yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зензел авыл

Зензел авыл — Россиянең Әстерхан өлкәсенең Лиман районындагы авыл. Зензел авыл советының административ үзәге һәм бердәнбер торак пункты.
Халык саны — 3219 кеше (2014)
1703 елда оешкан.

# Зензел авыл
## Атамасы

Бер версия буенча, авыл элек татарча «Җигдә» дип аталган, ә калмыкча «Зигда» дип аталган. Аннары бу сүз Пенза губернасыннан күчеп килүчеләр тарафыннан «Зигдами» дип әйтелгән, ә аннары «Зинзили» һәм «Зензели» кебек яңгыраган. Икенче версия буенча, бу татарчадан җиде авыл, җиде йорт сүзеннән килеп чыккан. Башта авылда нәкъ менә шуның кадәр йорт була.

# Зензел авыл
## Тарихы

Авылга нигез салынуның датасы турында мәгълүматлар төрле. Зензел авыл советы сайтында урнаштырылган рәсми мәгълүматларга караганда, авылга 1703 елда казна һәм калмык җирләренә Түгә күле түбәнлекләрендә нигез салына, башка мәгълүматлар буенча авылга 1790 еллар башында Курченкодан күчеп килгән татарлар нигез сала.
1859 елда Әстерхан губернасының казна авылында 66 йорт, бер мәчет була, 175 ир-ат һәм 169 хатын-кыз яши. 1902 елгы сораштыру кәгазьләренә караганда, бу чорда биредә 30 агач һәм 40 камыш йорт, бер мәчет булган. Дин, нигездә, «магометан», ягъни ислам булган.
Совет власте урнашканнан соң Зензел авыл советы оеша.
Бөек Ватан сугышы елларында авылның милли составында зур үзгәрешләр була, авыл яныннан Кизләр — Әстерхан тимер юлы линиясе уза, станция барлыкка килә. Күп кенә килүчеләр: рус, украиннар, латыш, яһүдләр барлыкка килә. Бирегә Михайловка, Караванлы авыл кешеләре күченгән. Машина-терлекчелек станциясе эшли башлый, башка оешмалар барлыкка килә.
1943 елның 28 декабрендә тирә-як авылларда яшәүче калмык халкы депортацияләнә. 1944 елда Калмык АССРны бетергәч, Зензели авылы, Долбан олысы башка торак пунктлары кебек үк, Әстерхан өлкәсе составына кертелә.
1956 елда районга күчү буенча чикләүләрне бетергәч, калмыклар кайта башлый. Бу вакытка элекке калмык авыллары юкка чыкканлыктан, кире кайткан калмыклар Зензелдә күмәк яшәү урыннарына нигез салган. Шулай итеп, авылда инде эшләп килгән татар бистәсе белән бергә калмык бистәсе барлыкка килә. Ә Тимерьюлчылар шәһәрчеге соңрак киңәя һәм рус микрорайонына әверелде. Хәер, бу бүленеш шактый шартлы була. Калмыклар рус һәм даргиннар белән, руслар төрле халыклар белән аралаш Һәм бары тик татар бистәсендә генә аерымлык саклана.

# Зензел авыл
## География

Авыл Каспий буе түбәнлеге чикләрендә, Лиман районының көнбатышында урнашкан. Әстерхан өлкәсе башкаласына кадәр 130 км, район үзәгенә кадәр 25 км.

# Зензел авыл
## Халык саны

| 1859 | 1904 | 1914 |
| 344 | 302 | 374 |

# Зензел авыл
## Шәхесләр

* Динар Байтемиров (1984), җырчы (баритон), педагог. Гатчина филармониясе мөдире (2023).
# Бату Хасиков

Бату Хасиков, Бату Сергей улы Хасиков (калм. Бату Сергеевич Хасиков, 1980 елның 28 июне, ССРБ, РСФСР, Мәскәү) — сәясәтче, һөнәри спортчы, кикбоксинг буенча профессионаллар арасында дөнья чемпионы, халыкара класслы спорт остасы, самбо буенча РФ спорт остасы, Калмыкия Республикасының атказанган физик тәрбия һәм спорт хезмәткәре. 2019 елның 21 сентябреннән Калмыкия Башлыгы (2019 елның 20 мартыннан — в. в. б.).

