yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# IC 944

IC 944 — Үгезкөтүче йолдызлыгы чикләрендә урнашкан спираль галактика .

# IC 944
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 944, 2MASX J13513089+1405316, MCG+02-35-019, PGC 49204, UGC 8766, SDSS J135130.86+140531.9, Z 73-85, ALFALFA 1-682, UZC J135130.9+140532, Z 1349.1+1420, 2MFGC 11189 һәм LEDA 49204 буларак та сурәтләнә.
# Арда

Арда (таулы чирм. Церкысола, рус. Арда) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан сала.

# Арда
## Сәгать поясы

Арда Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Арда
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (62,2%), руслар (34,0%).
# Юва (Геваш)

Юва (төр. Yuva) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Геваш илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Көрдстан (устан)

Көрдстан (фар. استان کردستان) — Иран устаннарының берсе. Башкаласы — Сәнәндәҗ шәһәре.

# Көрдстан (устан)
## Халык
### Милли состав

Көрдләр (97,8%).

# Көрдстан (устан)
## Административ бүленеш

9 шәһрестан (2020).
# (16216) 2000 DR4

(16216) 2000 DR4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16216) 2000 DR4
## Тарихы

2000 елның 28 февралендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 DR4» саналган.
# Каменець-Зомбковицкий

Каменець-Зомбковицкий — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Каменец-Зомбковицки гминасында урнашкан авыл.

# Каменець-Зомбковицкий
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сеймен (Чорлу)

Сеймен (төр. Seymen) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Чорлу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# HD67868

HD67868 — Кил йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,19 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Роман (Эр)

Роман (фр. Roman) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Хеддерт

Хеддерт — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Хеддерт
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,9 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 500 метр биеклектә урнашкан.
# Мало Лаоле

Мало Лаоле (серб. Мало Лаоле) — Сербиянең Браничево округы Петроватс-на-Млави җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Мало Лаоле
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 169 метр биеклектә урнашкан.

# Мало Лаоле
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Сястронки

Сястронки (белар. Сястронкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.

# Сястронки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Чалыҗа (Чынарҗык)

Чалыҗа (төр. Çalıca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Ялова иле Чынарҗык илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Унтерпремштеттен

Унтерпремштеттен — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. Грац-Умгебунг һәм Премштеттен округы составына керә.

# Унтерпремштеттен
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 351 метр биеклектә урнашкан. Хазельсдорф-Тобельбад коммуналары белән чиктәш.
# Словани

Словани (словак. Slovany) — Словакиянең Мартин округында урнашкан авыл.

# Словани
## Тарихы

Авыл 1252 елда нигезләнгән.

# Словани
## Географиясе

Мәйданы — 14,303 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 470 метр биеклектә урнашкан.

# Словани
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Екатерина Шорохова

Екатерина Шорохова (10 июль 1922 ел — 7 февраль 2004 ел) — ССРБ һәм Россия галим-психологы һәм философы. Фәлсәфә фәннәре докторы (1962), профессор (1963). РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1986).

# Екатерина Шорохова
## Биографиясе

Екатерина Васильевна Шорохова 1922 елның 10 июлендә Волгоград өлкәсенең Березовка авылында крестьян гаиләсендә туган.
1940 елда урта мәктәпне алтын медальгә тәмамлый. 1947 елда Ленинград дәүләт университетының фәлсәфә факультетының психология бүлеген тәмамлый.
1947 елдан 1951 елга кадәр СССР Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында аспирантурада укый, шуннан соң «Материалистическое учение И. П. Павлова о сигнальных системах» темасына кандидатлык диссертациясе яклый
1947 елдан 1972 елга кадәр СССР Фәннәр академиясенең фәлсәфә институтында гыйльми хезмәткәр, өлкән гыйльми хезмәткәр, 1955 елдан 1957 елга кадәр институтның гыйльми секретаре, 1960 елдан 1972 елга кадәр академик С.Л. Рубинштейн вафатыннан соң — психологиянең фәлсәфә проблемаларның секторын җитәкли. 1962 елда докторлык диссертациясе яклый. 1963 елда Е. В. Шорохова профессор исемен ала.
1972 елдан 1988 елга кадәр — СССР Фәннәр академиясенең психология институты директоры урынбасары һәм социаль психология лабораториясе мөдире. 1988 елдан 2004 елга кадәр Россия Фәннәр академиясенең психология институтында баш гыйльми хезмәткәр.
Төп эшчәнлегеннән тыш Шорохова Е.В. 1963 елда ССРБ психологлар җәмгыятенең вице-президенты була. Психологический журнал» (1980-2002) һәм «Вопросы психологии» (1965—1989) журналларының мөхәрририят әгъзасы булып тора.
2004 елның 7 февралендә Мәскәүдә вафат була.

