yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лучыцы (Петрыкавский районы)

Лучыцы (белар. Лучыцы) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.

# Лучыцы (Петрыкавский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Тримурти

Тримурти (санскр. त्रिमूर्ति, trimūrti IAST "өч кыяфәт") — өч һинд алласын берләштереп (Брахма-Тудыручы, Вишну-Саклаучы, Шива-Җимерүче), рухи нигез — Браһман — барлыкка килгән өч алланың бердәмлеге.

# Тримурти
## Аллалар
### Брахма

Һинд мифологиясендә Брахма — югары илаһи, доньяны булдыручы, шуңа күрә беренче булып күрсәтелә. Галәмне яратучы буларак, аны саклаучы Вишну, аны җимерүче Шивага да каршы куела. Басма риваятләрдә сирәгрәк сүзгә алына, асылы абстрактлырак.

# Тримурти
## Аллалар
### Вишну

Төп аллалар рәтендә Вишну галәмне саклаучы була. Кайбер мифик сюжетларда тормыш герое, аның чыганагы һәм чикләнмәгән дип санала. Икенчеләре галәм — Вишневның яшәү формасы, дип уйлый, калганнары алланың бу галәм югалып, дөнья тергезелгән вакыттагы роле зур, тей.

# Тримурти
## Аллалар
### Шива

Шива Тримуртинең бозу ягына бәйле булса да, җимерүне сүзгә-сүз аңларга ярамый. Индуизмга ярашлы, дөнья иллюзия (майя) була, ә Шива ысынбарлыкты дөрес аңлау яклаучы, шуның белән иллюзияне бетерә дә. Свами Шивананда яза: "Аның бию максаты — җаннарны майя богавыннан, өч катлы канава, карма, майя тышавыннан коткару. Ул җимерми, ә икенче төрлегә әйләндерә".

# Тримурти
## Тарихы

Һинд дини фәлсәфәсенә ярашлы, тримурти йөзендә өч төп үзәк салынган: иҗади (Брахма), җимерүче (Шива), саклаучы (Вишну) башлангыч. Шулай ук Ведалар да төп өч өлешкә бүленсә дә, бер китап булып кала.
# Демирҗили (Решадие)

Демирҗили (төр. Demircili) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Решадие илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Састав Река

Састав Река (серб. Састав Река) — Сербиянең Ябланич округы Срна-Трава җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Састав Река
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Састав Река
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Каршнице (Ленчицкий повяты)

Каршнице — Польшаның Лодзь воеводалыгы Гура-Свентей-Малгожаты гминаcында урнашкан авыл.

# Каршнице (Ленчицкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Норлина (Төньяк Каролина)

Норлина — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Норлина (Төньяк Каролина)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Норлина (Төньяк Каролина)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,898938 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 128 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Новосади (Сейненский повяты)

Новосади — Польшаның Подлясье воеводалыгы Сейны гминасында урнашкан авыл.

# Новосади (Сейненский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Англиянең административ бүленеше

Англиянең административ бүленеше катлаулы. Беренче чиратта ул регионнардан тора. Регионнар үз чиратында церемониаль графлыкларга бүленә. Церемониаль графлыклар икекатламлы (графлыклар һәм районнар) һәм беркатламны (унитар берәмлекләр) территорияләргә бүленә. Соңгы дәрәҗәдә исә җәмгыятьләр тора.

# Англиянең административ бүленеше
## Регионнар

Регионнарга бүленеш 1994 елда Джон Мейджор хөкүмәте тарафыннан кертелгән.
* Зур Лондон
* Көньяк-Көнчыгыш Англия
* Көньяк-Көнбатыш Англия
* Көнбатыш Мидленд
* Төньяк-Көнбатыш Англия
* Төньяк-Көнчыгыш Англия
* Йоркшир һәм Хамбер
* Көнчыгыш Мидленд
* Көнчыгыш Англия
# Массиллон (Огайо)

Массиллон — Америка Кушма Штатларының Огайо штатында урнашкан шәһәр.

# Массиллон (Огайо)
## Тарихы

Массиллон шәһәре 1812 елда нигезләнгән.

