yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Орфоэпия

* Тел белеме порталы
Орфоэ́пия (бор. грек. ορθος — дөрес һәм бор. грек. έπος — сөйләм) — нормага салынган әдәби әйтелеш кагыйдәләр җыелмасын тәшкил иткән фонетика бүлеге. Язганда орфографик кагыйдәләрнең һәр кеше өчен уртак булуы кирәк булса, сөйләм телендә шул ук максатларда әйтелеш кагыйдәләрнең уртаклыгы кирәк.
Телдә орфоэпия кагыйдәләре һәм унификация барлыкка килсен өчен түбәндәге шартлар булуы кирәк:
* Камил әдәби тел булуы.
* Бердәм телнең диалектлары булуы.
* Диалектларның әдәби тел нормаларына тәэсир итүе.

# Орфоэпия
## Татар орфоэпиясе

    Төп мәкалә: Татар орфоэпиясе
Татар милли әдәби телендә әйтелеш нормалары тел формалашу һәм үсеш дәвамында урнашалар, XIX гасыр ахырында — XX гасыр башында тәмамланалар. Татар теленең орфоэпиясе урта диалектның казан арты сөйләшенә нигезләнгән дип санала. Казан күп гасырлар буе татар халкының мәдәни, сәяси үзәге булып килгән, шуңа күрә казан татарларының сөйләше башкалар өчен үрнәк булып килгән.
1905 елгы инкыйлабтан соң татар әдәби әйтелеше кагыйдәләре турында җитди уйланулар башлана. Татар матбугаты зур үсеш ала, уртак нормалар кирәк була. Бәхәс озак еллар дәвам итә. Татар милли әдәби теле гомумхалык нормаларына нигезләнеп үсә.
# Санта Луча (Терамо)

Санта Луча — Италиянең Абруцци төбәге Розето-дельи-Абруцци өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Луча (Терамо)
## Географиясе

Санта Луча Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Санта Луча (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сирпо Амено (Варезе)

Сирпо Амено — Италиянең Ломбардия төбәге Бреццо-ди-Бедеро өязендә урнашкан торак пункт.

# Сирпо Амено (Варезе)
## Географиясе

Сирпо Амено Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Сирпо Амено (Варезе)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Никифоровка (Кырмыскалы районы)

Никифоровка — Башкортстанның Кырмыскалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453023, ГАТОБК коды — 80235820010.
# Шлайтен

Шлайтен — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. Лиенц округы составына керә.

# Шлайтен
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 876 метр биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
# Соры көртлек

Соры көртлек (кыр тавыгы, лат. Perdix perdix) — кыргавыл кошлар семьялыгыннан кыр тавыклары ассемьялыгының көртлекләр ыругының бер төре.
Озынлыгы 35 см, авырлыгы 600 г чамасы. Каурыйлары соры төстә, түшендә аксыл коңгырт тап бар. Европа һәм Көнбатыш Азиядә таралган. Кырларда, вак куаклы болыннарда, далаларда, урман полосаларында яши. 14–18 күкәй сала. Сунарчылык объекты. Йортта үрчетеп була.
* 1 2 3 Integrated Taxonomic Information System — 1996.https://wikidata.org/wiki/Track:Q82575https://wikidata.org/wiki/Track:P815
* 1 2 IOC World Bird List Version 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3https://wikidata.org/wiki/Track:Q27042747
* ↑ World Bird List: IOC World Bird List — 6.4 — IOU, 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4https://wikidata.org/wiki/Track:Q27907675https://wikidata.org/wiki/Track:Q1325616
* ↑ IOC World Bird List. Version 7.2 — 2017. — doi:10.14344/IOC.ML.7.2https://wikidata.org/wiki/Track:Q29937193
# Мйонсково (Лещинский повяты)

Мйонсково — Польшаның Великопольское воеводалыгы Осечна гминасында урнашкан авыл.

# Мйонсково (Лещинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Морей (Вандея)

Морей (фр. Moreilles) — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
# Сан Поло ин Кянти (Фиренца)

Сан Поло ин Кянти — Италиянең Тоскана төбәге Греве-ин-Кьянти өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Поло ин Кянти (Фиренца)
## Географиясе

Сан Поло ин Кянти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Поло ин Кянти (Фиренца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 1130

NGC 1130 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1130
## Тарихы

Әлеге галактика 1855 елда инглиз астрономы Уильям Парсонс, 3-й граф Росс тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 182.88 см (72 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Сукупира-ду-Норти

Сукупира-ду-Норти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.

