yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аер (Йөрүзән кушылдыгы)

Аер (Зур Аер) — Йөрүзән елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Салават районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының сул ярыннан 122 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.

# Аер (Йөрүзән кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201112111100023521
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102352
* Бассейн коды — 10.01.02.011
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Банзица (Тревизо)

Банзица — Италиянең Венеция төбәге Аркаде өязендә урнашкан торак пункт.

# Банзица (Тревизо)
## Географиясе

Банзица Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Банзица (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Удима

Удима — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Удимский Полой елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 85 км.

# Удима
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300112103000025315
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002531
* Бассейн коды — 03.02.03.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Можи-Гуасу

Можи-Гуасу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Можи-Гуасу
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .
# Зур Чалыкла

Зур Чалыкла — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Камелик елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 155 км.

# Зур Чалыкла
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010001612112100009988
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100998
* Бассейн коды — 11.01.00.016
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Стеяновци

Стеяновци (серб. Стејановци) — Сербиянең Воеводина автоном крае Рума җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Стеяновци
## Географиясе

Урта Дунай тигезлегенең көньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 135 метр биеклектә урнашкан.

# Стеяновци
## Климаты

Климат уртача, континенталь. Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Июльнең уртача температурасы 22 — 24 °C, гыйнварның -1,2 — 2,6 °C. Явым-төшем күләме елына 550-750 мм.
# Сабаэ

Сабаэ (яп. 鯖江市) — Япония дәүләтенең Фукуи префектурасында урнашкан шәһәр.

# Сабаэ
## Тарихы

Сабаэ шәһәре 1955 елның 15 гыйнварында шәһәр статусын ала.

# Сабаэ
## Халкы

2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 67430 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 796 кеше тәшкил иткән.

# Сабаэ
## Географиясе

Шәһәр территориясе 84.75 км² тәшкил итә.
# Удлер

Удлер — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Удлер
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,3 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 420 метр биеклектә урнашкан.
# Домброва-Ястшембска

Домброва-Ястшембска — Польшаның Мазовия воеводалыгы Ястшембя гминасында урнашкан авыл.

# Домброва-Ястшембска
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ле-Тьерсан

Ле-Тьерсан (фр. Le Tiercent) — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.
# Бетейвия (Иллинойс)

Бетейвия — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.

# Бетейвия (Иллинойс)
## Тарихы

Бетейвия шәһәре 1833 елда нигезләнгән.

# Бетейвия (Иллинойс)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 25,012044 км², 25,132841 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 203 метр биеклектә урнашкан.
# Панон

Панон (фр. Panon) — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
# Казе дел Пино (Удине)

Казе дел Пино — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Тарченто өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе дел Пино (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Божил Коларов

Божил Коларов Һинд дине мәдәнияте һәм фәлсәфәсе килеп чыгышында махсуслашкан Болгария язучысы. Ул 1972 елда Софияда (Болгария) туган һәм 1997 елда София Университетын фәлсәфә һәм биология белгечлеге буенча тәмамлаган.
Нәшер ителгән эшләре :
* Һиндстан куркынычлыкта 2007 елның 9 ноябрь көнендә архивланган.
* Рухи Кеше бөлүе ISBN 954-642-176-6
* Ике Европа: 21-енче гасырда Славян Фикере
Ул шулай ук сәяси фән, мәдәният өйрәнүе һәм парапсихология буенча бәйсез мәкаләләр язган. Ул күп илләргә сәяхәт иткән, Һиндстанны да кертеп, анда ул Һинду изге урыннарының күпчелегенә барган. Ул Һиндстан фәлсәфәсе, Йога һәм медитация белән кызыксынган, ул аны Ришикешта ашрамда өйрәнгән.  Аның өйрәнүенең үзәк фикере булып соңгы меңьеллыкта аның белән конфликта булган тышкы көчләр белән мөнәсәбәттә Һинду традициянең өстенлеге булып тора.
# Өмер Насуһи Билмен (Якутие)

Өмер Насуһи Билмен (төр. Ömer Nasuhi Bilmen) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Якутие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Бергаҗоло (Алесандрия)

Бергаҗоло — Италиянең Пьемонт төбәге Спиньо-Монферрато өязендә урнашкан торак пункт.

# Бергаҗоло (Алесандрия)
## Географиясе

Бергаҗоло Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Бергаҗоло (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ашагыкарадере (Бахче)

Ашагыкарадере (төр. Aşağıkaradere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Османие иле Бахче илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Какроли Хукми

Какроли Хукми Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Бадһра тэһсилда авыл. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 704 йорт бар, тулаем халык саны 3638 кеше, шуларның 1921-се ир кешеләр һәм 1721-се хатын-кызлар.
# Санту-Амару-ду-Мараньян

Санту-Амару-ду-Мараньян — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.

