yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Шинеры

Шинеры (чуаш. Шӗнер Ишек, рус. Шинеры) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Шинеры
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Шинеры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 507 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Әхтәм Фәтхетдинов

Әхтәм Сарыйм улы Фәтхетдинов (Әхтәм Фәтхи, 22 апрель 1942, Урманасты Үтәмеш, Чирмешән районы, ТАССР) — журналист, шагыйрь, Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.

# Әхтәм Фәтхетдинов
## Биография

1942 елның 22 апрелендә ТАССРның Чирмешән районы Урманасты Үтәмеш авылында туган.
Марксизм-ленинизм университетының журналистика бүлеген (1965), Казан авыл хуҗалыгы институтын (1970) тәмамлаган.
1956 елда Чирмешән районының 22 Партсъезд исемендәге колхозда колхозчы. 1961 елда механизатор булып эшләгән.
Журналистлык эшчәнлеген 1967 елда Чирмешәннең «Ленин юлында» газетасында авыл хуҗалыгы бүлеге мөдире булып башлаган.
1971 елда әлеге басманың редактор урынбасары итеп билгеләнгән, анда 1977 елга кадәр эшләгән.
1977 елның октябреннән Әлмәттә яши: «Хезмәт байрагы» газетасы корреспонденты.
1978 елның декабрендә «Татнефтестрой» берләшмәсенең «Оргтехстрой» трестына эшкә күчәгән, техник мәгълүмат һәм алдынгы тәҗрибә бүлеге төркемен җитәкләгән.
1989 елда «Татнефтегазпроект» институтында фәнни-техник мәгълүмат бүлеге инженеры булып эшләгән.
1989 елның августында «Татнефтегазстрой» төзелеш-монтаж берләшмәсенең «Төзүче Тавышы» күптиражлы газетасы редакторы итеп билгеләгән, ул анда 1994 елның мартына кадәр эшләгән.
1994 елда «Хәзинә» «газетасы басылуга, газетаның җаваплы секретаре итеп күчерелә һәм бу вазифада 2002 елга кадәр эшләгән.
«Хәзинә» нең чишмә башында торган, Әлмәт язучыларының тормышын һәм иҗатын яктыртуга игътибар биреп, әдәби бүлек үсешенә ярдәм иткән.
2002 елдан соң үзен тулысынча әдәби эшчәнлеккә багышлый.

# Әхтәм Фәтхетдинов
## Иҗат

Әхтәм Сарыйм улы юмористик һәм лирик жанрдагы 7 җыентыкны бастырып чыгарды.Иҗатының зур өлешен Бөек Ватан сугышы темасына, татар авылы тормышын тасвирлауга, авыр сугыш елларында аның авыр язмышына багышлаган. Лирик шигырьләренә популяр эстрада җырлары язылган (барлыгы 30га якын). Алар арасында «Көзге җиләкләр», «ландышларым» (Р.Нәгыймов музыкасы), «Көзге яфраклар», «Күңелем һаман сиңа ашыга».
* Сүзләрем ќырга күчсен»,Әлмәт, 1985;
* Урман ташулары.Әлмәт, 1997;
* Йөрәгемне тыңла. Казан, 2002;
* Балачак хыяллары. Әлмәт, 2007;
* Әтки, әнеки рухына дога.Әлмәт , 2007;
* Адәм көлкесе. Түбән Кама, 2008;
* Яшәеш сәхифәләре. Әлмәт , 2016;
* Сүзләрем җырга күчә.Әлмәт , 2016;

# Әхтәм Фәтхетдинов
## Мактаулы исемнәре

* Р. Төхвәтуллин исемендәге премия лауреаты (2008).
* Татарстан Республикасы Язучылар берлегенең мактаулы әгъзасы (2013).
# Кожар-Яндоба

Кожар-Яндоба (чуаш. Кушар Юнтапа, рус. Кожар-Яндоба) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Кожар-Яндоба
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Кожар-Яндоба
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 194 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Томлеи

Томлеи (чуаш. Тумликасси, рус. Томлеи ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429040. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226830005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100005800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Томлеи
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 180 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Яңа Мир

Яңа Мир (чирм. Новый Мир, рус. Новый Мир) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Яңа Мир
## Сәгать поясы

Яңа Мир Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Яңа Мир
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).
# Яңа Акташ

Яңа Акташ (чуаш. Çĕнĕ Туçаркасси, рус. Новое Акташево ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429907. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241852003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600007200. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Яңа Акташ
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 64 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (94,87%).
# Раньядуш (Визеу)

Раньядуш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Визеу муниципалитетына карый.

