# 1 сентябрь

1 сентябрь — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 121 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 1 сентябрь
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Халыкара

* Бөтендөнья тынычлык көне (Икенче Бөтендөнья сугышы башланган көн).

# 1 сентябрь
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Әрмәнстан, Беларусия, Казакъстан, Молдавия, Россия, Төрекмәнстан, Украина — Белем көне.
* Ливия — инкыйлаб көне.
* Словакия — Конституция көне.
* Үзбәкстан — бәйсезлек көне.
* Сингапур — укытучы көне.

# 1 сентябрь
## Вакыйгалар

* 1482 — Татар армиясе Русь башкаласы Киевны ала.
* 1581 — Рус гаскәрләре Себер ханлыгына һөҗүм итәләр.
* 1923 — Япониядә Канто җир тетрәве нәтиҗәсендә берничә йөз мең кеше вафат була.
* 1939 — Алмания җирләрендә оештырылган / Өченче рейх дәүләте Польшага гаскәрләрен кертеп, Икенче бөтендөнья сугышын башлый.
* 1969 — Түбән Кама музыка көллияте беренче укучыларын кабул итә.
* 1969 — Ливиядә хәрби бәрелеш нәтиҗәсендә хәкимияткә Мөаммәр Каддафи килә.
* 1971 — Мисыр, Ливия, Сүрия илләрендә узган референдумларда Гарәп Җөмһүриятләре Федерациясе конституциясе раслана.
* 1971 — Катар үз бәйсезлеген игълан итә.
* 2004 — Төньяк Осетиянең Беслан шәһәренен 1 нче мәктәптәбендәге Белем көне чарасында катнашкан 1128 кеше тоткын алына.

# 1 сентябрь
## Симән көне

Керәшен татарларында бу көн Симән (Семен) көне дип йөртелә: “арышны Симән көнне төшкә тикле чәч, төштән соң чәчмә”, “симән көн үткәч, биш-алты көннән бәрәңге казырга ярый”. Симән көнендә умартадан бал алу һәм өйдән чебен куу йоласы яшәп килгән. Чебеннәрне куганда: «Чыгыгыз, чык, Симән бабай килгән, бал ашарга чакыра», — дип әйтә торган булганнар.

# 1 сентябрь
## Сынамышлар

* Беренче сентябрьдә җылы булса, бөтен көз җылы булыр.
* Беренче сентябрьдә күк күкрәсә, киләсе ел ашлык уңар, ләкин көз озак киләр.
* Симән көнне яңгыр яуса, көз пычрак килә.
* Беренче сентябрь көнне җил булса, киләсе ел ашлык начар булыр.

# 1 сентябрь
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1 сентябрь көнне туганнар
* 1867 — Авраамий,
* 1905 — Тамара Абакелия, гөрҗи совет сынчысы, график, театр рәссамы.
* 1922 — Ташхуҗа Хуҗаев, үзбәк режиссёры, театр һәм кино актёры, мөгаллим, тәрҗемәче.
* 1924 — Әхмәт Әминев, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* 1926 — Фәния Чанышева, шагыйрә.
* 1928 — Алмазия Нуриева, Казан дәүләт университетының татар теле кафедрасы доценты, татар теле дәреслекләре авторы.
* 1941 — Кадим Аралбай, башкорт язучысы.
* 1946 — Рәис Мөхәммәдиев, татар язучысы, фантаст.
* 1948 — Альберт Әсәдуллин, татар җырчысы.
* 1948 — Шамил Зарифов, татар хакимият-хуҗалык эшлеклесе.
* 1960 — Нурулла Гариф, татар язучысы, тарихчы-галим, тарих фәннәре кандидаты.
* 1961 — Сергей Говорухин, кино режиссеры, сценарий язучы, прозаик.
* 1976 — Алсу Кормаш, Азатлык радиосы журналисты.

# 1 сентябрь
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1 сентябрь көнне вафатлар
* 1715 — Людовик XIV, француз патшасы, Француз империясе башлыгы.
* 1910 — Александр Зайцев, химия галиме, профессор.
* 1941 — Габдулла Галиев, татар шагыйре.
* 1970 — Франсуа Мориак, француз язучысы, шагыйрь.
* 1984 — Наум Урхи, чуаш тел галиме, тәрҗемәче.
* 1991 — Иван Аношин, совет фирка‑дәүләт эшлеклесе, генерал‑лейтенант.
* 1993 — Хәсән Габдуллаев, азәрбайҗан физика галиме, академик.
* 2022 — Равил Маганов, «Лукойл» АҖ беренче башкарма вице-президенты (фаҗигале төстә).
* 2023 — Рашат Низами, язучы.
* 2023 — Раббани Шәрипов, милли көрәш буенча РСФСР чемпионы.