yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зөлфия Шакирова

Шакирова Зөлфия Мәскүр кызы (1965 елның 5 июне, Югары Аташ авылы, Чакмагыш районы, Башкорт АССР) ― совет һәм Россия эстрада җырчысы. Татарстан Республикасының атказанган (2001) һәм халык (2012), Башкортстан Республикасының атказанган (2012) һәм халык (2022) артисты.

# Зөлфия Шакирова
## Биографиясе

Шакирова Зөлфия Мәскүр кызы 1965 елның 5 июнендә Башкорт АССРның Чакмагыш районы Югары Аташ авылында туган.
Зөлфия Мәскүр кызы бала чактан ук җырчы булырга хыялланган.
Үз авылында мәктәп тәмамлаганнан соң ул Уфа сәнгать училищесына укырга керә, 1982 елда аны уңышлы тәмамлый (хәзер Уфа дәүләт сәнгать институты профессоры Сәгыйтова Фәрзәнә Фәткулла кызы классы). Шул ук елда Уфа дәүләт сәнгать институтының вокал бүлегенә укырга керә. 1983 елда Стәрлетамак мәдәният-агарту училищесын тәмамлап,Казанда Галиәскәр Камал исемендәге драма театрында эшләп йөргән якташы Җәвит Шакировка кияүгә чыга. Зөлфия Шакирова Казан консерваториясендә профессор Зөләйха Хисмәтуллина классында укуын дәвам итә. Укытучысы З.Шакировага филармониядә эшли башларга киңәш итә, чөнки аны инде өлгергән эстрада җырчысы итеп күрә.
Шакировлар гаиләсендә уллары Илһам белән Искәндәр туа.
1990 елларда Җәвит белән Зөлфия Шакировлар «Илһам» театр-студиясен булдырып, үз аллы иҗади эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый. Зөлфия Шакированың матур тавышы, кырыс кыяфәте тамашачыларның күңелен яуларга ярдәм итә. Моннан тыш ул репертуарын да төрләндерергә тырыша — Зөлфия Шакирова «Биеш», «Каравансарай», «Уел», «Шаһибәк», «Элмәлек» «Гөльямал», «Җомга», «Шахта» кебек татар һәм башкорт халык җырларын оста башкара.
Шакировлар ике күрше җөмһүрият буйлап гастрольләргә йөри, радио, телевидениедә чыгыш ясый. Иҗтиһат һәм үзсүзлелек буш калмый — аларны тамашачылар һәрчак көтеп ала.
Зөлфия Шакирова күп кенә җырлар авторы буларак та билгеле. Аның Җәвит Шакиров, башка шагыйрьләр (Ә.Атнабаев, Х.Мөхәммәдиева, Ф.Тереголова, Р.Хәкимҗан) сүзләренә язылган йөздән артык җырын аннан кала Рөстәм Асаев, Зөһрә Шәрифуллина, Бәширә Насыйрова, Нәзифә Кадыйрова кебек Татарстан һәм Башкортстан җырчылары башкара.
2005 елда Зөлфия Мәскүр кызы Шакирова Мифтахетдин Акмулла исемендәге Башкорт дәүләт педагогия университетын тәмамлаган (музыка белгече).
З. Шакирова Россия буйлап гастрольләрдә йөри.

# Зөлфия Шакирова
## Бүләк һәм премияләре

* 1983 ― Г. Әлмөхәмәтов исемендәге призга Башкорт АССР яшь җырчылары конкурсы лауреаты (Уфа)
* 1993 ― «Татар җыры» халыкара конкурсы лауреаты (Казан)
* 2001 ― Татарстанның атказанган артисты
* 2012 ― Татарстанның халык артисты
* 2012 ― БР атказанган артисты
* 2021 ― «Фидакарь хезмәт өчен» медале ― музыка сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпьеллык нәтиҗәле иҗади эшчәнлеге өчен
* 2022 ― Башкортстанның халык артисты.
# Юрий Уткин

Юрий Васильевич Уткин (1939 елның 6 апреле, Ишембай, Башкорт АССР, ССРБ) — Совет һәм Россия сәясәтчесе, галим. Беренче (1993—1995) һәм икенче (1995—1999) чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Собраниесе Дәүләт Думасы депутаты. Берничә иҗтимагый академиянең әгъзасы (академигы): Куркынычсызлык, оборона һәм хокук тәртибе проблемалары академиясе; Экология, кеше һәм табигать куркынычсызлыгы халыкара академиясе, Халыкара мәгълүматлаштыру академиясе. Башкортстан Республикасы журналистлар берлеге әгъзасы. Россия Федерациясе әдәбиятчылар берлегенең Мәскәү оешмасына керә.

