# 2015 ел

3 меңьеллык :
XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр — XXII гасыр — XXIII гасыр :
Хронологик таблица :
2015 (ике мең унбишенче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча пәнҗешәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 2015 елы, III меңьеллыкның 15 елы, XXI гасырның 15 елы, XXI гасырның 2 унъеллыгының 5 елы, 2010 елларның 6 елы. 2015 елдан бирле 10 ел үтте.
2015 ел башка тәкъвимнәрдә :
| Милади тәкъвим | 2015 MMXV |
| Юлиан тәкъвим | 2014—2015 (14 гыйнвардан) |
| Юлиан тәкъвим византия эрасы белән | 7523—7524 (14 сентябрьдән) |
| Римны нигезләгәннән башлап | 2767—2768 (4 майдан) |
| Яһүдләр тәкъвиме | 5775—5776 ה'תשע"ה — ה'תשע"ו |
| Һиҗри тәкъвим | 1436—1437 (15 октябрьдан) |
| Борынгы әрмәннәр тәкъвиме | 4507—4508 (11 августтан) |
| Әрмәннәрнең чиркәү тәкъвиме | 1464 ԹՎ ՌՆԿԴ |
| Кытай тәкъвиме | 4711—4712 (19 февральдан) 甲午 — 乙未 яшел ат — яшел сарык |
| Хәбәш тәкъвим | 2007 — 2008 |
| Борынгы һинд тәкъвиме | |
| - Викрам-самват | 2071—2072 |
| - Шака самват | 1937—1938 |
| Шәмси тәкъвим | 1393—1394 |
| Буддачылык тәкъвиме | 2558 |
| Япон ел исәбе | 27 ел Хэйсэй |
* Халыкара яктылык (ут) елы.
* Халыкара туфрак елы.
* Татарстанда — рәсми Парклар һәм скверлар елы.
* Татарстанда — рәсми булмаган Гаяз Исхакый елы.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Гыйнвар

* 1 гыйнвар — Литва еврога күчеп, еврозонаның 19-нчы иле булды.
* 2 гыйнвар — Мәүлид кичәсе.
* 7 гыйнвар — Франция башкаласы Парижда мөселман дини фанатиклары Charlie Hebdo редакциясендә канкоеш оештыралар.
* 10 гыйнвар — Франциядә бердәмлек җыеннарына 200 меңнән артык кеше чыкты.
* 13 гыйнвар — Татарстан Республикасының Милли китапханәсе җитәкчесе итеп Сөембикә Җиһаншина билгеләнде.
* 16 гыйнвар — «Татмедиа» җитәкчесе итеп Айрат Зарипов билгеләнде.
* 23 гыйнвар — Cогуд Гарәбстаны патшасы Габдулла бин Габделгазиз вафат булды. Дәүләт җитәкчелеге аның ярымтуганы, 79 яшьлек шаһзадә Сәлманга күчте.
* 24 гыйнвар — Украина гаскәриләре торган Мариуполь шәһәре утка тотыла. Утыздан артык шәһәр кешесе һәлак була.
* 26 гыйнвар — ATR кырымтатар телевидение каналында эчке эшләр министрлыгы тарафыннан тентү үткәрелә.
* 28 гыйнвар — Россия Федерация шурасы 2016 елның гыйнварына кадәр Россия төбәкләре конституцияләреннән «президент» сүзен алу турындагы канунны хуплады..
* 29 гыйнвар — Кырымтатар Милли Мәҗлесе рәисе урынбасары Әхтәм Чийгөз «халыкны тәртипсезлекләргә чакыруда һәм үзе шунда катнашуда» гаепләнеп кулга алынды.
* 30 гыйнвар — Мәскәүдә РФАнең Җәмгыять фәннәренең фәнни мәгълүмат институты (ИНИОН) янып чыга.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Февраль

