yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# HD134428

HD134428 — Бүре йолдызлыгында урнашкан Fm_dD спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,49 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# NGC 6217

NGC 6217 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6217
## Тарихы

Әлеге галактика 1797 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Болье-ле-Фонтен

Болье-ле-Фонтен (фр. Beaulieu-les-Fontaines) — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
# Тичек

Тичек — Польшаның Мазовия воеводалыгы Лысе гминасында урнашкан авыл.

# Тичек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Акыртүбе

Акыртүбе (каз. Ақыртөбе) — Казакъстанның Җамбыл өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Акыртүбе
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# 640 ел (б. э. к.)

640 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VII гасырга кергән ел.
1 меңьеллык (б. э. к.) :
IX гасыр (б. э. к.) — VIII гасыр (б. э. к.) — VII гасыр (б. э. к.) — VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :

# 640 ел (б. э. к.)
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:640 елда (б.э.к.) туганнар

# 640 ел (б. э. к.)
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:640 елда (б.э.к) вафатлар
# Пянура Вомано (Терамо)

Пянура Вомано — Италиянең Абруцци төбәге Нотареско өязендә урнашкан торак пункт.

# Пянура Вомано (Терамо)
## Географиясе

Пянура Вомано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Пянура Вомано (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Диңгез буе районы (Санкт-Петербург)

Диңгез буе районы (рус. Приморский район) — Санкт-Петербург шәһәре районнарының берсе.
Район 1936 елда нигезләнгән. Халык саны — 509 944 кеше (2010).
# Эппендорф

Эппендорф (алман. Eppendorf) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Эппендорф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 33,88 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 460 метр биеклектә урнашкан.
# (20833) 2000 US47

(20833) 2000 US47 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20833) 2000 US47
## Тарихы

2000 елның 24 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 US47» саналган.
# Робела (Кунео)

Робела — Италиянең Пьемонт төбәге Санфронт өязендә урнашкан торак пункт.

# Робела (Кунео)
## Географиясе

Робела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Робела (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Висерадз

Висерадз — Польшаның Лодзь воеводалыгы Пабянице гминаcында урнашкан авыл.

# Висерадз
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Муса Җәлил һәйкәле (Серов)

Муса Җәлилгә һәйкәл ― Свердловск өлкәсе Серов шәһәрендә урнашкан һәйкәл. Свердловск өлкәсендә Муса Җәлилгә ачылган икенче һәйкәл. Бөтендөнья татар конгрессының проекты.

# Муса Җәлил һәйкәле (Серов)
## Тарих

1932 елның сентябрендә Муса Җәлил Серов шәһәрендә (ул вакытта Надеждинск) булган. Шагыйрь, журналист биредә татар газеталарының эшче хәбәрчеләре киңәшмәсендә (слетта) катнаша, анда бөтен Урал өлкәсеннән 300 дән артык кеше җыелган була.
1983 елда Муса Җәлилнең шәһәрдә булу истәлегенә Агломератчиклар урамы 9нчы йортта мемориаль такта урнаштырылган
2018 елның ноябрендә шәһәрнең «Чулпан» татар һәм башкорт мәдәнияте үзәге (җитәкчесе Розалия Синцова) Серов шәһәрендә Муса Җәлилгә һәйкәл кую башлангычы белән чыккан.
2021 елның 14 октябрендә Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе Данис Шакиров конгресс исеменнән Серов шәһәренә Муса Җәлилнең бюстын тапшыра (авторы Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе скулптор Винера Абдуллина). Бюстны әзерләү һәм Серовка китерү чыгымнарын Татарстан Республикасы үз өстенә алган. Һәйкәлне ачу 2022 елның 9 маена планлаштырылган.
Һәйкәл Серов шәһәренең Җиңү урамында, Үзәк шәһәр балалар китапханәсе янындагы мәйданчыкта урнаштырылган.
Һәйкәлне ачу тантанасы 2022 елның 6 маенда уздырыла. Әлеге тантанада Татарстанның Свердловск өлкәсендәге даими вәкиле Хәйдәр Мәсләхетдин улы Гыйльфанов, Серов шәһәр округы башлыгы Василий Сизиков, җирле Дума башлыгы Марат Бариев, Серов җәмигъ мәчете имам-хатыйбы Илнур хәзрәт Мансуров һ. б. катнаша.

