# Башкорт дәүләт академия драма театры

Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры — Уфа шәһәрендә эшләүче әйдәп баручы башкорт театры.

# Башкорт дәүләт академия драма театры
## Театрның оешу тарихы
### Стәрлетамак чоры

Театрның барлыкка килү датасы булып 1919 елның 4 декабре тора. Ул көндә Башкортстан халык комиссариаты Вәлиулла Мортазин-Иманский җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «1нче башкорт дәүләт театры» статусын бирергә карар чыгара. Театрның беренче иҗади җитәкчесе — Сәйяр труппасы артисты, режиссер Вәлиулла Мортазин-Иманский. Башкорт телендәге язма булдыруга кадәр (1924 ел) бөтен спектакльләре татарча уйнала. Берара спектакльләр ике телдә уйналганнар. 1929 елдан театр тулысы белән башкорт сәхнә теленә күчкән.

# Башкорт дәүләт академия драма театры
## Театрның оешу тарихы
### Уфа чоры

Башлангыч елларда театрда артистлар Елизавета Сыртланова–Шляхтина, Гыйният Ушанов, Галимҗан Карамышев, Әмин Зөбәеров, Гыймалетдин Минһаҗев, Хаҗи Бохарский, рәссамнар Сабит Яхшыбаев һәм С. Никандров эшли. Киң билгеле татар драматурглары һәм җирле авторлар: Хәбибулла Ибраһимов, Давыт Юлтый, Мөхәммәтша Бурангулов, Афзал Таһиров әсәрләре куела.
1922 елда 1нче Башкорт театры Уфага күчерелә һәм «Уфа дәүләт күргәзмә театрының татар труппасы» (элекке «Ширкәт» труппасы белән берләштерелә.
Труппада Нәгыймә Таҗдарова, Нәфыйга Арапова, Мөхтәр Мутин, Нури Сакаев, Гыйлаҗ Казанлы кебек корифейлар эшләгән. 1929 елда театр башкорт телендә генә уйный башлагач, артистларның күбесе Казанга кайтып киткән.
1925 елдан соң сәхнәгә Уфа сәнгать техникумы әзерләгән яшь кадрлар килә башлый: Арслан Мөбәрәков, Габдулла Шамуков, Булат Имашев, Зәйтүнә Бикбулатова, Рәхмәтҗан Сыртланов һ.б. 1935 елда «академик театр» исеме бирелә.
1935-1941 елларда театрның директоры — Сәгыйть Мифтахов.
1971 елда театрга татар әдәбияты классигы, яңа чор башкорт әдәбиятына нигез салучы Мәҗит Гафури исеме бирелә.
1990 елга кадәр театр бинасы бик кызганыч күренеш иде. Бина типлаштырылган совет сәнәгать цехы булып тора. 1990 елларда театрда зур реконструкция үткәрәлә. Бина тышкы яктан традицион башкорт тирмәсенә стильләнгән һәм заманча төс алган.

# Башкорт дәүләт академия драма театры
## Шәхесләр
### Баш режиссерлар

* Вәлиулла Мортазин-Иманский
* Рифкать Исрафилов (1981—1996)
* Айрат Әбүшахманов (2005—2012) (2012 елдан режиссер)
* Олег Ханов
* Айрат Әбүшахманов (2019).

