yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Галактик җеп

Галактик җеп, җепсел, дивар, үтә тупланышлар җыелмасы, филамент (инглизчә filament — җеп, җепсел) — галактик бушлыклар (войдлар) арасында урнашкан 50-80 мегапарсек (163-260 млн. яктылык елы) озынлыклы галактикалардан торган җепләр формасында Галәмнең иң эре күзәтелүче галәми структуралар.
Галактик җепләр һәм бушлыклар "бөек диварлар" - галактикалар тупланышлары чагыштырмача яссы комплексларын төзи алалар.

# Галактик җеп
## Тасвир

Галәмнең эволюциясенә заманча караш буенча галактик җепләр кара матдәнең челтәрсыман агымнары буйлап формалаша. Кара матдә Галәмнең макроструктурасы өчен җаваплы була дип фараз ителә.
Кара матдә гравитация ярдәмендә барион матдәсен үзенә тарта, ә астрономнар нәкъ әлеге гади матдә җепләр һәм диварлар формасында күзәтәләр.

# Галактик җеп
## Ачылу

Галактик үтә тупланышлар 1980 елдан ачыла башлаган. 1987 елда Кит-Балык үтә тупланышлары, 2003 елда Слоун Бөек дивары, 2013 елда Квазарлар бик зур төркеме һәм Һеркулес Бөек дивары - Көньяк Таҗ ачыла.

# Галактик җеп
## Иң якын галактик диварлар һәм тупланмалар бүленеше

Бушлыклар (войдлар) тирәсендә галактикаларга карап, антигравитацион матдә булуын фараз итеп була, ул үзеннән бөтенесен этәреп җибәрә.
Галәмнең тизләнешле киңәюе өчен кара энергия җаваплы дип фараз ителә, кара энергия антигравитация үзлекләренә хас.
# Норвегиядә нацист концентрацион лагерьлары

Норвегиядә нацист концентрацион лагерьлары - Икенче бөтендөнья сугышы вакытында граждан оккупациясе хакимияте Квислинг режимы һәм алман Вермахтлары Норвегия янында урнашкан 110 лагерьлар.
1944 елның көзеннән соң алар юкка чыга, чөнки Германиягә тоткыннарны ташу акрыная.
Вермахт лагерьлары нигездә хәрби тоткыннарның лагерьлары булган һәм бөтен ил буенча таратылган. Аларның кайберләре кешелексез шартлар һәм кансызлык аркасында үлем санының бик югары күрсәткечләре булган.
# Замосць (Накельский повяты)

Замосць — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Шубин гминаcында урнашкан авыл.

# Замосць (Накельский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чанкино (Кьети)

Чанкино — Италиянең Абруцци төбәге Рипа-Театина өязендә урнашкан торак пункт.

# Чанкино (Кьети)
## Географиясе

Чанкино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Чанкино (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ранчо ла Парота (Куахиникуилапа)

Ранчо ла Парота — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куахиникуилапа муниципалитеты составына керә.

# Ранчо ла Парота (Куахиникуилапа)
## Географиясе

Ранчо ла Парота Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ранчо ла Парота (Куахиникуилапа)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ранчо ла Парота (Куахиникуилапа)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# (11060) 1991 RA13

(11060) 1991 RA13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11060) 1991 RA13
## Тарихы

1991 елның 10 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RA13» саналган.
# Исмәгыйль Шәфиев

Исмәгыйль Шәфи улы Шәфиев — татар шагыйре.

# Исмәгыйль Шәфиев
## Тәрҗемәи хәл

Исмәгыйль Шәфиев 1913 елда Башкортстанның Кыйгы районы Югары Кыйгы авылында ярлы игенче гаиләсендә туа. 1929 елда үз авылларындагы җидееллык мәктәпне тәмамлый һәм 1932 елда Уфа шәһәрендә педрабфакта укый. Рабфакны тәмамлаганнан соң Кыйгы МТСы газетасында, соңыннан район газетасында эшли.
1935-1937 елларда Исмәгыйль Шәфиев Ерак Көнчыгышта армия сафында артиллерия командиры булып хезмәт итә.
Армиядән кайткач, Казан укытучылар институтында укый. Татарстан АССР Ворошилов районы Зур Нөркәй урта мәктәбенә укытучы итеп җибәрелә. Ул анда да читтән торып укуын дәвам иттерә.
1941 елның июнендә фронтка китә. Ватан сугышында лейтенант-танкист булып катнаша һәм зур батырлыклар күрсәтә.
Исмәгыйль Шәфиевнең шигырьләренә лирик җылылык хас. Ул укучының йөрәгенә кереп урнашырлык образлар тудыра.
Яшь шагыйрь тәрҗемә өлкәсендә дә тырышып эшли. Ул Һ.Һейне, А.С.Пушкин, М.Ю.Лермонтов шигырьләрен матур тел белән татарчага тәрҗемә итә. Солдат-шагыйрь 1943 елның 17 сентябрендә Смоленск өлкәсе Кузьмиченко авылы янында барган каты сугышларның берсендә батырларча һәлак була.
# Санта-Терезинья-ди-Гояс

Санта-Терезинья-ди-Гояс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.

