yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Алматы

Алматы (каз. Almaty, Алматы — «алмалы», рус. Алма-Ата) — Казакъстан Республикасының иң эре шәһәре. Халык саны 1,4 млн кеше. Илнең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Казакъстанда халык саны бер миллионнан артык булган бердәнбер шәһәре. 1997 елга кадәр Казакъстанның башкаласы булып тора.
Тянь-Шань тау итәге янында урнашкан шәһәр.

# Алматы
## Тарих

X-XIV гасырларда хәзерге Алма-Ата җирләрендә берничә кечкенә шәһәр булган, шуларның берсе "Алмату" дип аталган. Шул шәһәр Бөек Ефәк юлында булган. 13нче гасырда шәһәр үз тәңкәләрен суккан. Бүгенге Алматыны Россия гаскәрләре 1854 елның 4 февралендә Верный (Тугрылыклы) исеме белән хәрби ныгытма буларак салганнар.
1867 елда Верный — Төркистан генерал-губернаторлыкның Җидесу өлкәсенең үзәге.
1867 елның июлендә Җидесу казак гаскәре оештырылган.
1887 елның 28 маенда бик көчле җир тетрәү булган, 1798 йорт җимерелгән.
Татарлар шәһәргә нигезләү башыннан Верный шәһәренә толмач булып, сәүдә эшләре өчен килгәннәр. Верный шәһәрендә Татарка (Татар шәһәрлеге) өлеше килеп чыккан, ул әлегә дә саклана. Татарлар Алматыда беренче мәчетне салганнар.
1897 елда шәһәрдә 5,3% кеше татарча сөйләшкән (урысча — 63,8 %, уйгырча — 8,6 %, казакъча — 8,2 %, сартча (хәзерге үзбәкләр составындагы халык) — 6,9 %, кытайча — 5,3 %).
1918 елда Совет хакимияте урнаштырылган.
1921 елда шәһәргә яңа Алматы (рус. Алма-Ата) исеме бирелә.
1927 елда Казакъстан башкаласы Кызыл-Урда шәһәреннән Алматыга күчерелгән.
1997 елда Казакъстан башкаласы Алматы шәһәреннән Астанага күчерелгән. Шулай итеп Алматы 70 ел дәвамында башкала вазифасын башкарган.

# Алматы
## Спорт

Тянь-Шань тау итәге янында дөньяның иң югары «Медеу» шугалагы (тимераякта шуу өчен боз мәйданы) урнаша.
2017 елда биредә 28нче Кышкы Универсиада үткәреләчәк.

# Алматы
## Идарә-җир төзелеше

Алматы шәһәре 8 районнан тора:
* Алатау
* Алмалы
* Әуезов
* Бостандык
* Җитесу
* Медеу
* Нәүрүзбай
* Төрексиб

# Алматы
## Хакимият

Шәһәр башлыгы - каз. әкім, урысча аким - мэр вазифасын башкара. Шәһәр әкиме (хакиме) Казакъстан президенты тарафыннан билгеләнә, шәһәр җыелышы (мәслихәт, казакъча маслихат) раслый, туры сайлау юк.
2008 елдан шәһәр әкиме - Ахметжан Есимов.

# Алматы
## Шәһәрдә туган танылган кешеләр
#### Казакълар

* Руслан Савденов, балет биючесе, Татарстанның атказанган артисты (2011)
* Бавырҗан Байбәк (19.03.1974), Алматы хакиме (2015, август), сәясәт фәннәре кандидаты.
* Булат Габитов, кинематографист, режиссер.

# Алматы
## Шәһәрдә туган танылган кешеләр
#### Татарлар, башкортлар

* Әнүәр Акчурин (2000), спортчы (байдарка һәм каноэда ишү).
* Кадрия Әмирова, балет биючесе, РФ атказанган артисты
* Александр Кирзимов (1897-1955), генерал-майор (1941).
* Ринат Исмәгыйлев, җәррах.
* Рәшит Ногманов (1954), совет һәм Казакъстан кинорежиссеры, сценарист, продюсер, актер, җәмәгать эшлеклесе.

