yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Сант'Аполлинаре

Сант'Аполлинаре — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. Фрозиноне провинциясе составына керә.

# Сант'Аполлинаре
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 51 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Кассино, Пиньатаро-Интерамна, Рокка-д'Эвандро, Сан-Джиорджио-а-Лири, Сант'Амброджо-суль-Гарильяно, Сант'Андреа-дель-Гарильяно һәм Валлемайо коммуналары белән чиктәш.
# (1648) Шайна

(1648) Шайна (лат. Shajna) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (1648) Шайна
## Тарихы

1935 елның 5 сентябрендә Пелагея Шайн тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 RF» саналган.
# Челареле (Кампобасо)

Челареле — Италиянең Молизе төбәге Фоссальто өязендә урнашкан торак пункт.

# Челареле (Кампобасо)
## Географиясе

Челареле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Челареле (Кампобасо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Педурень (Тритений-де-Жос, Клуж)

Педурень — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Тритений-де-Жос (коммуна) коммунасына карый.

# Педурень (Тритений-де-Жос, Клуж)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Лижер-Ворлд (Мэриленд)

Лижер-Ворлд — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лижер-Ворлд (Мэриленд)
## Географиясе

Лижер-Ворлд халык санын алу урыны мәйданы — 2,8 км², 2,853978 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 423 Фут биеклектә урнашкан.
# HD50001

HD50001 — Корма йолдызлыгында урнашкан A2(m)A5-A6 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,42 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# (10698) 1981 EJ43

(10698) 1981 EJ43 (лат. 1981 EJ43) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10698) 1981 EJ43
## Тарихы

1981 елның 3 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EJ43» саналган.
# Усман (Балтач районы)

Усман — Башкортстанның Балтач районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452983, ГАТОБК коды — 80208825003.

# Усман (Балтач районы)
## Шәхесләр

* Рамил Исламов (1958), әдәбият белгече.
* Айрат Суфиянов (1958), шагыйрь. Илдар Юзеев (2020), Һади Такташ (2024) исемендәге премияләр лауреаты.
# Мезола (Форли-Чезена)

Мезола — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Чезена өязендә урнашкан торак пункт.

# Мезола (Форли-Чезена)
## Географиясе

Мезола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Мезола (Форли-Чезена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Паранапуан

Паранапуан — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Паранапуан
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 140,5 км².
# Льюис (Колорадо)

Льюис — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Льюис (Колорадо)
## Географиясе

Льюис халык санын алу урыны мәйданы — 8,056413 км², 8,056356 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2048 метр биеклектә урнашкан.
# (10817) 1993 FR44

(10817) 1993 FR44 (лат. 1993 FR44) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (10817) 1993 FR44
## Тарихы

1993 елның 21 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FR44» саналган.
# Гелтинов

Гелтинов (чех. Heltínov) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Лубомерж районында урнашкан авыл.

# Гелтинов
## Географиясе

Мәйданы — 2,435 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Гелтинов
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Гелтинов
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Гелтинов
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 125 |
| 1880 | 137 |
| 1890 | 129 |
| 1900 | 129 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 115 |
| 1921 | 102 |
| 1930 | 108 |
| 1950 | 88 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 88 |
| 1970 | 74 |
| 1980 | 60 |
| 1991 | 69 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 61 |
| 2011 | 51 |
| 2021 | 45 |
# Имборньяна (Варезе)

Имборньяна — Италиянең Ломбардия төбәге Куассо-аль-Монте өязендә урнашкан торак пункт.

# Имборньяна (Варезе)
## Географиясе

Имборньяна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Имборньяна (Варезе)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Василий Вотинцев

