yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# HD96754

HD96754 — Кил йолдызлыгында урнашкан A3mA5-A8 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,12 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Стара Желязна

Стара Желязна — Польшаның Лодзь воеводалыгы Дашина гминаcында урнашкан авыл.

# Стара Желязна
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сәеткол (Илеш районы)

Сәеткол — Башкортстанның Илеш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452281, ГАТОБК коды — 80230840005.

# Сәеткол (Илеш районы)
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Әлмира Әдиатуллина
# Лупово (Любуш воеводалыгы)

һәм
Лупово — Польшаның Любуш воеводалыгы Богданец гминасында урнашкан авыл.

# Лупово (Любуш воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Фезтиона (Кунео)

Фезтиона — Италиянең Пьемонт төбәге Демонте өязендә урнашкан торак пункт.

# Фезтиона (Кунео)
## Географиясе

Фезтиона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Фезтиона (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ренату Аугусту

Ренату Аугусту (порт. Renato Soares de Oliveira Augusto, 8 февраль 1988(1988-02-08) (36 яшь), Рио-де-Жанейро, Бразилия — , ) — Бразилия футболчысы (ярымсакчы), Бразилия чемпионы (2015), 2016 елгы Олимпия уеннарының алтын мидәле иясе, Бразилия кубогы иясе (2006), Бразилия чемпионатының иң яхшы уенчысы (2015), Бразилиянең «Алтын тубы» иясе (2015).
# Жгунь (агрошәһәрчек)

Жгунь (белар. Жгунь) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Добрушский районында урнашкан авыл.

# Жгунь (агрошәһәрчек)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Карабезирган (Сүлейманпаша)

Карабезирган (төр. Karabezirgan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Каика

Каика (эст. Kaika) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Мерснак

Мерснак (фр. Mercenac) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Порт-дю-Кузеран кантонына карый.
# Харпеничы

Харпеничы (белар. Харпенічы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.

# Харпеничы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# LILRB4

LILRB4 (ингл. Leukocyte immunoglobulin like receptor B4) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Потрерильос, Де Абахо (Зирандаро)

Потрерильос, Де Абахо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сирандаро муниципалитеты составына керә.

# Потрерильос, Де Абахо (Зирандаро)
## Географиясе

Потрерильос, Де Абахо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Потрерильос, Де Абахо (Зирандаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Потрерильос, Де Абахо (Зирандаро)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Дялул-Вией

Дялул-Вией — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. Мерей (коммуна) коммунасына карый.

# Дялул-Вией
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 128 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пекелко (Кече Польша воеводалыгы)

Пекелко — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Тымбарк гминасында урнашкан авыл.

# Пекелко (Кече Польша воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вьюг

Вьюг — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Лахость елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

# Вьюг
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300212110000011023
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001102
* Бассейн коды — 08.01.03.002
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Заячье Поле

Заячье Поле (рус. Заячье Поле) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.

# Заячье Поле
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Заячье Поле
## Сәгать поясы

Заячье Поле Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Заячье Поле
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# NGC 7159

NGC 7159 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7159
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Күзләрнең бердәм хәрәкәте

Күзләрнең бердәм хәрәкәте — күзләр бер якка бер үк вакытта һәм тәңгәл барган бинокуляр хәрәкәтләр. Хәрәкәтнең өч төп төре бар: (а) саккадалы, (б) салмак эзләү, (в) неоптик рефлектор. Саккадалы һәм эзләү хәрәкәтләре кабык һәм шулай ук баш мие кәүсәсе дәрәҗәсендә идарә ителә. Өстөш какшаулар караш параличына китерә, ул диплопия булмау һәм гадәти вестибуло-окуляр рефлекслар белән сыйфатлана