# Юрий Уткин
## Тормыш юлы.

1957 елда Ишембай нефть көллиятен тәмамлый. 1971 елда Уфа нефть институтын тәмамлый.
1972 елдан партия эшендә: бүлек мөдире, СБКФның шәһәр комитеты секретаре. 1986 елда халык депутатларының Ишембай шәһәр Советы башкарма комитеты рәисе. 1991 елның августына кадәр СБКФ әгъзасы .
Ишембай шәһәр Башкарма комитеты рәисе, халык депутатларының шәһәр Советы рәисе итеп сайлана. 1992 елның февраленнән, 1993 елда Башкортостан Республикасының 6 нчы (I чакырылыш) һәм 7 нче (II чакырылыш) Стәрлетамак округыннан Дәүләт Думасына сайланганчы, Ишембай шәһәре администрациясе башлыгы булып эшли.
Беренче чакырылыш Дәүләт Думасында «Яңа төбәк сәясәте» депутатлар төркеменә керә, экология комитеты әгъзасы була.
Икенче чакырылыш Дәүләт Думасында экология комитетының төбәк экологик сәясәт комитеты рәисе булып эшли, депутат берләшмәләрендә тормаган.
8 нче Стәрлетамак бер мандатлы сайлау округы буенча Россия Федерациясе Дәүләт Думасына «Россия пенсионерлар партиясе һәм социаль гаделлек партиясе» сайлау блогыннан тәкъдим ителә.

# Юрий Уткин
## Спорт

Футбол буенча БАССР чемпионы (1957).
Ишембай шәһәре башлыгы вазыйфасына баскач, 1980 еллар ахырында шәһәрнең спорт хәрәкәтенә административ һәм финанс ярдәме оештыра.

# Юрий Уткин
## Бүләкләр

* «Хөрмәт Билгесе» ордены;
* Башкортстан Республикасының атказанган нефтьчесе;
* Россия Федерациясенең атказанган автомобиль транспорты хезмәткәре.

# Юрий Уткин
## Библиография

* Линия судьбы/ О. Б. Шарафутдинов, Ю. В. Уткин. — М. : Гелиос АРВ, 2002 (РГУП Чебоксар. тип. N1). — 190 с. : ил., портр.; 20 см; ISBN 5-85438-067-6 (в обл.)
# Ольер

Пиньян (фр. Pignans) — Франциянең Вар департаментына караган коммуна.

# Ольер
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 34,87 км².
# Тунгус-маньчжур телләре

Тунгус-манҗур телләре — алтай телләр гаиләсенә кергән телләр төркеме. Юкка чыгу дәрәҗәсендә, Россиядә рус теле тарафыннан, Кытайда кытай теле тарафыннан кысыла.
Тунгус-манҗур телләренә түбәндәге телләр керә:
* Манҗур теле
* Нанай теле
* Негидаль теле
* Ороч теле
* Орок теле
* Солон теле
* Ульч теле
* Удегей теле
* Җурҗень теле (үле)
* Эвенк теле
* Эвен теле
Тунгус-манҗур телләрендә күбесенчә өлкән буын сөйләшә. Уку йортларында укыту тиешле дәрәҗәдә алып барылмый.
Тунгус-манҗур телләрен өйрәнүдә күп көчен лингвист Валентин Аврорин куйган.
# Колак

Колак - тавышны сизә алучы орган. Тавыш ишетүдән тош, ул шулай ук тәннең тотрыклы хәлен һәм теләнелгән позициясен тотуда ярдәм итә ала. Колак - тавыш ишетү системасының бер өлеше булып тора.
Колак исеме астында еш органның бөтенесен аңласалар, шулай ук аның тышкы өлешенә генә мөрәҗәгать итү очраклары булып тора. Имезүчеләрнең күпчелегендә, күренүче колак буларак ишетү процессының күп адымнарыннан беренчесе урын алган пинна (яки колак раковинасы) булып тора. Умырткалыларда, башның ике ягында азмы-күпме дәрәҗәдә симметрик килеш бер пар колаклар урнаша. Шундый рәвеш тавыш чыганакларының кайда урнашканнарын билгеләүгә файдалы.
Тышкы колак формасы имезүчеләр арасында нык аерыла торганда, имезүчеләрнең эчке колак эшчәнлеге (шулай ук кешенеке дә) бик охшаш.
# Эгловник

Эгловник — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Гроново-Эльблонске гминасында урнашкан авыл.

