yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# HD44038

HD44038 — Сыңармөгез йолдызлыгында урнашкан ApEuCrSr спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,72 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Mr. Mattress

Mr.Mattress (рус. Мистер Матрас) — 2010 елда Шатура шәһәрендә Михаил Бобков нигез салган Россия шәхси компаниясе һәм матрас җитештерүче.

# Mr. Mattress
## Тарих

Компания 2010 елда Михаил Бобков тарафыннан оештырылган. 2012 елда кулдан ясалган матрасларның беренче коллекциясе чыга башлый.
Шул ук елда завод яна, ләкин кыска вакыт эчендә эш торгызыла. Берникадәр вакыттан соң түшәм җиһазлары булган яңа кибет ачыла.

# Mr. Mattress
## Проектны киңәйтү

2014 елда Мәскәүдә маркалы матрас кибете беренче тапкыр ачыла, аннары компания 2018 елда Үзбәкстанда филиаллар булдыра. Бренд Россиядә Испаниянең Torres Espic компаниясе белән эшли башлаган беренче матрас җитештерүчесе була.
2017 елда Россия Фәннәр академиясе тәкъдиме белән «HÖNNEMED» ортопедик матрас коллекциясе медицина теркәлү таныклыгы ала.
"Россия Фәннәр академиясенең Үзәк клиник хастаханәсе"нең баш табибы һәм бүлек начальнигы мускул-скелет системасы авырулары булган пациентларны дәвалау һәм операциядән соңгы чорда профилактикалауның уңай нәтиҗәләрен күрсәтүен әйтә.
2019 елда, «Мебель, җиһазлар һәм җиһаз материаллары» 31-нче халыкара күргәзмәдә компания "Россия язмалары китабы"на кертелә.
2020 елда Мәскәүдә күргәзмә залы ачыла, бер елдан соң аның янында «Mr.Mattress» бронза скульптурасы урнаштырыла. Шундый ук скульптура Шатура шәһәрендә дә урнаштырылган.

# Mr. Mattress
## Менеджерлар

* Михаил Бобков

# Mr. Mattress
## Продукция

* Мебель
* Матрас
# Karl Vayno

Karl Vayno (1923 yılnıñ 28 mayı, Tomsk, Tomsk gubernası, SSRB) - säwit däwlät eşleklese, Estoniä kamunslar partiäseneñ berençe särkätibe (1978-1988). SBKP ÜK äğzası (1971-1990), 10-11 çaqırılışları SSRB Yuğarı Şurası diputatı (1979-1989).

# Karl Vayno
## Tärcemäi xäle

Karl 1918 yılda Estoniädän küçep kilgän eston kamunisı Henrix Vaino häm 20 nçe ğasır başında Sebergä küçep kilgän eston kolonisları qızı Lidiä Savi ğailsendä tuğan. Tomskidä urta mäktäp beterep (1941), Novosibirski transport xärbı möhändisläre institutına uqırğa kerä, annarı Tomsk ilikter-mixanika timeryul tıransportı möhandisläre institutında uqi (1943-1947). İnstitutnı betergäçten Eston SSRda timer yulda möhändis-tixnik eşendä bulğan.
1947 yılda BK(b)Pğa kerä.1948 dän partiä eşendä: ÜK instuktırı, pariäneñ Tallinn ölkä kämititeneñ berençe särkätibe, bülek mödire. 1957-1960 yıllarda ESSR Xalıq xucalığı şurası räise. 1960-1978 yıllarda EKP ÜK särkätibe, 1978 yıldan - berençe särkätibe. Mäskäw kürsätmälärenä tayanıp eş itkän Vayno köçle urıslaştıru säyäsäten başlap cibärgän. 1988 yılda eston cämäğätçelegeneñ massaküläm pıratisları näticäsendä Vayno Mäskäwga çaqırtıla, anıñ urınına bäysezlek tarafdarı Välyas bilgelänä. 1988-1990 yıllarda SBKP qarşındağı Üzäk käntrül kämisiäsendä eşli. 1990 yılda pinsägä çıqqan.
Älege waqıtta Mäskäwdä yäşi.

