yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Гаптрәүф Нуриев

Гаптрәүф Салих улы Нуриев (10 гыйнвар 1951 ел, СССР, ТАССР, Арча районы, Урта Бирәзә) - галим-филолог, Россия Федерациясенең (2022) Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, филология фәннәре докторы, Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетының татар теле һәм мәдәниятара багланышлар кафедрасы профессоры.

# Гаптрәүф Нуриев
## Биографиясе

Гаптрәүф Салих улы Нуриев 1951 елның 10 гыйнварында Арча районы Урта Бирәзә авылында туа. 1970 елда Арча педагогика училищесын тәмамлый. Армия сафларында хезмәт итеп кайтканнан соң Казан дәүләт мәдәният институтына укырга керә, биредә профессорлар Халит Кумысников һәм Асия Хәйруллина курсларын 1977 елда тәмамлый. Аннан соң өч ел дәвамында профессор Ирина Петровна Козлянинова җитәкчелегендә ГИТИСның сәхнә теле кафедрасында стажировка үтә. 1980 елдан Казан театр училещесында эшли башлаган Гаптрәүф Салихович бүгенге көнгә кадәр татар театр сәнгатенә өченче буын артистларны әзерли.

# Гаптрәүф Нуриев
## Фәнни эшләре

1996 елда Хәлиф Курбатов җитәкчелегендә “Татар сәхнә сөйләме” темасына кандидатлык, ә 2002 елны “Татар классик драматургиясенең лингвистик поэтикасы” темасына докторлык диссертацияләре яклый. Галим соңгы ике дистә ел эчендә өч монография, дистәгә якын укыту-методик әсбап, җыентык һәм журналларда илледән артык фәнни мәкалә бастырды.
Рәүф әфәнденең 1998 елда дөнья күргән “Татар сәхнә сөйләме” монографиясендә фәнни яктан өйрәнү өчен гаять катлаулы булган татар сәхнә сөйләме мәсьәләләре тикшерелә. Галимнең әлеге хезмәте сәхнә сөйләменең башка проблемаларын, актёрларның индивидуаль сөйләм үзенчәлекләрен, радио-телевидение сөйләмен өйрәнүгә, бу өлкәдәге кимчелекләрне классификацияләү һәм бетерү юлларын ачыклау өчен дә файдалы булды.

# Гаптрәүф Нуриев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2022 ― Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре
* Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005)
* «Таяныч һәм абруй» төрендә Хөкүмәт гранты (2011)

# Гаптрәүф Нуриев
## Гаиләсе

Хатыны Фәнүзә Шәкүр кызы ― КФУның татар филологиясе бүлегендә татар теле тарихы кафедрасы җитәкчесе. Уллары Әнәс юрфакта укыта, юридик фәннәр кандидаты. Әннүр ― әлеге уку йортының геология факультеты аспиранты.
# Ленгонице

һәм
Ленгонице — Польшаның Мазовия воеводалыгы Нове-Място-над-Пилицей гминасында урнашкан авыл.

# Ленгонице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сентервилл (Вашингтон, Пенсильвания)

Сентервилл — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Сентервилл (Вашингтон, Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1821 елда нигезләнгән.

# Сентервилл (Вашингтон, Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 13,61 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Чимитеро Кампалто (Венеция)

Чимитеро Кампалто — Италиянең Венеция төбәге Венеция өязендә урнашкан торак пункт.

# Чимитеро Кампалто (Венеция)
## Географиясе

Чимитеро Кампалто Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Чимитеро Кампалто (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Вале-Верде (Алмейда)

Вале-Верде — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Алмейда муниципалитетына карый.

# Вале-Верде (Алмейда)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Бульк

Бульк (фр. Boulc) — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
# Латимер (округ, Оклахома)

Латимер — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уилбертон шәһәре.

# Латимер (округ, Оклахома)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1907 елда оештырыла.

# Латимер (округ, Оклахома)
## Халкы

2019 елда халык саны 10 692 кеше тәшкил иткән.

# Латимер (округ, Оклахома)
## Территориясе

Округ мәйданы 1870 км² тәшкил итә.
# Хмелев (Соколовский повяты)

Хмелев — Польшаның Мазовия воеводалыгы Соколув-Подляски гминасында урнашкан авыл.

# Хмелев (Соколовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Аквавива (Кьети)

Аквавива — Италиянең Абруцци төбәге Роккаспинальвети өязендә урнашкан торак пункт.

