yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# (1267) Гертруда

(1267) Гертруда (лат. Geertruida) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1267) Гертруда
## Тарихы

1930 елның 23 апрелендә Х. ван Гент тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 HD» саналган.
# Чык, йөгер

Чык, йөгер! — татар халык уены.

# Чык, йөгер
## Уйнау тәртибе

Балалар үз араларыннан уен башы һәм куучы билгеләп куялар. Куучы уйнаучыларның тавышлары ишетелми, кыйланышлары күренми торган җиргә читкәрәк китеп тора. Аннан соң уйнаучы үзенә берәр кош исемен атап, шыпырт кына башның колагына килеп әйтә. Исемнәр билгеләнеп, уйнаучылар берәр нәрсә (бүрәнә, чирәм) өстенә тезелеп утыргач, уен башы куучыны чакырып: «Сиңа нинди кош кирәк?» дип сорый. Куучы үзе белгән кош исемнәрен саный. Әгәр әйткән кош исемнәре арасында уйнаучылардан берәрсенең исеме булса, ул торып йөгерә, ә куучы аны куып китә. Тота алсалар, алар үз рольләрен алмаштыралар. Әгәр йөгереп киткән уйнаучы тоттырмыйча яңадан урынына килеп утырса, балаларга исемнәр аталып, уен яңадан башлана.
# Һәмилтон (Яңа Зеландия)

Һәмилтон (ингл. Hamilton) — Яңа Зеландиянең Төньяк утравында урнашкан шәһәр.

# Һәмилтон (Яңа Зеландия)
## Тарих

1864 тә нигезләнә.
# NGC 1089

NGC 1089 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1089
## Тарихы

Әлеге галактика 1886 елда Америка астрономы Льюис Свифт тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 40.64 см (16 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (19382) 1998 BH25

(19382) 1998 BH25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19382) 1998 BH25
## Тарихы

1998 елның 28 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 BH25» саналган.
# Четкарино (Пышма шәһәр округы)

Четкарино (рус. Четкарино) — Свердловск өлкәсенең Пышма шәһәр округы составына керүче авыл.

# Четкарино (Пышма шәһәр округы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Четкарино (Пышма шәһәр округы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
# Дубки (Минский районы)

Дубки (белар. Дубкі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Минский районында урнашкан авыл.

# Дубки (Минский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Сармашбаш

{{ТП |халәт = село |татар исеме = Сармашбаш |чын исем = Сармашбаш |ил = Россия |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 55 |lat_min = 13 |lat_sec = 12 |lon_deg = 52 |lon_min = 20 |lon_sec = 24 |CoordAddon = type:city(17800)_region:RU |CoordScale = 250000 |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы =300 |төбәк харитасы зурлыгы =300 |район харитасы зурлыгы =250 |төбәк төре = Республика |төбәк = Татарстан |төбәк җәдвәлдә = Татарстан |район төре = муниципаль район |район = Зәй районы |район җәдвәлдә= |җәмгыять төре= |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |төбәк харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элеккеге исемнәр = |мәйдан = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = dfb — дымлы континенталь |рәсми тел = |халык саны = 338 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |сәгать кушагы = +3 |DST = |телефон коды = |почта индексы = 423532 |почта индекслары = |автомобиль коды = 16, 116 |Commons-та төркем = |сайт = |сайт теле = |сайт теле2 = |сайт теле3 = |сайт теле4 = |сайт теле5 = |add1n = |add1 = |add2n = Русча топонимы |add2 = Сармаш-Баш |add3n = |add3 =

# Климат =

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.2 °C | -11.1 °C | -5.8 °C | 4.3 °C | 13.3 °C | 18.6 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 12 °C | 4.2 °C | -5.1 °C | -10.5 °C | 3.9 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.

# Климат =
## Шәхесләр

* Радик Сәлахов (1993), авыр үлчәм (130 кг) категориясендә көрәшче, спорт мастеры.
# Нарчы

Нарчы (белар. Нарчы) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.

