yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Зимняя (елга)

Зимняя — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Зимняя (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010700112115300018123
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301812
* Бассейн коды — 14.01.07.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Бая-де-Криш

Бая-де-Криш — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. Бая-де-Криш (коммуна) коммунасына карый.

# Бая-де-Криш
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 262 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пруггерово

Пруггерово (каз. Пруггерово) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Пруггерово
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# KIAA1217

KIAA1217 (ингл. KIAA1217, Sickle tail protein homolog һәм KIAA1217 protein) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вутезак

Вутезак (фр. Voutezac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Л'Иссандонне кантонына карый.

# Вутезак
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 10,38 км².
# Второй Сайм

Второй Сайм — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Ларь-Еган елгасының уң ярына тамагыннан 101 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 16 км.

# Второй Сайм
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010900112115200036637
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115203663
* Бассейн коды — 13.01.09.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# HAP1

HAP1 (ингл. Huntingtin associated protein 1 һәм Huntingtin-associated protein 1) — кешенең 17-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Имамов

Имамов:
* Вахит Имамов (1954), Татарстанның халык язучысы (2024).
* Зиф Имамов (1940–2006), журналист, БР атказанган мәдәният хезмәткәре.

# Имамов
## Фәрит Имамов

* Фәрит Имамов (1951), БР атказанган икътисадчысы, 1998 елдан — «Альфа-Банк-Башкортостан» ААҖ идарәсе рәисе.
* Фәрит Имамов (1960), язучы, рәссам, журналист.
# HD216965

HD216965 — Пегас йолдызлыгында урнашкан F0p спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,32 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Югары Тозьма

Югары Тозьма — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Сухона елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 2 км.

# Югары Тозьма
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020100312103000009487
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103000948
* Бассейн коды — 03.02.01.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# (5602) 1991 VM1

(5602) 1991 VM1 (лат. 1991 VM1) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (5602) 1991 VM1
## Тарихы

1991 елның 4 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VM1» саналган.
# Стетсон (ай кратеры)

Стетсон (лат. Stetson) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 63 км булган кратер.

# Стетсон (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Харлан Стетсон (1885—1964) хөрмәтенә бирелә.

# Стетсон (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# Икинҗи Муганлы

Икинҗи Муганлы (әзери. İkinci Muğanlı) — Әзербайҗанның Зәнгилан районына караган авыл.
# Молдовенешть

Молдовенешть — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Молдовенешть (коммуна) коммунасына карый.

# Молдовенешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 406 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# HAO2

HAO2 (ингл. Hydroxyacid oxidase 2) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вестморленд (Теннесси)

Вестморленд — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Вестморленд (Теннесси)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Вестморленд (Теннесси)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 10,199094 км², 10,199103 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 282 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Бердище

Бердище — Польшаның Люблин воеводалыгы Дорохуск гминаcында урнашкан авыл.

# Бердище
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (7098) Реомюр

(7098) Реомюр (лат. Reaumur) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7098) Реомюр
## Тарихы

1993 елның 9 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 TK39» саналган.
# Ленинград камалышы

Ленинград камалышы (рус. Блокада Ленинграда) (8 сентябрь 1941 – 27 январь 1944, 872 көн) — алман-фашист, Финляндия, испан (Зәңгәр дивизия) гаскәрләре, Африка, Италия хәрби-диңгез көчләре катнашында тарафыннан Бөек Ватан сугышында Ленинград камалышы (Ленинград — хәзер Петербург).
1941 елның 8 сентябреннән 1944 елның 27 гыйнваренә кадәр (камалыш боҗрасы 1943 елның 18 гыйнварендә өзелә) — 872 көн сузыла.
Камау башланганчы шәһәрдә җитәрлек азык-төлек һәм ягулык булмаган. Ленинград белән бер генә элемтә кала — Ладога күле. Бу күл алман-фашист әртиллириясе һәм очкычлары тарафыннан тупка тотыла, шуңа күрә йөк элемтәсе җитәрлек азык-төлекне Лениградка китерә алмый, шәһәрдә зур ачлык башлана. Бик салкын кыш һәм азык-төлек җитешмәве нәтиҗәсендә 700 мең диярлек кеше ачлыктан үлә.
Камау өзгәннән соң Ленинград чолгавы дошман көчләре тарафыннан 1944 елның сентябренә кадәр дәвам итә.
1944 елның июнендә-августында Совет көчләре Балтыйк диңгезе флоты яклаганында Выборг һәм Свирск-Петрозаводск операцияләрен үткәрәләр.
* 20 июньдә Совет көчләре Выборг шәһәрен азат итә.
* 28 июньдә Совет көчләре Петрозаводск шәһәрен азат итә.
* 1944 елның сентябрендә Кызыл гаскәр Гогланд утравын азат итә.
Ватан саклавында Каһарманлык һәм Батырлык өчен Ленинград шәһәренә югары дәрәҗәне — Шәһәр-Каһарман — 1965 елда бирелә.

