yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Барий

Цезий◄Барий / Barium (Ba) ►Лантан :
| Атом номеры | 56 |
| Матдәнең тышкы күренеше | |
| Атомның үзлекләре ||
| Атом массасы (моляр масса) | 137,327 (7) а. м. б. (г/моль) |
| Атом радиусы | пм |
| Ионлаштыру энергиясе (беренче электрон) | кДж/моль (эВ) |
| Электрон конфигурациясе | |
| Химик үзлекләре ||
| Ковалент радиусы | пм |
| Ион радиусы | пм |
| Электр тискәрелеге (Полинг буенча) | |
| Электрод потенциалы | |
| Оксидлашу дәрәҗәсе | |
| Матдәнең термодинамик үзлекләре ||
| Тыгызлык | 3,65 г/см³ |
| Моляр җылы сыешлыгы | Дж/(K·моль) |
| Җылы үткәрүчелек | Вт/(м·K) |
| Эрү температурасы | K |
| Эрү җылылыгы | 725 кДж/моль |
| Кайнау температурасы | 1640 K |
| Парга әйләнү җылылыгы | кДж/моль |
| Моляр күләм | см³/моль |
| Матдәнең кристаллик рәшәткәсе ||
| Рәшәткә төзелеше | |
| Рәшәткә параметрлары | Å |
| Дебай температурасы | K |
Барий (лат. Barium, Ba) — Менделеевның периодик таблицасының 6 период, 2 төркем элементы. Тәртип номеры - 56. Гади матдә барий — йомшак, якшы чүкелүчән, селтеле металл, көмеш-ак төстә. Югары химик активлыгына ия; агулы.

# Барий
## Символы

Барий элементының символы — Ba (Барий дип укыла).

# Барий
## Исеменең килеп чыгышы

Атамасы бор. грек. βαρύς — «авыр» сүзеннән алынган.

# Барий
## Тарихы

Барий 1774 елда BaO оксиды рәвешендә Карл Шееле һәм Юһан Ган тарафынан ачыла..
1808 елда инглиз химигы Гери Дэви барийның дымлы гидроксидын терекөмеш катоды белән электролизлап, барий амальгамасын китереп чыгара; җылытканда терекөмеш парга әйләнеп беткәннән соң, анда металлик барий торып кала.

# Барий
## Табигатьтә

Җир кабыгында барий массасы буенча 0,05 % тәшкил итә; диңгез суында барий — 0,02 мг/л. Барий актив селтеле металлар һәм минералларның кече төркемчәсенә керә. Төп минераллары: барит (BaSO₄) һәм витерит (BaCO₃).
Барийның сирәк очрый торган минераллары: цельзиан яки барий кыр шпаты (барий алюмосиликаты), гиалофан (катнаш калий һәм барий алюмосиликаты), нитробарит (барий нитратлар) һ.б.

# Барий
## Табигатьтә
### Агулылыгы

Барий һәм аның кайсыбер кушылмалары азыкта һәм суда ПДК-дән артып киткәндә агулы булуы ихтимал. Эчәргә яраклы суда барийның рөхсәт ителгән иң соңгы концентрациясе 0,7 мг/дм³ тәшкил итә. Рәсәйдә санитар-гигиеник нормативларга ярашлы зарарлы матдәләр токсикологик лимитлау билгесе буенча нормалаштырыла; хәвефлелек классы - 2 (хәвефлелеге югары матдәләр).
# Белалькасар

Белалькасар (исп. Belalcázar) — Испаниянең Кордова провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Белалькасар
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 355,99 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 488 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (6293) Oberpfalz

(6293) Oberpfalz (лат. Oberpfalz) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6293) Oberpfalz
## Тарихы

1987 елның 16 ноябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 WV1» саналган.
# Янув (Конецкий повяты)

Янув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Стомпоркув гминасында урнашкан авыл.

# Янув (Конецкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ташдемир (Чаршамба)

Ташдемир (төр. Taşdemir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Бүюккаракарлы (Һайраболу)

Бүюккаракарлы (төр. Büyükkarakarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Һайраболу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# «Вакыт» газетасы (Чуашстан)

* Татар матбугаты порталы
       Шулай ук «Вакыт» газетасы мәкаләсен карагыз
«Вакыт» ― Чуашстанның татар телле иҗтимагый-сәяси газетасы. Комсомол районы үзәге Комсомол авылында нәшер ителүче, республикада бердәнбер татар газетасы. 1996 елның 18 июненнән Чуаш Республикасы территориясендә яшәүче татар халкы өчен чыгарыла. Атнага бер мәртәбә шимбә көнне нәшер ителә. 2002 елдан 2004 елның июнь аена кадәр газета Чабаксарда «Хыпар» нәшрият йорты каршында чыгарылган.

