# Чинват күпере

Чинват Күпере (Авеста телендә: 𐬗𐬌𐬥𐬬𐬀𐬙𐬋 𐬞𐬈𐬭𐬈𐬙𐬏𐬨 Cinvatô Peretûm, "хөкем күпере" яки "нур формасындагы күпер") яки үч алучы күпере Зәрдөштлек динендә тереләр дөньясын үлеләр дөньясыннан аера торган сөзү күпере.. Барлык җаннар үлемнән соң күперне кичәргә тиеш. Күперне “Видевдат”та тасвирланган (Вендидад) 13.9-та 'spâna pəšu.pâna' (“ике күпер саклаучы эт”) ике дүрт күзле эт саклый. Күпер кыяфәте караучының ашасына яки хаклыгына карап төрлечә булырга мөмкин. Бундаһишн буларак мәгълүм текст буенча әгәр шәхес явыз булса, күпер тар булачак һәм “Чиннапһапаст” шәйтаны пәйда булып аның җанын друҗ-деманага (Ялган Йорты)на тартачак, бу тәмугъ концепциясенә охшаш мәңге җәза һәм җәфалану урыны. Әгәр дә тормышта кешенең яхшы фикерләре, сүзләре һәм гамәлләре күп булса, күпер кичәрлек итеп киң булачак һәм ачуның чагылышы булган рух Даэна пәйда булачак һәм җанны Җыр Йортына алып барачак. Күперне уңышлы узган җаннар Аһура Мазда белән берләшәчәк. Еш Чинват Күпере салават күпере яки Киек Каз юлы белән идентификацияләнә, мәсәлән Профессор С.П. Тиленың “Дин Тарихы”нда. Шулай да, Си. Эф. Киэри һәм Фердинанд Джасти кебек башка галимнәр бу интерпретация белән ризалашмыйлар, һәм Чинвад Күперенең борылмалы сызыклы түгел, ә туры өскә юнәлгән дигән тасвирламаларның цитаталарын китерәләр. Чинвад Күперенең сакчылары булып өч Илаһ дип уйлана: Сраоша (Аң), Митра (Килешү) һәм Рашну (Хөкем). Бу күпер өчен альтернатив исемнәргә Чинвад, Чинват, Чинвар яки Чинават керә. Чинват концепциясе Исламда Әс-Сыйратка охшаш.

# Чинват күпере
## Язмада

Авеста тексты Яснаның 71-енче бүлегендә Чинват Күперенең тасвирламасы бар.
| Ŷatha vashi ashâum idha anghô ashava frapârayånghe urvânem tarô cinvatô peretûm vahishtahe anghêush ashava jasô ushtavaitîm gâthãm srâvayô ushtatâtem nimraomnô, (zôt u râspî,) ushtâ ahmâi ... gaêm mananghô! | Сез теләгән кебек, Я изге (берәү)! Шулай булырсыз, изге сәбәпсез [шул] җанны Чинват Күпере аша уздырырга; изге Күккә килерсез. Гата Уштаваити җырын җырларсыз, коткарылу сәламен укый-укый. |
Вендидад шулай ук фаргард 19-да Чинват Күперен тасвирлый.
| 27. dâtare ... dva tâ dâthra bavaiñti dva tâ dâthra pârayeiñti dva tâ dâthra pairi-bavaiñti dva tâ dâthra paiti hañjaseñti mashyô astvaiñti anghvô havâi urune para-daidhyât. 28. âat mraot ahurô mazdå, pasca para-iristahe mashyehe pasca frasaxtahe mashyehe pasca pairithnem dereniñti daêva drvañtô duzhdånghô, thrityå xshapô vîusaiti ushi raocaiti bâmya gairinãm ashahvâthranãm âsenaoiti mithrem huzaênem hvarexshaêtem uzyôraiti, 29. vîzareshô daêvô nãma spitama zarathushtra urvânem bastem vâdhayeiti drvatãm daêvayasnanãm merezujîtîm mashyânãm, pathãm zrvô-dâtanãm jasaiti ýasca drvaite ýasca ashaone cinvat-peretûm mazdadhâtãm baodhasca urvânemca ýâtem gaêthanãm paiti-jaidhyeiñti dâtem astvaiñti anghvô. 30. hâu srîra kereta taxma huraodha jasaiti spânavaiti nivavaiti pasvaiti ýaoxshtavaiti hunaravaiti, hâ drvatãm akhem urvânô temô-hva nizarshaite, hâ ashâunãm urvânô tarasca harãm berezaitîm âsenaoiti tarô cinvatô peretûm vîdhârayeiti haêtô mainyavanãm ýazatanãm. | 27. Йә матди дөньяны барлыкка китерүче, Изге Берәүсез! Кайда бүләкләр бирелә? Кайда бүләкләнү уза? Кайда бүләкләнү башкарыла? Кешеләр матди дөньяда тормышы вакытында җаннары өчен откан бүләкне алырга кайда киләләр? 28. Аһура Мазда җавап бирде: 'Кеше үлгәч, вакыты узгач, шул вакытта усал, явызлык кылучы Даэвалар аның күрүен өзәләр. Өченче төндә, таң атканда һәм яктыртканда, матур сугыш кораллары белән Митра Ходае барлык бәхетле тауларга җитә һәм Кояш балкый. 29. 'Шуннан соң Визареша исемле дошман, йә Спитама Заратуштра, гөнаһта яшәүче усал Даэва табынучыларның җаннарын богауларда алып китә. Җан Вакыт тарафыннан ясалган юлга керә һәм явызларга һәм хаклыларга ача. Мазда тарафыннан изге күпер Чинвад күперенең башында алар аларның рухларыннан һәм җаннарыннан алар өләшкән дөньяви яхшылыклар өчен бүләкне астагыча сорыйлар. 30. 'Аннан соң ян-янында этләр белән матур, яхшы формалы, көчле һәм яхшы формалашкан кыз килә, аның күп баласы бар, ул бәхетле һәм югары дәрәҗәдә аңлый. 'Ул хаклыларның җанын Һара-березаитига бардырта ; Чинвад күпере өстендә ул аны күк Илаһлары булуында аны урнаштыра. |