# Санта-Терезинья-ди-Гояс
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1202,195 км².
# Ранчо Маргаритас (Агваскальентес)

Ранчо Маргаритас — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Ранчо Маргаритас (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Ранчо Маргаритас (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Долице (гмина Добжани)

Долице — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Добжаны гминаcында урнашкан авыл.

# Долице (гмина Добжани)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (14163) Johnchapman

(14163) Johnchapman — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14163) Johnchapman
## Тарихы

1998 елның 13 октябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 TY20» саналган.
# Актоган (Аксу районы)

Актоган (каз. Ақтоған) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Актоган (Аксу районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Самонье

Самонье (фр. Samogneux) — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
# Энкур

Энкур (фр. Aincourt) — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
# Доминтени (Дрокиа)

Доминтени (рум. һәм молдав. Dominteni ) — Молдова Республикасының Дрокиа районына караган авыл.
# Монетье-Пор-Дье

Монетье-Пор-Дье — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 2903

NGC 2903 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2903
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Сотчем-Шор

Сотчем-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Прупт елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

# Сотчем-Шор
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020200112103000015807
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001580
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# NGC 5760

NGC 5760 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5760
## Тарихы

Әлеге галактика 1791 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Сан Херонимо (Комонфорт)

Сан Херонимо — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Комонфорт муниципалитеты составына керә.

# Сан Херонимо (Комонфорт)
## Географиясе

Сан Херонимо Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Сан Херонимо (Комонфорт)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Херонимо (Комонфорт)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Сатай (Озынкүл районы)

Сатай (каз. Сатай) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Сатай (Озынкүл районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# CST9

CST9 (ингл. Cystatin 9) — кешенең 20-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Селәкәран

Селәкәран (әзери. Seləkəran) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
# Бен (Югары Прованс Альплары)

Бен (фр. Beynes) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Мезель кантонына карый.

# Бен (Югары Прованс Альплары)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 41,24 км².
# Калифорний

Берклий◄Калифорний / Californium (Cf) ►Эйнштейний :
| Атом номеры | 98 |
| Матдәнең тышкы күренеше | |
| Атомның үзлекләре ||
| Атом массасы (моляр масса) | [251,0796] а. м. б. (г/моль) |
| Атом радиусы | пм |
| Ионлаштыру энергиясе (беренче электрон) | кДж/моль (эВ) |
| Электрон конфигурациясе | |
| Химик үзлекләре ||
| Ковалент радиусы | пм |
| Ион радиусы | пм |
| Электр тискәрелеге (Полинг буенча) | |
| Электрод потенциалы | |
| Оксидлашу дәрәҗәсе | |
| Матдәнең термодинамик үзлекләре ||
| Тыгызлык | 15,1 г/см³ |
| Моляр җылы сыешлыгы | Дж/(K·моль) |
| Җылы үткәрүчелек | Вт/(м·K) |
| Эрү температурасы | K |
| Эрү җылылыгы | 900 кДж/моль |
| Кайнау температурасы | K |
| Парга әйләнү җылылыгы | кДж/моль |
| Моляр күләм | см³/моль |
| Матдәнең кристаллик рәшәткәсе ||
| Рәшәткә төзелеше | |
| Рәшәткә параметрлары | Å |
| Дебай температурасы | K |
Калифорний (лат. Californium, Cf) — Менделеевның периодик таблицасының 7 период элементы. Тәртип номеры - 98. Ясалма радиоактив химик элемент, актиноидларга карый. Массасы 237—256 сан белән радиоизотоплары билгеле. Тотрыклы изотопларга ия түгел.

# Калифорний
## Символы

Калифорний элементының символы — Cf (Калифорний тип укыла).

# Калифорний
## Тарихы

Бу элемент беренче тапкыр 1950 елда Берклидагы Лоуренс Милли лабораториясендә (элек Калифорния университеты Радиация лабораториясендә) кюрийны альфа-кисәкчәләр (гелий-4 ионнары) белән аттырып синтезланган. Актиноид, алтынчы трансуран элемент, шуңа кадәр синтезланган теләсә-нинди элементның иң югары атом массасына ия, ул күз белән күрер күләмдә (эйнштейнийдан соң). Элемент Калифорния штаты һәм шул штаттагы университет исеме белән аталган. Бу ясалма элемент 1950 елда америка физиклары С. Томпсон, К. Стрит , А. Гиорсо һәм Г. Сиборг тарафыннан Берклиның Калифорния университеты карамагында ²⁴²Cm тизләтелгән α-кисәкчәләр белән нурландырып алынган.
Калифорнийның беренче каты берләшмәләре — ²⁴⁹Cf₂O₃ һәм ²⁴⁹CfOCl 1958 елда җитештерелгән.

