# Mutulu Şäkür

Mutulu Şäkür (ingl. Mutulu Shakur; tuğan waqıttağı iseme — Ceral Weyn Wilyams (ingl. Jeral Wayne Williams); 1950 yılnıñ 8 avgustı, Merilend, Baltimor — 2023 yılnıñ 6 iyüle, Könyaq Kaliforniä) — afroamerikan aktivistı, Qara azat itü armiäse äğzası. Talawda qatnaşqan öçen altmış yılğa törmä totqınlığına xökem itelgän, şul waqıtta qarawılçı häm ike politsiäçe häläq bulğan. Reper Tupak Şäkürneñ ügi ätise.

# Mutulu Şäkür
## İrtä tormışı häm aktivizmı

Ceral Wilyams 1950 yılnıñ 8 avgustında Merilend ştatınıñ Baltimor şähärendä tuğan. Cide yäşendä suqır änise häm keçe señlese Assata belän Nyu-Yorknıñ Kwins borosınıñ Cameyka rayonına küçengän. Yaşüsmer çağında maoistik Revolütsion eş xäräkäteneñ säyäsi aktivistı bulğan, ä soñraq Yaña Afrika Respublikasına quşılğan.
1970 yılda Linkoln xastaxanäsendäge Lincoln Detox klinikasında eşli başlağan. Klinika FDA tarafınnan xuplanğan metadon urınına enä terapiäsen qullanıp, heroinğa bäylelektän däwalaw täqdim itkän. Soñınnan klinika direktorınıñ yärdämçese bulğan häm anda 1978 yılğa qädär eşen däwam itkän. 1979 yılda Kaliforniä ştatında akupunktura praktikasına sertifikat häm litsenziä alğan. Soñraq ul Akupunktura buyınça qara tänlelärneñ Tönyaq Amerika konsultativ assotsiatsiäsenä (ingl. Black Acupuncture Advisory Association of North America) häm Harlem akupunktura institutına nigez salırğa häm citäkçelek itärgä yärdäm itkän.

# Mutulu Şäkür
## Talawı, qulğa alu häm totqınlığı

Şäkür 1981 yılnıñ oktäberendä Nyu-Yorktağı Nanuetta inkassator maşinasın talawnı başqarğan Qara azat itü armiäse äğzalarınıñ berse bulğan. 19 may kommunistik oyışması (M19CO) häm Weathermen’nıñ elekkege äğzaları yärdämendä armiä äğzaları Brink’s şäxsi saq kompaniäse maşinasınnan 1,6 million dollar urlağannar. Talawçılar saqçı Piter Peycnı ütergän häm ikençesen, Cozef Trombinonı citdi yaralağannar. Şunnan soñ ozaq ta ütmi alar cinäyätçelär qaçqan maşinanı tuqtatqan ike politsiä ofitserın, Edward O’Greydi häm Weyverli Brawnnı ütergännär.
Törkemneñ farazlanğan liderı Şäkür biş yıldan artıq tikşerüdän qaçıp yörgän, şuña kürä talawda ğäyeplänep xökem itelgän soñğı keşe bulğan. 1982 yılda Mutuluğa, Merilin Bakqa häm Armiä häm M19CO’nıñ başqa äğzalarına RICO qanunı buyınça berniçä talawda, şul isäptän Brink’s furgonın talawda, şulay uq 1979 yılda Nyu-Cersi törmäsennän Assata Şäkürneñ qaçuwın oyıştıruda ğäyepläwlär belderelgän. İrektä bulğanda, 1982 yılnıñ 23 iyülendä FTB tarafınnan iñ ezlänä torğan un qaçqın isemlegenä kertelgän 380nçe keşe bulğan. 1986 yılnıñ 12 fevralendä Kaliforniädä FTB agentları tarafınnan qulğa alınğan. Xökemgä qädär aslamğa azat itü turındağı qarar AQŞ ikençe okrugnıñ Apellätsiä xökeme tarafınnan kire qağılğan. Şäkür belän Bak 1987 yılda xökem qarşına basqannar häm 1988 yılnıñ 11 mayında xökem itelgännär. Aña altmış yıl törmä totqınlığı birelgän. Ğäyepläwlär häm xökem qararı apellätsiä tärtibendä üz köçendä qaldırılğan.
Gärçä federal’ şartlı-waqıtınnan alda azat itü 1984 yılğı xökem qararın çığaru reforması turındağı qanun belän ğämäldän çığarılsa da, Şäkür xökeme bu qanun yoğıntısına eläkmägän, çönki qanun nigezlämäläre 1987 yılnıñ noyäberenä qädär qılınğan cinäyätlärgä qarata qullanılmağan. Talaw waqıtında ğämäldä bulğan qağidälär nigezendä, Şäkür üzeneñ başlanğıç altmış yıllıq srokınıñ yartısın uzğannan soñ, yäğni 2016 yılda, şartlı-waqıtınnan alda azat itüne sorıy alğan.
Ämmä AQŞnıñ Şartlı-waqıtınnan alda azat itü buyınça komissiä aña bu eşne 2016 yılda, 2018 yılda häm 2022 yıl başında kire qaqqan. 2019 yılnıñ oktäberendä Şäkür xökem qararın yomşartuğa ireşü omtılışların yañartqan, Berençe adım turındağı qanun nigezendä awıru säbäple azat itü turındağı üteneç belän xökemgä möräcäğät itkän, läkin yomşartudan yañadan baş tartılğan.
2022 yılnıñ 10 noyäberendä Şartlı-waqıtınnan alda azat itü komissiäse anıñ eşen yañadan qarağan häm Şäkürgä anıñ sälämätlege naçarayu säbäple 2022 yılnıñ 16 dekäberennän şartlı-waqıtınnan alda azat itelü xoquqın birgän. Bilgelängän srokta ul irekkä çığarılğan. Sigez aydan soñ elekkege totqın ülgän.

# Mutulu Şäkür
## Şäxsi tormışı

1975 yılda Afeni Şäkürgä öylängän. Alarnıñ Sekaywa isemle qızı bulğan. Par 1982 yılda ayırılışqan.
2022 yılnıñ iyünendä Mutulunıñ däwalap bulmıy torğan stadiädäge söyäk mie yaman şeşe açıqlanğan. 2023 yılnıñ 6 iyülendä yaman şeştän wafat bulğan.