yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лятошинка

Лятошинка – Волгоград өлкәсенең төньягындагы Иске Полтавка районында бердәнбер татар авылы. Авылда 2012 елда 683 кеше яшәгән, шул исәптән 18 яшькә кадәргеләр – 151. Урта мәктәптә 83 бала укый (2011/12). 1948 елга кадәр мәктәптә укыту татар телендә алып барылган. Клуб һәм китапханә бар.

# Лятошинка
## Тарихи белешмә

Лятошинка авылына татарлар нигез салмый. Екатерина II заманында Идел буеның түбән агымындагы дала ягын Украинадан күченүчеләр торак итә. Алар игенчелек, Элтын һәм баскынчак күлләреннән тоз чыгару белән шөгыльләнә. Тоз ташу юлларның берсендәу украиннар яши торган Иске Полтавка, Салтово, Лятошинка авыллары корыла.
Җирле тарихчы Х. Акманов тапкан документларга күрә, украиннар авылларына Кавказ буйсындырылганнан соң нугайлар күчерелә. Күчмәләр белән тыныша алмагач, украиннар Лятошинкадан күрше авылларга тарала. 1840 елны Лятошинкага хөкүмәт рөхсәтеннән башка Кузнецк өязе (Алтавылдан дигән фикер дә бар) татарлары күченеп килә. Биредәге нугайлар татарлашканмы, яисә башка җиргә күчкәнме – анысы билгесез. Кайбер чыганаклар буенча нугай исеме казахларның Бүкәй урдасына ияргән качкын татарлар йөрткән. Алар авылга килеп төпләнү белән ук ниндидер сәбәпләр белән казахлар янына кача. Ул качкыннар, патша хөкүмәте төшенмәсен өчен, каракалпаклар дип тә аталганнар. Казахларга ияргән Лятошинкадан «каракалапак»-мишәрләр соңыннан авылдашлары янына кайтмыйча, 230 чакрым түбәнрәк Идел буенда Биштүбә һәм Яңа Кучергановка авылларын коралар.
Инкыйлабка кадәр хәзерге Сарытау өлкәсенә кергән Верхазовка, Осинов Гай, Алтата кебек татар авыллары белән Самар губернасының Яңа Үзән өязенә караган.
# Лачширмә

Лассирма — Башкортстанның Бишбүләк районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452040, ГАТОБК коды — 80212810008.
# Лорван

Лорван — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. Пенакова муниципалитетына карый.

# Лорван
## Географиясе

Мәйданы — 25,77 км².
# Колумбай

Колумбай (таулы чирм. Колумбаево, рус. Изиӓнгӹр) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Колумбай
## Сәгать поясы

Колумбай Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Колумбай
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (93,3%), урыслар (6,7%).
# Диләрә Галиуллина

Диләрә Мәгъзум кызы Галиуллина - тарих фәннәре кандидаты, Казан (Идел буе) федераль университетының Халыкара элемтәләр, тарих һәм Көнчыгыш илләрен өйрәнү институтының Ватан тарихы кафедрасы доценты. 50 фәнни хезмәт, шул исәптән 3 монография авторы (автордашы). Фәнни өйрәнү-тикшеренүләре өлкәсе: XIX гасыр ахыры - XX гасыр башы татар халкы тарихы, тарихи чыганаклар.

# Диләрә Галиуллина
## Китаплары, хезмәтләре

* 2016 ел - Татар "Әлифба"сы: үткәне һәм бүгенгесе. (автордашы - Алла Сальникова)
# Тяптяево

Тяптяево (чуаш. Тепте, рус. Тяптяево ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429071. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253885008. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000010900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Тяптяево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 154 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (92,57%).
# Шоркас (Кырымзарай авыл җирлеге)

Шоркас (чуаш. Шуркасси, рус. Шоркасы) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Шоркас (Кырымзарай авыл җирлеге)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Шоркас (Кырымзарай авыл җирлеге)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 57 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Яңа Авыл (Чуел районы)

Яңа Авыл (чуаш. Çĕнĕ Сала, рус. Новая Деревня ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429901. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241848003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600007100. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Яңа Авыл (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 92 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (39,08%), руслар (56,32%).
# Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы

«Габдулла Тукай исемендәге Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы» (рус. Атнинский сельскохозяйственный техникум) — Татарстанның Әтнә районы үзәге (1930-1959 елларда, 1990 елдан) Олы Әтнә авылында (1959-1963 елларда Тукай районы үзәге) урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты, дәүләт автоном һөнәри белем учреждениесе. Гамәлгә куючы (2013 елдан) — Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы.

# Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы
## Тарих

1966 елда Татарстан АССР министрлар шурасы карары белән Арча районы (1963-1990 елларда, хәзерге Әтнә районы) Олы Әтнә авылында зоотехниклар әзерләүче Тукай авыл хуҗалыгы техникумы оеша. Техникумга 210 (урта белем белән 60, сигезьеллык белем белән 150) укучы кабул ителә. Укуны оештыру өчен техникумга Әтнә урта мәктәбенең икенче уку корпусы (элекке Советлар йорты) бинасы һәм тулай торагы бирелә.
1985 елда РСФСР авыл хуҗалыгы министрлыгы фәрманы белән Тукай авыл хуҗалыгы техникумы һәм Арча районы Тукай исемендәге колхоз җирлегендә Тукай совхоз-техникумы оештырыла.
2001 елда РФ авыл хуҗалыгы министрлыгы фәрманы белән уку йорты Габдулла Тукай исемендәге Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы итеп үзгәртелә.
2005 елда ТР министрлар кабинеты карары белән федераль милектән республика милкенә күчерелә.
2016 елда «Кадрлар әзерләүнең ресурс үзәге» статусы бирелә.

# Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы
## Белгечлекләр

2017-2018 уку елына Әтнә авыл хуҗалыгы техникумына ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы буенча 200 студент кабул ителә.
* Аш-су остасы, кондитер (пешекче, кондитер)
* Авыл хуҗалыгын механикалаштыру
* Ветеринария
* Икътисад һәм бухгалтер исәп-хисабы (бухгалтер)

# Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы
## Белгечлекләр
#### Читтән торып уку бүлеге

* Авыл хуҗалыгын механикалаштыру
* Икътисад һәм бухгалтер исәп-хисабы (бухгалтер)

# Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы
## Шәхесләр
### Директорлар

* 1966-???? — ???
* 2016–2019 — Айрат Фәнил улы Каюмов
* 2019–2024 — Резида Мәсхүт кызы Гарипова

# Әтнә авыл хуҗалыгы техникумы
## Шәхесләр
### Уку йортын тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Әтнә авыл хуҗалыгы техникумын тәмамлаучылар.
# Азат Зыятдинов

Зыятдинов Азат Шәймулла улы — татар галиме, техник фәннәр докторы. Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе вице-президенты, «Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале иясе (2012).

# Азат Зыятдинов
## Тәрҗемәи хәл

1939 елның 20 гыйнварында Таузар авылында туган. Карадуган җидееллык мәктәбен тәмамлый. Рус телен тирәнрәк өйрәнү максаты белән бер ел Кече Лоҗы җидееллык мәктәбендә укый. 1955 елда Казан технология техникумына укырга керә һәм аны 1959 елда тәмамлый. 1959-1962 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә.
1962-1968 елларда Казан авиация институтында укый, инженер-электронщик белгечлеге ала. Шушыннан соң аның бөтен тормыш юлы республикабызның яшь химиклар шәһәре Түбән Кама белән бәйле. Монда ул 1968 елда килә. 1968-1969 елларда — «Нефтехим» берләшмәсендә мастер, 1969-1971 елларда — смена начальнигы, 1971-1974 елларда — цех начальнигы урынбасары.
1975 елда Мәскәү химия-технология институтының аспирантурасына керә, аны тәмамлап кандидатлык диссертациясе яклый. 1978-1980 елларда Түбән Кама «Нефтехим» берләшмәсенең фәнни идарәсендә өлкән инженер, фәнни-тикшеренү лабораториясе начальнигы була.
1991 елда Мәскәүнең М.В.Ломоносов исемендәге махсус химия-технология институты гыйльми советында «Математик модельләштерү ысуллары нигезендә нефтехимия каталитик процессларын интенсивлаштыру» дигән темага диссертация яклап техник фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсе ала.
Бүгенге көндә галим 150 гә якын фәнни хезмәт һәм ачышлар авторы Аларның төп юнәлеше — нефтехимия, органик химия, модельләштерү, каталитик процесслар, реакторлар, катализаторлар һ.б. Фәнни эшләре Түбән Кама, Салават, Уфа, Пермь, Омск шәһәрләрендәге нефтехимия предприятиеләрендә гамәлгә ашырылган.
А.Зыятдинов 1997 елдан Түбән Кама «Нефтехим» акционерлык җәмгыятенең фәнни-технологик үзәге директоры. 1996 елда аңа Татарстан Республикасының атказанган химигы дигән мактаулы исем бирелде. 2001 елда Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайланды.