# Массиллон (Огайо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 49,622283 км², 48,58625 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 289 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Яйкыл (Герзе)

Яйкыл (төр. Yaykıl) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Герзе илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Боско (Алесандрия)

Боско — Италиянең Пьемонт төбәге Момбелло-Монферрато өязендә урнашкан торак пункт.

# Боско (Алесандрия)
## Географиясе

Боско Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Боско (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Плодовое (Бакалы районы)

Плодовое — Башкортстанның Бакалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452651, ГАТОБК коды — 80207807005.
# Судзинек

Судзинек — Польшаның Лодзь воеводалыгы Житно гминаcында урнашкан авыл.

# Судзинек
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вайзенегг

Вайзенегг — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. Вайц һәм Биркфельд округы составына керә.

# Вайзенегг
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 747 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Гшайд-бай-Биркфельд һәм Хаслау-бай-Биркфельд коммуналары белән чиктәш.
# Монте Франко (Рим)

Монте Франко — Италиянең Лацио төбәге Брачано өязендә урнашкан торак пункт.

# Монте Франко (Рим)
## Географиясе

Монте Франко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Монте Франко (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гөлҗүк (Ула)

Гөлҗүк (төр. Gölcük) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ула илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Барола Колпазторе (Торино)

Барола Колпазторе — Италиянең Пьемонт төбәге Джавено өязендә урнашкан торак пункт.

# Барола Колпазторе (Торино)
## Географиясе

Барола Колпазторе Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Барола Колпазторе (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Картлево (Голенёвский повяты)

Картлево — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Пшибернув гминаcында урнашкан авыл.

# Картлево (Голенёвский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Юнионтаун (Вашингтон)

Юнионтаун — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Юнионтаун (Вашингтон)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,389462 км², 0,92 квадрат миль, 2,402592 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 787 метр һәм 2582 Фут биеклектә урнашкан.
# Малыя Викаравичы

Малыя Викаравичы (белар. Малыя Вікаравічы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.

# Малыя Викаравичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Төн уртасы

Төн уртасы - тәүлекнең алмашуы белән бәйле вакыт аралыгы.
Төн уртасы дип 00:00 (24:00 дип тә атала) сәгатьне атыйлар.
# Санта-Лузия-ду-Итаньи

Санта-Лузия-ду-Итаньи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сержипи штатына карый.

# Санта-Лузия-ду-Итаньи
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 329,496 км².
# Владимир Соколов (мәгънәләр)

Владимир Соколов:
* Владимир Соколов (1871—1921), Казан университеты профессоры, юрист.
* Владимир Соколов (1939—2017), спортчы (велоузышу), дөнья чемпионы (1970).
* Владимир Соколов (1952), физика‑математика фәннәре докторы (1990), профессор (1997).
# Аврилье (Мен һәм Луара)

Аврилье — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Заельники (Вилейский районы)

Заельники (белар. Заельнікі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.

# Заельники (Вилейский районы)
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Вилейский өязе Хаценчыцкі гминасы составында авыл.

# Заельники (Вилейский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

# Заельники (Вилейский районы)
## Халык саны

* 1866 елда авылда 64 кеше, 8 хуҗалык исәпләнгән.
* 1921 елда авылда 159 кеше, 25 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 176 кеше, 29 хуҗалык исәпләнгән.
# Акбудак (Арабан)

Акбудак (төр. Akbudak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Арабан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# NGC 4859

NGC 4859 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4859
## Тарихы

Әлеге галактика 1865 елда Алмания астрономы Heinrich d'Arrest тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 27.94 см (11 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ашыкпаша (Чанкая)

Ашыкпаша (төр. Aşıkpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# HD136024

HD136024 — Оҗмах кошында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,69 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Норт-Си (Нью-Йорк)

Норт-Си — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Норт-Си (Нью-Йорк)
## Географиясе

Норт-Си халык санын алу урыны мәйданы — 31,318192 км², 31,319467 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 5 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Харбице-Гурне

Харбице-Гурне — Польшаның Лодзь воеводалыгы Лютомерск гминаcында урнашкан авыл.

