yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтае

Бөтенрусия мөселманнарының беренче корылтае — 1917 елның 1-11 маенда Мәскәүнең Әсәдуллаев йортында уза. 900 ләп делегат катнаша. Мөселманнарның Вакытлы Үзәк бюросы инициативасы белән чакырыла. Каралган мәсьәләләр: Россиянең киләчәктәге дәүләт төзелеше, милли мәнфәгатьләрне тәэмин итәрдәй идарә ысулы, хатын-кызлар хокукын ир-атларныкы белән тиңләү, мөселман гаскәри берәмлекләрен туплау һ.б.
Корылтайда кабул ителгән төп карарлар: Россиядә милли федерациягә нигезләнгән демократик җөмһүрият булдыру турында, билгеле бер территорияләре булмаган халыкларга милли-мәдәни мохтарият төзү хокукы бирү; дәүләт хисабына түләүсез башлангыч белем бирүне оештыру, укуларның милли телләрдә алып барылырга, рус теленең аерым предмет рәвешендә кертелергә тиешлеге; армиянең милли принципка нигезләнеп, аерым милли гаскәри берәмлекләр берләшмәсен тәшкил итеп, солдатларның үз туган төбәкләрендә хезмәт итәргә тиешлеге турында һ.б. Мөселманнарның дини оешмалары мәсьәләсе дә тикшерелә — Диния нәзарәте эшчәнлеген үзгәртеп кору, кирәклеге, мөфти һәм мөфтият әгъзаларының сайланып куелу зарурлыгы әйтелә. Корылтай Бөтенрусия мөселманнарының милли шурасы оештыра, мөфтине һәм Диния нәзарәте идарәсен сайлый. Беркетмәләрен 1917 елда Петроградтагы «Әманәт» ширкәте бастырып чыгара.
# Сан Каеетано (Абасоло)

Сан Каеетано — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Абасоло муниципалитеты составына керә.

# Сан Каеетано (Абасоло)
## Географиясе

Сан Каеетано Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Сан Каеетано (Абасоло)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Каеетано (Абасоло)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Глеб Максимов

Глеб Максимов (Глеб Юри улы Максимов, 13 октябрь 1926(1926-10-13), Уфа, Өфә кантуны, БАССР, РСФСР, СССР — 26 август 2001(2001-08-26) (74 яшь), Мәскәү, Россия) — инженер-конструктор, техник фәннәре нәмзәде, Ленин премиясе лауреаты (җирнең беренче ясалма иярченен булдыру һәм аның беренче очышын гамәлгә ашыру өчен).
# Эреньо

Эреньо (баск. Ereño) — Испаниянең Бискайя провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Эреньо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 10,67 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 278 метр биеклектә урнашкан.
# (7657) Jefflarsen

(7657) Jefflarsen (лат. Jefflarsen) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7657) Jefflarsen
## Тарихы

1992 елның 25 апрелендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 HK1» саналган.
# Гранха Парамо (Саламанка)

Гранха Парамо — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Саламанка муниципалитеты составына керә.

# Гранха Парамо (Саламанка)
## Географиясе

Гранха Парамо Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха Парамо (Саламанка)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха Парамо (Саламанка)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# RBP5

RBP5 (ингл. Retinol binding protein 5) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Добрынин

Добрынин ― фамилия.
* Александр Добрынин (1957), җырчы, шагыйрь, музыкант.
* Николай Добрынин (1890—1981), галим-психолог, психология фәннәре докторы (1937), профессор (1935).
# Жебри-Колёния (Мазовия воеводалыгы)

Жебри-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы Нур гминасында урнашкан авыл.

# Жебри-Колёния (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Һаяд

Һаяд (әзери. Hayad) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
# Османкалфалар (Коркутэли)

Османкалфалар (төр. Osmankalfalar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коркутэли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Казан физика-математика җәмгыяте

Казан физика һәм математика җәмгыяте - фәнни характерлы иҗтимагый оешма, 1890 елда оешкан һәм 1970-нче елларга кадәр булган. Җәмгыять лидерлары булып Александр Васильевич Васильев, Александр Петрович Норден торган.