# Раньядуш (Визеу)
## Географиясе

Мәйданы — 6,58 км².
# Яңа Комино

Яңа Комино (чирм. Кома, рус. Новое Комино) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Яңа Комино
## Сәгать поясы

Яңа Комино Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Яңа Комино
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (84,2%), руслар (11,8%).
# Лоза (Лореш)

Лоза — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Лореш муниципалитетына карый.

# Лоза (Лореш)
## Географиясе

Мәйданы — 16,52 км².
# Аптякпось

Аптякпось (чуаш. Аптекпуç, рус. Аптякпось ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429078. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253895002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000000500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Аптякпось
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 115 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,22%).
# «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен» медале

«Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен» медале (рус. Медаль «За заслуги в развитии местного самоуправления в Республике Татарстан») белән гражданнар Татарстан Республикасында җирле үзидарәне торгызудагы һәм үстерүдәге, җирле үзидарә органнары эшчәнлегенең нәтиҗәлелеген арттырудагы, тарихи һәм башка җирле традицияләрне исәпкә алып, халык мәнфәгатьләреннән чыгып, җирле әһәмияттәге мәсьәләләрне хәл итүдәге аерым казанышлары өчен бүләкләнәләр. «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен» медаленә лаек булган затлар аны күкрәкнең сул ягына тагып йөриләр, ә бүләкләнүчеләрнең Россия Федерациясе, СССР орденнары һәм медальләре, «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлар өчен» ордены, «Фидакарь хезмәт өчен» медале булганда, алардан соң урнаштыралар.

# «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлар өчен» медале
## Ияләре

| Исем | туу датасы |
| Илсур Метшин | 1969-04-24 |
| Васил Габтелгаяз улы Шайхразиев; Vasil Gabtelgayaz ulı Şaikhraziev | 1963-02-03 |
| Рәис Миңнеханов | 1961-06-08 |
| Хафиз Миргалимов | 1954-08-14 |
# Ле-Бур

Ле-Бур (фр. Le Bourg) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
# Керәшен сөйләшләре

Керәшен сөйләшләре (үз исеме — керәшенчә, татарча) — керәшен татарлары сөйләшкән татар теленең сөйләшләре төркеме.

# Керәшен сөйләшләре
## Төп мәгълүмат

Керәшен сөйләшүләре катнаш сөйләшләр булып торалар. Алар мишәр һәм казан диалектларына карыйлар.
Гадәттә, керәшен сөйләшләренә түбәндәге сөйләшләр керә:
* Түбән Кама буе керәшеннәре сөйләше;
* Казан арты керәшеннәре сөйләше;
* Чистай керәшеннәре сөйләше;
* Мәлки керәшеннәре сөйләше;
* Нугайбәкләр сөйләше;
* Мордва-каратай сөйләше.

# Керәшен сөйләшләре
## Төп мәгълүмат
### Тулырак классификация

Казан диалектының керәшен сөйләшләре:
* Казан арты керәшен сөйләше (Татарстан Республикасы, Киров өлкәсе):
** Нократ буе урынчылыгы
** Мишә буе урынчылыгы
** Шушма буе урынчылыгы
** Кама буе урынылыгы
** Кукмара урынчылыгы
* Нагайбәк сөйләше (Чиләбе өлкәсе);
* Түбән Кама керәшеннәре сөйләше (Татарстан, Башкортстан, Удмуртия):
** Алабуга урынчылыгы
** Чаллы урынчылыгы
** Зәй урынчылыгы
** Бакалы урынчылыгы
Мишәр диалектының керәшен сөйләшләре:
* Тау ягы керәшеннәре (Татарстан Республикасының Кайбыч районы)
* Мордва-каратай сөйләше (Татарстан Республикасының Лаеш районы Ташкирмән авылы, Кама Тамагы районы).
** Ташкирмән урынчылыгы
* Чистай керәшеннәре сөйләше (Татарстан Республикасының Кама аръягы һәм Самар өлкәсе)
** Пакшин урынчылыгы