# Бату Хасиков
## Тәрҗемәи хәле

1980 елның 28 июнендә Мәскәүдә туган, Калмыкиянең Лагань шәһәрендә үскән. Әтисе Сергей Санжигоряевич (1952), калмык, инженер-технолог. Әнисе Фирүзә Шәрифулла кызы, татар, мәктәптә чит тел укытучысы. Энесе Аюка (1983), белеме буенча дизайнер, Элистадагы спорт академиясе директоры; сеңлесе Иляна, балалар психологы.
Бату Лагань шәһәренең 3нче санлы мәктәбен (1997), Мәскәү педагогия дәүләт университетының физик тәрбия факультетын (2003), РФ Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә аспирантура тәмамлаган. Әлеге академиядә «Россия дәүләтенең физик тәрбия һәм спорт өлкәсендәге сәясәте: булдыру һәм тормышка ашыру проблемалары» темасына сәясәт фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (2011, җитәкчесе профессор Клавдия Калинина). 2016 елда сәясәт фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсеннән мәхрүм ителә.

# Бату Хасиков
## Спорт карьерасы

2005 елдан кикбоксинг (лоу-киклы фулл-контакт төре) белән җитди шөгыльләнә. 2005—2010 елларда өч мәртәбә РФ чемпионы (WAKO), Европа чемпионы (WAKO) була. 2011 елдан кикбоксингның К-1 төренә күчә. Ноябрьдә грек спортчысы Майк Замбидисны җиңеп, W5 версиясе буенча дөнья чемпионы титулына ия була. 2012 елның октябрь аенда Иран көрәшчесе Мөхәммәт-Риза Назарины җиңеп, WAKO-Pro версиясе буенча К-1 төркемендә дөнья чемпионы була (75 кг кадәр авырлыкта). 2014 елның 24 мартында Майк Замбидисны янәдән җиңгәч, спорттан китүен белдерә. Көндәшләре белән барлыгы 200 алыш уздырган.

# Бату Хасиков
## Дәүләт хезмәте

2003—2008 елларда милиция өлкән лейтенанты чинында эчке эшләр органнарында хезмәт итә.
2008 елның мартында Калмыкия парламентына (Халык хуралына) депутат булып сайлана.
2012-2014 елларда Калмыкия башкарма хакимиятеннән РФ Федераль Мәҗлесенең Федерация Шурасында вәкил.
2017 елның июленнән Яшьләр эшләре буенча федераль агентлык (Росмолодёжь) башлыгының киңәшчесе.
2019 елның 20 мартында Калмыкия Башлыгы в. в. б. итеп билгеләнгән.

# Бату Хасиков
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Калмыкия Республикасының атказанган физик тәрбия һәм спорт хезмәткәре

# Бату Хасиков
## Гаиләсе

Хатыны Елена (кыз фамилиясе Щур), модельер. Улы һәм кызы бар. Хасиковлар буддачылык дине тарафдарлары.
Бату Хасиков берничә фильмда уйнаган, телешоуларда катнашкан.
# Нариш

Нариш — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Авейру муниципалитетына карый.

# Нариш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Мазарбашы

Мазарбашы (рус. Алашайка) — Мари Илнең Бәрәңге районындагы татар авылы, Мазарбашы авыл җирлеге үзәге.
Халык саны — 904 кеше (2010).
Почта индексы — 425573, ОКАТО коды — 88 244 811 001.

# Мазарбашы
## География

Авыл Бәрәңгедән 10 километр төньяк-көнбатыштарак урнаша.

# Мазарбашы
## Тарих

Риваять буенча, авыл Казанны яулап алынудан соң Солабаш авылыннан күченеп килгән татарлар тарафыннан нигезләнә. Беренче күчеп килгән кеше Алашай исемле карт булган.
XVIII гасырдан Казан губернасының Уржум өязе составында, XIX гасырда Вятка губернасы Уржум өязе составында, 1920—1931 елларда — Мари АӨнең Сернур, аннан соң Мари-Төрек кантоны составында, 1931 елдан — Бәрәңге районы составында.

# Мазарбашы
## Халык

| 1869 | 1884 | 1905 | 2002 | 2010 |
| 1 157 | 1 569 | 1 905 | 985 | 904 |
Милли состав (2002): татарлар.

# Мазарбашы
## Шәхесләр

* Ришат Фазлыйәхмәтов (1989), җырчы, «Мәдәнияттәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе иясе (2023).
# Неймар

Не́ймар да Си́лва Са́нтос Жу́ниор (порт. Neymar da Silva Santos Júnior; 5 февраль 1992 – Бразилия футболчысы , һөҗүмче. 2013 елга кадәр «Сантос» футбол клубы уенчысы. 2013 елның июленнән – Пари-Сен-Жермен клубы һәм Бразилия җыелма такымының уенчысы.
2013 елның июнендә Конфедерация кубогының иң яхшы футболчысы булып танылган.

# Неймар
## Казанышлар

* Конфедерацияләр кубогы (Бразилия-2013) – алтын.
* 2012 елгы Лондон Олимпия уеннары – көмеш.
# Кашнур (Мари Ил)

Кашнур (чирм. Кашнур, рус. Кашнур) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан авыл.

# Кашнур (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Кашнур (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Кашнур (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
# Ле-Мат

Ле-Мат (фр. Les Mathes) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Гарәп теле

Гарәп теле (гарәп. اللغة العربية‎‎, al-luġa al-ʿarabiyya) — Афразия макрогаиләсенең семит гаиләсенә кергән тел.

# Гарәп теле
## Таралыш

Гарәп телендә туган тел буларак якынча 280 млн кеше сөйләшә, шуларның күпчелеге Якын Көнчыгышта һәм Төньяк Африкада яши.

# Гарәп теле
## Башка телләр белән мөнәсәбәт

Гарәп теленнән Ислам дөньясының башка телләрендә (аеруча төрки, урду һәм фарсы телләрендә) алынмалар күп. Урта гасырларда әдәби гарәп теле Европада төп мәдәният этәргече булып торган, бу бигрәк тә фән, математика һәм фәлсәфә өлкәләрендә чагылыш тапкан. Шуның нәтиҗәсендә күп Европа телләрендә шулай ук гарәп сүзләре бар. Урта Диңгез телләрендә гарәп теле тәэсирен күреп була, бигрәк тә испан, португаль һәм сицилия телләрендә. Моның сәбәбе Иберия ярымутравының кайбер өлешләрендә (Аль-Андалус) гарәпләрнең 700 ел идарә итүендә ята.
Гарәп телендә шулай ук башка телләрдән (шулар арасында борынгы заманнарда — яһүд, грек, фарсы, сириак (арамей теленең урта диалекты) телләреннән, урта гасырларда — төрек теленнән һәм хәзерге вакытта — Европа телләреннән) алынма сүзләр бар.

# Гарәп теле
## Орфография

Гарәпчә уңнан сулга язалар. Күпчелек хәрефләр бер-берсе белән тоташып языла, әмма берничә хәреф ا،و،د،ذ،ر،ز сулдан тоташтырып язылмый. Кайбер хәрефләр икешәр, я өчәр, я дүртәр итеп тоташып лигатуралар (кушма хәрефләр) хасил итәләр. Сузыкларны күрсәтү өчен махсус тамгалар - хәрәкәләр кулланылырга мөмкин, алар күбесенчә очракта язуда күрсәтелми. Шулай ук хәрефнең икеләтеп укылышы һәм сузыксыз хәрефне күрсәтү өчен хәрәкәләр бар. Гарәп теле борынгы финикий әлифбасыннан килеп чыккан.

# Гарәп теле
## Синтаксис

Гарәп телендә сүзләрнең берлек, икелек һәм күплек саннары бар. Исем категориясенә керә торган сүзләр ике җенескә бүленә. Шулай ук фигыльләр дә ике җенескә бүленә һәм берлек, икелек һәм күплек санда үзгәрә. Гарәп теле флектив телләргә керә, ягъни сүзнең тамыры үзгәрергә мөмкин. Гарәп телендә ال билгеле булу артикле кулланыла.

# Гарәп теле
## Лексика

Кайбер гарәп сүзләре:
| Гарәпчә | Укылыш | Тәрҗемә |
| انا | 'әнә | мин |
| معلم | мүааллим | укытучы |
| طبيب | табиб | табиб |
| مهندس | мүһәндис | инженер |
| إسمي | 'исми | минем исемем... |
| اهلاوسهلا | әһлән уә сәһлән | рәхим итегез |
| من تترستان | мин тәтәристан | Татарстаннан |
| من مصر | мин мыср | Мисырдан |
| من الجزائر | минәл җәза'ир (әдәби гарәп телендә әйтелеше)/минәл жәза'ир (Алжир сөйләшендә әйтелеше) | Алжирдан |
| من المملكة العربية السعودية | минәл мәмләкә л арәбийя саудия | Согуд Гарәпстаныннан |
| من المغرب | минәл мәгъриб | Мароккодан |
| من الأردن | минәл үрдүнн | Иорданиядән |
| نعم | нәамъ | әйе |
| لا | лә | юк |
| جيد جدا | җәидд җиддән | бик яхшы |
| شكرا | шүкрән | рәхмәт |
# Алмалы (Чуашстан)

Алмалы (чуаш. Улмаллă, рус. Яблоновка ) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.

# Алмалы (Чуашстан)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 107 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (24%), руслар (69%), татарлар (7%).
# Ле-Ма-де-Танс

Ле-Ма-де-Танс (фр. Le Mas-de-Tence) — Франциянең Югары Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Ырынбур дәүләт татар драма театры

* Мәдәният порталы
Мирхәйдәр Фәйзи исемендәге Оренбург дәүләт татар драма театры (рус. Оренбургский государственный татарский драматический театр имени Мирхайдара Файзи, ингл. Mirhäydär Fäyzi Orenburg State Tatar Drama Theatre) — Ырынбур шәһәрендәге татар драма театры.

# Ырынбур дәүләт татар драма театры
## Театр тарихы

* Оренбургта беренче татар театр төркеме 1905 елда эшли башлаган. Аны Ильяс Кудашев-Ашказарский җитәкли.
* 1925дан — һөнәри татар театр труппасы. 1946 елга кадәр Ырынбур өлкәсе колхоз-совхоз күчмә театры буларак эшләп килә (1938—1957 елларда — Чкалов).
* 1949 елдан 1980-елларга хәтле В. Фатыйхов җитәкчелегендә Ырынбур филармониясе карамагындагы татар драма коллективы эшли.
* 1990 елда Рөстәм Абдуллаев профессиональ Ырынбур дәүләт татар драма театрын яңадан оештыра.
* 1991 елда театрга Мирхәйдәр Фәйзи исеме бирелә.

# Ырынбур дәүләт татар драма театры
## Шәхесләр
### Танылган хезмәткәрләре

| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | әлма-матер | бүләкләр | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Булат Имашев | 1908-02-27 | Азнай | Ырынбур башкорт педагогия техникумы | Хезмәт Кызыл Байрак ордены | | 1946-04-12 |
| | | Алсу Сибгатуллина | 1993-03-06 | Казан | Казан дәүләт мәдәният институты | | | |
# Яңа Булаево

Яңа Булаево (чуаш. Акчел, рус. Новое Булаево ) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.

# Яңа Булаево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 273 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99%).
# Парадела (Пенакова)

Парадела — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Пенакова муниципалитетына карый.

# Парадела (Пенакова)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Тишмәнут

Тишмәнут (лат. Andrósace) — Төньяк ярымшарның урта климатында үсүче бер, ике яки күпьеллык үләнчел үсемлекләр ыругы.

# Тишмәнут
## Таралу

100 гә якын төре билгеле, күбесенчә Евразиядә, берничә төре Америкада таралган.
Татарстан территориясендә 4 төре очрый: озынча тишмәнут (A. elongata), җепсыман тишмәнут (A. filiformis), эре касәле тишмәнут, яисә Турчанинов тишмәнуты (A. maxima) һәм төньяк тишмәнуты (A. septentrionalis). Барлык районнарда да очрыйлар. Су буйларында, далаланган тау битләрендә, куаклыкларда, болыннарда үсәләр.

# Тишмәнут
## Тасвирлама

2-20 см биеклектәге берьеллык үсемлекләр. Яфраклары гадәттә бөтен, ланцетсыман яки озынча, таралгыга тупланганнар. Вак чәчәкләре ак, ал яки кызыл төстә, алар ялгыз булырга да, чатыр чәчәк төркеменә берләшергә дә мөмкиннәр. Касәләре кыңгырау яки шар формасында; таҗлары тәлинкә яки бүрәнкә сыман. Җимеше — вак кара көрән орлыклы шарсыман тартмачык. Апрель-августта чәчәк аталар. Җимешләре июнь аеннан өлгерә башлый. Орлыктан һәм вегетатив юл белән (тамыр үсентеләреннән) үрчи.
Нәүрүзгөл (Primula) ыругы вәкилләреннән аермалы буларак, тишмәнут ыругы төрләре таҗның кыска торбачыгы белән аерылып тора.
Күп төрләргә гетеростилия хас.

# Тишмәнут
## Куллану

Халык медицинасында җепсыман тишмәнут һәм төньяк тишмәнуты үләне төнәтмәләре йөрәк, нерв авырулары вакытында, бәвел юлларында таш утырганда кулланыла.
Декоратив үсемлек.

# Тишмәнут
## Төркемләү
### Таксономия

Androsace L., 1753, Sp. Pl. : 142
Тишмәнут ыругы Арчанчәчәклеләр (Ericales) тәртибенең Нәүрүзгөлчәләр (Primulaceae) семьялыгына карый. Әлеге тәртип Астеридлар → Суперастеридлар → Эвдикоталар → Чәчәкле үсемлекләр кладаларына керә.Калып:Таблица12221

# Тишмәнут
## Төркемләү
### Төрләр

Кайбер төрләре:
* Androsace filiformis — Җепсыман тишмәнут. Эпилепсия, бүсер, эч китү, туберкулёз авыруларын дәвалауда кулланыла.
* Androsace maxima — Эре касәле тишмәнут, Турчанинов тишмәнуты. Гонорея авыруыннан кулланыла.
* Androsace septentrionalis — Төньяк тишмәнуты. Калкансыман биз авырулары, эпилепсия, гонореяне дәвалауда кулланыла.
* Androsace elongata L. — Озынча тишмәнут

# Тишмәнут
## Төркемләү
### Синонимнар

* Amadea Adans.
* Aretia L.
* Douglasia Lindl.
* Drosace A.Nelson
* Gregoria Duby
* Macrotybus Dulac
* Vitaliana Sesl.
# Ле Фосе (Фрозиноне)

Ле Фосе — Италиянең Лацио төбәге Ананьи өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Фосе (Фрозиноне)
## Географиясе

Ле Фосе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Фосе (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тәкъдим (икътисад)

Тәкъдим (ингл. supply) — билгеле бер чорда (ай, ел) аерым бер товарны базарда тәкъдим итү зурлыгының шушы товар сатылырга мөмкин булган бәяләр дәрәҗәсенә бәйлелеге.
Тәкъдим зурлыгы, гадәттә, бәяләр зурлыгы юнәлешендә үзгәрә. Төрле зурлыктагы бәяләр куелганда мөмкин булган барлык тәкъдим зурлыгы билгеле бер товарларга карата базардагы тәкъдимне барлыкка китерә.
Тәкъдим зурлыгы бәя зурлыгы үзгәрүенә бәйле рәвештә үзгәрә икән, без тәкъдимнең бәя буенча сыгылмалылыгы турында әйтә алабыз — бәя бер процентка үзгәргәндә, тәкъдим зурлыгының үзгәрү колачы (% ларда).
Мондый сыгылмалылык дәрәҗәсен бәя зурлыгы үзгәргәнче һәм үзгәргәннән соңгы тәкъдим зурлыклары аермасын бәя зурлыгы үзгәрешенә (% ларда) бүлеп билгелиләр.
Тәкъдим сыгылмалылыгы күләмнәре шулай ук товарлар буенча да аерыла, һәм шуңа күрә бәяләрнең бер чамадагы үзгәреше төрле товарларга карата тәкъдимнең бертөрле генә булмаган үсешен китереп чыгарырга мөмкин.

# Тәкъдим (икътисад)
## Тәкъдим законы

Тәкъдим итү законы — сатучылар билгеле бер вакыт эчендә товарга урнашкан базар бәясеннән сатуга тәкъдим итәргә әзер булган (теләгән һәм тәкъдим итә алган) билгеле бер товарның натураль үлчәмдәге күләме (саны).
# Музывален

Музывален (чир. Музывален, рус. Музывален) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан бистә.

# Музывален
## Сәгать поясы

Музывален Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Музывален
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
# Ласкар (Болгария)

Ласкар — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. Плевен җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Ласкар (Болгария)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 234 метр биеклектә урнашкан.
# Первомайское (Чуел районы)

Первомайское (чуаш. Первомайски (Кутак), рус. Первомайское ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429904. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241840004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600008400. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Первомайское (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 163 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Лату

Лату (фр. Latoue) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Татнетны үстерү фонды

Татнетны үстерү фонды — Мәгълүмат технологияләренең һәм интернет челтәренең татар телендәге өлешен үстерүгә юнәлтелгән интернет-проектларны үстерүгә ярдәм итү фонды.
Татнетны үстерү фонды 2013 елның 27 мартында нигезләнә.
Фондның оештыручысы һәм башкаручы директоры булып Гатауллин Раил Мәүлет улы тора.
Татнетны үстерү фондының «Белем җәүһәрләре», «Яшь татнетчылар», «Әдәби җәүһәрләр» чаралары һәм «Авылым гүзәллеге», «ФӘНДЕМИЯ», «Әдәби марафон», «Сәламәт иртә» проектлары билгеле. Фонд даими рәвештә татарча симпозиумнар, конференцияләр, конкурслар, семинарлар, вебинарлар һәм башка чаралар оештырып тора.
2022 елның 26 августыннан эшләүче «Белем радиосы» ― билингваль белем бирү һәм мәдәни-агарту балалар һәм яшүсмерләр интернет-радиосы ― Татнетны үстерү фонды заявкасы буенча РФ Президенты каршындагы Мәдәни инициативалар фонды ярдәме белән (грант) тормышка ашырылучы социаль проект.
# Лорделу (Фелгейраш)

һәм
Лорделу — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Фелгейраш муниципалитетына карый.

# Лорделу (Фелгейраш)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Карл Беггров

Карл Пётр улы Беггров (Карл Иохим Беггров, немец телендә: Karl Joachim Beggrow; 1799—1875) — немец килеп чыгышлы рус графигы, литограф һәм акварелист; младший брат гравёр Иван Беггровның энесе, живописец-маринист Александр Беггровның әтисе. 1832 елдан бирле Император художестволар Академиясенең академигы.

# Карл Беггров
## Тәрҗемәи хәле

Ригада 1799 елның 15 (26 февралендә) Петер-Иоахим Беггров (1752—1818) гаиләсендә туган. Белемен Петербург художестволар академиясендә алган, анда 1818 елдан 1821 елга кадәр Максим Воробьёвта укыган. Укуын тәмамлагач Беггров башка рәссамнарның эшләрен ташка күчергән. “Санкт-Петербург һәм әйләнә-тирәләр” литографияләр тупланмасын чыгарган. Киләсе елларда Кышкы сарайда эшләп императорлар Александр I һәм Николай I портретларын барлыкка китергән. 1832 елда Карл Беггров перспектив живопись академигы дәрәҗәсен казанган. 1875 елның 12 (24) февралендә Санкт-Петербургта үлгән. Смоленск лютеран зиратында күмелгән; кабере сакланып калмаган.

# Карл Беггров
## Әсәрләре

* Пётр I-гә һәйкәл. Сенат мәйданы. Литография. 1824 ел
* Фонтанка (XIX гасырның беренче яртысы). Литография, 1825
* Авыл пейзажы (XIX гасырның беренче яртысы). Литография, 1825
* «Каспий һәм Кара диңгез арасында торучы халыклар» гравюралар сериясе
* Ф. Глинка портеры
* А. Востоков портреты
* Святитель һәм могъҗиза кылучы Митрофан Воронежский портреты

# Карл Беггров
## Гаиләсе

Өч улы булган:
* Александр (1841—1914), живописец-маринист, акварелист, академик һәм Император художестволар Академиясенең шәрәфле әгъзасы
* Константин (1846—1912), подполковник
* Михаил (1848—1889)
К. П. Бегровның энесе — Иван Иван улы Беггров (1828—1888), Россиядә беренче типография буявы заводының нигезләүчесе.
# Ле-Крес

Ле-Крес (фр. Le Crès) — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
# Дин вә мәгыйшәт (журнал)

* Татар матбугаты порталы
«Дин вә мәгыйшәт» (Дин һәм тормыш) — 1906 елның 31 декабреннән 1918 елга кадәр Ырынбурда татар телендә айга 2 (соңрак атнага бер) тапкыр чыгып килгән сәяси, дини һәм әдәби журнал. Нәшире — мулла һәм сәүдәгәр, басмаханә хуҗасы, хәйрияче Вәли Хөсәенов (Мөхәммәтвәли Габделгани улы Вәлиев, 1871-1933). 1918 елда ябылганчы журналның 555 саны дөнья күргән.

# Дин вә мәгыйшәт (журнал)
## Тарих

1907 елның апреленә кадәр «Дөнья вә мәгыйшәт» исеме белән чыгып килгән. Нәширләре — Ш. К. Шәһидуллин (Шәфигуллин — ?), М.А. Дәүләтшин, соңыннан мулла һәм сәүдәгәр Вәли Хөсәенов (Мөхәммәтвәли Габделгани улы Вәлиев, 1871-1933). Мөхәррирләре — башта Вәли Хөсәенов, аннары З. Хәйруллин, Ф. Даутов, Г. Ханисламов.
1906 елда Вәли Хөсәенов «Дөнья вә мәгыйшәт» (1907 елдан «Дин вә мәгыйшәт») журналын бастыру өчен Ырынбурда «Дин вә мәгыйшәт» басмаханәсе ача. Әлеге басмаханә 1917 елда ябылганчыга кадәр 180 000 тираж белән 104 исемдә татарча китап бастырып чыгара.
Журнал нигездә ислам дине мәсьәләләрен чагылдыра һәм дин әһелләренә атап чыгарыла. Мәкалә авторлары мәктәп-мәдрәсәләрдәге җәдитчелек хәрәкәтенә кире карашта тора. Шул ук вакытта журнал битләрендә ислам тарихына, ислам фәлсәфәсенә һәм дини әдәп-әхлак мәсьәләләренә багышланган мәкаләләр дә урнаштырыла. Журнал Идел-Урал буе, гомумән, Россия империясе төрки халыкларның әхлакый йөзе, әхлаксызлык куркынычы мәсьәләләрен күтәрә, укыту-тәрбия эшләрендәге җәдитчелекне яклаучыларга, хуплаучыларга каршы була, ягъни кадимчелек тарафдары булып кала. Журналда Г. Әхмәров, Г. Мансур, Ф. Саймани, Г. Ургани мәкаләләр бастыра, ләкин күпчелек мәкалә имзасыз яки псевдоним белән басыла.
Журнал сәясәте алдынгы карашлы татар зыялылары (бигрәк тә, Габдулла Тукай) тарафыннан каты тәнкыйтьләнә.
# Югары Хоразан

Югары Хоразан (чуаш. Тури Хурасан, рус. Верхние Хоразаны) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Югары Хоразан
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Югары Хоразан
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 93 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.