# Аквавива (Кьети)
## Географиясе

Аквавива Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Аквавива (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# 345 ел (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) — IV гасыр (б. э. к.) — III гасыр (б. э. к.) — II гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :
345 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр IV гасырга кергән ел.

# 345 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:345 елда (б. э. к.) туганнар

# 345 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:345 елда (б. э. к.) вафатлар
# (12877) 1998 QF11

(12877) 1998 QF11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12877) 1998 QF11
## Тарихы

1998 елның 17 августында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QF11» саналган.
# Зембожин-Перший (Мазовия воеводалыгы)

Зембожин-Перший — Польшаның Мазовия воеводалыгы Солец-над-Вислон гминасында урнашкан авыл.

# Зембожин-Перший (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Неи-ле-Биссон

Неи-ле-Биссон (фр. Neuilly-le-Bisson) — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
# Мулишча

Мулишча (белар. Мулішча) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Барысавский районында урнашкан авыл.

# Мулишча
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Nant färmanı

Nant färmanı yäki Nant ediktı (frantzuzça l'édit de Nantes) — 1598 yılda Fransa protestantlar-hugenotlarına dini xoquqların birgän qanun.
Färmannıñ çığaruı utız yıllıq Fransa Dini suğışların tämamlağan häm "böyek ğasır" digän tınıçlıq çorına nigez salğan.
Fransa patşası Henrix IV şuşı färmannı Nant şähärendä raslağan (13 aprel, 1598), läkin 1685 yılda Lüdovik XIV färmannı yuqqa çığarğan.
Nant färmanı 93 mäddä häm 35 serle qarardan tora. XVI ğasırda Nant ediktı Awrupada dinnärgä tigez qaraşlı, iñ tüzemle qarawçı färman bulğan.
Nant ediktı näticäsendä qaçaqlar Watanğa qaytalar, hugenotlarda 200 kirmän qaldırılğan, töp kirmännäre: La-Roşel, Somür, Montoban.
Rim papası ediktnı "gönahlı" dip atağan.
Läkin Henrix IV barlıq parlamentlarda ediktnı raslarğa mäcbür itkän.

# Nant färmanı
## Beterü

1661 yıdan dini ezärlekläwlär yänä başlana. Küp kenä protestantlar çirkäwläre cimerelä başlıy.
1685 yılda Lüdovik XIV Fonteblo ediktın imzalap, Nant färmanın yuqqa çığara.
Näticädä hugenotlar çirkäwläre, mäktäpläre cimerelä, protestantlar Frantsidän qaçalar, säwdä häm iqtisad töşä.
# Буковец (Фридек-Мистек)

Буковец (чех. Bukovec) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Фридек-Мистек һәм Q89210689? районында урнашкан авыл.

# Буковец (Фридек-Мистек)
## Географиясе

Мәйданы — 17,04543 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 455 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Буковец (Фридек-Мистек)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Буковец (Фридек-Мистек)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Чешская Силезия тарихи төбәгенә караган.

# Буковец (Фридек-Мистек)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 829 |
| 1880 | 844 |
| 1890 | 963 |
| 1900 | 1020 |
| 1910 | 1071 |
| 1921 | 1089 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1152 |
| 1950 | 1253 |
| 1961 | 1290 |
| 1970 | 1320 |
| 1980 | 1309 |
| 1991 | 1348 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1356 |
| 2014 | 1391 |
| 2016 | 1366 |
| 2017 | 1373 |
| 2018 | 1388 |
| 2019 | 1372 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1384 |
| 2021 | 1374 |
| 2021 | 1325 |
| 2022 | 1367 |
| 2023 | 1376 |
| 2024 | 1372 |
# Аполлон (ай кратеры)

Аполлон (лат. Apollo) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 524 км булган кратер.

# Аполлон (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Аполлон (программа) хөрмәтенә бирелә.

# Аполлон (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# Тазекөй (Аралык)

Тазекөй (төр. Tazeköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ыгдыр иле Аралык илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Хисаралан (Эзине)

Хисаралан (төр. Hisaralan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Эзине илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# IC 5139

IC 5139 — Көньяк Балык йолдызлыгы чикләрендә урнашкан линзовидная галактика, астрономик радиочыганак, инфракызыл чыганак һәм эмиссионная галактика .