# Күзләрнең бердәм хәрәкәте
## Саккадалы хәрәкәтләр

1. Саккадалы (төбәү) хәрәкәтләр функцияләренә каралган әйбернең фовеола өлкәсенә тиз урнашу яки карашны бер әйбердән икенчесенә күчерү керә. Хәрәкәт рефлектор һәм үзеннән-үзе башкарыла ала, аның ярсыткычы күрү кырына эләккән әйбер булачак.
2. Горизонталь саккадаларның үткәрү юллары премотор кабыктан башланып китә (фронталь күз кырлары). Аннан җепселләр КПРФ урнашкан күзләрнең ятма хәрәкәтнең контралатераль үзәгенә бара. Шулай итеп, һәр маңгай өлеше контралатераль саккадаларны башлап җибәрә. Маңгай өлешен ярсыткан зарарланулар күзнең кире якка тайпылуына китерә ала.

# Күзләрнең бердәм хәрәкәте
## Салмак эзләү хәрәкәтләре

1. Эзләү хәрәкәтләре функциясе саккадалы хәрәкәтләр белән урнашкан әйбергә карашны төбәп тору санала. Фовеола янында әйбер хәрәкәте этәргеч була. Хәрәкәтләр әкрен һәм салмак.
2. Үткәрү юллары баш арты өлешендәге перистриар кабыктан башланып китә. Җепселләр аска бара һәм күзләрнең горизонталь хәрәкәтләренең ипсилатераль үзәгендә КПРФ тәмамлана. Шулай итеп, һәр баш арты өлеше ипсилатераль якта әйбернең тотып торуын идарә итә.(мәсәлән, окулоцефалик хәрәкәтләр һәм җылы этәргече).

# Күзләрнең бердәм хәрәкәте
## Оптик булмаган рефлекслар

1. Оптик булмаган (вестибуляр) рефлексларның функциясе — баш һәм гәүдә торышын үзгәрткәндә күз торышын саклау.
2. Үткәрү юллары баш һәм муен хәрәкәте турында мәгълүматны тапшыручы лабиринтлардан һәм муен мускулларының проприорецепторларыннан башланып китә. Афферент җепселләр вестибуляр төшләрдә синапслар ясый һәм күзләрнең горизонталь хәрәкәтләре үзәгенә КПРФ-ка уза.
# Порт-Елсворт (Аляска)

Порт-Елсворт — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Порт-Елсворт (Аляска)
## Географиясе

Порт-Елсворт халык санын алу урыны мәйданы — 58,811075 км², 58,811996 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 77 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Тимошинская (Киров өлкәсе)

Тимошинская (рус. Тимошинская) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.

# Тимошинская (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Тимошинская (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Тимошинская (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тимошинская (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Илья Маршак

Илья Яковлевич Маршак, М. Ильин әдәби тәхәллүсе астында бастырылган (1895 елның 29 декабре, Бахмут, Екатеринослав губернасы, Россия империясе —1953 елның 15 ноябре, Мәскәү, ССРБ) — рус совет язучысы, инженер-химик.

# Илья Маршак
## Тормыш юлы

1895 елның 29 декабрендә Екатеринослав губернасының Бахмут шәһәрендә (хәзер Донецк өлкәсе, Украина) туган. 1915 елда Петербург университетының физика-математика факультетына укырга керә. 1920 елда Краснодар политехника институтының химия факультетына укырга керә, 1922 елда Ленинград технология институтына күчә, ә 1925 елда аны тәмамлый. Нева стеарин заводында лаборатория мөдире булып эшли. 1929 елда кискенләшкән туберкулёз аркасында аннан китәргә мәҗбүр булган.
1924 елдан «Воробей» журналында (соңрак «Новый Робинзон») «Химик бит» һәм «"Яңа Робинзон лабораториясе»н алып бара. 1927 елда «Өстәлдә кояш» дигән китап бастыра. Балалар өчен «Йөз мең ни өчен» (1929) дигән гади әйберләр турында хикәяләр яза. «Чиж» журналында басыла. «Бөек план турында хикәя» (1930) һәм аның дәвамында — «Таулар һәм кешеләр» (1932) академиклар Н. И.Вавилов һәм Т. Д. Лысенко эшләре, ССРБ җитәкчеләре И. В. Сталинның һәм В. И. Ленинның әһәмияте турында яза. Бу теманы үстереп «Бүген һәм кичә», «Табигатьне яулап алу» китапларын языа. Шулай ук мәдәният тарихы («Әйберләр турында хикәяләр», «Кеше ничек алпамша була» — Е. Сегал белән берлектә) һәм фән тарихы турында язган. Язучының күп кенә китапларын рәссам Н. Ф. Лапшин бизәгән.
Бөек Ватан сугышы вакытында Совинформбюро өчен берничә мәкалә язган.
1948—1950 елларда «Огонёк»ның редколлегиясендә эшли.
1953 елның 15 ноябрендә вафат була. Мәскәүдә Новодевичье зиратында җирләнгән.