# Керәшен сөйләшләре
## Язу

Керәшен алфавиты тарихы миссионер Һәм тел белгече Н.И. Ильминский алфавитыннан башлана. Алфавит татар фонетикасын чагылдыру өчен җитми торган хәрефләр өстәлгән рус әлифбасыннан гыйбарәт. Керәшен алфавиты мари алфавитына бик якын.
| А а | Ӓ ӓ | Б б | (В в) | Г г | Д д | Е е | Ё ё | Ж ж | З з |
| И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н | Ҥ ҥ | О о | Ӧ ӧ | П п |
| Р р | С с | Т т | У у | Ӱ ӱ | (Ф ф) | (Х х) | (Ц ц) | Ч ч | Ш ш |
| (Щ щ) | (Ъ ъ) | Ы ы | (Ь ь) | Э э | Ю ю | Я я |
# Минде

Минде — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Алканена муниципалитетына карый.

# Минде
## Географиясе

Мәйданы — 21,15 км².
# Йосыпов

Йосыпов — татар фамилиясе. Гарәп теленнән кергән «Йосыф» («күркәмлек иясе») исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге сүзне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган: А
Б
* Барый Йосыпов (1903—1983), полковник, Бөек Ватан сугышында катнашучы.
* Булат Йосыпов (15.09.1973), кинорежиссер, Vista Vision студиясе директоры (Уфа).
Г
* Гата Йосыпов, театр эшлеклесе, Әлмәт театры җитәкчесе (1963—1966).
* Госман Йосыпов (1900—1966), Үзбәкстан ССР дәүләт эшлеклесе.
Д
И
К
М
Н
* Наил Йосыпов (1930—2010), «Казаноргсинтез» ААҖ директоры (1986—2003), Казанның мактаулы гражданины (2007).
* Нияз Йосыпов, Сафакүл районы башлыгы (Курган өлкәсе) (19.09.2014 кә кадәр).
Р
* Рафаэль Йосыпов (1934), генерал-майор.
* Ривкат Йосыпов, Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты ректоры.
* Рузәл Йосыпов (1938), профессор, ТР ФА мөхбир-әгъзасы.
С
* Салават Йосыпов (1950), спортчы (гер күтәрү, милли көрәш), Татарстанның атказанган спорт мастеры (1999) һәм тренеры (2001).
* Сөләйман Йосыпов, җырчы, ТАССР атказанган артисты.
Т
Ф
* Фәйзи Йосыпов (1910—2001), нәфис сүз остасы.
* Фәрит Йосыпов (1939), тел галиме, филология фәннәре докторы.
* Фәүзи Йосыпов (1926―1982), травматолог-ортопед, медицина фәннәре докторы (1973).
Х
* Харрас Йосыпов (1928—2006), филология фәннәре кандидаты (1956). БАССР атказанган укытучысы (1988).
* Харис Йосыпов (1929―2009), спортчы (көрәш), ССРБ атказанган спорт остасы.
Һ
Ю

# Йосыпов
#### Йосыпова

* Гөлназ Йосыпова
* Ираида Йосыпова (1962), композитор һәм медиарәссам, эксперименталь кино режиссеры.
* Резидә Йосыпова (1968), «Шәһри Чаллы» газетасының баш мөхәррире (2021 елдан).
# Архей

Архей эоны, архей (бор. грек. ἀρχαῖος — «борынгы») — 4.031 ± 3 — 2,5 миллиард ел элеккеге вакытны үз эченә алган дүрт тарихи эонның берсе.
Ул якынча 3,8 миллиард ел элек Соңгы авыр бомбалау ахырында башланган һәм якынча 2,5 миллиард ел элеккеге Кислород афәтенә кадәр дәвам иткән. Архей чын бактерия матлары рәвешендә прокариотик тормыш эзләре булган беренче тау токымнарыннан алып, эукариотлар барлыкка килгәнгә кадәр дәвам итә.
«Архей» термины 1872 елда Америка геологы Джеймс Дана тарафыннан тәкъдим ителгән .
Архей дүрт чорга (эрага) бүленә (соңгысыннан иң борынгысына кадәр):
* Неоархей(2,8-2,5 миллиард ел элек),
* Мезоархей (3,2-2,8 миллиард ел элек),
* Палеоархей (3,6-3,2 миллиард ел элек),
* Эоархей (4.031 ± 3-3,6 миллиард ел элек).

