yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ортакөй (Силопи)

Ортакөй (төр. Ortaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шырнак иле Силопи илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Фурсес

Фурсес (фр. Fourcès) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Бүләк (Стәрлебаш районы)

Бүләк — Башкортстанның Стәрлебаш районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 33 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 453185, ГАТОБК коды — 80248835002.

# Бүләк (Стәрлебаш районы)
### География

Уфадан 164 километр ераклыкта урнашкан.
* ӨЛКӘНЕҢ ӨСЛЕК ХАРИТАСЫ
* Яңавыл
* Югары Тәтешле
* Аскын
* Нефтекама
* Калтасы
* Борай
* Иске Балтач
* Караидел
* Мәсәгуть
* Олы Ыктамак
* Яңа Балакатай
* Югары Яркәй
* Дүртөйле
* Бөре
* Мишкә
* Благовещен
* Кызылъяр
* Малаяз
* Югары Кыйгы
* Бакалы
* Чакмагыш
* Кушнарин
* Шаран
* Бүздәк
* Языково
* Чишмә
* Уфа
* Иглин
* Туймазы
* Дәүләкән
* Кырмыскалы
* Архангелски
* Ярмәкәй
* Бәләбәй
* Раевский
* Талбазы
* Красноусол
* Белорет
* Учалы
* Бишбүләк
* Кыргыз-Миякә
* Эстәрлебаш
* Эстәрлетамак
* Ишембай
* Федоровка
* Мәләвез
* Иске Собханкул
* Аскар
* Ермолаево
* Морак
* Җылаер
* Сибай
* Исәнгол
* Акъяр
* Октябрьский
* Күмертау
* Баймак
* Салават
* Ырынбур
* Орск
* Магнитогорски
* Ижау
* Сарапул

# Бүләк (Стәрлебаш районы)
### Климат

Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь — 5 февраль); + 18 °C (25 июнь — 5 август). Туллы еллык төшеме 571 мм*.
* — интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.

# Бүләк (Стәрлебаш районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:

# Бүләк (Стәрлебаш районы)
## Демография
### Этнохисап

* 2002 елгы ревизия буенча: башкортлар — 100%;
# Сомапрада (Бреша)

Сомапрада — Италиянең Ломбардия төбәге Лоцио өязендә урнашкан торак пункт.

# Сомапрада (Бреша)
## Географиясе

Сомапрада Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Сомапрада (Бреша)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Жакувек

Жакувек — Польшаның Мазовия воеводалыгы Сенница гминасында урнашкан авыл.

# Жакувек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Нанг-Пай-Соим (Охть-Юган кушылдыгы)

Нанг-Пай-Соим — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Охть-Юган елгасының уң ярына тамагыннан 54 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 42 км.

# Нанг-Пай-Соим (Охть-Юган кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан Иртеш елгасы кушылганга кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100212115200051380
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115205138
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Вотервилл (Канзас)

Вотервилл — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.

# Вотервилл (Канзас)
## Тарихы

Вотервилл шәһәре елда нигезләнгән.

# Вотервилл (Канзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,296213 км², 1,296212 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 359 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Оук-Лиф (Техас)

Оук-Лиф — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Оук-Лиф (Техас)
## Тарихы

Оук-Лиф шәһәре елда нигезләнгән.

# Оук-Лиф (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 6,13139 км², 6,122766 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 184 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Праходы (Камянецкий районы)

Праходы (белар. Праходы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.

# Праходы (Камянецкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Яңа Ершовски

Яңа Ершовский (рус. Новоершовский) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.

# Яңа Ершовски
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Яңа Ершовски
## Сәгать поясы

Яңа Ершовски Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Яңа Ершовски
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (74%), башкортлар (9%), казахлар (14%).
# Салтренья (Мачерата)

Салтренья — Италиянең Марке төбәге Чинголи өязендә урнашкан торак пункт.