# Илья Маршак
## Бүләкләр

* Кызыл Байрак Хезмәт ордены (31.01.1939);
* «1941—1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен» медале (1946).

# Илья Маршак
## Гаилә

* Абыйсы — Самуил Яковлевич Маршак, шагыйрь һәм тәрҗемәче.
* Сеңеле — Лия Яковлевна Прайс (тәхәллүсе Елена Ильина), язучы.
* Хатыны — Елена Александровна Сегал, язучы һәм сценарий язучы.
** Улы — Борис Маршак, археолог; кызлары — Евгения Маршак (1927—1996), редактор, һәм Марина Маршак (1941—1992), молекуляр генетик.
* Сеңлесе — Юрий Альфредович Менакер (тәхәллүсе Георгий Юрмин), балалар язучысысы.

# Илья Маршак
## Китаплары

* Солнце на столе, 1927; Л.-М., «Молодая гвардия», изд. 5-е, 1933. — 20 000 экз.
* Карманный товарищ, 1927; Государственное издательство, Москва.
* Черным по белому, 1928 (Книга знакомит с историей развития письменности); изд. 4-е — 1933.
* Сто тысяч почему, 1929.
* Как автомобиль учился ходить, 1930.
# Фрина (кратер)

Фрина (лат. Phryne) — Венера планетасының
координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 39,4 километр озынлыкта булган кратеры.

# Фрина (кратер)
## Исеме

Фрина кратеры грек алиһәсе Фрина хөрмәтенә аталган.
# 25 июль

25 июль — Милади тәкъвимендә җиденче айның егерме бишенче көне. Ел ахырына кадәр 159 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 25 июль
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Дания — Истед cугышы.
* Куба — Инкыйлаб алды көне.
* Тунис — Җөмһүрият көне.
* Пуэрто-Рико — Конституция көне.

# 25 июль
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Белорусия — Янгын сүндерүчеләр хезмәте көне.
* Бразилия — машина йөртүчеләр, урнашучылар һәм язучылар көннәре.
* Бөекбритания Суссекс графлыгы — Эберно Мөгезе ярминкәсе.
* Испания — Галисия автоном җәмгыяте көне.
* Венесуэла — Каракас (Сантьяго-де-Леон-де-Каракас) шәһәренә нигез салына.
* Колумбия — Кали (Сантьяго-де-Кали) шәһәренә нигез салына.
* Коста-Рика — Гуанакасте провинциясе көне.
* Эквадор — Гуаякиль (Сантьяго-де-Гуаякиль) шәһәренә нигез салына.
* Рим империясе — Фурриналия.

# 25 июль
## Вакыйгалар

* 1934 — Татарстан язучылар берлеге оештырыла.
* 1984 — хатын-кызлардан беренче булып, Светлана Савицкая ачык космоска чыга.
* 2004 — Лэнс Армстронг алтынчы тапкыр рәттән Тур-де-Франс ярышында җиңү яулый.

