yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Мерешпоси

Мерешпоси (чуаш. Мерешпуҫ, рус. Мерешпоси) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Мерешпоси
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Мерешпоси
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 50 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Мора-да-Серра

Мора-да-Серра — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Арганил муниципалитетына карый.

# Мора-да-Серра
## Географиясе

Мәйданы — 11,95 км².
# Олух-Шуматово

Олух-Шуматово (чуаш. Улăх Шăмат, рус. Олух-Шуматово ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429068. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253860006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000008200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Олух-Шуматово
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Зәки Баязитский

Зәки Баязитский яки Зәки Вәли улы Вәлиев (1889, Россия империясе — 1959, Казан, РСФСР, СССР) — актер, режиссер, театр эшлеклесе, Хезмәт Батыры (1926). Сталин репрессияләре корбаны (1938-1954).

# Зәки Баязитский
## Хезмәт юлы

* Сәхнә эшчәнлеген 1908 елда «Сәйяр» труппасында башлый.
* 1914-1917 — Ташкентта Абдулла Авлони булдырган үзбәк «Төркистан» труппасында.
* 1915-1915 — Ташкент татар һөнәри драма театрында.
* 1917-1918 — «Нур» труппасында
* 1918-1923 — Россия ватандашлар сугышы дәвамында Кызыл Армия фронтларындагы татар күчмә театрында
* 1923-1924 — Татар театр техникумы директоры
* 1924-1926 — Татар дәүләт театры директоры

# Зәки Баязитский
## Рольләре

* Әхмәт («Яшьләр», Ф.Әмирхан),
* Нәгыймә («Банкрот», Г.Камал),
* Феклуша («Яшенле яңгыр», А.Островский),
* Җәббар («Ачлык кушты», Я.Вәли), һ.б.
# Вәгыйзов

Вәгыйзов — фамилия.
* Марсель Вәгыйзов (1983), җырчы, ТР атказанган артисты (2014), халыкара җыр конкурслары лауреаты.
* Рәшит Вәгыйзов (1947-2016), юрист, ТР ДШ депутаты (1990-2000).
* Сәләй Вәгыйзов (1908-2005), Татарстанның атказанган укытучысы.
# 2025 ел

3 меңьеллык :
XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр — XXIII гасыр :
Хронологик таблица :
2025 (ике мең егерме бишенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча чәршәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2025 елы, III меңьеллыкның 25 елы, XXI гасырның 25 елы, XXI гасырның 3 унъеллыгының 5 елы, 2020 елларның 6 елы.

# 2025 ел
## Вакыйгалар

* Кытай гражданинның Айга очуы көтелә.
* Россия Федерациясендә Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 80 еллыгы билгеләп үтелә.
* «2025 елга Дәүләт Советына еллык юлламасы»нда Рөстәм Миңнеханов 2025 елны Татарстанда Ватанны Саклаучы елы дип игълан иткән
* Россия Президенты Владимир Путин 2025 елны (махсус хәрби операциядә катнашучылар хөрмәтенә һәм барлык ата-бабаларның батырлыклары истәлегенә) Ватанны саклаучы елы (рус. Год защитника Отечества) дип игълан иткән.
* 20 гыйнварда Камал театрының яңа бинасы рәсми ачылган.
* 30 март — Ураза гаете.
* 6 июнь — Корбан бәйрәме.

# 2025 ел
## Вафатлар

    Шулай ук карагыз: 2022-2025 елларда Украинада сугышта һәлак булган татар һәм башкорт хәрбиләре исемлеге.

# 2025 ел
## Вафатлар
### Гыйнвар

* 6 гыйнвар ― Салисә Гәрәева (86), шагыйрә, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 7 гыйнвар ― Габдерәззак Миңгалиев (64), композитор, ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
* 11 гыйнвар ― Нәҗибә Сафина (75), шагыйрә.