# Екатерина Шорохова
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүлекләре

* РСФСР-ның атказанган фән эшлеклесе (1986)
* Ике «Хөрмәт Билгесе» ордены (1971, 1975)
# Гүзельялы (Манавгат)

Гүзельялы (төр. Güzelyalı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Манавгат илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Минети Сотани (Кунео)

Минети Сотани — Италиянең Пьемонт төбәге Бастия-Мондови өязендә урнашкан торак пункт.

# Минети Сотани (Кунео)
## Географиясе

Минети Сотани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Минети Сотани (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# IC 4638

IC 4638 — Геркулес йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 4638
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4638, 2MASX J17011365+3330478, PGC 59446, MCG+06-37-021, 2MASS J17011369+3330475, IDS 16576+3340 B, CCDM J17014+3329B, UCAC4 618-055995, Z 197-26, Z 1659.3+3335, SDSS J170113.69+333047.4, NPM1G +33.0393, LEDA 59446 һәм Gaia DR2 1337662723912895488 буларак та сурәтләнә.
# Голенёви

һәм
Голенёви — Польшаның Силезия воеводалыгы Щекоцины гминасында урнашкан авыл.

# Голенёви
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мараловодка

Мараловодка (рус. Мараловодка) — Алтай Республикасының Усть-Кокса районында урнашкан авыл.

# Мараловодка
## Климат

Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.

# Мараловодка
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (6%), руслар (94%).
# Кече Чеца

Кече Чеца — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Чеца елгасының уң ярына тамагыннан 4 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 75 км.

# Кече Чеца
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень Малонистогорская авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000212103000050725
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005072
* Бассейн коды — 03.03.00.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Олендри (Лодзь воеводалыгы)

Олендри — Польшаның Лодзь воеводалыгы Грабица гминаcында урнашкан авыл.

# Олендри (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Хо-Яха (Малхой-Яха кушылдыгы)

Хо-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга Малхой-Яха елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

# Хо-Яха (Малхой-Яха кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300061470
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115306147
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Белидло (Страж над Нисоу)

Белидло (чех. Bělidlo) — Чехиянең Либерец крае Страж над Нисоу районында урнашкан авыл.

# Белидло (Страж над Нисоу)
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Белидло (Страж над Нисоу)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Белидло (Страж над Нисоу)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Белидло (Страж над Нисоу)
## Демография

Халык саны динамикасы:
# Сәимә Ибраһимова

Саимә Ибраһимова, Саимә Ибраһим кызы Ибраһимова (1928 елның 1 марты, СССР, РСФСР, ТАССР, Чаллы кантоны, Нөркәй волосте, Зур Нөркәй ― 2021 елның 20 июле, РФ, ТР, Казан) — тәрҗемәче, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1974). Татарстан китап нәшириятендә (1954-1957), «Азат хатын» журналында (1957-1960, 1998-?), «Яшь ленинчы» (1960-1983), «Дөнья» (1992-1995) һәм «Мәдәни җомга» (1995-1997) гәҗитләрендә эшләгән. Тәрҗемәләр: татар теленә – «Хәзинәләр атавы» (Р. Стивенсон, 1971), «Марьяна Радвакова» (Я. Козак, 1965), «Александр Суворов» (С. Григорьев, 1975), А. Чеховнең, А. Зегерснең, А. Гайдарның хикәяләре һәм повестьләре, һ.б.; рус теленә – Д. Аппакова хикәяләре (1957).
# NGC 6693

NGC 6693 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6693
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Боницо (Мантова)

Боницо — Италиянең Ломбардия төбәге Borgocarbonara өязендә урнашкан торак пункт.

