# Фёдор Витт

Фёдор Витт, Фёдор Фёдорович (Фердинанд Фернинандович) Витт (Италиядә: Teodore Vittini; 1879 ел, Россия империясе, Санкт-Петербург ― 1970 ел, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан) ― опера җырчысы, «Сан-Карло» опера театры сәхнәсендә (Неаполь, Италия) чыгыш ясаган, Ленинградта һәм Казанда вокал буенча педагог, профессор.

# Фёдор Витт
## Тәрҗемәи хәле

1879 елда Петербургта юрист гаиләсендә туган. Борынгы голландияле аксөяк нәселеннән, дворян. Бабалары XVII гасырда Голландиянең азатлыгы һәм бәйсезлеге өчен көрәшкән абыйлы-энеле Иоганн һәм Корнель де Виттлар була, аларга Дордрехтта һәйкәл куелган. Де Виттларның токымнары чит илгә ― Россиягә, Бельгиягә, Америкага качарга мәҗбүр була. Фердинандның әтисенә Владимир Ленин Петроградта совет иминият җәмгыятен оештырырга тәкъдим иткән
Федор коммерция училищесын, коммерция институтын (1901 елда, коммерция фәннәре кандидаты исеме белән) тәмамлаган. Әмма Федор Витт әти-әнисенең өметен акламаган, аларның теләгенә каршы килеп, җырчы, соңыннан вокал педагогы була.
Балачактан ук рояльдә уйнаган, яшүсмер чагында җырлау белән мавыккан. Чит телләрне, бигрәк тә итальян телен, тырышып өйрәнгән. Вокал белән опера җырчысы, педагог И. П. Прянишников (1847―1921) кул астында җитди шөгыльләнгән. Кыска вакыт эчендә җырлау осталыгына ия була һәм катлаулы әсәрләр һәм опера партияләрен башкаруга керешә. Беренче чыгышы ― музыкаль-драматик җәмгыять сәхнәсендә башкарган Онегин партиясе (дирижеры Г. Варлих). Уңышлы дебюттан соң башка чыгышлары да була. Яшь җырчы Шаляпин, Стравинский, Собинов һ. б. чыгышларын тыңлый.
1904 елда Петербургта гастрольдә булган итальян җырчысы (тенор) А. Мазини белән таныша һәм Италиягә, җырлау сәләтен камилләштерү өчен, атаклы педагог Б. Корелли һәм аның ярдәмчесе М. Перелли янына дәресләр алырга китә. Нәтиҗәдә, «Сан-Карло» театры сәхнәсендә Шарплес (Пуччини. «Мадам Баттерфляй»), Жермон, Амонасро, «Меркаданте» театрында — Риголетто партияләрен башкара. Концертларның берсендә булган М. Горький аны Каприга, үз йортына кунакка чакыра.
Совет власте урнашкач, Ф. Ф. Витт Ленинград университеты каршындагы ялгыз җырлау дәресләрендә, хезмәт мәктәбендә, диңгезче клубында вокал укыта. Аның шәкертләре арасында ― РСФСРның халык артисты П. Левандо, РСФСРның атказанган артистлары Н. Федоров, В. Маркевич, А. Бунтарь.
1935 елның 20 апрелендә, уйлап чыгарылган «Киров эше» буенча, дворян нәселеннән булган өчен, кулга алынган. Җиде ай «Кресты» төрмәсендә утырган.

# Фёдор Витт
## Казанда

1936 елда Ленинградтан Казанга гомерлеккә сөрелә. Казанда музыка училищесында эшли, опера театрында яшь солистлар белән шөгыльләнә, педагогларга һәм танылган опера җырчыларына аларның тавышын куюда, музыкаль һәм актерлык сәләтен үстерүдә, итальян телен өйрәнүдә ярдәм итә. Болар ― РСФСРның халык артистлары В. Лизунов, И. Ломко, И. Матвеев, П. Рудаков, Татарстан АССР халык артистлары А. Измайлова, Г. Кайбицкая, М. Рахманкулова, атказанган артистлар С. Жиганова, С. Садыйкова, М. Снегов, артистлар Р. Муратова, М. Ярышева һ.б.
1963 елда Ленинград шәһәр суды, җинаять составы булмау сәбәпле, Ф. Ф. Виттны реабилитацияләгән.
Казанның Ленин урамындагы пассаж бинасында яшәгән. 1970 елда вафат. Үзәк Арча зиратының лютераннар өчен бүлеп бирелгән участогында җирләнгән.
Федор Федорович Виттның гомере буе җыйган бай архивы калган. Биредә уникаль тарихи документлар, фотографияләр, альбомнар, Голландиягә, де Витт шәҗәрәсенә, итальян, рус, совет сәнгать эшлеклеләренә багышланган китаплар, дөньякүләм танылган актерлар, язучылар тавышлары белән уникаль пластинкалар, танылган җырчыларга һәм композиторларга дустанә шаржлар һәм карикатураларның уникаль коллекциясе бар.

# Фёдор Витт
## Китабы

* Ф. Ф. Витт. Җырларга өйрәнүчеләргә гамәли киңәшләр (рус. Практические советы обучающимся пению). Ленинград: «Музыка», 1968.. Китапта итальян һәм рус вокал мәктәпләренең өстенлекләре гомумиләштерелгән.

# Фёдор Витт
## Шәхси тормышы

Беренче хатыны ― Александра Алексеевна, шәфкать туташы булган. Икенче хатыны (1949 елдан) ― Разия Шәйхетдин кызы Муратова (1915―2004), Мәскәү консерваториясен тәмамлаган җырчы.