# Сукупира-ду-Норти
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1074,466 км².
# Халэтояха

Халэтояха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Халэтояха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15040000112115300056544
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115305654
* Бассейн коды — 15.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Гүзьюрду (Муҗур)

Гүзьюрду (төр. Güzyurdu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кыршеһир иле Муҗур илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Брёккель

Брёккель — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Брёккель
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 16,33 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 44 метр һәм 45 метр биеклектә урнашкан.
# Робьон (Воклюз)

Робьон (фр. Robion) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.

# Робьон (Воклюз)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 17,07 км².
# RCN2

RCN2 (ингл. Reticulocalbin 2 һәм Reticulocalbin-2) — кешенең 15-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Биргиц

Биргиц — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. Инсбрук округы составына керә.

# Биргиц
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 859 метр биеклектә урнашкан. Кематен-ин-Тироль, Аксамс, Гётценс һәм Фёльс коммуналары белән чиктәш.
# Бадемпынары (Элазыг)

Бадемпынары (төр. Badempınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Ржадков (Свитави)

Ржадков (чех. Radkov) — Чехиянең Пардубице крае Свитави һәм Q89751692? районында урнашкан авыл.

# Ржадков (Свитави)
## Географиясе

Мәйданы — 6,636017 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 330 ± 1 метр һәм 326 метр биеклектә урнашкан.

# Ржадков (Свитави)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ржадков (Свитави)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Ржадков (Свитави)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 330 |
| 1880 | 397 |
| 1890 | 345 |
| 1900 | 318 |
| 1910 | 330 |
| 1921 | 303 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 311 |
| 1950 | 198 |
| 1961 | 198 |
| 1970 | 161 |
| 1980 | 172 |
| 1991 | 150 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 123 |
| 2014 | 116 |
| 2016 | 114 |
| 2017 | 116 |
| 2018 | 121 |
| 2019 | 122 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 116 |
| 2021 | 117 |
| 2021 | 116 |
| 2022 | 117 |
| 2023 | 117 |
| 2024 | 117 |
# Блумсбург (Пенсильвания)

Блумсбург — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Блумсбург (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1797 елда нигезләнгән.

# Блумсбург (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 4,69 квадрат миль, 12,143366 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 531 Фут биеклектә урнашкан.
# Райх (шәһәр, Алмания)

Райх (алман. Raich) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Райх (шәһәр, Алмания)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 9,36 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 722 метр биеклектә урнашкан.
# Боламык (Сарман районы)

Боламык — Татарстан Республикасының Сарман районындагы поселок.
Халык саны — 28 тирәсендә. Почта индексы — 423358.

# Боламык (Сарман районы)
## Тарих

XVIII гасырда нигезләнгән.

# Боламык (Сарман районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Боламык (Сарман районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.8 °C | 4.3 °C | 13.3 °C | 18.6 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 12 °C | 4.2 °C | -5.1 °C | -10.5 °C | 3.9 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

# Боламык (Сарман районы)
## Шәхесләр

* Илгизәр Миргалимов (1942-2019), дирижер, КДМИ профессоры.
# Чески Гералец

Чески Гералец (чех. Český Herálec) — Чехиянең Высочина крае Гералец (Ждяр над Сазавоу) районында урнашкан авыл.

# Чески Гералец
## Географиясе

Мәйданы — 12,526 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Чески Гералец
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Чески Гералец
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Чески Гералец
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 933 |
| 1880 | 934 |
| 1890 | 979 |
| 1900 | 1032 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 1087 |
| 1921 | 933 |
| 1930 | 1256 |
| 1950 | 695 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 713 |
| 1970 | 703 |
| 1980 | 726 |
| 1991 | 810 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 808 |
| 2011 | 836 |
| 2021 | 877 |
# Крестцы районы

Крестцы райо́ны (рус. Кресте́цкий район)— Россия Федерациясенең Новгород өлкәсе составындагы административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).
Административ үзәге — Крестцы эшчеләр бистәсе.

# Крестцы районы
## География

Территориянең мәйданы — 2790,63 км².
Район Новгород өлкәсенең үзәк өлешендә урнашкан.
Новгород өлкәсе районнары белән чиктәш: көнбатышта Иске Русса, төньякта Крестцы, көнчыгышта Демянск районнары белән.
# Вигода (Липский повяты)

Вигода — Польшаның Мазовия воеводалыгы Сенно гминасында урнашкан авыл.