# Эгловник
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Эспаррон (Югары Гаронна)

Эспаррон (фр. Esparron) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Юзефина (Белхатовский повяты)

Юзефина — Польшаның Лодзь воеводалыгы Щерцув гминаcында урнашкан авыл.

# Юзефина (Белхатовский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (12337) 1992 WV3

(12337) 1992 WV3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12337) 1992 WV3
## Тарихы

1992 елның 24 ноябрендә Ё. Кусида, О. Мурамацу тарафыннан Yatsugatake обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 WV3» саналган.
# Мирошка

Мирошка — Польшаның Великопольское воеводалыгы Неханово гминасында урнашкан авыл.

# Мирошка
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шаңды (Павлодар өлкәсе)

Шаңды (каз. Шаңды) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.

# Шаңды (Павлодар өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Чубура (Мерошина)

Чубура (серб. Чубура ) — Сербиянең Ниш округы Мерошина җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Чубура (Мерошина)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 432 метр биеклектә урнашкан.

# Чубура (Мерошина)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Липки (Лепельский районы)

Липки (белар. Ліпкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.

# Липки (Лепельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Чартория (Подлясье воеводалыгы)

Чартория — Польшаның Подлясье воеводалыгы Мястково гминасында урнашкан авыл.

# Чартория (Подлясье воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мистепек (Копанатояк)

Мистепек — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Копанатояк муниципалитеты составына керә.

# Мистепек (Копанатояк)
## Географиясе

Мистепек Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Мистепек (Копанатояк)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Мистепек (Копанатояк)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Төньяк Ое-Яга

Төньяк Ое-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Песчаное күле - №9188 исемсез елга урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.

# Төньяк Ое-Яга
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 03.04.00 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Баренцев диңгезендге утраузар, Колгуев утрауын керетеп. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040010012103000091900
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103009190
* Бассейн коды — 03.04.00.100
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# (4790) Петрправец

(4790) Петрправец (лат. Petrpravec) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4790) Петрправец
## Тарихы

1988 елның 9 августында Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 PP» саналган.
# (18566) 1997 RS3

(18566) 1997 RS3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18566) 1997 RS3
## Тарихы

1997 елның 1 сентябрендә ODAS проекты тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 RS3» саналган.
# Анагут

Анагут (әзери. Anaqut) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
# Бочанка (Тубыл кушылдыгы)

Бочанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тубыл елгасының уң ярыннан 370 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 66 км.

# Бочанка (Тубыл кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тубыл елгасы, Есет елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Тура һәм Тауда елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010502612111200004155
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111200415
* Бассейн коды — 14.01.05.026
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Казчина Пярде (Павия)

Казчина Пярде — Италиянең Ломбардия төбәге Соммо өязендә урнашкан торак пункт.

# Казчина Пярде (Павия)
## Географиясе

Казчина Пярде Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Казчина Пярде (Павия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Долни Крути

Долни Крути (чех. Dolní Kruty) — Чехиянең Урта Чехия крае Горни Крути районында урнашкан авыл.

# Долни Крути
## Географиясе

Мәйданы — 2,311 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Долни Крути
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Долни Крути
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Долни Крути
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 196 |
| 1880 | 200 |
| 1890 | 197 |
| 1900 | 225 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 211 |
| 1921 | 217 |
| 1930 | 194 |
| 1950 | 152 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 163 |
| 1970 | 114 |
| 1980 | 90 |
| 1991 | 78 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 59 |
| 2011 | 58 |
| 2021 | 67 |
# Цистицеркоз

Цистицеркоз Cysticercus cellulosae үтеп керү белән бәйле, ул дуңгызларның тасмалы гельминт Taenia solium'ның личинка формасы. Дуңгыз - паразитның арадаш хуҗасы, кеше соңгы хуҗасы, йоктыру АЭЮ ит, яшелчә һәм су белән T. solium цисталары эләгү белән була.
1. Чирнең системалы формасында үпкә, мускуллар һәм баш ми еш зарарлана.
2. Тикшерүләр. Күкрәк читлеге һәм мускуллар рентгены (рәс. 24.35) кальцификацияләнгән цисталарны ачыклый.