Василий Вотинцев (1897, Чүрчүвай, Сарапул өязе, Вәтке губернасы, Россия империясе—13 октябрь 1983, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — удмурт совет дәүләт эшлеклесе.
Ижау шәһәр шурасы башкарма комитеты рәисе (1927-1928), Вот өлкә финанс бүлеге мөдире, Глазов урман сәнәгать хуҗалыгы директоры (1928-1930), Укан район шурасы башкарма комитеты рәисе (1930-1931), Удмурт өлкә халык хуҗалыгы шурасы рәисе (1931-1932), БҮБК президиумыда Удмурт мөхтәр өлкәсе вәкиле (1932-1933), Удмурт мөхтәр өлкәсе өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе урынбасары (1933-1935), Удмурт АССР халык комиссарлары шурасы рәисе урынбасары (1935-1936), Ижау шәһәр шурасы башкарма комитеты рәисе (1936-1938), Ижау сәнәгать комбинаты идарәчесе (1938-1939), Удмурт АССР ХКШ төзелеш материаллары сәнәгате идарәсе башлыгы (1939-1941), «Росглавхлеб» оешмасы Удмурт тресты башлыгы (1941-1949), Удмурт АССР югары шурасы президиумы рәисе (1949-1952).
# Языөрен (Болу)

Языөрен (төр. Yazıören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Токари (Мари Иле)

Токари (таулы чирм. Тӓкарӓ, рус. Токари) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Токари (Мари Иле)
## Сәгать поясы

Токари (Мари Иле) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Токари (Мари Иле)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (90,3%), урыслар (7,3%).
# Дабравольск

Дабравольск (белар. Дабравольск) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.

# Дабравольск
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Релаянс (Вайоминг)

Релаянс — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Релаянс (Вайоминг)
## Географиясе

Релаянс халык санын алу урыны мәйданы — 10,680787 км², 10,681617 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1990 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Чырчым

Чырчым — Россия территориясеннән ага торган елга. Пенза өлкәсе биләмәләрендә ага. Кыдады кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.

# Чырчым
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры елгасы, инештән Сыры гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500112110000035307
* Һидрологик өйрәнү (ҺӨ) буенча коды — 110003530
* Бассейн коды — 08.01.05.001
* ҺӨ буенча саны — 10
* ҺӨ буенча чыгарылышы — 0
# Беленешть (коммуна)

Беленешть — Румыниянең Горж жудецында урнашкан коммуна.

# Беленешть (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 62,85 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Войтештий-дин-Вале, Беленешть, Блидари, Кинепешть, Глодень, Охаба һәм Войтештий-дин-Дял авыллары урнашкан.
# Нойштадт (Фогтланд)

Нойштадт (алман. Neustadt) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Нойштадт (Фогтланд)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,98 км², 13,02 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 610 метр биеклектә урнашкан.
# Гумбольдт (Айова)

Гумбольдт — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Гумбольдт (Айова)
## Тарихы

Гумбольдт шәһәре 1863 елда нигезләнгән.

# Гумбольдт (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 12,367113 км², 12,424476 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 330 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пятрули

Пятрули (белар. Пятрулі) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.

# Пятрули
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Казарета (Падова)

Казарета — Италиянең Венеция төбәге Читтаделла өязендә урнашкан торак пункт.

# Казарета (Падова)
## Географиясе

Казарета Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Казарета (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мохово-Парцеле

Мохово-Парцеле — Польшаның Мазовия воеводалыгы Мохово гминасында урнашкан авыл.

# Мохово-Парцеле
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Веста (Миннесота)

Веста — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Веста (Миннесота)
## Тарихы

Веста шәһәре елда нигезләнгән.

# Веста (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,040944 км², 1,049638 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 323 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Җәннәт

Җәннәт — диндә һәм фәлсәфәдә: мәңгелек, рәхәт тормыш (яшәү, гомер) торышы. Исламда дөнья тереклегендәге имтиханны уңышлы үткән, Аллаһның кушканнарын үтәгән, тыйганнарыннан тыелган, нинди генә авырлыклар килсә дә, диненнән ваз кичмәгәннәргә Аллаһның тәкъдире, әзерләп куйган урыны дип санала.
Җәннәт – ул хуш һәм иркен урындыр, чөнки ул – тәкъва мөселманнарга ахирәт тереклегендә сөенечтә яшәсеннәр өчен билгеләнгән урын. Анда керүчеләр 33 яшьтә була, кайгы-хәсрәт, авырулар белми, тәннәреннән бернинди дә нәҗес бүлеп чыгармый, Аллаһның дидарын күрә һәм мәңге сәгадәттә була.
Җәннәттә дә дәрәҗәләр төрле була. Барысы 8 җәннәт бар: хәләл, сәлам, мәәва, хәмил, вәсилә, нәгыйм, фирдәвес һәм гаден җәннәтләре, һәр җәннәттә 100 әйләнә бар, дип әйтәләр.
# Лонюв-Колёния

Лонюв-Колёния — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Лонюв гминасында урнашкан авыл.