# Азат Зыятдинов
## Иҗтимагый эшчәнлек

А.Зыятдинов республикабызның танылган җәмәгать эшлеклесе. Ул — Татарстан комсомолының М.Җәлил исемендәге премиясен алган «Җидегән чишмә» әдәби-музыкаль берләшмәсен оештыручыларның берсе, аның җитәкчесе. Галим Түбән Камада татар иҗтимагый үзәге филиалын оештыруда башлап йөрде, хәзер аның рәисе. Милләтпәрвәр җанлы якташыбыз беренче һәм икенче Бөтендөнья татар конгресслары делегаты. 1990-1995 елларда Татарстан Республикасы Югары Советының уникенче чакырылышы депутаты булды, Татарстан Республикасының дәүләт суверенитеты турындагы Декларацияне, республикабызның дәүләт символларын хәзерләү һәм кабул итүдә актив катнашты. Милли мәсьәләләр буенча даими комиссия рәисе буларак халкыбызның милли мәнфәгатьләрен яклау һәм үткәрү юнәлешендә киң күләмле эш алып барды.
Якташыбыз актив публицист та. Аның туган телебез, милли мәдәниятебез, халкыбыз язмышына, аның күркәм шәхесләренә багышланган өч дистәдән артык мәкаләсе республикабызның абруйлы газета-журналларында басылды. СССР Профсоюзларының 15-съезды делегаты.
Түбән Кама шәһәрендә яши, актив фәнни һәм җәмәгать эшчәнлеген дәвам итә.
# Ле Компре (Фрозиноне)

Ле Компре — Италиянең Лацио төбәге Сора өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Компре (Фрозиноне)
## Географиясе

Ле Компре Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ле Компре (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лас-Флорес (Тегама округы, Калифорния)

Лас-Флорес — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лас-Флорес (Тегама округы, Калифорния)
## Географиясе

Лас-Флорес халык санын алу урыны мәйданы — 0,926091 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 249 Фут биеклектә урнашкан.
# Ле-Гра

Ле-Гра (фр. Les Gras) — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
# Рибейра-Сека (Кальета)

Рибейра-Сека — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. Кальета муниципалитетына карый.

# Рибейра-Сека (Кальета)
## Географиясе

Мәйданы — 53,18 км².
# Сачиково

Сачиково (таулы чирм. Сатсола, рус. Сачиково) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Сачиково
## Сәгать поясы

Сачиково Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Сачиково
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), .
# Иремкасы

Иремкасы (чуаш. Эрĕмкасси, рус. Иремкасы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429913. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241808007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600004500. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Иремкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 43 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Ğälämi oçışlar belän idärä itü üzäge (Korolöv)

Ğälämi oçışlar belän idärä itü üzäge yäki Federal' Ğälämi Agentlığı (Roskosmos) oçışlar belän idärä itü üzäge (rusça Центр управления полетами) - Mäskäw ölkäse Korolöv şähäre Bogomolov uramında urnaşqan Rusiä Federal' Ğälämi Agentlığınıñ iñ zur fänni-tikşerenü üzäge, ğälämi oçışlar belän idärä itü üzäge. Energiä korporatsiäse eşxanäse yanında urnaşqan.
1960-1964 yıldan Ğälämi oçışlar belän idärä itü Üzäge tarixı başlana.
Törle ğälämi apparatlar, pilotlı orbital' stantsiälär, Cir yasalma iärçennäre belän idärä itüne tä'min itä, şulay uq fänni tikşerenülär alıp bara.
# Липсеры