# Салтренья (Мачерата)
## Географиясе

Салтренья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Салтренья (Мачерата)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сьверчинско

Сьверчинско — Польшаның Лодзь воеводалыгы Розпша гминаcында урнашкан авыл.

# Сьверчинско
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Акчабудак (Лиҗе)

Акчабудак (төр. Akçabudak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Лиҗе илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Манастир (Переворский повяты)

һәм
Манастир — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Яворник-Польски гминасында урнашкан авыл.

# Манастир (Переворский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Хурупа-Вәли

Хурупа-Вәли (ингл. Jurupa Valley) — АКШның Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Хурупа-Вәли
## Тарих

2011 дә нигезләнә.
# Болести (Сувальский повяты)

Болести — Польшаның Подлясье воеводалыгы Рачки гминасында урнашкан авыл.

# Болести (Сувальский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вила Нотари (Терамо)

Вила Нотари — Италиянең Абруцци төбәге Чивителла-дель-Тронто өязендә урнашкан торак пункт.

# Вила Нотари (Терамо)
## Географиясе

Вила Нотари Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Вила Нотари (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тиюа-Флоривиль

Тиюа-Флоривиль (фр. Tilloy-Floriville) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Леотешть

Леотешть — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. Бобичешть (коммуна) коммунасына карый.

# Леотешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Деф-Смит (округ, Техас)

Деф-Смит — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Херфорд шәһәре.

# Деф-Смит (округ, Техас)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1876 елда оештырыла.

# Деф-Смит (округ, Техас)
## Халкы

2019 елда халык саны 18 561 кеше тәшкил иткән.

# Деф-Смит (округ, Техас)
## Территориясе

Округ мәйданы 3877 км² тәшкил итә.
# Лучани

Лучани (серб. Лучани) — Сербиянең Моравич округы Лучани җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Лучани
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 308 метр биеклектә урнашкан.

# Лучани
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Нугайбәк Әсәнов

Нугайбәк Әсәнов — Башкортстанда 1773-1775 еллардагы Крестьяннар сугышында катнашучы, Е. И. Пугачевның полковнигы.

# Нугайбәк Әсәнов
## Биографиясе

Нугайбәк Әсәнов (Хәсәнов) чыгышы белән Казан даругасы Юрмый улусы Чалпы авылы башкортларыннан. Әлеге авыл хәзер Татарстанның Азнакай районына керә.
1772 елда Юрмый вулысы старшинасы Биккенә Яушевның командасында хезмәт итә.
1774 елның 15 гыйнварында Аргыл Асаев белән бергә Казан губернасының Зәй крепостен ала. 17 гыйнварда полковник Ю. Бибиковтан җиңелә һәм Нугайбәк крепостенә чигенә.
1774 елның февраль-мартында Каранай Моратов, Ишкар Арысланов һәм В. И. Торнов белән бергә Бакалы һәм Нугайбәк ныгытмалары тирәсендә сугыша.
1774 елның апреленнән сугыш хәрәкәтләрендә катнашмый. 1798 елда 12-нче башкорт кантонында старшина булып хезмәт итә.
Исеменнән кантон башлыклары Нугайбәковларның нәселе барлыкка килгән. Нугайбәк Асановның уллары Сәлтәш һәм Көрмәнкәй 1816 елда 12 нче башкорт кантонында старшина булып хезмәт итә, туганнары Шаһингәрәй Көрмәнкәй улы Нугайбәков һәм Солтангәрәй бу кантонның башлыгы булалар.
# Скаржин (Остроленцкий повяты)

Скаржин — Польшаның Мазовия воеводалыгы Червин гминасында урнашкан авыл.

# Скаржин (Остроленцкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лос Фреснос, Хесус Делгадо, Ранчо (Ринкон де Ромос)

һәм
Лос Фреснос, Хесус Делгадо, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Ринкон-де-Ромос муниципалитеты составына керә.