# Karl Vayno
## Ğailäse

Ulı Eduard (1949) - AvtoVAZ känsirneneñ tışqı elmtälär häm aksianirlar belän xezmättäşlek buyınça vitse-prezidentı. Onığı Anton (1972) - RF Prezidentı Administırasiäse başlığı.

# Karl Vayno
## Däwlät büläkläre

* Linin urdinı (2)
* Üktäber İnqilabı urdinı
* Xezmät Qızıl Bayrağı urdinı (3)
* "Xezmättäge Batırlıq öçen" midäle
* "Vladimir İlyä ulı Linin tuğan könenä 100 yıl tulunı bilgeläp ütü yözennän" midäle
# Черновцы өлкәсе

Черновцы өлкәсе (укр. Чернівецька область) — Украина cастaфына керүче өлкә.
Административ үзәге — Черновцы шәһәре.

# Черновцы өлкәсе
## Халык

Милли cастaф (2001): украиннар — 75,0%, румыннар — 12,5%, молдаваннар — 7,3%, руслар — 4,1%.

# Черновцы өлкәсе
## Административ бүленеш
### Районнар

* Выжныця районы
* Днистровскый районы
* Чернивци районы

# Черновцы өлкәсе
## Административ бүленеш
### Шәһәрләр

* Чернивци
* Вашкивци
* Выжныця
* Һерца
* Заставна
* Кицмань
* Новоднистровск
* Новоселыця
* Сокыряны
* Сторожынец
* Хотын

# Черновцы өлкәсе
## Шәхесләр

* София Ротару (1947), җырчы, ССРБ халык əртᴎсе, Украина Каһарманы.
# Жендово

Жендово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Шубин гминаcында урнашкан авыл.

# Жендово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# IC 3052

IC 3052 — Сөмбелә йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика низкой поверхностной яркости .

# IC 3052
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3052, PGC 39031, VCC 93, EVCC 187, SDSS J121348.27+124125.9, ALFALFA 1-176, AGC 223286, SDSS J121348.27+124126.0 һәм LEDA 39031 буларак та сурәтләнә.
# Муцио (Империя)

Муцио — Италиянең Лигурия төбәге Пьеве-ди-Теко өязендә урнашкан торак пункт.

# Муцио (Империя)
## Географиясе

Муцио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Муцио (Империя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Спрингфилд (Колорадо)

Спрингфилд — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Спрингфилд (Колорадо)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1888 елда нигезләнгән.

# Спрингфилд (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,91717 км², 2,908681 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1329 метр биеклектә урнашкан.
# .at

.at — Австрияның югары дәрәҗәле милли домены.
# Эсентепе (Боябат)

Эсентепе (төр. Esentepe) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Рамазан Өметбаев

Рамазан Өметбаев (Рамазан Гыймран улы Өметбаев, баш. Рамаҙан Ғимран улы Өмөтбаев) —
җәмәгать-дәүләт эшлеклесе, язучы, публицист. Икътисад фәннәре кандидаты (1967). РСФСР халык мәгарифе отличнигы (1958). РФ атказанган мәдәният хезмәткәре (1995). БР язучылар берлеге әгъзасы (1989). Ким Әхмәтҗанов премиясе лауреаты (1993).

# Рамазан Өметбаев
## Тәрҗемәи хәле

1924 елның 7 апрелендә БАССР Җылаер кантоны (хәзерге БР Әбҗәлил районы) Әлмөхәммәт авылында туган. Уфада икееллык фирка мәктәбен (1953), Магнитогорскида педагогия институтын (1954), Мәскәүдә фирка үзәк комитеты каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясен (1967) тәмамлаган.