# Боницо (Мантова)
## Географиясе

Боницо Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Боницо (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Дегирменолугу (Элешкирт)

Дегирменолугу (төр. Değirmenoluğu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Элешкирт илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Фабрика де Гвадалупе (Сан Фелипе)

Фабрика де Гвадалупе — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Фелипе муниципалитеты составына керә.

# Фабрика де Гвадалупе (Сан Фелипе)
## Географиясе

Фабрика де Гвадалупе Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Фабрика де Гвадалупе (Сан Фелипе)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Фабрика де Гвадалупе (Сан Фелипе)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# NGC 2780

NGC 2780 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2780
## Тарихы

Әлеге галактика 1790 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Поянсола

Поянсола (чирм. Поянсола, рус. Поянсола) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.

# Поянсола
## Сәгать поясы

Поянсола Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Поянсола
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (96,1%), руслар (3,9%).
# Венанго (Пенсильвания)

һәм
Венанго — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Венанго (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1838 елда нигезләнгән.

# Венанго (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,28 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1145 Фут биеклектә урнашкан.
# NGC 2268

NGC 2268 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2268
## Тарихы

Әлеге галактика 1871 елда Франция астрономы Борелли, Альфонс Луис Николас тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 18.29 см (7.2 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Нойхойзель

Нойхойзель — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Нойхойзель
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 1,67 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 340 метр биеклектә урнашкан.
# Лунка-Ампойцей

Лунка-Ампойцей — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Метеш (коммуна) коммунасына карый.

# Лунка-Ампойцей
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Сүргүҗү (Савур)

Сүргүҗү (төр. Sürgücü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Савур илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Торе де Торти (Павия)

һәм
Торе де Торти — Италиянең Ломбардия төбәге Кава-Манара өязендә урнашкан торак пункт.

# Торе де Торти (Павия)
## Географиясе

Торе де Торти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Торе де Торти (Павия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Налкаси-Я

Налкаси-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пупу-Я елгасының уң ярыннан 36,5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Налкаси-Я
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300027407
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302740
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Ла-Григонне

, һәм
Ла-Григонне (фр. La Grigonnais) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
# Чыгарылма (математика)

Чыгарылма (рус. Производная , ингл. derivative) - төрле вариацияләрдә, гомумиләштерүләрдә һәм математиканың төрле өлкәләрендә кулланыла торган, төп математик төшенчәләренең берсе. Чыгарылма дифференциаль исәпләнмәләрнең төп конструкциясе. Математик анализда, дифференциаль топологиядә, геометрия һәм алгебрада кулланыла.
Төрле нөсхәләрнең һәм гомумиләштерүләрнең уртак ягы: чагылышның (рус. отображение, ингл. map) чыгарылмасы—аргументның (чиксез кечкенә) үзгәреше вакытында, чагылышның сурәте(ингл. image) үзгәрү дәрәҗәсен тасвирлау.
Чыгарылманы исәпләү процессы дифференциялләштерү дип атала. Кире процесс - интеграллаштыру.

# Чыгарылма (математика)
## Бер үзгәрешледән функция чыгарылмасы

    Төп мәкалә: Функция чыгарылмасы

# Чыгарылма (математика)
## Бер үзгәрешледән функция чыгарылмасы
### Билгелəмə

Ниндидер $x_{0}$ ноктасы тәрәсендә $f\colon U(x_{0})\subset \mathbb {R} \to \mathbb {R} .$ функциясе билгеләннгән булсын. Бу очракта, $U(x_{0})$ өлкәсенә функцияне $f(x_{0}+h)=f(x_{0})+Ah+o(h)$ рәвешендә күрсәтеп булырлык $~A$ саны фунциядән чыгарлма дип атала. Әлбәттә, мондый $~A$ саны булган очракта.