# Цистицеркоз
## Офтальмологик күренешләре.

Башта патологик барышка пыяласыман җисем һәм челтәркатлау җәлеп ителә.
Паразитар Cysticercus cellulosae инвазиясе цистицеркоз дип атала (тасма Taenia solium суалчанының личинка формасы, дуңгыз тасма суалчаны) (24 нче бүлекне кара).
1. Субконъюнктиваль цисталар Азия авыруларында еш очрый.
2. Алгы камерада ирекле йөзүче цистаны табып була (рәс. 14.30а).
3. Челтәркатлау кубарылуы белән субретиналь циста (рәс. 14.30б). Личинка субретиналь аралыкка эләгә һәм пыяласыман җисемгә чыга ала, анда ул эшләп чыгарган токсиннар чагылган ялкынсыну җавапка китерә, бу сукырлыкка китерә ала.
4. Дәвалау личинканы хирургия ысулы белән кисеп алудан тора. Субретиналь цисталарны транссклераль, ә интравитреальны — трансвитреаль ысулы белән кисеп алып була. Күз цистицеркозда албендазол белән медикаментоз дәвалау күрсәтелми, чөнки үлгән паразит чагылган ялкынсынуга китерә.
# Петухи (Арбаж районы)

Петухи (рус. Петухи) — Киров өлкәсенең Арбаж районында урнашкан авыл.

# Петухи (Арбаж районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Петухи (Арбаж районы)
## Сәгать поясы

Петухи (Арбаж районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Петухи (Арбаж районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Вила Йубати (Кьети)

Вила Йубати — Италиянең Абруцци төбәге Ортона өязендә урнашкан торак пункт.

# Вила Йубати (Кьети)
## Географиясе

Вила Йубати Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Вила Йубати (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Викторово (Пшасниский повяты)

Викторово — Польшаның Мазовия воеводалыгы Кшиновлога-Мала гминасында урнашкан авыл.

# Викторово (Пшасниский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# HD222075

HD222075 — Тукан йолдызлыгында урнашкан A3mA7-A7 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,64 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Әгерҗе (станса)

к·б·ү Дәрвишләр — Әгерҗе :
Әгерҗе (рус. Агрыз) — Горький тимер юлы Ижау бүлекчәсенең станциясы. Татарстанның Әгерҗе районы территориясендә,Әгерҗе шәһәре территроиясендә урнашкан. Мөһим тимер юллар төене (Казан, Екатеринбур, Ижау, Акбаш).
Тимер юл вокзалы белән бер үк бинада автобус вокзалы урнаша.

# Әгерҗе (станса)
## Тарих

Әгерҗе станциясы 1919 елда Казан—Екатеринбур тимер юлы составында ачылган. 2003 елда яңа бинасы төзелгән.
# Чимбал

Чимбал, шулай ук чимпал, цәмбәл, чәмбал — шәрыкъ музыкасында, шул исәптән татар халкында, XVIII-XIX гасырларда таралыш тапкан бәрмә кыллы уен коралы.

