yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Никола Узунович

Никола Узунович (серб. Никола Узуновић, Nikola Uzunović, 3 май 1873(18730503), Ниш, Госман империясе—19 июль 1954, Белград, Югославия) — серб дәүләт эшлеклесе.
Ниш општинасы рәисе, мәхкәмәче, мәхкәмә рәисе, округ башлыгы (18??-1904), Сербия кыйраллыгы милли мәҗлесе депутаты (1904-?), Серблар, хорватлар һәм словеннар кыйраллыгы финанслар министры (1926), СХСК министрлар шурасы рәисе (1926-1927), Югославия кыйраллыгы министрлар шурасы рәисе (1934).
# Ла-Виктория-де-Асентехо

Ла-Виктория-де-Асентехо (исп. Victoria de Acentejo, La) — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Ла-Виктория-де-Асентехо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 18,36 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 360 метр биеклектә урнашкан.
# MICU1

MICU1 (ингл. Mitochondrial calcium uptake 1) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Юкарыхүюк (Кангал)

Юкарыхүюк (төр. Yukarıhüyük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Кангал илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Гризоль (Эна)

Гризоль (фр. Grisolles) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Ливия

Ли́вия (гарәпчә ليبيا‎‎) — Төньяк Африкада, Урта диңгез ярында урнашкан дәүләт, Мәгърибнең иң көнчыгыш иле.
Мәйданы 1 759 540 км², шуның 90 % чүлләр алып тора. Ливия – мәйданы буенча Африкада дүртенче, дөньяда 17 нче ил. Башкалада, Триполида, 6, 3 миллион ливиялеләрнең 1,7 миллионы яши. Ливия традиция буенча, 3 өлешкә бүленә: Триполитания (көнбатыш), Киренаика (көнчыгыш) һәм Феззан (көньяк).
Тәкъвим — ислам тәкъвиме, җәйге һәм кышкы вакытка күчеш юк.
Көнбатышта ил Алжир белән, төньяк-көнбатышта Тунис белән, көньякта Чад һәм Нигер, көньяк-көнчыгышта Судан, көнчыгышта Мисыр белән чиктәш. Ливиянең төнья чиген Урта диңгез юа.
Яр линиясе – 1770 км, Урта диңгез Африка илләре арасында иң зурысы. Урта диңгезнең Ливиягә якын өлешен Ливия диңгезе дип атыйлар. Климат, гадәттә, коры чүл климаты, диңгез буйларында йомшак Урта диңгез климаты, ә Бенгази районында – илнең көнчыгышында – дымлы. Тузан бураннары- сирокко еш. 1922 елда Әл-Газизия шәһәрендә 57, 8 0С (136, 0 оF) температурасы — Җирдә иң зур температура теркәлә.

# Ливия
## Дин

Ливиядә ислам ― дәүләт дине. Коръән ― Ливиядәге законнарның нигезе. Ил халкының (7 млн кеше, 2021 елга) 97 % ы ислам динен тота, 2,7 % ы ― христианнар (Копт православие(ингл.)татар., католик, англикан чиркәүләре тарафдарлары), 0,3 % ы ― башка диннәр тарафдарлары. Ливия мөселманнарының күпчелеге ― сөнниләр. Аз санлы Әхмәдия, шигый, гыйбадия агымнары вәкилләре бар.
* Ливиядә ислам
# 2нче Мереть

2нче Мереть — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мереть елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

# 2нче Мереть
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200612115200005639
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200563
* Бассейн коды — 13.01.02.006
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# 94 ел (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
III гасыр (б. э. к.) — II гасыр (б. э. к.) — I гасыр (б. э. к.) — I гасыр — II гасыр :
Хронологик таблица :
94 ел (б. э к.) — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.

# 94 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:94 елда (б.э.к.) туганнар

# 94 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:94 елда (б.э.к) вафатлар
# Ночето (Савона)

Ночето — Италиянең Лигурия төбәге Дего өязендә урнашкан торак пункт.