# «Вакыт» газетасы (Чуашстан)
## Тарих

Чуашстан президенты Н. В. Федоровның 1994 елдагы указы белән булдырылган.
«Вакыт» газетасы Чуаш Республикасының Батыр районы үзәге Батыр авылында 1996 елда район газетасы типографиясендә чыга башлый.
Укучыларны Чуашстан татарларының тормышы, мәдәни традицияләре, дини бәйрәмнәре һәм кануннары, көнкүреше белән таныштыруны максат итеп куя. Газета битләрендә республика тормышы яктыртыла, төрле регионнарда һәм илләрдә яшәүче татарлар турында материаллар бастырыла. Чуашстан татарлары турындагы яңалыкларга аерым игътибар бирелә.
Газетаның сыйфатын күтәрү һәм аның тиражын арттыру максаты белән, Чуаш Республикасы Министрлар Кабинеты 2002 елда «Вакыт» татар газетасы редакциясен «Хыпар» нәшрият йортына кушарга карар итә. 2002 елдан 2004 елның июнь аена кадәр газета Чабаксарда чыгарыла Татарлар күмәкләп яшәүче районнардан еракта, Чабаксарда нәшер ителүе газетаның тиражы кимүгә китерә. Башкалада әзерлекле кадрлар булмау сәбәпле, газета Комсомол районы үзәгенә күчерелә.
2004 елның июлендә Чуаш Республикасының «Комсомол районы «Каçал ен» газетасы(чуаш)татар. редакциясе» автономияле учреждениесе «Вакыт» республика татар газетасын үз канаты астына ала.
2011 елдан «Вакыт» газетасы «Татмедиа» белән хезмәттәшлек итә. Шул вакыттан бирле газетада айлык кушымта (вкладыш) барлыкка килә, башта кушымта исеме «Атна вакыйгалары» дип, 2014 елның гыйнварыннан «Без - бергә» дип атала.
Атнага бер мәртәбә шимбә көнне, телетапшырулар программасы белән 6 кара-ак полосалы булып нәшер ителә.
2008 елдан «Вакыт» газетасында «Гөлистан» рубрикасы чыга. Хәзерге вакытта «Гөлистан», аерым газета буларак, республиканың мөселман җәмгыятьләрендә тарала. Тиражы 999 данә.

# «Вакыт» газетасы (Чуашстан)
## Мөхәррирләр

«Вакыт» газетасының беренче мөхәррире Риназ Гайфин була (1996―1998), аннары коллективны Рамил Кеметов җитәкли (1999―2001), аны Вазыйх Хөснетдинов (мөхәррир в. б.) алыштыра.
Комсомол районында: Фәрит Гыйбатдинов (июль, 2004 ― гыйнвар, 2007), Гөлия Ярхунова (февраль, 2007 ― июнь, 2008), Ләйсән Сенатулла кызы Гайнуллина (июнь, 2008 ― июнь, 2010), Миннегөл Гаяз кызы Гафурова (июнь, 2010 ― август, 2013), Гөлия Рәшит кызы Гинатуллина (2013 елның сентябрь аеннан ― х. в.).
Редакциядә 2 штат (элек редактор һәм компьютерда җыючы һәм версткалау операторы, 2021 елда ― редактор һәм машина йөртүче).

# «Вакыт» газетасы (Чуашстан)
## Таралу

Иҗтимагый-сәяси басма буларак, Комсомол районында һәм күрше районнарда таратыла. Газетаны эшмәкәрләр ярдәмендә мәчетләргә һәм мәктәпләргә яздыралар.
# Комитини

Комитини — Италиянең Сицилия төбәгендә урнашкан коммуна. Агридженто һәм Free municipal consortium of Agrigento провинциясе составына керә.