# Рамазан Өметбаев
## Бөек Ватан сугышында

1942 ел башында үзе теләп фронтка китә. 1943 елның җәендә Kуpcк сугышында була, Opёл шәһәре янында авыр контузия ала. Дәваланып, кире сафка баса һәм 11- Аpмия составында Бaлтика җирләрендә яуларда катнаша.

# Рамазан Өметбаев
## Хезмәт юлы

* 1937 МТСта эш кәгазьләрен күчереп язучы.
* 1941 Баймак бакыр эретү заводында торф кисүче.
* 1947-1960 Баймак фирка райкомында: инструктор, бүлек мөдире, сәркатип, 1954 2-сәркатип, 1956 1- сәркатип.
* 1953 «Сталин байрагы» («Стерлитмакский рабочий») газетасында.
* 1960-1965 фирка өлкә комитетында бүлек мөдире.
* 1967 БАССР министрлар шурасы рәисе урынбасары.
* 1975-1981 БАССР кинофикация дәүләт комитеты рәисе.
* 1966-1975 БАССР тарих, мәдәният ядкәрләрен саклау республика шурасы президиумы рәисе.
* 1963-1967 БАССР Югары шурасы президиумы әгъзасы,V-IX чакырылыш Югары шура депутаты.

# Рамазан Өметбаев
## Иҗаты

Р. Өметбаевның иҗаты документларга нигеләнгән булуы белән аерылып тора. Халыкның тормышын һәм көнкүрешен чагу сурәтли. «Генерал Күсимов» (1990; 1995 (рус.)) документаль повесте Советлар берлеге Каһарманы Т.Т. Күсимовка багышланган. Ике китапны эченә алган дилогияда Октябрь инкыйлабыннан соңгы авыл язмышы сурәтләнгән: «Чыктан иелә кылган» (1993), «Сыну» (1999). «Сарыколак» хикәясе буенча «Башкортстан» ДТРК 2 серияле нәфис фильм төшергән (1990, 1995, режиссёр Ә. Нурмөхәммәтов).

# Рамазан Өметбаев
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* РСФСР халык мәгарифе отличнигы (1958).
* РФ атказанган мәдәният хезмәткәре (1995).
* Ким Әхмәтҗанов премиясе (1993).
* Ленин ордены (1957).
* II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985)
* I дәрәҗә Ватан сугышы ордены.
* «Хөрмәт билгесе» ордены (1974).

# Рамазан Өметбаев
## Хәтер

* Сибайда, Баймакта, Әбҗәлил районы авылларында урамнарга исеме бирелгән.
* Сибай башкорт лицее Р. Өметбаев исемен йөртә.
* Сибай шәһәре хакимияте ел саен Рамазан Өметбаев премиясе тапшыра.
# Боялыҗа (Дадай)

Боялыҗа (төр. Boyalıca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Дадай илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Байрактар (Чанкая)

Байрактар (төр. Bayraktar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Форт-Аткинсон (Висконсин)

Форт-Аткинсон — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.

# Форт-Аткинсон (Висконсин)
## Тарихы

Форт-Аткинсон шәһәре елда нигезләнгән.

# Форт-Аткинсон (Висконсин)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 14,991466 км², 15,076204 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 239 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Минереу

Минереу — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. Боксиг (коммуна) коммунасына карый.

# Минереу
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Чынарлы (Бандырма)

Чынарлы (төр. Çınarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бандырма илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Монро (Юта)

Монро — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.

# Монро (Юта)
## Тарихы

Монро шәһәре 1864 елда нигезләнгән.

# Монро (Юта)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 9,287961 км², 9,245197 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1644 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Санта-Крус-ду-Эскалваду

Санта-Крус-ду-Эскалваду — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Санта-Крус-ду-Эскалваду
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 258,335 км².
# (17668) 1996 XW5

(17668) 1996 XW5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17668) 1996 XW5
## Тарихы

1996 елның 7 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XW5» саналган.
# Пуллутарла (Догубаязыт)

Пуллутарла (төр. Pullutarla) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Горно-Таежное

Горно-Таежное (рус. Горно-Таежное) — Диңгез буе краеның Уссурийск шәһәр округында урнашкан авыл.