# 25 июль
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:25 июль көнне туганнар
* 1867 — Владимир Ивановский,
* 1884 — Әминә Сыртланова,
* 1905 — Низам Карипов,
* 1905 — Элиас Канетти,
* 1910 — Хәниф Кәрим, башкорт шагыйре.
* 1911 — Иван Шапошников,
* 1912 — Рахманкол Корбанов,
* 1914 — Солтан Яруллин,
* 1917 — Николай Морев,
* 1920 — Александр Афанасьев,
* 1921 — Ольга Семихатова,
* 1921 — Яков Харитонов,
* 1923 — Леонтий Гавриленко,
* 1923 — Нурулла Сафин, Бөек Ватан сугышы чоры Кызыл Гаскәре миномёт полкы расчёты командиры, Советлар Берлеге каһарманы.
* 1924 — Фатыйх Сөләйманов,
* 1925 — Владимир Крупин,
* 1925 — Нәҗип Зыятдинов,
* 1934 — Марат Кафиатуллин,
* 1936 — Валентин Сорокин,
* 1943 — Мөнәвәр Ибраһимов,
* 1944 — Михаил Чванов,
* 1946 — Борис Журавлёв,
* 1953 — Мирсәет Сөнгатуллин, җырчы, РФ атказанган, ТР халык артисты.
* 1954 — Альбина Имаева,
* 1955 — Искәндәр Сәйфуллин, татар архитекторы.
* 1956 — Фрәнсис Арнольд,
* 1959 — Евгений Сухов,
* 1967 — Андрей Иляскин,
* 1972 — Алсу Хасавнех,
* 1972 — Равил Госманов,
* 1975 — Евгений Варламов,
* 1976 — Тимур Муцураев, чечен барды.
* 1977 — Сергей Кузнецов,
* 1984 — Алексей Вяткин,
* 1990 — Мөбарәк Вакасо,

# 25 июль
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:25 июль көнне вафатлар
* 1739 — Бенедетто Марчелло, итальян композиторы.
* 1943 — Михаил Силантьев,
* 1944 — Александр Афанасьев,
* 1950 — Георгий Белоновский,
* 1956 — Дмитрий Татаринов,
* 1958 — Андрей Захаров,
* 1963 — Лев Карташёв,
* 1968 — Евгений Спангенберг,
* 1980 — Владимир Высоцкий, рус шагыйре, актёр.
* 1992 — Василий Прохоров,
* 1996 — Микаэл Таривердиев,
* 1996 — Рәис Беляев,
* 1997 — Наталья Арсеньева,
* 2000 — Ильяс Бахшиш,
* 2007 — Лидия Смирнова,
* 2007 — Таһир Сәйфуллин,
* 2010 — Андрей Банников,
* 2014 — Анатолий Емелин,
* 2017 — Джеффри Гуррумул Юнупингу,
# Юл-транспорт казасы

Юл-транспорт казасы (ЮТК яки автоһәлакәт, автофаҗига) - (коры җир) юлларында транспорт чарасы хәрәкәте вакытында кешеләрнең үлеменә, йә яралануына китергән вакыйга; гадәттә юл хәрәкәте катнашучыларының юл хәрәкәте кагыйдәләрен бозу аркасында барлыкка килә.

# Юл-транспорт казасы
## Сәбәпләр

1985 елда британ һәм американ мәглүматларына нигезләнгән тикшеренү күрсәткәненчә, кешеләрнең үз-үзләрне тотуларына бәйле факторлар төрле өлештә 93% ЮТКларына китергәндә, ЮТКларның сәбәпләре түбәндәгечә бүленгән:
* 57% - транспорт чарасын йөртүчеләргә бәйле факторлар,
* 27% - йөртүчегә һәм юлдагы шартларга бәйле факторлар,
* 6% - транспорт чарасы техник шартларына һәм йөртүчесенә бәйле факторлар,
* 3% - юлдагы шартларга гына бәйле факторлар,
* 3% - юлдагы шартларга, транспорт чарасы техник шартларына һәм йөртүчесенә бәйле факторлар,
* 2% - транспорт чарасының техник шартларына гына бәйле факторлар,
* 1% - юлдагы һәм транспорт чарасының техник шартларына бәйле факторлар.
# Домбрувка-Надольна

Домбрувка-Надольна — Польшаның Лодзь воеводалыгы Даликув гминаcында урнашкан авыл.