# Ленинград камалышы
## Таня Савичева көндәлеге

Ленинград камалышының язылган һәйкәле — Таня Савичева көндәлеге. Бу документ Ленинград камалышы ачлыгының дәһшәтләрен күрсәтә. Таня Ленинград гаиләсендә яшәде, аның күзләре алдында бөтенесе туганнары үләләр. Бик соң эвакуациягә карамастан Таня ачлыктан һәм авырудан үлә.
Таня Савичева көндәлеге:
* Женя үлде 1941 елның 28 декабрендә,
* Әби үлде 1942 елның 15 гыйнварендә,
* Лёка үлде 1942 елның 17 мартында
* Вася абый үлде 1942 елның 13 апрелендә
* Лёша абый үлде 1942 елның 10 маенда
* Әни үлде — 1942 елның 13 маенда
* Савичевлар үлделәр.
* Бөтенесе үлде
* Таня генә калды
Бик соң эвакуациягә карамастан Таня ачлыктан һәм авырудан 1942 елның 1 июлендә үлә.

# Ленинград камалышы
## Ленинград камалышының мизгелләре

* Арт-атыштан соң.
* Ленинград саклавы өчен медале
* Диңгезчеләр фронтка баралар
* Кораб тубы Кызыл Тау фортында
* Шатланучы Ленинград. Без җиңдек! Камалыш өзелде.

# Ленинград камалышы
## Хәтирә

* Арт-атыш вакытында бу урамның ягы — иң куркыныч!
# NGC 1079

NGC 1079 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1079
## Тарихы

Әлеге галактика 1835 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Исем (Күгәрчен районы)

Исем — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл.
ᴨyчты индексы — 453343, ГАТОБК коды — 80238830001.

# Исем (Күгәрчен районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 708 кешенең яшәве мәгълүм.
# Пшиланки

Пшиланки — Польшаның Лодзь воеводалыгы Пшедбуж гминаcында урнашкан авыл.

# Пшиланки
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Везъю

Везъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Вишера елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 37 км.

# Везъю
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020200112103000016682
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001668
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# NGC 6690

NGC 6690 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6690
## Тарихы

Әлеге галактика 1884 елда Америка астрономы Lewis Swift тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# 18-нче армия

18-нче армия — төрле дәүләтләрдә кораллы көчләрнең армияның исеме.
* 18-нче армия (Вермахт)
* 18-нче армия (ССРБ)
18-нче һава армиясе
# Бризкиз (Удине)

Бризкиз — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Пульферо өязендә урнашкан торак пункт.

# Бризкиз (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Видухова (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)

Видухова — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Видухова гминаcында урнашкан авыл.

# Видухова (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Дәһук

Дәһук (гарәп. دهۆک، دهوك‎) — Гыйракның Дәһук мөхафәзәсендә урнашкан шәһәр.

# Дәһук
## Географиясе

Шәһәр илнең төньяк өлешендә урнашкан.
# Вилаҗо дел Синьорино (Пистоя)

Вилаҗо дел Синьорино — Италиянең Тоскана төбәге Пистоя өязендә урнашкан торак пункт.