# Горно-Таежное
## Климат

Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.

# Горно-Таежное
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), украиннар (5%).
# Гурупа

Гурупа — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.

# Гурупа
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 8540,032 км².
# Браке (Түбән Везер)

Браке — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Браке (Түбән Везер)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 38,3 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# MUC21

MUC21 (ингл. Mucin 21, cell surface associated) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Иж елгасы

Иж (лат. тат. İj, рус. Иж) елгасы, Каманың уң кушылдыгы. Елга башы Удмурт Республикасында, тамагы Гөлширмә аланы (Әгерҗе районы) янында. Озынлыгы 226 км (Татарстанда 97 км), бассейнының мәйданы 8478 км². Республикада төп кушылдыклары: Әгерҗе, Чаж, Көтмәс, Барҗы елгалары. Суның уртача еллык чыгымы 587 м³/с (1979). Суның иң аз вакытындагы минеральләшүе 300—500 мг/л. Минераль су чыганаклары бар. Татарстан республикасының табигать истәлеге (1978). Иж буйларында Әгерҗе һәм Удмурт Республикасының башкаласы Ижау урнашканнар.
# (6420) Рихэидзяя

(6420) Рихэидзяя (лат. Riheijyaya) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6420) Рихэидзяя
## Тарихы

1993 елның 14 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 XG1» саналган.
# Сакарья (Селчуклу)

Сакарья (төр. Sakarya) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Селчуклу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 69 pozası

69 pozası — iñ tanılğan oral’ seks pozalarınıñ berse, partnerlarğa üzara oral’ stimulatsiä ütkärü mömkinlege birä.
Ber ük waqıtta üzara oral’-genital’ stimulatsiä öçen altmış tuğız yäki soixante-neuf terminı evfemistik fransuz terminı «soixante-neuf»nıñ inglizçä tärcemäse bulıp tora.
Tanılğan bulwına qaramastan, bu poza küplär öçen orgazmğa ireşü öçen bik uñaylı tügel: üzara nazlar partnerlarnı qızıqsındıra, alarğa räxätlek kiterügä dä, anı aluğa da iğtibar itärgä irek birmi. Şuña kürä bu poza yışraq prelüdiäneñ öleşe bula.
# Заольшине (Люблин воеводалыгы)

Заольшине — Польшаның Люблин воеводалыгы Тшебешув гминаcында урнашкан авыл.

# Заольшине (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гөзлүкуле (Тарсус)

Гөзлүкуле (төр. Gözlükule) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ветшно (Карпатасты воеводалыгы)

Ветшно — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Дукля гминасында урнашкан авыл.

# Ветшно (Карпатасты воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сан-Матеус-ду-Сул

Сан-Матеус-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.

# Сан-Матеус-ду-Сул
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1342,633 км².
# CCDC169-SOHLH2

CCDC169-SOHLH2 (ингл. Spermatogenesis and oogenesis specific basic helix-loop-helix 2) — кешенең 13-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# 1960 елда авиация

1960 елда авиациядә булган вакыйгалар исемлеге:

# 1960 елда авиация
## Вакыйгалар

* 3 гыйнвар — Ил-62нең беренче очышы.
* 9 февраль — Boeing 727нең беренче очышы.
* 29 июль — Ту-124А тәҗрибә очкычының (Ту-134 прототибы) беренче очышы.
* 18 октябрь — Бе-12нең беренче очышы

# 1960 елда авиация
## Шәхесләр
### Вафат булдылар

* 9 июнь — Семён Лавочкин, совет авиация конструкторы.
* 17 июль — Стасис Гиренас, Литва очучысы, милли герой. Транс Атлантик очып күчү вакытында Алмания территориясе өстендә авиация һәлакәтендә һәлак була.
* 17 декабрь — Борис Черановский, совет авиаконструкторы.
# Нядловая

Нядловая (Нядлова-Яга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.