# Комитини
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 350 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Арагона, Фавара һәм Гротте коммуналары белән чиктәш.
# Фёдор Бакунин

Фөдор Бакунин (рус. Фёдор Алексеевич Бакунин, 2 март 1898(1898-03-02), Иске Әлмәле, Күтәмә вулысы, Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 22 гыйнвар 1984(1984-01-22) (85 яшь), Краснодар, Краснодар крае, РСФСР, СССР) — СССР хәрби эшлеклесе, генерал-майор (1940), алман-совет сугышы вакытында корпус командиры.
# Ироквой-Пойнт (Гавай)

Ироквой-Пойнт — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Ироквой-Пойнт (Гавай)
## Географиясе

Ироквой-Пойнт халык санын алу урыны мәйданы — 0,6 квадрат миль, 1,706556 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 11 Фут биеклектә урнашкан.
# Оһту

Оһту (эст. Ohtu) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
# Колдуэлл (округ, Төньяк Каролина)

Колдуэлл — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ленуар шәһәре.

# Колдуэлл (округ, Төньяк Каролина)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1841 елда оештырыла.

# Колдуэлл (округ, Төньяк Каролина)
## Территориясе

Округ мәйданы 1228 км² тәшкил итә.
# Кримпоя (коммуна)

Кримпоя — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.

# Кримпоя (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 38,56 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Кримпоя һәм Бута авыллары урнашкан.
# Бали (Кальвадос)

Бали (фр. Basly) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# (20512) Rothenberg

(20512) Rothenberg — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20512) Rothenberg
## Тарихы

1999 елның 10 сентябрендә A. Knöfel тарафыннан Дребах обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RW32» саналган.
# Саддл-Бютт (Монтана)

Саддл-Бютт — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Саддл-Бютт (Монтана)
## Географиясе

Саддл-Бютт халык санын алу урыны мәйданы — 6,497422 км², 7,114168 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 827 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# NCAM2

NCAM2 (ингл. Neural cell adhesion molecule 2) — кешенең 21-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Камик (Лодзь воеводалыгы)

Камик — Польшаның Лодзь воеводалыгы Конопница гминаcында урнашкан авыл.

# Камик (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Казчина Риналди (Удине)

Казчина Риналди — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Корно-ди-Розаццо өязендә урнашкан торак пункт.

# Казчина Риналди (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Инебейли (Эврен)

Инебейли (төр. İnebeyli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Эврен илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Эвальд Мустель

Эвальд Рудольфович Мустель (1911 елның 21 мае (3 июне), Акъяр, Таврия губернасы, Россия империясе — 1988 елның 10 апреле, Мәскәү, ССРБ) — совет астрономы. Өченче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты (1952). ССРБ фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты (1953 елдан), СБКФ әгъзасы (1964 елдан).

# Эвальд Мустель
## Тормыш юлы

Эвальд Мустель 1911 елның 21 маенда (3 июнендә) Акъярда туа.
1935 елда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын тәмамлый. 1935—1950 елларда П. К. Штернберг исемендәге Дәүләт астрономия институтында (ГАИШ) һәм Мәскәү университетында эшли. 1944 елдан — профессор.
ГАИШ эвакуацияләү вакытында Свердловскта Эвальд Мустель җитәкчелегендә Кояш Хезмәте төзелгән. Хезмәткә кергән галимнәр кояш өслеген даими күзәткәннәр. Институтта җирнең магнит кыры һәм ионосфера кузгату фаразлары төзелгән.
1943 елда докторлык диссертациясен яклый, анда Мустель яңа йолдызлар кабынганда оболочкалар барлыкка килү һәм хәрәкәт итүнең җентекле рәсемен бирә.
1946—1960 елларда Кырым астрофизик обсерваториясендә эшли.
1963—1987 елларда Астрономия советы рәисе була. 1970 елдан 1976 елга кадәр Халыкара астрономия берлеге вице-президенты.
1988 елның 10 апрелендә Мәскәүдә вафат була. Кунцевское зиратына җирләнгән.
Мустель яңа һәм үтә яңа йолдызларның спектроскопик тикшеренүләре һәм кояшта актив процесслар буенча эшләр циклы өчен А. А. Белопольский исемендәге премия лауреаты булып тора.
1969 елда астроном Людмила Черных тарафыннан ачылган астероид (2385) галим хөрмәтенә Мустель дип атала.

