yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Чирмеш зиратлары
## Тарихи фаразлар

Хәзерге Балтач районы төбәгенә кергән татар һәм удмурд авылларының күпчелегендә “чирмеш зираты” дип аталган урыннар бар. Чирмешләр дип халык телендә мариларны атаганнар. Кайбер авылларда мари атамалары елга-тармаекларда, авыл исемнәрендә сакланып калган. Мәсәлән, Шода авыылы исеме марича “шуди-шуди” – киттек-киттек дигәнне аңлата. Куныр авылы атамасы – зур басу, Шеңшеңәр – Черек Яр, Пыжмара – Бияләем кала һ.б. Хәзерге көшкәтбаш авылы XVIII гасырда гына да Юринер дип йөртелгән. Борыңгы карталарда шулай язылган. Картада Көшкәтбаш дип хәзерге субаш авылы күрсәтелгән. Юринер мари атамасы булып тора. Көшкәтбаш авылында һәм Яңгул авылында чирмешләр нәселеннән дип йөртелгән нәселәр дә бар. Мәсәлән Түнтәр авылында Әҗмән атамалы коры елга бар. Әҗмән атамасы да мари сүзе, кеше исеме дип раслаучылар бар. Шушма елгасының атамасы да марича “Яз” дигәнне аңлата икән. Мари кабиләләренең культуралашкан вәкилләренең үзәге хәзерге Малмыж шәһәре урынында булган.

# Чирмеш зиратлары
## Мари халкы турындагы тарихтан

Безнең төбәктә Явыз Иван гаскәрләренә каршы чирмеш сугышлары 1575 елга кадәр дәвам иткән. Марилар кенәзлеге турында түбәндәге язмалар бар:
«Марийское княжество ведёт свою историю от основателей, марийских князей Алтыбая, Урсы и Ямшана (1-я половина — середина XIV века), колонизировавших эти места после прихода со Средней Вятки. Расцвет княжества — в период правления князя Полтыша (1-я четверть XVI века). В период расцвета в его состав входили Пижмари, Ардаял, Адорим, Постников, Буртек (Мари-Малмыж), Русское и Марийское Бабино, Сатнур, Четай, Шишинер, Янгулово, Салауев, Балтасы, Арбор и Сизинер. К 1540-м годам районы Балтасы, Янгулово, Арбор и Сизинер были овладены татарами”.
Чирмеш зиратлары дип аталган урыннар һәрбер авылда текә яр буенда тау битендә урнашкан. Борынгы әби-бабайлар сөләп калдырган буенча безнең авыллар урынында чыннан да мари халкы яшәгән. Әмма фаразлар буенча алар агачтан йортлар салмаганнар. Тау бите, яр буенда куыш казып шул куышларда яшәгәннәр дип фаразлана. Бу тирәләргә татарлар (Идел буе Болгарстаныннан Болгар дәүләте таркалгач) күченгәннән соң мариларның бер өлеше татарлашкан, икенче бер өлеше төньяк-көнбатышка таба күченгән булырга мөмкин дип фаразлана. Әмма тарихи язмаларда һәм әби-бабайлардан калган сөйләмнәрдә чирмешләр белән татарлар (мөселманнар) арасында каршылыклар, сугышлар булу турында бернинди мәгълүмат та юк. Явыз Иван бу төбәкләрне үзенә буйсындырганчыга кадәр безнең төбәктә яшәгән удмуртлар да, марилар да мәҗүсиләр булганнар. Хәтта чукындыру чорыннан соң да мәсәлән Тагашур дигән авылда бер урам халкы мәҗүсилектә калганнар

# Чирмеш зиратлары
## Чыганаклар:

Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008
М.Мөхәммәтҗанов Әрәмәләр шавы, 2010
# Юкарыдудаш (Бейлыкова)

Юкарыдудаш (төр. Yukarıdudaş) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Бейлыкова илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (14057) Manfredstoll

(14057) Manfredstoll — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14057) Manfredstoll
## Тарихы

1996 елның 15 гыйнварында E. Meyer, E. Obermair тарафыннан Linz обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 AV1» саналган.
# Агрес

Агрес (кат. Agres) — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Агрес
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 25,8 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 722 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Шолпанкодык

Шолпанкодык (каз. Шолпанқұдық) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Шолпанкодык
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# (3871) Reiz

(3871) Reiz (лат. Reiz) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3871) Reiz
## Тарихы

1982 елның 18 февралендә Ричард Уэст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 DR2» саналган.
# Кайдоло

Кайдоло — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга Нократ елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.

