yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Блатно (Лоуни)

Блатно (чех. Blatno) — Чехиянең Устецк крае Лоуни һәм Q89474236? районында урнашкан авыл.

# Блатно (Лоуни)
## Географиясе

Мәйданы — 22,345008 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 412 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Блатно (Лоуни)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Блатно (Лоуни)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Блатно (Лоуни)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 508 |
| 1880 | 540 |
| 1890 | 559 |
| 1900 | 564 |
| 1910 | 586 |
| 1921 | 638 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 800 |
| 1950 | 593 |
| 1961 | 642 |
| 1970 | 578 |
| 1980 | 592 |
| 1991 | 555 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 553 |
| 2014 | 513 |
| 2016 | 516 |
| 2017 | 530 |
| 2018 | 521 |
| 2019 | 509 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 514 |
| 2021 | 507 |
| 2021 | 478 |
| 2022 | 495 |
| 2023 | 508 |
| 2024 | 498 |
# Йөрели (Явузэли)

Йөрели (төр. Yöreli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Явузэли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Фажарда

һәм
Фажарда — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. Коруши муниципалитетына карый.

# Фажарда
## Географиясе

Мәйданы — .
# Оюктепе (Дивриги)

Оюктепе (төр. Oyuktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Дивриги илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Каран (Мәләвез районы)

Каран — Башкортстанның Мәләвез районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453851, ГАТОБК коды — 80241850001.

# Каран (Мәләвез районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 377 кешенең яшәве мәгълүм.
# Орике

Орике (порт. Ourique) — Португалиядә урнашкан шәһәр, Бежа округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

# Орике
## Тарихы

Шәһәр 1290 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Байшу-Алентежу провинциясенә караган.

# Орике
## Географиясе

Мәйданы — 663,31 ± 0,0100000000001 км². Муниципалитет составына Garvão e Santa Luzia, Panoias e Conceição, Сантана-да-Серра һәм Орике (фрегезия) фрегезияләре керә.
# (16518) Akihikoito

(16518) Akihikoito — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16518) Akihikoito
## Тарихы

1990 елның 16 ноябрендә Ц. Хиоки, С. Хаякава тарафыннан Окутама обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 WF» саналган.
# Бенсон-ет-Оркиньи

Бенсон-ет-Оркиньи (фр. Binson-et-Orquigny) — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Нерпалка

Нерпалка — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1162/86/680 кушыла. Елга озынлыгы 152 км.

# Нерпалка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Конда елгасы. Кече елга бассейны — Конда, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010600112115300016467
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301646
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Чехово (Вармия-Мазурия воеводалыгы)

Чехово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы Эльблонг гминасында урнашкан авыл.

# Чехово (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Касл-Пайнс-Вилледж (Колорадо)

Касл-Пайнс-Вилледж — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Касл-Пайнс-Вилледж (Колорадо)
## Географиясе

Касл-Пайнс-Вилледж халык санын алу урыны мәйданы — . Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# OTOG

OTOG (ингл. Otogelin һәм Otogelin) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Нетшеба

Нетшеба — Польшаның Люблин воеводалыгы Юзефув-над-Вислой гминаcында урнашкан авыл.

# Нетшеба
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мадона деле Грацье (Авелино)

Мадона деле Грацье — Италиянең Кампания төбәге Сан-Микеле-Серино өязендә урнашкан торак пункт.

# Мадона деле Грацье (Авелино)
## Географиясе

Мадона деле Грацье Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Мадона деле Грацье (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Эль Пирул (Агваскальентес)

Эль Пирул — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Агуаскальентес муниципалитеты составына керә.

# Эль Пирул (Агваскальентес)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Пирул (Агваскальентес)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Силваш

Силваш — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. Сеука (коммуна) коммунасына карый.

# Силваш
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 157 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Текьямач (Ейьюбие)

Текьямач (төр. Tekyamaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Яблонна (Радомщанский повяты)

Яблонна — Польшаның Лодзь воеводалыгы Пшедбуж гминаcында урнашкан авыл.

# Яблонна (Радомщанский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Дюньер-сюр-Эрьё

Дюньер-сюр-Эрьё (фр. Dunière-sur-Eyrieux, фр. Dunières-sur-Eyrieux һәм фр. Dunière) — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
# Токарня (Свентокшиж воеводалыгы)

һәм
Токарня — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Хенцины гминасында урнашкан авыл.