# 2025 ел
## Вафатлар
### Февраль

* 9 февраль ― Мәлик Хәйруллин (84), филология фәннәре докторы.
* 22 февраль ― Илгиз Хәйруллин (85), 1992―2001 елларда ТР Премьер-министры урынбасары.
* 22 февраль ― Фәйзулла Әминов (76), рәссам.
# Ак чәчәкләр (фильм, 2015)

* Мәдәният порталы
* Кино порталы
Ак чәчәкләр (рус. Белые цветы) — ун серияле татарча телевизион фильм. Габдрахман Әпсәләмовның «Ак чәчәкләр» романы (1965) буенча 2015 елда Казанда төшерелгән. Фильм «Татарстан Республикасы телләрен саклау дәүләт программасы (2020 елга кадәр)» кысаларында Татарстанның фән һәм мәгариф министрлыгы ярдәме белән «Татарстан — Яңа Гасыр» студиясендә төшерелә.

# Ак чәчәкләр (фильм, 2015)
## Тарих

* 1970 елда роман буенча фильм төшерелгән, ләкин ул сакланмаган, архивтан югалган.
* Фильм «Ак чәчәкләр» романы язылуга 50 ел тулуга багышланган. Мәхәббәт, намус, профессиональлек, җәмгыять алдындагы бурыч кебек сыйфатларга багышланган әсәр төрле телләргә тәрҗемә ителеп, үз укучыларын таба, вакытында бик популяр була.
* Фильмда да сугыштан соңгы чор кешеләренең күңел яктылыгы, моннан 50 ел элек яшәгән табибларның эш принциплары, авыруларга мөнәсәбәте, профессионализмга карашы турында бәян ителә.
* Күпчелек кадрлар Казанның тимерьюлчылар хастаханәсенең ремонтланмаган өлешендә төшерелә.
* Бюджеты — 6 млн сум.
* 2015 елның 5—11 сентябрендә узган XI Казан мөселман киносы фестивалендә, ноябрь аенда ТНВ һәм «ТНВ-Планета» телеканаллары буенча күрсәтелә.

# Ак чәчәкләр (фильм, 2015)
## Куючылар

* Продюсер — Миләүшә Айтуганова, ТНВ каналы җитәкчесе урынбасары, Татаркино оешмасы җитәкчесе.
* Күпсерияле телевизион фильмны куючы режиссер — Ренат Әюпов, ТР халык артисты.
* Оператор — Алмаз Нургалиев.
* Фильмның сценарий авторлары — Айгөл Әхмәтгалиева һәм Илсур Мортаза (аерым язалар, соңрак сенарийлары берләштерелә).
* Музыка — Айрат Шәйхетдиновныкы. Фильмда халык җырлары («Гөлҗамал», «Умырзая» һ. б.), «Гөлшаһидә җыры» һәм Вил Усманов иҗат иткән 5 җыр яңгырый.
* Бу фильмның максаты – бүгенге җәмгыятьтә табиб hөнәренең дәрәҗәсен күтәрү. Әбүзәр Таhиров образы аша чын табибның нинди булырга тиешлеген күрсәтергә теләдек.Миләүшә Айтуганова
* Сценарий авторы буларак ике төп юнәлешкә игътибар бирдек: Әбүзәр Таһиров образында табиб намусы һәм, әлбәттә инде, Гөлшаһидә-Мансур мәхәббәте. Шәхсән үзем әлеге ике юнәлешне дә бертигез бирергә тырыштымАйгөл Әхмәтгалиева

# Ак чәчәкләр (фильм, 2015)
## Рольләрдә

Кинода төшәр өчен республиканың 10 театрыннан актерлар сайлап алынган.
* Профессор Әбүзәр Таһиров — Әзһәр Шакиров, РСФСР халык артисты, Г. Камал театры артисты.
* Гөлшаһидә — Резидә Сәләхова, К. Тинчурин театры артисты,
* Мансур — Динар Хөснетдинов, Әлмәт драма театры артисты.
* Яңгура Фазылҗан — Рамил Төхвәтуллин, ТР халык артисты, Качалов театры артисты (2014/2015)
* Юматша — Рөстәм Гайзуллин, К. Тинчурин театры артисты.
* Сәхибҗамал җиңги — Хәния Фәрхи, ТР халык артисты.
* Чибәркәева — Гөлназ Нәүмәтова, К. Тинчурин театры артисты.
* Фирдәвес — Рәмзия Закирҗанова, Г. Кариев театры артисты.
* Маһирә ханым (табибә) — Лилия Низамиева, Г. Кариев театры артисты.
Фильмда шулай ук Наил Дунаев, Ирек Баһманов (1932—2015), Нуриәхмәт Сафин, Хәлимә Искәндәрова, Гүзәл Гаффарова (Әтнә театры) һ. б. катнаша.
# Рибольюш

Рибольюш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Каштру-Дайри муниципалитетына карый.

