yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Берләштерелгән Украина дәүләт университеты

Берләштерелгән Украина дәүләт университеты (ОУГУ) (укр. Об'єднаний український державний університет) — 1942 елдан 1943 елга кадәр Казакъ Совет Социалистик Республикасы Кызылурда шәһәрендә эшләп килгән югары уку йорты. Бөек Ватан сугышы елларында ССРБ Хөкүмәте эвакуацияләнгән Киев һәм Харьков университетларын берләштерү турындагы карары нигезендә барлыкка килгән.

# Берләштерелгән Украина дәүләт университеты
## Тарихы

1942 елның февралендә ССРБ-ның Халык комиссарлары комитеты (Совнарком) каршындагы Югары мәктәп эшләре буенча Бөтен союз комитеты карары нигезендә Берләштерелгән Украин дәүләт университеты (УГУ) оештырыла, университетны Киев университеты ректоры профессор А.Брусько җитәкли.
Берләштнрнлшәг Украина дәүләт университетында алты факультетта (физика-математика, химия, биология, филология, тарих һәм юридик факультетлар) 331 студент укыган, ә 1943 елның ноябрендә - 636 студент булган.
Укыту һәм фәнни-тикшеренү эшләрен 23 кафедрада башкарыла. Профессор-укытучылар составында 83 кеше, шул исәптән 8 профессор һәм 28 доцент, фән кандидатлары булган. Уку һәм фәнни эшләрне УССР ссср Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты К.Синельников, атказанган фән эшмәкәре М. Барабашова, фән докторы, профессор Е. Узинский, А. Введенский, Е. Хоинский, Г. Костюк, С. Данко, А .Астр һәм башкалар алып барган.
Казахстан ССР Хөкүмәте университетка бина, китапханә фонды, яшәү урыны белән кирәкле ярдәм күрсәткән, терлекчелек фермасы булган җир участогы бүлеп биргән. Уку срогы сугышка тиклемгекебек булган.
1942 елдан аспирантура тергезелгән. 30 профессордан һәм укытучыдан торган ОУГУ гыйльми советы эшләгән. Докторлык һәм кандидатлык диссертацияләре якланган. Студентларның фәнни түгәрәкләре эшләп килгән. Берләштнрнлгән Украина дәүләт университеты эшләгән вакытта барлыгы 263 белгеч әзерләнгән.
Харьков һәм Киев шәһәрләре азат итнлгәннән соң, 1943 елның ахырында университет эшен туктаткан, ә коллективлар азат ителгән шәһәрләрдә эшли башлаган.
ОУГУ-ның эвакуациядагы эше Казахстан ССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы белән билгеләнгән.
# (4513) Лувр

(4513) Лувр (лат. Louvre) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4513) Лувр
## Тарихы

1971 елның 30 августында Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1971 QW1» саналган.
# Сорокино (Төмән өлкәсе)

Сорокино (Сорокино) — Төмән өлкәсенең Яркәү районында урнашкан торак пункт.

# Сорокино (Төмән өлкәсе)
## Сәгать поясы

Сорокино (Төмән өлкәсе) Екатеринбург вакыты (Yekaterinburg Time Zone, YEKT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +5:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +2 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+2 итеп күрсәтелә.

# Сорокино (Төмән өлкәсе)
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тубыл өязенә караган.

# Сорокино (Төмән өлкәсе)
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 73,3%, руслар — 21,8%, чуашлар — 2,6%. Алдан рус-чуаш авылы була, ә татарлар күрше Сәет авылыннан һәм бүгенге көндә юкка чыккан Биктәр (Бехтери) авылыннан күчеп утырганнар.
# Меса де ла Эстакада (Сан Луис де ла Паз)

Меса де ла Эстакада — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Луис-де-ла-Пас муниципалитеты составына керә.

# Меса де ла Эстакада (Сан Луис де ла Паз)
## Географиясе

Меса де ла Эстакада Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Меса де ла Эстакада (Сан Луис де ла Паз)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Меса де ла Эстакада (Сан Луис де ла Паз)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Бозагач (Чемишгезек)

Бозагач (төр. Bozağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Чемишгезек илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Инцерсдорф-Гетцерсдорф

Инцерсдорф-Гетцерсдорф — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Санкт-Пёльтен округы составына керә.

# Инцерсдорф-Гетцерсдорф
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 260 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Саттон (округ, Техас)

Саттон — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сонора шәһәре.

# Саттон (округ, Техас)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1887 елда оештырыла.

# Саттон (округ, Техас)
## Халкы

2019 елда халык саны 4077 кеше тәшкил иткән.

# Саттон (округ, Техас)
## Территориясе

Округ мәйданы 3766 км² тәшкил итә.
# 1-ферма (Малайсары авыл округы)

1-ферма (каз. 1-ферма) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.

