# 5 гыйнвар

5 гыйнвар — Милади тәкъвимендә беренче айның 5нче көне. Ел ахырына кадәр 360 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 5 гыйнвар
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Испания- "Гайсә пәйгамбәренең тууын белгән өч хикмәт ияләренә" (Көнбатыш христианлыкта 3 патша дип тә билгеләнә) багышланган парадлар.
** Кайбер Мексика шәһәрләрендә дә дәвам ителгән гадәт.
** 21 гасыр Польшада да оештыра башлады - 6 гыйнвар.
* Сербия, Монтенегро һәм Босния һәм Герцеговинаның / Серблар республикасы - Туциндан.

# 5 гыйнвар
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* АКШ - милли кошлар көне.
* Беларусь - Социаль яклау хезмәте хезмәткәрләре көне.
* Колумбия – Нариньо департаментына кергән Пасто шәһәрендә кара һәм ак тәнлеләр карнавалы дәвам итә: кара тәнлеләр көне.
* Төркия – Адана шәһәре, өлкәсенә кергән Җәйхан җирлеге һәм күрше Мерсин өлкәсенең Тарсус җирлеге азат ителү көне, 1922 ел.
* Франция – Лоррейн графлыгы көне (959 елда Лотарингия дәүләте бүленү сәбәпле бәйсез, 1766 елда Францияга аннексия сәбәпле бәйсезлеген югалткан).
* Япония - Канагава префектурасының Камакура шәһәренең нигезе - 1063 елда төзелгән 鶴岡八幡宮 Tsurugaoka Hachiman-gū синтоист гыйбадәтханәсендә Joma Shinji (除魔神事?) - начар рухларны якын китермәү фестивале ("шайтан дип язылган тактага уклардан ату").

# 5 гыйнвар
## Вакыйгалар

* 1769 — Джеймс Уатт парлы машинаны патентлаштыра.
* 1919 — Национал-социалистик алман эшчеләр фиркасе оештырыла.
* 1933 — Сан-Францискода Golden Gate Bridge күперенә нигез салына.
* 2005 — Паломар обсерваториясе Эрида планетасының барлыгын раслый.

# 5 гыйнвар
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:5 гыйнвар көнне туганнар
* 1769 — Пётр Витгенштейн, Россия империясе фельдмаршалы.
* 1829 — Александр Миславский,
* 1837 — Василий Радлов, тюрколог, татар теле белгече (1837-1918).
* 1846 — Рудольф Кристоф Ойкен,
* 1863 — Мелитон Баланчивадзе,
* 1874 — Җозеф Эрлангер,
* 1876 — Конрад Аденауэр,
* 1883 — Дөме Стояи,
* 1883 — Феодосия Драбкина,
* 1884 — Альберт Пинкевич,
* 1887 — Әхмәтләбиб Каран,
* 1888 — Антон Һарапи,
* 1897 — Александр Разумов,
* 1899 — Иван Конев, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1899 — Иван Смирнов,
* 1901 — Хөсәен Габдүш,
* 1906 — Гомәр Һадимөхәммәтов, Советлар Берлеге каһарманы, пехота капитаны.
* 1907 — Гурий, праваслау дин эшлеклесе, епископ.
* 1912 — Таһирҗан Кәримов,
* 1913 — Петр Кирпичников, КХТИ ректоры.
* 1914 — Бато Эрдынеев,
* 1916 — Григорий Тикунов,
* 1920 — Сөләйман Мөлеков,
* 1923 — Виталий Добрынин,
* 1923 — Рәшит Нигъмәтуллин,
* 1923 — Рөстәм Кузеев, тарихчы-галим.
* 1927 — Тәүфикъ Мөхәммәт-Рәхимов, / Казакъ ССР дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе.
* 1927 — Шивая Субрамуниясвами,
* 1929 — Әхмәдша Җиһаншин, Татарстанның атказанган артисты.
* 1929 — Гыйният Насыйров,
* 1932 — Раиса Горбачёва, ССРБның беренче һәм соңгы «беренче леди»е.
* 1932 — Умберто Эко, итальян язучысы.
* 1934 — Алексей Ермолаев,
* 1934 — Сәвия Сираева,
* 1935 — Әсгать Сәлах, татар язучысы (Әлмәт).
* 1935 — Владимир Камелин,
* 1938 — Хуан Карлос I, Испания патшасы.
* 1940 — Роберт Хафизев,
* 1941 — Хаяо Миядзаки, япон аниматоры, режиссер.
* 1942 — Ренат Насыйров, татар рәссамы.
* 1944 — Хәлил Барлыбаев,
* 1946 — Андрей Болтнев,
* 1949 — Валерий Гуров,
* 1952 — Василий Лихачев, дәүләт эшлеклесе, юрист, Татарстан Дәүләт шурасы рәисе, ТР вице-президенты, Россиянең Европа берлегендә даими вәкиле.
* 1953 — Рәхимҗан Хөсәенов,
* 1956 — Нур Даутов,
* 1956 — Франк-Вальтер Штайнмаер, Алмания сәясәтчесе.
* 1959 — Әскәр Айтматов, Кыргыз Республикасы тышкы эшләр министры (2002-2005).
* 1966 — Зөфәр Билалов, татар эстрада җырчысы.
* 1970 — Фрида Свенссон,
* 1975 — Брэдли Купер,
* 1980 — Эльвира Янковская,
* 1985 — Марек Квапил,
* 1989 — Динар Хәфизуллин,
* 1994 — Камил Муллин, футбол һөҗүмчесе.
* 1996 — Динара Алимбекова,
* 1997 — Михаил Воробьев,