# Домбрувка-Надольна
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Богданско

Богданско — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. Елена җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Богданско
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 404 метр биеклектә урнашкан.
# Тораташлар (менгирлар)

Тораташ (озынташ, менгир) (брет. men — таш; hir — озын) — мегалитларның гади төре, борынгы цивилизация кешеләре бастырып куйган озынча таш. Гадәттә озынташларның биеклеге киңлегеннән берничә тапкыр зуррак була.

# Тораташлар (менгирлар)
## Тасвирламасы

Тораташларның берьялгызы бастырып куелганнары да, төркемләп, озынча түгәрәк яки дүртпочмак буйлап урнаштырылганнары да бар. Хәтта берничә чакрымга сузылган таш аллеялар да очрый. Соңгылары бретон телендә кромлех (киртә, койма) дип атала. Азрак очланганнары һәм шулай ук дүртпочмаклык рәвешендәгеләр дә була.
Иң гади һәм бик борынгы таш объектларга бернинди сурәт төшерелмәгән. Соңрак урнаштырылганнарында чукып ясалган бизәкләр, барельефлар һәм тормыш-көнкүреш күренешләрен чагылдырган рәсемнәр бар: таш балталар, сабаннар, көтүче таяклары һ.б.

# Тораташлар (менгирлар)
## Тарихы һәм билгеләнеше

Тораташлар — кеше кулы ясаган һәм безнең көннәргә кадәр сакланып калган тәүге борынгы корылмалар. XIX гасырга кадәр аларның барлыкка килүе турында мәгълүматлар археологлар кулында җитәрлек түгел иде. Радиоуглерод дендрохронология ысулларын кулланып анализлау аларның барлыкка килү чорын төгәлрәк билгеләргә мөмкинлек бирде: тораташлар нигездә неолит, бакыр һәм бронза гасырлары культурасына карый.
Борынгы кешеләрнең менгирларны төрле максатларда файдалануы ихтимал, аларның билгеләнеше бүгенге көндә ачыкланмаган һәм, бәлки, киләчәктә дә ачыклап булмый торгандыр инде. Аларның, әйтик, борынгы инанулар белән бәйле культ йолаларында, башка корылмаларны “әйләндереп алып саклау” өчен кулланылган булуы мөмкин. Тораташлар ниндидер рухи үзәк символикасы, биләмә чикләрен билгеләү ысулы, уңдырышлылыкны арттыру йолаларының һәм фаллик символиканың матди гәүдәләнеше, борынгы саклану корылмаларының бер өлеше һәм шулай ук соляр-астрономик тамгалар булуы да ихтимал, дигән фаразлар бар.

# Тораташлар (менгирлар)
## Географиясе

Менгирлар Европа, Африка һәм Азия кыйтгаларының төрле төбәкләрендә, әмма Көнбатыш Европада, бигрәк тә Бөекбританиядә, Ирландиядә һәм француз провинциясе Бретаньда ешрак очрый.
Франциянең төньяк-көнбатышында 1200 менгир табылган, алар борынгы тарихның төрле чорларына карый.
Россия җирлегендә төрле борынгы культураларга караучы менгирлар Кавказда, Урал артының көньягында, Алтайда, Хакасиядә, Саян тауларында һәм Байкал күле буенда очрый. Хакасиядә һәм Тывада аерым менгирлар ясалма курганнар өстендә урнашкан. Хакасиядә исә, дистә квадрат километр мәйданда урнашкан “тораташлар каберлеге” дә бар.
Менгирлар Кырымда да бар. Мәсәлән, Бакчасарай тораташы борынгы обсерваториянең бер өлеше булган дип фаразлана. Украинада “Ызан ташлары” дип аталган менгирлар Кропивницкий (элеккеге Кировоград) өлкәсенең Нечаевка авылында бар.
# (20758) 2000 CS94

(20758) 2000 CS94 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20758) 2000 CS94
## Тарихы

2000 елның 8 февралендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 CS94» саналган.
# Галини-Дуже

Галини-Дуже — Польшаның Лодзь воеводалыгы Бяла-Равска гминаcында урнашкан авыл.