# 1-ферма (Малайсары авыл округы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Гранха Москеда (Валье де Сантияго)

Гранха Москеда — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Валье-де-Сантьяго муниципалитеты составына керә.

# Гранха Москеда (Валье де Сантияго)
## Географиясе

Гранха Москеда Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха Москеда (Валье де Сантияго)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха Москеда (Валье де Сантияго)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Шмидт

Шмидт — фамилия.
* Отто Шмидт
* Браян Шмидт
* Һелмут Шмидт
# Горбуновка

Горбуновка — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
Халык саны — 36 тирәсендә. Почта индексы — 423983.

# Горбуновка
## Тарих

1910-елларда нигезләнгән.

# Горбуновка
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар, татарлар.

# Горбуновка
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.4 °C | -11.2 °C | -6 °C | 4.2 °C | 13.3 °C | 18.7 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 11.9 °C | 4.1 °C | -5.2 °C | -10.7 °C | 3.8 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
# (13954) Born

(13954) Born — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13954) Born
## Тарихы

1990 елның 13 октябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TF8» саналган.
# Аскар (Бөрҗән районы)

Аскар — Башкортстанның Бөрҗән районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 487 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — 453587, ГАТОБК коды — 80219804001.

# Аскар (Бөрҗән районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
# (20361) Romanishin

(20361) Romanishin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20361) Romanishin
## Тарихы

1998 елның 1 маенда LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 JD3» саналган.
# Арвальия (Кунео)

Арвальия — Италиянең Пьемонт төбәге Мармора өязендә урнашкан торак пункт.

# Арвальия (Кунео)
## Географиясе

Арвальия Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Арвальия (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (20015) 1991 SR

(20015) 1991 SR — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20015) 1991 SR
## Тарихы

1991 елның 30 сентябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 SR» саналган.
# Глодово (Мазовия воеводалыгы)

Глодово — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пултуск гминасында урнашкан авыл.

# Глодово (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 6627

NGC 6627 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6627
## Тарихы

Әлеге галактика 1863 елда Алмания астрономы Albert Marth тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (4300) Marg Edmondson

(4300) Marg Edmondson (лат. Edmondson) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4300) Marg Edmondson
## Тарихы

1955 елның 18 сентябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1955 SG1» саналган.
# Гелин

Гелин (белар. Гелін) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.

# Гелин
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Җалгызхан

Җалгызхан (каз. Жалғызхан) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Җалгызхан
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Яңа Солтангол (Актаныш районы)

Яңа Солтангол — Татарстанның Актаныш районындагы юкка чыккан авыл.

# Яңа Солтангол (Актаныш районы)
## Танылган шәхесләр

    Шулай ук карагыз: Танылган Яңа Солтанголлылар исемлеге.

# Яңа Солтангол (Актаныш районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.9 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.8 °C | 19.9 °C | 17.1 °C | 11.5 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.5 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
# Атакөй (Бисмил)

Атакөй (төр. Ataköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Бисмил илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# NGC 1189

NGC 1189 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1189
## Тарихы

Әлеге галактика 1885 елда Америка астрономы Фрэнк Ливенворт тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 66.04 см (26 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Стенкуца (коммуна)

Стенкуца — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан коммуна.

# Стенкуца (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 261,99 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Стенкуца, Куза-Воде (Стенкуца, Бреила), Полизешть һәм Станка авыллары урнашкан.
# Говелл (Юта)

һәм
Говелл — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Говелл (Юта)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1910 елда нигезләнгән.

# Говелл (Юта)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 91,874169 км², 92,082182 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1390 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Dire Straits

Dire Straits (äyteleşe - dayo streyts, tärcemäse - Qısınqı xällär) - Böyekbritaniä rok-törkeme, Mark Nopfler (cırçı, gitara), Devid Nopfler (gitara), Con İllsli (basçı), Pik Wizzers tarafınnan 1977 yılda oyıştırılğan.
Törkem icatında melanxolik cırlar küp ide. Mark Nopflernıñ zur sälätlegenä kürä törkem bötendönya şöhräte alğan.
Dire Straits törkeme rok tarixında iñ säwdä uñışlı törkemnäreneñ isemlegenä kergän.
120 million artıq törkemneñ albomı küçermäse satılğan.
İñ tanılğan albom "Brothers in Arms" (Suğış buyınça Bertuğannar) 30 million danä satılğan.
İñ tanılğan cırları - «Telegraph Road» (Telegraf yulı), «Iron Hand» (Timer qul), «Sultans of Swing» (Swing soltannarı), «Romeo and Juliet», «Private Investigations» (Şäxsi tikşerenülär), «Money for Nothing» (Aqça buşqa), «Walk of Life» (Tormış yulı), «Tunnel of Love» (Mäxäbbät tunnele), «Brothers in Arms» (Suğış buyınça Bertuğannar), «Calling Elvis» (Elvisnı çaqıru).

