yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чертежница

Чертёжница — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кулой елгасының уң ярыннан 178 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.

# Чертежница
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000028643
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002864
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Аугуст II Көчле

Аугуст II Көчле (12 май 1670(1670-05-12), Дрезден, Изге Рум империясе — 1 февраль 1733, Варшау, Реч Посполита) — 1694 елдан Саксония курфүрсте, 1697 елдан 1704 елга хәтле һәм 1709-1733 елларда Польша кыйралы һәм Литва бөек кенәзе. 1700-1721 еллардагы Төньяк сугышта Швециягә каршы коалиция ягында сугышкан.
# Тарнувка-Весёловска

Тарнувка-Весёловска — Польшаның Великопольское воеводалыгы Домбе гминасында урнашкан авыл.

# Тарнувка-Весёловска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Экокүн

Экокүн - «сулаучы» ПВХсыз ясалма күн. Ул йомшак һәм сыгылмалы була.
Аның җылылык үткәрү үзенчәлеге агач һәм чын күнгә якын – ул “җылы”. Таушалуларга каршы торучан, озын гомерле.
# Ибейка

Ибейка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 54 км.

# Ибейка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010100312115300006003
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115300600
* Бассейн коды — 14.01.01.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Кече Таврежка (Тавреньг кушылдыгы)

Кече Таврежка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тавреньга елгасының уң ярыннан 34 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

# Кече Таврежка (Тавреньг кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000028902
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002890
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Скамейния (округ, Вашингтон)

Скамейния — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Стивенсон шәһәре.

# Скамейния (округ, Вашингтон)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1854 елда оештырыла.

# Скамейния (округ, Вашингтон)
## Территориясе

Округ мәйданы 4289 км² тәшкил итә.
# Конья-Льон

Конья-Льон (фр. Cognat-Lyonne) — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
# Краниофарингиома

Краниофарингиома — гипофизның аяклары буенча Ратке кесәсенең рудиментар калдыкларыннан әкрен үсүче шеш.
1. Күренешләре авыру яшенә бәйле:
а) балаларда гипоталамус функцияләре какшау өчен кәрләлек, җенси үсеш тоткарлану һәм симерү еш күзәтәләр;
б) өлкәннәрдә гадәттә күрү какшаулары һәм күрү кыры кимчелекләре үсеш ала.
2. Күрү кыры кимчелекләре комплекслы, күрү нервлары, хиазма яки күрү трактлары җәлеп ителә.
* Башлангыч кимчелекләр гадәттә аскы чигә квадрантларында урнаша, чөнки шешләр хиазманы өстән һәм арттан кыса һәм өске борын җепселләрен зарарлый (рәс. 21.30).
* Кимчелекләр арта, өске чигә кырларын җәлеп итә.
3. МРТ тыгыз шешне күрсәтә, ул Т1-эленмә томограммаларда изоинтенсив күренә (рәс. 21.31). Т1-эленмә томограммаларда кистоз компонентлар гиперинтенсив күренә.
4. Дәвалау күбесенчә хирургик ысул белән, әмма хиазмага якынлыгы шешнең тулысынча кисеп алуына комачауларга мөмкин. Операциядән соң радиотерапия нәтиҗәле була ала, әмма кабатланулар ешлыгы өчен гомер буе күзәтү кирәк.
# Караятак (Эмирдаг)

Караятак (төр. Karayatak) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Эмирдаг илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сен-Мартен-де-Санзе

Сен-Мартен-де-Санзе (фр. Saint-Martin-de-Saint-Maixent) — Франциянең Де-Севр департаментында урнашкан коммуна.
# (3598) Saucier

(3598) Saucier (лат. Saucier) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3598) Saucier
## Тарихы

1977 елның 18 маенда E. H. Bus тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 KK1» саналган.
# Аксел-Һейберг

Аксел-Һейберг (ингл. Axel Heiberg Island) — Канада Арктика архипелагы утраулар төркеменә кергән утрауларның берсе. Мәйданы — 43 178 км².
# Баскалци

Баскалци — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. Петрич җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Баскалци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 819 метр биеклектә урнашкан.
# Ржаколуски

Ржаколуски (чех. Rakolusky) — Чехиянең Пльзень крае Боги (Чехия) районында урнашкан авыл.

# Ржаколуски
## Географиясе

Мәйданы — 2,323 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Ржаколуски
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржаколуски
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ржаколуски
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 126 |
| 1880 | 116 |
| 1890 | 114 |
| 1900 | 108 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 102 |
| 1921 | 87 |
| 1930 | 84 |
| 1950 | 68 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 58 |
| 1970 | 41 |
| 1980 | 26 |
| 1991 | 20 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 21 |
| 2011 | 25 |
| 2021 | 25 |
# Североуральск

Североуральск (рус. Североуральск) — Россия Федерациясенең Cвирлaу өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 27 051 кеше (2015).