# Рибольюш
## Географиясе

Мәйданы — .
# Тамара Волынкина

Волынка Тамара Александровна (16 июнь Бер мең тугыз йөз кырык сигез) — совет һәм русия театр актеры, режиссер, Россия Федерациясенең халык артисты, 2015 елга кадәр Мурманск өлкә курчак театрының баш режиссеры

# Тамара Волынкина
## Биографиясе

Тамара Александровна Волынкина 1948 елның 16 июнендә Красноярск краеның Әчинск шәһәрендә туган.
Ленинград театр, музыка һәм кинематография институтын тәмамлый, (курчак театры артистлары кафедрасы, РСФСРның атказанган артисты Л.А. Головко курсы, 1970).
Моннан соң үзенең актерлык эшчәнлеген башлый һәм үзен озак елларга Мурманск курчак театры белән бәйли. Күп рольләр башкара.
Бөтенрусия һәм халыкара фестивальләрдә катнаша (Тверь, Архангельск, Вологда, Иваново, Санкт-Петербург).
1992 елдан 2015 елга кадәр Мурманск өлкә курчак театрының баш режиссеры булып эшли, эшне җайга сала..
2001 елдан — Россия Федерациясе Театр эшлеклеләре берлегенең Мурманск төбәк бүлекчәсе рәисе.

# Тамара Волынкина
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

* Россия Федерациясенең халык артисты (24.03.2006).
* РСФСРның атказанган артисты (01.02.1983).

# Тамара Волынкина
## Театрдагы эшләре

Мурманск өлкә курчак театры — театр эшчәнлеге
** Министр Нежных Чувств («Голый король»)
** Бармалей («Айболит»)
** Буратино («Золотой ключик»)
** Старуха Шапокляк («Мы играем в Чебурашку»)
** Якоб («Карлик Нос»)
** Ева («Божественная комедия»)
Мурманск өлкә курчак театры — постановка эшләре
* «Забыть Герострата»
* «Вторая смерть Жанны д'Арк»
* «Кто устроили балаган?»
* «Сказки в ладошку»
* «Крылья Дюймовочка» (Югославиянең Суботица шәһәрендә балалар театрының халыкара фестивалендә җиңүче, 2003)

# Тамара Волынкина
## Фильмографиясе

Тамара Волынкинаның кинода бер эше бар:
* 2004 — Конвой PQ-17 (телесериал), актриса Полина.
# Герит (Никсар)

Герит (төр. Gerit) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Никсар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Лахов Грабен

Лахов Грабен — Словениянең Лашко (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Лахов Грабен
## Географиясе

Мәйданы — 8,86 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 380,8 метр биеклектә урнашкан.
# М5 «Урал»

М-5 «Урал» — Россиядәге федерация әһәмиятендәге автомобиль юлы. Мәскәүдән Рязаньга кадәр иске участок 1930-нчы еллар башында, ССРБ автомобильләштерелә башлагач транспорт хәрәкәте өчен яраклаштырылган. 1946—1947 елларда юл Куйбышевка кадәр озайтылган. Мәскәүдән Чиләбегә кадәр хәрәкәт 1965 елда ачылган. Мәскәү — Рязань — Пенза — Самар — Уфа — Чиләбе аша үтә. Озынлыгы 1879 километр. Автомагистраль Европа маршрутлары челтәренең Е30 юлының һәм АН6 Азия маршрутының бер өлеше булып тора.
Е30 — Европа маршруты, Ирландиянең Корк шәһәреннән Бөекбритания, Голландия, Германия, Польша, Беларус аша Русиянең Омск шәһәренә кадәр бара.