# Харбице-Гурне
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шёнберг (Саксония)

Шёнберг (алман. Schönberg) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Шёнберг (Саксония)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,43 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 287 метр биеклектә урнашкан.
# Левая Сидя-Таркато-Яха

Сул Сидя-Таркато-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.

# Левая Сидя-Таркато-Яха
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15050000212115300076371
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115307637
* Бассейн коды — 15.05.00.002
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Бегеров

Бегеров — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Бегеров
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 29,69 км², 29,82 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 34 метр биеклектә урнашкан.
# Сен-Бозий-де-Монмель

Сен-Бозий-де-Монмель (фр. Saint-Bauzille-de-Montmel) — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
# Мармараҗык (Эргене)

Мармараҗык (төр. Marmaracık) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Эргене илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Пилаки-Мали

Пилаки-Мали — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Будры гминасында урнашкан авыл.

# Пилаки-Мали
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# HD157714

HD157714 — Корбан чалу урыны йолдызлыгында урнашкан Fm_dD спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,72 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Свестур

Свестур — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ирмеш елгасының уң ярына тамагыннан 49 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 12 км.

# Свестур
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010200412110000028210
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110002821
* Бассейн коды — 09.01.02.004
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Казе Боното-Рай (Тревизо)

Казе Боното-Рай — Италиянең Венеция төбәге Сан-Поло-ди-Пьяве өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Боното-Рай (Тревизо)
## Географиясе

Казе Боното-Рай Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Казе Боното-Рай (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Эрентепе (Чумра)

Эрентепе (төр. Erentepe) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Чумра илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Грьечи I (Авелино)

Грьечи I — Италиянең Кампания төбәге Бонито өязендә урнашкан торак пункт.

# Грьечи I (Авелино)
## Географиясе

Грьечи I Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Грьечи I (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пожа (Мезень кушылдыгы)

Пожа — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мезень елгасының уң ярына тамагыннан 216 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 40 км.

# Пожа (Мезень кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03030000112103000046217
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103004621
* Бассейн коды — 03.03.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Повбераг

Повбераг (белар. Поўбераг) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.

# Повбераг
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Zur terror

Zur terror - 1937-1938 yıllarda SSRBda Stalin oyıştırğan iñ kisken mass-küläm repressiälärneñ çorı. Tarixi fändä repressiälärneñ töp säbäbe turında berdäm fiker älegä yuq.
Mass-küläm repressiälär Politbüro ÜK qararları nigezendä ütkärelgän, älege qararları kapitalistik qatlamnar qaldıqlarına qarşı köräş itü öçen proletariat diktaturasın köçäytü turında Stalin teoriäse buyınça qabul itelgän.
Bar bastıru çaraları "xalıq doşmannarı"n açıqlaw häm cäza birü buyınça "cirle xakimiät qabul itkän plan biremnäre" nigezendä ütkärelgän.

# Zur terror
## Qorbannar

Älege çorda säyäsi säbäplär buyınça 681 692 keşe atu ülem cäzasına xökem itelgän.
Berençe tapqır "Zur terror" terminın britan tarixçısı Robert Konkvest üz kitabında qullanğan.
Stalinnan soñ waqıtta älege çor "Yejov däwere" (yejovşçina) eçke eşlär komissarı Yejov iseme buyınça atalğan.
Zur terror SSRB iqtisadı, ğäskär, xucalıq, sänğat, fängä zur zıyan kitergän.
Zur terrornıñ iñ mass-küläm waqiğaları:
* Kirovnı ütereştän soñ terror
* Mäskäw xökemnäre
* Ğäskärdä repressiälär
* NKVD eçendä repressiälär
* Fändä repressiälär
Bik küp mäşhür ğälimnär Zur terror repressiäläre astına eläkkän:
* genetik Nikolay Vavilov
* konstruktor Sergey Korolöv
* aviakonstruktor Andrey Tupolev
* tarixçı Lev Gumilöv
küp sänğät eşlekläre üterelgän: Osip Mandelştam, Nikolay Zabolotskiy, Vsevolod Meyerxold h.b.
Zur terror waqıtında kürenekle ğäskär başlıqları üterelgän: Mixail Tuxaçevskiy, İona Yakir, İeronim Uboreviç, Vasiliy Blüxer, Pavel Dıbenko h.b.