# Ночето (Савона)
## Географиясе

Ночето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Ночето (Савона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 5631

NGC 5631 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5631
## Тарихы

Әлеге галактика 1789 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Санта-Терезинья-ду-Прогресу

Санта-Терезинья-ду-Прогресу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.

# Санта-Терезинья-ду-Прогресу
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 118,997 км².
# Теце (Верона)

Теце — Италиянең Венеция төбәге Риволи-Веронезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Теце (Верона)
## Географиясе

Теце Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Теце (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чивате

Чивате — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Лекко провинциясе составына керә.

# Чивате
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 269 ± 0 метр биеклектә урнашкан. Анонне-ди-Брианза, Канцо, Чезана-Брианца, Гальбьяте, Суелло һәм Вальмадрера коммуналары белән чиктәш.
# Зоянзинтлакаман (Атлистак)

Зоянзинтлакаман — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Атлистак муниципалитеты составына керә.

# Зоянзинтлакаман (Атлистак)
## Географиясе

Зоянзинтлакаман Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Зоянзинтлакаман (Атлистак)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Зоянзинтлакаман (Атлистак)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# HPDL

HPDL (ингл. 4-hydroxyphenylpyruvate dioxygenase like) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Калдейран-Гранди-ду-Пиауи

Калдейран-Гранди-ду-Пиауи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.

# Калдейран-Гранди-ду-Пиауи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 514,307 км².
# (2038) Бистро

(2038) Бистро (лат. Bistro) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2038) Бистро
## Тарихы

1973 елның 24 ноябрендә Пауль Вильд тарафыннан Циммервальд обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 WF» саналган.
# HD108642

HD108642 — Вероника чәче йолдызлыгында урнашкан A2m спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,54 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Червинели (Кьети)

Червинели — Италиянең Абруцци төбәге Буккианико өязендә урнашкан торак пункт.

# Червинели (Кьети)
## Географиясе

Червинели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Червинели (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Муратдере (Бозүюк)

Муратдере (төр. Muratdere) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Бозүюк илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Галимә Шөгерова

Галимә Әхмәткәрәй кызы Шөгерова (1953 елның 8 ноябре, Омск, РСФСР, ССРБ) — 1973 елның нәфис гимнастика буенча дөнья чемпионы. Мәскәүдә яши, Бөтенроссия нәфис гимнастика федерациясенең вице-президенты вазыйфасын башкара.

# Галимә Шөгерова
## Тормыш юлы

Галимә Шөгерова 1953 елның 8 ноябрендә Омск шәһәрендә туа. Татар. 9 яшендә Омскның «Красная звезда» спорт клубында нәфис гимнастика түгәрәгенә эләгә, аның беренче тренеры — Галина Павловна Горенкова. Тренер җитәкчелегендә ул Омскта, аннары бөтен Россия буенча ярышларда беренче урыннарны яулый башлый. Галимә Шугурова интервьюсында Галина Горенкованы нәфис гимнастикада иң беренче һәм бердәнбер, тренировкалар вакытында зур игътибар биргән остазы дип атый. Бу спортчының инде 13 яшендә үк илнең яшьүсмерләр җыелма командасына керә алуына китерә.
5 елдан соң ул беренче тапкыр РСФСР чемпионатында чыгыш ясый, анда күп төрле ярышларда икенче урын, әйберсез күнегүдә беренче урын яулый.
1969 елда дөньяда уңышларга ирешә. Варнада (Болгария) узган дөнья чемпионатында катнашу өчен Советлар Союзы җыелма командасына кертелгән. Анда күп төрле ярышларда икенче урынны болгар гимнасткасы Мария Гиговадан соң ала. Сикергеч һәм туп белән күнегүләрдә алтын медаль яулый. 1973 елда Нидерландта (Роттердам) узган дөнья чемпионатында мактау пьедесталының югары баскычына беренче тапкыр ике абсолют дөнья чемпионы — россияле Галимә Шөгерова һәм болгар кызы Мария Гигова күтәрелә. Өстәвенә, Галимә тасма, чукмар һәм туп белән күнегүләрдә алтын медальләр яулый.
1978 елда Испаниядә (Мадрид) нәфис гимнастика тарихында беренче тапкыр Европа чемпионаты уза. Галимә Шугурова беренче абсолют чемпион була. Моннан тыш, ул тасма һәм сикергеч белән күнегүләрдә алтын медальләр яулый.
1978 елда Галимә Шугурова спорт чыгышларын тәмамлый.
1983 елдан тренер буларак эшли башлый. Шугурова Людмила Томашевская белән бергә төркемле күнегүләрдә дөнья һәм Европа чемпионы Сания Бабийны әзерләгән, моның өчен аңа РСФСРның атказанган тренеры исеме бирелгән.
1992 елда Шугурова Россия Олимпия Комитеты вице-президенты итеп сайлана. Спорттагы казанышлары өчен «Хөрмәт Билгесе» ордены белән бүләкләнә.

