# Гавриил Державин

Гавриил Державин, Гавриил (Гаврила) Роман улы Державин (рус. Гавриил Романович Держа́вин, (1743 елның 3 (14) июле, РИ, Казан губернасы, Лаеш өязе, Сокуры ― 1816 елның 8 (20) июле, Новгород губернасы, Новгород өязе, Званка утары) — шагыйрь, сенатор, Россия империясе юстиция министры (1802―1803).

# Гавриил Державин
## Тәрҗемәи хәле

1743 елның 3 (14) июлендә Казан губернасы Лаеш өязе (хәзерге Лаеш районы) Сокуры авылында туган. XV гасырда Мәскәү кенәзе Василий IIгә хезмәткә күчкән Олы Урда татар морзасы Бәһрамнан килүче асылзат Державиннар Казан губернасында Мишә буенда җир биләмәләренә хуҗа булган.
Г. Р. Державин Казанда 1763, 1774-1775, 1778 елларда була. Соңгы тапкыр — әнисе вафат булгач.
1758-1861 Казанда Беренче ир балалар гимназиясендә укый.
Болгарга археологик экспедициягә бара.
Чабаксар шәһәренең планын төзүдә катнаша.
Яхшы укыганы өчен кондуктор дәрәҗәсе ала.

# Гавриил Державин
## Хезмәт юлы

* 1762 елда хәрби хезмәткә алына һәм Петербургка китә.
* 1784 елда Казан губернаторы урынын сорый, ләкин Олонец шәһәре (Карелия) губернаторы итеп билгеләнә.
* 1786—1788 — Тамбов наместниклыгы хакиме.
* 1791—1793 — Екатерина IIнең кабинет-сәркатибе.
* 1793 елдан ― сенатор, тайный советник.
* 1795-1796 — Коммерц-коллегия президенты.
* 1802—1803 — Россия империясе юстиция министры.

# Гавриил Державин
## Гаиләсе

* I хатыны (1778-1794) — Екатерина Яков кызы Бастидон.
* II хатыны — Дарья Алексей кызы Дьякова.

# Гавриил Державин
## Иҗаты

Әсәрләрендә Казан мотивлары чагылыш таба. Шигырьләрендә Екатерина IIгә, гаскәр башлыкларына мәдхия җырлый, тәкәббер түрәләрне, патша сарае даирәсенең әхлаксызлыгын фаш итә.
* 1779 «Кенәз Мещерский үлеменә мәрсия» (Ода на смерть князя Мещерского)
* 1782 «Фелица»
* 1784 «Ходай» (Бог)
* 1789 «Морза хыялы» (Видение Мурзы, 1791 елда басылган)
* 1791-1794 «Шарлавык» (Водопад, 1798 елда басылган)
* 1779 «Императрицаның Казанга килүе уңае белән» (На шествие императрицы в Казань)
* 1779 «Казанда императрицага күрсәтелгән маскарад уңаеннан» (На маскарад, бывший перед императрицей в Казани)
* 1811-1813 «Язмалар» (Записки, 1859 елда басылган)
* 1814 «Явыз Иван, яки Казанны буйсындыру» (Грозный, или Покорение Казани) опера либреттосы.

# Гавриил Державин
## Өземтәләр

* Афина кебек үк, минем туган шәһәрем Казан үзенең иң яхшы тел-әдәбият укуханәләре белән дан казанырГ. Державин
* ... Ул даһиның фикер йөртүе дә татарча идеА.С. Пушкин
* Их, бу алтын вакытның Казанда тәгәрәве!
* И минем тәүге көннәремнең бишеге!
* Минем пакьлегемнең һәм яшьлегемнең мәркәзе!
* Кабат синең таң яктысын күргәндә,
* Мин һаман да казанлы булырмынмы?
* Миңа мирастан күчкән көтүләремне,
* Карт Чулман имәннәрен кайчан күрермен икән?
* Кайчан Идел буйлап авыллар арасыннан җилкән кебек очып барырмын
* Һәм әти-әни каберен кочып җылармын?
* И арфа, җырла миңа гел Казан турында!
* Анда Павел пәйда булгандай җырла!
* Туган як турындагы яхшы хәбәр безгә бик кадерле:
* Туган якның төтене дә безгә татлы һәм хуш исле.«Арфа» (1798)

# Гавриил Державин
## Әсәрләре

* Сочинения, с объяснительными примечаниями Я.К. Грота. В 9 т. СПб., 1864-1883.
* Стихотворения. М., 1963.

# Гавриил Державин
## Хәтер

* 1847 елда «Рус әдәбиятын сөючеләрнең Казан җәмгыяте» Казан император университеты ишегалдында татарлар «Бакыр бабай» дип атый торган Державин һәйкәлен куюны оештыра. Шунда ук Державин исемен йөртүче бакча утыртыла.
* 1997 елның 16 августында Лаешта Г. Р. Державин исемендәге Лаеш төбәге музее ачылган.
* 2000 елда Татарстан язучылар берлеге һәм Лаеш районы хакимияте рус телендәге күренекле әсәрләр өчен ел да бирелә торган Державин исемендәге әдәби премия булдыра.
* 2003 елда Лаеш районы Сокуры авылында Державинга бюст куела.
* 2003 елда Казандагы һәйкәле торгызыла.
* ТРның Милли музеенда Державинның әйберләре (сәгать, өстәл, кәнәфи, язу өстәле), хатынының арфасы һәм Казандагы Державин һәйкәлендәге грация фигурасының башы саклана.
* РФдә Державин исеме белән шәһәр дәрәҗәсендәге һәм иҗтимагый премияләр булдырылган.
* Казан шәһәре башкарма комитетының 2015 елның 23 сентябрендәге 3532 санлы карары белән Залесный районындагы яңа формалашкан урамга шагыйрь исеме бирелгән.
* 2018 елда Лаеш районы Сокуры урта мәктәбенә Гавриил Державин исеме бирелде.