yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ранчо Нуево де Серитос (Мануел Добладо)

Ранчо Нуево де Серитос — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Мануэль-Добладо муниципалитеты составына керә.

# Ранчо Нуево де Серитос (Мануел Добладо)
## Географиясе

Ранчо Нуево де Серитос Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Ранчо Нуево де Серитос (Мануел Добладо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Ранчо Нуево де Серитос (Мануел Добладо)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# (13611) 1994 UM1

(13611) 1994 UM1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13611) 1994 UM1
## Тарихы

1994 елның 25 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 UM1» саналган.
# CEP97

CEP97 (ингл. Centrosomal protein 97 һәм Centrosomal protein of 97 kDa) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Орнезан

Орнезан (фр. Ornézan) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Любохня (Лодзь воеводалыгы)

Любохня — Польшаның Лодзь воеводалыгы Любохня гминаcында урнашкан авыл.

# Любохня (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ранчо де Куатро Палмас (Сан Дьего де ла Унион)

Ранчо де Куатро Палмас — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Диего-де-ла-Унион муниципалитеты составына керә.

# Ранчо де Куатро Палмас (Сан Дьего де ла Унион)
## Географиясе

Ранчо де Куатро Палмас Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Ранчо де Куатро Палмас (Сан Дьего де ла Унион)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Ранчо де Куатро Палмас (Сан Дьего де ла Унион)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Каньяда де Морено (Виктория)

Каньяда де Морено — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Виктория муниципалитеты составына керә.

# Каньяда де Морено (Виктория)
## Географиясе

Каньяда де Морено Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Каньяда де Морено (Виктория)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Каньяда де Морено (Виктория)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы

Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы (рус. Мордовская Автономная Советская Социалистическая Республика, эрз. Мордовскяй Автономнай Советскяй Социалистическяй Республикась, мукш. Мордовской Автономной Советской Социалистической Республикась) — РСФСР составында автономияле республика.
Башкала — Саранск шәһәре.

# Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы
## Тарих

Мордва Автономияле Совет Социалистик Республикасы 1934 елның 20 декабрендә Мордва автономияле өлкәсенең үзгәртеп кору нәтиҗәсендә барлыкка килгән. 1934—1936 елларда — Урта Идел крае (1935 елдан соң — Куйбышев крае) составында.
1965 һәм 1985 елларда Мордовия АССР Ленин ордены белән, 1972 елда — Халыклар дуслыгы ордены белән, ә 1982 елда — Октябрь Революциясе ордены белән бүләкләнә.
1990 елның 7 октябрендә МАССР Мордва Совет Социалистик Республикасына үзгәртеп корыла.
# Игнашкино (Мари Иле)

Игнашкино (таулы чирм. Игнашкино, рус. Игнашкино) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Игнашкино (Мари Иле)
## Сәгать поясы

Игнашкино (Мари Иле) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Игнашкино (Мари Иле)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Нингуно, Гранха Авикола (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)

Нингуно, Гранха Авикола — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Долорес-Идальго муниципалитеты составына керә.

# Нингуно, Гранха Авикола (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Географиясе

Нингуно, Гранха Авикола Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Нингуно, Гранха Авикола (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Нингуно, Гранха Авикола (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Валожына 2

Валожына 2 (белар. Валожына 2) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Валожына 2
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Кышкы Шенчуга

Кышкы Шенчуга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шенчуга елгасының уң ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

# Кышкы Шенчуга
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300212103000028988
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002898
* Бассейн коды — 03.02.03.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Нотр-Дам-де-л'Иль

Нотр-Дам-де-л'Иль (фр. Notre-Dame-de-l'Isle) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Георг Виссова

Георг Отто Август Ви́ссова (алман. Georg Otto August Wissowa; 17 июнь 1859 ел, Нойдорф близ Бреслау — 11 май 1931 ел, Һалле) — алман антик белгече, борынгы дин белгече.

# Георг Виссова
## Биографиясе

Бреслау гимназиясенә йөри, 1876 елдан Бреслау университетында укый, классик филология белән шөгыльләнә. 1880 елда Макробия «Сатурналиям» нә багышланган диссертация яклый. Бер ел Мюнхен университетында узгара, ул үз белемнәрен археологиядә тирәнәйтергә тырыша
1882 елда Бреслауда Рим сәнгатендә Венера рәсеменә багышланган хабилитация диссертациясен яклый, аннары Римда стажировка узу өчен Германия археология институтының еллык стипендиясен ала.
1883 елдан Бреслауда приват-доцент булып эшли, бу вакытта ул Теодор Моммзен белән таныша. 1886 елда Марбург университетында штаттан тыш профессор вазыйфасын ала; 1890 елда штатка кабул ителә. 1891 елдан Германия Археология институты әгъзасы була. 1895 елдан-Галле университетында Латин теле кафедрасы мөдире. Г. Виссова Һалледа ике тапкыр фәлсәфә факультеты деканы итеп сайлана, 1908-1909 елда университет ректоры була. 1907 елдан Мюнхенда һәм Геттингенда фәннәр академияләренең әгъза-корреспонденты, 1911 елдан Бреслау университетының мактаулы докторы була. 1917 елда Бавария Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты итеп сайлана. 1923 елда Г. Виссова инсульт кичерә, ул күбрәк фәнни эш белән шөгыльләнә алмый һәм пенсиягә чыга.