# Муса Җәлил һәйкәле (Серов)
## Һәйкәл

Һәйкәл гранит постаменттан һәм бронза бюст өлешеннән тора. Постаментның алгы ягында алтын хәрефләр белән шагыйрьнең исем-фамилиясе, туган-үлгән еллары һәм «Герой Советского Союза. Поэт, воин, антифашист» дигән сүзләр язылган. Постаментның арткы ягында «Жителям г. Серова в дар от Республики Татарстан» Автор бюста Винера Абдуллина» дип язылган. Постаментның ян-якларында татар һәм рус телләрендә шигыреннән өзек китерелгән.
# Начешице

Начешице (чех. Načešice) — Чехиянең Пардубице крае Хрудим һәм Хрудим районында урнашкан авыл.

# Начешице
## Географиясе

Мәйданы — 9,040304 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 323 метр биеклектә урнашкан.

# Начешице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Начешице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Начешице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 632 |
| 1880 | 651 |
| 1890 | 690 |
| 1900 | 651 |
| 1910 | 675 |
| 1921 | 680 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 611 |
| 1950 | 482 |
| 1961 | 468 |
| 1970 | 491 |
| 1980 | 507 |
| 1991 | 505 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 520 |
| 2014 | 590 |
| 2016 | 584 |
| 2017 | 594 |
| 2018 | 595 |
| 2019 | 619 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 627 |
| 2021 | 640 |
| 2021 | 634 |
| 2022 | 652 |
| 2023 | 649 |
| 2024 | 657 |
# Добеле (Мантова)

Добеле — Италиянең Ломбардия төбәге Вольта-Мантована өязендә урнашкан торак пункт.

# Добеле (Мантова)
## Географиясе

Добеле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Добеле (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 4779

NGC 4779 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4779
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Яңа Ашыт

Яңа Ашыт — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
Почта индексы — 422031.

# Яңа Ашыт
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.9 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.8 °C | 19.9 °C | 17.1 °C | 11.5 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.5 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
# Вунт-Ай-Юган

Вунт-Ай-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сорум-Казым кылымыгының уң ярына тамагыннан 3 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 36 км.

# Вунт-Ай-Юган
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештан Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020100112115300022207
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302220
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# IC 1419

IC 1419 — Дәлү йолдызлыгы чикләрендә урнашкан астрономик җисем .

# IC 1419
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда 2MASX J22025883-0955152, 6dFGS gJ220258.8-095515, LEDA 984740, NPM1G -10.0646 һәм Gaia DR2 2617271332660414592 буларак та сурәтләнә.
# (11285) 1990 QU3

(11285) 1990 QU3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (11285) 1990 QU3
## Тарихы

1990 елның 22 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QU3» саналган.
# Каншеңгел

Каншеңгел (каз. Қаншеңгел) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Каншеңгел
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Иске Оча

Иске Оча — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422132.

# Иске Оча
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11 °C | -5.7 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.9 °C | 19.9 °C | 17 °C | 11.4 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.6 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
# Вила-Боа (Гояс)

Вила-Боа — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.

# Вила-Боа (Гояс)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1060,172 км².
# 803 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 803 — Милади тәкъвим буенча IX гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 803 — безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
* 803 — сан.
# Фабрика Вьеха (Кваутепек)

Фабрика Вьеха — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куаутепек муниципалитеты составына керә.

# Фабрика Вьеха (Кваутепек)
## Географиясе

Фабрика Вьеха Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Фабрика Вьеха (Кваутепек)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Фабрика Вьеха (Кваутепек)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Човдар (Кәлбәҗәр)

Човдар (әзери. Çovdar) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
# Владимировка (Әлмәт районы)

Владимировка — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Халык саны — 3 тирәсендә. Почта индексы — 423403.

# Владимировка (Әлмәт районы)
## Тарих

1920-елларда нигезләнгән.

# Владимировка (Әлмәт районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар, татарлар.

# Владимировка (Әлмәт районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.8 °C | 13.9 °C | 19 °C | 20.7 °C | 18.2 °C | 12.6 °C | 4.6 °C | -4.6 °C | -10.2 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Һилләкесте

Һилләкесте (эст. Hilläkeste) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Такна (Аризона)

Такна — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Такна (Аризона)
## Географиясе

Такна халык санын алу урыны мәйданы — 4,979033 км², 4,976727 км² (1 апрель 2010), 4,976727 км². Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 107 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Сен-Назер

Сен-Назер (Сең-Назер, фр. Saint-Nazaire) — Франсаның Пеи-де-ла-Луар төбәгендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 68513 кеше (2013).