# Нядловая
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040000112103000052543
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005254
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Мёнкебуде

Мёнкебуде — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.

# Мёнкебуде
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 34,99 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 метр биеклектә урнашкан.
# Ирель

Ирель (фр. Hirel) — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.
# Сен-Пьер (Түбән Рейн)

Сен-Пьер (фр. Saint-Pierre) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Сен-Пьер (Түбән Рейн)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,21 км².
# Брайтенгюсбах

Брайтенгюсбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Брайтенгюсбах
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Брайтенгюсбах
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 16,86 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 245 метр биеклектә урнашкан.
# Фьорд

Фьорд, шулай ук фиорд (норв. fjord) — текә, биек кыялы ярлары коры җиргә унар-йөзәр км га эчкә кереп торган култык. Скорсби — дөньядагы иң озын фьорд (озынлыгы 204 — 350 км, иңе 1,5 — 6 км, тирәнлеге 1245 — 1450 м). Норвегиянең Гейрангер-фьорд ярында урнашкан Гейрангер бистәсендә Фьорд музее эшли.

# Фьорд
## Этимология

Борынгы норвег телендәге фьорд һәм бухтаны аңлатучы «vikingr» сүзеннән «Викинг» сүзе килеп чыккан.

# Фьорд
## Барлыкка килүе

Фьордлар бозлыкның диңгез астында каласы төбе шуышканда кырганнан соң, елгаларның үзәннәрен һәм тектоник иңкүлекләрне диңгез басуы нәтиҗәсендә барлыкка килгәннәр.

# Фьорд
## Тасвирлама

Фьордларның буе иңенә караганда (уннарча тапкыр) озынрак. Фьордлар тар, тирән сулы (су тирәнлеге 1000 м га җитә), профиле тагаракка охшап тора. Ярларын озын (кайвакыт тармакланган), текә, биек кыялар хасил итә. Плейстоцен бозлануына дучар булган югары киңлекләрдәге яр буйлары өчен хас күренеш.

# Фьорд
## Урнашуы

Дөньяда фьордлар күп урнашкан 4 район билгеле: Норвегия, Чили, Яңа Зеландия, Төньяк Американың көнбатыш яр буйлары. Шулай ук Шотландия, Исландия, Швеция, Гренландия, Скандинавия, Аляска, Утлы Җир архипелагында очрыйлар. Шпицберген, Яңа Җир, Канада Арктика архипелагы һәм Антарктида ярларында бар. РФнең Кола һәм Чукотка ярымутрауларында очратып була. Әдрән диңгез (Адриатик диңгез) яр буенда (Хорватия) фьордлар күп.
# Сүтлүҗе (Бартын)

Сүтлүҗе (төр. Sütlüce) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Бартын илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Эспес-Эндюрен

Эспес-Эндюрен (фр. Espès-Undurein) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
# Медзяново

Медзяново — Польшаның Подлясье воеводалыгы Домброва-Белостоцка гминасында урнашкан авыл.

# Медзяново
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Зирекле (Гафури районы)

Зирекле — Башкортстанның Гафури районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, ГАТОБК коды — ?.

# Зирекле (Гафури районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 29 кешенең яшәве мәгълүм.
# Роже

Роже — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Вали-ди-Камбра муниципалитетына карый.

# Роже
## Географиясе

Мәйданы — 16,52 км².
# Приморск (Калининград өлкәсе)

Приморск (рус. Приморск, 1946 елга кадәр Фишхаузен, алман. Fischhausen, пол. Rybaki, литв. Žuvininkai) — Россия Федерациясенең Калининград өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 1945 кеше (2014).