# Казан физика-математика җәмгыяте
## Тарих

1880 елның 4 апрелендә Казан университеты каршындагы физика-математика фәннәре секциясе җәмгыятьнең элгәре була. Секция ачылышының инициаторы булып Казан университетының физика-математика факультеты деканы астроном М.А. Ковальский торган.
1887 елда секция әгъзасы итеп Н.Е. Жуковский кабул ителә.
Җәмгыятьнең рәсми раслануы 1890 елның 16 июнендә була, 28 октябрьдә җәмгыять беренче утырыш үткәрә. Аның әгъзалары саны 100 дән артып китә. Җәмгыятьнең беренче рәисе итеп А. Васильев сайлана, ул җәмгыять эшендә Казаннан һәм рәис вазыйфаларын башкарганнан соң да катнаша.
1890-1918 елларда 204 утырыш була.
Җәмгыять үзенең «Известия» газетасын бастыра башлый, 1917 елда «Известия»нең 22 томы чыга. Клейн, Пуанкар, Вейерштрасс, Минковский һ.б. чит ил галимнәренең эшләре рус теленә тәрҗемә ителә һәм Россиядә чыккан математик характердагы эшләргә даими күзәтүләр чыгарыла.
Җәмгыять Н.И. Лобачевский истәлеген мәңгеләштерү өчен акча җыярга ризалык бирә. Җыелган акча белән Казанда Н.И. Лобачевскийга һәйкәл кую, шулай ук Н.И. Лобачевский исемендәге премиягә халыкара конкурслар оештыру чыгымнары (премия күләме 500 сум була) түләнгән. 1897 елда беренче булып премияне «Theorie der Transformationsgruppen» эше өчен Софус Ли ала.
Революция һәм гражданнар сугышы чорында җәмгыять эшендә тәнәфес була, утырышлар 1921 елда яңадан торгызыла, «Известия» басмасы — 1923 елдан. Җәмгыять мөстәкыйль тикшеренү эше юлына баса. Җәмгыять белән элек тә хезмәттәшлек иткән Н.Г. Чеботаревның (1928) Казанга күчүе җәмгыятенең абруен ныгыта.
Бөек Ватан сугышы елларында җәмгыять эшчәнлегенә югалтулар да йогынты ясый (аның әгъзаларының яу кырларында һәлак булуы, Н. Н. Парфентьев (1943) һәм П.А. Широков вафат булуы (1944), Казанга эвакуацияләнгән Мәскәү һәм Ленинград математиклары белән хезмәттәшлек итү).
Сугыш тәмамлангач һәм тормыш тыныч рельсларга күчкәч җәмгыять атна саен җыела башлый һәм 1945/1946 елда 77 утырыш уза. «Известия» басмасы яңадан торгызыла.

# Казан физика-математика җәмгыяте
## Эшчәнлеге

Н.И. Лобачевский геометриясе буенча сочинениеләрнең тулы җыелышы басыла. Н.И. Лобачевский исемендәге премиягә Халыкара конкурс оештырыла.
# Крастат

Крастат (фр. Crastatt) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.

# Крастат
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,39 км².
# Ка дел Борго (Алесандрия)

Ка дел Борго — Италиянең Пьемонт төбәге Монлеале өязендә урнашкан торак пункт.

# Ка дел Борго (Алесандрия)
## Географиясе

Ка дел Борго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Ка дел Борго (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сангерфилд (Нью-Йорк)

Сангерфилд — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Сангерфилд (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Сангерфилд (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 30,98 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 480 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (951) Гаспра

(951) Гаспра (лат. Gaspra) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (951) Гаспра
## Тарихы

1916 елның 30 июлендә Неуймин Г. Н. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1916 S45» саналган.
# Пабенице

Пабенице (чех. Paběnice) — Чехиянең Урта Чехия крае Кутна-Гора һәм Q89884964? районында урнашкан авыл.

# Пабенице
## Географиясе

Мәйданы — 5,975037 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 379 ± 0 метр биеклектә урнашкан.

# Пабенице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Пабенице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Пабенице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 549 |
| 1880 | 519 |
| 1890 | 483 |
| 1900 | 466 |
| 1910 | 468 |
| 1921 | 477 |
| 1930 | 408 |
| Ел | Халык саны |
| 1950 | 288 |
| 1961 | 290 |
| 1970 | 219 |
| 1980 | 196 |
| 1991 | 158 |
| 2001 | 177 |
| 2011 | 166 |
| Ел | Халык саны |
| 2014 | 165 |
| 2016 | 183 |
| 2017 | 199 |
| 2018 | 194 |
| 2019 | 187 |
| 2020 | 201 |
| 2021 | 209 |
| Ел | Халык саны |
| 2021 | 210 |
| 2022 | 212 |
| 2023 | 217 |
| 2024 | 223 |
# Эдемиссен

