# Мәйханә (жанр)

Мәйханә (әзери. Meyxana) — әзербайҗан халык музыкаль-шигъри сәнгатенең төре, үзенчәлекле речитатив импровизацияләр, заманча рэпка охшаган ритмик поэзия.
Мейхананы башкару вакытында шагыйрь-мәйханачылар, импровизацияләп, бер-берсе белән ярышалар, башлангыч әзерлексез, көн кадагындагы темаларга кискен куплетлар төзиләр. Рифма һәм кушымта турында алдан килешәләр. Кушымтаның көе һәм ритмы астында мейхананың беренче куплеты башкарыла, аннары икенче башкаручы икенче куплетны башкара. Шуннан соң чират янә беренче мейханчыга, яки башкаручылар күбрәк булса, өченчесенә күчә. Куплетлар, гадәттә, гади музыкаль аккомпанементка кушылып башкарылалар.

# Мәйханә (жанр)
## Этимология

Бу жанр исеме трактирларның һәм тавернаның традицион атамасыннан — «мәйханә» (әзери. Meyxana), ягъни фарсы телендәге «mey» (фар. می, шәраб) һәм «hane» (фар. خانه, йорт) сүзләреннән килеп чыга Мәйханәне таверналарында танылган шагыйрьләр, музыкантлар һәм дәрвишләр еш кына дәфкә кушылып яки өстәлдә ритмны биреп, бармаклар белән чиртеп, үз әсәрләрен көйләп башкаралар. Соңрак үзенең барлыкка килгән урыннан жанр үз исемен алган.

# Мәйханә (жанр)
## Тарих

Урта гасырлардан башлап бер стакан шәраб эчәргә, кальян тартырга, музыканы тыңларга яки ашыйкларны тыңларга һәм шул вакытта киң таралган уеннар уйнарга мөмкин булган трактир-таверналар киң тарала башлый. Шундый йортларга танылган шагыйрьләр, музыкантлар, дәрвишләр килүе гадәткә керә. Алар биредә еш кына ритм биреп, үз әсәрләрен укыйлар.
Бакы мәйханәләренә килүчеләр арасында үзенчәлекле шигырь ярышлары гадәткә керә. Дәф уен коралы ярдәмендә ритм биреп куплетлар башкарыла. Теманы катнашучыларның берсе бирә, шуннан соң такмакларны хәтерләтүче шаян-сатирик ярыш башлана.
Мәйханәләргә руханилар кискен тискәре карашта торалар. Әмма мәйханәләр илдә сәяси вәзгыятькә бәйле даими рәвештә ябылып һәм яңадан ачылып тора. Шигырь ярышлары таверналардан тыш мәйхана исеме астында бәйрәмнәрдә һәм туйларда да башкарыла. Халык тарафыннан танылган мәйханә осталары пәйда була, аларны билгеле бер акча түләп туйларга чакыралар.
СССР елларында танылган шагыйрь Али ага Вахит көнүзәк темаларга мәйханәләр иҗат итә. Моннан тыш, кайбер актерлар да бу шәкелдә лирик куплетлар яза. «Сатир-агиттеатр» (САТ) эшчәнлегенең беренче чорында мәйханә шәкелендәге шигырьләр киң таралыш ала. Алар бик тиз истә калган һәм Азәрбайҗан бию музыкасына хас булган ритмик аккомпанемент белән үрелеп барган.
Мәйханә ярышлары Азәрбайҗанда дәвам итә һәм бүген тагын да оптимистик һәм ваемсызрак рәвештә, аның дәртле сүзләре синтезатор аккомпанементының тиз уйнавы астында уртак гаять шатлыклы атмосфераны тудыра.

# Мәйханә (жанр)
## Сәнгатьтә чагылышы

Азәрбайҗан композиторлары еш кына мәйханә кебек мәзәк-юмористик җырлар стиленә мөрәҗәгать итәләр. Мәсәлән, Өзәер Хаҗибәковның «Көр углы» операсыннан Шамакай партиясе, Фикрәт Әмировның «Севиль» операсыннан Абделбәков һәм Мамәдалибек дуэты мәйханә жанрына карый. Актер һәм шагыйрь Әхмәт Әхмәтов "Ул булмаса, бу булсын" опереттасында Хамбал ролен башкарганда, әсәрнең авторы Өзәер Хаҗибәков ризалыгы белән, башкарган характерны тулыландыра. Мәсәлән, Мәшәди Ибад туе күренешендә ул мәйханә эпизодын кертә һәм һәр тапкыр көнүзәгендәге темаларга яңа җыр тексты белән чыгыш ясый.
XX гасырның икенче яртысының азәрбайҗан джазмены һәм пианисты Вәгыйфь Мостафазадә мугам джазында (Америка джазы һәм традицион азәрбайҗан импровизация музыкасы синтезы) традицион азәрбайҗан мәйханәсен куллана.
Мәйханә белән күренеш 1969 елда Азәрбайҗан фильмы киностудиясендә төшерелгән «Мин хәтерлим сине, укытучы» («Бизим Җәбиш мөаллим») фильмында бар. Заманча мәйханә башкаручы Ага Мирза сүзләренә караганда, әлеге фильмда башкарылган мәйханә классикага әверелгән.
2001 елдан башлап ANS телеканалында «Де, гәлсин» ("Әйдә, әйт") мәйханә башкаручылар бәйгесе даими рәвештә үткәрелә, ә 2008 елдан мәйханәне популярлаштыру максаты белән "Сөзүм вар" ("Сүзем бар") дип аталган бәйгене башка Азәрбайҗан телеканалы ATV да үткәрә.

# Мәйханә (жанр)
## Шулай да карагыз

* Садыйк Мирза
* Азәрбайҗан тар уен коралы сәнгате
* Азәрбайҗан ашыйклары сәнгате