# Галимә Шөгерова
## Спорт казанышлары

* 1967 — РСФСР чемпионаты. Күп төрле ярышларда икенче урын һәм предметсыз күнегүләрдә беренче урын.
* 1969 — Дөнья чемпионаты, Варна (Болгария). Күп төрле ярышларда икенче урын, сикергеч белән күнегүләрдә алтын медальләр.
* 1972 — Интервидения кубогы (Чехословакия). Күп төрле ярышта икенче урын.
* 1973 — ССРБ беренчелеге — беренче урын.
* 1973 — ССРБ кубогы — беренче урын.
* 1973 — Дөнья чемпионаты, Роттердам ( Нидерланд) — беренче урын.
* 1977 — Дөнья чемпионаты, Базель (Швейцария) — күп төрле ярышларда икенче урын, сикергеч, туп һәм кыршау белән күнегүләрдә беренче урын.
* 1978 — Европа чемпионаты, Мадрид (Испания) — абсолют чемпион.
# Якима (Вашингтон)

Якима — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.

# Якима (Вашингтон)
## Тарихы

Якима шәһәре 1847 елда нигезләнгән.

# Якима (Вашингтон)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 71,713713 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 325 метр һәм 1066 Фут биеклектә урнашкан.
# Ауэрштедт

Ауэрштедт (алман. Auerstedt) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Ауэрштедт
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,48 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 152 метр биеклектә урнашкан.
# Дебальцеве

Дебальцеве (укр. Дебальцеве, рус. Дебальцево) — Украинаның Донецк өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 25525 кеше (2014).

# Дебальцеве
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Дебальцеве Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.

# Дебальцеве
## Тарих

1878 елда нигезләнгән.

# Дебальцеве
## Халык

Милли состав (2001): украиннар — 64,4%, руслар — 32,6%, белоруслар — 0,7%.
Туган тел буенча состав, 2001: рус теле — 81,5%, украин теле — 16,9%.
# Чанаклы (Кызылтепе)

Чанаклы (төр. Çanaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Хэнкок (округ, Айова)

Хэнкок — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Гарнер шәһәре.

# Хэнкок (округ, Айова)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1851 елда оештырыла.

# Хэнкок (округ, Айова)
## Территориясе

Округ мәйданы 1479 км² тәшкил итә.
# Ветрына

Ветрына (белар. Ветрына) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.

# Ветрына
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Эль Запоте (Буенависта де Куельяр)

Эль Запоте — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Буэнависта-де-Куэльяр муниципалитеты составына керә.

# Эль Запоте (Буенависта де Куельяр)
## Географиясе

Эль Запоте Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Запоте (Буенависта де Куельяр)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Запоте (Буенависта де Куельяр)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Тьера Бланка (Акатепек)

Тьера Бланка — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Acatepec Municipality муниципалитеты составына керә.

# Тьера Бланка (Акатепек)
## Географиясе

Тьера Бланка Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Тьера Бланка (Акатепек)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Тьера Бланка (Акатепек)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Авыл халкы (гәҗит)

* Татар матбугаты порталы
«Авыл халкы» — иҗтимагый-сәяси газета. Уфа губернасы крестьян депутатлары советы органы.