# Чыгарылма (математика)
## Бер үзгәрешледән функция чыгарылмасы
### Билгелəмə
#### Limit аша =

Ниндидер $x_{0}$ ноктасы тәрәсендә $f\colon U(x_{0})\subset \mathbb {R} \to \mathbb {R} .$ функциясе билгеләннгән булсын. $f$ функциясеннән $x_{0}$ ноктасында чыгарлыма дип түбәндәге чикләмә атала (булагн очракта)
    $f'(x_{0})=\lim \limits _{x\to x_{0}}{\frac {f(x)-f(x_{0})}{x-x_{0}}}=\lim _{\Delta x\to 0}{\frac {f(x_{0}+\Delta x)-f(x_{0})}{\Delta x}}.$
Яки сүзләр белән: $f:R\rightarrow R$ функциясеннән чыгарылма - аргумент үстереше нульгә омтылганда, функция үстерелүенә аргумент үстереше чагыштырмасы.

# Чыгарылма (математика)
## Чыгарылмалар таблицасы

| Дәрәҗәле функцияләрдән чыгарылма | Тригонометрик функцияләрдән чыгарылма | Кире тригонометрик функцияләрдән чыгарылма |
| $\left(c\right)'=0$ | $\left(\sin x\right)'=\cos x$ | $\left(\arcsin x\right)'={\dfrac {1}{\sqrt {1-x^{2}}}}$ |
| $\left(x^{a}\right)'=ax^{a-1}$ | $\left(\cos x\right)'=-\sin x$ | $\left(\arccos x\right)'=-{\dfrac {1}{\sqrt {1-x^{2}}}}$ |
| $\left(a^{x}\right)'=a^{x}\ln a$ | $\left(\mathrm {tg} \,x\right)'={\dfrac {1}{\cos ^{2}x}}$ | $\left(\mathrm {arctg} \,x\right)'={\dfrac {1}{1+x^{2}}}$ |
| $\left(\log _{a}x\right)'={\dfrac {1}{x\ln a}}$ | $\left(\mathrm {ctg} \,x\right)'=-{\dfrac {1}{\sin ^{2}x}}$ | $\left(\mathrm {arcctg} \,x\right)'=-{\dfrac {1}{1+x^{2}}}$ |
$\left(c\right)=\left(const\right)$ $\left(e^{x}\right)^{\left(n\right)}=e^{x}$

# Чыгарылма (математика)
## Чыгарылмалар таблицасы
### Геометрик һәм башка юрамалары

Чыгарылманың геометрик юрамасы - $f(x)$ функциясен сурәтләүче кәкрегә орынма почмагының тангенсы.
# Пиколи (Пяченца)

Пиколи — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Беттола өязендә урнашкан торак пункт.

# Пиколи (Пяченца)
## Географиясе

Пиколи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пиколи (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тархата (Урсул кушылдыгы)

Тархата — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Урсул (Ело) елгасының уң ярына тамагыннан 105 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 14 км.

# Тархата (Урсул кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010100312115100006138
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115100613
* Бассейн коды — 13.01.01.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# (14077) Volfango

(14077) Volfango — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14077) Volfango
## Тарихы

1996 елның 9 августында А. Ваньоцци тарафыннан Стронконе обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 PF1» саналган.
# (20966) 1978 VH5

(20966) 1978 VH5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20966) 1978 VH5
## Тарихы

1978 елның 7 ноябрендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VH5» саналган.
# CFAP97

CFAP97 (ингл. Cilia and flagella associated protein 97) — кешенең 4-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Буенвиль-ле-Гаяр

Буенвиль-ле-Гаяр (фр. Boinville-le-Gaillard) — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
# Константин Васильевның музей-йорты (Васильево)

* Мәдәният порталы
Константин Васильевның музей-йорты, Константин Васильевның мемориаль музее — 1996 елның 10 гыйнварында ТР Яшел Үзән районы Васильево бистәсендә ачылган, Татарстанда һәм РФдә үзенчәлекле рус рәссамы К. А. Васильевка (1942-1976) багышланган беренче мемориаль музей. Яшел Үзән тарихи-мәдәни мирасы музее филиалы.

