yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# OGFOD1

OGFOD1 (ингл. 2-oxoglutarate and iron dependent oxygenase domain containing 1 һәм Prolyl 3-hydroxylase OGFOD1) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Морвилье (Об)

Морвилье (фр. Morvilliers) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Бар-сюр-Об кантонына карый.
# Вальера I (Падова)

Вальера I — Италиянең Венеция төбәге Читтаделла өязендә урнашкан торак пункт.

# Вальера I (Падова)
## Географиясе

Вальера I Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Вальера I (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Марьино (Мари Иле)

Марьино (таулы чирм. Марьино, рус. Марьино) — Мари Илнең Юрино районында урнашкан сала.

# Марьино (Мари Иле)
## Сәгать поясы

Марьино (Мари Иле) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Марьино (Мари Иле)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95,4%).
# Горня Мутница

Горня Мутница (серб. Горња Мутница) — Сербиянең Поморав округы җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Горня Мутница
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 366 метр биеклектә урнашкан.

# Горня Мутница
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Донье Бабине (Приеполье)

Донье Бабине (серб. Доње Бабине ) — Сербиянең Златибор округы җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Донье Бабине (Приеполье)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1063 метр биеклектә урнашкан.

# Донье Бабине (Приеполье)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# FOXN2

FOXN2 (ингл. Forkhead box N2) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Котлик

Котлик (рус. Котлик) — Чиләбе өлкәсенең Пласт районы составына керүче авыл.

# Котлик
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Котлик
## Сәгать поясы

Котлик Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Котлик
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
# Айдогду (Шенкая)

Айдогду (төр. Aydoğdu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Херсон губернасы

Херсон губернасы (рус. Херсонская губерния) — Россия империясенең, УССРның һәм ССРБның административ берәмлеге.

# Херсон губернасы
## Тарих

Херсон губернасы 1803 елда оештырылып, 1921 елда юкка чыгарылган.

# Херсон губернасы
## Халык

Туган тел буенча состав, 1897: украин теле — 53,5%, рус теле — 21,1%, яһүд теле — 11,8%, молдав теле һәм румын теле — 5,4%, алман теле — 4,5%, поляк теле — 1,1%.
Дини состав, 1897: праваслаулар — 80,2%, яһүдиләр — 12,4%, католиклар — 3,5%, лютераннар — 2,1%, искейолачылар — 1%.

# Херсон губернасы
## Эчке бүленеш

1897 елда Херсон губернасы 6 өязгә бүленгән булган.

# Херсон губернасы
## Губернада туган танылган шәхесләр

* Лев Троцкий
# Чемурда

Чемурда — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кытат елгасының сул ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.

# Чемурда
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010400212115200017401
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201740
* Бассейн коды — 13.01.04.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Сен-Сьер-Шампань

Сен-Сьер-Шампань (фр. Saint-Ciers-Champagne) — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# HTR3D

HTR3D (ингл. 5-hydroxytryptamine receptor 3D) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Ямно (Здунсковольский повяты)

Ямно — Польшаның Лодзь воеводалыгы Шадек гминаcында урнашкан авыл.

# Ямно (Здунсковольский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Биксад (коммуна, Сату-Маре)

Биксад — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан коммуна.

# Биксад (коммуна, Сату-Маре)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 62,86 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 195 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Биксад, Бойнешть һәм Трип авыллары урнашкан.
# Акбулак (Каракочан)

Акбулак (төр. Akbulak) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Каракочан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Чабата

Чабата — элеккеге заманда Көнчыгыш Европада таралган тәбәнәк аяк киеме. Авыл җирлегендә 1930 елларга кадәр кулланылышта йөри. Юкә, карама һ.б. агачларның курысыннан, кайрысыннан яки сүсеннән үрелеп ясала.
Чабатаны язма чыганакларда беренче тапкыр искә алу XII гасырга карый. Чабаталар шулай ук белорусларда, карелларда, финнарда, мордвада, чуашларда, татарларда, украиннарда таралган була.
# Гөнүллү (Герҗүш)

Гөнүллү (төр. Gönüllü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Батман иле Герҗүш илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Зирекле (Северное районы)

Зирекле (Зирекла) — Ырынбур өлкәсенең Северный районында урнашкан торак пункт.

# Зирекле (Северное районы)
## Сәгать поясы

Зирекле (Северное районы) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Зирекле (Северное районы)
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 84,2%, руслар — 15,2%.
# Медовец

Медовец — Болгариянең Варна өлкәсендә урнашкан авыл. Дылгопол җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Медовец
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 192 метр биеклектә урнашкан.
# Прадель (Дром)

Прадель (фр. Pradelle) — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
# Люльченка

Люльченка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нократ елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.

# Люльченка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300312111100034136
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103413
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Мадорбо (Тревизо)

Мадорбо — Италиянең Венеция төбәге Чимадольмо өязендә урнашкан торак пункт.