# Вилаҗо дел Синьорино (Пистоя)
## Географиясе

Вилаҗо дел Синьорино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Вилаҗо дел Синьорино (Пистоя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Флёрентинув (Пабьяницкий повяты)

Флёрентинув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Лютомерск гминаcында урнашкан авыл.

# Флёрентинув (Пабьяницкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Анета (Парма)

Анета — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Монкьо-делле-Корти өязендә урнашкан торак пункт.

# Анета (Парма)
## Географиясе

Анета Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Анета (Парма)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Боросений Ной (Рышкани)

һәм
Боросений Ной (рум. һәм молдав. Borosenii Noi ) — Молдова Республикасының Рышкани районына караган авыл.
# Бедирлер (Симав)

Бедирлер (төр. Bedirler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Симав илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Полаге

Полаге (фр. Paulhaguet) — Франциянең Югары Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Соз-д'Улькс

Соз-д'Улькс — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. Турин провинциясе составына керә.

# Соз-д'Улькс
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1509 метр биеклектә урнашкан. Улькс, Праджелато һәм Сестриере коммуналары белән чиктәш.
# Сендзишова (Кече Польша воеводалыгы)

Сендзишова — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Бобова гминасында урнашкан авыл.

# Сендзишова (Кече Польша воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Жабаре (Топола)

Жабаре (серб. Жабаре ) — Сербиянең Шумади округы Топола җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Жабаре (Топола)
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 227 метр биеклектә урнашкан.

# Жабаре (Топола)
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Җумһуриет (Теккекөй)

Җумһуриет (төр. Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Теккекөй илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 180 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 180 саны турында да мәкаләне карагыз.
{{Гасыр өчен навигация|2

# Туулар =

Шулай ук карагыз: Төркем:180 елда туганнар

# Туулар =
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:180 елда вафатлар
# Сент-Уан-сюр-Луар

Сент-Уан-сюр-Луар (фр. Saint-Ouen-sur-Loire һәм фр. Saint-Ouën) — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
# Курган (Чәрмәсән кушылдыгы)

Курган — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Елга Чәрмәсән елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.

# Курган (Чәрмәсән кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010201512111100025200
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102520
* Бассейн коды — 10.01.02.015
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Жоры

Жоры (пол. Żory, алман. Sohrau) — Польшанең Силезия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 61925 кеше (2011).

# Жоры
## Сәгать поясы

Халыкара стандарт буенча Жоры Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.

# Жоры
## Тарих

Шәһәр статусын 1272 елдан йөртә.
# Богдан Хмельницкий ордены

Богдан Хмельницкий ордены (русча орден Богдана Хмельницкого) - ССРБ нең дәүләт хәрби бүләге. 1943 елның 10 октябрендә ССРБ Югары Советы Президиумы Указы белән кабул ителде.
Рәссамы – Александр Софон улы Пащенко.
Бөек Ватан сугышы чорында 8 451 сугышчы бүләкләнә.

# Богдан Хмельницкий ордены
## Орден статуты.

Әлеге орден белән Бөек Ватан сугышында күрсәткән батырлыклары өчен эре хәрби башлыклар бүләкләнә.
Шул ук вакытта орденның билгеле бер дәрәҗәсе белән Кызыл Армиянең һәм Хәрби-Диңгез Флотының командирлары һәм яугирләре, партизан отрядларының җитәкчеләре һәм әгъзалары совет җирен алман басып алучыларыннан азат итү көрәшендә аеруча кыюлык күрсәткән өчен бүләкләнә.
Орденның I, II, III дәрәҗәләре бар. Орденның I дәрәҗәсе – иң югарысы.

# Богдан Хмельницкий ордены
## Тасвирламасы.

Нурлар чәчүче бишпочмаклы йолдыз алдына тагын бер йолдыз урнаштырылган. Уртасындагы калканда - кулына булава тоткан һетман Богдан Хмельницкий.
Әлеге орден - язуы рус телендә булмаган бердәнбер ССРБ ордены. Әйләнәгә украин телендә Богдан Хмельницький дип язылган.
I дәрәҗә орден алтыннан , II дәрәҗә орден көмештән эшләнә, ә калкан һәм Богдан Хмельницкий сурәте алтыннан, III дәрәҗә орден көмештән эшләнә.
I, II дәрәҗә орденнарның киңлеге 56 мм, III дәрәҗәленеке - 45 мм.

