# Elektromagnitik nurlanış

Elektromagnitik nurlanış yäki elektromagnitik dulqınnar, elektromagnit nurlanışı - fäzada tarala torğan elektromagnit qırı xaläteneñ üzgäreşläre.
Elektromagnit nurlanışı tübändägeçä bülenä:
* radiodulqınnar
* teraherz nurlanışı
* infraqızıl nurlanış
* kürenä torğan nurlar
* ultraşämäxä nurlanış
* Röntgen nurlanışı
* qatı gamma nurlanış
Elektromagnitik nurlanış här moxitta tarala ala. Vakuumda Elektromagnitik nurlanış sünmiçä çiksez aralıqta tarala ala. Şulay uq matdäle fäzada tarala.

# Elektromagnitik nurlanış
## Üzleklär

Elektromagnitik nurlanış töp sıyfatları: yışlıq, dulqın ozınlığı, polärlaşu.
Elektromagnitik nurlanış törkem tizlege vakuumda yaqtılıq tizlegenä tigez, başqa moxitta arzanraq bula.
Elektromagnitik nurlanış faza tizlege vakuumda yaqtılıq tizlegenä tigez, başqa moxitta arzanraq ta, yuğarıraq ta bulırğa mömkin.
Elektrodinamika elektromagnitik nurlanış üzleklären taswirlıy.

# Elektromagnitik nurlanış
## Taswir

Ektromagnitik nurlanış üzençälekläre:
* Dulqın vektorı, elektrik qır köçäneşlelege vektorı E häm magnit qırı köçäneşlelege vektorı H üzara perpendikulär bulalar.
* Ektromagnitik dulqınnar - arqılı dulqınnar - elektrik qır köçäneşlelege vektorı häm magnit qırı köçäneşlelege vektorı dulqın taralışı yünäleşenä perpendikulär räweştä tirbälilär.
* Vakuum aşa tarala ala

# Elektromagnitik nurlanış
## İsäpläw

Ektromagnitik nurlanışnı taswirlawçı tigezlämälär Makswell tigezlämälärennän tabıla.
       $\nabla \cdot \mathbf {E} =0\qquad \qquad \qquad \ \ (1)$
       $\nabla \times \mathbf {E} =-{\frac {\partial \mathbf {B} }{\partial t}}\qquad \qquad \ (2)$
       $\nabla \cdot \mathbf {B} =0\qquad \qquad \qquad \ \ (3)$
       $\nabla \times \mathbf {B} =\mu _{0}\epsilon _{0}{\frac {\partial \mathbf {E} }{\partial t}}\qquad \quad \ (4)$
isäpläp tababız:
       $\nabla \times \left(\nabla \times \mathbf {A} \right)=\nabla \left(\nabla \cdot \mathbf {A} \right)-\nabla ^{2}\mathbf {A}$
       $\nabla \times \left(\nabla \times \mathbf {E} \right)=\nabla \times \left(-{\frac {\partial \mathbf {B} }{\partial t}}\right)\qquad \qquad \qquad \quad \ \ \ (5)\,$
       $\nabla \times \left(\nabla \times \mathbf {E} \right)=\nabla \left(\nabla \cdot \mathbf {E} \right)-\nabla ^{2}\mathbf {E} =-\nabla ^{2}\mathbf {E} \qquad \ \ (6)\,$
       $\nabla \times \left(-{\frac {\partial \mathbf {B} }{\partial t}}\right)=-{\frac {\partial }{\partial t}}\left(\nabla \times \mathbf {B} \right)=-\mu _{0}\epsilon _{0}{\frac {\partial ^{2}\mathbf {E} }{\partial t^{2}}}\quad \ \ \ \ (7)$
şulay itep:
       $\nabla ^{2}\mathbf {E} =\mu _{0}\epsilon _{0}{\frac {\partial ^{2}\mathbf {E} }{\partial t^{2}}}$
şulay uq magnit qırı öçen:
       $\nabla ^{2}\mathbf {B} =\mu _{0}\epsilon _{0}{\frac {\partial ^{2}\mathbf {B} }{\partial t^{2}}}.$
Dulqın tigezlämäsen tababız:
       $\nabla ^{2}f={\frac {1}{{c_{0}}^{2}}}{\frac {\partial ^{2}f}{\partial t^{2}}}\,$
       c₀ yaqtılıq tizlege
       f taralış
yäki ğadiräk:
       $\Box f=0$
    biredä $\Box$ d'Alembert operatorı:
       $\Box =\nabla ^{2}-{\frac {1}{{c_{0}}^{2}}}{\frac {\partial ^{2}}{\partial t^{2}}}={\frac {\partial ^{2}}{\partial x^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}}{\partial y^{2}}}+{\frac {\partial ^{2}}{\partial z^{2}}}-{\frac {1}{{c_{0}}^{2}}}{\frac {\partial ^{2}}{\partial t^{2}}}\$
Tizlek:
       $c_{0}={\frac {1}{\sqrt {\mu _{0}\epsilon _{0}}}}$
Elektrik qır öçen:
    $\mathbf {E} =\mathbf {E} _{0}f\left({\hat {\mathbf {k} }}\cdot \mathbf {x} -c_{0}t\right)$
    $\nabla ^{2}f\left({\hat {\mathbf {k} }}\cdot \mathbf {x} -c_{0}t\right)={\frac {1}{{c_{0}}^{2}}}{\frac {\partial ^{2}}{\partial t^{2}}}f\left({\hat {\mathbf {k} }}\cdot \mathbf {x} -c_{0}t\right),$
elektrik qır köçäneşlelege vektorı häm magnit qırı köçäneşlelege vektorı dulqın taralışı yünäleşenä perpendikulär räweştä tirbälilär:
    $\nabla \cdot \mathbf {E} ={\hat {\mathbf {k} }}\cdot \mathbf {E} _{0}f'\left({\hat {\mathbf {k} }}\cdot \mathbf {x} -c_{0}t\right)=0$
    $\mathbf {E} \cdot {\hat {\mathbf {k} }}=0$
    $\nabla \times \mathbf {E} ={\hat {\mathbf {k} }}\times \mathbf {E} _{0}f'\left({\hat {\mathbf {k} }}\cdot \mathbf {x} -c_{0}t\right)=-{\frac {\partial \mathbf {B} }{\partial t}}$
    $\mathbf {B} ={\frac {1}{c_{0}}}{\hat {\mathbf {k} }}\times \mathbf {E}$
Dulqın ozınlığı $\lambda =2\pi /k$
k - dulqınça san
    $\lambda \nu =c$
    $\omega =ck$
Arqılı dulqın:
    $\mathbf {k} \cdot \mathbf {E} =0$
    $\mathbf {k} \cdot \mathbf {H} =0$

# Elektromagnitik nurlanış
## İsäpläw
### Elektromagnit dulqını energiäse

Elektromagnit dulqını energiäseneñ tığızlığı:
    $w={\frac {1}{8\pi }}(E^{2}+H^{2})$
Elektromagnit dulqını energiäseneñ tığızlığı (waqıtqa urtalaşqan):
    $w={\frac {1}{16\pi }}(E_{0}^{2}+H_{0}^{2})$
Elektromagnit dulqını energiäse ağımınıñ tığızlığı - Umov-Poynting vektorı:
    $\mathbf {S} ={\frac {c}{4\pi }}[\mathbf {E} \times \mathbf {H} ]$