yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сески (Билостоцкий повяты)

Сески — Польшаның Подлясье воеводалыгы Заблудув гминасында урнашкан авыл.

# Сески (Билостоцкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Грышы

Грышы (белар. Грышы) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Ельский район районында урнашкан авыл.

# Грышы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Василий Степанченко

Васили Степанченко (укр. Василь Олексійович Степанченко, 22 март 1914(1914-03-22), Веселое, Рыльск өязе, Курск гөбернәсе, Россия империясе — 7 сентябрь 1995(1995-09-07) (81 яшь), Киев, Украина) — авиатөзүче, Социалистик Хезмәт каһарманы (1971), Омск авация заводының баш инженеры (1949-1954), Киев авиация заводы директоры (1954-1958, 1965-1979).

# Василий Степанченко
## Биографиясе

1914 елның 22 мартында Россия империясе Курск губернасы Рыльск өязенең Веселое Глухово авылында күп балалы ( 6 бала була) украин гаиләсендә туа.
1931 елда Воронеж авиация техникумына укырга керә, ул «бишле»гә укый.
1940 елда шулай ук Казан авиация институтын уңышлы тәмамлый һәм Казан авиазаводында эшли, анда мастердан алып производство башлыгы урынбасарына кадәр хезмәт юлы уза.
1949-1954 елларда - Омск авиазаводының баш инженеры, ул вакытта анда беренче «Ил-28»реактив бомбардировщикларын серияле җитештерү җайга салынган.
1954-1958 елларда - «Авиант» Киев авиация заводы генераль директоры.
1954-1965 елларда-Киев совнархозы рәисенең беренче урынбасары.
1965 елда яңадан Киев авиазаводы генераль директоры вазыйфасына билгеләнә.
В. А. Степанченко 1995 елның 7 сентябрендә вафат була:Авиазаводның юбилее якынлаша. Степанченко кулъязманы тәмамларга да өлгергән. Аңа тантаналы кичәдә сүз бирәләр. Василий Алексеевич хисле, оптимизм белән самолет төзүчеләргә нык сәламәтлек тели һәм көтмәгәндә егылып төшә башлый, аны кызы тотып кала.

# Василий Степанченко
## Гаиләсе

* Кызы-Галина Степанченко (1945 елда туган), сәнгать белеме кандидаты, Киев милли композиторлар берлеге рәисе урынбасары, украин.
* Оныгы - Ольга Нежиборец,, «Балалар йөрәге» Халыкара хәйрия фонды директоры урынбасары.

# Василий Степанченко
## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* Социалистик Хезмәт Герое (1971).
* Ике Ленин ордены (1949, 1971),
* өч Хезмәт Кызыл Байрагы ордены
* Октябрь Инкыйлабы ордены
* «Хөрмәт Билгесе» ордены (1945),
* Күп санлы медальләр
* Украина Дәүләт премиясе лауреаты («Ан-24 " пассажир компаниясен булдыруда катнашкан өчен).

# Василий Степанченко
## Хәтер

* «Авиант» заводының административ корпусында мемориаль такта урнаштырылган, завод музеенда Василий Алексеевичка багышланган экспозиция бар.
* 2007 елда Киев шәһәренең Святошинский районындагы Служебный урамын Василий Степанченко урамы дип үзгәртәләр.

# Василий Степанченко
## Сылтамалар=

* Авиастроитель от Бога
* Літати можна й на землі(үле сылтама)Калып:Недоступная ссылка(укр.)
* Його епоха 2022 елның 4 гыйнвар көнендә архивланган.(укр.)
# Папялишки

Папялишки (белар. Папялішкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.

# Папялишки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Белведере (Бреша)

Белведере — Италиянең Ломбардия төбәге Кальваджезе-делла-Ривьера өязендә урнашкан торак пункт.

# Белведере (Бреша)
## Географиясе

Белведере Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Белведере (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Маден (Инегөл)

Маден (төр. Maden) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пабедная

Пабедная (белар. Пабедная) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.

# Пабедная
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Обре Бьел (Валле д'Аоста)

Обре Бьел — Италиянең Валле д'Аоста төбәге Грессоне-Сен-Жан өязендә урнашкан торак пункт.

# Обре Бьел (Валле д'Аоста)
## Географиясе

Обре Бьел Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Обре Бьел (Валле д'Аоста)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Җовенцана (Леко)

Җовенцана — Италиянең Ломбардия төбәге Колле-Брианца өязендә урнашкан торак пункт.