# Токарня (Свентокшиж воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Церово (София өлкәсе)

Церово — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. Своге җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Церово (София өлкәсе)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 450 метр биеклектә урнашкан.
# Степное (Костанай районы)

Степное (каз. Степное) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.

# Степное (Костанай районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Гюенвиль

Гюенвиль (фр. Guainville) — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
# Сент-Аман-де-Боньёр

Сент-Аман-де-Боньёр (фр. Saint-Amant-de-Bonnieure) — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
# NGC 4131

NGC 4131 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 4131
## Тарихы

Әлеге галактика 1785 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Гөлөрен (Дивриги)

Гөлөрен (төр. Gölören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Дивриги илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Граңд-Эст

Граңд-Эст (фр. Grand Est, алман. Großer Osten) — Франция төбәкләренең берсе.
Административ үзәге — Страсбург шәһәре.

# Граңд-Эст
## Тарих

2016 елда барлыкка килгән.

# Граңд-Эст
## Административ бүленеш

10 департамент (2020).
# Ямалетдинов

Ямалетдинов ― фамилия.
* Ильис Ямалетдинов (1936―2022), рәссам, педагог, БАССР атказанган рәссамы (1977), Салават Юлаев премиясе иясе (1985).
* Мәүлитбай Ямалетдинов (Мәүлит Ямалетдин, 1947—2020), язучы, шагыйрь, курайчы, БР атказанган сәнгать эшлеклесе (1993).
* Шаһи Ямалетдинов (1914―1968), Советлар Берлеге Каһарманы (1946).
# Согот-Юган

Согот-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Крестьянская елгасының уң ярына тамагыннан 6 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 17 км.

# Согот-Юган
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештән Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020100112115300019795
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301979
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Томашев (Мазовия воеводалыгы)

Томашев — Польшаның Мазовия воеводалыгы Вискитки гминасында урнашкан авыл.

# Томашев (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Амфревиль-ле-Шам (Эр)

Амфревиль-ле-Шам (фр. Amfreville-les-Champs) — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
# Сьвиняри-Велики

һәм
Сьвиняри-Велики — Польшаның Ополе воеводалыгы Волчин гминасында урнашкан авыл.

# Сьвиняри-Велики
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Хаҗынуман (Алтынекин)

Хаҗынуман (төр. Hacınuman) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Алтынекин илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Фазолати (Падова)

Фазолати — Италиянең Венеция төбәге Сан-Джорджо-делле-Пертиче өязендә урнашкан торак пункт.

# Фазолати (Падова)
## Географиясе

Фазолати Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Фазолати (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Масбюлль

Масбюлль (алман. Maasbüll) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Масбюлль
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 7,71 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 58 метр биеклектә урнашкан.
# Владимир Степанов (1939)

Владимир Кузьмич Степанов - авыл хуҗалыгының танылган хезмәтчәне.

# Владимир Степанов (1939)
## Тормыш юлы

Владимир Кузьмич Степанов 1939 елның 30 октябрендә Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районы Зур Мәшләк авылында туа. 1949-1950 елларда Зур Мәшләк башлангыч мәктәбен бетерә. 1950-1957 елларда Зур Мәшләк җидееллык мәктәбендә белем ала. 1958 елда Совет армиясе сафларына алына һәм чик сакчысы булып хезмәт итә. 1962 елда хәрби бурычын үтәп, туган якларына кайта. 1962 елда Владимир Степанов каһарманлык күрсәтә, янгын вакытында утыз баланы коткара. Моның өчен ул «За отвагу на пожаре» медале белән бүләкләнә. 1962-1966 елларда Чистай авыл хуҗалыгы техникумында белем ала. 1966 елда Балык Бистәсе районы «Сельхозтехника» берләшмәсенә җитәкче итеп билгеләнә. 1966-1970 елларда Балык Бистәсе районы «Сельхозтехника»сының Котлы Бөкәш бүлекчәсенә кергән торфотрядның җитәкче булып эшли. Хезмәтендә зур уңышлар өчен 1986 елда Владимир Степанов «Хөрмәт Билгесе ордены» белән бүләкләнә. 1970-1972 елларда «Правда» колхозының рәисе эшен башкара. 1972-1989 елларда «Сельхозхимия»нең Котлы Бөкәш филиалын җитәкли. 1989-1991 елларда Зур Мәшләк авыл советы рәисе булып эшли. 1991-1993 елларда «Калинин» колхозында баш инженер була. 1993-2001 елларда «Энергетик» агрофирмасы директорының ярдәмчесе вазифасын башкара. 2000 елда «Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнә. 2001 елда лаеклы ялга чыга. Зур Мәшләк авылында гомер итте, 2014 елда вафат булды.

