# Үзбәкстан

Үзбәкстан (үзб. O'zbekiston, Ўзбекистон) — Үзәк Азиянең урта өлешендә урнашкан дәүләт.

# Үзбәкстан
## География

Үзбәкстән көнчыгышта Кыргызстан, төньяк-көнчыгышта, төньякта һәм төньяк-көнбатышта — Казакъстан, көньякта һәм көньяк-көнбатышта — Төрекмәнстан, көньякта — Әфганстан һәм көньяк-көнчыгышта Таҗикстан дәүләтләре белән чиктәш. Чикләр озынлыгы — 6621 км, мәйданы 448 978 км² тәшкил итә.
Илнең ⅔ өлешен далалар, чүлләр һәм таулар тәшкил итә.
Иң биек ноктасы — 4643 м (Гиссар тау тезмәсе), иң түбән ноктасы — Мынбулак иңкүлеге (Кызылком чүле, −12,8 м).

# Үзбәкстан
## География
#### Кырый ноктлалар

* төньякта — Устюрт платосының көньяк-көнчыгышында, Арал диңгезенең көнбатыш яры янында (45°36’ т.к.).
* көньякта — Термез шәһәре (37°13′ т.к.).
* көнбатышта — Устюрт платосында (56° кч.о.).
* көнчыгышта — Фәрганә үзненең көньяк-көнчыгында (73°10′ кч.о.).

# Үзбәкстан
## География
### Климат

Климат — кискен континенталь; Урта температуралар: гыйнвар — +4 °C…−8 °C, июль — +22 °C…+32 °C. Уртача еллык явым-төшемнәр саны: 90–580 мм (тигезле районнарында), 460–910 мм (таулы районнарында).

# Үзбәкстан
## Халык

Халык саны — 37 543 167 кеше (2025 елның 1 гыйнвары)

# Үзбәкстан
## Халык
### Милли состав

Үзбәкләр — 80 %, руслар — 5 %, таҗиклар — 4,5 %, казакълар — 2,5 %.

# Үзбәкстан
## Халык
### Шәһәрләр

Илдə 120 дəн артык шəһəр, 115 шəһəрле авыллар бар.
Иң зур шәһәрләр:
* Ташкәнт — 2 806 мең кеше (2008)
* Сəмəрканд — 366 мең кеше (2008)
* Наманган — 432 мең кеше (2006)
* Əндиҗан — 318,4 мең кеше (2007)
* Бохара — 270,7 мең кеше (2005)
* Фирганə — 226,9 мең кеше (2006)
* Нөкес — 199 мең кеше (1999)
Шәһәрләрдә илнең 41 % халкы яши.

# Үзбәкстан
## Халык
### Дин

Үзбәкстан Конституциясе дәүләттән диннең аерым булуын, дини оешмаларның закон каршында тигезлеген, дин һәм вөҗдан иреген игълан итә. 16 конфессиянең гыйбадәтханәләре теркәлү үткән. Төп дин – Хәнәфи мәзһәбендәге сөнни Ислам. Христианнар — православие дине тарафдарлары, католиклар, баптистлар, лютераннар, адвентистлар. Яһүд дине зур тарихка ия. Йәһвә шаһитлары, кришнаитлар, буддачылар, әрмән апостол чиркәве һ. б. дини агымнар вәкилләре яши.
* Үзбәкстанда ислам
* Үзбәкстанда Һинд дине

# Үзбәкстан
## Административ бүленеш

Илдә 12 өлкә, 156 район, 123 шәһәр, 104 шәһәр тибындагы поселок һәм Каракалпакстан Республикасы бар.

# Үзбәкстан
## Икътисад

Тулаем эчке продуктта авыл хуҗалыгы өлеше 25,9%, сәнәгать өлеше 13,2%, хезмәт күрсәтү тармагы өлеше 60,9 процентны тәшкил итә. Төп экспорт партнөрлары — Кытай (25%), Швейцария (22%), Казакстан (16%), Россия (14%), Төркия (13%), Франция (2,1%), Украина (1,2%). Экспортлана торган таварлар — кыйммәтле металлар (алтын), тикстил (эрләгән җеп, чи мамык, футболкылар, һ.б.), нефть һәм газ, металлар (бакыр, тутыя), азык-төлек, машиналар, химия мәхсулатлары (радиоактив матдәләр, азот ашламалары, һ.б.), җиһазат, һ.б. Төп импорт партнөрлары — Россия (25%), Кытай (21%), Көньяк Корея (16%), Казакстан (8,3%), Алмания (4,9%), Төркия (4,8%), Украина (2,4%), Италия (1,6%), Һиндстан, Җапан (1,3%), Франция, Польша, Литва (1,1%). Имортлана торган таварлар — җиһазат (һава суыргычлар, телефоннар, төзелеш машиналары, җылыту җиһазаты, һ.б.), транспорт чаралары (автомобил өлешләре, йөк автомобилләре, очкычлар, боралаклар, трактырлар), металлар (тимер мәхсулатлары, әлүмин, химия мәхсулатлары (дарулар, кан, һ.б.), минераль мәхсулатлар, пыласмас һәм каучык, агач эшләнмәләре, азык-төлек (он, бодай, чәй, һ.б.), тикстил, кәгазь, һ.б.н.

# Үзбәкстан
## Үзбәкстанда туган танылган шәхесләр
#### Татарлар, башкортлар

* Фәрит Хөсәенов (1964, Андиҗан өлкәсе — 2010, Новосибирск) — танылган опера солисты (Новосибирск)
* Рөстәм Уразаев (1958, Ташкәнт ― 2023, Мәскәү) — кино режиссёры һәм артисты, шоумен
* Ринат Мәһдиев (1960, Ташкәнт) — Санкт-Петербург татар мохтарияте рәисе, доцент, фән кандидаты.
* Рәфкать Сәфәров (1933, Наманган) — физика-математика фәннәре докторы, КФУ профессоры.
* Мөхәммәт Җиһангиров (1923, Яңа юл районы) — Советлар Берлеге Каһарманы.
* Мәликә Разакова (1985, Карши) — кино һәм эстрада артисты, җырчы (сопрано), Татарстанның атказанган артисты (2017).