# Яр Чаллы ҖЭҮ

Яр Чаллы ҖЭҮ — Яр Чаллы шәһәренең энергетика предприятиесе, «Татэнерго» АҖ составына керә. Җылылык энергиясен шәһәрнең Автозавод һәм Үзәк районыннарының торак массивлары, КамАЗ заводлары куллана. 2012 елның 30 ноябреннән башлап станция директоры булып Хаҗиев Әнвәр Мәгъсүм улы тора.

# Яр Чаллы ҖЭҮ
## Төп үсеш этаплары

* 1969 ел — Кама автомобиль заводын һәм Яр Чаллы шәһәрен электр һәм җылылык энергиясе белән тәэмин итү өчен СССР Министрлар Советының 1969 елның 7 октябрендәге 796 нчы номерлы Карары белән КамАЗның җылылык электр үзәген төзү турында карар кабул итә. ҖЭҮн проектлаштыру «Теплоэлектропроект» институтының Львов бүлегенә йөкләнә. ҖЭҮнең электр куәте 820 МВтка билгеләнгән була. Станциянең территориясе Автозавод промкомзонасы җирләрендә урнашкан һәм Яр Чаллы шәһәренең сәнәгать үзәгенең генераль планы белән тыгыз бәйләнгән .
* 1970 елның 13 гыйнварында КамАзның ҖЭҮ буенча яңа төзелгән СМУ-42 ТЭС-1 эшли башлый.
* 1970 елның 2 июне — төп корпусның беренче колоннасы күтәрелә.
* 1971 елның 5 ноябре — ПТВМ-100, 1 нче ст. су җылыткыч казаны ябыла. Яңа шәһәрнең җылылык челтәренә су бирелә, бу исә анда беренче торак микрорайоннарны төзүгә керешергә мөмкинлек бирә. Ноябрь ахырында 2 нче һәм 3 нче ст. казаннары да эшли башлый.
* 1979 ел — ҖЭҮнең беренче чиратын төзү эшләре тәмамлана, аның куәте проект зурлыгына җитә — 820 МВт электр энергиясе һәм 2822 Гкал/сәгать җылылык. Әмма Яр Чаллы шәһәренең һәм Кама Автомобиль заводының җитештерү куәтләренең тиз үсүе сәбәпле, 1979 елның августында «Теплоэлектропроект» институтының Львов бүлегендә станцияне киңәйтү проектын эшләү йөкләмәсе бирелә.
* 1993 ел — станцияне киңәйтү проектын тәмамлау. Яр Чаллы җылылык электр үзәгенең электр куәте 1180 МВтка, җылылык куәте 4092 Гкал/сәг җитә.
* 1994 ел — «Татэнерго» план-икътисад бүлеге боерыгы белән КамАЗ ҖЭҮ Яр Чаллы ҖЭҮнә үзгәртелә.

# Яр Чаллы ҖЭҮ
## Музей

1985 елда Яр Чаллы ҖЭҮндә музей ачыла. Аның экспозициясен Чаллы җылылык станциясенең җентекләп әзерләнгән макеты ачкан.

# Яр Чаллы ҖЭҮ
## Төп җиһазлар исемлеге

| Агрегат | Төр | Җитештерүче | Саны | Файдалануга тапшыру | Төп үзенчәлекләр | Төп үзенчәлекләр | Чыганаклар |
| Агрегат | Төр | Җитештерүче | Саны | Файдалануга тапшыру | Параметр | Әһәмият | Чыганаклар |
| Паротурбина җайланмалары җиһазлары ||||||||
| Пар казаны | ТГМ-84 «Б» | Таганрог казан заводы «Кызыл котельщик» | 10 | 1973—1980 еллар | Ягулык | газ | |
| Пар казаны | ТГМ-84 «Б» | Таганрог казан заводы «Кызыл котельщик» | 10 | 1973—1980 еллар | Җитештерүчәнлек | 420 т /с | |
| Пар казаны | ТГМ-84 «Б» | Таганрог казан заводы «Кызыл котельщик» | 10 | 1973—1980 еллар | Пар параметрлары | 140 кгф / см², 560°С. | |
| Пар казаны | ТГМЕ-464 | Таганрог казан заводы «Кызыл котельщик» | 4 | 1984 ел 1986 ел 1988 ел 1993 ел | Ягулык | газ | |
| Пар казаны | ТГМЕ-464 | Таганрог казан заводы «Кызыл котельщик» | 4 | 1984 ел 1986 ел 1988 ел 1993 ел | Җитештерүчәнлек | 500 т /с | |
| Пар казаны | ТГМЕ-464 | Таганрог казан заводы «Кызыл котельщик» | 4 | 1984 ел 1986 ел 1988 ел 1993 ел | Пар параметрлары | 140 кгф / см², 560°С. | |
| Пар турбинасы | ПТ-60-130/13 | Ленинград металл заводы | 2 | 1973 ел | Урнаштырылган сыйдырышлык | 60 МВт | |
| Пар турбинасы | ПТ-60-130/13 | Ленинград металл заводы | 2 | 1973 ел | Җылылык йөкләнеше | 139 Гкал/с | |
| Пар турбинасы | Т-100-130-2 | Урал турбина заводы | 2 | 1974 ел | Билгеләнгән егәрлек | 105 МВт | |
| Пар турбинасы | Т-100-130-2 | Урал турбина заводы | 2 | 1974 ел | Җылылык йөкләнеше | 168 Гкал/с | |
| Пар турбинасы | Т-100-130-3 | Урал турбина заводы | 4 | 1975—1977 еллар | Билгеләнгән егәрлек | 110 МВт | |
| Пар турбинасы | Т-100-130-3 | Урал турбина заводы | 4 | 1975—1977 еллар | Җылылык йөкләнеше | 175 Гкал/с | |
| Пар турбинасы | Р-50-130/13 | Ленинград металл заводы | 1 | 1978 ел | Билгеләнгән егәрлек | 50 МВт | |
| Пар турбинасы | Р-50-130/13 | Ленинград металл заводы | 1 | 1978 ел | Җылылык йөкләнеше | 188 Гкал/с | |
| Пар турбинасы | Т-175-130 | Урал турбина заводы | 1 | 1984 ел | Билгеләнгән егәрлек | 175 МВт | |
| Пар турбинасы | Т-175-130 | Урал турбина заводы | 1 | 1984 ел | Җылылык йөкләнеше | 270 Гкал/с | |
| Пар турбинасы | Т-185-130 | Урал турбина заводы | 1 | 1987 ел | Билгеләнгән егәрлек | 185 МВт | |
| Пар турбинасы | Т-185-130 | Урал турбина заводы | 1 | 1987 ел | Җылылык йөкләнеше | 280 Гкал/с | |
| Су җылыткыч җиһазлар ||||||||
| Су җылыткыч казан | ПТВМ-100 | | 6 | 1971 ел 1972 ел | Ягулык | газ | |
| Су җылыткыч казан | ПТВМ-100 | | 6 | 1971 ел 1972 ел | Җылылык куәте | 100 Гкал/с | |
| Су җылыткыч казан | ПТВМ-180 | | 8 | 1975—1981 еллар | Ягулык | газ | |
| Су җылыткыч казан | ПТВМ-180 | | 8 | 1975—1981 еллар | Җылылык куәте | 180 Гкал/с | |