# Татарстан Республикасының милли музее

* Мәдәният порталы
Татарстан Республикасының милли музее (рус. Национальный музей Республики Татарстан, ингл. National Museum of the Republic of Tatarstan) — Татарстанның фәнни-тикшеренү һәм мәдәният-агарту оешмасы, Россиянең иң зур музейларыннан берсе. 1895 елның 5 апрелендә ачыла. 1981 елдан 2005 елга кадәр милли музей 80 музейны берләштергән Татарстан музей берлегенең әйдәүче оешмасы булып тора. Бүген Казанда 12 бүлекчәсе, Югары Ослан һәм Кама Тамагы районында 2 филиалы бар.

# Татарстан Республикасының милли музее
## Тарих

1894 елда Казанның фән һәм сәнәгать музее буларак, тарихчы, коллекционер, төбәкне өйрәнүче А.Ф. Лихачевның (1832-1890) 40 000 саклау берәмлегеннән торучы шәхси тупланмасыннан һәм 1890 елда узган фән-сәнәгать күргәзмәсе экспонатлары нигезендә оештырыла. Казан император университеты галимнәре А.А. Штукенберг, Н.П. Загоскин, П.И. Кротов, Н.Ф. Высоцкий, Н.Ф. Катанов музейның коллекцияләрен оештыруда үз өлешен кертә. Казан шәһәренең шәхси коллекционерлары һәм хәйриячеләре И.Ф. Лихачев, Ф.А. Лихачев, В.И. Заусайлов, О.С. Александрова-Гейнс, Галимҗан Баруди, Д.И. Образцов музей фондын тулыландыра.
Казан шәһәр музееның беренче директоры (шура рәисе) (1895-1902) — Сергей Виктор улы Дьяченко (1846-1907).
Исеме еш алышына: 1918 – Казан губернасы музее, 1921 – ТАССР (АТССР) Үзәк музее, 1944 – Татарстан АССР дәүләт музее, 1982 – Татарстан АССР дәүләт берләштерелгән музее, 2001 елдан – Татарстан Республикасының милли музее.

# Татарстан Республикасының милли музее
## Бинасы

    Төп мәкалә: Кунак йорты (Казан)
Татарстанның һәм Россиянең архитектура һәйкәле саналучы «Кунак йорты» (рус. Гостиный двор) бинасында урнашкан. Бина турында беренче тапкыр 1556 елда телгә алына. 1770 елда архитектор В.И. Кафтырев таштан яңадан төзи. 1800 елның июнендә архитектор Ф.Е. Емельянов җитәкчелегендә яңартып кору эшләре башлана. Бинаны үзгәртеп корулар XIX гасыр азагында гына төгәлләнә

# Татарстан Республикасының милли музее
## Тупланмалар

Музей фондларында 800 000 саклау берәмлеге экспонат бар. Алар туган якның тарихын, табигатен, Идел буе, Урал алды, Россия һәм дөнья халыкларының тарихын өйрәнү һәм күрсәтү өчен файдаланыла. А.Ф. Лихачевның болгар тупланмасы, Ананьино казылмалары тупланмасы, мисыр һәм антик коллекцияләре, алтын тәңкәләр тупланмасы, XVII гасырның свиткалары, XV - XX гасыр кулъязма китаплары тупланмасы, татар әдәбияты вәкилләренең шәхси әйберләре, Казан татарларының декоратив-гамәли сәнгате үрнәкләре, Г.Р. Державинның мемориаль тупланмасы, тарихи таксидермия (тат. карачкы ясау) үрнәкләре тупланмасы, колибри тупланмасы, көнчыгыш нумизматикасы тупланмасы - игътибарга иң лаеклылардан.