# Богдан Хмельницкий ордены
## Тарихы.

* Украина җирендә барган сугышлар вакытында I Украина фронтының Хәрби Советы әгъзасы генерал-лейтенант Н.С. Хрущёв тәкъдиме белән (кинорежиссёр А. Довженко, шагыйрь Микола Бажан катнашында) кабул ителә.
* I дәрәҗә Богдан Хмельницкий ордены 323 мәртәбә бирелгән.
* Беренче санлы I дәрәҗә орден 1943 елның 26 октябрендә Запорожье шәһәрен азат итүдәге хезмәте өчен III Украина фронтының 12 нче армиясе гаскәр башлыгы генерал-майор Алексей Илья улы Даниловка бирелә.
* Генераллар В.К. Баранов, Н.А. Борзов, И.Т. Булычёв, Ф.Ф. Жмаченко һ.б. икешәр тапкыр бүләкләнгән.
* 1995 елның 3 маенда Украина президенты Леонид Кучма Указы нигезендә шундый ук исемдә Украина ордены булдырылды.

# Богдан Хмельницкий ордены
## Әдәбият.

1.Н. Черников. Ватан бүләкләре. Казан, 1975.
7. Горбачёв А. Н. Многократные кавалеры орденов СССР. М., 2006.
# Сант'Ана (Лука)

Сант'Ана — Италиянең Тоскана төбәге Стаццема өязендә урнашкан торак пункт.

# Сант'Ана (Лука)
## Географиясе

Сант'Ана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Сант'Ана (Лука)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Де Веки (Венеция)

Де Веки — Италиянең Венеция төбәге Прамаджоре өязендә урнашкан торак пункт.

# Де Веки (Венеция)
## Географиясе

Де Веки Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Де Веки (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Яшелчә культуралары