# Лонюв-Колёния
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Вәико-Һәрмә

Вәико-Һәрмә (эст. Väiko-Härmä) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
# Аррозес

Аррозес (фр. Arrosès) — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
# (19852) Jamesalbers

(19852) Jamesalbers — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19852) Jamesalbers
## Тарихы

2000 елның 2 октябрендә LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 TT58» саналган.
# (17364) 1978 VR10

(17364) 1978 VR10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (17364) 1978 VR10
## Тарихы

1978 елның 7 ноябрендә Элеанора Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VR10» саналган.
# Макиони (Авелино)

Макиони — Италиянең Кампания төбәге Montoro өязендә урнашкан торак пункт.

# Макиони (Авелино)
## Географиясе

Макиони Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Макиони (Авелино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Расшеватка

Расшеватка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Ростов өлкәсе, Краснодар крае, Калмыкия биләмәләрендә ага. Елга Калалы елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 74 км.

# Расшеватка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Басс. притоков Дона ниже впадения Северского Донца, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 05010500612107000017079
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 107001707
* Бассейн коды — 05.01.05.006
* ГӨ буенча саны — 07
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Соломенка ((Чусовской кушылдыгы)

Соломенка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга Чусовской елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.

# Соломенка ((Чусовской кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100912111100013841
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111101384
* Бассейн коды — 10.01.01.009
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Седлешовице

Седлешовице (чех. Sedlešovice) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Нови Шалдорф-Седлешовице районында урнашкан авыл.

# Седлешовице
## Географиясе

Мәйданы — 4,195 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Седлешовице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Седлешовице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Седлешовице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 481 |
| 1880 | 475 |
| 1890 | 590 |
| 1900 | 638 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 568 |
| 1921 | 529 |
| 1930 | 504 |
| 1950 | 412 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 418 |
| 1970 | 407 |
| 1980 | 337 |
| 1991 | 299 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 330 |
| 2011 | 421 |
| 2021 | 566 |
# NGC 6541

NGC 6541 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6541
## Тарихы

Әлеге галактика 1826 елда Италия астрономы Niccolò Cacciatore тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 7.62 см (3 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Гевреклер (Тавшанлы)

Гевреклер (төр. Gevrekler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (16140) 1999 XD125

(16140) 1999 XD125 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16140) 1999 XD125
## Тарихы

1999 елның 7 декабрендә CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 XD125» саналган.
# Догансу (Патнос)

Догансу (төр. Doğansu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Патнос илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# (14140) 1998 RS73

(14140) 1998 RS73 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (14140) 1998 RS73
## Тарихы

1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RS73» саналган.
# Залессе (Чавуский районы)

Залессе (белар. Залессе) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.

# Залессе (Чавуский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# 1833 ел

2 меңьеллык :
XVII гасыр — XVIII гасыр — XIX гасыр — XX гасыр — XXI гасыр :
Хронологик таблица :
1833 (бер мең сигез йөз утыз өченче) ел — кәбисә булмаган ел, милади тәкъвим буенча сишәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 1833 елы, II меңьеллыкның 833 елы, XIX гасырның 33 елы, XIX гасырның 4 унъеллыгының 3 елы, 1830 елларның 4 елы. 1833 елдан бирле 191 ел үтте.

# 1833 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:1833 елда туганнар
* 25 март — Зәйнулла Рәсүлев, күренекле татар дин әһеле туа.
* 7 май — Иоганн Брамс, алман композиторы.
* 27 июнь — Мөхәммәт-Хәнәфия Батыршин, Ташкәнтның беренче шәһәр табибы.
* 21 октябрь — Альфред Нобель, динамитны уйлап чыгаручысы, Нобель премиясен нигезләүчесе.