# Татарстан Республикасының милли музее
## Тупланмалар
#### Даими эшләүче күргәзмәләр

* Татарстанның борынгы тарихы
* Урта гасырларда акча әйләнеше, сәүдә һәм сәүдә юллары
* «Алтын келәт» (XVII - XIX гасыр татар зәркән эшләнмәләре)
* XVIII гасырда Казан губернасы
* Музей раритетлары – Казанның Меңъеллыгына

# Татарстан Республикасының милли музее
## Тупланмалар
#### Күчмә күргәзмәләр

* Татарстан: мәдәниятләр бердәмлеге. – Мәскәү, 2006.
* Кышкы бәйрәмнәр традициясе. – Казан, 2006.
* Театр чакыруы (Камал театрына 100, Качалов театрына 215, рус театрына 250 ел). – Казан, 2006.
* Ата-бабалар чакыруы (Аучылык тарихыннан). – Казан, 2007.
* Кытайдан Аурупага кадәр: Ефәк юлы. Ефәк сәнгатенә 5 000 ел.- Казан, 2007.
* Музыка кораллары дөньясы. – Казан, 2007 (В.Потанин хәйрия фонды ярдәме белән).
* Толстойлар нәселе тарихы –Россия тарихы. – Мәскәү, Пушкин музее, 2008.
* Казан Санкт – Петербургта кунакта. Санкт –Петербург - 2008.
* Кытайдан Аурупага кадәр: ислам дөньясы сәнгате – Казан, 2008.
* Максим Горькийның Казан университетлары (М.Горькийга -135 ,Ф.Шаляпинга – 140) – Казан, 2008.

# Татарстан Республикасының милли музее
## Белем бирү

* Казан университетлары шәкертләре өчен музей практикасы (1972 елдан)
* Музей хезмәткәрләре өчен стажировкалар
* «Витязь» хәрби-тарих клубы (җитәкчесе – В.Хабаров)

# Татарстан Республикасының милли музее
## Бүлекчәләре

    Шулай ук карагыз: Төркем:Татарстан Республикасы Милли музее.
* Е.А. Боратынский музее
* А.М. Горький музее
* Габдулла Тукайның Әдәби музее
* Муса Җәлилнең музей-фатиры
* Шәриф Камал мемориал фатирында татар әдәбияты тарихы музее
* Салих Сәйдәшев музее
* Янка Купала музее (Печище)
* Максим Горький музее (Красновидово)
* В.И. Ленин музее
* Нәҗип Җиһановның музей-фатиры
* Каюм Насыйри музее
* Л. Н. Толстой музее
* Бөек Ватан сугышы музей-мемориалы
* Татарстанның музыка мәдәнияте музее

# Татарстан Республикасының милли музее
## Үсеш проекты

2001 елда Татарстан Министрлар шурасы милли музейны үстерүнең фәнни концепиясен раслый. Аның буенча милли музей тәртипкә салынган күргәзмәләре, яңа саклау урыны, реставрация һәм сәнгать остаханәләре, интернет үзәге булган заманча эре музей үзәгенә әйләнергә тиеш була. Бинаны үзгәртеп кору 6 000 кв.м күргәзмә мәйданы ясарга мөмкинлек бирә. Гостиный дворда музейның клублары, түгәрәкләре эшчәнлеген берләштерүче мәдәният-мәгариф үзәге ачу күздә тотыла. Шунда ук 3 күргәзмә җәелдерелә:
* Борынгы заманнардан бүгенге көнгә кадәр Татарстанның тарихы
* Табигать һәм кеше
* Мәдәният: Татарстан халыкларының мәдәниятләре

# Татарстан Республикасының милли музее
## Бүләкләре

* 2006 елда В. Потанинның хәйрия фонды иганәсендә узган бөтенроссия «Үзгәрүчән дөньяда үзгәрүчән музей» конкурсында «Музей музыкасы» проекты белән җиңүче була.

