yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Котхандарамасвами Гыйбадәтханәсе, Нандамбаккам

Котхандарамасвами Гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Ченнаи шәһәр янында, Нандамбаккамда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Рамага багышланган булып, урын риваять олы фикер иясе Бхригу белән бәйле.

# Котхандарамасвами Гыйбадәтханәсе, Нандамбаккам
## Тарихы

Гыйбадәтханә Виджаянагара Империясе вакытында төзелгән булган. Башта патшалар Рама, Лакшмана һәм Сита өчен гыйбадәтханәләр төзегән. Соңрак гыйбадәтханәләр Шриниваса, Альварлар, Хануман һәм башкалар өчен төзелгән булган.
# Кастельнуово-ди-Гарфаньяна

Кастельнуово-ди-Гарфаньяна — Италиянең Тоскана төбәгендә урнашкан коммуна. Лукка провинциясе составына керә.

# Кастельнуово-ди-Гарфаньяна
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 270 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кампорджано, Кареджне, Фошиандора, Галликано, Молаццана һәм Пьеве-Фошиана коммуналары белән чиктәш.
# Павел Ковалевский (1843)

Павел Ковалевски (рус. Павел Осипович Ковалевский, 23 июль (4 август) 1843, Казан, Россия империясе — 19 февраль (4 март) 1903 (59 яшь), Санкт-Петербург, Россия империясе) — рус рәссамы, Император сынлы сәнгать академиясе академигы (1867).
# Ампер кануны

Ампер кануны (tat.lat. Amper qanunı(үле сылтама)) — электр агымнарының тәэсир итешүе канун.
1820 елда француз галиме Андре Мари Ампер тарафыннан ачылган.
Ампер кануны буенча бер үк юнәлешле электр агымлы параллель үткәргечләр үзара этешәләр, ә ике төрле юнәлешле электр агымлы параллель үткәргечләр берсенә-берсе тартылалар.
Ампер кануны буенча электроннар нурының dl элементына перпендикуляр магнит кыры тәэсир итүче көче түбәндәгечә табыла (СИ):
    $d{\vec {F}}=Id{\vec {l}}\times {\vec {B}}.$
биредә: F - көч, I - агым, B - магнит кыры индукциясе
Гомуми очракта:
    $d{\vec {F}}={\vec {j}}\times {\vec {B}}dV$.
биредә: j -агымның тыгызлыгы, V -күләм
Ампер көче модуле түбәндәгечә табыла:
    $dF=IBdl\sin \alpha .$
биредә $\alpha$ — агым һәм магнит индукциясе векторлары арасында почмак
Шулай итеп: әгәр электр агымы магнит кырына карата перепендикуляр булса $dF$ көче иң зур була
($\alpha =90^{\circ },\sin \alpha =1$):
    $dF_{max}=IBdl.$

# Ампер кануны
## Ике параллель үткәргеч

Био — Савар — Лаплас кануны буенча чиксез үткәргеч $I_{1}$-агымы белән $r$-аралыгында магнит кырын булдыра:
    $B_{1}(r)={\frac {\mu _{0}}{4\pi }}{\frac {2I_{1}}{r}},$
биредә $\mu _{0}$ — магнит даимие.
Ампер кануны буенча табабыз:
    $d{\vec {F}}_{1-2}=I_{2}d{\vec {l}}\times {\vec {B}}_{1}(r).$
$d{\vec {F}}_{1-2}$ , $d{\vec {F}}_{2-1}$ үзара этешәләр
Көч модуле:
    $dF_{1-2}={\frac {\mu _{0}}{4\pi }}{\frac {2I_{1}I_{2}}{r}}dl.$
    $F_{1-2}={\frac {\mu _{0}}{4\pi }}{\frac {2I_{1}I_{2}}{r}}.$
Бу формуладан магнит даимие табыла:
    $\mu _{0}$ = $4\pi \times 10^{-7}$ Н/А² яки $4\pi \times 10^{-7}$ Гн/м
# Биер

Биер — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы поселок.
Халык саны — 10 тирәсендә. Почта индексы — 422122.

# Биер
## Тарих

1770-елларда нигезләнгән.