# Dire Straits
## Törkem äğzaları

* Mark Knopfler /äyt. Mark Nopfler/— töp cırçı, solo-gitara (1977—1988, 1991—1995)
* John Illsley /äyt. Con İlsli/— bas-gitara, bek-vokal (1977—1988, 1991—1995)
* Alan Clark /äyt. Alan Klark/— klavişçı (1980—1988, 1991—1995)
* Guy Fletcher /äyt. Gay Fletçer/ - sintezator, bek-vokal (1984—1988, 1991—1995)
* Pick Withers,
* David Knopfler,
* Hal Lindes,
* Terry Williams,
* Jack Sonni,
* Chris White

# Dire Straits
## Diskografiä

* 1978 — Dire Straits
* 1979 — Communiqué
* 1980 — Making Movies
* 1982 — Love over Gold
* 1985 — Brothers in Arms
* 1991 — On Every Street
# Рибно (Подлясье воеводалыгы)

Рибно — Польшаның Подлясье воеводалыгы Ломжа гминасында урнашкан авыл.

# Рибно (Подлясье воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# KIAA1210

KIAA1210 (ингл. KIAA1210) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Сант'Андреа ин Перкусина (Фиренца)

Сант'Андреа ин Перкусина — Италиянең Тоскана төбәге Сан-Кашиано-ин-Валь-ди-Пеза өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Андреа ин Перкусина (Фиренца)
## Географиясе

Сант'Андреа ин Перкусина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сант'Андреа ин Перкусина (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сант'Анзовино (Римини)

Сант'Анзовино — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Салудечо өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Анзовино (Римини)
## Географиясе

Сант'Анзовино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сант'Анзовино (Римини)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Стральцы 1

Стральцы 1 (белар. Стральцы 1) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.

# Стральцы 1
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сподня Браниця

һәм
Сподня Браниця — Словениянең Нова Гориця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Сподня Браниця
## Географиясе

Мәйданы — 1,08 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 119 метр биеклектә урнашкан.
# Чакырбаг (Байбурт)

Чакырбаг (төр. Çakırbağ) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Байбурт илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# HD182308

HD182308 — Аждаһа йолдызлыгында урнашкан A0Ib спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,504 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# 1922 ел

2 меңьеллык :
XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр :
Хронологик таблица :
1922 (бер мең тугыз йөз егерме икенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1922 елы, II меңьеллыкның 922 елы, XX гасырның 22 елы, XX гасырның 3 унъеллыгының 2 елы, 1920 елларның 3 елы. 1922 елдан бирле 102 ел үтте.

# 1922 ел
## Вакыйгалар

* 21 март — Лондонда Ватерлоо вокзалы ачыла.
* 3 апрель — Иосиф Сталин ЦК РКП(б) генераль сәркатибе булып сайлана.
* 18 апрель — Мәскәүдә беренче автобус йөри башлый.
* 22 июль — Олимпиадада катнаша алмагач, Алмания альтернатив уеннар оештыра.
* 27 июль — Адыгея автоном өлкәсе барлыкка килә.
* 22 август — Казанда, укытучылар институтын, КДУның җәмгыяви фәннәр факультеларын кушу юлы белән Шәрык педагогия институты оештырыла.
* 17 сентябрь — Берлинда беренче тапкыр тавышлы фильмны публик карау уза.
* 1 ноябрь — Госман империясендә монархия бетерелә.
* 4 ноябрь — Мисырда Тутанхамон фиргавен мумиясе табыла.

# 1922 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1922 елда туганнар
* 7 апрель — Кәшшаф Әмиров, драматург.
* 22 май — Николай Столяров, ике тапкыр Советлар Берлеге Каһарманы, очучы.
* 9 июнь — Муса Гәрәев, хәрби очучы, ике тапкыр Советлар берлеге Каһарманы.
* 11 июнь — Морзаһит Вәлиев, КПСС ТӨК сәркәтибе.
* 29 июль — Серафима Люлякина, эрзя халкы фольклорын саклаучы, язучы, әкиятче.
* 29 сентябрь — Гәүһәр Камалова, Татар академия театры артисты.
* 20 октябрь — Хәләф Гарданов, журналист, фән докторы, Татар милли университетын оештыручы.
* 22 декабрь — Зөләйха Хисмәтуллина, татар опера җырчысы, мөгаллим.
* 31 декабрь — Разия Мөэминова, тарихчы галим (Ташкәнт).