# Константин Васильевның музей-йорты (Васильево)
## Тарих

    Төп мәкалә: Константин Васильев
Музей 1994 елның 13 сентябрендә нигезләнгән. 1996 елның 10 гыйнварында тамашачылар өчен ачылган. Татарстанда яшәп иҗат иткән рус совет рәссамы, Муса Җәлил исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (1988) Константин Васильевның тормышын һәм иҗатын чагылдыра. Рәссамның иҗат мирасы 400 дән артык әсәрне тәшкил итә: портретлар, пейзажлар, сюрреалист корылмалар, мифлар һәм сугыш темасына язылган картиналар.

# Константин Васильевның музей-йорты (Васильево)
## Бина

Музей экспозицияләре 1946-1976 елларда рәссам үзе һәм 1946-1984 елларда әнисе Клавдия Пармен кызы Васильева (1916-1994) һәм бертуган апасы Валентина Алексей кызы Васильева (хәзер Мәскәүдә) яшәгән дүрт бүлмәле йортта һәм 2002 елда музейга тапшырылган күрше фатирда урнашкан.
Әлеге бина архитектура һәйкәле булып саналмый, әмма мәдәни һәйкәл статусы бар.

# Константин Васильевның музей-йорты (Васильево)
## Бина
### Төзекләндерү

2022 елның ноябреннән, әлегәчә музей белән өйдәш булып торган ике фатирны Татарстан Министрлар Кабинеты бүлеп биргән акчага сатып алып, хуҗаларын яңа фатирларга күчергәч, музей бинасында зур реконструкция эшләре планлаштырыла.

# Константин Васильевның музей-йорты (Васильево)
## Бүлекләре

Мемориаль музей ике бүлектән тора:
* Васильевлар гаиләсенең көнкүрешен чагылдыручы (өлешчә төзекләндерелгән) мемориаль бүлмәләр (Яшь чак бүлмәсе, Кухня, Әни бүлмәсе, Һөнәрханә, Биографик зал)
* Рәссамның иҗади мирасын чагылдырган яңа экспозицияләр (2002 елда музейга бирелгән янәшәдәге фатирда)
Музейдагы экспозицияләр XX гасырның 1950-1970 еллары мохитен чагылдыра. Һәр елны 29 октябрьдә «Константин Васильев. Хәтер көне» чарасы уздырыла.

# Константин Васильевның музей-йорты (Васильево)
## Бүләкләре

2007 елда Heroic Fantasy (каһарман фэнтези) стилендәге «Нибелунг йөзеге» (рус. Кольцо Нибелунга) мультимедиа мәгариф проекты Татарстан Республикасы хөкүмәте грантына ия булды.
# Стацано (Рим)

Стацано — Италиянең Лацио төбәге Паломбара-Сабина өязендә урнашкан торак пункт.

# Стацано (Рим)
## Географиясе

Стацано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Стацано (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Текагач (Нусайбин)

Текагач (төр. Tekağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Нусайбин илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Измайлово

Измайлово — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.
Халык саны — 237 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423943.

# Измайлово
## Тарих

XIX гасырда нигезләнгән.

# Измайлово
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): арлар.

# Измайлово
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11 °C | -5.8 °C | 4.6 °C | 13.8 °C | 19.1 °C | 20.9 °C | 18.3 °C | 12.5 °C | 4.5 °C | -4.8 °C | -10.4 °C | 4.2 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.