# М5 «Урал»
## Трасса буйлап торак пунктлар

    Мәскәү
    Волгоградский проспект
       0 км Мәскәү
    Новорязанское шоссе
       3 км Мәскәү — Жулебино
    Мәскәү өлкәсе
       5 км Люберцы
       11 км Октябрьский
       13 км Островцы
       23 км Чулково
       36 км А102 (Жуковский)
       44 км Бронницы
       70 км Степанщино
       93 км Коломна
       116 км Луховицы
    Рязань өлкәсе
    180 км Рязань
    280 км Шилово
    307 км Путятино
    350 км Шацк
    Мордовия
    430 км Умёт
    440 км Зубова Поляна
    458 км Р180 (Краснослободск — Саранск)
    Пенза өлкәсе
    472 км Спасск
    525 км Нижний Ламу
    593 км Мокшан
    616 км Р158
    634 км Пенза
    680 км Городище
    706 км Чаадаевка
    745 км Күзнәй
    770 км Большой Труев
    Сембер өлкәсе
    822 км Новоспасское
    Самар өлкәсе
    859 км Сызрань
    930 км Междуреченск
    969 км Жигулёвск
    Плотина через реку Волгу по Жигулёвской ГЭС
    972 км Тольятти
    1032 км М32E 121
    1038 км Съезд в Самару (Московское шоссе)
    1043 км Красный Яр пересечение с Р178
    1115 км Суходол
    1178 км Старая Балыкла
    Ырынбур өлкәсе
    1204 км Северное, Р246
    Татарстан
    1271 км Баулы, Р239
    Башкортостан
    1285 км Октябрьский
    1324 км Серафимовский
    1400 км Коб-Покровка
    1466 км Уфа, М7E 017
    Чиләбе өлкәсе
    1610 км Аша
    1632 км Миньяр
    1640 км Сим
    1672 км Усть-Катав
    1745 км Сатка
    1789 км Златоуст
    1816 км Мияс
    1919 км Чиләбе
# Педрейра (Фелгейраш)

Педрейра — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Фелгейраш муниципалитетына карый.

# Педрейра (Фелгейраш)
## Географиясе

Мәйданы — 6,98 км².
# Нимичкасы

Нимичкасы (чуаш. Нимичкасси, рус. Нимичкасы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.

# Нимичкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Нимичкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 195 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Лгота под Джбанем

Лгота под Джбанем (чех. Lhota pod Džbánem) — Чехиянең Урта Чехия крае Мутейовице районында урнашкан авыл.

# Лгота под Джбанем
## Географиясе

Мәйданы — 4,104 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота под Джбанем
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота под Джбанем
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота под Джбанем
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 184 |
| 1880 | 234 |
| 1890 | 222 |
| 1900 | 219 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 237 |
| 1921 | 277 |
| 1930 | 263 |
| 1950 | 182 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 175 |
| 1970 | 134 |
| 1980 | 121 |
| 1991 | 61 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 66 |
| 2011 | 89 |
| 2021 | 65 |
# Мадалена (Паредеш)

һәм
Мадалена — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. Паредиш муниципалитетына карый.

# Мадалена (Паредеш)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Клаус Йоһаннис

Клаус Йоһаннис, Клаус Вернер Йоһаннис, рум. Klaus Werner Iohannis, алман. Klaus Werner Johannis (1959 елның 13 июне, Румыния, Сибиу) — 2014 елның 21 декабреннән Румыния президенты.

# Клаус Йоһаннис
## Тәрҗемәи хәле

1959 елның 13 июнендә Румыниянең Сибиу шәһәрендә Трансильвания сакслары гаиләсендә туган. Әти-әнисе 1992 елда Вүрцбургка (Алмания) күчеп китә, Алмания ватандашлыгы ала. Тимишоара шәһәрендә хәрби хезмәт үтә. Клуж-Напока шәһәре университетының физика факультетын тәмамлый (1993). Туган теленнән башка, румын һәм инглиз телләрен камил белә.