# Мадорбо (Тревизо)
## Географиясе

Мадорбо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Мадорбо (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Абаира

Абаира — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.

# Абаира
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 578,359 км².
# Сонгаваццо

Сонгаваццо — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Бергамо провинциясе составына керә.

# Сонгаваццо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 640 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коста-Вольпино, Фино-дель-Монте, Боссико, Черете, Оноре, Роветта, Кастьоне-делла-Презолана һәм Роньо коммуналары белән чиктәш.
# RBMY1F

RBMY1F (ингл. RNA binding motif protein Y-linked family 1 member J) — human Y chromosome аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Текэли (Чемишгезек)

Текэли (төр. Tekeli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Чемишгезек илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Пыча-Вой-Вож

Пыча-Вой-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Пыча елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 62 км.

# Пыча-Вой-Вож
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050300112103000075427
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103007542
* Бассейн коды — 03.05.03.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Поцежин

Поцежин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Осенцины гминаcында урнашкан авыл.

# Поцежин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кайнар (Талгар районы)

Кайнар (каз. Қайнар) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Кайнар (Талгар районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Ем-Ега

Ем-Ега — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/957/5/82/17/24 кушыла. Елга озынлыгы 73 км.

# Ем-Ега
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештан Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020100112115300019085
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301908
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Еңбекше (Мактаарал районы)

Еңбекше (каз. Еңбекші) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Еңбекше (Мактаарал районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# PIH1D3

PIH1D3 (ингл. Dynein axonemal assembly factor 6) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Пралетарый (Круглянский районы)

Пралетарый (белар. Пралетарый) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.

# Пралетарый (Круглянский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Чернчин

Чернчин (чех. Černčín) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Бучовитсе районында урнашкан авыл.

# Чернчин
## Географиясе

Мәйданы — 2,909 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 250 метр биеклектә урнашкан.

# Чернчин
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Чернчин
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Чернчин
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 345 |
| 1880 | 411 |
| 1890 | 399 |
| 1900 | 446 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 514 |
| 1921 | 485 |
| 1930 | 470 |
| 1950 | 466 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 446 |
| 1970 | 380 |
| 1980 | 344 |
| 1991 | 278 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 292 |
| 2011 | 348 |
| 2021 | 359 |
# Сарыболак (Еңбекшеказак районы)

Сарыболак (каз. Сарыбұлақ) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Сарыболак (Еңбекшеказак районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Татарстан педагогия җәмгыяте хәбәрләре (журнал)

Татарстан педагогия җәмгыяте хәбәрләре — айлык журнал. ТАССР мәгариф халык комиссариаты органы. 1928-1930 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
# 1837 ел

2 меңьеллык :
XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр :
Хронологик таблица :
1837 (бер мең сигез йөз утыз җиденче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1837 елы, II меңьеллыкның 837 елы, XIX гасырның 37 елы, XIX гасырның 4 унъеллыгының 7 елы, 1830 елларның 8 елы. 1837 елдан бирле 187 ел үтте.

# 1837 ел
## Вакыйгалар

* 19 гыйнвар — Казан университетында татар теле белгечеләрен хәзерләгән Шәрекъ разряды(рус.)татар. рәсми төстә ачыла.
* 13 июль — Бөекбритания корольләре резиденциясе Букингем сараена күчә.

# 1837 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1837 елда туганнар
* 5 гыйнвар — Вилһелм Радлов, тюрколог, татар теле белгече.
* 20 сентябрь — Пётр Лесгафт, педагог һәм табиб.

# 1837 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1837 елда вафатлар
* 10 февраль — Александр Пушкин, рус шагыйре.
* 15 октябрь — Иван Дмитриев, рус шагыйре, министр.
# HD227790

HD227790 — Аккош йолдызлыгында урнашкан A3p спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,3 ± 0,04 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Нова-Гуарита

Нова-Гуарита — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.

# Нова-Гуарита
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1087,31 км².
# Эпителиаль меланоз
## Беренчел

Конъюнктиваль (расага бәйле) эпителиаль меланоз — ямансыз ясалу, еш кара тәнле кешеләрдә очрый һәм меланин арту белән сыйфатлана. Гадәттә ике яклы, ләкин күренеш киеренкелеге тәңгәл булмаска мөмкин.
1. Гомернең беренче елларында билгеләнә. Башлангыч җенси җитлегү чорында меланоз даимига әйләнә.
2. Билгеләре
* Конъюнктива буенча таралган, яссы тимгелле көрән төстәге пигментация чыганаклары, ләкин лимб өлкәсендә киеренкерәк (рәс. 8.30а).
* Ясалулар алгы цилиар артерияләр тармаклары тишүче өлкәләрендә яки интрасклераль нерв күз агын тишкән өлкә тирәсендә киеренкерәк була ала.
* Лимб янындагы пигментация мөгезкатлауның периферия өлкәсенә тарала ала.
* Биомикроскопиядә пигментация конъюнктиваль эпителий чигендә билгеләнә, шуңа күрә күз алмасы өслеге буенча җиңел күченә.