# Североуральск
## Сәгать поясы

Североуральск Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Североуральск
## Тарих

Шәһәр тибындагы бистә cтaтысын 1938 елдан, шәһәр cтaтысын 1944 елдан башлап йөртә.

# Североуральск
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (90,9%), татарлар (3,8%), украиннар (1,3%).

# Североуральск
## Танылган шәхесләр

* Хәсән Заманов (1912, Күҗәкә — 1956, Покровск-Уральсᴋи), Сәвитлар Берлеге Каһарманы.
# Миллер (Айова)

һәм
Миллер — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Миллер (Айова)
## Географиясе

Миллер халык санын алу урыны мәйданы — 5,347767 км², 5,440538 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1227 Фут биеклектә урнашкан.
# CLEC4D

CLEC4D (ингл. C-type lectin domain family 4 member D) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Лев (Черепанов)

Лев (рус. Леонид Всеволодович Черепанов, 5 август 1888(1888-08-05), Полевской, Екатиринбур өязе, Пермь губернасы, Россия империясе — 8 декабрь 1937(1937-12-08) (49 яшь), Ленинград өлкәсе, РСФСР, СССР) — праваслау дин эшлеклесе, Түбән Тагил (1923-1927), Алматы һәм Төркистан (1927-1929), Кавказ һәм Ставрополь (1933-1935) япискебе.
# (9730) 1982 FA

(9730) 1982 FA (лат. 1982 FA) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9730) 1982 FA
## Тарихы

1982 елның 23 мартында M. L. Sitko, W. A. Stern тарафыннан Маунт-Леммон обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 FA» саналган.
# Еловица

Еловица — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Козольское күле - Козола күле урнашкан. Елга озынлыгы 8 км.

# Еловица
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000312103000042477
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103004247
* Бассейн коды — 03.03.00.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Эллинген (Баден-Вюртемберг)

Эллинген (алман. Öllingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Эллинген (Баден-Вюртемберг)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,09 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 534 метр биеклектә урнашкан.
# Зловедице

Зловедице (чех. Zlovědice) — Чехиянең Устецк крае Красни Двур районында урнашкан авыл.

# Зловедице
## Географиясе

Мәйданы — 1,176 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Зловедице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Зловедице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Зловедице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 306 |
| 1880 | 272 |
| 1890 | 216 |
| 1900 | 217 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 195 |
| 1921 | 169 |
| 1930 | 153 |
| 1950 | 97 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 27 |
| 1970 | 36 |
| 1980 | 29 |
| 1991 | 31 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 31 |
| 2011 | 26 |
| 2021 | 8 |
# NGC 1443

NGC 1443 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1443
## Тарихы

Әлеге галактика 1882 елда Алмания астрономы Эрнст Вильгельм Леберехт Темпель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Еловик (Тонгула кушылдыгы)

Еловик — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тонгул елгасының сул ярыннан 51 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.

# Еловик (Тонгула кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200020128
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115202012
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Кече Поломка (елга)

Кече Поломка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга Зур Поломка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.

# Кече Поломка (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100912111100007789
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100778
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Сямейки

Сямейки (белар. Сямейкі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.

# Сямейки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сан-Жуан-ду-Сабужи

Сан-Жуан-ду-Сабужи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.

# Сан-Жуан-ду-Сабужи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 277,01 км².
# Гурбера

Гурбера (фр. Gourbera) — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
# Сортым-Пим

Сортым-Пим — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Пим елгасының уң ярына тамагыннан 274 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 108 км.

# Сортым-Пим
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан Иртеш елгасы кушылганга кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100212115200045662
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204566
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Грос-Оффензет-Асперн

Грос-Оффензет-Асперн (алман. Groß Offenseth-Aspern) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Грос-Оффензет-Асперн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,56 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 14 метр биеклектә урнашкан.
# Гуциска (Великопольское воеводалыгы)

Гуциска — Польшаның Великопольское воеводалыгы Мурована-Гослина гминасында урнашкан авыл.

# Гуциска (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гиньки (Азярэцки авыл советы)

Гиньки (белар. Гінькі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.

# Гиньки (Азярэцки авыл советы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Оушен-Вью (Делавер)

Оушен-Вью — Америка Кушма Штатларының Делавэр штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Оушен-Вью (Делавер)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Оушен-Вью (Делавер)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 6,853579 км², 6,341665 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Шнурова (Верхотурье шәһәр округы)

Шнурова (рус. Шнурова) — Свердловск өлкәсенең Верхотурье шәһәр округы составына керүче авыл.