# Татарстан Республикасының милли музее
## Музей турында

Генераль директоры (2022 елдан) – Алиса Львовна Вяткина
Адресы: Татарстан, Казан шәһәре, Кремль урамы, 2
Ачылу вакыты: 05.04.1895
Бюджет статусы: РФ субъекты, мунииципаль
Оештыру-хокукый формасы: коммерцияле булмаган оешма
Оешма тибы: мәдәни-гаммәви, тикшеренү, уку-укыту
Оешманың классификациясе: универсаль
Оешманың мәйданы: күргәзмә мәйданы 5 206 кв.м; вакытлы күргәзмәләр 1 200 кв.м; саклау фонды 6 015 кв.м
Оешмага керә: архив, фәнни китапханә, реставрация остаханәләре
Югарыдагы оешма: Татарстанның мәдәният министрлыгы
Партнер-оешмалар: Манеж (Мәскәү), Башкортстанның милли музее, Яр Чаллы шәһәренең тарихы музее, өяз шәһәре музее, Болгар музей-тыюлыгы, Иске Казан музей-тыюлыгы, В.М. һәм А.М. Васнецовлар исемендәге Вятка сәнгать музее, ТР дәүләт сынлы сәнгать музее, Биләр музей-тыюлыгы, Казан кремле музей-тыюлыгы, Казан (Идел буе) федераль университетының этнография музее, Качалов театры музее, Эрмитаж-Казан үзәге,Татарстан Республикасының Милли китапханәсе, Татарстанның фәннәр академиясе, Татарстанның милли архивы, Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгы, Н.И. Лобачевский исемендәге фәнни китапханә һ.б.
Саклау берәмлеге – 805 400; 580 085 (төп фондта)
Рәсми бит: http://www.museum.ru/M1299

# Татарстан Республикасының милли музее
## Танылган хезмәткәрләре

    Шулай ук карагыз: Төркем:Шәхесләр:Татарстан Республикасы Милли музее.
| башлау | тәмамлау | Исем | туу датасы | туу урыны | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| | | Рафаил Ризположенский | 1862-05-26 | Кострома өязе | | сәясәтче | Rafail Rizpolozhensky | No/unknown value |
| | | Константин Харлампович | 1870-07-18 | Рагачы | Питырбур руханилар академиясе | тарихчы church historian университет профессоры museologist Orthodox theologian | Konstantin Kharlampovich | 1932-03-21 |
| | | Яков Коксин | 1880-10-09 | Сарытау | | хайванатбелгеч taxidermist | Yakov Koksin | 1969-09-11 |
| | | Сәет Вахиди | 1887-05-31 | Ташбилге | «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе | галим | Said Vahidi | 1938-01-05 |
| | | Константин Счастнев | 1900-05-19 | Роканово | И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты | сынчы | Konstantin Schastnev | 1954 |
| | | Владимир Лаптев | 1902-04-05 | Казан | Казан сынлы сәнгать укуханәсе | рәссам фотограф журналист | Vladimir Lukich Laptev | 1963-12-09 |
| | | Владимир Дьяконов | 1906-05-11 | Вилнүс | Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты All-Union Institute of Journalism | | | 1984-10-02 |
| | | Ефим Бушканец | 1922-11-12 | Пермь | Казан (Идел буе) федераль университеты | әдәбият белгече филолог өлкәне өйрәнүче | | 1988-11-16 |
| | | Стелла Писарева | 1925-02-28 | Бердычив | Казан (Идел буе) федераль университеты | | Stella Pisareva | 2020-05-25 |
| 2001 | No/unknown value | Әлфия Галләмова | 1955-11-09 | Дәтково | Казан (Идел буе) федераль университеты | тарихчы мөгаллим | Alfiya Gallyamova | |
| | | Михаил Черепанов | 1960-12-12 | Ишем | Казан (Идел буе) федераль университеты | журналист тарихчы | Mikhail Cherepanov | |
| 2006 | 2020 | Гөлчәчәк Нәҗипова | 1961-02-10 | Тойгуҗа | | museologist | | |