# Вигода (Липский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Исачки

Исачки (белар. Ісачкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браслав районында урнашкан авыл.

# Исачки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Прислоп (Корнерева, Караш-Северин)

Прислоп — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. Корнерева (коммуна) коммунасына карый.

# Прислоп (Корнерева, Караш-Северин)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Ай-Лунк-Ях

Ай-Лунк-Ях — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Лунк-Ях елгасының сул ярына тамагыннан 14 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 26 км.

# Ай-Лунк-Ях
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан Иртеш елгасы кушылганга кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100212115200048267
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204826
* Бассейн коды — 13.01.11.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# OR2T34

OR2T34 (ингл. Olfactory receptor family 2 subfamily T member 34) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Qoqand xanlığı

Qoqand xanlığı (üzbäkçä Qo'qon xonligi) - 1709-1876 yıllarda bügenge Üzbäkstan, Tacikstan, Qırğızstan, könyaq Qazaqstan, Şeñcan-Uyğır moxtari töbägendä (Könçığış Törkistanda) bulğan däwlät.
Xiwä xanlığı, Boxara ämirlege häm Qoqand xanlığı üzbäk xanlıqları bulıp sanala.

# Qoqand xanlığı
## Tarix

1709 yılda miñ qäbiläsennän çıqqan Şahrux bi Färğänä üzäneneñ könbatış öleşendä bäysez bilämägä nigez sala. Keçkenä Qoqand şähärendä kirmänne tözep, anı başqalası itep yasıy.
Riwäyät buyınça miñ näsele Babur xakimnän çıqqandır.
Abd-älKärim, İrdänä bi, Narbuta bi Qoqand bilämälären kiñäytä.
Narbuta bi ulı Älimxan taciklar yärdämendä Färğänä üzäneneñ könbatış öleşen basıp ala, şul isäptän Xucand häm Şaş (Taşkänt). Bäklär belän suğışa, Çimkänt, Sayram qalasın yawlıy.
Madali xan idärä itkän çorda xanlıq iñ zur mäydanın bili. 1825 yılda Bişkäk häm Toqmaq kirmännäre salına. Pamir bilämäläre dä aña buysına.
1842 yılda Boxara ämire Nasrulla Madali xannı üterep, Qoqand şähären basıp ala häm xanlığın Boxara wiläyätenä äwelderä. Läkin Qoqand keşeläre Şäräli xan itep saylıy, tizdän anı bärep töşerä. Nizağlaşu çorı başlana.

# Qoqand xanlığı
## Nizağlaşu çorı

Nizağlaşu çorında utraq sartlar häm qıpçaqlar arasında tuqtawsız doşmanlıq däwam itä. Suğış waqıtında xannar almaşıp üterelä.
Räsäy imperiäse Qoqand xanlığındağı nizağlaşunı qullanıp, üz xakimiäten arttıra. 1865 yılda İrcar yanındağı bäreleştä Boxara ämiren tar-mar itä.
Qoqand xanlığı qazaqlar üzara nizağlarıda da qatnaşa: 1834 yılda qazaq soltanı Sarcan Qasımov bergä Urta Yözgä qarşı yaw belän kilä. Xiwä häm Qoqand xanlıqları Räsäygä buysınğan bilämägä höcüm itä.

# Qoqand xanlığı
## Räsäygä qarşı suğış

1854 yılda Räsäy Qoqand xanlığı höcümnärenä qarşılıq itsen öçen Turılıqlı (Vernıy) digän kirmängä sala, kiläçäktä ul Almatı qalasına äwereläçäk. Şulay itep, İli artı töbäge Räsäygä kerä.