# Галини-Дуже
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мункбраруп

Мункбраруп (алман. Munkbrarup) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Мункбраруп
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,27 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 42 метр биеклектә урнашкан.
# Шәүкәт Вәлиев

Шәүкәт Вәлиев, Шәүкәт Мирсәяф улы Вәлиев (1 октябрь 1921(1921-10-01), Богырыслан, Самар губернасы, РСФСР — 30 апрель 2012(2012-04-30) (90 яшь), Казан, Россия) — журналист, РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1981). 1954-1957, 1961-1968 һәм 1987-1991 елларда КПССның Татарстан өлкә комитетында. 1958-1960 һәм 1969-1987 елларда «Коммунист Татарии» журналында: икътисад бүлеге мөдире, баш мөхәррир (1969-1987).
# Сен-Жам

Сен-Жам (фр. Saint-Jammes) — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
# Снет

Снет (чех. Snět) — Чехиянең Урта Чехия крае Бенешов һәм Влашим районында урнашкан авыл.

# Снет
## Географиясе

Мәйданы — 6,026758 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 464 метр биеклектә урнашкан.

# Снет
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Снет
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Снет
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 312 |
| 1880 | 365 |
| 1890 | 396 |
| 1900 | 410 |
| 1910 | 406 |
| 1921 | 356 |
| 1930 | 320 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 253 |
| 1961 | 271 |
| 1970 | 219 |
| 1980 | 158 |
| 1991 | 135 |
| 2001 | 109 |
| 2011 | 98 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 98 |
| 2016 | 102 |
| 2017 | 110 |
| 2018 | 109 |
| 2019 | 112 |
| 2020 | 112 |
| 2021 | 107 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 101 |
| 2022 | 103 |
| 2023 | 99 |
| 2024 | 96 |
# Пецеле (Терамо)

Пецеле — Италиянең Абруцци төбәге Кортино өязендә урнашкан торак пункт.

# Пецеле (Терамо)
## Географиясе

Пецеле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Пецеле (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шуган авыл җирлеге

Шуган авыл җирлеге — Татарстан Җөмһүриятенең Мөслим районындагы муниципаль берәмлек.
Административ үзәге — Урыс Шуганы.

# Шуган авыл җирлеге
## Эчке бүленеш

Авыл җирлеге составына түбәндәге торак пунктлар керә:
* Иске Смыловка ({{{p1082}}})
* Островка ({{{p1082}}})
* Урыс Шуганы ({{{p1082}}})
# Ган (Жиронда)

Ган (фр. Gans) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Сент-Этьен-дю-Грес

Сент-Этьен-дю-Грес (фр. Saint-Étienne-du-Grès) — Франциянең Буш-дю-Рон департаментына караган коммуна.

# Сент-Этьен-дю-Грес
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 29,04 км².
# Вилле-Элон

Вилле-Элон (фр. Villers-Hélon) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Вес Ржудолтице

Вес Ржудолтице (чех. Ves Rudoltice) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Слезске Ржудолтице районында урнашкан авыл.

# Вес Ржудолтице
## Географиясе

Мәйданы — 6,372 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Вес Ржудолтице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Вес Ржудолтице
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Вес Ржудолтице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2021 | 183 | |
# Вильямарин

Вильямарин (гал. Vilamarín) — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Вильямарин
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 56 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 506 метр биеклектә урнашкан.