Липсеры (чуаш. Лĕпсер, рус. Липсеры ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429905. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241864003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600005700. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Липсеры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 147 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Зарипов

Зарипов — төрки халыкларда киң таралган фамилия.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып төзелгән түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Азат Зарипов (1970), актер, режиссер, педагог, ТР атказанган артисты.
* Айрат Зарипов
** Айрат Зарипов (1962)
*** Айрат Ринат улы Зарипов, сәясәтче.
*** Айрат Янчура улы Зарипов, фәлсәфәче.
* Әхтәм Зарипов (1935―2024), актер, режиссер, язучы.
* Габделхак Зарипов (1902-1938), БЛКЯБ Татарстан өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1928-1930).
* Габидулла Зарипов (1961-2001), шагыйрь.
* Галимҗан Зарипов:
** Галимҗан Зарипов (1947), «Ворошиловский» совхозы директоры. РФ (1996) һәм ТАССР (1985) атказанган авыл хуҗалыгы хезмәтәре, Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданы (2007).
** Галимҗан Зарипов, табиб (Яр Чаллы).
* Данис Зарипов (1981) – спортчы, хоккейчы, дөнья чемпионы (2009), КХЛ чемпионы (2010)
* Зиннур Зарипов (1915-1995), Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
* Изаил Зарипов (1927-1999) – язучы, журналист
* Илдар Зарипов
* Ирек Зарипов (1983) - чаңгычы спортчы, дөнья чемпионы (2011), Паралимпия уеннары чемпионы (2010)
* Ленар Зарипов (1967), Актаныш районы башлыгы (2022 елдан).
* Марсель Зарипов (1931) – язучы, журналист, Тукай премиясе (1987), Ямашев премиясе (1972)
* Марат Зарипов (1956) – музыкант (эскрипкә), Тукай премиясе (2002), РФ атказанган артисты (1999).
* Мәдияр Зарипов (1929-2006), галим.
* Мәкъсүт Зарипов (1929-2016), физикачы.
* Мәхмүт Зарипов (1918-1998), физикачы.
* Наил Зарипов (1957), инженер-механик, техник фәннәр докторы (2002), профессор (2002).
* Нәби Зарипов (1917-2003) – язучы, шагыйрь, подполковник
* Нур Зарипов (1925-1997) – язучы, әдәбият галиме, Салават Юлаев премиясе (1987)
* Равил Зарипов (1954) – Татарстан сәнәгать һәм сәүдә министры (2009).
* Рәдиф Зарипов (1983), җырчы, автор-башкаручы, Башкортстанның атказанган артисты (2022).
* Рим Зарипов (1937), социалистик хезмәт каһарманы.
* Ринат Зарипов (1947), галим.
* Рифат Зарипов (1988), җырчы, юморист, пародия остасы. Татарстанның атказанган артисты (2021).
* Рөстәм Зарипов
** Рөстәм Зарипов (1952), шагыйрь, блогер.
** Рөстәм Зарипов (1955), композитор.
* Рудольф Зарипов (1929-1991), математикачы.
* Фуат Зарипов (1952), актер.
* Хәкимҗан Зарипов (1929) – язучы, юрист
* Хәмитҗан Зарипов (1910-1990), социалистик хезмәт каһарманы.
* Хөсәен Зарипов (1916-1956), Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
* Эрот Зарипов (1938―2009), рәссам, ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1985).
# Түбән Анатриялы

Түбән Анатриялы (чуаш. Кайрикас, рус. Нижние Анатриялы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429901. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241848005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600006600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Түбән Анатриялы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 52 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (90,48%), руслар (9,52%).
# Торханы (Чуел районы)

Торханы (чуаш. Турхан, рус. Торханы ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429914. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241880007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600011500. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Торханы (Чуел районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 57 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,46%).
# Понта-ду-Паргу

Понта-ду-Паргу — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. Кальета муниципалитетына карый.

# Понта-ду-Паргу
## Географиясе

Мәйданы — 24,71 км².
# Пинью (Сан-Педру-ду-Сул)

Пинью — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Сан-Педру-ду-Сул (Португалия) муниципалитетына карый.