# Алматы
## Шәһәрдә туган танылган кешеләр
#### Башкалар

* Иса Хамхоев (1962), Ингушетия мөфтие.

# Алматы
## Дин
#### Ислам

* Алматы үзәк мәчете
* «Султан-Корган» мәчете
# Яркәнт (Казакъстан)

Яркәнт (каз. Jarkent, Жаркент, рус. Жаркент) — Казакъстанның Җидесу өлкәсендә (2022 елның 8 июненә кадәр ― Алматы өлкәсендә) урнашкан шәһәр. Панфилов районының административ үзәге.

# Яркәнт (Казакъстан)
## Тарих

Шәһәр статусын 1891 елдан башлап йөртә.

# Яркәнт (Казакъстан)
## Шәхесләр

* Зунун Таипов (1917―1984), уйгыр чыгышлы Кытай хәрбие, 1962 елдан мөһаҗир.
# Олух-Шумшеваши

Олух-Шумшеваши (чуаш. Улӑх Шемшӗш, рус. Олух-Шумшеваши) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Олух-Шумшеваши
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Олух-Шумшеваши
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 49 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Лацен (Миннесота)

һәм
Лацен — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лацен (Миннесота)
## Географиясе

Лацен халык санын алу урыны мәйданы — 27,694643 км², 27,694651 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 669 Фут биеклектә урнашкан.
# Ле Кверче (Рим)

Ле Кверче — Италиянең Лацио төбәге Ардея өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Кверче (Рим)
## Географиясе

Ле Кверче Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Кверче (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Яманчура

Яманчура (чуаш. Яманчурел, рус. Яманчурино ) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.

# Яманчура
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 543 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,65%).
# Ласкар (Словакия)

Ласкар (словак. Laskár) — Словакиянең Мартин округында урнашкан авыл.

# Ласкар (Словакия)
## Тарихы

Авыл 1277 елда нигезләнгән.

# Ласкар (Словакия)
## Географиясе

Мәйданы — 3,34 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 463 метр биеклектә урнашкан.

# Ласкар (Словакия)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Шәмәк (Буа районы)

Шәмәк (Күшки-Шәмәк) — Татарстан Республикасының Буа районындагы торак пункт, авыл.
Халык саны — 273 тирәсендә. Почта индексы — 422453.

# Шәмәк (Буа районы)
## Тарих

XVII гасырда нигезләнгән.

# Шәмәк (Буа районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар.

# Шәмәк (Буа районы)
## Шәхесләр

* Тимофей Семёнов (чуаш. Тайӑр Тимкки; 1889―1917), чуаш шагыйре, тәрҗемәчесе.

# Шәмәк (Буа районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.1 °C | -10.3 °C | -5.3 °C | 5.5 °C | 14.2 °C | 18.9 °C | 20.7 °C | 18.4 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.8 °C | -9.3 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Лассерр (Ло һәм Гаронна)

Лассерр (фр. Lasserre) — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Мамги

Мамги (чуаш. Мамка, рус. Мамги) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Мамги
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Мамги
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 210 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Антоновка (Әлек районы)

Антоновка (чуаш. Антоновка, рус. Антоновка) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Антоновка (Әлек районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Антоновка (Әлек районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 10 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Малакейжу

Малакейжу — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Риу-Майор муниципалитетына карый.

# Малакейжу
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле-Вердон-сюр-Мер

Ле-Вердон-сюр-Мер (фр. Le Verdon-sur-Mer) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Хәлим Җәлалов

Хәлим Бәдри улы Җәлалов (Җәләлов), сәхнә псевдонимы Хәлим Җәләй (1940 елның 27 апреле, СССР, РСФСР, ТАССР, Балык Бистәсе районы, Олы Солтан ― 2021 елның 5 июле, РФ, ТР, Казан) — драма актеры, Камал театры артисты, Татарстанның халык артисты (1992). «Намус һәм тугърылык» номинациясендә «Тантана» премиясе лауреаты (2021).