# Җовенцана (Леко)
## Географиясе

Җовенцана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Җовенцана (Леко)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ураһа

Ураһа, шулай ук ураса (сах. ураһа) — конус шәкелендә колгалардан ясалган һәм каен тузы белән үрелгән куыш, якутларның традицион җәйге торагы. Якутларның иң борынгы торак-йорты буларак санала.

# Ураһа
## Төзелеш

Ураһа җиңел урнаштырыла: озын, авыш куелган колгалар түгәрәк корылмага таяна. Диаметры 5 метр тәшкил иткән боҗра буенча җиргә 10-12 ике метр озынлыктагы багана казып кертелә. Баганаларның өске очларына агач боҗра салына, аңа 0,25 м ераклыкта бер-берсенә 8 метрга кадәр озынлыктагы колгалар таяндырыла. Ураһа каен тузы белән каплана. Эчендәге баганалар һәм аларда яткан кыршау сырлы орнамент белән бизәлә. Эчтән аларны зирек кайрысы төнәтмәсе белән буяп кызгылт-коңгырт төскә кертәләр. Ишек төрле бизәкләр белән чигелгән каен тузы пәрдәсе рәвешендә ясала. Ныклык өчен каенны суда пешерәләр, аннары пычак белән югары катламын кыйныйлар һәм юка чәч шнуры белән полосаларга тегәләр. Ураһа эчендә башка тораклардагы кебек үк дивар буйлап йоклау урыннары (ороннар) ясала. Торакның уртасында учаг булдырыла, идәне булмый.
Бик салкын кыш һәм эссе җәйле Якутиянең кискен континенталь климаты шартларында, ураһа, җәйге торак кебек бик уңайлы булган: каенлы биек ураһада эссе көннәрдә һәрчак салкынча, ә һава саф һәм чиста булып саклана. Якутларның мондый торакларында май — август айларында (август-май айларында кышкы бүрәнәле балаган (сах. балаҕан) дип исемләнгән торакларда) яшәгәннәр. Өстәвенә, ураһа кышка сүтелмәгән, Саханың кышкы зәмһәрир суыкларына түзгән.

# Ураһа
## Төрләре

Зурлыгы буенча түбәндәге өч төргә бүленә.
* Могол ураһа кунакларны кабул итү өчен кулланылган. Ураһа биеклеге кулланылган төп колгаларның саныннан гыйбарәт булган. Мәсәлән, Якутиядә 8,5 м биеклектәге һәм диаметры 6,5 метр тәшкил иткән ураһа зурлыгы теркәлгә. Себер халыклары паркында нәкъ шундый ураһа төзелгән.
* Даллар ураһа зурлыгы буенча кечкенәрәк, ходьол ураһа - тагын да кечкенәрәк. Узган гасырларда алар уртача җитешле кешеләр өчен торак булып хезмәт иткән.
XIX гасыр ахырына якутлар җәйге торак рәвешендә ураһа корудан туктый. Хәзерге вакытта ураһаның гадиләштерелгән варианты якутларның Ысыах халык бәйрәме вакытында төзелә.

# Ураһа
## Сәнгатьтә чагылышы

2000 елның 19 маенда Түбән Новгород өлкәсенең Старорус районындагы Заднее Поле авылында 1943 елның кышында Ильмень күле өчен сугышларда һәлак булган якут сугышчыларының каберлек мемориалы ачыла. Проектның авторы — Д. Саввинов. Мемориаль композициянең төп детальләреннән берсе — ураһа шәкелендә ясалган каркас.
# Эль Родео (Херекуаро)

Эль Родео — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Херекуаро муниципалитеты составына керә.

# Эль Родео (Херекуаро)
## Географиясе

Эль Родео Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Родео (Херекуаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Родео (Херекуаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Сент-Етьенн-ле-Ремирмон

Сент-Етьенн-ле-Ремирмон (фр. Saint-Étienne-lès-Remiremont һәм фр. Valmoselle) — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
# Иштирәк би

Иштирәк би ( — 1619) — Нугай Урдасы бие. Динәхмәт бинең улы, Динмөхәммәт бинең энесе. Рус гаскәрләре ярдәмендә Рус морзаның улларын җиңеп, Нугай Урдасын үз кулы астында берләштерә. 1604 елда рус багынлыгын кабул итә. 1611-1612 елларда Рәсәйнең чик буе җирләренә (Тула, Самар, Сарытау, Рязань җирләре) бөлдергеч һөҗүмнәр ясый. 1613-1614 елларда рус патшасына каршы сугышкан казак атаманы Иван Заруцкийнең беректәше була. 1616 елда рус патшасы Алексей Iгә тугры булырга ант итә. Вафатыннан соң Нугай Урдасы берничә олыска таркалган.
# Баранава (Гродзенский районы)

Баранава (белар. Баранава) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.