# Калифорний
## Исеменең килеп чыгышы

Беркли шәһәрендәге Калифорния университеты хөрмәтенә бирелгән, элемент шул шәһәрдә алынган булган. Авторлар язуынча, алар бу исемдә гасыр элек Америка ачучыларга Калифорнияга җитү ничек авыр булса, яңа элемент ачылуы да шундый ук авырлык белән бирелүен күрсәтергә теләгәннәр.

# Калифорний
## Чыгарып алу

Бер грамм калифорний җитештерү өчен атом-төш реакторыплутонийны яки кюрийны озак вакыт — 8 айдан алып 1,5 елдан кадәр нурланышка дучар итәләр. Соңынан килеп чыккан нурланыш продуктларынан калифорнийны химик юл белән аерып алалар.
Металлик калифорнийны литий белән CfF₃ калифорний фторидынан тергезеп алалар:
    ${\ce {CfF3 + 3 Li -> Cf + 3 LiF}}$
яки Cf₂O₃ калифорний оксидын кальций белән:
    ${\ce {Cf2O3 + 3 Ca -> 2 Cf + 3 CaO}}$.
Башка актиноидлардан калифорнийны экстракцион һәм хроматографик ысул белән аералар.

# Калифорний
## Физиологик тәэсире

²⁵²Cf радионуклиды бик нык радиотактив агулы. Ачык су ятмалары суында ПДК 1,33×10⁻⁴ Бк/л.
# Таҗеттин (Бейпазары)

Таҗеттин (төр. Tacettin) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Блеккеде

Блеккеде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Блеккеде
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 140,65 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 6 метр биеклектә урнашкан.
# Мохово-Нове

Мохово-Нове — Польшаның Мазовия воеводалыгы Мохово гминасында урнашкан авыл.

# Мохово-Нове
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 6545

NGC 6545 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6545
## Тарихы

Әлеге галактика 1835 елда инглиз астрономы John Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# NGC 264

NGC 264 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 264
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# SETD2

SETD2 (ингл. SET domain containing 2, histone lysine methyltransferase) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Шпиталька

Шпиталька — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Ваганец гминаcында урнашкан авыл.

# Шпиталька
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# HD70945

HD70945 — Корма йолдызлыгында урнашкан B9II/III(pSi) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,31 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Луисвилл (Канзас)

Луисвилл — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.

# Луисвилл (Канзас)
## Тарихы

Луисвилл шәһәре елда нигезләнгән.

# Луисвилл (Канзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,274152 км², 1,274151 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 308 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Дялу-Мик

Дялу-Мик — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. Топлица (коммуна) коммунасына карый.

# Дялу-Мик
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 470 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (11543) 1992 UN2

(11543) 1992 UN2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11543) 1992 UN2
## Тарихы

1992 елның 25 октябрендә Н. Кавасато тарафыннан Уэнохара обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 UN2» саналган.
# Панёвице

Панёвице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Оборники-Слёнске гминасында урнашкан авыл.

# Панёвице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Аглы

Аглы (төр. Ağlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесенең Кастамону иленә караган бер илчедер.

# Аглы
## Географиясе

Илче мәйданы — .
# Бордер-сюр-л’Эшес

Бордер-сюр-л’Эшес (фр. Bordères-sur-l'Échez) — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Сан-Висенте-де-ла-Кабеса

Сан-Висенте-де-ла-Кабеса (исп. San Vicente de la Cabeza) — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Сан-Висенте-де-ла-Кабеса
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 53,02 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 758 метр биеклектә урнашкан.
# Күкрәк уртасы

Күкрәк уртасы (mediastinum) уң һәм сул плевра куышлыгы арасында урнашкан әгъзалар җыелмасы (рәс. 2.8).
· Күкрәк уртасы алдан күкрәк сөяге белән, арттан - умырткалык баганасының күкрәк өлеше белән, кырыйдан - уң һәм сул медиастиналь плевра белән, өстән һәм астан – күкрәк читлегенең өске һәм аскы апертурасы белән чикләнгән (гәүдә сөякләренең тоташуын кара).
* Рәс. 2.8. Күкрәкнең IX нчы күкрәк умырткасы биеклегендә аркылы кисеме.
* 1 — corpus vertebrae (Th $_{IX}$);
* 2 — pars thoracica aortae;
* 3 — ventriculus si­nister;
* 4 — pulmo sinister;
* 5 — sternum;
* 6 — ventriculus dexter;
* 7 — pulmo dexter;
* 8 — atrium dextrum;
* 9 — vena cava inferior.
· Клиника тәҗрибәсендә күкрәк уртасын алгы һәм арткы өлешкә бүләләр. Алар арасында чик булып үпкәнең тамыры һәм трахеядан шартлы үткәрелгән фронталь яссылык тора.
o Алгы күкрәк уртасының (mediastinum anterius) аскы өлешендә йөрәк букчасы белән йөрәк, өске өлешендә тимус (чәнечкесыман биз) яки аны алыштыручы май тукыма, трахея, бронхлар, лимфа төеннәре, шулай ук тамырлар һәм нервлар урнашкан.
o Арткы күкрәк уртасында (mediastinum posterius) үңәч, күкрәк аортасы, күкрәк лимфа юлы, лимфа төеннәре, шулай ук тамырлар һәм нервлар урнашкан.
# NGC 54