# IC 5139
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 5139, ESO-LV 466-0110, PGC 67447, GSC 07488-01308, 2MASX J21502565-3059410, IRAS 21474-3113, MCG-05-51-017, ESO 466-11, IRAS F21475-3113, NVSS J215026-305940, 6dFGS gJ215025.7-305941, SGC 214730-3113.7, PSCz Q21474-3113, LEDA 67447, APMBGC 466+039+060 һәм Gaia DR2 6616935369084654848 буларак та сурәтләнә.
# 1878 ел

2 меңьеллык :
XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр :
Хронологик таблица :
1878 (бер мең сигез йөз җитмеш сигезенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1878 елы, II меңьеллыкның 878 елы, XIX гасырның 78 елы, XIX гасырның 8 унъеллыгының 8 елы, 1870 елларның 9 елы. 1878 елдан бирле 146 ел үтте.

# 1878 ел
## Вакыйгалар

* 4 июль — Госман империясе Бөекбританиягә Кипр белән идарәне тапшыра.
* 10 июль — Англиядә футбол арбитры беренче тапкыр сыбызгы кулланды (моңа кадәр арбитрлар кычкырганнар иде).
* Том университетына нигез салына.

# 1878 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1878 елда туганнар
* 13 март — Кәбир Туйкин (Туйкә, 1878-1938), татар мөгаллиме, язучы.
* 25 июнь — Габдрахман Кәрәм, әдәби тәнкыйтьче.
* 6 июль — Кәлимулла Хәсәнов, 2-нче патша Думасы һәм Милли Мәҗлес депутаты.
* 22 июль — Януш Корчак, язучы, табиб.
* 23 июль — Садри Максуди, татар галиме, җәмәгать эшлеклесе.
* 18 декабрь — Иосиф Сталин, совет җитәкчесе.

# 1878 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1878 елда вафатлар
* 20 октябрь — Осип Ковалевский, шәркыятьче-галим, Казан университеты ректоры.
# Ла-Манш

Ла-Ма́нш (фр. la Manche — җиң), шулай ук Ингли́з бугазы (ингл. English Channel) — Франция яры һәм Бөекбритания утравы арасында урнашкан бугаз.
1994 елның 6 маенда бугаз аркылы төзелгән тимер юл тоннеленең тантаналы ачылышы була.
# Гневков (Забржег)

Гневков (чех. Hněvkov) — Чехиянең Оломоуц крае Забржеһ районында урнашкан авыл.

# Гневков (Забржег)
## Географиясе

Мәйданы — 4,012 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Гневков (Забржег)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Гневков (Забржег)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Гневков (Забржег)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 428 |
| 1880 | 430 |
| 1890 | 419 |
| 1900 | 442 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 424 |
| 1921 | 411 |
| 1930 | 441 |
| 1950 | 293 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 313 |
| 1970 | 283 |
| 1980 | 275 |
| 1991 | 249 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 239 |
| 2011 | 223 |
| 2021 | 203 |
# Гауди (Авелино)

Гауди — Италиянең Кампания төбәге Монтефорте-Ирпино өязендә урнашкан торак пункт.

# Гауди (Авелино)
## Географиясе

Гауди Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Гауди (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Агаци Полиоти (Вибо Валенция)

Агаци Полиоти — Италиянең Калабрия төбәге Филадельфия (Италия) өязендә урнашкан торак пункт.

# Агаци Полиоти (Вибо Валенция)
## Географиясе

Агаци Полиоти Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Агаци Полиоти (Вибо Валенция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (19222) 1993 QK1

(19222) 1993 QK1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19222) 1993 QK1
## Тарихы

1993 елның 16 августында Эрик Эльст тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 QK1» саналган.
# Каратал (Ескелде районы)

Каратал (каз. Қаратал) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Каратал (Ескелде районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Цулпо (Виченца)

Цулпо — Италиянең Венеция төбәге Рекоаро-Терме өязендә урнашкан торак пункт.

# Цулпо (Виченца)
## Географиясе

Цулпо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Цулпо (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мазайнас

Мазайнас — Италиянең Сардиния төбәгендә урнашкан коммуна. Южная Сардиния провинциясе составына керә.

# Мазайнас
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 57 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Пишинас, Сант'Анна-Аррези, Джиба һәм Теулада (Италия) коммуналары белән чиктәш.
# Ранчо эль Гараньон, Аройо дел Каризал (Текпан де Галеана)

һәм
Ранчо эль Гараньон, Аройо дел Каризал — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Текпан-де-Галеана муниципалитеты составына керә.