# Лос Фреснос, Хесус Делгадо, Ранчо (Ринкон де Ромос)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Лос Фреснос, Хесус Делгадо, Ранчо (Ринкон де Ромос)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Бринкум

Бринкум — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Бринкум
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,52 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 8 метр биеклектә урнашкан.
# Наза

Наза — татар халык уены.

# Наза
## Уйнау тәртибе

Балалар кара-каршы якын гына ике саф булып, кулга-кул тотынышып тезеләләр дә, баскан җирдә аякларын, кулларын хәрәкәтләндереп, «Наза» көенә җырлыйлар. Бер баштагы бала алар арасыннан биеп үтеп, икенче башка җитеп урын ала. Аның урынына икенче бала йөреп, буш калган урын алына бара. Җырлары:
    Наза дигән кыз баланың
    Бөрлегәне түгелгән;
    Көн дә «Наза» уйнаганга,
    Наза чыкмый күңелдән.
Наза, Наза,
Наза матур кыз бала.
Наза тырыш, уңган бала,
Укуда алга бара.
    Чума үрдәк, чума каз,
    Тирән күлне ярата;
    Мәдинәбез дус-иш сайлый,
    Белмим кемне ярата.
Роза, Роза,
Роза гөлнең чәчәге.
Хәзерге матур тормышның,
Күңелле киләчәге.
# Төсле катлау невусы

1. Гистология. Төсле катлау стромасының өске катламнарында меланоцитларның күбесенчә орчыксыман-күзәнәкле пролиферациясен ачыклыйлар, ләкин үсентесыман һәм баллонлы күзәнәкләр очрый ала (рәс. 15.12а).
2. Гадәти невус — тутлы яссы яки аз гына күтәренке ясалу, гадәттә диаметрга < 3 мм. Невус өлкәсендә гадәти архитектоника бозыла, бәбәк деформациясен һәм тамырлы тышчаның кайтарылуын күзәтергә мөмкин (рәс. 15.12б).
3. Таралган невус — яссы, аерылмый торган чикләр белән (рәс. 15.12в). Шулай ук Коган-Риз синдромы буларак билгеле төсле катлау невусы синдромы белән авыруларда була ала (13 бүлекне кара) һәм имчәкләрне хәтерләткән күпсанлы кечкенә төерле, аяклы ясалулар белән бергә була ала (кара рәс. 13.39б).
# Чеврели (Демре)

Чеврели (төр. Çevreli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Демре илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Прекопа (Врансько)

Прекопа — Словениянең Врансько (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Прекопа (Врансько)
## Географиясе

Мәйданы — 2,38 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 325 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (14740) 2000 ED32

(14740) 2000 ED32 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14740) 2000 ED32
## Тарихы

2000 елның 5 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 ED32» саналган.
# Маялга

Маялга (Маевга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе , Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Көньяк елгасының сул ярыннан 171 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.

# Маялга
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100212103000011252
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001125
* Бассейн коды — 03.02.01.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Фегреак

Фегреак (фр. Fégréac) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
# Перевальный (Кок-Пела кушылдыгы)

Перевальный — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кок-Пела елгасының сул ярына тамагыннан 31 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 11 км.

# Перевальный (Кок-Пела кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр . Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300112115300030954
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115303095
* Бассейн коды — 15.02.03.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Юкарыөзлүҗе (Келкит)

Юкарыөзлүҗе (төр. Yukarıözlüce) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Келкит илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Битозевес

Битозевес (чех. Bitozeves) — Чехиянең Устецк крае Лоуни һәм Q89474241? районында урнашкан авыл.

