# Туган тел (шигырь)

«Туган тел» шигыре — Габдулла Тукай тарафыннан 1909 елда язылган шигырь.

# Туган тел (шигырь)
## Тарих

Шигырь беренче тапкыр «Балалар күңеле» җыентыгында нәшер ителә.
Аны инкыйлабка кадәрге чорда мәктәп-мәдрәсәләрдә уку елы башлану алдыннан, уку елы тәмамланган вакытта, шулай ук бәйрәм кичәләрендә балалар хор белән укый яки көйли-җырлый торган булганнар.
Совет заманында күп кенә җыентыкларда шигырьнең дини эчтәлектәге соңгы строфасы төшереп калдырылган.

# Туган тел (шигырь)
## Шигырь

* Туган тел
* И туган тел, и матур тел, әткәм-әнкәмнең теле!
* Дөньяда күп нәрсә белдем син туган тел аркылы.
* Иң элек бу тел белән әнкәм бишектә көйләгән,
* Аннары төннәр буе әбкәм хикәят сөйләгән.
* И туган тел! Һәрвакытта ярдәмең белән синең,
* Кечкенәдән аңлашылган шатлыгым, кайгым минем.
* И туган тел! Синдә булган иң элек кыйлган догам:
* Ярлыкагыл, дип, үзем һәм әткәм-әнкәмне, ходам!

# Туган тел (шигырь)
## Танылган тәрҗемәләре
### Рус теленә

С. Липкин (rus) тәрҗемәсе
    Родной язык, святой язык.
    Отца и матери язык!
    Как ты прекрасен! Целый мир
    В твоем богатстве я постиг!
    Качая колыбель, тебя
    Мне в песне открывала мать.
    А сказки бабушки потом
    Я научился понимать.
    Родной язык, родной язык.
    С тобою смело шел я вдаль.
    Ты радость возвышал мою.
    Ты просветлял мою печаль.
    Родной язык, с тобой вдвоем
    Я в первый раз молил творца:
    «О, боже, мать мою прости,
    Прости меня, прости отца».

# Туган тел (шигырь)
## Танылган тәрҗемәләре
### Инглиз теленә

Сабирҗан Бәдретдин тәрҗемәсе
    Oh, beloved native language
    Oh, enchanting mother tongue!
    You enabled my search for knowledge
    Of the world, since I was young
    As a child, when I was sleepless
    Mother sung me lullabies
    And my grandma told me stories
    Through the night, to shut my eyes
    Oh, my tongue! You have been always
    My support in grief and joy
    Understood and cherished fondly
    Since I was a little boy
    In my tongue, I learned with patience
    To express my faith and say:
    «Oh, Creator! Bless my parents
    Take, Allah, my sins away!»

# Туган тел (шигырь)
## Танылган тәрҗемәләре
### Польша теленә

Tadeusz Piotrowski тәрҗемәсе
    Mowo ojczysta, piękna mowo,
    Mowo mojego taty, mojej mamy.
    Wszystko co w życiu poznałem
    To poprzez ciebie ojczysta mowo.
    Na początku w tym języku
    Ukołysywała mnie w kolebce mama
    Zaś potem nocami
    Bajki opowiadała mi babcia.
    Mowo ojczysta! Nieustannie
    Pomoc twoja
    Mnie maleńkiemu objaśniała
    Radości moje, troski moje.
    O mowo ojczysta! Mowo
    Mojej pierwszej modlitwy:
    Bądź miłościw mnie
    I mojemu tacie, mojej mamie, Boże!

# Туган тел (шигырь)
## Танылган тәрҗемәләре
### Чуаш теленә

    Тăван чěлхем, атте-аннен ытарайми еткерě!
    Эс çеç мана пěлý тěнчин çýл тýпине сěклерěн.
    Аннен сăпка юрри пулса мана эс сиктереттěн.
    Кайран вара эс каçсерен юмах итлеттереттěн.
    Тăван чěлхем! Мěн пěчěкрен мана эс май паратăн
    Хавасланма та савăнма, хăш чух хурлантаратăн.
    Тăван чěлхем! Сана пула эп пуçласа кěлтурăм:
    Атте-аннем, сире тата мана каçартăр Турă.

# Туган тел (шигырь)
## Һәйкәл

2022 елда Казанда «Туган тел» скульптура композициясе эскизына конкурс игълан ителгән. Татар шагыйре Габдулла Тукайның танылган шигыренең сәнгати гәүдәләнешен ТР Милли китапханәсе янында Кремль яры ягыннан урнаштыру планлаштырыла. Бу идеяне 2021 елда Татарстанның халык шагыйре Зиннур Мансуров ТР Президенты Рөстәм Миңнеханов белән очрашуда тәкъдим иткән. Казан шәһәре башкарма комитеты скульптураны урнаштыру өчен берничә урын вариантын тәкъдим иткән. Коллегиаль рәвештә аны Татарстан Республикасы Милли китапханәсе янындагы территориядә урнаштыру турында Карар кабул ителгән.