# Биер
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Биер
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11 °C | -5.7 °C | 3.8 °C | 12.5 °C | 17.9 °C | 19.9 °C | 17 °C | 11.4 °C | 3.8 °C | -5.3 °C | -10.4 °C | 3.6 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
# Бернал (Сичу)

Бернал — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Хичу муниципалитеты составына керә.

# Бернал (Сичу)
## Географиясе

Бернал Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Бернал (Сичу)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Бернал (Сичу)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Рагальна

Рагальна — Италиянең Сицилия төбәгендә урнашкан коммуна. Катания (метрополитенский город) провинциясе составына керә.

# Рагальна
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 830 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Бельпассо, Бьянкавилла, Санта-Мария-ди-Ликодия һәм Патерно (провинция, Катания) коммуналары белән чиктәш.
# HD60240

HD60240 — Корма йолдызлыгында урнашкан A(pSi) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10 ± 0,03 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Буржовиль

Буржовиль (фр. Bourgeauville) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# Арыш анасы

Ары́ш анасы́ (Claviceps) - арыш анасысыманнар гаиләлегеннән сумкалы паразит гөмбәләр ыругы. ТР да бер төре - куе кызыл арыш анасы (C. purpurea) очрый. Кыяклы үсемлекләрдә, бигрәк тә арыш, тимофеевка, кындыр уты, бодай, арпада һ.б. да паразитлык итә. Зарарланган үсемлекләрнең чәчәк төркемнәрендә төрле формадагы һәм үлчәмдәге мөгезсыман куе шәмәхә төстәге склероцияләр (гөмбәлек) яхшы беленә. Туфракта яки ашлыкта кыш чыгып, язын үрә, аскоспоралары кыяклы үсемлекләрне чәчәк аткан вакытта зарарлый. Кыяклы культураларда үсеп, аларның уңышын киметә. Игенчелек алымнарын яхшырту (орлыкларны җентекләп чистарту, туфракны вакытында һәм югары сыйфатлы итеп эшкәртү) нәтиҗәсендә бу гөмбәнең чәчүлекләргә зыяны шактый кимеде. Хәзерге вакытта арыш өчен куркыныч түгел. Арыш анасыннан күбрәк кыяклы азык культуралары (тимофеевка, кындыр уты) зыян күрә. Орлыкны склероцийлардан чистарту бик авыр, чөнки аларның үлчәмнәре нык үзгәрә. Арыш анасы бөртекләрендә агулы алкалоидлар, шулай ук органик кислоталар, май, пигментлар һ.б. бар. Медицинада кан туктатучы препаратлар ясау өчен файдаланыла.
# Кастельдидоне

Кастельдидоне — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Кремона провинциясе составына керә.

# Кастельдидоне
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 27 метр биеклектә урнашкан. Казальмаджоре, Мартиньяна-ди-По, Пьядена, Ривароло-дель-Ре-эд-Унити, Ривароло-Мантовано һәм Сан-Джованни-ин-Кроче коммуналары белән чиктәш.
# Ескам (Сомма)

Ескам (фр. Hescamps) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Поллок (Луизиана)

Поллок — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Поллок (Луизиана)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Поллок (Луизиана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 7,87 квадрат миль, 3,34438 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 36 метр биеклектә урнашкан.
# Мцели

Мцели (чех. Mcely) — Чехиянең Урта Чехия крае Нимбурк һәм Q89884982? районында урнашкан авыл.

# Мцели
## Географиясе

Мәйданы — 13,378606 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 211 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Мцели
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Мцели
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Мцели
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 845 |
| 1880 | 933 |
| 1890 | 857 |
| 1900 | 745 |
| 1910 | 731 |
| 1921 | 840 |
| 1930 | 775 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 569 |
| 1961 | 582 |
| 1970 | 506 |
| 1980 | 430 |
| 1991 | 420 |
| 2001 | 383 |
| 2011 | 378 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 383 |
| 2016 | 375 |
| 2017 | 371 |
| 2018 | 371 |
| 2019 | 381 |
| 2020 | 390 |
| 2021 | 408 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 402 |
| 2022 | 396 |
| 2023 | 414 |
| 2024 | 408 |
# Юденки (Свеча районы)

Юденки (рус. Юденки) — Киров өлкәсенең Свеча районында урнашкан авыл.