# 1922 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1922 елда вафатлар
* 7 февраль — Габдулла Буби, педагог, җәмәгать һәм мәгърифәт эшлеклесе.
* 2 август — Александр Белл, шотланд уйлап табучысы.
* Габделгазиз Монасыйпов, татар шагыйре, язучысы, милли азатлык хәрәкәте вәкиле.
# MS4A14

MS4A14 (ингл. Membrane spanning 4-domains A14 һәм Membrane-spanning 4-domains subfamily A member 14) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Виллантруа

Виллантруа (фр. фр. Villentrois) — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
# Валдивело (Верона)

Валдивело — Италиянең Венеция төбәге Вело-Веронезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Валдивело (Верона)
## Географиясе

Валдивело Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Валдивело (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фергус-Фолс (Миннесота)

Фергус-Фолс — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Фергус-Фолс (Миннесота)
## Тарихы

Фергус-Фолс шәһәре елда нигезләнгән.

# Фергус-Фолс (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 39,821493 км², 39,807095 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1181 ± 1 Фут биеклектә урнашкан.
# HD251071

HD251071 — Җәүза йолдызлыгында урнашкан F0V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,34 ± 0,05 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Габдрахман Кәрәм

Габдрахман Кәрәм — театр сәнгате белгече, тәнкыйтьче һәм тәрҗемәче.

# Габдрахман Кәрәм
## Тәрҗемәи хәл

Габдрахман Хәбибулла улы Рәхмәтуллин 1878 елның 25 июнендә Казан шәһәрендә туа. Яшьли әти-әнисе үлеп, Мифтах Иманкулов дигән бер кеше гаиләсендә тәрбияләнеп үсә, Казанда мәдрәсә бетерә, аннары Төркиягә китеп, Истамбул университетының әдәбият-сәнгать бүлегендә югары белем ала. 1905 ел инкыйлабы алдыннан ул Казанга кайта һәм шуннан соң үзенең бөтен гомерен һәм иҗади сәләтен татар театр сәнгатен үстерүгә багышлый.
Татар театр труппалары оешып килгән бер заманда, 1906 елның башында ук, “Йолдыз” газетасында ул Фатих Халидинең “Морат Сәлимов” һәм “Мәхрүсә ханым” исемле пьесалары турында беренче рецензиясен бастыра.
Театр тәнкыйтьчесе буларак, Г.Кәрәм матбугат битләрендә татар театры тормышындагы һәр яңалыкка, һәр спектакльгә үзенең принципиаль карашын, мөнәсәбәтен белдереп бара, рецензияләрдә, театр труппаларының, бигрәк тә «Сәйяр» труппасының еллык эшчәнлегенә багышланган күзәтү мәкаләләрендә («Аң» журналы, 1914-1916), драма әсәрләренә һәм спектакльләргә кәнкрит тәхлил ясау, артистлар уенындагы уңай һәм кимчелекле якларга кәнкрит тукталу белән бергә, сәхнә әдәбиятының хасиятләре, жанрлары, иҗтимагый роле кебек теоретик мәсьәләләр турында да сүз кузгата һәм бу мөһим мәсьәләләрне заманына күрә гыйльми югарылыкта чишәргә омтыла.
Г.Кәрәм инкыйлабка кадәр «Сәйяр» труппасы өчен Шекспирның “Отелло” трагедиясен, “Король Лир” трагедиясен, М. Горькийның “Мещане” драмасын тәрҗемә итә.
Октябрь инкыйлабыннан соң, егерменче еллар дәвамында, Г.Кәрәм “Эш”, “Татарстан хәбәрләре”, “Татарстан”, “Кызыл Шәрекъ яшьләре” газеталарына актив языша, аерым спектакльләр турындагы күп санлы рецензияләреләреннән тыш, татар театры тарихына, Г.Камал драматургиясенә, Г.Кариев, М.Мутин кебек сәхнә осталары иҗатына багышланган тирән эчтәлекле мәкаләләрен бастыра, рус театр теоретигы В.Керженцевның “Творческий театр” исемле китабын татарчага тәрҗемә итә (“Иҗади театр”, Казан, 1921).
Г.Кәрәм 1947 елда Казанда вафат була.
# Томпкинс (Нью-Йорк)

Томпкинс — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Томпкинс (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Томпкинс (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 104,45 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 352 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# CHD2

CHD2 (ингл. Chromodomain helicase DNA binding protein 2 һәм Chromodomain-helicase-DNA-binding protein 2) — кешенең 15-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Стәрлетамак тармакара көллияте

Стәрлетамак тармакара көллияте, «Стәрлетамак тармакара көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (рус. Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Стерлитамакский межотраслевой колледж) — 1921 елда нигезләнгән Башкортстанның Стәрлетамак районы Наумовка саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
кбүБашкортстан мәгарифе :