# Битозевес
## Географиясе

Мәйданы — 20,962423 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 231 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Битозевес
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Битозевес
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Битозевес
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 1134 |
| 1880 | 1270 |
| 1890 | 1255 |
| 1900 | 1330 |
| 1910 | 1336 |
| 1921 | 1348 |
| 1930 | 1298 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 679 |
| 1961 | 636 |
| 1970 | 528 |
| 1980 | 424 |
| 1991 | 328 |
| 2001 | 361 |
| 2011 | 383 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 418 |
| 2016 | 431 |
| 2017 | 436 |
| 2018 | 449 |
| 2019 | 447 |
| 2020 | 451 |
| 2021 | 449 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 418 |
| 2022 | 460 |
| 2023 | 567 |
| 2024 | 525 |
# Доддсвилл (Миссисипи)

Доддсвилл — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Доддсвилл (Миссисипи)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Доддсвилл (Миссисипи)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1,985432 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 40 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Барбенс

Барбенс (кат. Barbens) — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Барбенс
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 7,6 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 283 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Тепшенари

Тепшенари — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Милкою (коммуна) коммунасына карый.

# Тепшенари
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Чентено (Витербо)

Чентено — Италиянең Лацио төбәге Прочено өязендә урнашкан торак пункт.

# Чентено (Витербо)
## Географиясе

Чентено Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Чентено (Витербо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Камбремер

Камбремер (фр. Cambremer) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Лос Терерильос (Олинала)

Лос Терерильос — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Olinalá муниципалитеты составына керә.

# Лос Терерильос (Олинала)
## Географиясе

Лос Терерильос Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лос Терерильос (Олинала)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лос Терерильос (Олинала)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Бофор (Изер)

Бофор (фр. Beaufort) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.

# Бофор (Изер)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,69 км².
# Совм. Тота-Яха

Кече Тота-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нярово-Паюта-Яха елгасының уң ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.

# Совм. Тота-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000212115300075039
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115307503
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Таско эль Вьехо (Таско де Аларкон)

Таско эль Вьехо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Таско-де-Аларкон муниципалитеты составына керә.

# Таско эль Вьехо (Таско де Аларкон)
## Географиясе

Таско эль Вьехо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Таско эль Вьехо (Таско де Аларкон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Таско эль Вьехо (Таско де Аларкон)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Межин (Лодзь воеводалыгы)

Межин — Польшаның Лодзь воеводалыгы Розпша гминаcында урнашкан авыл.

# Межин (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Фано а Корно (Терамо)

Фано а Корно — Италиянең Абруцци төбәге Изола-дель-Гран-Сассо-д'Италия өязендә урнашкан торак пункт.

# Фано а Корно (Терамо)
## Географиясе

Фано а Корно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Фано а Корно (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кади Гвардия (Равена)

Кади Гвардия — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Равенна өязендә урнашкан торак пункт.

# Кади Гвардия (Равена)
## Географиясе

Кади Гвардия Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Кади Гвардия (Равена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мотога (Люблин воеводалыгы)

Мотога — Польшаның Люблин воеводалыгы Баранув гминаcында урнашкан авыл.

# Мотога (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Варесья

Варесья (фр. Varessia) — Франциянең Юра департаментына караган коммуна.

# Варесья
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 1,83 км².
# Трасо

Трасо (гал. Trazo) — Испаниянең Ла-Корунья провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Трасо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 101,82 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 320 метр биеклектә урнашкан.
# Энергия саклану кануны

Энергия саклану кануны (tat.lat. Energiä saqlanu qanunı) - фундаменталь табигать кануны. Күп тәҗрибәләр нәтиҗәсендә ачыкланган. Ябык физик системада скаляр зурлык - энергия вакыт дәвамында саклана.
Фундаменталь караш буенча, Нөтер теоремасына буенча: Энергия саклану кануны - вакытның беришлелеге нәтиҗәсе: физика кануннары вакытка бәйсезлеккә күрә.
Төрле физика бүлекләрендә берничә энергия төре билгеләнгән. Һәрбер энергиянең төре өчен үз энергия саклану кануны тәгъбир ителгән: классик механикада - механик энергия саклану кануны, термодинамикада - термодинамиканың беренче нигезе, электродинамикада - Пойнтинг теоремасы. Ләкин тулы энергия һаман саклана.
Нөтер теоремасы буенча һәрбер саклану кануны тигезләмәләре ниндидер симметриягә туры килә.
* Энергия саклану кануны - вакытның беришлелегенә күрә
* Җөплелек саклану кануны - вакытның изотроплылыгына күрә
* Импульс саклану кануны - фәза беришлелегенә күрә
* Импульс моменты саклану кануны - фәза изотроплылыгына күрә

