# Лев Толстой

Лев Толстой, Лев Николай улы Толстой (рус. Лев Никола́евич Толсто́й; 28 августта [9 сентябрьдә] 1828, Ясная Поляна, Тула губерниясе, Россия империясе— 7[[[20 ноябрь|20] ноябрьдә]] 1910, Астапово станциясе, Рязан губерниясе, Россия империясе) — рус язучылары һәм фикер йөртүчеләре арасында иң күренеклесе. Мәгърифәтче, публицист, фәлсәфәче, аның фикерләре яңа әхлакый юнәлешнең — толстойчылыкның нигезен тәшкил итә.
Севастополь оборонасының катнашучысы. Европа һуманизмына зур тәэсир иткән.
1899 елда Толстой «Терелү» романын яза, анда ул православие руханиләрен кискен тәнкыйтьли. Шул роман өчен Рус Православие Чиркәве 1901 елда Толстойны Чиркәүдән аерып куа.
Толстойның иң танылган әсәрләре: романнар — «Сугыш һәм тынычлык», «Анна Каренина», «Терелү», «Балачак», «Яшүсмерлек», «Яшьлек», хикәяләр — «Казаклар», «Ивана Ильич үлү», «Крейцер сонатасы», «Хаджи-Мурат», очерк — «Севастополь хикаятьләре», драмалар — «Тере мәет» һәм «Караңгылык көче», дини-фәлсәфә әсәрләре — «Тану», «Минем иманым нинди?».

# Лев Толстой
## Кызыклы фактлар

* Лев Толстой вегетарианчылык белән шөгыльләнде.
* Лев Толстой гомернең соңгы елларында үзен мөселман итеп санарга сораган хатлар язган иде.

# Лев Толстой
## Өзекләр

* Гыйлеме булганнары байлыклары белән бүлешергә теләсә, ачлар шундук канәгать булачак дип уйларлык иде. Әмма гыйлем ияләренең белемне тарату эшендә хәл нык аерыла икән. Туклар ни бирергә белми, башта берсен, соңыннан икенчесен карап карый, ачлар исә, үз ачлыкларына карамастан, аларга тәкъдим ителгәненнән борынларын тарта. Ник шулай? Мин фәкать өч сәбәбен генә күрәм:
* беренчесе — тукларның ачны ашатырга түгел, ә билгеле, үзләре өчен файдалы булган килеш җайга салырга теләүләре;
* икенчесе — ачларга үзләрен тукландырган әйбер урынына хәтта этләр дә ашамаган калдыкларын бирүләре;
* өченчесе исә — тукларның хәттә үзләре уйлаганынча тук урынына фәкать кабартылган булуларында, һәм үзләре ашаган ризыкларының да шәп булмавында...
* Китапларның өченче төре — бу нәкъ үзебез ашаган ризык, ләкин монысы майдан тук булган үзебезгә кабул ителерлек булганы, безне кабарткан, әмма тукландырмаганы. Мондыйны халыкка тәкъдим иткәнебездә дә ул аркасы белән борыла. Бу китаплар исә: Пушкин, Жуковский, Гоголь, Лермонтов, Некрасов, Тургенев, Толстой язганнары — әлбәттә тарихчыларны һәм рухият өлкәсендәге яңа барлыкка килгән язучыларныкын да онытмыйча, — соңгы 50 ел эчендә безнең язылган яңа әдәбият. Без анарга чумган, безгә ул чын ризык булып күренә, ә халык барыбер алмый.
* Бу хәлне төзәтә алыр өчен, иң беренчедән — кирәкмәгән һәм зыян китерүче гамәлләрне кылуны туктатырга кирәк. Гади халыкның безнең кебек үк кешеләр булуын кабул итергә кирәк, фәкать алар сан ягыннан күбрәк һәм дөреслеккә сизгеррәк һәм таләпчәнрәк. Халык безнең рухи һәм акыл ризыгыбызны ашамый: Жуковскийны, һәм Пушкинны, һәм Тургеневны — димәк, бу ризык — начар дип әйтмәм, әмма әһәмиятле түгел. Әһәмиятле булырлыкны табарга кирәк. Аны тапсак, ач булган һәрберәве аны кабул итәр. Алса, димәк, бу ризык — чын. Ләкин шундый ризык үзебездә дә аз — бу яктан үзебез фәкыйрь.
* Лев Толстой, (рус.), 1884 ел.

# Лев Толстой
## Татар теленә тәрҗемә ителгән әсәрләр

* Әссүрия патшасы Асархадун (Насыйх Мөхетдинов тәрҗемәсе) — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре, 1908 ел. — 20 б.
* Өч сөаль (Насыйх Мөхетдинов тәрҗемәсе) — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре, 1908 ел. — 20 б.
* Алла хаклыкны күрә — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре.
* Буш барабан — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре.
* Бүддә (Н.Х. тәрҗемәсе) — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре, 1908 ел. — 24 б.
* Бәхет нәрсәдә? яхуд Бәхетле белән Бәхетсез (Давыт Гобәйди тәрҗемәсе) — Казан: «Борадәрән Кәримефләр» нәшре, 1911 ел.
* Тәңрегәме, мамунгамы?
* Толстой (Талстуй) бабай хикәяләре (Г. С. тәрҗемәсе) — Казан: «Борадәрән Кәримефләр» нәшре, 1913 ел.
* Җүләр Иван әкияте. Тырышлык, үлем һәм авыру. — Казан, 1908 ел.
* Җиләкләр (хикәя, Н.Х тәрҗемәсе) — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре, 1908 ел. — 24 б.
* Хаҗиморат (Мәхмүт Мәрҗани тәрҗемәсе) — Казан, 1913 ел. — 163 б.
* Сөрат каһвәханәсе (Хөсәен Әбүзәров тәрҗемәсе) — Казан, 1908 ел. — 16 б.
* Шайтан илә игенче
* Шайтанлык җиңел булса да, Алла әмере мөхкәмдер (Хәдичә Әхмәрева тәрҗемәсе) — Ырынбур: Кәримев, Хөсәенев ширкәте нәшре, 1909 ел. — 15 б.
* Кафказ әсире (С. Сүнчәләй тәрҗемәсе) — Казан: «Борадәрән Кәримефләр», 1908 ел. — 48 б.
* Кешегә күпме җир кирәк (Бәсыйр бине Каһир тәрҗемәсе) — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре, — 80 б.
* Карнай Васильев.
* Критсирова саната (Идрис Багданов тәрҗемәсе) — Казан, 1912 ел. — 132 б.
* Ни сачсаң шуны урырсың (хикәя) — Казан: «Борадәрән Кәримефләр» , 1908 ел. — 18 б.
* Ни өчен? (Польша ихтилалы вакытына даир) (Нәҗип Хәлфин тәрҗемәсе) — Казан: «Сабах» көтепханәсе нәшре, 1907 ел. — 51 б.
* Утны әүвәлендә сүндерү тиеш (хикәя тәрҗемәсе) — Казан: «Борадәрән Кәримефләр», 1908 ел. — 23 б.
* Илияс, яки бәхет малдамы? (башкортлар тормышыннан хикәя) (С. Сүнчәләй тәрҗемәсе) — Казан: «Борадәрән Кәримефләр», 1908 ел. — 12 б.

# Лев Толстой
## Истәлек

* Казанда язучы исеме белән урам, сквер аталган.
* 2015 елда Казанда музее ачылган.
* 1949 елда, 2018 елда һәйкәл-бюстлар ачылган.
* КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтына (рус. Институт филологии и межкультурной коммуникации КФУ) Лев Толстой исеме бирелгән.