# Эвальд Мустель
## Фәнни эшчәнлек

Эвальд Мустельнең төп фәнни эшләре кояш һәм йолдыз физикасына, теоретик астрофизикага багышлана. Ул ешлыкка бәйле булган йотылу коэффициенты өчен йолдыз атмосфераларының нурлы тигезлеге теориясен эшләгән. I типтагы үтә яңа йолдыз моделен төзегән, аның күләмен беренче тапкыр кабынуның югары мизгелендә бәяләгән. Геомагнит давылларны фаразларга мөмкинлек бирүче закончалыкларны ачкан.
Төп эшләр:
* Ешлыкка бәйле булган йотылу коэффициенты өчен йолдыз атмосфераларының нурлы тигезлеге теориясе;
* Йолдыз атмосферасын өйрәнү;
* Яңа һәм үтә яңа йолдызлар кабынуын өйрәнү;
* Яңа йолдызлар авырлыгын билгеләү;
* Кояшның матдәләр чыгару нәтиҗәсендә уртача еллык авырлыгын югалтуын билгеләү.
# PCDHA5

PCDHA5 (ингл. Protocadherin alpha 5) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# LIN28B

LIN28B (ингл. Lin-28 homolog B) — кешенең 6-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Копа (Копа авыл округы)

Копа (каз. Қопа) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Копа (Копа авыл округы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Ирапвато

Ирапвато (исп. Irapuato) — Мексиканың Гванахвато штатында урнашкан шәһәр.

# Ирапвато
## Тарих

1547 елда нигезләнгән.

# Ирапвато
## Кардәш шәһәрләр

* Агваскальентес, Мексика
* Грин-Бей, Америка Кушма Штатлары
* Ларедо, Америка Кушма Штатлары
* Мак-Аллен, Америка Кушма Штатлары
* Марьянао, Куба
* Мурсия, Испания
* Хьюстон, Америка Кушма Штатлары
# Югары Лука

Югары Лука (рус. Верхняя Лука) — Чиләбе өлкәсенең Усть-Катав шәһәр округы составына керүче авыл.

# Югары Лука
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Югары Лука
## Сәгать поясы

Югары Лука Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Югары Лука
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (78%), башкортлар (22%).
# Гидаштеу

Гидаштеу — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. Иклензел (коммуна) коммунасына карый.

# Гидаштеу
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Линда Виста, Ранчо (Эль Льяно)

Линда Виста, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Эль-Льяно муниципалитеты составына керә.

# Линда Виста, Ранчо (Эль Льяно)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Линда Виста, Ранчо (Эль Льяно)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# NGC 1083

NGC 1083 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1083
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Америка астрономы Льюис Свифт тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Атюс

Атюс — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының уң ярыннан 447 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.

# Атюс
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы , инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010502412111200010080
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111201008
* Бассейн коды — 14.01.05.024
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# MTRF1

MTRF1 (ингл. Mitochondrial translation release factor 1, MTRF1 protein һәм Peptide chain release factor 1, mitochondrial) — кешенең 13-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD131378

HD131378 — Циркуль йолдызлыгында урнашкан B8II(pSi) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,79 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Габер-при-Чрмошницах

Габер-при-Чрмошницах — Словениянең Семич (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Габер-при-Чрмошницах
## Географиясе

Мәйданы — 1,2 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Чернореченский (Коми)

Чернореченский (рус. Чернореченский) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.

# Чернореченский (Коми)
## Климат

Чернореченский климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Чернореченский (Коми)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (5%), руслар (73%), украиннар (18%).
# Нәҗип Хәлфин

Нәҗип Хәлфин, Нәҗип (Мөхәммәтнәҗип) Латыйф улы Хәлфин, рус. Хальфин Назип Латыпович(1886 ел, РИ, Уфа губернасы, Минзәлә өязе, Останкау волосте, Теләнче-Тамак ― 1937 елның 3 октябре, СССР, Азәрбайҗан ССР, Бакы) ) ― сәяси эшлекле, журналист, педагог, географ, юрист-галим. Атаклы Хәлфиннәр нәселеннән.

# Нәҗип Хәлфин
## Тәрҗемәи хәле

1886 елда Уфа губернасы Минзәлә өязе Теләнче-Тамак авылында (вариант: Казанда) туган. Теләнче-Тамак авылы мәдрәсәсен, Казан университетының юридик факультетын тәмамлаган.