# Архей
## Тереклек һәм атмосфера

Архей эонындагы Җир биотасы анаэроб прокариотлар берләшмәләреннән тора . Архей утырма токымнарын геобиологик тикшерүләр шуны күрсәтә: үсеш алган прокариотик тормыш 3,7-3,8 миллиард ел элек булган, ләкин кислородлы фотосинтезның кайчан барлыкка килгәне турындагы сорау әле ачык җавапсыз кала. Филаментлы фотосинтетик организмнарның эзләре булган беренче казылмалар 3,4 миллиард ел элек барлыкка килгән . Шул ук чорда күкерт, графит, тимер һәм никельнең хәзерге чыганаклары актив формалаша.
Иртә Архейда атмосфера һәм гидросфера, күрәсең, катнаш пар-газ массасыннан гыйбарәт була, ул бөтен планетаны калын һәм тыгыз катлам белән каплый. Аның кояш нурларын үткәрүчәнлеге бик зәгыйфь була, шуңа күрә Җир өстендә караңгылык хөкем сөрә. Пар-газ тышчасы су парларыннан һәм билгеле күләмдә кислота төтененнән торган. Ул югары химик активлык белән аерылып тора, нәтиҗәдә ул Җирнең базальт өслегенә актив йогынты ясый. Җирдә тау ландшафтлары да, тирән чокырлар да булмый. Соң архейда атмосфераның тыгызлыгы һәм басымы хәзерге заманга караганда күпкә югарырак булган дип санала, ләкин, кайбер яңа тикшеренүләр нәтиҗәләре буенча, алар хәзергегә караганда ике тапкырга кимрәк була . Архей чорында пар-газ тышчасының атмосферага һәм гидросферага бүленеше күзәтелә. Архей океаны сай була, һәм аның суларын көчле һәм бик кислоталы тозлы эремә тәшкил итә .
Танаи Кардона (Tanai Cardona) Лондон Империя Колледжындагы хезмәттәшләре үткәргән тикшеренүләр күрсәтүенчә, кислородлы фотосинтез (фотосистема II) иртә архейда 3,5 миллиард ел элек, беренче цианобактерияләр һәм 2,45 миллиард ел элек булган "кислород афәте"нә кадәр үк барлыкка килгән. .

# Архей
## Россия шкаласында

Рәсәй стратиграфик шкаласында да Архей бар, ләкин монда ул эон түгел, ә акрон — югары рак бүлем (Протерозой шундый ук бүлем). Архей ике эонга бүленә: Түбән архей яки Саам (Җир барлыкка килгәннән алып 3,2 миллиард ел элеккегә кадәо) һәм Югары архей яки Лопия (3,2 — 2,5 миллиард ел элек). Лопия эоны өч чорга бүленә (миллиард елларда күрсәтелә): Түбән Лопия (3.2-3.0), Урта Лопия (3.0-2.8) һәм Югары Лопия (2.8-2.5) .
* Архей өчен Россия стратиграфик шкаласы
# Бишево (Ормар районы)

Бишево (чуаш. Энтрияль, рус. Бишево) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.

# Бишево (Ормар районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Бишево (Ормар районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 348 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
# Мартелейра

Мартелейра — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Лориньян муниципалитетына карый.

# Мартелейра
## Географиясе

Мәйданы — .
# Кәлимуллина

Кәлимуллина ― фамилия.
* Лилия Кәлимуллина (1941), биология фәннәре докторы (1991), профессор (1992). БР атказанган фән эшлеклесе (2011)
* Эльмира Кәлимуллина (1988), җырчы, Татарстан Республикасының атказанган (2012) һәм халык (2024) артисты.
# Ле-Ге-де-Лонгруа

Ле-Ге-де-Лонгруа (фр. Le Gué-de-Longroi) — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
# Лонгройва

һәм
Лонгройва — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Меда (муниципалитет) муниципалитетына карый.