# Пинью (Сан-Педру-ду-Сул)
## Географиясе

Мәйданы — 15,52 км².
# Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең чаллы урынчылыгы

Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең чаллы урынчылыгы — татар теленең урта диалектына караган Түбән Кама керәшеннәре сөйләшләре төркеме урынчылыгы. Үз атамасын Чаллы кантоны исеменнән ала, элек бу территорияләр Минзәлә өязенә кергән.

# Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең чаллы урынчылыгы
## Таралышы

Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең чаллы урынчылыгы Тукай районы Мәләкәс, Борды, Зәй районы Югары Баграж, Урта Баграж, Яжа Баграж, Урта Пәнәче, Кабан-Бастрык, Поповка, Түбән Кама районы Зур Аты, Чәбия, Кече Җырыклы, Балчыклы, Келәтле, Кашай, Нариман, Ширмеш авылы, Минзәлә районы Югары Юшады, Иске Мәлкән, Кадрәк, Сарман районы Ләке, Мөслим районы Керәшен Шуран, Усы авылларында киң таралган.
Кама буе керәшен авыллары Мамадыш өязеннән күченгән татарлар (иске керәшеннәр) һәм марилар (Олы Аты, Байданкино) тарафыннан нигезләнгән.

# Түбән Кама керәшеннәре сөйләшенең чаллы урынчылыгы
## Үзенчәлекләре

Чаллы урынчылыгы «чиста» керәшен сөйләше булып тора. Әдәби тел белән ф ~ п (тупрақ - туфрак), ҳ ~ қ (кат - хат), й ~ җ (җәшел - яшел) тәңгәллекләре туры килә.
Морфология ягыннан -гачын/ -геченгә беткән хәл фигыльләре, алу фигыле белән -маға/ -мәгә, -малы/ -мәле борынгы инфинитивлары кулланыла, и др. Юнәлеш килештә -нар/-нәр, -ңғар/-ңгәр кулланыла.
Диалектизмнар: дәмәк - кызык; сыпқы - пычрак; пычкы җармасы - пычкы чүбе; урын җул - аулак юл; шом - бизгәк, абалану - сөртенү, абрау - коткару, саклау.
# Зур Чемен

Зур Чемен (чуаш. Аслӑ Чемен, рус. Большое Чеменево) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.

# Зур Чемен
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Зур Чемен
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 684 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Этвайнур

һәм
Этвайнуры (таулы чирм. Этвайныр, рус. Этвайнуры) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Этвайнур
## Сәгать поясы

Этвайнур Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Этвайнур
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95%), урыслар (5%).
# Владимир Канюков

Владимир Яковлевич Канюков (1926 елның 8 гыйнвары, Синкаси, Ядернә өязе, Казан губернасы - 18 май, 1983, Чабаксар, Чуаш АССР) - Совет Чуаш әдәбият белгече, филология фәннәре кандидаты (1954). К. В. Иванов исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты.

# Владимир Канюков
## Биография

Ул 1926 елның 8 гыйнварында Ядернә өязең Синкаси авылында (хәзерге Чуаш Республикасының Әлек районы) урта крестьян гаиләсендә туган.
Ул Яндобинская кече урта мәктәбен һәм Калинин педагогик мәктәбен тәмамлады (Чуаш АССның Калинин районы). 1943 елда ул Кызыл Армиягә алына һәм Бөек Ватан сугышында һәм Совет-Япон сугышында катнаша. Ул 2-нче Ерак Көнчыгыш фронтта радио телеграф операторы булып эшләде һәм берникадәр вакыт Трансбайкал хәрби округының штаб-квартирасында эшләде. Манчурия операциясендә катнаштылар.
Армиядән демобилизацияләнгәннән соң, ул Чуаш дәүләт педагогик институтының (CSPI) тарих һәм филология бүлегенә укырга керә, аны 1950 елда тәмамлый. Ул шул ук университетта (1950-1967) һәм шул ук вакытта Чуаш АССР Министрлар Советы карамагындагы Тел, әдәбият, тарих һәм икътисад фәнни-тикшеренү институтында (1953-1961) эшләде. 1967 елдан В.Я Канюков Чуаш дәүләт университетында эшләде, анда ул тарих һәм филология факультеты деканы, шулай ук ​​Чуаш әдәбияты һәм теле кафедралары мөдире (1971 елдан) һәм Чуаш әдәбияты (1975 елдан). 1964 елда ул "Чуаш балалар әдәбиятының төп этаплары (килеп чыгышыннан 1941 елга кадәр)" темасына кандидатлык диссертациясен яклады.
1967 елдан В.Я Канюков Чуваш дәүләт университетында эшләде, анда ул тарих һәм филология факультеты деканы, шулай ук ​​Чуваш әдәбияты һәм теле кафедралары мөдире (1971 елдан) һәм Чуваш әдәбияты (1975 елдан).
1964 елдан ССРБ Язучылар берлеге әгъзасы. Ул 6 томлык "Чуаш фольклоры коллекциясе" н әзерләүдә катнашкан һәм берничә китап авторы. Ул Чуаш мәктәпләре өчен сигезенче (1962) һәм җиденче (1973) сыйныфлар өчен туган әдәбият буенча программалар һәм дәреслекләр туплады.
Ул 1983 елның 18 маенда Чабаксарида үлде.