# Кайдоло
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300412111100038119
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103811
* Бассейн коды — 10.01.03.004
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Ноэн

Ноэн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Ноэн
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,51 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 458 метр биеклектә урнашкан.
# Ямбулат

* Ямбулат — Чуашстан Республикасының Янтык районындагы чуаш авылы.
* Ямбулат — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы чуаш авылы.
* Ямбулат — Татарстан Республикасының Буа районындагы чуаш авылы.
# Сен-Мем

Сен-Мем (фр. Saint-Maime) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Форкалькье кантонына карый.

# Сен-Мем
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,51 км².
# Атауды

Атауды — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453623, ГАТОБК коды — 80201846005.

# Атауды
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 614 кешенең яшәве мәгълүм.
# Капорияко (Удине)

Капорияко — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Коллоредо-ди-Монте-Альбано өязендә урнашкан торак пункт.

# Капорияко (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# HD111359

HD111359 — Кентавр йолдызлыгында урнашкан A1mA6-A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,26 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Сен-Дени-де-Пален

Сен-Дени-де-Пален (фр. Saint-Denis-de-Palin) — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
# Дулкынчалар

Дулкынчала́р (Lymantriidae) - төн күбәләкләре семьялыгы. 3000 гә якын төре бар. Татарстан территориясендә 15 кә якын төре билгеле. Һәр җирдә таралганнар.
Эре һәм уртача зурлыктагы, зур гәүдәле төкле күбәләкләр. Канатлары бер төстә генә - ак, сары, сирәк кенә яшел; канат колачы - 20-70 мм. Хортумчыгы рудиментар. Еш кына җенси диморфизм күзәтелә - кайбер төрләренең ана затлары канатсыз. Эңгер-меңгердә һәм төнлә активлар. Көндез ата күбәләкләр аналарны эзләп очалар һәм исләре буенча эзләп табалар. Гусеницалары төк белән капланган, шунлыктан кошлар өчен ашарга яраксыз. Агач яфраклары белән тукланалар. Урман һәм бакчаларга зур зыян китерергә мөмкиннәр. Аеруча еш очрыйлар: парсыз ефәк күбәләге; монах ефәк күбәләге (Lymantria monacha) - алгы канатлары сорырак, зигзагсыман дүртәр кара сызыклы, арткылары - аксыл-соры, гусеницасы ылыслы агачларда үсә; алтынкорсак (Euproctis crysorrhoea) - корсак очы кызыл көрән яки алтынсыман төкләр учмасыннан тора (исеме шуннан), гусеницасы - соргылт кара, җимеш агачларында, имән, юкә һ.б. агачларда туклана.
# Төркия татарлары

Төркия татарлары — Төркиядә яшәүче милли азчылык. Төрле исәпләүләр буенча Төркиядә 10 меңгә якын татар кешесе яши. Бюгрюделик, Каракоек, Эфенде Кепрюсю, Гексу качабаларында күбрәк урнашканнар (кара: Акин, Ахмәтчайыры, Ахырлыкую, Балабанкору). Бу авыллар кешеләре Идел буе татарларының гореф-гадәтләрен, йолаларын саклап килә.

# Төркия татарлары
## Тарих

Казан белән тугандаш Иске-Шәһәрдә татар общинасы яшәп килә. Октябрь инкыйлабына кадәр күчеп килгән Идел буе татарлары — общинаның төп кешеләре булып тора. Зур булмаган татар җәмгыятьләре Измир, Конья, Бурса шәһәрләрендә бар.
1970 елларда Әнкара шәһәрендә «Казан» татар мәдәни җәмгыяте оештырыла. Бу җәмгыять 100-150 актив әгьзаны берлештерә. Әнкараның абруйлы районында Габдулла Тукай урамындагы ике катлы йорт — җәмгыятьнең милке. Общинага Кытай, Япония, Корея татарлары берләшкән.
Стамбулда «Идел-Урал» общинасы эшләп килә.

# Төркия татарлары
## Шәхесләр

* Айдан Шенер, төрек актриса (әтисе - казанлы татар),
* Аттила Кондоз («Идел-Урал» җитәкче, III Бөтенья татар конгрессында делегат булып катнаша),
* Стамбулда табиб О. Гувенча җитәкләгән татар-төрек халык музыкасы ансамбле күп еллар эшләп килә.
# Түбән Кама районы гербы

Түбән Кама районы гербы (рус. Герб Нижнекамского района) Түбән Кама муниципаль районы шурасының 2006 елның 9 июнендәге 25нче санлы карары нигезендә расланган. Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына 2399нчы сан белән кертелгән. Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына 60нчы сан белән кертелгән.