# Клаус Йоһаннис
## Хезмәт юлы

Югары уку йортын тәмамлагач, Сибиу шәһәрендә алман телендә белем бирүче мәктәпләрдә (мәсәлән, 1998-1997 елларда Самуэль фон Брукенталь исемендәге гимназиядә) физика укытучысы булып эшли.
1997-1999 елларда Румыниянең Сибиу өлкәсе (жудец) мәктәпләренең баш инспекторы урынбасары, 1999-2000 елларда баш инспектор.

# Клаус Йоһаннис
## Сибиу мэры

2000 елда Румыния алманнарының демократик форумы сәяси фиркасе (К. Йоһаннис — 2001-2013 елларда фирка рәисе) К. Йоһаннисны Сибиу мэрын сайлауларда кандидат итеп күрсәтә. Алманнар шәһәрдә азчылык булуга карамастан (шәһәр халкының 1,6 % ы), К. Йоһаннис 69,18 % тавыш белән җиңә. Күпчелек тавыш җыеп, тагын өч мәртәбә Сибиу шәһәре мэры булып сайлана: 2004 (88,7 %), 2008 (83,2 %), 2012 (77,9 %) елларда. Мэр булып эшләгәндә шәһәрнең сәнәгате, транспорты үсешенә зур өлеш кертә, шәһәр Аурупаның эре туризм үзәгенә әйләнә. 2007 елда Сибиу (Люксембург белән бергә) Аурупаның мәдәни башкаласы итеп сайлана. 2007 елда Румыния президенты Траян Бэсеску К. Йоһаннисны илнең иң югары бүләге — Румыниянең Йолдыз ордены белән бүләкли.

# Клаус Йоһаннис
## Президент сайлаулар

2013 елда Румыниянең милли либераль фиркасенә (РМЛФ) кушыла, 2014 елның 28 июненнән фирканең рәисе (президенты). 2014 елда РМЛФ һәм Румыниянең демократик либераль фиркасе (РДЛФ) Христиан либераль альянсына берләшә. Альянс К. Йоһаннисны 2014 елгы Румыния президентын сайлауларда кандидат итеп күрсәтә. Беренче турда 30,37 % тавыш җыеп, сайлауларның икенче турына чыга. 16 ноябрьдә узган икенче турда Румыния премьер-министры Виктор Понтаны 54,43 : 45,56 % чагыштырмада җиңеп чыга. 2014 елның 21 декабреннән Румыния президенты вазифасына керешә.

# Клаус Йоһаннис
## Румыниянең яңа хөкүмәте

Премьер-министр урынына тәкъдим ителгән кырымтатар Севиль Шайдә (Җанбәк) кандидатурасын расламый.

# Клаус Йоһаннис
## Гаиләсе

1989 елда Сибиу шәһәренең Георгий Лазарь исемендәге милли гимназиясендә инглиз теле укытучы Кармен Лэзуркэга өйләнгән, балалары юк.
# Шималахово

Шималахово (чуаш. Шӑмалӑх, рус. Шималахово ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429446. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219805009. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800005800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Шималахово
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 25 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Арыслан (Кыйгы районы)

Арыслан — Башкортстанның Кыйгы районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 719 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 452507, ГАТОБК коды — 80236810001.

# Арыслан (Кыйгы районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:

# Арыслан (Кыйгы районы)
## Шәхесләр

* Артур Зөлкәрнәев (1995), билбаулы көрәш буенча Россиянең атказанган спорт мастеры (2019).
* Хәлим Искәндәрев (1888―1958), педагог.
# Сәләй Вәгыйзов

Сәләй Вәгыйзов (балачактагы исем-фамилиясе Сөләйман Хәлиуллин) — педагог, татар балалары өчен «Әлифба» китабы авторы. Татарстанның атказанган укытучысы.