# Нарчы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Tatarstan tabiğäte

Respublika florasında 109 semyälıqqa qarağan 1330 üsemlek töre isäplänä häm urman, bolın, dala, saz, basu çüp ülännäre berlegen täşkil itä. İxtiofawnada balıqnıñ 52 töre: qorban balığı, sudaq, çurtan, cäyen, sazan, çabaq, ğustera, kälçäk, kük çabaq (sines), berş h.b. mäğlüm, şulardan iñ zatlısı - çögä balığı. Cir-su xaywannarınıñ 11 töre (ğädi häm sırlaç tritonnar, sorı göberle baqa, sası baqa, qızıl qorsaqlı "su ügeze", baqalar h.b.); söyrälüçelärneñ 8 töre (baqır kältä, tereläy tudıruçı kältä, citez kältä, ğädi tuzbaş, sorı tuzbaş, ğädi qara yılan, dala qara yılanı, saz taşbaqası) yäşi. Ornitofawna 295 tör qoştan ğıybarät; şularnıñ 38% çıpçıqsımannar, 19% şöldisımannar otryadına qarıy. Respublika territoriäsennän 13 tör (sarı başlı kärlä turğay, bürekle pesnäk, qara pesnäk, qıçıtqan çıpçığı, qarçığasıman yabalaq, çırşı çuqırı, qorıxtan, swiäz-ürdäk, ğarşnep-çullıq, sañğıraw küke, yöntäs ayaqlı yabalaq, qara tuqran, öç barmaqlı tuqran) arealınıñ könyaq çige, 5 tör (baloban, dala torımtayı, saz kötüçese, keçkenä çomğa, yort yabalağı) arealınıñ tönyaq çige, 2 tör (urman turğayı, yäşel küke) arealınıñ könçığış çige uza. İmezüçelär törkemeneñ 6 otryadına (böcäk aşawçılar, qulqanatlılar, yırtqıçlar, quştoyaqlılar, kimerüçelär, quyansımannar) qarağan 75 töre kerä. Şulardan 12 tör (Natterer tön yarqanatı, zur kiçke yarqanat, kärlä yarqanat, qarsaq, dala közäne, cirän yomran, dala tıçqanı, zur quşayaq, sorı ärlän, Ewersman ärläne, dala çuarı, suqır ärlän) arealınıñ tönyaq çige, 9 tör (körän ayu, seläwsen, qomağay, tönyaq künqanatı, oçqalaq tien, borındıq, baqça yoqlaçı, qızğılt qır tıçqanı, urman tıçqanı) arealınıñ könyaq çige, 7 tör (cofar, keçe köränteş, timgelle yomran, zur yoqlaç, urman yoqlaçı häm çikläwek yoqlaçı, qara küse) arealınıñ könçığış çige uza. Keşeneñ xucalıq häm bütän törle eşçänlege flora häm fawnağa eş qına zıyan kiterä, mondıy xäldän qotılu öçen maxsus çaralar kürelä. Şul maqsatnı küzdä totıp, ayırım territoriälärdä häm sulıqlarda saqlana torğan mäydannar: 20 saqlawlıq, 127 tabiğät istälege (ş.i. 63 sulıq istälege), İdel-Kama saqlawlığı, Tübän Kama milli parkı, İske Qazan tarix-mädäniät häm tabiğät muzey-saqlawlığı, Bilär tarix, arxeologiä häm tabiğät muzey-saqlawlığı, Bolğar tarix-arxitektura saqlawlığı, "Ozın Alan" tarix-mädäniät häm tabiğät parkı (2002) h.b. buldırıla. Saqlawlıqlarnıñ ğomumi mäydanı - 88,3 meñ ğa (TR territoriäseneñ 1,3%).
# Адамув (Кутновский повяты)

Адамув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Кутно гминаcында урнашкан авыл.

# Адамув (Кутновский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ронко дел’Азино (Форли-Чезена)

Ронко дел’Азино — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Вергерето өязендә урнашкан торак пункт.

# Ронко дел’Азино (Форли-Чезена)
## Географиясе

Ронко дел’Азино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ронко дел’Азино (Форли-Чезена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тотолапа (Атлистак)

Тотолапа — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Атлистак муниципалитеты составына керә.