# Хәлим Җәлалов
## Тәрҗемәи хәле

Хәлим Җәлалов Татарстанның 1940 елның 27 апрелендә Балык Бистәсе районы Олы Солтан авылында туа. Шунда урта мәктәпне тәмамлый. Берничә ел Казан киез итек фабрикасында эшли, тормыш чыныгуы ала.
1961 елда Казан театр училищесына укырга керә. Ш. Сарымсаков, Г. Шамуков, Х. Уразиков кебек мәшһүр артистлардан, укытучы-остазлардан белем ала. Училищены тәмамлаганнан соң Г. Камал исемендәге академия театрына эшкә алына. Хезмәтнең башлангыч чорында иҗат иткән Янгир (Нәкый Исәнбәт “М. Җәлил”), Шәрифҗан (Аяз Гыйләҗев “Җиргә тапшырылган серләр”), Гайфи (Х. Вахит “Күк капусы ачылса”) һ.б. образлар аркылы Х. Җәлалов талантлы артист буларак халыкка таныла.
Х. Җәлалов әдәби әсәрләрне сәнгатьле укуы белән дә тамашачыларга билгеле шәхес. Радио-телевидение фондында сакланучы бик күп язмалар шул хакта сөйли. Үзе дә әдәби әсәрләр иҗат итә, тәрҗемә эше белән дә шөгыльләнә. А.Вампиловның “Провиния мәзәкләре” китабы (1987) аның тәрҗемәсендә дөнья күрде. Моннан тыш балаларга атап чыгарылган “Корчаңгы тай һәм таз малай” (1993), “Шәрә бүре” кебек китаплары да бар. Аның берничә пьесасы Г.Камал исемендәге академия театрында балалар өчен куелды.
2021 елның 5 июлендә Казанда 81 яшендә вафат була. Казанның мөселман зиратында җирләнә.

# Хәлим Җәлалов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1992 ― Татарстанның халык артисты
* 2016 ― Абдулла Алиш премиясе
* 2021 ― «Тантана» премиясе лауреаты ― «Намус һәм тугърылык» номинациясендә

# Хәлим Җәлалов
## Хәтер

* 2023 елда Балык Бистәсе районы Олы Солтан авылы мәдәният йортына исеме бирелгән.
# Якуб Зәнкиев

Якуб Зәнкиев (Якуб Камали улы Зәнкиев) – татар язучысы. Тукай бүләге иясе (2002).

# Якуб Зәнкиев
## Тәрҗемәи хәле

1917 елның 6 апрелендә Россия империясенең Иркутск генерал-губернаторлыгы Иркутск шәһәрендә туган. Балачагы Тубыл районы Хуҗайлан (Япанчы) авылында үтә. 2003 елда вафат.
Тубыл татар – башкорт мәктәбен (1933), Тубыл татар педагогия техникумын (1935), Төмән укытучылар институтының физика-математика бүлеген тәмамлый (1940). Тубыл округының Япанчы (1934), Сәет (1935 - 1936), Чебурга (1936 – 1938) мәктәпләрендә физика һәм математика укыта. 1940 - 1942 елларда Төмәннең 3нче санлы татар урта мәктәбендә укыта.

# Якуб Зәнкиев
## Бөек Ватан сугышында

1942 елдан Бөек Ватан сугышында катнаша. Төмәндә оештырылган танкка каршы бригаданың взвод командиры сыйфатында Курск дугасында, Украинада, Польшада, Чехословакиядә сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. I Ленинград артиллерия училищесын тәмамлый(1943, Энгельс шәһәрендә).
Армиядән кайткач (1946), укытучылык эшен дәвам итә.
1952 - 1955 елларда Төмән өлкәсенең Тубыл районы халык мәгарифе бүлеге мөдире.
1955 - 1975 елларда Төмән өлкәсенең Тубыл районы Япанчы мәктәбе директоры.