# Сәләй Вәгыйзов
## Тәрҗемәи хәл

Сәләй Гататдин улы Вагыйзов 1908 елның 24 октябрендә Самар губернасы, Богырыслан өязе (хәзерге Самар өлкәсе Камышлы районы) Татар Байтуганы авылында туа. Башлангыч белемен мәдрәсәдә ала. Камышлыда Коммунистик яшьләр мәктәбендә укый. 1921 елда Богырыслан педагогия техникумына укырга керә. Шул чорда шигырьләр яза башлый.
1933 елда Казанның педагогия институтында филология факультетында укый башлый. Институтны бетергәч, аспирантурада калдырала. Шуннан соң Арча педагогия училищесына эшкә чыкырыла. Ватан сугышы башлангач, фронтка китә. Харковь янында булганда чолганышка эләгә һәм әсирлеккә алына. Аннан АКШ гаскәриләре коткара. Туган иленә кайткач, Печора лагерена озатыла.
Әсирлектән 1949 елда гына азат ителә. Әсирлектән азат ителгәч, балалар тәрбияләү эшен дәвәм итә. Укытучы, мәгариф булегендә инспектор булып эшли башлый. Арча педагогия училищесында татар теле һәм әдәбиятын укыта, бу фәннәрне укыту методиксын өйрәтә.
1960-елларда беренче «Әлифба» китабын төзи башлый. 1965 елда «Әлифба» дөнья күрә. 1986 елда хатыны Рәмзия Вәлитова белән берлектә 6 яшьлек балалар өчен тагын бер «Әлифба» төзи. Аның «Башлангыч сыйныфта татар телен укыту методикасы» китабы «Лингводидактиканың ин зур казанышы» дигән бәя ала.
Сәләй Вәгыйзов төзегән уку китаплары, татар теле дәреслекләре, «Рәсемле әлифба», «Кызыклы грамматика» китаплары, методик кулланмалар һ. б. дистәләгән еллар дәвамында хәзерге көнгә кадәр кулланыла.
С. Г. Вагыйзов – Татарстанның атказанган укытучысы, Россия Федерациясенең Халык мәгарифе отличнигы, Татарстанның Каюм Насыйри исемендәге премия лауреаты. Ушинский медале белән бүләкләнгән.

# Сәләй Вәгыйзов
## Хәтер

* 1999 елда Арча педагогия көллиятендә С. Г. Вәгыйзов һәм Р. Г. Вәлитова язган «Әлифба» дәреслегенә, аларның педагогик һәм иҗади хезмәтләренә нигезләнеп, «Әлифба музее» ачылган.
* 2016 елда Самара өлкәсенең Татар Байтуганы авылында Вәгыйзовларның юкка чыккан нигез йорты урынында, Татарстан Президенты (2023 елның 5 февраленнән Татарстан Рәисе) Рөстәм Миңнеханов ярдәме белән, Сәләй Вәгыйзов музее төзелгән һәм ачылган.
* 2024 елда Илдар Ягъфәров татар Әлифбасы авторлары турында нәфис-документаль фильм (шартлы исеме «Алифба») төшерә башлаган.
# Ядернә (Ядернә районы)

Ядернә (чуаш. Чирĕккасси, рус. Ядрино ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429070. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253890006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000012100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Ядернә (Ядернә районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 128 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,71%).
# Дамира Сәетова

Дамирә Сәетова, Дамирә Расих кызы Сәетова (1976 елның 10 октябре, СССР, РСФСР, БАССР, Илеш районы, Торачы) ― драма актрисасы, җырчы. 1998 елдан Уфа дәүләт «Нур» татар театры артисты. Башкортстанның атказанган һәм халык, Татарстанның атказанган артисты.

# Дамира Сәетова
## Тәрҗемәи хәле

1976 елның 11 октябрендә БАССРның Илеш районы Турачы авылында туган. 2003 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаганнан соң, “Нур” театрында эшли башлый. Башкортстанның атказанган һәм халык, Татарстанның атказанган артисты.