# Шнурова (Верхотурье шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Шнурова (Верхотурье шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
# Бойковци

Бойковци — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. Елена җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Бойковци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 495 метр биеклектә урнашкан.
# Трепонт (Валле д'Аоста)

Трепонт — Италиянең Валле д'Аоста төбәге Вильнёв (Валле-д’Аоста) өязендә урнашкан торак пункт.

# Трепонт (Валле д'Аоста)
## Географиясе

Трепонт Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Трепонт (Валле д'Аоста)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ставно (Голенёвский повяты)

Ставно — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Голенюв гминаcында урнашкан авыл.

# Ставно (Голенёвский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Маями (Аризона)

Маями — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Маями (Аризона)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,270919 км², 2,281012 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1037 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (2539) Нанси

(2539) Нанси (лат. Ningxia) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2539) Нанси
## Тарихы

1964 елның 8 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1964 TS2» саналган.
# Фатыйх Шәрипов

Фатыйх Шәрипов (Фатыйх Зариф улы Шәрипов) — Советлар Берлеге Каһарманы (1944), подполковник.

# Фатыйх Шәрипов
## Тәрҗемәи хәле

1921 елның 20 гыйнваренда ТАССР Бөгелмә кантоны (хәзерге Ютазы районы) Бәйрәкәтамак авылында туган. Бөгелмә педагогия укуханәсен (1937), Казанда танк училищесын (1940-1942), Ленинградта бронетанк һәм механикалаштырылган гаскәрләр югары мәктәбен (1946) тәмамлаган. 1937-1940 елларда авыл мәктәбендә математика укытучысы булып эшли.

# Фатыйх Шәрипов
## Бөек Ватан сугышында

1942 елның маеннан фронтта. 40- армиянең 10- танк корпусы 183- танк бригадасы танк ротасы командиры. Брянск, Воронеж, I һәм II Украина фронтлары составында Воронеж-Косторненская, Белгород-Харковь юнәлешендә һөҗүмнәрдә, Днепрны кичүдә катнаша (1943). Яссы-Кишенәү (1944) һәм Братислава-Брно (1945) юнәлешләрендә һөҗүм хәрәкәтләрендә катнаша.

# Фатыйх Шәрипов
## Батырлыгы

Украина ССР Киев өлкәсе Кагарлык районы Балык авылы янында Днепрны кичкәндә батырлык үрнәге күрсәтә: 1943 елның 23 сентябрендә Ф. Шәрипов җитәкчелегендәге моторота елганы кичә, плацдарм яулый, 3 тәүлек буена дошманның контрһөҗүмен кире кайтарып тора. 1944 елның 1 гыйнваренда Советлар Берлеге Каһарманы исеменә лаек була.

# Фатыйх Шәрипов
## Сугыштан соң

1951 елда оттавкага чыга. Ленинградта диңгез укуханәсендә эшли.

# Фатыйх Шәрипов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Советлар Берлеге Каһарманы (1944 ел 1 гыйнвар).
* Ленин ордены.
* Ике Кызыл Йолдыз ордены.
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены.
* Баулы районы мактаулы ватандашы.

# Фатыйх Шәрипов
## Хәтер

* Баулыда якташлары - Советлар Берлеге Каһарманнарына багышланган мемориаль комплекста бюсты урнаштырылган.
* Казанда Җиңү паркындагы мемориаль комплекста исеме язылган мәрмәр такта куелган.
# Илдар Рәхмәтуллин (1986)

Илдар Рәхмәтуллин (Илдар Илһам улы Рәхмәтуллин, 6 март 1986(1986-03-06) (38 яшь), Казан, РСФСР, СССР — , ) — РФ автоузышчысы, FIA Европа ралли-кросс чемпионатының көмеш призчысы (2010, 2013).
# Мейдандагы (Патнос)

Мейдандагы (төр. Meydandağı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Патнос илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Блейденсбург (Огайо)

Блейденсбург — Америка Кушма Штатларының Огайо штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Блейденсбург (Огайо)
## Географиясе

Блейденсбург халык санын алу урыны мәйданы — 0,859303 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# (19258) Gongyi

(19258) Gongyi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19258) Gongyi
## Тарихы

1995 елның 24 мартында BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 FT20» саналган.
# Рагазы

Рагазы (белар. Рагазы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Маладзечанский районында урнашкан авыл.

# Рагазы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Малий Ригель

Малий Ригель — Словениянең Доленьське Топлице (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Малий Ригель
## Географиясе

Мәйданы — 1,76 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 306,3 метр биеклектә урнашкан.
# Оттосен (Айова)

Оттосен — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Оттосен (Айова)
## Тарихы

Оттосен шәһәре 1906 елда нигезләнгән.

# Оттосен (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,469608 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 353 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (5618) Saitama

(5618) Saitama (лат. Saitama) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5618) Saitama
## Тарихы

1990 елның 4 мартында А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 EA» саналган.
# Понте (Беневенто)

Понте — Италиянең Кампания төбәге Беневенто өязендә урнашкан торак пункт.