# Сен-Назер
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Сең-Назер Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Сен-Назер
## Рәсми сайт

* Рәсми веб-сәхифәсе
# (379) Гуенна

(379) Гуенна (лат. Huenna) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (379) Гуенна
## Тарихы

1894 елның 8 гыйнварында Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1894 AQ» саналган.
# HEPH

HEPH (ингл. ) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Жольд

Жольд (фр. Jauldes) — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
# Кече Молебка

Кече Молебка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае , Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Молебка елгасының уң ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.

# Кече Молебка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100812111100012593
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101259
* Бассейн коды — 10.01.01.008
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Сен-Жан-ла-Фуюз

Сен-Жан-ла-Фуюз (фр. Saint-Jean-la-Fouillouse) — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
# Ист-Верде-Естейтс (Аризона)

Ист-Верде-Естейтс — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Ист-Верде-Естейтс (Аризона)
## Географиясе

Ист-Верде-Естейтс халык санын алу урыны мәйданы — 6,48449 км², 6,484532 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4613 Фут биеклектә урнашкан.
# (17943) 1999 JZ6

(17943) 1999 JZ6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17943) 1999 JZ6
## Тарихы

1999 елның 8 маенда CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JZ6» саналган.
# Кон-ла-Гранвиль

Кон-ла-Гранвиль (фр. Cons-la-Grandville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Кон-ла-Гранвиль
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,25 км².
# Сонечны (Минский районы)

Сонечны (белар. Сонечны) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Минский районында урнашкан авыл.

# Сонечны (Минский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Енидоган (Коҗасинан)

Енидоган (төр. Yenidoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мәктәптә милли әдәбият дәресләре (китап)

Мәктәптә милли әдәбият дәресләре - 2000 елда Татарстан китап нәшриятында басылган китап. Әлеге китап Габдулла Тукайның мәктәп-мәдрәсәләр өчен төзелгән мәгълүм дәреслек-хрестоматиясе (1911 ел) нигезендә кабат бастырылды. Биредә Г. Тукайның үз шигырьләре белән беррәттән, Каюм Насыйри, Гаяз Исхакый, Дәрдмәнд, Фатих Әмирхан, Мәҗит Гафури, Фатих Кәрими, Ризаэтдин Фәхретдин һ.б. дистәдән артык күренекле татар әдипләренең гүзәл әсәрләре тупланган. Китапның тиражы 2000 д.
# Красново (Төньяк Казакъстан өлкәсе)

Красново (каз. Красново) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Красново (Төньяк Казакъстан өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Чын кәккүк читеге

Чын кәккүк читеге (лат. Cypripedium calceolus L., 1753) — орхидеячәләр гаиләлегенә караган үсемлекләр төре, 500дән артык төре исәпләнә. Үз исемен бәләкәй башмакны хәтерләткәнгә, ә калган таҗлары туфли тасмаларына охшаганга алган.
Яфраклары 30 см кадәр озынлыкта, яшел төстә, кайвакытта соры төсмерле һәм мәрмәр рәсемле була ала. Сабагы озын булган үсемлекнең яфраклары чиратлашып урнаша. Ул бик кыска булырга да мөмкин, бу очракта анда җиргә якын урнашкан бер генә пар яфрак күренә. Чәчәкләре эре, төрле төстә : сары, ак, пурпур һәм хәтта коңгырт яисә яшькелт булырга да мөмкин. Алар бал кортларын җәлеп итә торган хуш исле дә. Таҗлар капчык сыман тезелгәннәр, шул ук вакытта берничә таҗ яфраклары бутонны әйләндереп алалар һәм туфли тасмасы кебек күренәләр. Кайвакыт бизәлгән чәчәкләрне дә очратырга була. Андый чәчәкләр тапларга ия .
Венера башмакларын урманнарда төркемнәр белән очратырга була. Мүкләр һәм агачлардан күләгәләр булган җирдә, бик якты булмаган урыннарда да күп алар. Күп төрләр Кытайда, Россия һәм Төньяк Америкада үсә.
Үрчү орлыклар белән яки вегетатив (тамырчалар ярдәмендә) була ала. Беренче өч елда җир астында үсә. Дүртенче елда беренче яшел яфрак үсә. 15-17 елдан, уңайлы шартларда 8 елдан соң чәчәк ата. Ул бөҗәкләр белән серкәләнә. Шулай ук венера башмагы Кызыл китапка кертелгән.
Бу чәчәк турында легендалар да бар. Венера урманда йөргән. Аны чәчәкләр, агачлар күреп бик шатланганнар. Венера озын юлдан соң арыган һәм утырып торырга уйлаган. Аяк киемен дә салып куйган. Ләкин кайтырга чыкканда, башмаклары турында оныткан. Һәм алар матур чәчәккә әверелгәннәр.
# Ерынова