# Юденки (Свеча районы)
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Юденки (Свеча районы)
## Сәгать поясы

Юденки (Свеча районы) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Юденки (Свеча районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
# Плезант-Гилл (Полк округы, Техас)

Плезант-Гилл — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Плезант-Гилл (Полк округы, Техас)
## Географиясе

Плезант-Гилл халык санын алу урыны мәйданы — 2,7 квадрат миль, 6,880145 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Врабско

Врабско (чех. Vrábsko) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Сметанова Лгота районында урнашкан авыл.

# Врабско
## Географиясе

Мәйданы — 1,437 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Врабско
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Врабско
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Врабско
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 193 |
| 1880 | 179 |
| 1890 | 150 |
| 1900 | 160 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 143 |
| 1921 | 145 |
| 1930 | 147 |
| 1950 | 103 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 99 |
| 1970 | 75 |
| 1980 | 51 |
| 1991 | 31 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 29 |
| 2011 | 24 |
| 2021 | 33 |
# Валеджо-суль-Минчо

Валеджо-суль-Минчо — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. Верона провинциясе составына керә.

# Валеджо-суль-Минчо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 88 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кастельнуово-дель-Гарда, Мармироло, Монцамбано, Моццекане, Пескьера-дель-Гарда, Понти-суль-Минчо, Ровербелла, Соммакампанья, Сона, Вольта-Мантована һәм Виллафранка-ди-Верона коммуналары белән чиктәш.
# Бейкергилл

Бейкергилл — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Бейкергилл
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 7,126271 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 535 Фут һәм 163 метр биеклектә урнашкан.
# Чэрневичы (Ивевский районы)

Чэрневичы (белар. Чэрневічы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.

# Чэрневичы (Ивевский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Сирмионе

Сирмионе — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Брешиа провинциясе составына керә.

# Сирмионе
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 68 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Дезенцано-дель-Гарда, Лацизе, Паденге-суль-Гарда, Пескьера-дель-Гарда һәм Кастельнуово-дель-Гарда коммуналары белән чиктәш.
# Вилле-сюр-Тий

Вилле-сюр-Тий (фр. Villey-sur-Tille) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, И-сюр-Тий кантонына карый.

# Вилле-сюр-Тий
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6.70 км².
# Садкув (Вроцлавский повяты)

Садкув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Конты-Вроцлавске гминасында урнашкан авыл.

# Садкув (Вроцлавский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Виро (Франция)

Виро (фр. Vireaux) — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
# Зеленево (Хощенский повяты)

Зеленево — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Бежвник гминаcында урнашкан авыл.

# Зеленево (Хощенский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кайсара-ду-Норти

Кайсара-ду-Норти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.

# Кайсара-ду-Норти
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 189,495 км².
# Бленьи-ле-Карро

Бленьи-ле-Карро (фр. Bleigny-le-Carreau) — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
# Нью-Касл (Виргиния)

Нью-Касл — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Нью-Касл (Виргиния)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,431425 км², 0,431426 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 412 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Өртүлү (Оф)

Өртүлү (төр. Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Оф илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Гояндира

Гояндира — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.

# Гояндира
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 560,707 км².
# Иске Фәйзулла

Иске Фәйзулла (рус. Иске Фәйзулла) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан сала.

# Иске Фәйзулла
## Сәгать поясы

Иске Фәйзулла Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Иске Фәйзулла
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (89,3%), кыргызлар (3%), карачайлар (3%).
# SHISA3

SHISA3 (ингл. Shisa family member 3) — кешенең 4-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Чадта ислам

Чадта ислам (фр. Islam au Tchad, гарәп. الإسلام في تشاد‎) ― иң күп тарафдарлары булган дин. Мөселманнар, нигездә, илнең төньяк районнарында яши һәм ил халкының (17,4 млн) ~57,8 % ын тәшкил итә.

# Чадта ислам
## Тарих

Хәзерге Чад территориясенә Ислам XI гасыр ахырында үтеп керә башлый. Ислам дине, иң беренче чиратта, катлаулы географик шартлар аркасында, бу илгә бик акрынлык белән үтеп керә алган. Гарәпләр белән элемтәләр начар булу сәбәпле, Чадта гарәп телен белүче кешеләр аз.