* 3 февраль — Ленинград камалышын кичергән 81 яшьлек Рауза Галимова кибеттән май урлауда гаепләнеп, полиция бүлегендә вафат булган.
* 5—15 февраль — 65-нче Халыкара Берлин кинофестивале.
* 6 февраль — Казанның Камал театрында Н. Исәнбәт әсәре буенча «Хуҗа Насретдин» спектакле премьерасы.
* 10 февраль — «Башкортостан» телевидениесе җитәкчесе итеп Азамат Салихов билгеләнде.
* 11 февраль — Казанның «Мир» кинотеатрында «Айсылу» дип аталган яңа татар киносы тәкъдим ителде.
* 11 февраль — Икенче Минск солых килешүләре имзалана.
* 11 февраль — Искәндәр Гыйләҗев Татар энциклопедиясе институты мөдире итеп билгеләнде.
* 11 февраль — Россия югары мәхкәмәсе Мордовия мәктәпләрендә яулык бәйләүне тыя торган республика хөкүмәте карарын үз көчендә калдырды..
* 20 февраль — Казанда «Белем җәүһәрләре» интернет проектлар бәйгесенә гаризалар кабул итү башланды.
* 21 февраль — Татарстанда «Татарча хатасыз!» фотомарафоны старт ала..
* 23 февраль — Оскар, 2015 тантанасы.
* 27 февраль — Мәскәүдә оппозиция сәясәтчесе Борис Немцов үтерелә.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Март

* 7 март — ФСБ Б. Немцовны үтерүдә шикләнелгән беренче ике адәмне тоткарлаган. Алар — Чечнябашы Р. Кадыйровка буйсынган МВД хезмәткәрләре булып чыга.
* 11 март — Казанда, зур сәүдә үзәгендә янгын чыгып, 40 кеше зарар күргән, 17 кеше һәлак булган («Адмирал» сәүдә үзәгендә янгын).
* 16 март — 11 көн «югалып торганнан» соң Россия президенты В. Путин Кыргызстандагы коллегасы белән рәсми очрашу үткәрде.
* 20 март — Атлантик океаны төньягында күренәчәк тулы кояш тотылуы (Казанда — 57 %).

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Апрель

* 1 апрель — Кырымда ATR телеканалының тапшырулары туктатылган.
* 27 апрель — Казакъстанда вакытыннан алда узган президент сайлавында 97,7 % тавыш белән 1989 елдан бирле ил белән идарә иткән Нурсолтан Назарбаев җиңде.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Май

* 16 май — Чечня башкаласы Грозныйда район полициясе башлыгының 17 яшьлек мәктәп баласын икенче хатынлыкка алу церемониясе зур шау-шу белән узган.
* 17 май — Украинаның Лугански өлкәсендә диверсия оештырганда Россиянең ике махсус гаскәрие тотыла.
* 30 май — Дөнья буйлап татарлар күпләп яшәгән торак пунктларында 2015 ел Сабан туе бәйрәмнәре башланып китә.
* 30 май — Грузиянең элекке президенты Михаил Саакашвили Украинадагы Одесса өлкәсе губернаторы итеп билгеләнә.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Июнь

* 2 июнь — Yandex эзләү системасының тәрҗемә хезмәтенә бета-версиядә татар теле өстәлде.
* 3 июнь — Казанда «Татарча хатасыз!» фотомарафоны нәтиҗәләре игълан ителде.
* 4 июнь — Арчада Татар әлифбасы китабына һәйкәл ачылды.
* 5 июнь — «Россия-1» (ВГТРК) телеканалында 13 ел ярым эшләгәннән соң «Мөселманнар» телетапшыруы (алып баручысы — Динара Садретдинова) ябылган.
* 9 июнь — Татарстанның Югары Ослан районында тантаналы рәвештә яңа Иннополис шәһәре ачылды
* 26 июнь — Казан мэриясе шәһәрнең иң зур һәм төзек урамнарның берсенә Нурсолтан Назарбаев исемен кушкан.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Июль

* 8 июль — Уфада ике көнлек БРИКС саммиты эшен башлады.
* 9 июль — Казан мэриясе шәһәр читендәге берничә тыкрыкка Риза Фәхретдин, Нияз Даутов, Александр Ключарев һәм Фәхри Насретдинов исемнәрен бирү карарын чыгарган.
* 12 июль — Омски өлкәсендә казарма ишелеп 25 хәрби һәлак булган, шуларның алтысы — Башкортстаннан.
* 17 июль — Ураза бәйрәме.
* 20 июль — РПЧ-ның Татарстандагы яңа митрополиты Феофан (И. Ашурков) вазифага керешкән.
* 24 июль — 9 август, «Су спорт төрләре буенча 16 FINA дөнья чемпионаты» (Казан).

