yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Уйный-уйный үсәбез (Балалар бакчасында уеннар)

Уйный-уйный үсәбез (Балалар бакчасында уеннар) : Балалар бакчасы тәрбиячеләре һәм физкультура инструкторлары өчен методик кулланма - 2005 елда Мәгариф нәшриятында басылган китап. Бу кулланма мәктәпкәчә яшьтәге балаларда кыюлык, өлгерлек, тапкырлык, игьтибарлылык тәрбияләүче хәрәкәтле уеннар бирелә. Китапның тиражы 5000 д.
# Васто

Васто — Италиянең Абруццо төбәгендә урнашкан коммуна. Кьети провинциясе составына керә.

# Васто
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 138 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Казальбордино, Купелло, Поллутри, Сан-Сальво һәм Монтеодоризьо коммуналары белән чиктәш.
# Домброва (Яроцинский повяты)

Домброва — Польшаның Великопольское воеводалыгы Яроцин гминасында урнашкан авыл.

# Домброва (Яроцинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Стриив

Стриив — Польшаның Люблин воеводалыгы Избица гминасында урнашкан авыл.

# Стриив
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сәфәрморат Төрекмәнбашы ис.

Сәфәрморат Төрекмәнбашы ис. (төрекм. Saparmyrat Türkmenbaşy ad.) — Төрекмәнстанның Ташугыз вилаятендә урнашкан шәһәр.

# Сәфәрморат Төрекмәнбашы ис.
## Тарих

Шәһәр статусын 2016 елдан башлап йөртә.
# Годневщина

Годневщина (рус. Годневщина) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.

# Годневщина
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Годневщина
## Сәгать поясы

Годневщина Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Годневщина
## Халык

Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (100%).
# Каролайн (Висконсин)

Каролайн — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Каролайн (Висконсин)
## Географиясе

Каролайн халык санын алу урыны мәйданы — 3,27909 км², 3,279088 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ле-Фюжере

Ле-Фюжере (фр. Le Fugeret) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Анно кантонына карый.

# Ле-Фюжере
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 28,38 км².
# (5803) Отзи

(5803) Отзи (лат. Otzi) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5803) Отзи
## Тарихы

1984 елның 21 июлендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 OA» саналган.
# (6217) 1975 XH

(6217) 1975 XH (лат. 1975 XH) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6217) 1975 XH
## Тарихы

1975 елның 1 декабрендә К. Торрес, S. Barros тарафыннан Cerro El Roble обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 XH» саналган.
# Смирновски (Чиләбе өлкәсе)

Смирновский (рус. Смирновский) — Чиләбе өлкәсенең Верхнеуральск районы составына керүче авыл.

# Смирновски (Чиләбе өлкәсе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Смирновски (Чиләбе өлкәсе)
## Сәгать поясы

Смирновски (Чиләбе өлкәсе) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Смирновски (Чиләбе өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (80%), украиннар (7%), казахлар (8%).
# MAGEA9

MAGEA9 (ингл. MAGE family member A9B) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Месса

Месса (фр. Messas) — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
# Аһмет Боздаг (Пазарҗык )

Аһмет Боздаг (төр. Ahmet Bozdağ) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Пазарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Кабак (авыл)

Кабак (белар. Кабак) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.

# Кабак (авыл)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Кастель-Кондино

Кастель-Кондино — Италиянең Трентино — Альто-Адидже төбәгендә урнашкан коммуна. Трентино провинциясе составына керә.

# Кастель-Кондино
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 811 метр биеклектә урнашкан. Borgo Chiese, Valdaone һәм Pieve di Bono-Prezzo коммуналары белән чиктәш.
# Торндейл (Пенсильвания)

Торндейл — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Торндейл (Пенсильвания)
## Географиясе

Торндейл халык санын алу урыны мәйданы — 4,822125 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 88 метр биеклектә урнашкан.
# Домброва (Мислиборский повяты)

Домброва — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Мыслибуж гминаcында урнашкан авыл.

# Домброва (Мислиборский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Оргусе (Рапла)

Оргусе (эст. Orguse) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
# Сандра

Сандра (эст. Sandra) — Эстониянең Вильяндимаа өязендә урнашкан авыл.
# Презта (Беневенто)

Презта — Италиянең Кампания төбәге Сант-Агата-де-Готи өязендә урнашкан торак пункт.