# Түбән Кама районы гербы
## Герб символикасын нигезләү

Гербның шартлы билгеләре (символлары) аллегория телендә район тарихын, географиясен һәм мәдәни үзенчәлекләрен чагылдыра. Район һәм шәһәр исеменә бәйле, гербта Кама елгасы сурәтләнгән. Кама — Идел елгасының иң зур кушылдыгы, аның агымы уңаенда өч сусаклагыч төзелгән. Шуларның иң эресе — Түбән Кама сусаклагычы һәм гидроэлектростанциясе. Көмеш дулкыннар фонында елга төсе зәңгәр – сары – яшел төсләргә үзгәрә.
Нарат һәм кояш рәсемнәре районда яшәү өчен уңай табигый шартларны гәүдәләндерә. Биектә очучы кошлар рух күтәренкелеген, көч-куәтне, үсешкә омтылышны чагылдыра.
Көмеш төс — чишмә суының сафлыгы, камиллек, мәрхәмәтлелек, үзара аңлашу символы.
Зәңгәрсу төс (зәңгәр төс) — намус, дан, тугрылык, гаделлек символы.
Сары төс (алтын төс) — ныклык, бөеклек, байлык, акыллылы, тотрыклылык, ихтирамлылык символы.
Яшел төс — тереклек, сәламәтлек һәм үсеш, яңарыш символы.

# Түбән Кама районы гербы
## Авторлар төркеме

Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Илнур Миңнуллин (Казан), Константин Мочёнов (Химки), Оксана Афанасьева (Мәскәү), Кирилл Переходенко (Конаково), Геннадий Уткин (Түбән Кама).

# Түбән Кама районы гербы
## Тарих

1975 елның 13 сентябрендә Түбән Кама хезмәт ияләре депутатларының шәһәр шурасы Түбән Кама шәһәренең беренче гербын кабул итә.
Түбән Кама муниципаль районының рәсми символикасын булдыру эше 2004 елның ахырында башлана. Дулкыннар арасыннан килеп чыккан акчарлак төшерелгән проект тәкъдим ителә, ләкин кабул ителми.
Түбән Кама районының рәсми символлары Түбән Кама муниципаль районы шурасының 2006 елның 9 июнендәге 25нче санлы карары нигезендә расланган.
# Тяфсора

Тяфсора — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кимжа елгасының уң ярына тамагыннан 125 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 63 км.

# Тяфсора
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень Малонистогорская авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000212103000050473
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005047
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Хасдере (Газипаша)

Хасдере (төр. Hasdere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Газипаша илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Береговой (Касли районы, юкка чыккан авыл)

Береговой (рус. Береговой) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.

# Береговой (Касли районы, юкка чыккан авыл)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Береговой (Касли районы, юкка чыккан авыл)
## Сәгать поясы

Береговой (Касли районы, юкка чыккан авыл) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Береговой (Касли районы, юкка чыккан авыл)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
# Макув (Силезия воеводалыгы)

Макув — Польшаның Силезия воеводалыгы Петровице-Вельке гминасында урнашкан авыл.

# Макув (Силезия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# TRIB2

TRIB2 (ингл. Tribbles pseudokinase 2) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD89444

HD89444 — Җилкәннәр йолдызлыгында урнашкан A(5m)A8-F2 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,8 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Салманлар (Карабүк)

Салманлар (төр. Salmanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Карабүк илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Уразай

Уразай (рус. Уразаево) — Свердловск өлкәсенең Түбән Сырга районы составына керүче авыл.

# Уразай
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Уразай
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Пермь губернасының Кызылъяр өязенә караган.

# Уразай
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (88%).
# Долни-Луковит

Долни-Луковит — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. Искыр җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Долни-Луковит
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 51 метр биеклектә урнашкан.
# HD5789

HD5789 — Андромеда йолдызлыгында урнашкан B9.5Vnn_lB спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,05 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Субачы (Вавкавыский районы)

Субачы (белар. Субачы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.

# Субачы (Вавкавыский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Билбор

Билбор — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. Билбор (коммуна) коммунасына карый.

# Билбор
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 917 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фелетано (Удине)

Фелетано — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Тричезимо өязендә урнашкан торак пункт.

# Фелетано (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Брлог (Дрговле)

Брлог (чех. Brloh) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Дрговле районында урнашкан авыл.