# 5 гыйнвар
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:5 гыйнвар көнне вафатлар
* 1559 — Кристина Юлленшерна,
* 1616 — Саин Булат хан, Касыйм ханы, / Русия патшалыгы бөек кенәзе.
* 1674 — Эбба Браге,
* 1762 — Елизавета Петровна, Россия империясе императрицасы.
* 1874 — Константин Пупарев,
* 1902 — Порфирий Гвоздев,
* 1907 — Гурий,
* 1908 — Смбат Шах-Азиз,
* 1928 — Әхмәт Беремҗанов,
* 1928 — Николай Ершов, большевиклар оештырган Октябрь түнтәрелешенең Казандагы җитәкчеләренең берсе.
* 1933 — Калвин Кулидж,
* 1938 — Сәет Вахиди, тарихчы, археограф.
* 1938 — Сөнгатулла Мәһдиев,
* 1942 — Гыйльметдин Шәрәф, җәмәгать эшлеклесе, язучы, нашир.
* 1951 — Андрей Платонов, рус язучысы.
* 1955 — Евгений Тарле,
* 1955 — Лариса Ямаева,
* 1970 — Макс Борн,
* 1981 — Һарольд Клейтон Юри,
* 1990 — Морат Ишмәмәтов,
* 1992 — Габбас Измайлов,
* 1992 — Миңҗамал Мазунова,
* 1995 — Галия Имашева,
* 1995 — Рәшит Әхмәтҗанов, татар шагыйре.
* 2001 — Әмрулла Аги,
* 2004 — Василий Томаров,
* 2008 — Зинаида Гудкова,
* 2010 — Алмаз Юлдашев, галим-механик, техник фәннәр докторы
* 2012 — Фәнәвил Галиев, актер.
* 2016 — Анатолий Пшеничнюк,
* 2016 — Илгиз Поздняков,
* 2016 — Лев Королёв,
* 2022 — Виктор Лукашенко,
* 2022 — Филзә Хәмидуллин,

# 5 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык

* Көнбатыш Христианлыкта Раштуаның 12 көненең соңгысы.
* Босния һәм Херцеговина, Сербия, Черногория – Туциндан
* Бердәм католик һәм ортодокс изгеләре:
** Конвойон, († 868 ел), Конвойон дэ Комблессак, Ванн монастырендә архидьяк, puis moine de Гланфей монастыренда монах, Франция иленең Бретань провинциясенең Редон шәһәрендә Сан-Север монастыренда беренче игумен (аббат).
* Католик чиркәвендә изгеләр:
** Амата дэлла Тебаид, гыйффәтле кыз хатын
** Амелия, җәфа чигүче гыйффәтле кыз хатын
** Папа Телесфор
** Эдуард, "телне ачучы Эдуард", Англия (Англо-Саксон) патшасы
** Санта Мария Рипетто
** Симеон Стилит, († ~ 459 ел)
** Эмилиенн, († 550 ел), Бөек Григорий папасының апасы.
** Сара, Килкеари җирлегеннән, († 679 ел)
** Герлахус, Хутэм җирлегеннән, († ~ 1170 ел), дәрвиш, Бенедикт XVI Рим папа тарафыннан изгеләштерелгән.
** Шарль, Сетц җирлегеннән, дәрвиш, († 1670 ел)
** Иоанн (Ян) Непомученный Неуманн, († 1860 ел)
** Шарль Убэн, (°1821 ел – †1893 ел), Бенедикт XVI Рим папа тарафыннан изгеләштерелгән.
** Марселина Даровска, († 1911 ел)
** Пиетро Бонилли, шатлыклы, († 1935 ел)
** Женевьева Торрес Моралес, († 1956 ел), рухани җәмгыят оештыручысы
* Көнчыгыш ортодокс (Православ) чиркәвендә:
** Мика пәйгамбәр, (б.ч.к. 9 гасыр)
** Феопемпт, (303 ел), Феона һәм Никомедия епископы
** Александриядан Синклетика, (350 ел)
** Аполлинарис, Мисыр җирлегеннән гыйффәтле кыз хатын (470 ел)
** Грегорий, (820 ел), Крит җирлегендә монах
** Фостерий, дәрвиш
** Синай тавындан Менас
** Теоид, җәфа чигүче
** Саис, җәфа чигүче
** Романус, Атос тавында җәфа чигүче
** Татьяна

# 5 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Исем бәйрәмнәре

Амата Амелия Василид Влошибор Давид Иван Ковойон Леа Марселина Наум Нифонт Павел Петр Роджер Симон Телесфор Феодул Феоктист Эдуард һәм ясалмалары: Эд, Эдард, Эдди, Тедди, Тэд, Эдуарда, Эдуардина, Эдвард, Нэд, Нэйл, һ.б. Эмилиенне һәм ясалмалары: Эмилиана, һ.б. Ян Непомучен

# 5 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Башка диннәр

* Борынгы Рим диннәре:
** Борынгы Рим календаренда айның махсус нонэ көне
** Вика Пота җиңү илаһи көч бәйрәме
** Компиталия бәйрәменең өченче һәм соңгы көне
* Дискорд «изге» анасы килүеннән саналган календаре буенча "Мунгдай" бәйрәме, 5 гыйнвар 2010 ел – 5 Хаос 3176 Йолд
* Зороастризм: Зервана-Карана бәйрәме
* Синхлар – Гуру Гобинда Синх туу көне, 1666 ел
* Тсай Шэн, исәнлек-саулык илаһы – бүгендә Кытай мифологиясендә әхәмиятле урын ала.

# 5 гыйнвар
## Кулланылган чыганклар: тышкы сылтамалар

* Календарь событий Calend.ru
* Portal Sao Francisco (Бразилия)