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Август

* 1 август — Әнкарада Бөтендөнья кырымтатар конгрессының корылтае эшен башлады.
* 6 август — Россиядә көнбатыш илләрдән кертелгән азык-төлекне яндыру кампаниясе башланды.
* 11 август — Казан WorldSkills ярышларын уздыру хокукын яулады.
* 20 август — Казанда Идел-Урал легионы сугышчыларына багышланган «Война непрощенных» документаль фильм премьерасы узган.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Сентябрь

* 13 сентябрь — Татарстанда президент сайлаулары (озак тәнәфестән соң) һәм муниципалитет депутатларын сайлау.
* 15 сентябрь — Чаллы шәһәр мәхкәмәсе Рафис Кашаповны илне җимерүгә чакыруда, экстремистлыкта һәм террорчылыкта гаепләп өч елга иректән мәхрүм итүгә хөкем иткән.
* 24 сентябрь — Корбан бәйрәме.
* 30 сентябрь — Россия хәрби һава көчләре Сүриядә «Гыйрак һәм Левант Ислам дәүләте» басып алган территориядәге объектларны утка тотты.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Октябрь

* 13 октябрь — Нидерландларның махсус тикшерү комиссиясе Донецки өлкәсе өстендә бәреп төшерелгән Boeing 777 очкычы һәлакәте турында йомгаклау хисабын чыгарды.
* 21 октябрь — Алабугада Татар иҗтимагый үзәге бүлеге җыелышын полиция көч кулланып туктата.
* 27 октябрь — Башкортстанның Гафури районында район башлыгы машинасына коралдан ут ачалар.
* 28 октябрь — Кытайда «бер гаилә — бер бала» сәясәте туктатылды.
* 29 октябрь — Казанда Бөтенрусия татар төбәк тарихын өйрәнүчеләр җыены башлана.
* 31 октябрь — Мисырның Синай ярымутравы өстендә Россиянең Airbus пассажир очкычы бәреп төшерелә, 224 юлчы һәлак була.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Ноябрь

* 9 ноябрь — Каталония парламенты Испаниядән бәйсезлек турында карар чыгарды.
* 13 ноябрь — Парижда бер төркем Якын Көнчыгыш дини фанатиклары канкоеш оештыралар. Нәтиҗәдә 130 кеше һәлак була, 351 яралана.
* 14 ноябрь — IAAF шурасы 2016 елда Казанда узасы юниорлар арасында Җиңел атлетика буенча Дөнья чемпионатын башка җиргә күчерү турында карар кылды.
* 24 ноябрь — Төркия һава көчләре Сүрия өстендә Россия хәрби көчләренең Су-24 очкычын бәреп төшерә.
* 27 ноябрь — Россия мәдәният министры Владимир Мединский төрки республикаларга халыкара ТӨРКСОЙ оешмасы белән элемтәләрне кичекмичә өзәргә боера.

# 2015 ел
## Вакыйгалар
### Декабрь

* 11 декабрь — Чаллыда 85 яшьлек тыл ветераны Мисбах Сәхәбетдинов шовинист-табипны үзе ясаган коралдан атып үтерә.
* 18 декабрь — Мәскәүдә Россия башкортларының федераль милли-мәдәни мохтарияте булдырыла.
* 23 декабрь — Мәскәүдә элемтә, мәгълүмати технологияләр һәм массакүләм коммуникацияләр хезмәте өлкәсендәге күзәтчелек (Роскомнадзор) хезмәтенең конкурс комиссиясе утырышы «Күңел» радиостанциясенә Чаллыда 92,6 FM ешлыгында чыгарга рөхсәт итә.
* Россия тарихында беренче тапкыр татар композиторы Рәшит Кәлимуллин илкүләм иҗат берлеге башлыгы итеп сайланды.