# Чимбал
## Тарих

Алтын Урда чоры әдибе Хисам Кятибнең "Җөмҗөмә солтан" әсәрендә искә алына.
Татарларда цимбал формасындагы кыллы читмә инструментның барлыкка килүе Урта Азиянең башка мөселман халыкларында барган мәдәни процесслар белән тыгыз бәйләнгән. Молдавиядән һәм Украинадан мөселманнарга цимбалларның үтеп керүе мөмкин түгеллеге фараз. Бу чордагы татар җәмгыятьләренең тормыш рәвешендә ниндидер үзгәрешләр пәйда булуы тик мөселман кыйммәтләренең көчле йогынтысы астында гына урын ала алган. Шәрыкъ музыка тарихына караганда, чәң дип аталган цимбал формасындагы музыка уен коралы аеруча XVIII гасыр ахыры – XIX гасыр башында популярлаша һәм татар халкында таралуы нәкъ менә шул вакытта Урта Азиянең мәдрәсәләрендә татар шәкертләре белем алуы белән бәйле. Күрәсең, Шәрыкъ гыйбадәтханәләренә еш йөрүче шәкертләр, шулай ук татар дәрвишләре аша бу корал Идел буеның кайбер төбәкләрендә, аерым алганда, хәнәкәләрдә - Сембер губернасының дәрвиш авылларында - киң таралыш тапкан.
Татарларда цимбал шәкелендәге музыка коралы барлыкка килүе шәрыкъ чәң уен коралыннан гыйбарәт. Фәкать, ниндидер сәбәпләр аркасында шәрыкъ уен коралының татар варианты артыннан чәң атамасы киң таралыш тапмый. Моны татар телендәге чәң һәм чиркәү кыңгыравы чаң атамаларының охшашлыгыннан гыйбарәт булган тискәре мөнәсәбәт белән аңлаталар.
Бүгенге көнгә Самар, Пенза, Сембер өлкәләре мишәр татарларының риваятьләрендә сакланып калган. Чимбал татарларның музыкасында үз үсешен конфессиональ (аның суфияләрен куллану), дөньяви, көнкүреш сәнгате (халык җырларын кушылып башкару музыка коралы) белән бәйле күренеш буларак алган дип фаразларга мөмкин. Әмма бу корал татарларның барлык төркемнәрдә дә киң таралыш алмый.

# Чимбал
## Әдәбиятта чагылышы

* Йити мең мөтрибчеләрем бар иде:
* Меңе чәң, меңе кубызчылар иде, Меңе найчылар иде, меңе быргы,
* Меңе табыл орар ирде, меңе оргы, Меңе чалгы чалар ирде, меңе дәф,
* Меңе чимбал орар ирде, меңе кәф.Хисам Кятиб, "Җөмҗөмә солтан" (XIV гасыр)
# IC 524

IC 524 — Гидра йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 524
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 524, ESO 564-1, PGC 25198, ESO-LV 564-0010, 2MASX J08581284-1911304, 6dFGS gJ085812.8-191131, NPM1G -18.0287, LEDA 25198 һәм Gaia DR2 5704629477273150208 буларак та сурәтләнә.
# Вилла-Бартоломея

Вилла-Бартоломея — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. Верона провинциясе составына керә.

# Вилла-Бартоломея
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 14 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кастаньяро, Кастельново-Бариано, Леньяго, Джаччано-кон-Барукелла һәм Терраццо коммуналары белән чиктәш.
# RGS5

RGS5 (ингл. Regulator of G protein signaling 5, Regulator of G-protein-signaling 5 һәм Regulator of G-protein signalling 5, isoform CRA_b) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD236789

HD236789 — Кассиопея йолдызлыгында урнашкан Am спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,1 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# (7528) Хускварна

(7528) Хускварна (лат. Huskvarna) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7528) Хускварна
## Тарихы

1993 елның 19 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FS39» саналган.
# План дел Эскорпион (Педро Асенсио Алкисирас)

План дел Эскорпион — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Pedro Ascencio Alquisiras Municipality муниципалитеты составына керә.

# План дел Эскорпион (Педро Асенсио Алкисирас)
## Географиясе

План дел Эскорпион Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# План дел Эскорпион (Педро Асенсио Алкисирас)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# План дел Эскорпион (Педро Асенсио Алкисирас)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Буһара (Ейьюбие)

Буһара (төр. Buhara) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Халыкара Физика Институты

Халыкара Физика Институты (IIP) UFRN-ның (Рио Гранде до Норте Федераль Университеты) өйрәнү тармагы булып тора, ул Бразилиядә, Наталь, Рио Гранде до Нортеда урнашкан, аның игътибар үзәгендә теоретик физикасының алдынгы өлкәләре булып тора. Өйрәнү активлыкларына өстәп, Институт регуляр мастер-класслар, мәктәпләр, киңәшмәләр һәм җәмәгать лекцияләрен тәкъдим итә. IIP ачышларына кандидатлар халыкара белгечләр тарафыннан ачык ярышу режимында сайлана.