# Презта (Беневенто)
## Географиясе

Презта Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Презта (Беневенто)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пасанан-и-Бельталь

Пасанан-и-Бельталь (кат. Passanant i Belltall) — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Пасанан-и-Бельталь
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 27,4 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 714 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Баракфакиһ (Кестел)

Баракфакиһ (төр. Barakfakih) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Кестел илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Хилотепек (Уамуститлан)

Хилотепек — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Уамуститлан муниципалитеты составына керә.

# Хилотепек (Уамуститлан)
## Географиясе

Хилотепек Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Хилотепек (Уамуститлан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Хилотепек (Уамуститлан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Пяни Брака (Бергамо)

Пяни Брака — Италиянең Ломбардия төбәге Ольтре-иль-Колле өязендә урнашкан торак пункт.

# Пяни Брака (Бергамо)
## Географиясе

Пяни Брака Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Пяни Брака (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 5103

NGC 5103 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 5103
## Тарихы

Әлеге галактика 1787 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Нюмылга-Вож

Нюмылга-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Нюмылга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.

# Нюмылга-Вож
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050100112103000060078
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103006007
* Бассейн коды — 03.05.01.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Ранчито дел Дураснал (Сан Мигел Тотолапан)

Ранчито дел Дураснал — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сан-Мигель-Тотолапан муниципалитеты составына керә.

# Ранчито дел Дураснал (Сан Мигел Тотолапан)
## Географиясе

Ранчито дел Дураснал Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Ранчито дел Дураснал (Сан Мигел Тотолапан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Ранчито дел Дураснал (Сан Мигел Тотолапан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Анаре (Венеция)

Анаре — Италиянең Венеция төбәге Торре-ди-Мосто өязендә урнашкан торак пункт.

# Анаре (Венеция)
## Географиясе

Анаре Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Анаре (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Бозра (Коннектикут)

Бозра — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Бозра (Коннектикут)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1786 елда нигезләнгән.

# Бозра (Коннектикут)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 52,3 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 55 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Чалма (Атлистак)

Чалма — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Атлистак муниципалитеты составына керә.

# Чалма (Атлистак)
## Географиясе

Чалма Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Чалма (Атлистак)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Чалма (Атлистак)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Скураты (Круглянский районы)

Скураты (белар. Скураты) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.

# Скураты (Круглянский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Валя-луй-Анталок

Валя-луй-Анталок — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. Лунка-де-Жос (коммуна) коммунасына карый.

# Валя-луй-Анталок
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Кихть

Кихть — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кубена елгасының уң ярына тамагыннан 14 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 70 км.

# Кихть
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубен күле һәм Сухона елгасы башыннан Кубен гидротөененә кадәр. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100112103000006174
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103000617
* Бассейн коды — 03.02.01.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Малай (авыл)

Малай (каз. Малай) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Малай (авыл)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Далево (Дравский повяты)

Далево — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Дравско-Поморске гминаcында урнашкан авыл.

# Далево (Дравский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Черникув (Лодзь воеводалыгы)

Черникув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Пёнтек гминаcында урнашкан авыл.

# Черникув (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Навасёлки (Асиповицкий районы)

Навасёлки (белар. Навасёлкі) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.

# Навасёлки (Асиповицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Лырин-Игол

Лырин-Игол — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кече Пылинская елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Лырин-Игол
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011000112115200040876
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204087
* Бассейн коды — 13.01.10.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Хеттингер (округ, Төньяк Дакота)

Хеттингер — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мотт шәһәре.

# Хеттингер (округ, Төньяк Дакота)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1907 елда оештырыла.

# Хеттингер (округ, Төньяк Дакота)
## Халкы

2019 елда халык саны 2483 кеше тәшкил иткән.

# Хеттингер (округ, Төньяк Дакота)
## Территориясе

Округ мәйданы 2937 / 2932 км² тәшкил итә.
# Рогув-Воловский

Рогув-Воловский — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Виньско гминасында урнашкан авыл.