# Якуб Зәнкиев
## Иҗаты

1949 елда «Совет мәктәбе» (хәзерге «Мәгариф») журналында беренче язмасы дөнья күрә. Иртеш буе себер татарларының 1917 – 1940 еллардагы тормышы турында «Иртеш таңнары» (1-2 китаплар, 1994; русчага Х. Алишева тәрҗемәсендә «Зори Иртыша», Төмән, 1996 – 1998 еллар); «Ялкында өтелгән мәхәббәт» (Төмән, 1999) романнары, балалар өчен «Кайчыколак» (Төмән, 1994) исемле хикәяләр жыентыгы авторы.

# Якуб Зәнкиев
## Мактаулы исемнәре, бүләкләре

* Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (1995).
* РСФСР мәктәпләренең атказанган укытучысы (1957).
* Кызыл Йолдыз ордены (1944).
* I һәм II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1944, 1985).
Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (2002) – “Иртеш таңнары” роман - дилогиясе өчен.

# Якуб Зәнкиев
## Хәтер

* Иҗатына хөрмәт йөзеннән Д.И. Менделеев исемендәге Тубыл социаль – педагогия академиясе җирлегендә һәр елны “Зәнкиев укулары” дигән Бөтенроссия фәнни – гамәли конференциясе уздырылып килә.
* Тубыл районы Япанча мәктәбенә исеме бирелә (1995)
* Тубыл шәһәренең шәрәфле ватандашы.
* Тубыл районы Загваздинск авыл җирлегенең шәрәфле ватандашы (1997).
# Мари Биляморы

Мари-Билямор (чирм. Марий Пыламарий, рус. Мари-Билямор) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан сала.

# Мари Биляморы
## Сәгать поясы

Мари Биляморы Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Мари Биляморы
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (65%), руслар (30,6%), татарлар (3,9%).
# Элеватор тавына җәяүлеләр күпере (Яр Чаллы)

Элеватор тавына җәяүлеләр күпере (рус. Пешеходный мост на Элеваторную гору) — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә 2012 елның ноябрь ахырында Чаллы елгасы аркылы салынган күпер.

# Элеватор тавына җәяүлеләр күпере (Яр Чаллы)
## Тарих

Элеватор тавына озынлыгы 200 м булган беренче җәяүлеләр күпере 1990-еллар башында салынган. Озынлыгы 128 м булган яңа вант күпере 2012 елың ноябрь ахырында файдалануга тапшырылган. Су өсте тигезлегеннән биеклеге — 15 м.
Күпер Яр Чаллының Комсомол районына керүче ике бистәне — Элеватор тавы бистәсен ЗЯБ бистәсе (Кәгазьчеләр микрорайоны) белән тоташтыра. ЗЯБ бистәсенең 17А комплексындагы Бумажниклар бульвары, 19 йорт артыннан башланып, Элеватор тавы бистәсендәге Орджоникидзе урамы белән (бистәнең Тау мәчете янында) тоташа.
Вант күперенең корылышы юл полотносы белән корыч трослар ярдәмендә тоташкан ике пилонга нигезләнгән.
Күперне төзүнең бәясе — 21 млн. Инвесторлар — РАССТАЛ һәм «Энергогазкомплект» ААҖ.
«Татсвет» холдингы электр урнаштыручылары көче белән күпердә 27 фонарь урнаштырылган.
# Солитон

Солитон — сызыксыз мохитта таралучы структур яктан тотрыклы ялгыз дулкын.
Солитоннар үзләрен кисәкчекләр кебек тоталар (кисәкчексыман дулкын):
* бер-берсе белән яки кайбер башка буталчыклар белән тәэсир итешкәндә солитоннар таркалмыйлар структураларын үзгәрешсез саклап, хәрәкәтләрен дәвам итәләр. Бу үзлек мәгълүматны зур араларга тапшыру өчен файдаланыла ала.
* гармоник дулкыннардан аермалы буларак, классик солитоннар, энергия күчерүдән тыш, матдәне күчерә (үз хәрәкәте юнәлешендә чикләнгән ераклыкка күчү).
1834 елда Джон Рассел Эдинбург янында Юнион каналында ялгыз дулкын — «solitary wave» күзәтә һәм солитон атамасын бирә.
Солитоннарның матдәне күчерү үзлеген плазмада электр агымнарын кузгату һәм башлангыч Галәмдә матдәне һәм антиматдәне аеру механизмнарының берсе буларак файдаланырга тәкъдим ителгән.
Солитоннар төрләре:
* сыеклык өслегендә (табигатьтә табылган беренче солитоннар) кайчак цунами һәм бор дулкыннарын шундый дип саныйлар
* плазмадагы ионлы һәм магнитлы тавыш солитоннары
* катламлы сыеклыкта гравитацион солитоннар
* лазерның актив мохитендә кыска яктылык импульслары рәвешендәге солитоннар
* солитоннар сыйфатында нерв импульсларын карарга була
* сызыксыз-оптик материалларда солитоннар
* һава мохитендә солитоннар