# Владимир Степанов (1939)
## Бүләкләнү

* «За отвагу на пожаре» медале (№012213) - 1962 ел.
* «Хөрмәт Билгесе ордены» (№1471022) - 1986 ел.
* «Хезмәт ветераны» медале - 2000 ел.
# Индепенденс (Луизиана)

Индепенденс — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Индепенденс (Луизиана)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Индепенденс (Луизиана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 6,248672 км², 5,897096 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 27,1 метр биеклектә урнашкан.
# OR51T1

OR51T1 (ингл. Olfactory receptor family 51 subfamily T member 1) — кешенең 11-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Малинавае

Малинавае (белар. Малінавае) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.

# Малинавае
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Тополокоцето (Авелино)

Тополокоцето — Италиянең Кампания төбәге Кастельветере-суль-Калоре өязендә урнашкан торак пункт.

# Тополокоцето (Авелино)
## Географиясе

Тополокоцето Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Тополокоцето (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пянети (Витербо)

Пянети — Италиянең Лацио төбәге Непи өязендә урнашкан торак пункт.

# Пянети (Витербо)
## Географиясе

Пянети Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Пянети (Витербо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гранха эль Хасмин (Селая)

Гранха эль Хасмин — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Селая муниципалитеты составына керә.

# Гранха эль Хасмин (Селая)
## Географиясе

Гранха эль Хасмин Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Гранха эль Хасмин (Селая)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Гранха эль Хасмин (Селая)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Ир (Воктым кушылдыгы)

Ир — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Воктым елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.

# Ир (Воктым кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020200112103000018815
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103001881
* Бассейн коды — 03.02.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Лунҗиз (Удине)

Лунҗиз — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Соккьеве өязендә урнашкан торак пункт.

# Лунҗиз (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Евктемон (ай кратеры)

Евктемон (лат. Euctemon) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 62,7 км булган кратер.

# Евктемон (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Евктемон (неизв. — 432, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.

# Евктемон (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Кызыласу

Кызыласу (каз. Қызыласу) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Кызыласу
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# TXNDC15

TXNDC15 (ингл. Thioredoxin domain containing 15) — кешенең 5-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Айнез (Кентукки)

Айнез — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.

# Айнез (Кентукки)
## Тарихы

Айнез шәһәре 1942 елда нигезләнгән.

# Айнез (Кентукки)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 4,461453 км², 4,461458 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 194 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Чалканнар

Чалканна́р (челканнар) — Алтай Республикасында яшәүче төрки халык. Турочак районының Курмач-Байгол, Суранаш, Майск, Бийка, Чуйка, Турочак авылларында һәм Таулы Алтай шәһәрендә яшиләр.

# Чалканнар
## Тарихы

Чалканнарның тарихи атамасы — ку-кижи (ku-kiši), ягъни Аккош елгасы кешеләре. 1620 елда Томск острогы рус казаклары атаган ясак төбәге һәм 1629 елдан Кузнецкий өяз острогына ясак түләүче ясаклы кешеләрнең атамасы булып торган.. Мөгаен, этноним, чалканнарның аккошларга табынуыннан килеп чыккандыр (төрки телләрдә «Qu/Қу» — димәк, аккош «Qus/Құс»), җәй көннәре тирә-як сусаклагычларында күпләп оя коралар. Чалканнар Алтайда Аккош елгасы районында яшәгәннәр.
Совет чоры җанисәбе (1926 елдан тыш) чалканнарны алтайлар составына керткән.
2000 елда чалканнар Россия Федерациясенең аз санлы асаба халыклары исәбенә кертелә (Россия Федерациясе хөкүмәтенең 2000 елның 24 мартында кабул ителгән 255нче Карары). 2002 елгы Бөтенроссия халык исәбен алу үз теле булган аерым халык дип исәпкә алды, 2010 елгы Бөтенроссия халык исәбен алу мәгълүматы буенча — чалканнарның саны 1181 кеше.
Y-хромосом гаплотөркемнәрен өйрәнү мәгълүматлары буенча, чалканнар көнчыгыш-евразия кластерына карый.

# Чалканнар
## Халык саны һәм таралып утырышы

2002 елгы халык исәбен алу мәгълүматы буенча, Россия Федерациясендә чалканнар 855 кеше тәшкил итте, шушылардан Алтай Республикасында — 830 кеше (Турочак районында). Шул ук чорда, Алтай Республикасы хөкүмәте мәгълүматы буенча, 1997 елда республиканың Турочак районында 1689 чалкан яшәгән.
2002 елда торак пунктларда чалканнарның исәбе:
Алтай Республикасы: Турочак авылы — 160 кеше; Бийка авылы — 122 кеше; Курмач-Байгол авылы — 121 кеше; Таулы Алтай шәһәре — 109 кеше; Майск авылы; Кебезень авылы — 187 кеше.
Чалканнар ике сеокка бүленгән, алар чалкан телендә: Чалканыг һәм Шакшылыг диеп атала.

# Чалканнар
## Теле

Чалкан теле төньяк алтай теленә карый (Алтай гаиләсе составындагы төрки телләр төркеме) яки төньяк алтай теле сөйләше (наречие, диалект) (кумандин-чалкан) булып санала.. 2002 елгы җанисәп буенча Алтай Республикасында 830 чалканның 817-се рус телен (98 %), чалкан телен — 466 кеше (56 %), алтай телен — 148 кеше (18 %) яхшы белә.

# Чалканнар
## Чалкан календаре

1. Гыйнвар – Кижығ кырлащ ай. 2. Февраль – Тӧғӧнӧк ай. 3. Март – Ажығ ай. 4. Апрель – Кӧӧрык ай. 5. Май – Таарығ ай. 6. Июнь – Одоғ ай. 7. Июль – Јыттығ ай. 8. Август – Орок ай. 9. Сентябрь – Уртын ай. 10. Октябрь – Щана ай. 11. Ноябрь – Куртынак ай. 12. Декабрь – Улуғ кырлащ.
# NGC 3018

NGC 3018 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3018
## Тарихы

Әлеге галактика 1880 елда Франция астрономы Эдуард Стефан тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Кардештепе (Арпачай)

Кардештепе (төр. Kardeştepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Арпачай илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Подшин

Подшин — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Завихост гминасында урнашкан авыл.

# Подшин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Триндаде (Бежа)

Триндаде — Португалиянең Бежа округына керә торган фрегезия. Бежа муниципалитетына карый.

# Триндаде (Бежа)
## Географиясе

Мәйданы — 209,39 км².
# Таун-Крик (Алабама)

Таун-Крик — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Таун-Крик (Алабама)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 6,950267 км², 6,950264 км² (1 апрель 2010), 6,950264 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 171 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# HD102354

HD102354 — Чебен йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,85 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Эрбоне (Комо)

Эрбоне — Италиянең Ломбардия төбәге Centro Valle Intelvi өязендә урнашкан торак пункт.

# Эрбоне (Комо)
## Географиясе

Эрбоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Эрбоне (Комо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Түтенли (Келкит)

Түтенли (төр. Tütenli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Келкит илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Нуксис

Нуксис — Италиянең Сардиния төбәгендә урнашкан коммуна. Карбония-Иглезиас, Южная Сардиния һәм Кальяри провинциясе составына керә.

# Нуксис
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 196 метр биеклектә урнашкан. Наркао, Сантади, Силикуа, Виллаперуччо һәм Ассемини коммуналары белән чиктәш.
# Нефшатель-ан-Бре

Нефшатель-ан-Бре (фр. Neufchâtel-en-Bray һәм фр. Neufchâtel) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# Оливето (Рьети)

Оливето — Италиянең Лацио төбәге Торричелла-ин-Сабина өязендә урнашкан торак пункт.

# Оливето (Рьети)
## Географиясе

Оливето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Оливето (Рьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Меле (Мен һәм Луара)

Меле — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Ла-Еса

Ла-Еса (исп. La Yesa) — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Ла-Еса
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 84,7 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1166 ± 1 метр биеклектә урнашкан.