# Чадта ислам
## Ислам

Илдә Мәлики мәзһәбендәге сөнни исламы өстенлек итә, гарәпләр арасында шулай ук Шәфигый мәзһәбе тарафдарлары да бар. Илнең төньягында Кадыйрия тәрикатенең ( ru) йогынтысы көчле, көньякта — Тиҗания (ru), илнең кайбер төбәкләрендә – Санусия тәрикате ( ru) тарафдарлары бар. Бәяләүләр буенча, Чад мөселманнарының 5―10 % ы – Исламның фундаменталь юнәлешләре — Ваһһабичылык һәм Сәләфилек ( ru) яклы. Чад мөселманнары еш кына ислам традицияләрен ислам кергәнче булган йолалар һәм ышанулар белән берләштерә.
Чад мөселманнарының 48 % ы үзләрен сөнниләр, 21 % ы – шигыйлар, 4 % ы – әхмәдияләр дип саный, калган өлеше үзләрен билгеле бер төркемгә бәйләп карамый.

# Чадта ислам
## Ислам мәгарифе

Согуд Гарәбстаны кебек башка мөселман илләре белән чагыштырганда,, Чадта Ислам мәгарифе начар үсеш алган.
Чадтагы беренче мөселман мәктәбе – École Mohamed Illech, аңа 1918 елда нигез салынган. Югары ислам белеме алу өчен, Чад студентлары Мисырга (Әл-Әзһәр университеты), Суданга (Хартум) һ. б. мөселман илләренә бара.
# Блажкув

Блажкув — Польшаның Люблин воеводалыгы Воля-Мысловская гминаcында урнашкан авыл.

# Блажкув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# PYCR3

PYCR3 (ингл. Pyrroline-5-carboxylate reductase 3) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Виста Эрмоса (Олинала)

Виста Эрмоса — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Olinalá муниципалитеты составына керә.

# Виста Эрмоса (Олинала)
## Географиясе

Виста Эрмоса Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Виста Эрмоса (Олинала)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Виста Эрмоса (Олинала)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Велли-Фоллс (Канзас)

Велли-Фоллс — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.

# Велли-Фоллс (Канзас)
## Тарихы

Велли-Фоллс шәһәре 1854 елда нигезләнгән.

# Велли-Фоллс (Канзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,013205 км², 2,013207 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 287 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Donetsk Xalıq Respublikası

Donetsk Xalıq Respublikası, DXR (rusça Доне́цкая Наро́дная Респу́блика, ukrainça Донецька Народна Республіка) - 2014 yılnıñ aprelendä Ukraina territoriäsendä Urıs yazı näticäsendä kilep çıqqan öleşçä tanılğan däwlät. 2022 yılnıñ sentäberendä ütkärelgän referendum nigezendä bäysez statusın tuqtata häm RF eçenä kerä, läkin şunı küpçelek dönya illäre tanımıy.

# Donetsk Xalıq Respublikası
## Köräş tarixı

Donetsk Xalıq Respublikası Kiev belän konstruktiv dialog bulmawı säbäple federatsiäläşterü tarafdarları tarafınnan iğlan itelgän. Yevromäydan näticäsendä Kievta kilgän xäkimiät Donetsk Xalıq Respublikasın "separatist terroristik oyışması" bularaq taswirlıy.
13 aprelgä qädär Donetsk Xalıq Respublikası böten Donetsk ölkäse östendä üz kontrolen urnaştırdı.
DXR ğäskäre yullarda blok-postlar urnaştıra.
20 apreldä Slavänsk şähäre yanında "Uñ bülek" häm DXR opolçeniese arasında qorallı bäreleş näticäsendä 5 keşe wafat bulğan.
30 apreldä Rada bilgelägän Ukraina prezidentı wazifaların waqıtlı başqaruçı Aleksandr Turçinov Ukraina xökümäte Donetsk Xalıq Respublikası östendä kontrolen yuğaltqanın tanıdı.
2-4 mayda Kievta kilgän xakimiätkä buysınğan ğäskärläre häm Donetsk Xalıq Respublikası arasında qorallı qarşılıq arta, ike höcüm itkän boralaq DXR tarafınnan yuq itelä.
2014 yılnıñ 11 mayında Donetsk Xalıq Respublikası üzbilgelänüe turında referendum ütkärelä.