NGC 54 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 54
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Алмания астрономы Wilhelm Tempel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Җыланды (Олытау районы)

һәм
Җыланды (каз. Жыланды) — Казакъстанның Караганды өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Җыланды (Олытау районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Дилман

Дилман (әзери. Dilman) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
# Вейл (Орегон)

Вейл — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.

# Вейл (Орегон)
## Тарихы

Вейл шәһәре 1889 елда нигезләнгән.

# Вейл (Орегон)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,940349 км², 1,14 квадрат миль, 2,940342 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 684 метр һәм 2244 Фут биеклектә урнашкан.
# Хирбад

Хирбад — Зәрдөштлек түбән каһин дәрәҗәсе, имтиханнарны уңышлы тәмамлаган һәм беренче Ясна хезмәтендә катнашкан өлешчә инициацияләнгән мобед задэ. Хирбад мобедка 5 елдан 10 елга кадәр мөддәткә ярдәмче булуга керә. Бу мөддәт барлык киләчәк мобедлар уза торган стажировка булып тора. Хирбад тоткарсыз дастурлар һәм мобедларның барлык карарларын үти, әмма аларның карарларының дөреслегендә шикләнү булганда хирбад мобедлар яки дастурлар җәмәгатенә мөрәҗәгать итәргә тиеш. Традицион рәвештә хирбадлар беһдиннар һәм мобедлар арасында тоташтыручы буын булып тора. Хирбад чикләнгән рухи көчкә һәм вәкаләтләргә ия. Хирбадның түбәндәгеләрне башкарырга хакы бар:
* сэдрэ пуши,
* гавахгиран,
* порсех,
* чистару ритуаллары,
* үз диндәгеләр өчен һәм Зәрдөштлекне кабул итәргә әзерләнүчеләр өчен Зәрдөштлек нигезләрен өйрәтергә.
* ут янында хезмәт итәргә.
Хирбадлар мобедлар җыелышында тавышка ия түгел һәм Ясна хезмәтен алып бара алмый.
# Валдикьеза (Асти)

Валдикьеза — Италиянең Пьемонт төбәге Вилланова-д'Асти өязендә урнашкан торак пункт.

# Валдикьеза (Асти)
## Географиясе

Валдикьеза Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Валдикьеза (Асти)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Америка грифлары

Америка грифлары (Яңа Дөнья грифлары, лат. Cathartidae) — лачынсыманнар отрядыннан үләксә кошлары бер гаиләлеге. Төньяк һәм Көньяк Америка уртача һәм тропик климат белән илләрендә яши. Эре зурлыктагы һәм канат какмый очу кошлары. Тазкараларга (Иске Дөнья грифларына) ошыйлар.
Америка грифлары — зур үләксә кошлары. Озынлыгы 60–112 см. Каурыйлары көрәнсу кара. Тешеләр һәм иркәкләр тышкы яктан аерылмыйлар. Тараклы грифлар — анд һәм калифорния кондорлары һәм шаһ грифы — томшыгы нигезендә һәм маңгаенда калын кикриклары белән аерылып торалар.

# Америка грифлары
## Ыруглар һәм төрләр

Катарталар (Cathartes)
* Күркә-катарта (Cathartes aura)
* Кече сары башлы катарта (Cathartes burrovianus)
* Зур сары башлы катарта (Cathartes melambrotus)
Кара катарталар (Coragyps)
* Америка кара катартасы (Coragyps atratus)
Шаһ грифлары (Sarcoramphus)
* Шаһ грифы (Sarcoramphus papa)
Калифорния кондорлары (Gymnogyps)
* Калифорния кондоры (Gymnogyps californianus)
Кондорлар (Vultur)
* Анд кондоры (Vultur gryphus)
# Гүзельялы Ялы (Муданья)

Гүзельялы Ялы (төр. Güzelyalı Yalı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Муданья илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Окулово (Мари Ил)

Окулово (чирм. Окулово, рус. Окулово) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.

# Окулово (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Окулово (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Окулово (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.