# 2015 ел
## Вафатлар

    Төп мәкалә: 2015 елда вафатлар исемлеге
* 17 гыйнвар — Әминә Сафиуллина (89), Татарстан телевидениесенең беренче дикторы.
* 18 гыйнвар — Флорид Бүләков (66), драматург, Башкортстанның халык язучысы.
* 25 гыйнвар — Әхмәт Галиев (83), 1973–1996 елларда «Казанкомпрессормаш» генераль директоры.
* 1 февраль — Марсель Иванов (50), татар композиторы.
* 2 февраль — Локман Бадыйкшан, язучы.
* 24 февраль — Гомәр Усманов (82), Татарстанның партия һәм дәүләт эшлеклесе, 1982-1989 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетының беренче секретаре.
* 27 февраль — Борис Немцов (54), Россия опозиция җитәкчеләренең берсе
* 7 март — Зөфәр Гаянов (73), татар рәссамы (Уфа).
* 9 март — Мөхәммәт Сабиров (82), 1990—1995 елларда Татарстан Республикасы хөкүмәте җитәкчесе.
* 12 март — Терри Пратчетт, британ язучысы, фантаст.
* 14 март — Валентин Распутин, совет язучысы.
* 23 март — Ли Куан Ю, Сингапурның беренче премьер-министры.
* 13 май — Гайнан Сәетхуҗин (77), мәшһүр совет спортчысы, шоссе велоузышлары буенча 10 тапкыр ССРБ чемпионы.
* 15 май — Зәйнетдин Батманов, урманчы, РФ Каһарманы.
* 18 май — Әхәт Нигъмәтуллин (93), татар әдәбият белгече, шагыйрь.
* 18 май — Мәхмүт Даутов, юллар төзүче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* 3 июнь — Фикрәт Табиев (87), дәүләт һәм партия эшлеклесе, 1960-1979 елларда КПСС Татарстан өлкә комитетының беренче секретаре.
* 22 июнь — Вәзил Мәүликов, ТАССР атказанган төзүчесе.
* 23 июнь — Эдуард Кульпин-Гобәйдуллин (75), тарихчы, икътисадчы, Шәрыкны өйрәнгән фәлсәфәче.
* 23 июнь — Сәләм Алишев (86), тарихчы-галим.
* 26 июнь — Евгений Примаков (85), ССРБ һәм Россия Федерациясе дәүләт эшлеклесе.
* 2 июль — Әхәт Уразмәтов (сәхнә псевдонимы «Кәтүк») (83), күренекле татар сәнгатькәре, артист (Уфа).
* 16 июль — Камил Зыятдинов (64), хирург, сәламәтлек саклау министры (1994-2007).
* 20 июль — Наил Байбурин, татар рәссамы, «Чыңгыз-хан» иҗат төркеме әгъзасы (Уфа).
* 4 август — Фәнзаман Баттал (76), язучы, публицист, сатира остасы.
* 30 сентябрь — Тәлгать Насыйров, татар матбугаты тарихчысы (90).
* 7 ноябрь — Ирина Колмогорцева, рәссам.
* 23 ноябрь — Ирек Баһманов (83), татар театры актеры.
* 13 декабрь — Азат Магазов (89), Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар язучысы.
* 18 декабрь — Рәшит Зәйнетдинов, рәссам, С. Юлаев бүләге иясе.
* 24 декабрь — Хашим Мостаев (97), күренекле татар хореографы, балет биючесе, мөгаллим-остаз.
* Мөхәммәт Сабиров
* Әминә Сафиуллина
* Флорид Бүләков
* Гайнан Сәетхуҗин
* Ирек Баһманов

# 2015 ел
## Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары

* Клара Булатова, «Келәү: Шигырьләр, повесть, хикәя», «Сәяхәтнамәләр: шигырьләр», «К солнцу лицом» китаплары өчен.
* Ирина Колмогорцева, «Казан һәм Габдулла Тукай» график эшләнмәләр сериясе өчен.
* Муса Җәлил исемендәге Татар Академия Дәүләт опера һәм балет театрының түбәндәге составтагы иҗат төркеме: Рәүфәл Мөхәммәтҗанов, Георгий Ковтун, Кристина Андреева, Михаил Тимаев. «Алтын Урда» балет спектаклен һәм аның образларын тудырган өчен.

# 2015 ел
## Нобель премиясе лауреатлары

* Медицина һәм физиология өлкәсендә Нобель премиясе — Уильям Кэмпбелл һәм Сатоси Омура — паразит кортлар чыгарган инфекцияләргә каршы яңа терапия уйлап тапкан өчен.
* Физика өлкәсендә Нобель премиясе — Артур Макдональд һәм Такааки Кадзита — нейтриноның массасы барлыгын күрсәткән ачыш өчен.
* Химия өлкәсендә Нобель премиясе — Томас Линдаль, Пол Модрич һәм Газиз Сәнҗәр — күзәнәкләрнең генетик мәгълүматны саклау һәм зыян күргән ДНКның тергезелү механизмын ачыклаган өчен.
* Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе — Белорусия язучысы Светлана Алексиевич — хәзерге заман авырлыкларына һәйкәл куючы әсәрләре өчен.
* Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе — инглиз-американ икътисадчысы Энгус Дитон — халыкның ярлылык проблемнарын, куллануын һәм мул тормышны анализлаган хезмәтләре өчен.
* Тынычлык өчен Нобель премиясе — Тунисның Милли диалог квартеты — 2011 елда илдә кабынган Ясмин инкыйлабы вакытында демократик үсеш юлы сәясәтен алга сөреп дәвам итү тырышлыклары өчен.