Эдемиссен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Эдемиссен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 103,79 км², 104,12 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 70 метр биеклектә урнашкан.
# Гигалы

Гигалы (белар. Гігалы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Гигалы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Луппи-ле-Шато

Луппи-ле-Шато (фр. Louppy-le-Château) — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 3015

NGC 3015 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3015
## Тарихы

Әлеге галактика 1864 елда Алмания астрономы Альберт Март тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 121.92 см (48 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Гертрудув

Гертрудув — Польшаның Лодзь воеводалыгы Гомунице гминаcында урнашкан авыл.

# Гертрудув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Голянка (Мазовия воеводалыгы)

Голянка — Польшаның Мазовия воеводалыгы Кадзидло гминасында урнашкан авыл.

# Голянка (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# GSC3021-775

GSC3021-775 — Тазылар йолдызлыгында урнашкан kA6hA8VmF2 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,79 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Чалтылы (Оф)

Чалтылы (төр. Çaltılı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Оф илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (18173) 2000 QD8

(18173) 2000 QD8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18173) 2000 QD8
## Тарихы

2000 елның 25 августында К. Корлевич, М. Юрич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 QD8» саналган.
# Бенавидес

Бенавидес (исп. Benavides) — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бенавидес
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 74,07 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 839 метр биеклектә урнашкан.
# Урал (Яңавыл районы)

Урал — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл.
почта индексы — 452814, ГАТОБК коды — 80259895004.
# HD186666

HD186666 — Кавәс йолдызлыгында урнашкан Fm_dD спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,64 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Пилаки Велики

Пилаки Велики — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Позездже гминасында урнашкан авыл.

# Пилаки Велики
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Эль Падерон, Потреро де Гвадалупе (Херекуаро)

һәм
Эль Падерон, Потреро де Гвадалупе — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Херекуаро муниципалитеты составына керә.

# Эль Падерон, Потреро де Гвадалупе (Херекуаро)
## Географиясе

Эль Падерон, Потреро де Гвадалупе Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Падерон, Потреро де Гвадалупе (Херекуаро)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Падерон, Потреро де Гвадалупе (Херекуаро)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Коралас

Коралас (каз. Қоралас) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Коралас
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Ясень (Бжезинский повяты)

Ясень — Польшаның Лодзь воеводалыгы Рогув гминаcында урнашкан авыл.

# Ясень (Бжезинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Алту-Алегри (Рорайма)

Алту-Алегри — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рорайма штатына карый.

# Алту-Алегри (Рорайма)
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 25 566,845 км².
# Пенна-Сан-Джованни

Пенна-Сан-Джованни — Италиянең Марке төбәгендә урнашкан коммуна. Мачерата провинциясе составына керә.

# Пенна-Сан-Джованни
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 630 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Фалероне, Гуальдо, Сант'Анджело-ин-Понтано, Сервильяно, Амандола һәм Монте-Сан-Мартино коммуналары белән чиктәш.
# Алабаер (Текман)

Алабаер (төр. Alabayır) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Текман илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Сарыкүрклү (Инҗесу)

Сарыкүрклү (төр. Sarıkürklü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Инҗесу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Превое-при-Шентвиду

Превое-при-Шентвиду — Словениянең Луковиця (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Превое-при-Шентвиду
## Географиясе

Мәйданы — 2,36 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 337,2 метр биеклектә урнашкан.
# NGC 2056

NGC 2056 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 2056
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Монгол телләре

Монгол телләре — Монголия, Кытай, Россия һәм Әфганстандагы берничә телне берләштерүче Алтай телләренә керүче телләр төркеме. Лексикостатистика буенча бу телләр б.э. V гасырында аерылганнар.