# Башкорт дәүләт академия драма театры
## Шәхесләр
### Танылган хезмәткәрләр

| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Мөхтәр Мутин | 1886-01-02 | Такталачык | | актёр | | 1941-07-03 |
| | | Гыймалетдин Минһаҗев | 1889-05-21 | Идрис | | актёр | | 1955-09-19 |
| | | Хаҗиәхмәт Галимыв | 1899-01-01 | Сатмыш | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | актёр | | 1974-05-13 |
| | | Нәфыйга Арапова | 1900-04-30 | Казан | | актёр | Nafiga Arapova | 1943-04-13 |
| | | Бәдәр Йосыпова | 1901-12-21 | Ыр | | актёр театр актеры | | 1969-08-30 |
| 1930 | 1937 | Мәкәрим Әдһәм улы Мәһдиев | 1901-12-23 | Түбән Якый Бөгелмә өязе | Казан Татар укытучылар мәктәбе Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | театр актеры театр режиссеры педагог | | 1938-07-10 |
| | | Галимҗан Карамышев | 1903-12-04 | Макар | Макар урта мәктәбе | актёр | | 1977-01-20 |
| | | Рәфгать Фәйзуллин | 1904-08-03 | Ырынбур | | актёр | | 1983-09-05 |
| | | Сәгыйдә Рәшитева | 1905-01-01 | Көзән | | актёр | | 1988-02-21 |
| | | Булат Имашев | 1908-02-27 | Азнай | Ырынбур башкорт педагогия техникумы | актёр | | 1946-04-12 |
| | | Зәйтүнә Бикбулатыва | 1908-05-28 | Уфа губернасы | Уфа сәнгать училищесы | актёр | | 1992-02-23 |
| | | Вәлиәхмәт Галимыв | 1908-06-12 | Сатмыш Кыштым | Уфа сәнгать училищесы | актёр театр режиссеры | | 1994-02-15 |
| | | Рим Сыртланыв | 1908-09-04 | Уфа губернасы | Уфа сәнгать училищесы | актёр киноактер тиятыр пидагугы | | 1979-09-13 |
| | | Арыслан Мөбәрәкев | 1908-12-02 | Асы | Уфа сәнгать училищесы | театр актеры киноактер театр режиссеры драматург | | 1977-05-05 |
| | | Газыйм Тукаев | 1909-03-14 | Яңа Янбәк | Уфа сәнгать училищесы | актёр | | 1981-11-07 |
| | | Хөсәен Кудашев | 1913-05-10 | Бүздәк районы | | актёр | | 1986-11-13 |
| 1926 | | Виктор Хохрәков | 1913-07-13 | Уфа | Россия дәүләт сәхнә сәнгатьләре институты | актёр театр режиссеры тиятыр пидагугы | Viktor Khokhriakov | 1986-09-20 |
| | | Рәгыйдә Янбулатова | 1915-12-28 | Бакай | Башкорт дәүләт университеты | шагыйрь актёр драматург | | 1997 |
| | | Хашим Мостаев | 1918-09-11 | Казарма | | укытучы | | 2015-12-24 |
| | | Зәкия Арысланыва | 1919-01-31 | Күзәй | | | | 2012-12-27 |
| | | Шәүрә Мортазина | 1925-07-22 | Мәскәү | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | театр режиссеры | | 2002-02-22 |
| | | Amina Aralbayeva | 1928-05-22 | Кырмыскалы районы | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | актёр | | 2014-10-27 |
| | | Фәйзуллина Дариға Закир ҡыҙы | 1932-01-01 | Стәрлетамак райуны Allaguvat railway station | | актёр | | |
| | | Мозаһитов Риф Имам улы | 1932-01-08 | Хәлекәй | | актёр | | 2016-08-21 |
| | | Асия Нәфыйкова | 1932-10-09 | Чишмә районы | Уфа сәнгать училищесы | актёр | | 1995-02-04 |
| | | Вячеслав Расцветаев | 1933-08-16 | Казан | | актёр | | 2008-03-01 |
| | | Сәвия Сираева | 1934-01-05 | Ишморат | | театр актеры актёр | | |
| | | Муллаян Сөяргулов | 1934-11-21 | Байназар | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | актёр | | |
| | | Зинирә Атнабаева | 1934-12-21 | Күрдем | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | актёр | | 2013-04-23 |
| | | Хәмит Яруллин | 1935-02-25 | Ахун | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | актёр | | 2015-06-04 |
| | | Гөлли Мөбәрәкева | 1936-09-09 | Уфа | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | театр актеры киноактер актёр театр режиссеры тиятыр пидагугы | Gulli Mubaryakova | 2019-02-20 |
| | | Заһир Вәлитов | 1940-11-01 | Вәлит | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | театр актеры | | 2019-02-17 |
| 1965 | 1997 | Рифкать Исрафилов | 1941-08-06 | Яңа Мөслим | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | актёр театр режиссеры укытучы тиятыр пидагугы | | |
| | | Нурия Ирсаева | 1942-10-13 | Канбәк | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Тәнзилә Хисамова | 1945-04-04 | Khazinovo | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Рәмзия Хисамова | 1947-08-18 | Иске Хәлил | | актёр | | |
| | | Әхтәм Әбүшахманов | 1948-03-10 | Бурангул | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Минзия Насыйбуллина | 1948-06-20 | Бишбүләк районы | | биюче | | 2021-04-05 |
| | | Raus Zagitov | 1948-11-19 | Иске Мөхәммәт | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | театр актеры | | |
| | | Илсөяр Газетдинова | 1951 | Исмаил | | актёр | | |
| | | Таңчулпан Бабичева | 1953-05-15 | Дәүләкән | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | театр актеры | | |
| | | Илдар Сәетев | 1957-01-25 | Бакалы | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | 2020-10-14 |
| | | Илдар Гомәров | 1958-09-23 | Илчегол | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | театр актеры актёр | | |
| | | Эльвира Юнысова | 1960-01-04 | Сибай | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Дибаева Зилә Сиражетдин ҡыҙы | 1960-11-22 | Иске Мөсет | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Шәүрә Дилмөхәмәтова | 1961-09-23 | | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | театр актеры | | |
| | | Минзәлә Хәйруллина | 1961-10-13 | Кыпчак-Аскар | | актёр | | |
| | | Ризидә Фәхруллина | 1962-04-01 | Югары Манчар | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Гүзәл Маликова | 1962-11-08 | Баймак | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Светлана Хәкимова | 1963-06-26 | Иске Сәпәш | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Сара Буранбаева | 1967-06-24 | Әлмөхәммәт | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Алмас Әмиров | 1968-05-06 | Ахун | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | эстрада артисты | | |
| | | Ilsur Akhtarowitsch Baimov | 1974-04-14 | Сәксәй | Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясе | актёр | | |
| | | Баймырҙин Ринат Маргис улы | 1981-12-17 | Тимер | М. С. Щепкин ис. Югары театр укуханәсе | acting | | |

# Башкорт дәүләт академия драма театры
## Казанышлары

* 2016 — Мәҗит Гафури әсәре буенча куелган «Кара йөзләр» спектакле РФ «Алтын битлек» Милли театр премиясенә 4 номинациядә тәкъдим ителә:
** «драма театрында иң яхшы режиссер эше» (Айрат Әбүшахманов)
** «иң яхшы хатын-кыз ролен башкаручы» (Гөлнара Казакбаева)
** «иң яхшы рәссам эше» (Альберт Нестеров)
** «иң яхшы кием буенча рәссам эше» (Альберт Нестеров)
* 2016 елның 27 июлендә Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт драма театрының 100 еллык юбилеен бәйрәм итү турындагы указга Рөстәм Хәмитов тарафыннан кул куела, оештыру комитетының составы раслана.
* 2018 — РФ хөкүмәтенең Федор Волков исемендәге премиясе — «театр сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен