yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зур Әтмән

Зур Әтмән (чуаш. Мӑн Этмен, рус. Большие Атмени) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Зур Әтмән
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Зур Әтмән
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 126 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Чураш мәчете (Сарман районы)

Чураш мәчете, рәсми исеме «Намус» мәчете (рус. Чурашевская мечеть) ― Татарстанның Сарман районы Карашай-Саклау авыл советы авыл җирлеге составындагы Чураш авылында 1994 елда ачылган ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең Сарман районы мөхтәсибәте карамагында.

# Чураш мәчете (Сарман районы)
## Тарих

Уфа губернасы Минзәлә өязе Сарайлы-Мең (1866 елдан Нөркәй) волостена караган, XVIII гасырның башында (1722) язма документларда искә алына башлаган Чураш (Чураш Саклавы) авылында 1848 елда мәчет рәсми рәвештә теркәлгән. Мәчет каршында эшләүче мәктәп 1870 елда рәсми теркәлгән.

# Чураш мәчете (Сарман районы)
## Тарих
### VIII ревизия (1834) мәгълүматларында искә алынган дин әһелләре

* Габделкарый Тоймаков (1752―1823), указлы мулла
* Зәйнегабидин Яһүдә улы (1800 елгы), 1820 елдан указлы мулла
* Гыймазетдин Яһүдин, 1849 елдан имам-мөгаллим
* Сираҗетдин Яһүдин, указлы мулла. 1821 елдан Карашай-Саклау мәчетендә имам-мөгаллим
* Хафизетдин Зәйнегабидинов, хатыйп
* Шәехгаздалый Җиһанша улы Ардуганов (1873 елгы), 1900 елдан Карашай-Саклау мәчетендә имам, 1931 елның маенда сөргенгә җибәрелә)
1885 елда авылда яңа мәчет төзелгән. Имамнары:
* 1886 елдан Әхмәтшакир Шәрәфетдин улы, имам-хатыйп, мөгаллим
* Хафизетдин Зәйнегабидинов (? ―1918), имам-хатыйп
1897 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, Уфа губернасының Минзәлә өязе Чураш (Саклау Чураш, Чураш Саклау) авылында 810 кеше (398 ир-ат һәм 412 хатын-кыз) яшәгән, шуларның 808е мөселманнар булган.
1918 елда Ибраһим Сәхәветдин улы (1860―1931) яңа мәчет бинасы салдыра. 1919― 1930 елларда мәчет имамнары:
* Шәйхразый Ибраһим улы Сәхәвиев (1888 елгы)
* Хәлиулла Галиулла улы Вәлидов (1880–1963), Бохарада мәдрәсә тәмамлаган. 1932 елда Хәлиулла хәзрәт Вәлидов, үзен кулга алырга җыенуларын белеп, авылдан гаиләсе белән китеп, Ижауга барып урнаша, фамилиясен Валетовка үзгәртеп яши.
Авыл мәчете 1939 елның 21 июнендә рәсми рәвештә ябыла, манарасы киселә. Татарстан АССР Югары Советы президиумы карары белән бинасы мәктәп итеп куллану өчен Ворошилов район советы башкарма комитетына тапшырыла. Мәчет бинасы дүрт класслы мәктәп итеп салына һәм яңа таш мәктәп салынганчы (1976 елга кадәр) кулланыла. Мәдрәсә бинасы озак еллар авыл китапханәсе итеп файдаланыла.

# Чураш мәчете (Сарман районы)
## Яңа бина

Авылның Җәлил һәм Тукай (элекке Бәшенде) урамнары чатында төзелгән мәчетнең бер катлы яңа кирпеч бинасы 1994 елда сафка баса. Бина электр белән җылытыла. Манарасы бина түбәсендә. Мәчетнең гыйбадәт залы 50-60 кешене сыйдыра.

# Чураш мәчете (Сарман районы)
## Яңа бина
### Имамнар

* 1994―2008 елларда ― Габделхак хәзрәт Ибраһимов
* 2008―2017 елларда – Әскать Сафин, Рәсим Бариев
* 2017 елдан х. в. ― Мәүлетхуҗа хәзрәт Хәйруллин
# Армандо Диамантэ

Армандо Диамантэ, Армандо Луиджиевич Диамантэ (псевдоним, чын исем-фамилиясе Альберт Нәбиуллин, 1972 елның 11 ноябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Балтач районы, Чепья) ― мәдәният эшлеклесе, 2013 елдан Яр Чаллының «Мастеровые» рус драма театры директоры, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2023).

# Армандо Диамантэ
## Тәрҗемәи хәле

1972 елның 11 ноябрендә Татарстан АССР Балтач районы Чепья авылында туган. Инвалид балалар өчен интернатта үскән. 1992 елда Казан дәүләт мәдәният институтының театр факультетына «Режиссура» белгечлеге буенча укырга кергән, 1993 елда Кинематография хезмәткәрләре квалификациясен күтәрү институтына күчеп, аны 1995 елда «Уен киносы» белгечлеге буенча тәмамлаган (РСФСР халык артисты Владимир Меньшов(рус.)татар. остаханәсе). 2009 елда ТИСБИ юридик факультетын «бик яхшы»га тәмамлаган.

# Армандо Диамантэ
## Хезмәт юлы

1992-1998 елларда – Мәскәүнең 2×2 каналында(рус.)татар. «Ты у меня одна» (Син минем бергенәм) тапшыруы авторы.
1998 елдан 2004 елга кадәр — реклама өлкәсендә эш.
2004-2005 елларда – «Татнефтепродукт» холдинг компаниясенең маркетинг бүлеге башлыгы, «Татнефтепродукт-медиа» агентлыгын оештыручы һәм җитәкчесе, «Ширкәт дусты» (Друг компании) бонусын кертүче.
2005 елдан 2013 елга кадәр — «Эфир» телеканалының Яр Чаллыдагы филиалы җитәкчесе.
2012 елдан 2014 елга кадәр — «Мәдәни шәһәр» (Культурный город) шәһәр проекты җитәкчесе, Чаллы шәһәре Башкарма комитеты җитәкчесенең мәдәният буенча киңәшчесе. Әлеге вазифада ике ел буе иҗтимагый башлангычларда шөгыльләнгән булган.
2013 елдан – «Мастеровые» рус драма театры директоры.
2020 елда Яр Чаллы шәһәренең Ашыгыч медицина ярдәме хастаханәсенең (БСМП) түләүле бүлеге мөдире булып эшләгән.

# Армандо Диамантэ
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2005 – «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале
* 2023 – Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре – республика мәдәнияте үсешенә зур өлеш керткән өчен

# Армандо Диамантэ
## Шәхси тормышы

Гаилә хәле – өйләнмәгән. Буш вакытта китап укый, шахмат уйный, интеллектуаль кино карый һәм мәдәни чараларда катнаша. Моннан тыш, психология һәм психиатрияне өйрәнә. Шәһәрдә фатиры, Минзәлә районы авылында йорты бар.
# Чирши (Чуел районы авылы)

Чирши (чуаш. Чăрăш, рус. Чирши ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429905. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241864006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600013200. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Чирши (Чуел районы авылы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 88 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,89%).
# Pekka-Erik Auvinen

Pekka-Erik Auvinen (fin. Pekka-Eric Auvinen; 1989 yılnıñ 4 iyüne, Tuusula — 2007 yılnıñ 7 noyäbre, Tuusula) — Finländiä massaküläm üterüçese, 2007 yılnıñ 7 noyäbrendä üz mäktäbendä qırılış oyıştırğan, şunnan soñ üz-üzenä qul salğan.

# Pekka-Erik Auvinen
## Biografiäse

Erik 1989 yılnıñ 4 iyünendä Finländiäneñ Tuusula şähärendä tuğan. Cinäyät aldınnan ul YouTube’ğa üze belän video urnaştırğan. Auvinen tabiği saylanışqa/sotsial’ darvinizmğa ışanuwın beldergän, ä videolarda «Humanity is overrated» («Keşelek artıq bäyälängän») dip yazılğan futbolka kigän.
Auvinen cämğiätkä qarata näfräte häm cämğiätneñ «döres tügel yul» saylağanı turında yazğan. Pekka 19 punkttan torğan isemlek tözegän, ul alarnı näfrät itkän häm organik bulmağan häm döres tügel dip sanağan.
«Tabiği saylanış manifestı» dip atalğan manifest yazğan.
Mäktäptä atış waqıtında Auvinennıñ atularınnan sigez keşe häläq bulğan. Massaküläm ütergännän soñ ul üz başına atqan häm gospitalizatsiälängän. Ul awır yaralanğan häm kiç belän Töölö xastaxanäsendä wafat bulğan.
# Варпоси

Варпоси (чуаш. Варпуҫ, рус. Варпоси) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Варпоси
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Варпоси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 155 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
# Позафолеш-ду-Бишпу

Позафолеш-ду-Бишпу — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Сабугал муниципалитетына карый.

# Позафолеш-ду-Бишпу
## Географиясе

Мәйданы — .
# Бәхетгилде (Батыр районы)

Бәхетгилде (чуаш. Ишлӗ, рус. Бахтигильдино) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

# Бәхетгилде (Батыр районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Бәхетгилде (Батыр районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 482 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (96%) алып тора.
# Дамир Ишкинеев

Дамир Ишкинеев, Дамир Азат улы Ишкинеев (1967 елның 11 феврале, СССР, РСФСР, ТАССР, Норлат) ― хуҗалык һәм нефть сәнәгате эшлеклесе, идарәче, 2023 елның 1 июленнән Татарстан Республикасының Норлат муниципаль районы башлыгы. 2005―2023 елларда «МАКойл» кече ширкәте җитәкчесе, техник фәннәр кандидаты (2016).

# Дамир Ишкинеев
## Тәрҗемәи хәле

1967 елның 11 февралендә Норлат шәһәрендә педагог Мәдинә һәм төзүче Азат Ишкинеевлар гаиләсендә туган. Өлкән Ишкинеев ― Татарстанның атказанган төзүчесе, исеме Норлат шәһәренең бер урамына бирелгән.
Урта мәктәпне, «очу аппаратлары двигательләре инженеры» белгечлеге буенча Казан авиация институтын тәмамлаган. Алган белгечлеге буенча эшләргә туры килми. Армиядә хезмәт иткәннән соң, туган шәһәренә кайта, анда аның нефтьче карьерасы башлана.
1992 елда нефть һәм газ чыгару тармагында хезмәт эшчәнлеген башлый. УТТда эксплуатация бүлеге начальнигы вазифасында эшли, аннары «Норлатнефть» НГДУга күчә. Бу елларда Уфа дәүләт нефть техника университетын тәмамлый, 1999―2005 елларда «Татнефтеотдача» ААҖ нефтепромыселын җитәкли.
2005 елда «МАКойл» ачык акционерлык җәмгыятенең генераль директоры (башкаручы директоры) итеп билгеләнә. Компания аның нигезләүчесе – атказанган нефтьче Әкълим Касыйм улы Мөхәммәтҗанов (1930―2004) хөрмәтенә аталган. Ул 1980-елларда «Татнефть»не җитәкләгән, 1990 елда СССР нефть сәнәгате министры урынбасары итеп билгеләнә. Дамир Ишкинеев җитәкчелегендә әлеге компания Татарстанда һәм Иркутск өлкәсендә нефть табу һәм чыгару белән, Норлат районының Курмыш ятмасында авыр чыгарыла торган, нык үзле нефть чыгару белән шөгыльләнә. Компания белән идарә итә башлаганда, 21 скважина консервациядә була. Күрелгән чаралар нәтиҗәсендә беренче елда ук аларның яртысы файдалануга тапшырылган. Нәтиҗәдә, бер ел эчендә предприятие чыгарган нефть күләме өч тапкыр арта. Хәзерге вакытта нефть чыгару буенча планнар арттырып үтәлә.
2016 елда Уфада «Обоснование и совершенствование комплекса технологий добычи, сбора и подготовки высоковязкой нефти мелких месторождений» темасына техник фәннәр кандидатлыгына диссертация яклаган (фәнни җитәкчесе техник фәннәр докторы, доцент Шамил Хәниф улы Солтанов).
2023 елның 1 июнендә Татарстан Республикасы Норлат муниципаль районы Советының чираттан тыш XXVIII сессиясендә Норлат муниципаль районы һәм Норлат шәһәре башлыгы, Норлат муниципаль районы һәм Норлат шәһәре Советы рәисе итеп сайлана (Смоленск өлкәсе губернаторы урынбасары итеп билгеләнгән Алмаз Сәлим улы Әхмәтшин урынына).

# Дамир Ишкинеев
## Иҗтимагый эшчәнлеге

* Дамир Азат улы Ишкинеев өч чакырылыш (2010 елдан) Норлат район Советы депутаты итеп сайлана, социаль өлкә, мәгариф, мәдәният, тәрбия, спорт һәм яшьләр сәясәте мәсьәләләре буенча даими комиссия җитәкчесе була.
* «Татарстан - Яңа гасыр» республика хәрәкәтенең территориаль бүлекчәсе Советы рәисе

# Дамир Ишкинеев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2022 – «Фидакарь хезмәт өчен» медале – республиканың нефть сәнәгате үсешенә зур өлеш керткән һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен

# Дамир Ишкинеев
## Гаилә хәле

Өйләнгән, ике баласы (улы, кызы) бар.
# Мәскәү дәүләт юридик университеты

О. Е. Кутафин исемендәге Мәскәү дәүләт юридик университеты — федераль дәүләт югары белем учреждениесе (югары уку йорты). Академиясе тарихы 1931 елда башланды. 1937 елда икенче Бөтенсоюз юридик читтән торып уку институты (ВЮЗИ) итеп үзгәртелә, ә 1990 нчы елда Мәскәү юридик институтын (МЮИ) итеп үзгәртелә. 2016 елда университетка Дәүләт идарә университеты структур бүлекчәсе буларак индерелде.
Университет бүген: 17000 студент, 27 кафедра, 1 РФА академигы, 1 РАН әгъзасы, 100 дән артык табиблар һәм 300 кандидатлар, 14 атказанган фән эшлеклеләре, 15 РФ атказанган юристлары.

# Мәскәү дәүләт юридик университеты
## Танылган тәмамлаучылар

* Казакевич, Даниил Васильевич (1902-1988) — совет хәрби эшлеклесе, генерал-лейтенант, Советлар Союзы Герое.
* Степаненко, Павел Никитович (1923) — полковник, Советлар Союзы Герое.
* Филонов Александр Григорьевич (1920-1995) — майор, Советлар Союзы Герое.
* Даян Мурзин (1921-2012), партизан, Чехословакиянең Милли батыры
* Листов Борис Павлович - Россия икътисадчысы, Россельхозбанк башлыгы 2018 елның июненнән.

# Мәскәү дәүләт юридик университеты
## Танылган тәмамлаучылар
### Ректорат

Ректор — к.ю.ф. д., Блажеев Виктор Владимирович Беренче проректоры — профессор, юридик фәннәр докторы Грачева Елена Юрьевна, финанс, хокук һәм бухгалтерлык учеты кафедрасын җитәкли.

# Мәскәү дәүләт юридик университеты
## Танылган тәмамлаучылар
### Филиаллар

* Оренбург институты (филиалы) (Ырынбур, Комсомол урамы, 50), 1941 елда оеша;
* Төньяк-Көнбатыш институты (филиалы) ( Вологда, Тынычлык урамы, 32), 1968 елда оеша;
* Волго-Вятка институты (филиалы) ( Киров, Ленин урамы, 99 — баш корпусы, Мәскәү ур., 30 — юридик адрес), 1971 елда оеша;
* Магадан филиалы (Магадан, Мәктәп, 3), 1973 елда оеша;
* Махачкала институты, 1996 елда оеша.

# Мәскәү дәүләт юридик университеты
## Башка хокук уку йортлары

* РФ юстиция Министрлыгының Россия хокук академиясе
* Россия дәүләт гадел хөкем университеты
* Россия Федерациясе Президенты каршындагы дәүләт хезмәт Академиясе
# Чиршкасы (Синьяль авыл җирлеге)

Чиршкасы (чуаш. Чӑрӑшкасси, рус. Чиршкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Чиршкасы (Синьяль авыл җирлеге)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Чиршкасы (Синьяль авыл җирлеге)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 623 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
# Лебедеры

Лебедеры (чуаш. Лепетер, рус. Лебедеры) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Лебедеры
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Лебедеры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 108 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Ногейра-ду-Краву (Оливейра-ду-Ошпитал)

Ногейра-ду-Краву — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Оливейра-ду-Ошпитал муниципалитетына карый.

# Ногейра-ду-Краву (Оливейра-ду-Ошпитал)
## Географиясе

Мәйданы — 14,92 км².
# Займище күпере

Займище күпере (рус. Займищенский мост) — Идел аша автоюл күпере, Займище (Кузма билеге, Казан шәһәре бистәсе, сул ярында) һәм Яр буе Морквашы (уң ярында) авыллары янында урнашкан.
Мәскәү Көньяк портыннан 1295,4 километр ераклыкта, Яшел Үзән тимер юл күпереннән 12 километр түбәнрәк, Казан елга портыннан 15 километрга югарырак, М7 «Идел» автоюлының 777-нче километрында урнашкан.
«Волгомост»ның 3нче номерлы күпере отряды тарафыннан 1981—89 елларда төзелгән.

# Займище күпере
## Тарих

Төзелеш 1981 елда башланган. Беренче чират үз эченә күпер кичүне һәм киләчәк М7 трассаның өлешләрен (Иделгә кадәр — Сембергә юл үткәргеч һәм Яр буе Морквашы янында транспорт чишелеш, Идел артында — Займищедә тимер юл күпере һәм Залесныйда чишелеш) керткән.
2011 елда күпердә әсфәлт йөгертмәсен алмаштырганнар, әмма автотранспорт хәрәкәте туктатылмаган.
# Красная Горка (Емешево авыл җирлеге)

Красная Горка (таулы чирм. Якшарсир, рус. Красная Горка) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Красная Горка (Емешево авыл җирлеге)
## Сәгать поясы

Красная Горка (Емешево авыл җирлеге) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Красная Горка (Емешево авыл җирлеге)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (87,3%), урыслар (12,7%).
# Монте-Пероболсу

Монте-Пероболсу — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Алмейда муниципалитетына карый.

# Монте-Пероболсу
## Географиясе

Мәйданы — .
# Молгачкино

Молгачкино (чуаш. Мулкачкасси, рус. Молгачкино ) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429103. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250845003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900002600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.

# Молгачкино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 100 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (95,65%).
# Сит бәрелеше

Сит бәрелеше яки Сить елгасында бәрелеш — 1238 елның 4 мартында бер яктан Бурандай җитәкләгән татар-монгол гаскәре һәм икенче яктан Владимир кенәзе Юрий Всеволод улы җитәкчелегендәге рус гаскәре арасында хәлиткеч бәрелеш. Татар-монголларның көнбатыш яки кыпчак явының (1236—1242) төп вакыйгаларының берсе.
Сит бәрелеше нәтиҗәсендә татар-монгол гаскәре рус гаскәрен тулысынча тар-мар итә, Владимир кенәзе һәлак була, Көньяк-Көнчыгыш Русия Татар-монгол империясенә кушыла.

# Сит бәрелеше
## Тарих

1237 елның 16-21 декабрендә татар-монгол гаскәре Рязань шәһәрен яулап ала, 1238 елның 1 гыйнварында рус гаскәрен Коломна янында тар-мар итә.
Җиңгәннән соң татар-монгол гаскәре Владимир-Сүздәл кенәзлегенә керә, Владимир кенәзе Юрий башкалада гаиләсен калдырып, Сит янындагы урманга качып китә, һәм анда рус гаскәрләрен җыя башлый.
Татар-монгол төп көчләре Тверь, Торжок янына юнәлә, ә калган урта кул көчләрен Бурандай Идел буе рус шәһәрләренә таба алып китә.
Җыелган рус гаскәрләре тиз татар һөҗүмен көтмичә ял итә, аракы эчкәли башлый. Бурандай җитәкчелегендәге татар-монгол корпусы Владимир шәһәрен алганнан соң, 3 атна дәвамында бик тиз Сит елгасына барып җитә. Хәлиткеч, көтелмәгән татар һөҗүме нәтиҗәсендә бөтен рус гаскәре камалышка эләгә һәм тулысынча һәлак була диярлек, шул исәптән Владимир кенәзе, Ярославль кенәзе үтерелә, соңрак Ростов кенәзе дә һәлак була.

# Сит бәрелеше
## Нәтиҗәләр

Бурандайның хәлиткеч һөҗүме һәм җиңүе фактик рәвештә Россияне гаскәрсез калдыра диярлек. Бөтен көнчыгыш Россия Татар-монгол империясенә керә. Татар-монгол гаскәре ул заманда Русиянең төп шәһәре - Киевка һөҗүмгә әзерләнә башлый.
# Беренче Семеново

Беренче Семеново (чуаш. Кăшаркасси, рус. Первое Семеново ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429901. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241848006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600008300. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Беренче Семеново
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 266 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,25%).
# Нәбиулла Зиннуров

Нәбиулла Зиннуров — Бөек Ватан сугышында катнашучы. Советлар Берлеге каһарманы (1944).
* Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 января (№ 3 (263)). — С. 1===
* Герой турында
# Латавичы

Латавичы (белар. Латавічы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.

# Латавичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Исменцы

Исменцы (чирм. Эсмекплак, рус. Исменцы) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан сала.

# Исменцы
## Сәгать поясы

Исменцы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Исменцы
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97,2%), руслар (1,7%).
# Törkiä bayrağı

Törkiä bayrağın Töreklär Ay Yıldız dipä tä atıylar. Bu bayraq borıñğıdan kilgän, ul Ğosman Xälifäteneñ dä bayrağı ide.
Ay-yoldız Aziädä küp yözyıl buyı qullanıla inde, xättä İslamı qabul itü aldınnan da. Qızıl tös Törkiä tarixınıñ iñ tanılğan töse bularaq tora.
Bayraq baştan ay tamğası belän yäşel töstä ide. 1793. yılda soltan Selim III tösen qızılğa üzgärtä, wä 1844. yılda ay yanına yoldız quşıla.
# Регенга

һәм
Регенга — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Санту-Тирсу муниципалитетына карый.

# Регенга
## Географиясе

Мәйданы — 3,93 км².
# Икенче Хоршеваши

Икенче Хоршеваши (чуаш. Иккĕмĕш Хурашаш, рус. Вторые Хоршеваши ) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429046. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226850003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100001500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Икенче Хоршеваши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 265 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Советское (Ядернә районы)

һәм
Советское (чуаш. Советски, элек Шуматово (чуаш. Шӑмат), рус. Советское ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429068. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253860001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000009700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Советское (Ядернә районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 413 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (95,82%).
# Мәлих Харис

Мәлих Харис (Мәлих Харис улы Харисов) – фронтовик шагыйрь.

# Мәлих Харис
## Тәрҗемәи хәле

1915 елда Уфа губернасының (хәзерге Чакмагыш районы) Яңа Коты авылында туган. Бик яшьли ятим калган. Яңа Коты башлангыч мәктәбендә укый. Үсмер чагы Илеш ягында үтә, урта мәктәпне дә биредә тәмамлый. Үсмер чагында ук татар язучыларының әсәрләрен, аеруча Габдулла Тукай һәм Мәҗит Гафури шигырьләрен яратып укый, үзе дә шигырьләр яза.
1934 елда ул Уфага килеп, Башкортстан дәүләт педагогия институтының тел һәм әдәбият факультетына укырга керә. Ләкин көтмәгәндә-уйламаганда, репрессиягә дучар булып, кулга алына һәм бер гаепсезгә ике елдан артык төрмәдә утырып чыга.
Мәлих Харис 1941 елда педагогия институтын тәмамлап чыга. Шул ук елда хәрби хезмәткә алынып, “Вымпел” әфисәрләр курсына эләгә.

# Мәлих Харис
## Тәрҗемәи хәле
#### Ватан сугышында

Бөек Ватан сугышында 1941 елның августыннан катнаша. Башта Ырынбур шәһәрендә хәрби тәэминатчы (интендант) булып хезмәт итә.
Лейтенант Мәлих Харисов 1943 елның августыннан фронтның ут сызыгына озатыла.
1944 елда яу кырында һәлак була.

# Мәлих Харис
## Иҗаты

Беренче шигырьләре гәҗит - журналларда 1934 елда күренә башлый. Нечкә тойгылы, үзенчәлекле тавышлы лирик шагыйрь булып таныла.
“Пушкинга”, ”Яшьлек”, "Диңгезгә”, ”Руставели”, "Ана турында җыр”, ”Мин сөям” шигырьләре әдәбиятта яңалык булып кабул ителәләр.
Замандашларының хәтеренә шигырьләрен яттан сөйли торган трибун шагыйрь буларак кереп калган.
Шагыйрь Хәниф Кәрим белән бер төркемдә укыганнар, иҗатташ дуслар булганнар.
“Йөрәк тавышы” дигән китабы, үзе үлгәннән соң гына, 1944 елда Уфада басылып чыга.
Шул ук китабы, бераз тулыландырылып, Наҗар Нәҗминең баш сүзе белән, 1954 елда яңадан басыла.
1974 елда шигырьләре “Башкорт лирикасы үрнәкләре” исеме белән русча чыккан җыентыкка кертелгән.
# Иске Шомырша

Иске Шемурша (чуаш. Кивĕ Шăмăршă, рус. Старая Шемурша ) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.

# Иске Шомырша
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 328 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,5%).
# Пернянгаши (Пайгусово авыл җирлеге)

Пернянгаши (таулы чирм. Пӹнгель Парнингӓш, рус. Пернянгаши) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Пернянгаши (Пайгусово авыл җирлеге)
## Сәгать поясы

Пернянгаши (Пайгусово авыл җирлеге) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Пернянгаши (Пайгусово авыл җирлеге)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (93%), урыслар (7%).