# Георг Виссова
## Фәнни эше

Г. Виссованың фәнни мәнфәгатьләренең төп өлкәсе-Рим дине. Аның бу темага эшләре 1904 елда аерым китапка туплана. Г.Виссова «Классик борынгылык энциклопедиясе» не яңадан нәшер итү өстендә эш алып бара, аның башлангыч инициаторы А. Ф. Паули була һәм фәндә «Паули-Виссова» буларак таныла. Энциклопедия өстендә эш 1890 елда башлана. Г. Виссова энциклопедия тирәсендә төрле юнәлешләрдәге күп кенә галимнәрне берләштерә алды. Беренче том 1893 елда барлыкка килгән. Тиздән эш планлаштырылган срокта-унике елда тәмамланырга мөмкин түгеллеге ачыклана (фактик энциклопедиянең басмасы 1978 елда тәмамланган; бу вакытта анда 66 ярым һәм 15 өстәмә том булган).1903 елда ук Виссова беренче томның статьяларына төзәтмәләр һәм өстәмәләр керткән беренче өстәмә том бастыра. Виссова унике ярым энциклопедия өстендә эшли (Aal-Apollokrates дан алып Ephoros-Fornaces кадәр); унөченче том (Fornax — Glykon) 1906 елда В. Кролль белән автордашлыкта чыгарыла.

# Георг Виссова
## Төп эшләре

* Religion und Kultus der Römer. Handbuch der klassischen Altertumswissenschaft V.4, C.H. Beck, München 1902; 2. Aufl. 1912, davon Nachdruck 1971, ISBN 3-406-03406-3.
* Gesammelte Abhandlungen zur römischen Religions- und Stadtgeschichte, C.H. Beck, München 1904.
# Ханбулаг (Ярдымлы)

Ханбулаг (әзери. Xanbulaq) — Әзербайҗанның Ярдымлы районына караган авыл.
# Каробки (Смаргонский районы)

Каробки (белар. Каробкі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Каробки (Смаргонский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Важ-Картуй-Шор

Важ-Картуй-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хулга елгасының уң ярыннан 58 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

# Важ-Картуй-Шор
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300026318
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302631
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Двориште (Шабац)

Двориште (серб. Двориште ) — Сербиянең Мачва округы Шабатс җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Двориште (Шабац)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 211 метр биеклектә урнашкан.

# Двориште (Шабац)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Сливно (Великопольское воеводалыгы)

Сливно — Польшаның Великопольское воеводалыгы Куслин гминасында урнашкан авыл.

# Сливно (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лһоксеумаве

Лһоксеумаве (индон. Lhokseumawe) — Индонезиянең Ачеһ правинсәсендә урнашкан шәһәр.

# Лһоксеумаве
## Географиясе

Лһоксеумаве Суматра утравының төньяк өлешендә урнашкан.
# Гута-Жулавска

Гута-Жулавска — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Милеево гминасында урнашкан авыл.

# Гута-Жулавска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NRIP1

NRIP1 (ингл. Nuclear receptor interacting protein 1 һәм Nuclear receptor-interacting protein 1) — кешенең 21-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Грийи

Грийи (фр. Grilly) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Жекс кантонына карый.

# Грийи
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,50 км².
# Чирки (Слободской районы, авыл)

Чирки (рус. Чирки) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.

# Чирки (Слободской районы, авыл)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Чирки (Слободской районы, авыл)
## Сәгать поясы

Чирки (Слободской районы, авыл) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Чирки (Слободской районы, авыл)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Кече Шайтанка

Кече Шайтанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шайтанка елгасының уң ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.

# Кече Шайтанка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, Тагил елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Ницца һәм Пышма елгасы елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010502312111200006220
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200622
* Бассейн коды — 14.01.05.023
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Плимут (Джуно, Висконсин)

Плимут — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Плимут (Джуно, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 34,6 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 322 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# DENND2D

DENND2D (ингл. DENN domain containing 2D) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Журипиранга

Журипиранга — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.