# Приморск (Калининград өлкәсе)
## Сәгать поясы

Калып:ОбъектныңСәгатьпоясы/MSK-1

# Приморск (Калининград өлкәсе)
## Тарих

Шәһәр статусын 1305 елдан башлап йөртә.

# Приморск (Калининград өлкәсе)
## Танылган шәхесләр

1864 елда күренекле физик, җылылык нурланышын тасвирлаучы кануннарны ачкан галим, физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе Вилһелм Вин туган.

# Приморск (Калининград өлкәсе)
## Халык

Милләтләр (2010): урыслар (86,0%), украиннар (5,5%), белоруслар (4,0%), литвалылар (1,1%).
# (17910) Munyan

(17910) Munyan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17910) Munyan
## Тарихы

1999 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FG37» саналган.
# Алпавыт А. Е. Лебедев йорты

Алпавыт А. Е. Лебедев йорты (рус. Барский дом А. Е. Лебедева) — Татарстанның Кайбыч районы Турминский авылында урнашкан алпавыт йорты, тарихи-мәдәни мирас истәлеге.

# Алпавыт А. Е. Лебедев йорты
## Тарихы

XIX гасырның беренче яртысында классицистик стильдә төзелгән бина бүгенге көндә торак архитектурасы истәлеге булып санала. Әмма йорт XVIII гасыр ахырында, 1805 елда Турминское авылында чиркәү салдырган алпавыт Л. П. Есипов тарафыннан төзелергә дә мөмкин. Революциядән соң алпавыт үлә, утары аның кызлары кулына күчә. Революциядщн соң йорт тартып алына, бина большевиклар кул астында булган чорда талана. 1920 елдан алып, ягъни Совет хакимияте чорында бинада участок хастаханәсе, ике дистә урынга исәпләнгән стационар, операция бүлмәсе һәм бала тудыру йорты урнашкан була, 1999 елда хастахнә ябыла.
Бина хәзер тузган хәлдә, буш тора.

# Алпавыт А. Е. Лебедев йорты
## Урнашкан урыны

Алпавыт йорты хәзерге Татарстанның Кайбыч районы Турминский авылы, Үзәк урам, 11 йорт адресы буенча урнашкан.
# Думбревешть (Вилча)

Думбревешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Томшань (коммуна, Вилча) коммунасына карый.

# Думбревешть (Вилча)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Алмоштер (Алваязери)

һәм
Алмоштер — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. Алвайазери муниципалитетына карый.

# Алмоштер (Алваязери)
## Географиясе

Мәйданы — 25,84 км².
# RAD51AP1

RAD51AP1 (ингл. RAD51 associated protein 1) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вяликае Гарадзишча

Вяликае Гарадзишча (белар. Вялікае Гарадзішча) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.

# Вяликае Гарадзишча
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Глыбоки Брод

Глыбоки Брод (белар. Глыбокі Брод) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.

# Глыбоки Брод
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Акациево

Акациево — Болгариянең Видин өлкәсендә урнашкан авыл. Видин җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Акациево
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 44 метр биеклектә урнашкан.
# Хесус Мария де Ариба (Сан Хосе Итурбиде)

Хесус Мария де Ариба — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Хосе-Итурбиде муниципалитеты составына керә.

# Хесус Мария де Ариба (Сан Хосе Итурбиде)
## Географиясе

Хесус Мария де Ариба Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Хесус Мария де Ариба (Сан Хосе Итурбиде)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Хесус Мария де Ариба (Сан Хосе Итурбиде)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# (4304) Гейченко

(4304) Гейченко (лат. Geichenko) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4304) Гейченко
## Тарихы

1973 елның 27 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 SW4» саналган.
# Кәшкәләү

Кәшкәләү — Башкортстанның Борай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452967, ГАТОБК коды — 80218825001.

# Кәшкәләү
## Авыл белән бәйле шәхесләр

* Әхмәт Закирыв