 2021 | 643 |
| 2022 | 675 |
| 2023 | 696 |
| 2024 | 695 |
# Зур Грязная

Зур Грязная — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Банновка елгасының уң ярыннан 1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.

# Зур Грязная
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010300312115200011586
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201158
* Бассейн коды — 13.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Һаҗыәлибәй

Һаҗыәлибәй (әзери. Hacıəlibəy) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
# Харал дел Рефухио (Акамбаро)

Харал дел Рефухио — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Акамбаро муниципалитеты составына керә.

# Харал дел Рефухио (Акамбаро)
## Географиясе

Харал дел Рефухио Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Харал дел Рефухио (Акамбаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Харал дел Рефухио (Акамбаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Шерек

Шерек (чуаш. Шерӗк, рус. Шерек ) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429534. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232875008. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300016400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Шерек
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 29 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,34%), руслар (0,15%).
# Эгилмез (Караман)

Эгилмез (төр. Eğilmez) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Караман иле Караман илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Су-24

Су-24 «Грач» — штурмовик Су-24 («Т-8» эшләнмәсе, НАТО кодификациясе буенча: Frogfoot) — Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе/Россия бомбага тотучы очкычы.
Ике урынлы, ике моторлы очкыч үзенең беренче очышын 1967 елда ясаган. Кулланышка 1974 елда кертелгән. Су-24 урынына Россиядә 2010 елга заманчарак Су-34 хәрби очкычын тәкъдим итү планы бар иде.
Россия Су-24 хәрби очкычларын кулланыштан ала.

# Су-24
## Авиаһәлакәтләр

* 30.10.2012 — Чиләбе өлкәсенең Эткүл районында Су-24 бомбалау очкычы төшеп җимерелде. Россия Федерациясе саклану министрлыгы белдерүенчә, очкыч идарәсендә җитешсезлекләр башлангач һәм очкычны коткарып булмаячагы ачыклангач, андагы ике очучы аны кешеләр яшәгән урыннан читкә юнәлткән һәм катапульт белән сикереп котылган. Очкыч тиздән чираттагы төзекләндерүгә озатылырга тиеш булган. Барлык Су-24 очышлары вакытлыча туктатылды.
* 20.10.2011 — Россиянең Амур өлкәсендә Су-24 очкычы каза кичерде. Нәтиҗәдә ике очучы һәлак булды. Воронеждан Воздвиженкага очкан очкыч Украинка аэродромына ягулык алу өчен төшкәндә җимерелән.
Казаның сәбәпләрен хәзер Россия Саклану министрлыгының комиссиясе ачыклый. Беренче мәгълүматларга караганда, очкыч юлга бозык килеш чыккан. Каза очучы хатасы аркасында да килеп чыгарга мөмкин.
Җинаять эше “очу кагыйдәләрен бозу” матдәсе нигезендә тикшерелә.
* 19.06.2009 — Ростов өлкәсендә Су-24 хәрби очкычы төшеп җимерелгән. Очкычтагы 2 очучы пәрәшүт белән сикереп исән калган. Очкыч бер утар янына төшкән, әмма бернинди дә зыян китермәгән.
# Антонина Барышева

Антонина Барышева (26 февраль 1937(1937-02-26) (87 яшь), Нурминкә, Лаеш районы, Татарстан АССР, РСФСР, СССР — , ) — кырдыручы, СССР дәүләт премиясе иясе (1977). 1956-1992 елларда Казан төгәл машиналар төзү заводы кырдыручысы.
# Магалҗык (Малазгирт)

Магалҗык (төр. Mağalcık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Малазгирт илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Эль Капире, Эль Капире де ла Палма (Хенерал Элиодоро Кастильо)

Эль Капире, Эль Капире де ла Палма — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Хенераль-Элиодоро-Кастильо муниципалитеты составына керә.

# Эль Капире, Эль Капире де ла Палма (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Географиясе

Эль Капире, Эль Капире де ла Палма Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Капире, Эль Капире де ла Палма (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Капире, Эль Капире де ла Палма (Хенерал Элиодоро Кастильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# NGC 7579

NGC 7579 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7579
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Гюньекур

Гюньекур (фр. Gugnécourt) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# Роклор-Сент-Обен

Роклор-Сент-Обен (фр. Roquelaure-Saint-Aubin) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Виктория (Миннесота)

Виктория — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Виктория (Миннесота)
## Тарихы

Виктория шәһәре елда нигезләнгән.

# Виктория (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 27,663223 км², 25,342718 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 301 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Шендере (Даренде)

Шендере (төр. Şendere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Даренде илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (13951) 1990 SD5

(13951) 1990 SD5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13951) 1990 SD5
## Тарихы

1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SD5» саналган.
# Илнур Миргалиев

Илнур Миргалиев, Илнур Мидхәт улы Миргалиев (1976 ел, 25 октябрь, БАССР, Кушнаренко районы, Якуп) — татар галиме, тарих фәннәре кандидаты (2002), ТР дәүләт премиясе (техника һәм фән өлкәсендә) лауреаты (2016), «Золотоордынское обозрение» журналының баш мөхәррире (2013 елдан).

# Илнур Миргалиев
## Тәрҗәмәи хәл

1976 елның 25 октябрендә БАССРның Кушнаренко районы авылында туа. 1993—1998 елларда Башкорт дәүләт педагогия институтының тарих бүлегендә укый. 1998—2001 елларда Татарстан фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих иститутында аспирантурада укый. 2002 елда Тарих фәннәре кандидаты исемен яклый. Миркасыйм Госманов исемендәге Алтын Урда һәм татар ханлыкларын өйрәнү Үзәгенең җитәкчесе.

# Илнур Миргалиев
## Китаплары

* Войны Токтамыш-хана с Аксак Тимуром. – Казань: Институт истории АН РТ, 2003.
* Политическая история Золотой Орды периода Токтамыш-хана. – Казань: Алма-Лит, 2003.
* Материалы по истории войн Золотой Орды с империей Тимура. – Казань: Институт истории АН РТ, 2007.
* Хан Токтамыш. – Казань: Татар.кн. изд-во, 2011.
* «Золотая Орда: библиографический указатель / Автор-составитель И.М.Миргалеев. – Казань, 2013.

# Илнур Миргалиев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2008 — Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе президенты рәхмәте
* 2009 — Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Мактау грамотасы.
* 2016 — ТР фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе
# Акгөмлек (Кебан)

Акгөмлек (төр. Akgömlek) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Кебан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Вашон (Вашингтон)

Вашон — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Вашон (Вашингтон)
## Географиясе

Вашон халык санын алу урыны мәйданы — 209,232213 км², 80,8 квадрат миль, 209,270706 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 381 Фут һәм 116 метр биеклектә урнашкан.
# Сосновка (станса)

к·б·ү Дәрвишләр — Әгерҗе :
Сосновка (рус. Сосновка) — Горький тимер юлының Казан бүлекчәсенең станциясе. Киров өлкәсенең Нократ Аланы районы территориясендә урнашкан. Якындагы торак пункт — Сосновка шәһәре.