# Тотолапа (Атлистак)
## Географиясе

Тотолапа Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Тотолапа (Атлистак)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Тотолапа (Атлистак)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Паланцо (Комо)

Паланцо — Италиянең Ломбардия төбәге Фаджето-Ларио өязендә урнашкан торак пункт.

# Паланцо (Комо)
## Географиясе

Паланцо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Паланцо (Комо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# HD210071

HD210071 — Кефей йолдызлыгында урнашкан A0VpSiSr спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,382 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# HD117692

HD117692 — Кентавр йолдызлыгында урнашкан B9/A0II(pSi) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,49 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Сусанлыг

Сусанлыг (әзери. Susanlıq) — Әзербайҗанның Хоҗавәнд районына караган авыл.
# Палевка

Палевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мәскәү елгасының сул ярына тамагыннан 363 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 2,5 км.

# Палевка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мәскәү елгасы Можайск сусаклагычынан Звенигород каласына кадәр, Руза (башыннан Руза сусаклагычына кадәр) һәм Озерна (башыннан Озернинск сусаклагычына кадәр) кетрмичә. Кече елга бассейны — Ока кушылдыклары бассейны, Мокша тамагына кадәр, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010101312110000023124
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110002312
* Бассейн коды — 09.01.01.013
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# ZNF669

ZNF669 (ингл. Zinc finger protein 669) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# IV гасыр (б. э. к.)

1 меңьеллык (б. э. к.) :
VI гасыр (б. э. к.) — V гасыр (б. э. к.) — IV гасыр (б. э. к.) — III гасыр (б. э. к.) — II гасыр (б. э. к.) :
Хронологик таблица :
IV (дүртенче) гасыр — безнең эрага кадәр 301 елдан безнең эрага кадәр 400 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
# (8557) Сароун

(8557) Сароун (лат. Saroun) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8557) Сароун
## Тарихы

1995 елның 23 июлендә Л. Коткова тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 OK» саналган.
# Манулки

Манулки (белар. Манулкі) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.

# Манулки
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Улица Старокачаловская (метро станциясе)

«Улица Старокачаловская» метро станциясе (рус. станция метро «Улица Старокачаловская») — Мәскәү метрополитенының Бутово сызыгының метро станциясе.
Архитекторалар - В. З. Филиппов и С. А. Петросян, соавторы И. В. Петрова и Т. А. Силакадзе.
Станция 2003 елның 27 декабрь көнендә ачыла.
Мәскәү шәһәренең Северное Бутово районнарында урнашкан.
# Тиряк

Тиряк — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. Вииле-Сату-Маре (коммуна) коммунасына карый.

# Тиряк
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 131 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Чаталйол (Каракочан)

Чаталйол (төр. Çatalyol) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Каракочан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Забагне (Билобжезький повяты)

Забагне — Польшаның Мазовия воеводалыгы Стромец гминасында урнашкан авыл.

# Забагне (Билобжезький повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Больев Дол

Больев Дол (серб. Бољев Дол) — Сербиянең Пирот округы Димитровград җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Больев Дол
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Больев Дол
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Якимавка (Буда-Кашалёвский районы)

Якимавка (белар. Якімаўка) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.

# Якимавка (Буда-Кашалёвский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Арковерди

Арковерди — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.

# Арковерди
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 353,383 км².
# Онайда (Теннесси)

Онайда — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Онайда (Теннесси)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Онайда (Теннесси)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 24,558631 км², 24,582785 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 440 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Рысь-Кедва

Рысь-Кедва — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кедва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.

# Рысь-Кедва
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020200212103000021067
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103002106
* Бассейн коды — 03.02.02.002
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Грейт-Ривер (Нью-Йорк)

Грейт-Ривер — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Грейт-Ривер (Нью-Йорк)
## Географиясе

Грейт-Ривер халык санын алу урыны мәйданы — 13,41786 км², 13,447003 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Дикинсон (Техас)

Дикинсон — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Дикинсон (Техас)
## Тарихы

Дикинсон шәһәре 1977 елда нигезләнгән.

# Дикинсон (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 26,589932 км², 26,61229 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Цеханки-Ленчински

Цеханки-Ленчински — Польшаның Люблин воеводалыгы Ленчна гминасында урнашкан авыл.