# Ранчо эль Гараньон, Аройо дел Каризал (Текпан де Галеана)
## Географиясе

Ранчо эль Гараньон, Аройо дел Каризал Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ранчо эль Гараньон, Аройо дел Каризал (Текпан де Галеана)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ранчо эль Гараньон, Аройо дел Каризал (Текпан де Галеана)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Гроувтон (Нью-Гэмпшир)

Гроувтон — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Гроувтон (Нью-Гэмпшир)
## Географиясе

Гроувтон халык санын алу урыны мәйданы — 5,566451 км², 5,56645 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 269 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Давыт пәйгамбәр

Давыт пәйгамбәр – (гарәп. داود‎‎, דָּוִד, דָּוִיד, рус. Давид) - Исламда, Христианлыкта, Яһүд динендә пәйгамбәр. Яһүд иленең өченче патшасы.
Атасы – Ишай Обид улу (Инҗил, Лук 3:32).
# Худержин (Нове Седло)

Худержин (чех. Chudeřín) — Чехиянең Устецк крае Нове Седло районында урнашкан авыл.

# Худержин (Нове Седло)
## Географиясе

Мәйданы — 1,645 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Худержин (Нове Седло)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Худержин (Нове Седло)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Худержин (Нове Седло)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 85 |
| 1880 | 109 |
| 1890 | 90 |
| 1900 | 97 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 78 |
| 1921 | 90 |
| 1930 | 116 |
| 1950 | 34 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 32 |
| 1970 | 22 |
| 1980 | 11 |
| 1991 | 10 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 9 |
| 2011 | 10 |
| 2021 | 13 |
# Кисть (Виги кушылдыгы)

Кисть — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вига елгасының уң ярыннан 53 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 64 км.

# Кисть (Виги кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300312110000015037
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001503
* Бассейн коды — 08.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Старыя Юрковичы

Старыя Юрковичы (белар. Старыя Юрковічы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Любанский районында урнашкан авыл.

# Старыя Юрковичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Осек над Бечвоу

Осек над Бечвоу (чех. Osek nad Bečvou) — Чехиянең Оломоуц крае Пршеров һәм Q89192299? районында урнашкан авыл.

# Осек над Бечвоу
## Географиясе

Мәйданы — 13,024867 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 225 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Осек над Бечвоу
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Осек над Бечвоу
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Осек над Бечвоу
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 894 |
| 1880 | 1061 |
| 1890 | 1180 |
| 1900 | 1235 |
| 1910 | 1269 |
| 1921 | 1254 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1370 |
| 1950 | 1211 |
| 1961 | 1255 |
| 1970 | 1158 |
| 1980 | 1067 |
| 1991 | 1041 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1074 |
| 2014 | 1212 |
| 2016 | 1219 |
| 2017 | 1258 |
| 2018 | 1260 |
| 2019 | 1272 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1285 |
| 2021 | 1291 |
| 2021 | 1250 |
| 2022 | 1300 |
| 2023 | 1335 |
| 2024 | 1366 |
# NGC 6633

NGC 6633 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6633
## Тарихы

Әлеге галактика 1745 елда Щвецария астрономы Phillippe de Cheseaux тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, unknown зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Лецкань

Лецкань — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. Лецкань (коммуна) коммунасына карый.

# Лецкань
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 82 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Трульио-Виньяли (Козенца)

Трульио-Виньяли — Италиянең Калабрия төбәге Буонвичино өязендә урнашкан торак пункт.

# Трульио-Виньяли (Козенца)
## Географиясе

Трульио-Виньяли Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Трульио-Виньяли (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (1717) Арлон

(1717) Арлон (лат. Arlon) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1717) Арлон
## Тарихы

1954 елның 8 гыйнварында Сильвен Арен тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1954 AC» саналган.
# Соксюр-сюр-Мозелотт

Соксюр-сюр-Мозелотт (фр. Saulxures-sur-Moselotte) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# Әстерхан өлкәсе

Әстерхан өлкәсе (рус. Астраханская область) – Россия Федерациясенең субъекты.
Өлкә үзәге – Әстерхан шәһәре.
44,1 мең квадрат километр мәйдан били. Халкы 1 миллион 6,6 мең кеше исәпләнгән өлкәдә кырыктан артык милләт вәкиле яши.