# 1833 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:1833 елда вафатлар
# "Ирек" җәмгыяте

Чуаш Республикасының милли-мәдәни үсеш берләшмәсе Ирек — чуаш телен һәм мәдәниятен саклау һәм үстерү өчен көрәшүче җәмгыять.
Җәмгыятьнең төп максаты-чуаш халкында үзенчәлекләрен, мәдәниятен һәм туган тел байлыгын үстерү.
Рәис — Дмитрий Степанов.

# "Ирек" җәмгыяте
## Тарих

"Ирек» җәмгыяте активистлары таләбе буенча юл күрсәткечләре республика законнарына туры китерелде — шәһәр хакимияте чуаш, рус һәм инглиз телләрендә күрсәткечләр билгеләде.
«Ирек» җәмгыяте Чабаксар түрәләрен чуаш телендә «эвакуация планы» такталарында мәгълүмат урнаштыру кирәклеге турында ышандырган. Хакимиятнең мәдәният идарәсе җитешсезлекләрне бетерү бурычын куйды.
Шәһәр транспортында җәмгыять әгъзаларының тырышлыгы белән Туган тел үз урынын ала.
2016 елның июнь аенда «Ирек» җәмгыяте Чуашстанда җитештерелә торган продукцияне чуаш телендә маркировкалау эшен башлады.
«Ирек» җәмгыяте Чабаксар аэропорты җитәкчелегеннән рейсларны чуаш телендә игълан итүне сорады. Үтенечне канәгатьләндерделәр. Хәзер пассажирларга чуашча хәбәр итәләр.
«Ирек» җәмгыяте Дәүләт Думасы Рәисе Вячеслав Володинга «Россия Федерациясе телләре турында Законның» өлешендәге дискриминация телләрен бетерү турында хат юллады.
«Ирек» активистлары Чуаш Республикасы Конституциясе көнен билгеләргә тели.
# Сармойка-Яга

Сармойка-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Худелка-Яга елгасының уң ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.

# Сармойка-Яга
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03040000112103000056619
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103005661
* Бассейн коды — 03.04.00.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# PMFBP1

PMFBP1 (ингл. Polyamine modulated factor 1 binding protein 1 һәм Polyamine-modulated factor 1-binding protein 1) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Паасвере

Паасвере (эст. Paasvere) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
# Османлы (Синҗан)

Османлы (төр. Osmanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Синҗан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Медресе (Һаймана)

Медресе (төр. Medrese) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Амбарҗык (Чавдыр)

Амбарҗык (төр. Ambarcık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Чавдыр илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сен-Серен-де-Кадурн

Сен-Серен-де-Кадурн (фр. Saint-Seurin-de-Cadourne) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Сен-Кантен-ла-Тур

Сен-Кантен-ла-Тур (фр. Saint-Quentin-la-Tour) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Мирпуа кантонына карый.
# Виндзор (Нью-Йорк)

Виндзор — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Виндзор (Нью-Йорк)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Виндзор (Нью-Йорк)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 93,01 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 973 Фут биеклектә урнашкан.
# Проприано

Проприано (фр. Propriano) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
# Добренице

Добренице — Польшаның Лодзь воеводалыгы Ленки-Шляхецке гминаcында урнашкан авыл.

# Добренице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Оксфорд (сан алу урыны, Массачусетс)

Оксфорд — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Оксфорд (сан алу урыны, Массачусетс)
## Географиясе

Оксфорд халык санын алу урыны мәйданы — 9,54996 км², 9,549962 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 154 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Рәәгу (Мулги)

Рәәгу (эст. Räägu) — Эстониянең Вильяндимаа өязендә урнашкан авыл.
# Талдыболак (Таскала районы)

Талдыболак (каз. Талдыбұлақ) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Талдыболак (Таскала районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# DDX53

DDX53 (ингл. DEAD-box helicase 53) — X-хромосома аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Бәйрут

Бәйру́т (гарәп. بيروت‎) — Лөбнанның башкаласы һәм иң зур шәһәре, зур диңгез порты. Бәйрут Якын Көнчыгышның бик мөһим финанс һәм банк үзәге булып тора.
# Маһламәэ

Маһламәэ (эст. Mahlamäe) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.