# Лонгройва
## Географиясе

Мәйданы — 41,22 км².
# Шелангер (авыл)

Шелангер (чирм. Шолэҥер, рус. Шелангер) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.

# Шелангер (авыл)
## Сәгать поясы

Шелангер (авыл) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Шелангер (авыл)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95,5%), руслар (4,5%).
# Борис Варакин

Борис Александрович Варакин (22 март 1929, Вологда — 23 декабрь 2008, Санкт-Петербург) — ССРБ регби тренеры, регби буенча ССРБ җыелма командасының беренче тренеры (1974 ел), педагогия фәннәре кандидаты (1983). РСФСР-ның атказанган тренеры (1974).

# Борис Варакин
## Биографиясе
### Спорт карьерасы

Ленинград автоматика һәм приборлар төзү авиацион техникумын, П. Ф. Лесгафт исемендәге милли дәүләт физик культура, спорт һәм сәламәтлек университетын тәмамлый (1958 ел). Җиңел атлетика белән шөгыльләнә (урта дистанцияга югерә), «Буревестник» ирекле спорт җәмгыяте өчен чыгыш ясый. Соңыннан тренерлык карьерасы белән шөгыльләнә, 1963 елда Ленинград санитар-гигиена медицина институтында (ЛГСМИ) регби секциясен ача һәм команданың тренеры була. «Буревестник» кебек билгеле булган ЛСГМИ командасы белән, 1968 елда ССРБ чемпионаты уеннарында 4-нче урынны яулый, ә 1969 елда аның белән бергә «Ленинградның спорт атнасы» һәм Ленинград Кубогын яулый. Ленинград Кубогы җиңүен билгеләп, ул регби буенча тренерларның кискен җитешмәвен билгели һәм Лесгафт исемендәге физкультура институтында регби буенча факультатив курслар ачуны чакыра.
1970 елда Варакин тренер буларак 30 иң яхшы ССРБ регбичы исемлегенә эләгә. «Буревестник» белән бергә ул 1971 елда ССРБ чемпионатының бронза призеры һәм 1973 елда ССРБ чемпионатының көмеш призеры була. «Приморец» клубы белән 1977 елда ССРБ Кубогы финалына чаклы җитә. 1979 елда ССРБ-ның Беренче лигасында команда белән 8-нче урынны яулый һәм аны Югары лигага чыгара.
1974 елда Варакин «Социалистик индустрия» призына турнирда ССРБ җыелма командасын җитәкли, анда совет регбистлары еңә. Варакин командасында тугыз уенчы Ленинград «Буревестник» командасы өчен чыгыш ясый. «Социалистик индустрия» турнирларында ССРБ җыелма командасы белән шулай ук 1975 һәм 1977 елларда җитәкчелек итә, соңрак ССРБ җыелма командасының икенче тренеры булып эшли. Варакинның регбистларны әзерләү методикасы ССРБ җыелма командасына озак вакытлар рәсми матчларда барлык диярлек көндәшләрне җиңергә мөмкинлек бирә.
Варакин шулай ук Ленинград медицина институтының кайбер спорт ярышлары судьясы булып эшли (шул исәптән чаңгы узышлары).

# Борис Варакин
## Биографиясе
### Академик карьерасы

1952-1960 елларда берничә предприятиелә физик культура инструкторы, 1960-1961 елларда Петроград райспорткомитет рәисе була. 1961-1964 елларда Ленинград санитар-гигиена медицина институтында, 1964-1972 елларда 1-се Ленинград медицина институтында (физик тәрбия кафедрасының өлкән укытучысы) һәм А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетында (1980 ел) өлкән укытучы. 1972-1979 елларда 1-се Ленинград медицина институты доценты. Педагогия фәннәре кандидаты (1983). Шулай ук «Основы подготовки регбистов» китабы автордашы буларак билгеле (1984).