# Рогув-Воловский
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Герзе (Төркия)

Герзе (төр. Gerze) — Төркия Җөмһүриятенең Синоп иленә караган бер шәһәре.
# (20672) 1999 UU50

(20672) 1999 UU50 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20672) 1999 UU50
## Тарихы

1999 елның 30 октябрендә CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 UU50» саналган.
# Рорзен

Рорзен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Рорзен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 5,13 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 24 метр һәм 26 метр биеклектә урнашкан.
# Гөлсирә Әхмәдуллина

Әхмәдуллина Гөлсирә Сәгъдулла кызы – Герой-ана.

# Гөлсирә Әхмәдуллина
## Биографиясе

1927 елда Түнтәр авылында туган. Шушында җиде сыйныф белем алганнан соң Казан шәһәренә китә һәм алты ел дәвамында хәрби продукция җитештерә торган заводта эшли. Туган авылына кайтып сөт-май заводында лаборант була.
1947 елда Гөлсирә Смәел егете фронтовик Габделхәй Әхмәдуллин белән гаилә кора. Ун бала тәрбияләп үстергән сирәк гаиләләрнең берсе бу дус, тырыш, тату гаилә. Ун баланың һәрберсе үз халкыбызга хас булган иң күркәм сыйфатларны күңелләренә сеңдереп, булдыклы, күркәм шәхесләр, хезмәт кешеләре булып үсеп, кешеләргә, илгә игелекле хезмәт итәләр, үзләре гаилә корып әти-әниләре кебек үк игелекле балалар үстерәләр. Өлкән уллары Ринат – туган авылында, хуҗалыкның алдынгы комбайнчысы. Икенче уллары – Ришат Малмыж шәһәрендә яши, газ эксплуатацияләү берләшмәсендә эшли. Рифат – Төмән өлкәсенең Түбән Варта шәһәрендә төзүче. Раиф – Малмыж шәһәрендә газ эксплуатацияләү идарәсе инженеры. Рәфис – Төмән өлкәсендә нефтьче. Гөлшат – Можга шәһәрендә кулинар. Гөлүсә Мәскәү шәһәрендә тәрбияче, балалар бакчасында эшли. Фирдәүсә Яшел Үзән районында шулай ук балалар бакчасы тәрбиячесе.
Кече уллары Фәнис – туган авылы Смәелдә, хуҗалыкның булдыклы тракторчысы. Гөлсирә апа һәм Габделхәй абый туган нигезләрендә уллары Фәнис гаиләсендә яшиләр, оныклар үстерәләр.
Г. Әхмәдуллина районның хатын-кызлар хәрәкәтендә актив катнаша. Ул хатын-кызларның Республика съезды делегаты булды. 1973 елда аңа «Герой-ана» алтын медале тапшырылды. Ул «Ана даны» медаленең тулы өч дәрәҗәсе кавалеры.
Смәел авылында вафат булды һәм Смәел зиратында җирләнде

# Гөлсирә Әхмәдуллина
## Чыганаклар:

Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
# MSRA

MSRA (ингл. Methionine sulfoxide reductase A) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Деделер (Сындыргы)

Деделер (төр. Dedeler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Сындыргы илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сөйрәлүчеләр

Сөйрәлүчеләр яки рептилияләр (лат. Reptilia) — умырткалы хайваннарның сыйныфы. Дөньяда аларның 8734 төре билгеле.
Сыйныф мезозой чорында чәчәк аткан. Соңрак күп төрләре юкка чыккан. Хәзерге сөйрәлүчеләрнең бабалары динозаврлар булган дип санала.
Сөйрәлүчеләрнең үз-үзләрен тотышы катлаулы булу баш миенең яхшырак үсеш алуына бәйле. Ул соры ми матдәсеннән торган кабык башлангычыннан һәм яхшы үсеш алган кечкенә мидән тора. Сөйрәлүчеләрдән примитиврак булган хайваннардан төп аермасы — мие кабыгы булуы.
Сөйрәлүчеләр — коры җирдә яшәүгә чынлап җайлашкан беренче төркем умырткалылар, аларның үрчүе һәм үсеше коры җирдә уза. Аларның кайберләре, мәсәлән, крокодил, диңгез ташбакасы, диңгез еланы кабат суда яшәүгә күчкән, ләкин үрчегәндә, күкәй салу өчен, ярга чыгалар. Җир-су хайваннары белән чагыштырганда, сөйрәлүчеләр хәрәкәтчәнрәк, активрак һәм тайга урманнарыннан алын чүлләргә, тропикларга кадәр төрле яшәү тирәлекләренә җайлашканнар. Моңа аларның мөгезматдәдән торган тәңкәләр белән канланган һәм кибүдән саклаучы коры тиресе, тиз хәрәкәтләнүгә җайлашкан очлыклары, бармак очларында төрле өслекләрдән шуышырга мөмкинлек бирүче тырнаклары булышлык итә. Шулай ук аларның очлыклары озын, вак күзәнәкле үпкә бар, моның хисабына газлар алмашы камилрәк. Аларның кеше һәм имезүче хайваннар бөеренә бик тә охшаган бөер бар.