# Дамира Сәетова
## Театрда кайбер сәхнәләштергән рольләре

* Дилә «Гургә керер сер иде» Р. Кинҗәбаев
* Раилә «Гүргә керер сер иде – 2» Р. Кинҗәбаев
* Барбара Смит «График буенча мәхәббәт» Р. Куни
* Нихәл «Җүләр» Н. Хикмәт
* Зөләйха «Гашыйклар көне» Н. Гаетбай
* Әни «Сабый һәм Карлсон» А. Линдгрен
* Дания «Безнең авыл артистлары, яки татарча дель-арте» Аманулла
* Фәнилә «Балконнан төшкән мәхәббәт» Н. Гаетбай
* Әдилә «Туй алдыннан» Х. Вәхит
* Хәдичә «Алты кызга бер кияү» Т. Миңнуллин
* Мәрзия «Ул кайтты» Ә. Атнабаев
* Гөлсем «Упкын өстендә уен» Г. Каюмов

# Дамира Сәетова
## Шәхси тормышы

Кияүдә. Ире ― Айрат Нәбиев (Уфадан, тамырлары Бакалы һәм Илеш районнарыннан), Уфаның «Нур», курчак театрларында эшләгән, «Башкортстан» дәүләт концерт залында студиядә хезмәт итә, җырлар яздыра. 2003 елда гаилә корганнар. Кызлары Айсылу (фортепиано классы буенча Уфа сәнгать училищесының музыка бүлеген тәмамлаган, шушы ук юнәлештә Уфа дәүләт сәнгать институтында укый), уллары Әскар (гимназия укучысы).
# Атрать (бистә)

Атрать (чуаш. Атрать, рус. Атрать ) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429841. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203810002.

# Атрать (бистә)
## Халык

| 2002 | 2010 |
| 666 | 917 |
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 917 кешенең яшәве мәгълүм.
Милли составы: мордва (44%), руслар (51%), украиннар (1%) (2002 ел буенча).
# Булат Сәлахов

Булат Сәләхов, тулы исеме Булат Нуретдин улы Сәләхов (1952 елның 21 марты, СССР, РСФСР, ТАССР, Чүриле районы, Алан) — нәфис сүз остасы, драматург, Татарстанның халык артисты (2009). Дамир Сираҗиев (2011) һәм Туфан Миңнуллин (2021) исемендәге әдәби, «Тантана» театр (2014, 2020) премияләре лауреаты. Татарстан Республикасы Язучылар союзы әгъзасы.

# Булат Сәлахов
## Тәрҗемәи хәле

Булат Нуретдин улы Сәләхов 1952 елның 21 мартында хәзерге Арча районы Алан авылында туа. Алан башлангыч, 1963-1968 елларда Югары Курса сигезьеллык мәктәпләрендә укый. 1968-1970 елларда Кукмара һөнәр училищесында белем ала, Казан киез итек фабрикасында эшли. 1972-1974 елларда Байконурда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1974 елда комсомол юлламасы белән Яр Чаллы шәһәренә килә, 15ел Кама автомобиль заводы төзелешендә эшли.
Илдар Хаҗи җитәкләгән "Энергетик" мәдәният сарае каршында оешкан Халык театрына йөри һәм төрледән-төрле образлар иҗат итә. 1984-1989 елларда, читтән торып, Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтының режиссерлар әзерләү бүлеген тәмамлый. 1990 елда Чаллыда яңа оешкан татар дәүләт профессиональ драма театрына эшкә килә һәм театрга нигез салучыларның берсе була. Булат Сәләхов 80 нән артык роль иҗат итте, режиссер буларак уннан артык спектакльне сәхнәгә куйды. 2017 елда "Яратылмый калган ярлар" пьесалар җыентыгы басылып чыкты.
Булат Сәләхов гаиләсе белән Яр Чаллы шәһәрендә яши, 2023 елга кадәр Чаллы татар дәүләт драма театрында эшли.

# Булат Сәлахов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2009 — Татарстанның халык артисты
* 2011 — Дамир Сираҗиев исемендәге премия
* 2014 — «Тантана» премиясе — «Иң яхшы актерлар ансамбле» номинациясендә
* 2020 — «Тантана» премиясе — «Намус һәм тугърылык. Фидакарь хезмәт өчен» номинациясендә
* 2021 — Туфан Миңнуллин исемендәге премия
# Анат-Киняры

Анат-Киняры (чуаш. Ҫӳлтикасси, рус. Анат-Киняры) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Анат-Киняры
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Анат-Киняры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 222 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.