# Qoqand xanlığı
## Räsäygä qarşı suğış
### Yawlap alu

1853 yılda Irınbur gubernatorı Perovskiy ğäskäre Aq-Mäçet şähären (bügenge Qızıl-Urda) basıp ala.
1860 yılda Tsimmerman ğäskäre Bişkäk, Toqmak kirmänen cimerä. Annan soñ Qoqand Rusiägä ğazawat iğlan itä, läkin 1860 yılda Ozın-Ağaç yanında palkawnik Kolpakovskiy 20 meñle Qoqand ğäskären tar-mar itä.
1864 yılda Räsäy Äwliä-ata, Törkistan, Çimkänt şähärlären basıp ala.
1865 yılda xärbi gubernator Çernäyev Taşkänt qalasın yawlap ala.
1868 yılda Xudoyar-xan Räsäy belän säwdä kileşüen imzalap, Rusiägä buysına.
1873—1875 Räsäygä qarşı küp baş kütärülär bula, iñ zurısı Näsräddin xan baş kütärüe.
1876 yılda Aleksandr II Qoqand bäysezlegen yuq itärgä quşa.
1876 yılda M.D. Skobelev ğäskäre Qoqand şähären yawlap ala, häm xärbi gubernator itep bilgelänä. Qoqand xanlığı bäysezlege beterelä.
# Спинацедо II (Порденоне)

Спинацедо II — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Порчия өязендә урнашкан торак пункт.

# Спинацедо II (Порденоне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Хоценице (Бржежани И)

Хоценице (чех. Chocenice) — Чехиянең Урта Чехия крае Бржежани И районында урнашкан авыл.

# Хоценице (Бржежани И)
## Географиясе

Мәйданы — 3,062 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Хоценице (Бржежани И)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Хоценице (Бржежани И)
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Хоценице (Бржежани И)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 416 |
| 1880 | 435 |
| 1890 | 477 |
| 1900 | 414 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 412 |
| 1921 | 365 |
| 1930 | 353 |
| 1950 | 254 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 186 |
| 1970 | 179 |
| 1980 | 126 |
| 1991 | 74 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 92 |
| 2011 | 115 |
| 2021 | 99 |
# Бельопрадо

Бельопрадо (кат. Bellprat) — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бельопрадо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 31 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 653 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Вилле-Бокаж (Кальвадос)

Вилле-Бокаж (фр. Villers-Bocage) — Франциянең Кальвадос департаментына караган коммуна, Оне-сюр-Одон кантонына карый.
# Санта Петронила (Торино)

Санта Петронила — Италиянең Пьемонт төбәге Буссолено өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Петронила (Торино)
## Географиясе

Санта Петронила Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Санта Петронила (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Свидна (Паставский районы)

Свидна (белар. Свідна) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Свидна (Паставский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Андира

Андира — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.

# Андира
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 234,802 км².
# Нови Поддворов

Нови Поддворов (чех. Nový Poddvorov) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Q89085230?, Годонин һәм Q89085230? районында урнашкан авыл.

# Нови Поддворов
## Географиясе

Мәйданы — 2,965571 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 246 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Нови Поддворов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Нови Поддворов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Нови Поддворов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 165 |
| 1880 | 197 |
| 1890 | 182 |
| 1900 | 221 |
| 1910 | 252 |
| 1921 | 285 |
| 1930 | 295 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 286 |
| 1961 | 299 |
| 1970 | 299 |
| 1980 | 255 |
| 1991 | 218 |
| 2001 | 181 |
| 2011 | 184 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 189 |
| 2016 | 202 |
| 2017 | 207 |
| 2018 | 203 |
| 2019 | 206 |
| 2020 | 217 |
| 2021 | 224 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 228 |
| 2022 | 221 |
| 2023 | 225 |
| 2024 | 228 |
# ЭкзоМарс

ЭкзоМарс (русча Экзомарс, инглизчә ExoMars) — Марсны тикшерү буенча Россиянең Федераль галәми агентлыгы (Роскосмос) һәм Европа галәми агентлыгы уртак программасы.
Экзомарс программасы буенча беренче галәми аппарат 2016 елда, икенчесе 2018 елда җибәреләчәк.
2016 елгы галәми аппарат Марсның ясалма иярчене - Марс фәнни орбиталь аппараты һәм төшерелә торган аппарат автоматик Марс станциясе белән - «Скиапарелли» дигән десант күрсәтү модуле белән.
2016 елның 14 мартында төшке сәгать 12:31:42 Мәскәү вакытында Байкоңгыр галәм аланыннан беренче ЭкзоМарс аппараты җибәрелә.
Марска очып килеп җитү вакыты җиде айдан көтелә.