# Әстерхан өлкәсе
## Чиктәшлек

| Як | РФ субъекты яки дәүләт |
| Төньяк | Волгоград өлкәсе |
| Көнчыгыш | Казакъстан |
| Көнбатыш | Калмыкия |
Әстерхан өлкәсе Каспий буе түбәнлегендәге ярымчүлләрне, Идел-Актүбә тугаен һәм Идел елгасы дельтасын үз эченә ала. Әстерхан өлкәсе территориясендә тозлаклар, тозлы күлләре һәм дә комлы калкулыклар бар. Тозлы күлләрдән иң эресе — Баскынчак күле.
Климаты кискен континенталь һәм коры. Гыйнварның уртача температурасы төньякта —10°, көньякта —6°, июльнеке исә төньякта 24° һәм көньякта 25°. Уртача еллык явым 200 ммны тәшкил итә. Иң эр елгасы — Идел һәм аныңтармагы Актүбә.
Туфраклары аксыл кәстәнә тозлак һәм коңгырт туфраклар. Кыяклылар, әрем, тозлак үләне, болын үсемлекләре үсә. Сайгак, төрле кимерүчеләр, сөйрәлүчеләр, бөҗәкләр яши. Иделдә илледан артык балык төре очрый. Нефть, газ, тоз, гипс кебек файдалы казылмалар бар. Идел дельтасында Әстерхан тыюлыгы булдырылган.

# Әстерхан өлкәсе
## Тарих

Әстерхан өлкәсендз төрле гасырларда скифлар, һуннар, хәзәрләр, болгарлар һәм башка халыклар гомер итеп, бу территория Төрек вә Хазар каһанлыклары, Алтын Урда, Нугай Урдасы, Әстерхан ханлыгы составына кергән. Әстерхан патшалыгы буларак, бу җирләр 1460 еллардан башлап билгеле. 1554 елда кенәз Шемякин үз гаскәрләре белән Әстерханны яулап алып тәхеткә аннан куылган Дәрбиш ханны утырта, әмма 1557 елда Явыз Иван гаскәрләре Әстерхан патшалыгын рәсми рәвештә Мәскәү дәүләтенә куша. 1708 елда ул Казан губернасы составына керә, әмма 1717 елдан башлап Әстерхан инде үзе яңа губерна үзәгенә әверелеп китә. Унҗиденче гасырда шәһәрдә Казан татарлары бистәсе барлыкка килә.

# Әстерхан өлкәсе
## Халык

Моны да карагыз: Әстерхан татарлары
| Халык | Кеше саны, % |
| Рус халкы | 70,0% |
| Казакъ халкы | 14,3% |
| Татар халкы | 7,0% |
| Украин халкы | 1,2% |
| Чечен халкы | 1% |
| Әзербайҗан халкы | 0,8% |
| Калмак халкы | 0,7% |
| Әрмән халкы | 0,64% |
| Ногай халкы | 0,45% |
1989 елда Әстерхан өлкәсендә 71,6 мең татар яши. Алар Нәриман һәм Идел буе районнарында, 3 татар һәм 21 катнаш авылда күпләп яши. Сан буенча татарлар, рус һәм казакълардан соң өченче урында торып, шәһәрдә 18 процент, ә гомуми өлкәдә 7,2 процент тәшкил итә.

# Әстерхан өлкәсе
## Дин
### Ислам

* Әстерхан өлкәсе мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте
2010 елгы җанисәп мәгълүматлары буенча, «мөселман» этнослары вәкилләре өлкә халкының гомуми саныннан 25 % тәшкил иткән.

# Әстерхан өлкәсе
## Идарә-җир төзелеше

Әстерхан өлкәсе 11 муниципаль районга һәм 2 шәһәр округынә бүленә:
* Әстерхан шәһәр округы
* Знаменск шәһәр округы
* Актүбә районы
* Володарский районы
* Янтау районы
* Икряное районы
* Камышак районы
* Кызыл Яр районы
* Лиман районы
* Нәриман районы
* Идел буе районы
* Хәрәбәле районы
* Янкала районы
# (18590) 1997 YO10

(18590) 1997 YO10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18590) 1997 YO10
## Тарихы

1997 елның 28 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 YO10» саналган.
# Түменарык

Түменарык (каз. Төменарық) — Казакъстанның Кызылорда өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Түменарык
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Рокка-Синибальда

Рокка-Синибальда — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. Риети провинциясе составына керә.

# Рокка-Синибальда
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 552 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Аскреа, Кастел ди Тора, Кончервьяно, Лонгоне Сабино, Монтелеоне Сабино (Рьети), Поджо-Мояно, Варко Сабино, Белмонте ин Сабина, Колле-ди-Тора һәм Торричелла-ин-Сабина коммуналары белән чиктәш.
# Хабиплер (Балья)

Хабиплер (төр. Habipler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Балья илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).