# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре

Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре (әзери. Azərbaycan hərbi hava qüvvələri) — Азәрбайҗанның кораллы көчләре төре.
2006 елда Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре саны 7900 кеше тәшкил иткән.

# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
## Тарих

Азәрбайҗан Демократик Җөмһүриятенең хәрби-һава көчләре (ХҺК) тарихы 1919 елда, коралда беренче хәрби самолёт пәйда булгач башлана. 14 сентябрьдә хәрби министр артиллерия генералы Сәмәдбәк Мехмандаров боерыгы белән авиаотряд оештырыла. Хәрби очучы Теймур хан Афшар Азәрбайҗан армиясе генераль штабы каршындагы авиаотряд башлыгы итеп билгеләнә.
Бәйсез Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре тарихы 1992 елның 8 апрелендә, Россия Федерациясенең 80 нче аерым штурм авиаполкы очучысы өлкән лейтенант Вагыйф Корбанов Ситалчай авиация базасыннан Су-25 самолётын алып, аны Яулахтагы гражданнар аэродромында утырта. Алга таба Азәрбайҗанның хәрби самолётлар саны шактый арткан. Очучыларның саны һәм хәрби әзерлеге дәрәҗәсе дә үзгәргән.
Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре составына шулай ук һавага каршы оборона гаскәрләре дә керә. һавага каршы оборона гаскәрләре коралларында С-125 зенит-ракета комплекслары, шулай ук С-200 һәм С-300 зенит ракета комплекслары тора. Илнең һавага каршы оборона радар станцияләре белән берлектә үз һава киңлеген генә түгел, ә чик буе дәүләтләр киңлеген дә күзәтә ала.
2016 елга ХҺКның төп проблемалары — уку дәрәҗәсенең түбән булуы, техник хезмәт күрсәтүнең булмавы һәм совет чорындагы авиатехника паркы искергән булуы. 2008 һәм 2019 елларда уку очышларында Азәрбайҗан Каспий диңгезенә төшкән 2 МиГ-29 истребителен югалткан.

# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
## Төзелеш

Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре авиациядән һәм һавага каршы оборона гаскәрләреннән тора.
ХҺК составына катнаш авиация полкы, истребитель-бомбардировка эскадрильясы, шулай ук истребитель, разведка һәм уку авиаэскадрильясы керә.
Һавага каршы оборона гаскәрләре составына дүрт зенит ракета бригадасы, бер зенитлы ракета полкы, ике аерым радиотехник батальон керә.

# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
## Хәрби техника

| Очкыч | Җитештерү иле | Төр | Сан | Искәрмә |
| Хәрби очкычлар ||||||
| МиГ-29 МиГ-29УБ | ССРБ | Күпмаксатлы истребитель укыту-сугышчан истребитель | 7 3 | |
| МиГ-25П МиГ-25ПД МиГ-25РБ | ССРБ | Юл кисүче истребитель Юл кисүче истребитель тактик күзәтү-бомбага тотучы | 20 кадәр саклауда (10 МиГ-25, 6 МиГ-25ПД 4 МиГ-25РБ) | 1998 елда 8 МиГ-25 Казакъстаннан сатып алынган. 2014 елда ХҺКны модернизацияләү һәм составка кире кайтару планлаштырылган була |
| Су-24 | ССРБ | Фронт бомбага тотучы | 2 | Эшкә сәләтсездер |
| Су-25 Су-25УБ | ССРБ/ Гөрҗистан | Һөҗүм итүче очкыч укыту-сугышчан һөҗүм итүче очкыч | 6 3 | Көрдәмир һава базасында урнашкан. 2002 елда Грузиядән 6 Су-25Т кайтартылган, тагын 6 берәмлек Су-25 һәм 1 берәмлек Су-25УБ 2005 елда тапшырылган. 2009—2012 елларда Беларусиядә 6 Су-25 сатып алынган. Ю. Бутусов нигезендә, 1 Су-25 2020 елның 4 октябрендә сугыш барышында Таулы Карабахта югалган |
| Укыту очкычлар ||||||
| Aero L-29 Delfin | Чехословакия | укыту-күнегү | 28 | Көрдәмир һава базасында урнашкан. |
| Aero L-39 Albatros | Чехословакия | укыту-күнегү | 12 | Көрдәмир һава базасында урнашкан. |
| Сугышчан боралагылар ||||||
| Ми-24 Ми-24G | ССРБ ССРБ/ Украина/ Көньяк Африка Җөмһүрияте | Сугышчан күпмаксатлы боралагы Сугышчан күпмаксатлы боралагы | 26 | Ми-24G — Ми-24К модификациясе; Көньяк Африканың Advanced Technologies & Engineering фирмасы һәм Украинаның «„Авиакон“ Конотоп авиаремонт заводы» һәм «„Луч“ дәүләт Киев конструкторлык бюросы» дәүләт предприятиеләре тарафыннан 2010—2011 елларда Азәрбайҗанның ХҺК өчен җитештерелгән. Җитештерүчеләрнең номенклатурасы буенча Ми-24 Super Hind Mk.4 атала. |
| Транспорт боралагылар ||||||
| Bell 412 | АКШ | Күпмаксатлы боралагы | 1 | |
| Ми-2 | Польша | Җиңел транспорт | 7 | |
| Ми-8 | ССРБ/ Россия Федерациясе | Транспорт-сугышчан | 13 | |
| Ми-17-1В | Россия Федерациясе | Транспорт-сугышчан | >20 | 2010—2014 елларда китерелгән. |
| Ка-32 | ССРБ | Транспорт-сугышчан | 3 | |
| Транспорт самолетлар ||||||
| Ан-12 | ССРБ | Транспорт-сугышчан | 1 | |
| Як-40 | ССРБ | Пассажир | 3 | |
| Пилотсыз очу аппаратлар ||||||
| Orbiter 2M | Исраил Азәрбайҗан | Күзәтче | 40тан артык | Азәрбайҗанда җитештерелә |
| IAI Heron | Исраил | Кузәту-һөҗүм итүче | 1 | |
| IAI Searcher 2 | Исраил | Күзәтче | 2011 елда 10 сатып алынган | |
| Aerostar | Исраил Азәрбайҗан | Күзәтче | 4 | |
| Elbit Hermes 450 | Исраил | Кузәту-һөҗүм итүче | 10+ | |
| Elbit Hermes 900 | Исраил | Күзәтче | 1 | |
| Bayraktar TB2 | Төркия | Һөҗүм итүче | билгесез | |

# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
## Тану билгеләре

* Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләренең тану билгесе

# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
## Тану билгеләре
### Генераллар һәм офицерлар

| Категория | Генераллар | Генераллар | Генераллар | Өлкән офицерлар | Өлкән офицерлар | Өлкән офицерлар | Кече офицерлар | Кече офицерлар | Кече офицерлар | Кече офицерлар |
| Погон | | | | | | | | | | |
| Азәрбайҗан дәрәҗәсе | General-Polkovnik | General-Leytenant | General-Mayor | Polkovnik | Polkovnik-Leytenant | Mayor | Kapitan | Baş Leytenant | Leytenant | Kiçik Leytenant |
| Россиядәге ярашлылык | Генерал-полковник | Генерал-лейтенант | Генерал-майор | Полковник | Подполковник | Майор | Капитан | Өлкән лейтенант | Лейтенант | Кече лейтенант |

# Азәрбайҗанның хәрби-һава көчләре
## Тану билгеләре
### Рядовойлар һәм кече команда составы

| Категория | Солдатлар | Солдатлар | Старшиналар | Старшиналар | Старшиналар | Старшиналар | Прапорщиклар | Прапорщиклар |
| Погон | | | | | | | | |
| Шеврон | юк | | | | | | | |
| Азәрбайҗан дәрәҗәсе | Əsgər | Baş Əsgər | Kiçik Çavuş | Çavuş | Baş Çavuş | Kiçik Gizir | Gizir | Baş Gizir |
| Россиядәге ярашлылык | Рядовой | Ефрейтор | Кече сержант | Сержант | Өлкән сержант | Старшина | Прапорщик | Өлкән прапорщик |