# Солитон
## Кортевег — де Фриз тигезләмәсе

Кортевег — де Фриз тигезләмәсе — чишелештә солитоннар булуга юл куя торган иң гади һәм иң билгеле модельләрнең берсе:
    ${\frac {\partial u}{\partial t}}+6u{\frac {\partial u}{\partial x}}+{\frac {\partial ^{3}u}{\partial x^{3}}}=0$.
Бу тигезләмәнең мөмкин булган чишелешләреннән берсе булып ялгыз солитон тора:
    $u(x,t)=-{\frac {2\varkappa ^{2}}{\mathrm {ch} ^{2}\,\varkappa (x-4\varkappa ^{2}t-\varphi )}}$
биредә $2\varkappa ^{2}$ — солитон амплитудасы, $\varphi$ — фаза. Солитон нигезенең нәтиҗәле киңлеге $\varkappa ^{-1}$. Бу солитон $v=4\varkappa ^{2}$ тизлеге белән хәрәкәт итә.

# Солитон
## Шрөдингер сызыксыз тигезләмәсе

Плазмада һәм сызыксыз оптикада электромагнит дулкыннары таралганда Шрөдингер сызыксыз тигезләмәсе кулланыла:
    $i{\frac {\partial u}{\partial t}}+{\frac {\partial ^{2}u}{\partial x^{2}}}+\nu |u|^{2}u=0$
$\nu >0$ булганда ялгыз дулкыннар — солитоннар рөхсәт ителә:
    $u\left(x,t\right)=\left({\sqrt {\frac {2\alpha }{\nu }}}\right)\mathrm {ch} ^{-1}\left({\sqrt {\alpha }}(x-Ut)\right)e^{i(rx-st)},$
биредә $r,s,\alpha ,U$ — кайбер даимиләр:
    $U=2r$
    $s=r^{2}-\alpha$
# Урта Әзәк

Урта Әзәк (чирм. Кыдал Озакъял, рус. Среднее Азяково) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан авыл.

# Урта Әзәк
## Сәгать поясы

Урта Әзәк Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Урта Әзәк
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (71%), руслар (24,3%).
# Амачкасы

Амачкасы (чуаш. Амачкасси, рус. Амачкасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429913. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241808002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600001200. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Амачкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 46 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Балык Бистәсе агротехник техникумы

Балык Бистәсе агротехник техникумы (рус. Рыбно-Слободский агротехнический техникум) —– Татарстанның Балык Бистәсе районы үзәге Балык Бистәсе шәһәр тибындагы бистәсендә (2004 елдан шәһәр тибындагы бистә) урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты.
Гамәлгә куючысы (2013 елдан) — Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы.