# Брлог (Дрговле)
## Географиясе

Мәйданы — 7,092 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Брлог (Дрговле)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Брлог (Дрговле)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Брлог (Дрговле)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 294 |
| 1880 | 297 |
| 1890 | 266 |
| 1900 | 295 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 241 |
| 1921 | 270 |
| 1930 | 256 |
| 1950 | 187 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 155 |
| 1970 | 117 |
| 1980 | 70 |
| 1991 | 44 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 41 |
| 2011 | 58 |
| 2021 | 67 |
# Садирак

Садирак (фр. Sadirac) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Николай Лобачевский

Николай Иван улы Лобачевский (1792— 1856) — рус математигы, евклидча булмаган геометрияне барлыкка китерүче, әлеге геометрия математикада аксиоматиканың роле турындагы күзал­лауны үзгәртә һәм чагыштырмалылык теориясен эшкәрткәндә мөһим роль уйный. Шулай ук матема­тик анализга һәм алгебрага зур өлеш кертә. Ул югары дәрәҗәдәге алгебраик тигезләмәләрне чишү­нең якынча методын эшкәрткән. Беренче тапкыр дөнья тарихында 5-нче Евклид пастулаты (параллель сызыклар турында) шик астында куйган, Евклид түгел яки Лобачевский геометриясе булдырган. Лобачевский геометриясе нигезендә Альберт Эйнштейн "Гомуми чагыштырмалылык теориясе" һәм "Бердәм кыр теориясе" иҗат иткән.
1811-46 елларда Казан дәүләт университетында, 1827-46 ректор, профессор (1822). 1846 елдан Казан уку-укыту округы попечителе ярдəмчесе. К. Гаусс медаленә лаек була (1856, вафатыннан соң). Хезмəтлəре геометрия, әлҗәбер, астрономия, механика һəм физика, ихтималлык теориясенә карый.
Айдагы бер кратер һəм бер кечкенə планета Лобачевский исеме белəн атала. Лобачевский исемендəге халыкара бүлəк булдырыла (1895).

# Николай Лобачевский
## Хәтирә

* Казан Дәүләт Университеты янында 1896 елның 1 сентябрьдә Николай Лобачевскийгә һәйкәл ачылган иде.
* Казан шәһәре үзәгендә һәм башка шәһәрләрдә Лобачевский исемендәге урамнары бар.
* Лобачевский исемендәге Казан Университеты фәнни китапханәсе
* Лобачевский исемендәге Казан Университеты каршындагы лицее
* 2016 ел ахырында КФУда музее ачыла.
# Сарцанесе Валдера (Пиза)

Сарцанесе Валдера — Италиянең Тоскана төбәге Викопизано өязендә урнашкан торак пункт.

# Сарцанесе Валдера (Пиза)
## Географиясе

Сарцанесе Валдера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сарцанесе Валдера (Пиза)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гняздово

Гняздово — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. Кырджали җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Гняздово
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 280 метр биеклектә урнашкан.
# Вальсеме

Вальсеме (фр. Valsemé) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Перриньи-сюр-л’Оньон

Перриньи-сюр-л’Оньон (фр. Perrigny-sur-l’Ognon) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Понтайе-сюр-Сон кантонына карый.

# Перриньи-сюр-л’Оньон
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 18.92 км².
# Цепели (Киров шәһәре)

Цепели (рус. Цепели) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.

# Цепели (Киров шәһәре)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Цепели (Киров шәһәре)
## Сәгать поясы

Цепели (Киров шәһәре) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Цепели (Киров шәһәре)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Либешице (Лоуни)

Либешице (чех. Liběšice) — Чехиянең Устецк крае Лоуни һәм Q89474241? районында урнашкан авыл.

# Либешице (Лоуни)
## Географиясе

Мәйданы — 25,872753 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 237 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Либешице (Лоуни)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Либешице (Лоуни)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Либешице (Лоуни)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 2273 |
| 1880 | 2358 |
| 1890 | 2334 |
| 1900 | 2545 |
| 1910 | 2486 |
| 1921 | 2393 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 2360 |
| 1950 | 1113 |
| 1961 | 1135 |
| 1970 | 926 |
| 1980 | 793 |
| 1991 | 645 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 639 |
| 2014 | 751 |
| 2016 | 746 |
| 2017 | 749 |
| 2018 | 758 |
| 2019 | 742 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 760 |
| 2021 | 768 |
| 2021 | 734 |
| 2022 | 765 |
| 2023 | 790 |
| 2024 | 787 |
# (20203) 1997 ED25

(20203) 1997 ED25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20203) 1997 ED25
## Тарихы

1997 елның 7 мартында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 ED25» саналган.
# Сотолериве (Белуно)

Сотолериве — Италиянең Венеция төбәге Валь-ди-Зольдо өязендә урнашкан торак пункт.

# Сотолериве (Белуно)
## Географиясе

Сотолериве Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сотолериве (Белуно)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сан Поло (Парма)

Сан Поло — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Торриле өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Поло (Парма)
## Географиясе

Сан Поло Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Поло (Парма)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.