# Авыл халкы (гәҗит)
## Тарихы

«Авыл халкы» газетасы 1917 елның июнененнән алып 1917 елны сентябренә кадәр Уфа губернасы Уфа шәһәрендә (хәзерге Башкортстанның башкаласы - Уфа шәһәрендә) төрки телендә (иске татар әдәби телендә) чыга.
«Шәрык» һәм «Тормыш газеталары» типографияләрендә басыла. «Җир һәм ирек өчен көрәшкәндә генә үз хокукыбызны алырбыз!» лозунгысы белән нәшер ителә. Авыл хуҗалыгы, хәрби һәм халыкара темаларга мәкаләләр басыла.
Сентябрьдә «Азатлык» һәм «Сугышчы теләге» газеталары белән берләшә һәм «Безнең юл» исеме белән чыга башлый.
# Залессе (Камянецкий районы)

Залессе (белар. Залессе) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.

# Залессе (Камянецкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Эль Уше (Арселия)

Эль Уше — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Арселия муниципалитеты составына керә.

# Эль Уше (Арселия)
## Географиясе

Эль Уше Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Эль Уше (Арселия)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Эль Уше (Арселия)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Сидек юлы

Сидек юлы (ureter) - бөерләрнең парлы чыгару юлы. Алар буйлап сидек бөер лаканчыкларыннан сидек куыгына килә.
· Сидек юлы - якынча 30 см озынлыкта (хатын-кызларда 2-3 см кыскарак) һәм 4-7 мм диаметрлы бөер лаканчыгын сидек куыгы белән тоташтыручы көпшә.
· Бөер лаканчыгы сидек юлына дәвам итеп, зур бил мускулының алгы өслегенә ятып, linea terminalis ка кадәр җитә (оча сөякләрен һәм аларның тоташмаларын кара) һәм аның аша бөгелеп кече оча куышлыгына эләгә. Кече очада сидек юлы сидек куыгы төбенә барып, кыек юнәлештә аның тышчасын тишә.
· Сидек юлында урнашуы буенча аералар:
o корсак өлеше (pars abdominalis) - корсак куышлыгында;
o оча өлеше (pars pelvina) - кече очада;
o тышча эче өлеше (pars intramuralis) - сидек куыгы тышчасында.

# Сидек юлы
### Топография

· Сидек юлы алдында күкәй (күкәйлек) артериясе һәм венасы, париеталь корсак ярысы урнашкан.
· Кече очада янбаш артерияләре һәм веналары алдында урнашкан.
· Хатын-кызлар очасында сидек юлы күкәйлекнең ирекле кырые янында, аналыкның муентыгыннан латераль бара һәм җиңсә һәм сидек куыгы арасына үтеп керә.
· Ирләр очасында сидек юлы орлык чыгару юлыннан алдарак тора.
Сидек юлының тараюы
Сидек юлында өч тараю бар:
· лаканчык сидек юлына күчкән урында;
· корсак өлеше оча өлешенә күчкән урында;
· сидек куыгы тышчасыннан үткәндә.

# Сидек юлы
### Сидек юлының тышчасы

· Лайлалы катлау күчемле эпителий белән капланган, анда лайла бизләре бар.
· Мускуллы катлау
* Ике катламнан тора - эчке буй һәм тышкы циркуляр. Ике катлам да сидек куыгы мускулатурасы белән бәйләнмәгән һәм сидекнең куыктан сидек юлына кире агуын тоткарлый.
* Сидек юлы куыкка кушылган урында өченче (иң тыштагы, буй), куык мускулатурасы белән тыгыз бәйләнгән һәм сидекне куыкка ташлауда катнашучы мускуллы катлам барлыкка килә.
· Адвентиция.
# Володарское (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)

Володарское (каз. Володарское) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Володарское (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Селимсултан (Каратай)

Селимсултан (төр. Selimsultan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Хәнифә Искәндәрева

Хәнифә Искәндәрева (Хәнифә Сираҗ кызы Искәндәрева, 20 март 1928(1928-03-20), Яхья, Мәсәгуть кантоны, БАССР, РСФСР, СССР — 4 сентябрь 2020(2020-09-04) (92 яшь), ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1968).
# Нуцлео Мизто (Беневенто)

Нуцлео Мизто — Италиянең Кампания төбәге Кальви өязендә урнашкан торак пункт.