# Нәҗип Хәлфин
## Сәяси язмышы

* 1911 елдан, исламчы буларак патша хакимияте күзәтүе астында.
* 1917 елда Казан мөселман комитеты җитәкчесе. Инкыйлаб вакытында эсерлар белән якыная.
* Казан губернасы мөселманнар җыелышыннан Учредительное собраниегә депутат булып сайлана.(рус.)
* I һәм II Бөтенрусия мөселманнар корылтаенда катнаша.
* Милли Шура башкарма комитеты әгъзасы.
* Идел-Урал штатын оештыру коллегиясе әгъзасы.
* 1921 елдан Бакы университетында укыта.
* Алты тел үзләштергән. 16 китабы, шул исәптән Гаяз Исхакый, Йосыф Акчура иҗатлары турында хезмәтләре билгеле.
* Сәяси золым корбаны. 1937 елның 3 октябрендә атып үтерелә.

# Нәҗип Хәлфин
## Гаиләсе

Хатыны Мәрьям Гобәйдуллина (1892―1933), Баку педагогика институты укытучысы, доцент; тарихчы-галим Газиз Гобәйдуллинның сеңлесе. Балалары булмаган.
# Страмбай (Виченца)

Страмбай — Италиянең Венеция төбәге Корнедо-Вичентино өязендә урнашкан торак пункт.

# Страмбай (Виченца)
## Географиясе

Страмбай Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Страмбай (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Белан (Селаж)

Белан — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. Белан (коммуна) коммунасына карый.

# Белан (Селаж)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 219 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Акчаташ (Каргы)

Акчаташ (төр. Akçataş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Каргы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Варзеа-Бранка

Варзеа-Бранка — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.

# Варзеа-Бранка
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 435,182 км².
# IC 1229

IC 1229 — Аждаһа йолдызлыгы чикләрендә урнашкан иң якты туплану галактикасы .

# IC 1229
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 1229, PGC 58902, 2MASX J16445880+5118291, MCG+09-27-072, SDSS J164458.81+511829.0, LEDA 58902 һәм Gaia DR2 1413239854671121024 буларак та сурәтләнә.
# Мүшәк вулысы

Мүшәк вулысы (тат. مۈشەك ۋولىٰسىٰ, рус. Мушаковская волость) — Вәтке губернасына һәм Пермь губернасына кергән административ-территориаль берәмлек.
Кыяс, Юрин, Исәнбай (Сарапул өязе), Пьянобор, Бимә, Тирсә, Олы Кибья вулыслары белән чиктәш булган (1890). 27 торак пунктта 13 215 кеше яшәгән. Алабуга өязе бетерелгәннән соң Пермь губернасының Сарапул өязе составына керә. 1924 елда бетерелә, территориясе Кыяс районына кушыла.
# CDCP2

CDCP2 (ингл. CUB domain containing protein 2) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (16416) 1987 SM3

(16416) 1987 SM3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16416) 1987 SM3
## Тарихы

1987 елның 25 сентябрендә Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SM3» саналган.
# Торунобасы (Эврен)

Торунобасы (төр. Torunobası) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Эврен илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Жуасаба

Жуасаба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.

# Жуасаба
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 232,354 км².
# Аккесе (авыл)

Аккесе (каз. Ақкісі) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Аккесе (авыл)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Сарицола (Алесандрия)

Сарицола — Италиянең Пьемонт төбәге Коста-Весковато өязендә урнашкан торак пункт.

# Сарицола (Алесандрия)
## Географиясе

Сарицола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сарицола (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# IC 4045

IC 4045 — Вероника чәче йолдызлыгы чикләрендә урнашкан Галактика актив төше .

# IC 4045
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4045, MCG+05-31-088, PGC 44818, 2MASX J13004867+2805266, AGC 221419, Z 160-A47, Z 160-256, UZC J130048.5+280528, Z 1258.4+2821, SDSS J130048.64+280526.6, CAIRNS J130048.50+280528.0, LEDA 44818, GMP 2440, [DFO95] 280, [HVH2010] Comai J130048.646+280526.74 һәм Gaia DR2 1460813764298565760 буларак та сурәтләнә.
# Чаерлы (Чукурҗа)

Чаерлы (төр. Çayırlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Хаккари иле Чукурҗа илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (1731) Смэтс

(1731) Смэтс (лат. Smuts) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1731) Смэтс
## Тарихы

1948 елның 9 августында Эрнест Джонсон тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1948 PH» саналган.