# Цеханки-Ленчински
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шамил Рәкыйпов

Шамил Җиһанша улы Рәкыйпов — татар язучысы.

# Шамил Рәкыйпов
## Биография

Ул 1929 елның 23 сентябрендә Татарстанның Чүпрәле районы Яңа Чокалы авылында игенче гаиләсендә туа.
1943 елда авыл мәктәбенең җиде сыйныфын бетерүгә хезмәт юлын башлап җибәрә: әүвәл туган авылында гади колхозчы, трактор бригадасы учетчигы, аннары 1950 – 1954 елларда Донбасста һәм Урал, Красноярск якларында таш чыгаручы, шахтада бурильщик, балта остасы, бетончы, электросварщик хезмәтләрендә була. 1955 елда Казанга килә һәм 1957 елның җәенә кадәр трамвай паркында электрик-моторист булып эшли. Аннары аны сәләтле журналист буларак, «Татарстан яшьләре» газетасына эшләргә чакыралар. Монда ул башта әдәби хезмәткәр, тәрҗемәче, соңыннан төп хезмәтеннән аерылмыйча, кичке урта мәктәпне һәм КДУның журналистика бүлеген тәмамлый. 1966 елда ул Татарстан китап нәшриятының яшьләр – балалар әдәбияты редакциясе мөдире итеп билгеләнә.
Беренче әдәби иҗат тәҗрибәләре – очерк, хикәя һәм сәхнә әсәрләре – матбугатта 1956 елдан күренә башлый.
Шамил Рәкыйпов, язучы буларак, укучыларга сәнгатьчә эшләнгән документаль проза әсәрләре белән киңрәк билгеле. Ул иҗат иткән документаль очерк, хикәя һәм повестьларның барысын да үзәк бер тема – Бөек Ватан сугышы һәм аның үлемсез каһарманнары темасы берләштерә. 1967 елда аның татар халкының тугрылыклы улы – Александр Матросов һәм Газинур Гафиятуллиннарның тиңдәшсез батырлыгын кабатлаган Барый Шәвәлиев турында “Чәчәкләр сөйли белә” исемле повесте басылып чыга. Шулай ук Иван Кабушкин турындагы “Кайда син, Жан?” (1968), татарлардан беренче буларак Герой исеме алган Гыйльфан Батыршин һәм аның сугышчан дусты Иван Чернопятко турындагы “Таңнар һаман матурмы?” (1969), данлыклы хатын-кыз очучылар Мәгубә Сыртланова, Ольга Санфирова һәм аларның полкташларының батырлыгына багышланган “Кызлар-йолдызлар” (1972) һ.б. әсәрләрен дә укучылар яратып каршы алды. Шамил Рәкыйпов ачыклаганча, татар милләтеннән 173 сугышчы Бөек Ватан сугышы вакытында Советлар Союзы каһарманы исеменә лаек була.
# Фелгар

Фелгар — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Felgar e Souto da Velha муниципалитетына карый.

# Фелгар
## Географиясе

Мәйданы — .
# Берлинның Ирекле университеты

Берлинның Ирекле университеты (алман. Freie Universität Berlin, кычка FU Berlin яки FUB) — Берлинның дүрт университетларынын берсе, Берлинның студентлар саны буенча иң эре университет. 1948 елда ачылган һәм Далем округында урнашкан.

# Берлинның Ирекле университеты
## Тарих

1809 елда нигезләнгән Берлин университеты совет оккупациясе секторында булып чыкты. Берлин университеты совет йогынтысы астына эләгә.
Сәяси каршылыклар элекке Антигитлер коалициясе катнашыучылар арасында яңа университетны ачу фикергә килтерә. АКШ, Британия, Франция катнашлыгында Берлинның яңа университет Ирекле диеп 1948 елның 4 декабрьндә Көнбатыш Берлинда булдырылды.
# Пожезини-Мендле

Пожезини-Мендле — Польшаның Подлясье воеводалыгы Гродзиск гминасында урнашкан авыл.