# Нуцлео Мизто (Беневенто)
## Географиясе

Нуцлео Мизто Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Нуцлео Мизто (Беневенто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 1911

NGC 1911 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1911
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# SYNGR2

SYNGR2 (ингл. Synaptogyrin 2) — кешенең 17-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Велке Тресне

Велке Тресне (чех. Velké Tresné) — Чехиянең Высочина крае Ждяр-над-Сазавоу һәм Q89267421? районында урнашкан авыл.

# Велке Тресне
## Географиясе

Мәйданы — 2,769935 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 564 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Велке Тресне
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Велке Тресне
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Велке Тресне
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 215 |
| 1880 | 247 |
| 1890 | 261 |
| 1900 | 248 |
| 1910 | 252 |
| 1921 | 243 |
| 1930 | 216 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 233 |
| 1961 | 246 |
| 1970 | 237 |
| 1980 | 188 |
| 1991 | 165 |
| 2001 | 126 |
| 2011 | 119 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 120 |
| 2016 | 113 |
| 2017 | 113 |
| 2018 | 109 |
| 2019 | 111 |
| 2020 | 107 |
| 2021 | 105 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 106 |
| 2022 | 106 |
| 2023 | 102 |
| 2024 | 102 |
# Витково-Друге

Витково-Друге — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Старгард-Щециньски гминаcында урнашкан авыл.

# Витково-Друге
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Яны-Няль-Лох-Сос

Яны-Няль-Лох-Сос — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Воль-Я елгасының уң ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.

# Яны-Няль-Лох-Сос
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020200112115300025366
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302536
* Бассейн коды — 15.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Юкарыхаҗыбей (Варто)

Юкарыхаҗыбей (төр. Yukarıhacıbey) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Варто илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ейск

Ейск (рус. Ейск) — Краснодар краенда урнашкан шәһәр, Ейск районының админстратив үзәге. Нигезләнүдән үк диңгез порты булып тора.
Халык саны — 87 771 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 97 176 кеше.

# Ейск
## География

Шәһәр Азак диңгезенең Таганрог култыгы яры буенда, Ея елгасы тамагы янында, Краснодардан 247 километр төньяк-көнбатыштарак, Тындагы Ростовдан 172 километр көньяк-көнбатыштарак урнашкан. Тимер юл станциясе.

# Ейск
## Тарих

1848 елда яңа нигезләнгән диңгез порты янындагы шәһәр буларк нигезләнгән. 1853—56 еллардагы Кырым сугышы вакытында инглиз эскадрасы һөҗүменнән зур зыян күргән.
1856 елда Ейскида 1250 йорт һәм 50 лавка (кибет) исәпләнгән.
Ростов-Владикавказ тимер юлы һәм Новороссийск порты төзелешеннән соң Ейскның әһәмияте төшә. 1924 елдан Ейск районы үзәге булып тора.
Бөек Ватан сугышы барышында (1942 елның 9 августы) шәһәр алман-фашист гаскәрләре тарафыннан басып алына. 1943 елның 5 февралендә азат ителә.

# Ейск
## Икътисад

Полиграфия машаналары заводы, суднолар ремонтлау заводы.
Азык-төлек сәнәгатенең ширкәтләре: иткомбинат, сөт заводы, консерв заводы, ашлык продуктлары заводы, сыра заводы, шәраб заводы, балык колхозы, кондитер фабрикасы, икмәк заводы, катнашазык-элеватор комбинаты. Тегү фабрикасы, өй җиһазлары фабрикасы, аяк киеме фабрикасы. Төзү матераиллары заводы.

# Ейск
## Югары уку йортлары

* В. М. Комаров ис. Ейск югары хәрби авиация институты
# Хаҗы Хасан (Каратай)

Хаҗы Хасан (төр. Hacı Hasan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).