# Donetsk Xalıq Respublikası
## Referendum

2014 yılnıñ 11 mayında ütkärelgän Donetsk Xalıq Respublikası üzbilgelänüe turında referendum näticäsendä saylawçılar 89 %ı Donetsk Xalıq Respublikası däwlät bäysezlegen yaqlağan.
Referendum näticäläre nigezendä 2014 yılnıñ 12 mayında Donetsk Xalıq Respublikası däwlät suverenitetın iğlan itä.

# Donetsk Xalıq Respublikası
## Suğış

26 mayda Kiev üzäk xäkimiäte DXR häm LXR-na qarşı suğış xäräkätläre (ATO) başlıy. Suğış waqıtında küp kenä xärbi bulmağan watandaşlar häläk bula.
1 sentäberdä Minsk şähärendä "Minsk kileşüe" imzalanğannan soñ, aktiv suğış xäräkätläre waqıtlıça tämamlana.

# Donetsk Xalıq Respublikası
## Saylawlar

DXR häm LXRda Ukraina Yuğarı Radasına saylawlar uzmıy, ä 2 noyäberdä üzeneñ saylawları ütkärelä.
Saylawlarda premyer Aleksandr Zaxarçenko (1976—2018) Respublika başlığı bulıp saylana (765 meñ tawış), Xalıq Şurasında (parlament) "Donetsk Respublikası" digän firqä östenlek ala.
Könbatış illäre saylawlarnı tanımıy, Rossiä Federatsiäse saylawlarnı "xörmät itä".

# Donetsk Xalıq Respublikası
## Öleşçä tanılu

* 27.06.2014 ― Öleşçä tanılğan däwlät Könyaq Osetiä Donetsk Xalıq Respublikası häm Lugansk Xalıq Respublikası bäysezlegen tanıy.
* 21.02.2022 ― Rossiyä Prezidentı Vladimir Putin Donetsk Xalıq Respublikası häm Lugansk Xalıq Respublikası bäysezlegen tanıy .
* 25.02.2022 ― Öleşçä tanılğan däwlät Abxaziä Donetsk Xalıq Respublikası häm Lugansk Xalıq Respublikası bäysezlegen tanıy.
* 28.06.2022 ― Süriä Donetsk Xalıq Respublikası häm Lugansk Xalıq Respublikası bäysezlegen tanıy.
* 13.07.2022 ― Koreya Xalıq Demokratik Cömhüriäte Donetsk Xalıq Respublikası häm Lugansk Xalıq Respublikası bäysezlegen tanıy.
# Важица

Важица — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Топса елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.

# Важица
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300112103000026176
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002617
* Бассейн коды — 03.02.03.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Дизахлы

Дизахлы (әзери. Dizaxlı) — Әзербайҗанның Гәбәлә районына караган авыл.
# (18424) 1993 YG

(18424) 1993 YG — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18424) 1993 YG
## Тарихы

1993 елның 17 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 YG» саналган.
# Гинцавичы

Гинцавичы (белар. Гінцавічы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.

# Гинцавичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Несцяры

Несцяры (белар. Несцяры) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.

# Несцяры
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Агвакатильял (Зиватанехо де Азуета)

Агвакатильял — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сиуатанехо-де-Асуэта муниципалитеты составына керә.

# Агвакатильял (Зиватанехо де Азуета)
## Географиясе

Агвакатильял Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Агвакатильял (Зиватанехо де Азуета)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Агвакатильял (Зиватанехо де Азуета)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# OR52W1

OR52W1 (ингл. Olfactory receptor family 52 subfamily W member 1) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Бюре (Орн)

Бюре (фр. Buré) — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
# Верзиләй

Верзиләй (Верзиляй) — Түбән Новгород өлкәсенең Ташын шәһәр бүлгесендә урнашкан торак пункт.

# Верзиләй
## Тарих

Октябрь инкыйлабына кадәр Пенза губернасының Краснослободск өязенә караган.

# Верзиләй
## Халык

Милләтләр (2010): татарлар — 100%.
# Сөндер

Сөндер — Россия территориясеннән ага торган елга. Чуашстан биләмәләрендә ага. Елга Идел елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.

# Сөндер
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010400712112100000503
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100050
* Бассейн коды — 08.01.04.007
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1