# ЭкзоМарс
## Максатлар

* Элекке мөмкин булган яки бүгенге Марстагы тереклек эзләрен эзләү
* Марс өслегендәге суның һәм геохимик бүленешен тикшерү
* Марс өслеген, әйләнә-тирәдәге мохитен тикшерү, киләчәктәге пилотлы очышлар өчен куркынычлар ачыклау.
* Марс өслеге астындагы катламнарны тикшерү
* Барлык бурычларны тутырып үтәгәч, Җиргә уңышлы итеп кайту.
       Технологик максатлар
* Марс өслегенә зур йөкле аппаратларны утырту
* Марста Кояш энергиясен куллану
* Марс туфрагын алу өчен бораулау җайланмасын куллану
* Марс-йөрүчеләр ярдәмендә тикшеренүләр үткәрү
# Оф (Оф)

Оф (төр. Of) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Оф илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пява-Яха

Пява-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сабри-То күле урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Пява-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020300312115300044935
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115304493
* Бассейн коды — 15.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Алибей (Сусурлук)

Алибей (төр. Alibey) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Сусурлук илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пяна (Асти)

Пяна — Италиянең Пьемонт төбәге Сан-Дамьяно-д'Асти өязендә урнашкан торак пункт.

# Пяна (Асти)
## Географиясе

Пяна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пяна (Асти)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Людвигсбург

Людвигсбург (алман. Ludwigsburg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Людвигсбург
## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Монтеаперти (Сьена)

Монтеаперти — Италиянең Тоскана төбәге Кастельнуово-Берарденга өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтеаперти (Сьена)
## Географиясе

Монтеаперти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Монтеаперти (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лугашу-де-Сус

Лугашу-де-Сус — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. Лугашу-де-Жос (коммуна) коммунасына карый.

# Лугашу-де-Сус
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Лешнишкий Врх

Лешнишкий Врх — Словениянең Ормож (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Лешнишкий Врх
## Географиясе

Мәйданы — 0,51 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 297,3 метр биеклектә урнашкан.
# Эллиотт (Төньяк Дакота)

Эллиотт — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.

# Эллиотт (Төньяк Дакота)
## Тарихы

Эллиотт шәһәре 1883 елда нигезләнгән.

# Эллиотт (Төньяк Дакота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,395535 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 406 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фәрит Зәкиев

Фәрит Зәкиев (Фәрит Әдип улы Зәкиев, 22 гыйнвар 1952(1952-01-22) (72 яшь), Тымытык, Тымытык районы, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) — нифетче, Татарстанның атказанган нифетчесе (1995). 1975 елдан «Татнефть» ҖБдә, 1991 елдан баш технолог һәм бер үк вакытта нифет һәм газны комплекслы әзерләү бүлеге башлыгы. Татарстанның нифет кәсепләрендә энергия саклагыч технологияләрне эшкәртү һәм сәнәгый микъясларда кертү өчен ТР дәүләт премиясенә (1997) лаек булган.
# Марест-Данкур

Марест-Данкур (фр. Marest-Dampcourt) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# Вудвилл (Техас)

Вудвилл — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Вудвилл (Техас)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Вудвилл (Техас)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 8,310296 км², 8,310295 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 82 ± 1 метр һәм 82 метр биеклектә урнашкан.
# Беласица (Крушевац)

Беласица (серб. Беласица ) — Сербиянең Расина округы Крушеватс җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Беласица (Крушевац)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 330 метр биеклектә урнашкан.

# Беласица (Крушевац)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Виллер-Шмен-э-Мон-лез-Этрель

Виллер-Шмен-э-Мон-лез-Этрель (фр. Villers-Chemin-et-Mont-lès-Étrelles) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

# Виллер-Шмен-э-Мон-лез-Этрель
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,32 км².
# Туймазы дәүләт татар драма театры

Туймазының татар дәүләт драма театры :
| Нигезләнү елы | 1990 |
Туймазының татар дәүләт драма театры (рус. Туймазинский государственный татарский драматический театр) — Башкортстан Республикасының Туймазы шәһәрендә эшләүче театр.
2023 елда Туймазы татар дәүләт драма театры бинасы Россия халыкларының мәдәни мирас объектлары бердәм реестрына кертелгән .

# Туймазы дәүләт татар драма театры
## Баш режиссер

* 2007 елдан — Байрас Ибраһимов.
* 2018 елдан — Илнур Муллабаев

# Туймазы дәүләт татар драма театры
## Адрес

Башкортстан, Туймазы ш., Октябрь мәйданы, 3
# Каличе (Болцано)

Каличе — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге Рачинес өязендә урнашкан торак пункт.

# Каличе (Болцано)
## Географиясе

Каличе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Каличе (Болцано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# OR4C3

OR4C3 (ингл. Olfactory receptor family 4 subfamily C member 3) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.