# Эпителиаль меланоз
## Икенчел

1. Бизәнү тушының утырмалары гадәттә аскы гөмбәздә җыела (рәс. 8.31а).
2. Адренохромлы утырмалар — пигментның тарзаль конъюнктива яки гөмбәздә зур булмаган туплануы, алар глаукомада адреналин тамчыларын озак куллану белән бәйле (рәс. 8.31б).
# Зәям (Загатала)

Зәям (әзери. Zəyəm) — Әзербайҗанның Загатала районына караган авыл.
# Брукс (Кентукки)

Брукс — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Брукс (Кентукки)
## Географиясе

Брукс халык санын алу урыны мәйданы — 10,070245 км², 11,710543 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 155 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Лос Лобос (Саламанка)

Лос Лобос — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Саламанка муниципалитеты составына керә.

# Лос Лобос (Саламанка)
## Географиясе

Лос Лобос Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Лос Лобос (Саламанка)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лос Лобос (Саламанка)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Егенли (Гөреле)

Егенли (төр. Yeğenli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гөреле илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Гранхас Салданья (Пенхамо)

Гранхас Салданья — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Пенхамо муниципалитеты составына керә.

# Гранхас Салданья (Пенхамо)
## Географиясе

Гранхас Салданья Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранхас Салданья (Пенхамо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранхас Салданья (Пенхамо)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Совтер (Жер)

Совтер (фр. Sauveterre) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Долуе

Долуе — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Добра гминаcында урнашкан авыл.

# Долуе
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Хамино

Хамино (каз. Хамино) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Хамино
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Ямна (гмина Закличин)

Ямна — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Закличин гминасында урнашкан авыл.

# Ямна (гмина Закличин)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Харбице-Дольне

Харбице-Дольне — Польшаның Лодзь воеводалыгы Лютомерск гминаcында урнашкан авыл.

# Харбице-Дольне
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Обвилле

Обвилле (фр. Aubvillers) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Эньевиль

Эньевиль (фр. Haigneville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Эньевиль
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 2,85 км².
# 273 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 273 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
I гасыр — II гасыр — III гасыр — IV гасыр — V гасыр :
Хронологик таблица :
273 (ике йөз җитмеш өченче) ел — кәбисә булмаган ел, юлиан тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 273 елы, I меңьеллыкның 273 елы, III гасырның 73 елы, III гасырның 8 унъеллыгының 3 елы, 270 елларның 4 елы. 273 елдан бирле 1751 ел үтте.

# 273 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:273 елда туганнар

# 273 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:273 елда вафатлар
# Либра (Модена)

Либра — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Лама-Моконьо өязендә урнашкан торак пункт.

# Либра (Модена)
## Географиясе

Либра Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Либра (Модена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тоганалы

Тоганалы (әзери. Toğanalı) — Әзербайҗанның Гөйгөл районына караган авыл.
# Акчакертил (Кепсут)

Акчакертил (төр. Akçakertil) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кепсут илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Тарлатепе (Сивриҗе)

Тарлатепе (төр. Tarlatepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Сивриҗе илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Касс-Лейк (Миннесота)

Касс-Лейк — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Касс-Лейк (Миннесота)
## Тарихы

Касс-Лейк шәһәре 1898 елда нигезләнгән.

# Касс-Лейк (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,981463 км², 2,961363 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 406 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Аэн

Аэн (фр. Ahun) — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
# OR51G2

OR51G2 (ингл. Olfactory receptor family 51 subfamily G member 2) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Льюисбург (Пенсильвания)

Льюисбург — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Льюисбург (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1784 елда нигезләнгән.

# Льюисбург (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,97 квадрат миль, 2,520569 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 469 Фут биеклектә урнашкан.
# Дерейолу (Терме)

Дерейолу (төр. Dereyolu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Терме илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Аксумла

* Аксумла — Татарстандагы елга.
* Аксумла — Татарстанның Норлат районындагы авыл.
# (8209) Toscanelli

(8209) Toscanelli (лат. Toscanelli) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8209) Toscanelli
## Тарихы

1995 елның 28 февралендә П. Сиколи, П. Гецци тарафыннан Сормано обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 DM2» саналган.
# Набережный (Кырмыскалы районы)

Набережный — Башкортстанның Кырмыскалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453015, ГАТОБК коды — 80235855009.
# (14196) 1998 XH59

(14196) 1998 XH59 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14196) 1998 XH59
## Тарихы

1998 елның 15 декабрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 XH59» саналган.