# Санту-Амару-ду-Мараньян
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1601,164 км².
# Парлинек

Парлинек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Домброва гминаcында урнашкан авыл.

# Парлинек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Григорьевка (Диңгез буе крае)

Григорьевка (рус. Григорьевка) — Диңгез буе краеның Михайловка районында урнашкан авыл.

# Григорьевка (Диңгез буе крае)
## Климат

Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.

# Григорьевка (Диңгез буе крае)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%), украиннар (8%).
# Язлык (Гиресун)

Язлык (төр. Yazlık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гиресун илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шентюрий-на-Доленськем

Шентюрий-на-Доленськем — Словениянең Мирна Печ (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Шентюрий-на-Доленськем
## Географиясе

Мәйданы — 0,94 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 289,9 метр биеклектә урнашкан.
# Умито (Асколи Пичено)

Умито — Италиянең Марке төбәге Аквасанта Терме өязендә урнашкан торак пункт.

# Умито (Асколи Пичено)
## Географиясе

Умито Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Умито (Асколи Пичено)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Домарадзька-Кузня

Домарадзька-Кузня — Польшаның Ополе воеводалыгы Покуй гминасында урнашкан авыл.

# Домарадзька-Кузня
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Казамарина I (Казерта)

Казамарина I — Италиянең Кампания төбәге Рокка-д'Эвандро өязендә урнашкан торак пункт.

# Казамарина I (Казерта)
## Географиясе

Казамарина I Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Казамарина I (Казерта)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# İvan IV

İoann Vasilyeviç yä İvan IV (Urısça: Иоанн Васильевич Tatarlarda Yawız İvan, Mödhiş İvan, Urıslarda İvan Grozní (Иван Грозный))(1530-1584), Mäskäw kenäzlegeneñ Böyek Kenäze (1533. yıldan), 1547. yıldan patşa. Kenäz Vasili III'neñ ulı.

# İvan IV
## Qazan Xanlığı

1545. yıldan Qazan Xanlığın yawlap alu höcümnären oyıştıra (q. Qazanğa Urıs däwlätneñ yawları). 1552. yılda zur suğıştan soñ Mäskäw ğäskäre Qazannı yawlap ala. 1556. yılda Ästerxan Xanlığı da Mäskäwgä buysındırıla. Elekke Qazan Xanlığındağı cirle xalıqlarnıñ baş kütärülären ayawsız bastıra (q. Qazan cirlärendä azatlıq suğışları). Qazan Xanlığı cirläre häm xalqı belän idarä itü öçen Qazan saray idaräxanäse buldırıla. Qazan, Zöyä h.b. şähärlärgä patşa isemennän idarä itüçe namestnik-voyevodalar bilgelänä. İvan IV zamanında elekke Qazan Xanlığı cirlären kolonílaştıru, xalqın çuqındıru häm urıslaştıru säyäsäte başlanıp kitä.
# Йорт татарлары сөйләше

Йорт татарлары сөйләше — татар теленең урта диалектының әстерхан сөйләшенең ассөйләше (урынчалыгы). Йорт татарларының туган теле.
Кайвакыт аерым тел булып исәпләнеп йорт татар теле дип тә йөртелә. Формалаша башлаган дәвердә йорт татар теле нугай һәм алабугат татар телләренә, әдәби татар теленә караганда, якынрак була. Соңрак әдәби татар теле йогынтысында татар теленә якыная.

# Йорт татарлары сөйләше
## Язу

Язуы юк. Рәсми рәвештә татар әдәби теленнән файдаланалар. XХ гасыр башына чаклы йорт татарларының иске татар телендә Хаҗитархан шәһәрендә ике мәшһүр газеты чыккан.
| Юрт татарлары диалекты | Татар теле | Нугай теле | Рус теле |
| алыс | ерак | алыс | далеко |
| анау, сул | шул | сол | тот |
| ан-як, мон-як | анда-монда | онда-мунда | там и сям |
| ашар | ачкыч | ашкыш | ключ |
| аяк | касә | аяк | пиала |
| мама, әйе | әби, дәү әни | аей | бабушка |
| әкилмәгә | алып килергә | аькелув | принести |
| әпәй, калач, питар | ипи, икмәк | оьтпек | хлеб |
| ни зат? | нәрсә? | не, не зат? | что? |
| уга | аңа | ога | ему |
| пышмага | кисәргә | кесуьв | пилить, отрезать |
| ни зат итә? ни зат итәде? | нишли? | не зат этуьв? | что делает? |