# Понте (Беневенто)
## Географиясе

Понте Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Понте (Беневенто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Понте (Беневенто)
## Халкы

| Ел | Халык саны |
| 2017 | 2554 |
| 2018 | 2573 |
| 2023 | 2419 |
# Лигле

Лигле (фр. Liglet) — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Köç

Köç - vektor fizik zurlığı, başqa cisemnär häm qırlar tä'sir itüe intensivlığınıñ däräcäse bulıp tora.
Massalı cisemgä salınğan köç - anıñ tizlege yäki eçendäge deformatsiä häm köçäneşlär xasil buluına kiterä.
Köç vektor zurlığı bularaq module, yünäleşe, köç salınğan noqtası belän bilgelänä.
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça inertlıq xisap sistemalarında matdä noqtası tizläneşeneñ yünäleşe berdäy tä'sir itüçe köç yünäleşenä tiñ, köç modulenä proportsional' häm massağa kire proportsional' bula.
Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar.
Sİ berämleklär sistemasına köç ülçäneşe - LMT⁻², berämlege - Nyuton, SGSta - dina (dyn).
Köç töşençäsen tikşerenülärne törle çorlarda Arximed (III ğasır b.e.q.), Aristotel, İsaak Nyuton (XVIII) alıp barğannar. Öç ğasır däwamında Nyuton mexanikası ğına qullanıla. XX ğasırda Albert Eynşteyn Nyuton mexanikasınıñ tik yuğarı bulmağan tizleklär oçrağındağı qullanışın isbatlağan häm ğomumi mexanikanı täqdim itkän.

# Köç
## Nyuton mexanikası

* Töp mäqälä: Nyuton qanunnarı
Nyutonnıñ ikençe qanunı buyınça material' noqta impulsı üzgäreşeneñ tizlege noqtağa barlıq tä'sir itkän köçlär summasına tigez:
    ${\frac {d{\vec {p}}}{dt}}={\vec {F}},$
yäki:
    ${\frac {d{\vec {p}}}{dt}}={\frac {d(m{\vec {v}})}{dt}},$
    $m{\frac {d{\vec {v}}}{dt}}={\vec {F}}.$
    $m{\vec {a}}={\vec {F}}.$
Nyutonnıñ öçençe qanunı buyınça: tä'sir itüçe köç qarşı tä'sir itüçe köçkä tigez:
    ${\vec {F}}_{1,2}=-{\vec {F}}_{2,1}.$
    ${\vec {F}}_{1,2}+{\vec {F}}_{\mathrm {2,1} }=0.$

# Köç
## Fundamental' tä'sir iteşülär

Standart model qaraşı buyınça fundamental' tä'sir iteşülär kalibrlı bozonnar almaşu yärdämendä xasil bulalar. Tä'sir iteşü iñ yuğarı tizlege - yaqtılıq tizlege.

# Köç
## Gravitatsiä

* Töp mäqälä: Gravitatsiä
Az tizlekneñ häm zäğif gravitatsion tä'sir iteşü oçraqlarında Nyutonnıñ tartım teoriäse belän taswirlana, ğomumi oçraqta Eynşteynnıñ Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.
Klassik mexanikada (az tizlek häm zäğif gravitatsiä oçrağı) ğravitatsion tä'sir iteşü bötendönya tartım qanunı belän taswirlana: ike noqtalar arasında M häm m massa belän häm R aralığı belän ğravitatsion tartım köçe ike massağa turı proportsional' häm aralıqnıñ kvadratına kire proportsional':
    $F=G{\frac {m_{1}m_{2}}{R^{2}}}.$
Köçle gravitatsion qırda häm gravitatsion qırda relätiv tizlek belän xäräkät itkändä Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse belän taswirlana.

# Köç
## Elektromagnitik tä'sir iteşü

* Töp mäqälä: Elektromagnitik tä'sir iteşü
Elektrostatikada ike qorğı arasındağı köç Kulon qanunı belän taswirlana:
    ${\vec {F}}_{12}={\frac {1}{4\pi \varepsilon _{0}}}\cdot {\frac {q_{1}\cdot q_{2}}{r_{12}^{2}}}{\frac {{\vec {r}}_{12}}{r_{12}}},$ (SI)
# Трессанж

Трессанж (фр. Tressange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.

# Трессанж
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,36 км².
# (17270) 2000 LB2

(17270) 2000 LB2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17270) 2000 LB2
## Тарихы

2000 елның 4 июнендә Джон Бротон тарафыннан Риди-Крик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 LB2» саналган.
# Варлы Һәят

Варлы Һәят (әзери. Varlı Həyat) — Әзербайҗанның Шәмкир районына караган авыл.