Яшелчә культуралары – яшелчә алу өчен үстерелгән культуралы үсемлекләр төркеме.
Якынча 120 төре билгәле. Яшелчә культуралары яфраклыларга (кәбестә, салат, шөер, шпинат, яфраклы аккишер һ.б.), җимешлеләргә (баклажан, борыч, борчак, кабак, кыяр, патиссон, ташкабак, томат, фасоль һ.б.), суганбашлыларга (сарымсак, суган), тамыразыкларга (аш чөгендере, кишер, пастернак, аккишер, редис, сельдерей, торма, шалкан һ.б.) бүленә. Яшелчә культураларына шулай ук гөмбәләр, иртә өлгергән бәрәңге һәм шикәрле кукуруз керә. Яшелчә культурасы күбесе астрасыманнар (артишок, салат, эстрагон), карабодай сыманнар (кузгалак), кыяклылар (шикәрле кукуруз), әвернә сыманнар (кәбестә, редис, шалкан һ.б.), алабута сыманнар (аш чөгендере, шпинат һ.б.), суган сыманлар (башлы суган, сарымсак), кузаклылар (борчак, кара борчак, фасоль), пасленчалар (баклажан, борыч, томат һ.б.), чатырсыманнар (кишер, аккишер, сельдерей һ.б.), кабаксыманнар (кабак, кыяр, патиссон, ташкабак һ.б.) гаиләсенә карай. Яшәү гомере буенча яшелчә культурасы бер еллыкларга — баклажан, борчак, карбыз һ.б.; ике еллыкларга – кәбестә (чәчкәле һәм пекин кәбестәсеннән башка), татлы суган, тамыразыклар (редистан башка) һ.б.; күп еллыкларга — ирүән, керән, кузгалак һ.б. — бүленә. Барлык күп еллык яшелчә культурасы кышлыклы; бер еллык яфраклылар, борчак, кәбестә, кара борчак, тамыразыклар – суыкка, баклажан, карбыз, кавын эссегә чыдам; борыч, кукуруз, кыяр, ташкабак, томат – җылы яратучы яшелчә культурасы. Яшелчәләр – витаминнарның төп чыганагы, составларында аксымнар, майлар һәм углеводлар бар. Керән, аккишер, торма, шөер, сарымсак, суган составына фитонцидлар керә.
Яшелчәләрне төрле витаминнарга бай булган өчен үстерәләр. Яшелчәләрне ачык яки ябык грунтта үстерәләр. Ачык грунт - ул яшелчәләрне кырда, бакчада үстерү.
Ябык грунт – ул яшелчәләрне теплицада яки парникта үстерү.
Меңнәрчә еллар элек кеше азык итеп яшелчәләрне—үлән үсемлекләренең нинди дә булса сусыл өлешен: кишер, торма, шалканның юан тамыразыгын, кәбестәнең һәм салатның яфракларын, әспенең (спаржа) шытымнарын, чәчәк кәбестәнең чәчәк бөресен, рәваҗның (ревень) яфрак сабагын, томат, кыяр, баклажанның җимешләрен ашый башлый.
Яшелчәләр тәмле генә түгел, бик файдалы да. Төньяк төбәкләрдә лимон үсми, әмма шалкан, кәбестә үсәр өчен анда климат яраклы. Ә кәбестәдә Себердә яшәүчеләр зәңгелә белән авырмас өчен бик кирәкле С витамины лимондагыдан ким түгел. Бу витамин тозланган ак кәбестәдә дә бик күп.
Тиз өлгерә торган, салкынга чыдам шалкан хәтта бозлы Гренландиягә барып җиткән. Кишер ни өчен кызгылт сары төстә? Кишердә каротин бар, ул кеше организмында А витаминына әйләнә. Каротин борычта, томатта, кызгылт-сары төстәге барлык яшелчәләрдә бар. Әмма аны иң элек кишердә тапканнар. А витамины йогышлы авырулардан саклану, балаларга үсү өчен зарур, тавык күзе авыруын дәвалау өчен файдалы.
Яшелчәләрдә кешегә кирәкле кальций, магний, натрий, тимер, фосфорлы һәм бигрәк тә калийлы тозлар бар. Тимер тозлары кавында һәм томатта күп. Бу тозлар бигрәк тә балаларга һәм өлкән яшьтәге кешеләргә кирәк.

# Яшелчә культуралары
## Шулай ук кара

* Яшелчәчелек
# Иссонь

Иссонь — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. Валле д'Аоста провинциясе составына керә.

# Иссонь
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 387 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Шамдепра, Шампорше, Веррес, Арна (Валле-д’Аоста) һәм Понбозе коммуналары белән чиктәш.
# Альгайда

Альгайда (исп. Algaida) — Испаниянең Балеар утраулары провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Альгайда
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 89,78 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 201 метр биеклектә урнашкан.
# (13961) 1991 PV

(13961) 1991 PV — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13961) 1991 PV
## Тарихы

1991 елның 5 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PV» саналган.
# IC 766

IC 766 — Карга йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 766
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 766, PGC 38775, MCG-02-31-020, 2MASX J12105362-1239181, 6dFGS gJ121053.6-123918, 2MFGC 9587 һәм LEDA 38775 буларак та сурәтләнә.
# Виланова (Рим)

Виланова — Италиянең Лацио төбәге Гуидония-Монтечельо өязендә урнашкан торак пункт.

# Виланова (Рим)
## Географиясе

Виланова Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Виланова (Рим)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ветла (Чехия)

Ветла (чех. Vetlá) — Чехиянең Устецк крае Врбице районында урнашкан авыл.

# Ветла (Чехия)
## Географиясе

Мәйданы — 3,753 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Ветла (Чехия)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ветла (Чехия)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Ветла (Чехия)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 324 |
| 1880 | 334 |
| 1890 | 373 |
| 1900 | 321 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 367 |
| 1921 | 353 |
| 1930 | 372 |
| 1950 | 260 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 288 |
| 1970 | 242 |
| 1980 | 223 |
| 1991 | 172 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 188 |
| 2011 | 216 |
| 2021 | 266 |
# Сен-Шамаран

Сен-Шамаран (фр. Saint-Chamarand һәм фр. Beauchamp) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.