# Йорт татарлары сөйләше
## Таралышы

Тел йорт татарлары (әстерхан татарлары) арасында таралган. Телне якынча 12 мең кеше белә дип санала (2008 ел бәяләмәсе).
# TRIM26

TRIM26 (ингл. Tripartite motif containing 26 һәм Tripartite motif-containing protein 26) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Мамай курганы

Мамай курганы - 1942-1943 елларда Сталинград сугышы вакытында булган каты бәрелешләр урынында, Идел елгасы уң ярында, Волгоград шәһәренең Үзәк районында урнашкан калкулык. Бүген ул урында "Сталинград сугышы Каһарманнарына" "Ватан-Ана чакыра" төп һәйкәле белән мемориаль комплекс урнашкан.
Мамай курганында берничә туганнар каберлек һәм шәхси каберләр урнашкан, бөтенесе 35 000 кеше күмелгән.

# Мамай курганы
## Тарих

Алтын Урда чорында татарлар Сарысу дигән шәһәргә нигез сала, кайбер чыганаклар буенча бу урында Идел буе Болгары Сары Тиен дигән кирмәнгә нигезләгән (болгарлар тиен тиресе акча буларак кулланганнар), соңрак нәкъ шушы атама русча Царицынга әверелә.
Сарысу елгасы Иделгә кушылган урында урнашкан Сарысу - Сары Тиен кирмәне мөһим хәрби, сәүдә ролен уйнаган.
14 гасырда Алтын Урда бәкләрибәге Мамай кирмән янындагы калкулыкта каравыл ныгытмасына нигез салган.
Бер риваять буенча бу курганда бәкләрибәк Мамай алтыннан коелган киемнәрендә күмелгән. Ләкин Мамайның чын кабере Кырымда табылган.

# Мамай курганы
## Сталинград сугышы Каһарманнарына һәйкәл

Төп өлешләр:
* Буыннар хәтере
* Пирамидаль тирәкләр аллеясе
* Җанын кызганмыйча каршы торганнар мәйданы
* Дивар хәрәбәләре
* Каһарманнар мәйданы
* Монументаль сын
* Хәрби дан залы
* Хәсрәт мәйданы
* Ана-Ватан чакыра! төп һәйкәле
* Хәрби зират
* Мемориаль дендропарк
* Сталинград Каһарманнары һәйкәл (архитектор Вучетич)
Сталинград сугышы төп каһарманы маршал Василий Чуйков Мамай курганында күмелгән.
# Гөлира Фатыйхова

Гөлира Фатыйхова, Гөлира Хатыйп кызы Фатыйхова (1953 елның 24 июне, СССР, РСФСР, ТАССР, Сарман районы, Мортышбаш) ― балалар табибы, 1978 елдан ТАССР Сарман районы Җәлил эшчеләр бистәсе район хастаханәсенең балалар бүлеге мөдире, Татарстанның атказанган табибы.

# Гөлира Фатыйхова
## Тәрҗемәи хәле

1953 елның 24 июнендә Татарстан АССР Сарман районы Мортышбаш (вариант: Колмәт) авылында авыл советы рәисенең өч балалы гаиләсендә туган. Әтисе ― Хатыйп Мөхәммәтфатыйх улы, 1926 елгы, Бөек Ватан сугышында катнашкан, 1955―1986 елларда ― укытучы, мәктәп директоры, халык мәгарифе отличнигы. Әнисе Зәйнәп ― татар теле һәм әдәбияты укытучысы.
1960―1970 елларда Сарман районы мәктәпләрендә: Әлмәт җидееллык, Мортышбаш сигезьеллык, Сарман урта мәктәпләрендә белем ала.
1971―1977 елларда С. В. Курашов исемендәге Казан дәүләт медицина институтының санитария-гигиена факультетында гомумпрактика табибы белгечлеге буенча укый. Әлмәт шәһәренең 2нче хастаханәсендә интернатура узган.
1978 елдан ― Сарман районы Җәлил бистәсендә урнашкан район хастаханәсендә. 2013 елда Казан дәүләт медицина университетында педиатрия буенча квалификация күтәрү курслары үткән. Җәлил район хастаханәсендә табиб-педиатр, балалар бүлеге мөдире булып эшли.