# Журипиранга
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 78,761 км².
# Каргалы (Сарай)

Каргалы (төр. Kargalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Сарай илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мерино, Ла Эсперанза де Мерино (Санта Круз де Хувентино Росас)

Мерино, Ла Эсперанза де Мерино — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Санта-Крус-де-Хувентино-Росас муниципалитеты составына керә.

# Мерино, Ла Эсперанза де Мерино (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Географиясе

Мерино, Ла Эсперанза де Мерино Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Мерино, Ла Эсперанза де Мерино (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Мерино, Ла Эсперанза де Мерино (Санта Круз де Хувентино Росас)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Торе ди Мецо (Рагуза)

Торе ди Мецо — Италиянең Сицилия төбәге Санта-Кроче-Камерина өязендә урнашкан торак пункт.

# Торе ди Мецо (Рагуза)
## Географиясе

Торе ди Мецо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Торе ди Мецо (Рагуза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ситинга, Флетес (Тетипак)

Ситинга, Флетес — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Тетипак муниципалитеты составына керә.

# Ситинга, Флетес (Тетипак)
## Географиясе

Ситинга, Флетес Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ситинга, Флетес (Тетипак)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ситинга, Флетес (Тетипак)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Армсторф

Армсторф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Армсторф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 39,73 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 14 метр биеклектә урнашкан.
# Евгений Грибанов

Грибанов Евгений Никитич (21 июнь 1895 елОмск — 20 март 1941 ел, Уфа) — галим-физик, профессор, К.А.Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институты физика-математика факультеты деканы, шулай ук Уфа физика институты укытучысы һәм Башкорт дәүләт медицина институтының физика кафедрасы мөдире.

# Евгений Грибанов
## Биографиясе

Евгений Никитич Грибанов 1895 елның 21 июнендә Омск шәһәрендә авыл хуҗалыгы академиясе профессоры гаиләсендә туган. Мәктәпне тәмамлаганнан соң Мәскәү дәүләт университетының физика-математика факультетына укырга керә, аны 1918 елда тәмамлый. Моннан соң Красноярск шәһәренә күченә, күпмедер вакыт авыл хуҗалыгы политехникумында укыта. Атып үтерелү куркынычы астында Грибанов көнчыгышка чигенгән Ак армия сафына алына, ләкин лауда исәпләнә һәм хәрби хәрәкәтләрдә катнашмый. 1923 елдан Өфөлә Уфа физика институты һәм Башкорт дәүләт медицина институтының физика кафедрасында укыта, анда 1932 елдан физика кафедрасы мөдире вазифасын били. 1937 елдан "Красная Башкирия", "Правда" һәм "Комсомольская правда" газеталарында да Грибанов яшерен эшмәкәрлектә һәм университетта җирле милли кадрларның үсешенә каршы торуга гаепләүче кайбер ялган мәкаләләр басылып чыга. Евгений Никитич 1941 елның март аенда вафат була һәм 45 яшендә Уфа шәһәренең Сергий зиратында җирләнә.

# Евгений Грибанов
## Укытучы эшчәнлеге

Уфа шәһәренә күчеп килгәннән соң К.А.Тимирязев исемендәге Башкорт дәүләт педагогия институтында (хәзер Башкорт дәүләт университеты) укытучы булып эшли. 1930 елдан Е. Н. Грибанов – физика кафедрасы доценты һәм мөдире, Уфа физика институтының IV физика бүлеге җитәкчесе, Уфа электрофизика лабораториясенең гыйльми җитәкчесе. 1932 елда РСФСР Халык Сәламәтлек саклау комитеты аны профессор итеп раслый. Бер вакытта Уфа физика институтында һәм Башкорт дәүләт медицина институтында (хәзер Башкорт дәүләт медицина университеты) укыта, монда 1932 елда физика кафедрасын оештыра һәм 1939 елга кадәр аның мөдире була.

# Евгений Грибанов
## Фәнни эшчәнлеге

Грибанованың фәнни эшчәнлеге электроника, табигый мохитнең радиоактивлыгы өлкәсендәге эзләнү белән бәйле, шулай ук башка өлкәләрдә дә гыйльми тикшеренүләрне үстерергә тырыша. Евгений Никитич электроннарның тимер өслегеннән чыгуын билгеләү, су-нефть эмульсияләрен дегидратациялау өчен югары ешлыклы тирбәнешләрне куллану ысулын тәкъдим итә, шулай ук кыска дулкынлы нурланышларның нефтьтәге парафиннар окисьләнүе процесына тәэсирен тикшерә, Җаек аръягындагы кварцларны пьезоэлектрик үзенчәлекләрен өйрәнә. Башкортстанда һаваның, туфракның һәм суның радиоактивлыгын тикшерү идеясе тап аңа карый, өстәвенә, беренче ынтылыштар 1924 елда кабул ителә. Моннан тыш Е.Н. Грибанов электрон лампаларның хезмәт итү вакытын озайту максатында активлаштырылган катодлар белән тергезүнең берничә ысулын эшли. Шулай ук Грибанов радиоһәвәскәрлек өлкәсендә зур энтузиаст була. 1927 елның сентябрендә аның тарафыннан көчле кыска дулкынлы тапшыргыч эшләнә, ул Уфа физика институтында кулланыла, аның ярдәмендә Россия һәм чит ил радиоһәвәскәрләр арасында элемтә булдырыла. Шуны да әйтергә кирәк, 1934 елда радиотехника буенча дәреслекне ул башкорт телендә яза.
# Лә шәркыя, лә гарбия