# Сөйрәлүчеләр
## Классификация

Гернетологлар сөйрәлүчеләрнең 8 мең төрен исәнлиләр һәм аларны дүрт отрядка кертәләр:
* Томшыкбашлылар (гаттерияләр)
* Ташбакалар (ташбакалар)
* Тәңкәлеләр (еланнар, кәлтәләр, сораннар)
* Крокодиллар (крокодиллар, аллигаторлар)
Күнчелек вәкилләре, даими тән температурасы булмаганлыктан, җылырак климатлы илләрдә тереклек итәләр. Татарстанда барысы 8 төр: ташбакаларның 1 төре һәм тәңкәлеләрнең 7 төре очрый.
# HD245916

HD245916 — Йөкче йолдызлыгында урнашкан B9 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,66 ± 0,07 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Үспен

Үспен (каз. Өспен) — Казакъстанның Караганды өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Үспен
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Ораң буниан

Малайзия, Бруней һәм Индонезия фольклорында Буниан халкы яки Ораң буниан — «рухи нуры» булганнардан кала күпчелек кешеләргә күренми торган табигатьтән өстән мәхлукатлар, пәриләр булып тора. Төшенчәнең инглиз теленә еш «elves» (эльфлар) дип тәрҗемә ителә торган булса, туры мәгънәдә ул «яшерелгән кешеләр» яки «сызгыручы кешеләр» дигәнне аңлата. Оранг Буниан матур булып, борынгы Көньяк-Көнчыгыш Азия стилендә киенгән итеп һәм кыяфәтләре буенча кешеләргә идентик диярлек итеп тасвирлана. Оранг бунианның хәзерге тасвирламалары традицион фольклордан эльф-сыман хасиятләр, озынча колаклар, югары фантазия йогынтысы ясаган киемнәрне яки хәзерге заман Минангкабау озын плащ киемне кертеп аерылып тора.
Оранг буниан Малайя ярымутравы, Суматра & Борнеоның куе урманнарында яки югары тауларында, кеше контактыннан һәм шулай ук кеше җәмәгатьләреннән ерак яши торган итеп һәм кеше гаиләләре кебек шундый ук йортларда тора торган итеп тасвирлана. Риваять буенча, аларның иҗтимагый структурасы борынгы Малайя ярымутрауныкына охшаш, гаиләләре, кланнары һәм патшалары булып. Индонезия фольклорында башка мифик мәхлукатлар белән кебек Буниан халкы еш табигатьтән өстен көчкә ия һәм кешеләр алар тора торган даирәләрне узарга рөхсәт ителгәнче билгеле ритуаллар һәм йолалар белән тынычландырылырга тиеш.
Оранг Буниан гадәттә алкышлы, дустанә һәм кешеләргә, бигрәк тә тылсымчыларга (дукун яки бомоһ) һәм шаманнарга (паванг) ярдәм итүчән итеп карала. Алар кешеләр белән гаилә кора һәм күзгә күренми торган бала таба дип әйтелә. Кайбер хикәяләр буенча, ир кешеләр Оранг Буниан хатыннарына өйләнгән булган, әмма соңрак Буниан җәмәгатеннән китәргә һәм калдырган гаиләләренә кайтырга карар кылганнар. Шулай да, кеше җәмгыятенә кайтканнан соң, алар күп еллар узган һәм алар белгәннәрнең барысы да дөньядан киткән икәненә тап булганнар. Бу хикәяләрне Уращима Таро һәм Рип Ван Винкль белән чагыштырганнар.
# IRF5

IRF5 (ингл. Interferon regulatory factor 5 һәм Interferon regulatory factor 5, isoform CRA_a) — кешенең 7-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.