Ерынова (белар. Ерынова) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Ерынова
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Цетки

Цетки — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Рыпин гминаcында урнашкан авыл.

# Цетки
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Супи

Супи — Польшаның Подлясье воеводалыгы Пшитулы гминасында урнашкан авыл.

# Супи
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Негрилешть (коммуна, Бистрица-Несеуд)

Негрилешть — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.

# Негрилешть (коммуна, Бистрица-Несеуд)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 60,66 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 328 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Негрилешть (Бистрица-Несеуд), Бряза (Бистрица-Несеуд) һәм Пуркерете авыллары урнашкан.
# Пирр (Көньяк Дакота)

Пирр — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.

# Пирр (Көньяк Дакота)
## Тарихы

Пирр шәһәре 1880 елда нигезләнгән.

# Пирр (Көньяк Дакота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 33,795206 км² (1 апрель 2020). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 442 метр биеклектә урнашкан.
# Ужпеля

Ужпеля — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Ижма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.

# Ужпеля
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050300112103000076912
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103007691
* Бассейн коды — 03.05.03.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Ле-Валь-Сент-Элуа

Ле-Валь-Сент-Элуа (фр. Le Val-Saint-Éloi) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

# Ле-Валь-Сент-Элуа
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,06 км².
# Протойолдыз

Протойолдыз — йолдыз төшендә термотөш реакцияләре кабынганга кадәрге формалашуының соңгы чорындагы йолдыз. Термотөш реакцияләре башлаганнан һәм протойолдыз кысылуы туктаганнан соң, ул баш эзлеклелекнең йолдызына әверелә.
Протойолдызлар тузан сүрүе булганга күрә инфракызыл нурланыш тарата.
Кечкенә массалы протойолдызлар кабынучы йолдызлар буларак күзәтелә.

# Протойолдыз
## Яшь йолдызларның күзәтелгән төрләре

| Төр | Эмиссия түбәсе | Озаклык (еллар) |
| 0 | субмиллиметр | 10⁴ |
| I | ерак-инфракызыл | 10⁵ |
| II | якын-инфракызыл | 10⁶ |
| III | күренмә | 10⁷ |
# NGC 6834

NGC 6834 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6834
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Яңа Деревня (Талица шәһәр бүлгесе)

Яңа Деревня (рус. Новая Деревня) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.

# Яңа Деревня (Талица шәһәр бүлгесе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Яңа Деревня (Талица шәһәр бүлгесе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Инфляция

Инфляция (инфеләсә) - җитештерү, акча әйләнеше һәм дәүләт финанслары өлкәсендә гамәлдә булган сәбәпләр аркасында кәгазь акчаларының бәһалары, кыйммәте кими бару. Инфляция бөтен әйберләргә, хезмәт күрсәтүләргә бәяләрнең гомуми һәм тигезсез рәвештә үсә баруында, шуның нәтиҗәсе буларак, реаль хезмәт хакының түбәнәюендә, тормыш дәрәҗәсенең начарлануында чагыла; бу исә җәмгыятьтәге икътисади һәм иҗтимагый каршылыкларның кискенләшүенә китерә. Инфляциянең гадәттән тыш югары дәрәҗәдә күтәрелүе (200 проценттан артык) җитештерүнең бик нык кимүенә һәм гадәти хуҗалык элемтәләренең бозылуына сәбәп була; һәм ул гиперинфляция дип бәяләнә.