Лә шәркыя, лә гарбия — ягъни көнчыгышта да юк, көнбатышта да юк. Ля - инкяр итү кисәкчәсе. Аны «тугел», «булмаган», «булмый торган» дип тә тәрҗемә итәргә мөмкин. Гыйбарә Коръәндәге «Нур» сүрәсенең 35 нче аятеннән алынган:
«Аллаһы - күкләрнең һәм җирнең нуры. Аның нурының мисалы мишкяттәге (биредә: шәм, лампа кебек яктырткычлар куяр өчен стенада уеп эшләнгән урын (ниша)) яктырткыч сыман. Ул яктырткыч пыяла эчендә. Савыт энҗе йолдызы кебек. Яктылыкны мөбарәк зәйтүн агачыннан ала.Ул агач көнчыгышта да тугел, көнбатышта да тугел. Аның мае ут тидергәнче үк яна башлый. Нур өстенә нур...»

# Лә шәркыя, лә гарбия
## Әдәбиятта

«Ля шәркыйм, ля гарбия» гыйбарәсе элек татар әдәби телендә гарәпчә генә кулланылып йөргән әм бик нык мактауны, олылауны белдергән. Габдулла Тукайның исемсез бер шигырендәге герой, әлеге сүрәне ишеткәч, эчкерсез беркатлылыгы белән анда үзенең сөйгәне турында сүз бара дип уйлый һәм куңеленнэн генә мәгъшукасына болай мөрәҗәгать итә.
Тукайның мәхәббәт шигырьләрендә сөеклесенең сурәте иң изге биеклеккә күтәрелә. Чагыштырулар да дини тәкъвәлек күзлегеннән гафу ителгесез күренгән тәвәккәлләр. Шагыйрьнең бу өлкәдә кыюлыгы шул дәрәҗәгә барып җитә ки, ул Коръәндәге «ля шәркыя, ля гарбия» (Шәрекътә дә, Гаребтә дә юк) гыйбарәсен сөеклесенә мәдхия дип шәрехли: «Күргәнең бармы әле Коръәндәге мәдхияңи? Ул синең васфыңда ( сине сыйфатлап): ля шәркыйя, ля гарбия", -ди!»
# Avtorotatsiä

Avtorotatsiä yä Üzäylänü (grekçä αὐτός - üz, rotatio - äylänü) - oçuçı apparat hawa vintınıñ (yä dvidatel turbinası) äylänüe rejimı, şul rejimda äylänü öçen energiä vintka isüçe ağımnan alına.
İstilax 1915-1920 yılda kertelä.
Üzäylänü rejimı boralaqta häm avtojirda qullanıla, dvigatel qatnaşmağanda kütärüçe vintnıñ äylänüe dip bilgeli.

# Avtorotatsiä
## Qullanış

Avtojir oçar öçen häm boralaq häläkät çaqta imin utırtu öçen Avtorotatsiä rejimı qullanıla.
# Кояш (мәгънәләр)

Кояш ― күпмәгънәле сүз.
Астрономия:
Газета:
Исем:
# Нижгарның Ленин районы

Ленин районы (рус. Ленинский район) — Түбән Новгород шәһәре районнарының берсе.
Район 1935 елда нигезләнгән. Халык саны — 142 409 кеше (2010).
# Чырвоная Слабада (Салигорский районы)

Чырвоная Слабада (белар. Чырвоная Слабада) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Салигорский районында урнашкан авыл.

# Чырвоная Слабада (Салигорский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Радовци

Радовци (серб. Радовци) — Сербиянең Златибор округы җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Радовци
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 377 метр биеклектә урнашкан.

# Радовци
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Сьмилово (Шамотульский повяты)

һәм
Сьмилово — Польшаның Великопольское воеводалыгы Шамотулы гминасында урнашкан авыл.

# Сьмилово (Шамотульский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ени (Ешилъюрт)

Ени (төр. Yeni) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Ешилъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Гура-Келую

Гура-Келую — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. Келуй (коммуна) коммунасына карый.

# Гура-Келую
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ласёб

Ласёб (фр. Lasseube) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.