# Баранава (Гродзенский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Кросби (шәһәр)

Кросби (ингл. Crosby) — Англиянең Мерсисайд графлыгында урнашкан шәһәр.

# Кросби (шәһәр)
## Тарих

Урта гасырлардан билгеле.
# Касача II (Рим)

Касача II — Италиянең Лацио төбәге Roma Capitale өязендә урнашкан торак пункт.

# Касача II (Рим)
## Географиясе

Касача II Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Касача II (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Требедан

Требедан (фр. Trébédan) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Планкоэт кантонына карый.

# Требедан
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,40 км².
# PSMA2

PSMA2 (ингл. Proteasome 20S subunit alpha 2) — кешенең 7-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Роллинсвилл (Колорадо)

Роллинсвилл — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Роллинсвилл (Колорадо)
## Географиясе

Роллинсвилл халык санын алу урыны мәйданы — 3,657751 км², 3,657748 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2583 метр биеклектә урнашкан.
# Хаҗыдервишлер (Байрамич)

Хаҗыдервишлер (төр. Hacıdervişler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Байрамич илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сан Роко-Лизкето (Сьена)

Сан Роко-Лизкето — Италиянең Тоскана төбәге Совичилле өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Роко-Лизкето (Сьена)
## Географиясе

Сан Роко-Лизкето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Роко-Лизкето (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сошна

Сошна (белар. Сошна) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.

# Сошна
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Аяше (кратер)

Аяше (лат. Ayashe) — Венера планетасының 22°42′ к. к. 31°24′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 5,3 километр озынлыкта булган кратеры.

# Аяше (кратер)
## Исеме

Аяше кратеры хауса хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
# Игәт (Ык кушылдыгы)

Игәт — Ык кушылдыгы. Татарстанның Минзәлә районы биләмәләрендә ага. Ык кушылдыгы булып саналса да, Түбән Кама сусаклагычына коя. Елга озынлыгы 10 км.

# Игәт (Ык кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010101312111100029012
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102901
* Бассейн коды — 10.01.01.013
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Толена (Сьена)

Толена — Италиянең Тоскана төбәге Кастеллина-ин-Кьянти өязендә урнашкан торак пункт.

# Толена (Сьена)
## Географиясе

Толена Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Толена (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# 1976 елда авиация

1976 елда авиациядә булган вакыйгалар исемлеге:

# 1976 елда авиация
## Вакыйгалар

* 9 гыйнвар — F-15 Eagle очкычының файдалану башы.
* 9 июль — Ан-32 очкычының беренче очышы.
# Дель-Муерто (Аризона)

һәм
Дель-Муерто — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Дель-Муерто (Аризона)
## Географиясе

Дель-Муерто халык санын алу урыны мәйданы — 2,565007 км², 2,565006 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 6440 Фут биеклектә урнашкан.
# Хайерсдорф

Хайерсдорф (алман. Heyersdorf) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.

# Хайерсдорф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,78 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 283 метр биеклектә урнашкан.
# (15098) 2000 AY2

(15098) 2000 AY2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (15098) 2000 AY2
## Тарихы

2000 елның 1 гыйнварында Д. Форти, тарафыннан Сан Марселло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AY2» саналган.
# Нократ татарлары сүзлеге

Вятка татарлары сүзлеге (рус. «Перевод, учиненный в Вятском намесническом правлении татарского разговора 286-ти слов на их языке и их письмом с подписанием тех же самых и российскими буквами») — Федор Попов тарафыннан 1780-елларда төзелгән сүзлек.