# Энергия саклану кануны
## Энергия саклану канунын чыгару
### Нөтер теоремасы нигезендә

Лагранж функциясе ярдәмендә Нөтер теоремасы буенча Энергия саклану канунын чыгарып була. Вакыт беришле булган очракта, Лагранж функциясе вакытка бәйле түгел була, шуңа күрә:
    ${\frac {{\rm {d}}L}{{\rm {d}}t}}=\sum _{i}{\frac {\partial L}{\partial q_{i}}}{\dot {q}}_{i}+\sum _{i}{\frac {\partial L}{\partial {\dot {q}}_{i}}}{\ddot {q}}_{i}$
Биредә $L(q_{i},{\dot {q}}_{i})$ — Лагранж функциясе,
    $q_{i},{\dot {q}}_{i},{\ddot {q}}_{i}$ — гомуми координатлар һәм аларның вакыт буенча беренче һәм икенче чыгарылмалары
    ${\frac {{\rm {d}}L}{{\rm {d}}t}}=\sum _{i}{\dot {q}}_{i}{\frac {\rm {d}}{{\rm {d}}t}}{\frac {\partial L}{\partial {\dot {q}}_{i}}}+\sum _{i}{\frac {\partial L}{\partial {\dot {q}}_{i}}}{\ddot {q}}_{i}=\sum _{i}{\frac {\rm {d}}{{\rm {d}}t}}\left({\frac {\partial L}{\partial {\dot {q}}_{i}}}{\dot {q}}_{i}\right)$
    ${\frac {\rm {d}}{{\rm {d}}t}}\left(\sum _{i}{\frac {\partial L}{\partial {\dot {q}}_{i}}}{\dot {q}}_{i}-L\right)=0$
Җәядә торучы сумма - энергия дип йөртелә, тулы чыгарылма нульгә тигез булганга күрә, энергия - хәрәкәт интегралы булып саклана.

# Энергия саклану кануны
## Энергия саклану канунын чыгару
### Ньютон тигезләмәләре нигезендә

Консерватив системада бөтенесе көчләр потенциаль булып торала, шуңа күрә икенче Ньютон кануны буенча:
    ${\vec {F}}=-\nabla U\left({\vec {r}}\right)$,
биредә $U\left({\vec {r}}\right)$ — потенциаль энергия
икенче Ньютон кануны буенча:
    $m{\frac {\mathrm {d} {\vec {v}}}{\mathrm {d} t}}=-\nabla U\left({\vec {r}}\right)$,
Ике өлешне скалярча тизлеккә тапкырлап, һәм исәпкә алып: ${\vec {v}}=\mathrm {d} {\vec {r}}/\mathrm {d} t$, чыгарабыз:
    $m{\vec {v}}{\frac {\mathrm {d} {\vec {v}}}{\mathrm {d} t}}=-\nabla U\left({\vec {r}}\right){\frac {\mathrm {d} {\vec {r}}}{\mathrm {d} t}}$
    ${\frac {\mathrm {d} }{\mathrm {d} t}}\left[{\frac {mv^{2}}{2}}+U({\vec {r}})\right]=0$
Шулай итеп энергиянең чыгарылмасы нульгә тигез, димәк энергия саклана. Суммада беренче буын - кинетик энергия, икенче буын - потенциаль энергия.
# Чатаккая (Сивриҗе)

Чатаккая (төр. Çatakkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Сивриҗе илчесенә караган бер авыл (төр. köy).