# Балык Бистәсе агротехник техникумы
## Тарих

1955 елда ССРБ министрлар шурасы каршындагы хезмәт ресурслары баш идарәсе фәрманы белән Корноухово авылында (1946-1954 елларда район үзәге) авыл хуҗалыгын механикалаштыру училищесы ачыла. Уку йорты өчен ике катлы 2 агач йорт бүленә. Укытучы-осталар булып 7нче Куйбышев һөнәри училищесы (Болгар) (Иделдә су басу зонасында калган) укытучылары күчеп килә. Җитәкче итеп Николай Александр улы Чадов билгеләнә.
1972 елда Балык Бистәсендә 21нче һөнәри-техник укуханә ачыла. Уку йорты ташчылар, штукатур–буяучылар, балта осталары, сантехниклар әзерли. Шул ук елларда авыл хуҗалыгы өчен белгечләр әзерләячәк 17нче укуханә төзелә башлый. 1977 елда ике укуханәне берләштереп, 85нче авыл урта һөнәри-техник училищесы (ССПТУ-85) төзелә. Директор итеп Л. Лопатюк билгеләнә. 1981 елдан уку йорты директоры А. Писарев, 1994 елдан С. Парфенов, 2010-2016 елларда В. Төхвәтуллин.
2013 елда ТР министрлар кабинеты карары белән Балык Бистәсе аграр көллияте Балык Бистәсе агротехника техникумы итеп үзгәртелә.

# Балык Бистәсе агротехник техникумы
## Белгечлекләр

2017-2018 уку елына Балык Бистәсе агротехник техникумына ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы буенча 70 студент кабул ителә:
* «Аш-су остасы, кондитер» белгечлегенә — 20 кеше
* «Авыл хуҗалыгын механикалаштыру» белгечлегенә — 25 кеше
* «Авыл хуҗалыгы җитештерүе тракторчы-машинисты» белгечлегенә — 25 кеше
Уку йортына бирелгән лицензия буенча белгечлекләр:
* Авыл хуҗалыгын механикалаштыру (техник-механик)
* Автомобиль транспортын техник файдалану һәм ремонтлау (техник)
* Агрономия (агроном)
* Икътисад һәм бухгалтер исәп-хисабы (бухгалтер)
* Авыл хуҗалыгы җитештерүе тракторчы-машинисты (тракторчы-машинист, автомобиль йөртүче)
* Аш-су остасы, кондитер (пешекче, кондитер)

# Балык Бистәсе агротехник техникумы
## Шәхесләр
### Директорлар

* 1955-1977 — Николай Александр улы Чадов
* 1977-1981 — Л. Лопатюк
* 1981-1994 — А. Писарев,
* 1994-2010 — С. Парфенов,
* 2010-2016 — В. Төхвәтуллин
* 2017–2024 — Мансур Гомәр улы Мәннанов

# Балык Бистәсе агротехник техникумы
## Шәхесләр
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Балык Бистәсе агротехник техникумын тәмамлаучылар.
60 ел эчендә республика агросәнәгате өчен 20 меңнән артык белгеч әзерләнгән. 1961 елда укуханәне Ю. Бекиев, 1962 елда С. Гыйздетдинов, 1964 елда Х. Идрисов, 1974 елда Илһам Вәлиев (район башлыгы), 1982 елда В. Банницын, И. Закиров һ.б. тәмамлаган.
# Таушкасы (Чабаксар районы)

Таушкасы (чуаш. Тавӑшкасси, рус. Таушкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Таушкасы (Чабаксар районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Таушкасы (Чабаксар районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 109 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
# Мезан-Фриу (Гимарайнш)

һәм
Мезан-Фриу — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Гимарайнш муниципалитетына карый.

# Мезан-Фриу (Гимарайнш)
## Географиясе

Мәйданы — 4,13 км².
# Парада (Вила-ду-Конде)

Парада — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Вила-ду-Конди муниципалитетына карый.

# Парада (Вила-ду-Конде)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле-Брёй-ан-Бессен

Ле-Брёй-ан-Бессен (фр. Le Breuil-en-Bessin) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Орешник (Киров өлкәсе)

Орешник (рус. Орешник) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.

# Орешник (Киров өлкәсе)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Орешник (Киров өлкәсе)
## Сәгать поясы

Орешник (Киров өлкәсе) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Орешник (Киров өлкәсе)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
# Повуа-де-Сан-Мигел

һәм
Повуа-де-Сан-Мигел — Португалиянең Бежа округына керә торган фрегезия. Мора муниципалитетына карый.