# Нократ татарлары сүзлеге
## Тасвирламасы

Бу кулъязма 286 сүздән тора, стандарт форматта, барлыгы 11 бит, кәгазе яхшы сакланган. Һәр биттә 4 графа сызылган. Башта тәртип номеры һәм русча лөгатьлек, аннан шуның татарча тәрҗемәсе гарәп хәрефләре белән язылган, шул ук сүзләр транскрипциясе белән дә бирелгән. Язуы бик ачык җиңел укыла.
Мондагы рус сүзләре һәм гарәп хәрефләре белән бирелгән татар сүзләре бер кеше тарафыннан, бер үк каләм белән язылган булырга тиеш. Чөнки хәрефләрне язгандагы басым, сызыкларның юнәлеше, каләмнең йөреше һәр ике тел язмасында бер төслелекне күрсәтәләр. Димәк, бу сүзлекне төзүче Федор Попов татар телен яхшы белгән, гарәп хәрефләре белән татарча яза алган.
Бу сүзлекнең лөгатьлегендә Паллас сүзлеге лөгатьлеге белән лексик охшашлык бар. Сүзләр саны да бер үк — 286. Ләкин Паллас лөгатьлегендә сүзләр, мәгънәләренә карап, бер тирәгә җыеп бирелгәннәр, ә Попов сүзлегендә бу тәртип сакланмаган.

# Нократ татарлары сүзлеге
## Кулланылган әдәбият

* СССР Фәннәр Академиясе архивы, кулъязмалар бүлеге, А. М. Шегрен архивы, фонд 94, оп. 2, № 106.
# (3118) Клейтонсмит

(3118) Клейтонсмит (лат. Claytonsmith) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (3118) Клейтонсмит
## Тарихы

1974 елның 19 июлендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Сан-Хуан обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1974 OD» саналган.
# Тирано

Тирано — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Сондрио провинциясе составына керә.

# Тирано
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 441 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кортено-Гольджи, Сернио, Вервио, Вилла-ди-Тирано һәм Брусио коммуналары белән чиктәш.
# Берсуат (Берҗан сал районы)

Берсуат (каз. Бірсуат) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Берсуат (Берҗан сал районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Грюйер (Франция)

Грюйер (фр. Gruyères) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Синьи-л’Аббеи кантонына карый.

# Грюйер (Франция)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5.48 км².
# Дзике

һәм
Дзике — Польшаның Подлясье воеводалыгы Хорощ гминасында урнашкан авыл.

# Дзике
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Плитвичкий Врх

Плитвичкий Врх — Словениянең Горня Радгона (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Плитвичкий Врх
## Географиясе

Мәйданы — 1,7 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 279,3 метр биеклектә урнашкан.
# Лоретто (Миннесота)

Лоретто — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Лоретто (Миннесота)
## Тарихы

Лоретто шәһәре 1886 елда нигезләнгән.

# Лоретто (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,666915 км², 0,74925 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 309 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Войново (Вармия-Мазурия воеводалыгы)

Войново — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Ручане-Нида гминасында урнашкан авыл.

# Войново (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Бөек Устюг

Бөек Устюг (рус. Великий Устюг, коми Югдін) — Россия Федерациясенең Вологда өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 31 983 кеше (2014).

# Бөек Устюг
## Сәгать поясы

Бөек Устюг Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Бөек Устюг
## Тарих

Шәһәр статусын 1218 елдан башлап йөртә.

# Бөек Устюг
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (98,6%).
# Любогощ (Кросненский повяты)

Любогощ — Польшаның Любуш воеводалыгы Машево гминасында урнашкан авыл.

# Любогощ (Кросненский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Каргызакова

Каргызакова — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кондома елгасының сул ярына тамагыннан 16 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 29 км.

# Каргызакова
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кондома елгасы. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010300112115200010123
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201012
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Каршев (Великопольское воеводалыгы)

Каршев — Польшаның Великопольское воеводалыгы Домбе гминасында урнашкан авыл.

# Каршев (Великопольское воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# PPP1R16A

PPP1R16A (ингл. Protein phosphatase 1 regulatory subunit 16A) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Арпуилез (Валле д'Аоста)

Арпуилез — Италиянең Валле д'Аоста төбәге Аоста өязендә урнашкан торак пункт.

# Арпуилез (Валле д'Аоста)
## Географиясе

Арпуилез Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Арпуилез (Валле д'Аоста)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Татар сәнгате

Сәнгать - халык күңелен, аның мәгънәви тормышын чагылдыра торган иҗади хезмәт. Шуңа күрә күпчелек очракта халык тарихын һәм хәзерге хәлен сәнгать, бигрәк тә сынлы сәнгать аркылы өйрәнәләр, танып беләләр. Мәсәлән, борынгы Римның Помпей хәрабәләрендәге һәм башка корылмаларындагы бизәкләрне, японнарның декоратив сәнгатен, кытай савыт-сабаларын, Иран келәмнәрен бөтен дөнья сокланып карый һәм бу милләтләр белән иң элек шулар аркылы таныша.