# Монгол телләре
## Классификация

Төньяк монгол төркеме
* Борынгы язулы монгол теле (классик борынгы язулы монгол теле) — XIII гасырдан XVII гасырга кадәр барлык монгол кабиләләренең уртак әдәби теле.
** Урта монгол теле (13-16 гасырлар)
** Эчке Монголиянең (Кытай) заманча әдәби теле.
* Урта монгол кластеры — бер телнең сөләмнәре булган 3 телне үз эченә ала.
** Заманча монгол теле
*** халха-монгол әдәби теле (яки халха, Монголия)
*** көнчыгыш, үзәк һәм көньяк диалектлар — Монголия һәм Китай
*** ордос диалекты — үзәк һәм көнбатыш монгол телләре арасында урта бер халәткә ия тел.
** бүрәт теле (бүрәт-монгол) — Россия, Монголия һәм Китай
** хамниган теле
** ойрат классик (рәсми) теле
** калмык теле (монгол-калмык, ойрат-калмык)
Көньяк монгол төркеме
* шира-югур теле — лексик яктан төньяк монгол телләренә якынрак
* монгор теле (ту, широнгол-монгол).
* баоань-дунсян кластеры
** баоань теле
** дунсян теле
Могол төркеме
* могол теле — Әфганстан
Кидань төркеме
* кидань теле † — киданьнарның теле
* даур теле
Башка борынгы телләр
* сяньби теле — II — IV гасырларда бүгенге Эчке Монголия җирләрендә яшәгән, IV гасырда табгачлар белән бергә Кытайны яулап алган һәм Тоба династиясен (VI гасырга кадәр идарә иткән) нигезләгән сяньби кабиләсе теле
** табгач диалекты
# Капицци

Капицци — Италиянең Сицилия төбәгендә урнашкан коммуна. Мессина (метрополитенский город) провинциясе составына керә.

# Капицци
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1100 метр биеклектә урнашкан. Карония, Черами, Чезаро һәм Мистретта коммуналары белән чиктәш.
# Юксекьяйла (Алаҗа)

Юксекьяйла (төр. Yüksekyayla) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Алаҗа илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сан Роке де Монтес, Сан Педро (Сан Франсиско дел Ринкон)

Сан Роке де Монтес, Сан Педро — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Франсиско-дель-Ринкон муниципалитеты составына керә.

# Сан Роке де Монтес, Сан Педро (Сан Франсиско дел Ринкон)
## Географиясе

Сан Роке де Монтес, Сан Педро Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Сан Роке де Монтес, Сан Педро (Сан Франсиско дел Ринкон)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Сан Роке де Монтес, Сан Педро (Сан Франсиско дел Ринкон)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Торе А Казтело (Сьена)

Торе А Казтело — Италиянең Тоскана төбәге Ашано өязендә урнашкан торак пункт.

# Торе А Казтело (Сьена)
## Географиясе

Торе А Казтело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Торе А Казтело (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Олтишору

Олтишору — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. Геняса (коммуна, Олт) коммунасына карый.

# Олтишору
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Назаре-Паулиста

Назаре-Паулиста — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Назаре-Паулиста
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 326,542 км².
# Паутасо (Торино)

Паутасо — Италиянең Пьемонт төбәге Кариньяно өязендә урнашкан торак пункт.

# Паутасо (Торино)
## Географиясе

Паутасо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Паутасо (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шляхецкий-Ляс

Шляхецкий-Ляс — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пшиленк гминасында урнашкан авыл.

# Шляхецкий-Ляс
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Карчы 1

Карчы 1 (белар. Карчы 1) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.

# Карчы 1
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Плісa гминасы составында авыл.

# Карчы 1
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.

# Карчы 1
## Халык саны

* 1921 елда авылда 7 кеше, 1 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 7 кеше, 1 хуҗалык исәпләнгән.
# Дүзгөрен (Ташлычай)

Дүзгөрен (төр. Düzgören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Волпрето (Алесандрия)

Волпрето — Италиянең Пьемонт төбәге Сильвано-д'Орба өязендә урнашкан торак пункт.

# Волпрето (Алесандрия)
## Географиясе

Волпрето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Волпрето (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ок-Гроув (Алабама)

Ок-Гроув — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Ок-Гроув (Алабама)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 4,611528 км², 4,607702 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 170 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# MMACHC

MMACHC (ингл. Metabolism of cobalamin associated C) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Либертад (Аргентина)

Либертад (исп. Libertad) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.

# Либертад (Аргентина)
## Тарих

1893 елда нигезләнгән.
# Бутка

Бутка (рус. Бутка, баш. Бутҡа) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.

# Бутка
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Бутка
## Тарих

1924—1963 елларда — район үзәге.

# Бутка
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).

# Бутка
## Танылган шәхесләр

* Борис Ельцин — Россия президенты.
# Цюцково

Цюцково — Польшаның Мазовия воеводалыгы Вышогруд гминасында урнашкан авыл.

# Цюцково
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.