# Борис Варакин
## Библиография

* Холодов Ж. К. Основы подготовки регбистов / Ж. К. Холодов, Б. А. Варакин, В. К. Петренчук. — М.: ФиС, 1981. — 185 с.
# Беренче Хоршеваши

Беренче Хоршеваши (чуаш. Хурашаш, рус. Первые Хоршеваши ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429047. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226850006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100004600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Беренче Хоршеваши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 148 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ялушево

Ялушево (чуаш. Ялушево, рус. Ялушево ) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429828. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203890003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2,1002E+12.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.

# Ялушево
## Халык

| 2002 | 2010 |
| 248 | 248 |
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 248 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча милли составы : мордва (5%), руслар (95%).
# Зур Шәмәрдән

Зур Шәмәрдән (чуаш. Мăн Шемертен, рус. Большие Шемердяны ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429079. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253820001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000001300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Зур Шәмәрдән
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 334 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (95,57%).
# Найроби

Найро́би (ингл. һәм суах. Nairobi) — Көнчыгыш Африканың иң зур шәһәре, Кения башкаласы, экваторга якын урнашкан.
* Найробиның иярченнән төшерелгән фотосүрәте
* Кош очышы югарылыгыннан шәһәрнең мәркәзе һәм Нгонг Роад урамы
* Найробиның милли паркыннан шәһәргә манзарасы
* Найробиның халыкара аэропортының йөк терминалы.
# Сарабакасы

Сарабакасы (чуаш. Сарапакасси, рус. Сарабакасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Сарабакасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Сарабакасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 167 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Маратека

һәм
Маратека — Португалиянең Сетубал округына керә торган фрегезия. Палмела муниципалитетына карый.

# Маратека
## Географиясе

Мәйданы — 103,37 км².
# Пумар

Пумар (чирм. Пумарий, рус. Пумарь) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.

# Пумар
## Сәгать поясы

Пумар Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Пумар
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Юдино (Казан)

Юдино — Казанның Киров районы составында микрорайоны.
1918 елда, Ленин боерыгы буенча, Кызыл Таучык бистәнең Мәскәү — Казан тимер юлдан төньякка таба урнашкан өлеше Юдино исеме кушыла.
Казан составына 1960-елларда кертелгән.

# Юдино (Казан)
## Тарих

Кызыл таучык бистәсе территориясендә ватандашлар сугышы барышында каты сугышлар барганнар. Кызыллар ягында унтер-әфисәр Ян Юдин җитәкчелеге астында латыш укчылары сугышканнар. 1918 елның 12 августында Кызыл Таучык стансасы янында Ян Юдин снәрәт ярчыгыннан һәлак була.
1920 елда Юдино шәһәр тибындагы бистә статусын ала, ә 1938 елда Юдино районының административ үзәге була.
1958 елда район үзәге Яшел Үзәнгә күчә, ә 1965 елда Юдино Казан шәһәре эченә кертелә.

# Юдино (Казан)
## Халык

* 1959
* 20358

# Юдино (Казан)
## Транспорт

* Юдино тимер юл станциясе
* 2, 46 һәм 72 номерлы автобуслары.

# Юдино (Казан)
## Күрше районнар

* Төньяк ягыннан: Яңа Юдино (Беляевский), Залесный бистәләре.
* Көнбатыш ягыннан: Займище бистәсе; Займище күпере.
* Көньяк ягыннан: Кызыл Таучык посёлогы.

# Юдино (Казан)
## Юдинода туганнар

* Виктор Колотов — «Рубин»да һәм ССРБ җыелма командасында уйнаган футболчы.
* Иван Журин (1915-2002), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Любовь Смирнова (1944), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Валерий Леванов (1952), һидрогеолог, ТР Дәүләт бүләге лауреаты (2004).
* Азат Хәлимов (1958), баянчы, ТР атказанган артисты (1999).

# Юдино (Казан)
## Гаудия-вайшнавизм

Юдинода Казанда Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең бердәнбер ашрамы урнашкан.
# Ниловка

Ниловка (чуаш. Ниловка, рус. Ниловка ) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429027. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235840004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400002500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Ниловка
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 19 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (86%), чуашлар (11%).