# Zur terror
## Repressiälängän tatarlar

    Шулай ук карагыз: Törkem:Repressiälängän tatarlar.
1930-yıllarda TASSR häm SSCSneñ OGPU-NKVD oyışmaları distälägän yalğn ğäyepläw «eşläre»n başqaralar: «Atlasof» eşe, «İdel-Uralçilar oyışması» eşe, «Trotskiçelärneñ kontrrevolütsion törkeme» eşe, «Kontrrevolütsion fetnäçelär oyışması» eşe, «Millätçelärneñ kontrrevolütsion-fetnäçel oyışması» eşe, «Burjuaz millätçelärneñ Sovet xakimiätenä qarşı oyışması» eşe, «Millätçelärneñ Sovet xakimiätenä qarşı oyışması» eşe, «Soltanğäliefçelärneñ Mäskäw üzäge» eşe, «Trotskiçe millätçelärneñ kontrrevolütsion-terroristik oyışması» eşe, «Trotskiçelärneñ kontrrevolütsion-terroristik oyışması» eşe, «Uñ trotskiçe millätçelärneñ Sovet xakimiätenä qarşı oyışması» eşe, h.b.
SSCB, TASSR xökümätläre häm Yuğarı mäxkämä oyışmaları qaraları belän repressiä qorbannarınıñ küpçelege 1954-1958 häm 1989-1990 yıllarda räsmi aqlana.

# Zur terror
## Repressiälängän tatarlar
### Repressiälängän tatar yazuçıları

* Şärif Kamal
* Kärim Tinçurin
* Fatix Kärim
* Şamil Usmanov
* Mäxmüt Ğäläw

# Zur terror
## Repressiälängän tatarlar
### Repressiälängän tatar däwlät eşlekleläre

* Ğilemdar Bayımbätov
* Xösäyen Tarpisçev
* Mirsäyet Soltanğäliev
* Kärim Xäkimov
* Säxibgäräy Säyetğäliev
* Xaci Ğabidullin
* Käşşäf Moxtarov
* Şäyğärdän Şäymärdänov
* Qıyam Abramov
* Äxmätsafa Däwlätyarov
# Раса

Раса — килеп чыгышы, географик яшәү укрыны, гомуми, морфологик һәм физиологик нәселдәнлек үзенчәлекләре, шулай ук гореф-гадәтләре уртаклыгы нигезендә берләшеп, тарихи формалашкан кешеләр төркеме.
Расаларны өйрәнүгә беренче омтылышны 17 гасырда француз Беренье ясый. Соңрак Карл Линней 4 расаны аера: Америка, Африка, Азия һәм Европа.
Хәзерге вакытта кешеләрне төп өч раса: негроид, европеоид, монголоид расаларына бүлеп йөртәләр. Барлык расаларны бер төр - Акыллы кеше төре тәшкил итә.
Расалар күптән барлыкка килгән. Иң зур ике тармакны тәшкил иткән моголоид һәм европеоид-негроид расаларына беренче бүленеш 90-92 мең ел элек булса, соңгыларының бүленеше 50 мед еллар тирәсе элек булган.
# GGA1

GGA1 (ингл. Golgi associated, gamma adaptin ear containing, ARF binding protein 1 һәм ADP-ribosylation factor-binding protein GGA1) — кешенең 22-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD118292

HD118292 — Сөмбелә йолдызлыгында урнашкан A1mA6-F0 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,79 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Алабаер (Тушба)

Алабаер (төр. Alabayır) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (2176) Донар

(2176) Донар (лат. Donar) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2176) Донар
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2529 P-L» саналган.
# Сент-Мари-о-Боск

Сент-Мари-о-Боск (фр. Sainte-Marie-au-Bosc һәм фр. Unité) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Педрияно (Милано)

Педрияно — Италиянең Ломбардия төбәге Сан-Джулиано-Миланезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Педрияно (Милано)
## Географиясе

Педрияно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Педрияно (Милано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# NGC 7550

NGC 7550 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 7550
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.