# Гөлира Фатыйхова
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Татарстанның атказанган табибы

# Гөлира Фатыйхова
## Гаиләсе

Ире ― Илдар Рәис улы Әшрәфуллин, 1955 елгы, 1987 елдан Сарман районы «Корыч кул» күмәк хуҗалыгы рәисе булып эшләгән, Татарстанның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (2001). 2 кыз үстергәннәр. Гаилә Иске Минзәләбаш авылында яши
# Зур Княжая

Зур Княжая — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе , Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ентал елгасының уң ярыннан 89 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.

# Зур Княжая
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100212103000011122
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001112
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Итамонти

Итамонти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Итамонти
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 430,597 км².
# Мустажон

Мустажон (фр. Moustajon) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Шморда

Шморда (алман. Schmorda) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Шморда
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,84 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 510 метр биеклектә урнашкан.
# (5321) Jagras

(5321) Jagras (лат. Jagras) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5321) Jagras
## Тарихы

1985 елның 14 ноябрендә Поль Йенсен, Карл Аугюстесен, тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 VN» саналган.
# Падгацце

Падгацце (белар. Падгацце) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Пухавицкий районында урнашкан авыл.

# Падгацце
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Салкая (Элазыг)

Салкая (төр. Salkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# VANGL2

VANGL2 (ингл. VANGL planar cell polarity protein 2) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (10353) Momotaro

(10353) Momotaro (лат. Momotaro) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10353) Momotaro
## Тарихы

1992 елның 20 декабрендә С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 YS2» саналган.
# HD169268

HD169268 — Елан йолдызлыгында урнашкан F0V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,38 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# 1020-еллар (б. э. к.)

2 меңьеллык (б. э. к.) :
XIII гасыр (б. э. к.) — XII гасыр (б. э. к.) — XI гасыр (б. э. к.) — X гасыр (б. э. к.) — IX гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :
1020-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 1029 елда башланган һәм б. э. к. 1020 елда тәмамланган унъеллык.
# Мандырлар (Аксу)

Мандырлар (төр. Mandırlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Орымширмә

Орымширмә — Татарстан Республикасының Теләче районындагы авыл.
Почта индексы — 422091.

# Орымширмә
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.9 °C | -10.9 °C | -5.8 °C | 4.5 °C | 13.4 °C | 18.5 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.1 °C | 4.4 °C | -4.8 °C | -10.2 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# NGC 2618

NGC 2618 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2618
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Җебраил (Антакья)

Җебраил (төр. Cebrail) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Витре (Мёрт һәм Мозель)

Витре (фр. Vitrey) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Витре (Мёрт һәм Мозель)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 11,54 км².
# Нурмету

Нурмету (эст. Nurmetu) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
# (18332) 1987 ON

(18332) 1987 ON — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18332) 1987 ON
## Тарихы

1987 елның 19 июлендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 ON» саналган.
# Лебрей

Лебрей (фр. Lebreil) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
# Зур Джухта

Зур Джухта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Калмыкия биләмәләрендә ага. Елга Рагули елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

# Зур Джухта
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 07010000112108200001299
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 108200129
* Бассейн коды — 07.01.00.001
* ГӨ буенча саны — 08
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# (12609) Apollodoros

(12609) Apollodoros — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12609) Apollodoros
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2155 P-L» саналган.
# Стапар (Сомбор)

Стапар (серб. Стапар ) — Сербиянең Воеводина автоном крае Апатин җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Стапар (Сомбор)
## Географиясе

Урта Дунай тигезлегенең көньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 355 метр биеклектә урнашкан.

# Стапар (Сомбор)
## Климаты

Климат уртача, континенталь. Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Июльнең уртача температурасы 22 — 24 °C, гыйнварның -1,2 — 2,6 °C. Явым-төшем күләме елына 550-750 мм.
# Леонвилл (Луизиана)

Леонвилл — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Леонвилл (Луизиана)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Леонвилл (Луизиана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,76 квадрат миль, 7,147572 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 9 метр биеклектә урнашкан.
# CHMP4C

CHMP4C (ингл. Charged multivesicular body protein 4C) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# NGC 4558

NGC 4558 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4558
## Тарихы

Әлеге галактика 1827 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Капдро

Капдро (фр. Capdrot) — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
# Нора-Спрингс (Айова)

Нора-Спрингс — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Нора-Спрингс (Айова)
## Тарихы

Нора-Спрингс шәһәре елда нигезләнгән.

# Нора-Спрингс (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 5,729261 км², 5,72926 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 331 ± 1 метр һәм 331 метр биеклектә урнашкан.