# Повуа-де-Сан-Мигел
## Географиясе

Мәйданы — 186,94 км².
# Анатолий Рыков

Анатолий Владимирович Рыков (1978 елның 26 августы, Ленинград) — Россия сәнгать белгече. Сәнгать фәннәре кандидаты, фәлсәфә фәннәре докторы, Санкт-Петербург дәүләт университетының Тарих институтының Көнбатыш Европа сәнгате тарихы кафедрасы профессоры.

# Анатолий Рыков
## Тормыш юлы

Анатолий Рыков 1978 елда Санкт-Петербургта туган.
2000 елда Санкт-Петербург дәүләт университетының (СпбДУ) тарих факультетын, ә 2003 елда СПбДУ аспирантурасын сәнгать тарихы кафедрасы буенча тәмамлый. Сәнгать фәннәре докторы, профессор Нина Калитина җитәкчелегендә «Дэвид Хокни һәм хәзерге инглиз фигуратив рәсеменең проблемалары» темасы буенча сәнгать белеме кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый (белгечлеге 17.000.09 — сәнгать теориясе һәм тарихы). Рәсми оппонентлар — фәлсәфә фәннәре докторы, профессор В. В. Прозерский һәм сәнгать фәннәре кандидаты, доцент Т. Ф. Верижникова; әйдәп баручы оешма — Дәүләт Эрмитажы.
2008 елда СПбДУның фәлсәфә һәм политология факультетында «1960—1990 еллар Америка хәзерге заман сәнгате теориясе контекстында сәнгать-теоретик консерватизм» темасы буенча фәлсәфә фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый (белгечлеге 17.000.09 — сәнгать теориясе һәм тарихы). Фәнни консультант — Е. Г. Соколов; рәсми оппонентлар — сәнгать белеме докторы С. С. Ванеян, фәлсәфә фәннәре докторы, профессор А. А. Грекалов һәм фәлсәфә фәннәре докторы, профессор В. М. Дианова; әйдәп баручы оешма — Россия Сәнгать академиясенең Сынлы сәнгать теориясе һәм тарихы фәнни-тикшеренү институты.
2003 елдан — укытучы, ә 2012 елдан — Санкт-Петербург дәүләт университетының Тарих институтының Көнбатыш Европа сәнгате тарихы кафедрасы профессоры. «XX гасырның чит ил сәнгате», «Сәнгать теориясе нигезләре», «XVIII гасырның Көнбатыш Европа сәнгате», «XX гасырның чит ил архитектурасы», «Хәзерге заман сәнгатенең һәм мәдәниятенең актуаль проблемалары» лекцияләре курслары укый. «Сәнгать теориясе һәм тарихының актуаль мәсьәләләре» халыкара конференциясе кураторы.

# Анатолий Рыков
## Бүләкләр

2007 елда Санкт-Петербург фәлсәфи җәмгыятенең «Хәзерге заман процессларына фәлсәфи анализ өчен» номинациясендә «Постмодернизм «радикаль консерватизм» буларак. Сәнгать-теоретик консерватизм мәсьәләме һәм 1960—1990 елларда Америка хәзерге заман сәнгате теориясе» (СПб., Алетейя, 2007) китабы өчен «Икенче навигация» премиясе лауреаты була.

# Анатолий Рыков
## Фәнни хезмәтләр

* Рыков А. В. Зарубежное искусство XX века. СПб., 2005. 28 с.
* Рыков А. В. Постмодернизм как «радикальный консерватизм». Проблема художественно-теоретического консерватизма и американская теория современного искусства 1960–1990-х гг. СПб.: Алетейя, 2007. 376 с.
* Рыков А. В. Основы теории искусства. СПб., 2007. 116 c.
* Рыков А. В. Западное искусство XX века. СПб., 2008.
* Рыков А. В. Формализм. Социология искусства. СПб.: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2016. ISBN 978-5-288-05663-5
* Рыков А. В. Истоки авангарда. Западноевропейское искусство XVIII-XIX вв. СПб.: Издательство Санкт-Петербургского университета, 2016. ISBN 978-5-288-05664-2
* Рыков А. В. Политика авангарда. М.: Новое литературное обозрение, 2019