# Пожезини-Мендле
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Зәкия Терегулова

Зәкия Терегулова (2 июль 1943 ел) — галим-терапевт, токсиколог һәм профпатолог, югары мәктәп эшлеклесе. Медицина фәннәре докторы (1994), профессор (1995). Башкортстан Республикасының атказанган табибы (1996), ССРБ-ның сәламәтлек саклау отличнигы (1983).

# Зәкия Терегулова
## Биографиясе

Зәкия Сәгадәт кызы Терегулова 1943 елның 2 июлендә Башкорт АССРның Матрай районы (хәзерге Башкортстан Республикасының Зилаер районы) Чуртан-Үзәк авылында туган.
1960 елда Учалы районы Ураз урта мәктәбен тәмамлый.
1960-1963 елларда Сибай медицина училищесында укый.
1963-1965 елларда Учалы үзәк район дәваханәсендә шәфкать туташы булып эшли.
1971 елда Башкорт дәүләт медицина институтын тәмамлаганнан соң, Уфаның 18-нче һәм 5-нче хастаханәләрендә участок табиб-терапевты, цех табибы булып эшли.
1974 елдан- Уфа гигиена һәм һөнәри авырулар фәнни-тикшеренү институты табибы.
1975 елдан дәвалау эшләре буенча баш табиб урынбасары.
1982 елдан — клиниканың баш табибы.
1985 елда Башкорт дәүләт медицина институтында ассистент буларак укыта башлый.
1995-2000 елларда мәгариф эшләре буенча проректор, бер үк вакытта 1996 елдан хезмәт гигиенасы һәм һөнәри авырулар кафедрасы мөдире.
2000 елдан — Медик-экологик мәсьәләләр һәм экологик хәвефсезлек фәнни-җитештерү үзәге җитәкчесе .
Фәнни эшчәнлеге медицина экологиясе һәм хезмәт медицинасы, шул исәптән клиник токсикология, тау токымнарын эшкәртү предприятиеләре, нефтехимия сәнәгате эшчеләренең һөнәри авыруларын искәртү мәсьәләләренә; халыкны савыктыруның медик- экологик проблемаларына багышланган. Зәкия Терегулова тарафыннан организмны чистарту һәм эчәклек дисбактериозын искәртү ысуллары эшләнә.
500-дән артык фәнни хезмәт, 15 монография һәм 2 уйлап табу авторы.
15-тән артык медицина фәннәре кандидаты, 5 медицина фәннәре докторы әзерләгән.
Россия медицина фәннәре академиясе (РАМН) Туклану институтының медицина мәсьәләләре буенча ведомствоара советы әгъзасы.
2000 елдан - Медик- экологик мәсьәләләр һәм экологик хәвефсезлек фәнни - җитештерү үзәге җитәкчесе. Бер вакытта үзе оештырган клиник токсикология һәм һөнәри авырулар кафедрасы мөдире, шулай ук дәвалау факультетында ИПО курсын алып бара.
Башкортстан Сәламәтлек саклау министрлыгының баш токсикологы.
«Башкорт Энциклопедиясе» нәшриятының Фәнни редакция советы әгъзасы.
«Табигать» редакция советының әгъзасы.

# Зәкия Терегулова
## Хезмәтләре

* Интоксикация органическими растворителями на предприятиях резинотехнических изделий (современные подходы к оценке условий труда, диагностике, лечению и профилактике). Уфа, 1999 (автордаш);
* Профессиональные заболевания от воздействия физических факторов. Уфа, 2009 (автордаш).
* Оценка влияния условий труда и факторов окружающей среды на состояние здоровья горнорабочих. Уфа, 2012. Уфа, 2012 (автордаш).
# Кьяромонте

Кьяромонте — Италиянең Базиликата төбәгендә урнашкан коммуна. Потенца провинциясе составына керә.

# Кьяромонте
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 794 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кастронуово-ди-Сант'Андреа, Кастровиллари, Фарделла, Франкавилла-ин-Синни, Морано-Калабро, Ноеполи, Рокканова, Сан-Константино-Альбанезе, Сан-Северино-Лукано, Сенизе, Терранова-ди-Поллино, Виджанелло, Эпископия һәм Теана коммуналары белән чиктәш.