# Татар сәнгате
## Татар сынлы сәнгате

Татар халкының сынлы сәнгате бизәү һәм сырлаудан тора.

# Татар сәнгате
## Татар сынлы сәнгате
### Бизәлеш

Халык үзенең кием-салымын, йорт-җирен, көнкүреш җиһазларын гасырлар буе үзенә хас декоратив рәсемнәр белән бизәп килгән. Чабата үрү, чыпта тукудан башлап, катлаулы сарайлар салуга кадәр һәркайсында халыкның иҗади зәвыгы чагылган.
Сынлы сәнгать осталарын 1892 елда оешкан Казан сәнгать мәктәбендә (1901 елдан Казанның татарлар яшәми торган Грузин, хәзерге К.Маркс урамында урнашкан) әзерлиләр.

# Татар сәнгате
## Татар сынлы сәнгате
### Татар халык сәнгате

Республикада халык сәнгате мәсьәләләре белән Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты һәм Дәүләт музее шөгыльләнә.

# Татар сәнгате
## Татар сынлы сәнгате
### Нәкыш, сынчылык, графика, архитектура, дизайн һәм экспозиция

Сынлы сәнгать нәкыш, скульптура, графика, коручылык һәм архитектура төрләренә бүленә. Татар дөньясында Исмәгыйль Гайнетдинов (Мәскәүдәге авыл хуҗалыгы күргәзмәсенең Татарстан павильоны авторы), монументаль нәкыш остасы Чыңгыз Әхмәров (М.Җәлил исемендәге татар дәүләт Опера һәм балет театры фойесындагы панно авторы), һәйкәлче Садри Ахун (Тукай һәйкәле), рәссамнар Харис Якупов, Лотфулла Фәттахов, Абрек Абзгильдин һ.б. - билгеле исемнәр.

# Татар сәнгате
## Татар музыка сәнгате

Халык тарихының һәм мәдәниятенең рухи һәйкәле булып саналган музыка сәнгате дә игътибарга лаек. Музыка үсеше һәрвакыт җәмгыять үсеше белән бәйләнештә барган. Шуңа күрә һәр чорның үзгәреп торучы үз музыка теле, жанрлар системасы бар. Бу төр сәнгать үсеше Болгар чорыннан ук башлана. Ул вакытта Коръәнне көйләп уку киң таралган. Соңрак, көйләүгә нигезләнеп, мөнәҗәт, бәет дип аталган фольклор жанрлары барлыкка килә. Идел буе халыкларында такмак дип аталган жанр да булган. Музыка сәнгате Алтын Урда һәм Казан ханлыгы чорында нык үсеш ала. Бу турыда язма истәлекләр сөйли: Мәскәүгә илчеләр белән бергә җырчылар һәм музыкантлар җибәрелә торган була.

# Татар сәнгате
## Татар музыка сәнгате
### Татар җырлары

Татар халкы авыл көйләрен һәм салмак көйләрне якын иткән. Бу көйләр гармун белән башкарылган. Җырлар озын һәм кыска төрләргә бүленгән. Рус музыкасына ияреп, марш, вальс төрләре дә кулланылган. ХХ гасырның 60 нчы елларыннан музыка сәнгате массакүләм төсмер ала. Бу радио һәм телевидение үсешенә йогынты ясый. Татар музыка сәнгатен мәшһүр җырчылар һәм композиторлар Сара Садыкова, Илһам Шакиров, Хәйдәр Бигичев, Флера Сөләйманова, Рөстәм Яхин, Александр Ключарев, Фәрит Яруллиннардан башка күзаллау мөмкин түгел. Аларның миһербанлы хезмәте аша татар халкы музыка аренасында үз урынын тапты.

# Татар сәнгате
## Татар әдәбияты

    Төп мәкалә: Татар әдәбияты
# Шамброн

Шамброн (словак. Šambron) — Словакиянең Стара-Любовня округында урнашкан авыл.

# Шамброн
## Тарихы

Авыл 1411 елда нигезләнгән.

# Шамброн
## Географиясе

Мәйданы — 17,16 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 671 метр биеклектә урнашкан.

# Шамброн
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Боцой

Боцой — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. Драгомирешть (коммуна, Васлуй) коммунасына карый.

# Боцой
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ожарув (Лодзь воеводалыгы)

һәм
Ожарув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Мокрско гминаcында урнашкан авыл.

# Ожарув (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# UPK3A

UPK3A (ингл. Uroplakin 3A) — кешенең 22-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.