# Владимир Канюков
## Биография
### Гаилә

* Хатыны А. С. Канюкова, - лингвист, филология фәннәре кандидаты.

# Владимир Канюков
## Хәтер

* «Чуаш Республикасының Дәүләт китап палатасы» Владимир Канюковың 30 дан артык китабы бар.
# Лидвуй (Усола авыл җирлеге)

Лидвуй (таулы чирм. Лидвуй, рус. Лидӹвуй) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.

# Лидвуй (Усола авыл җирлеге)
## Сәгать поясы

Лидвуй (Усола авыл җирлеге) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Лидвуй (Усола авыл җирлеге)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (73,9%), урыслар (26,1%).
# Яңа Морат (Комсомол районы)

Яңа Морат (чуаш. Ҫӗнӗ Мӑрат, рус. Новые Мураты) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.

# Яңа Морат (Комсомол районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Яңа Морат (Комсомол районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 707 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Ле-Кар

Ле-Кар (фр. Les Cars) — Франциянең Югары Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
# Шәех Хейдар

Шәех Хейдар яки Шәех Хәйдәр (1459, Диярбакир, Ак-Коюнлу — 9 июль, 1488, Табасаран, Ширваншахлар дәүләте) — Сефевие орденының алтынчы лидеры (1460—1488), Персиянең беренче Шах Исмаил I Сафавидның әтисе.
# Латыш (Мордовия)

Латыш авылы (рус. Латышовка) — Мордовиянең Кадошкино районына керүче татар авылы. Потиж елгасы буенда урнашкан.
Авылны темников татарлары нигезли. 2008 елда 261 йорт исәпләнгән, 248 йортта 607 кеше тора.
Авылда 1869 елга 127 йорт булган.
Авыл атамасы, имеш, аның хуҗасы булып торган морза Осташко Латышевтан килә.
Латыш авылы шактый зур татар авылы, ул олы юл (Саранск—Ковылкин) өстенә урнашкан, газы-суы кергән, хакимият үзәге үзләрендә, урта мәктәп, мәчет, клуб бар. Авылда 650 кеше яши, халык игенчелек һәм малчылык белән шөгыльләнә, фермерлары бар, 600 чакрым ераклыктагы Мәскәүгә барып эшләүчеләр дә бар. Шулай ук район үзәгенең якынлыгы, ерак түгел электротехника заводы булуы, Кадошкинода Голландия технологиясе белән роза чәчәкләре үстерүче теплицаның эшләп торуы да авыл халкына файдалы. Халыкның милли ягы да көчле булып чыкты, биредә саф татарча сөйләшәләр, сабантуйлар уздырыла.
Элек авылда 4 мәчет булган, совет заманында алар барысы да беткән. Хәзерге мәчет исә элеккеге балалар бакчасын үзгәртеп эшләнгән. 68 кеше «Батырлык өчен», 42 — «Хәрби хезмәтләр өчен», 185 — тылда эшләгән өчен медальләргә лаек булганнар.
Икенче дөнья сугышында авылдан 238 кеше катнаша. Авылда данлыклы миллиончы-колхоз «Ленинча» эшләп торган. 1956 елда ул бөтен Мордовиягә иң бай күмәк хуҗалык булып таныла, чөнки елына 2 млн сум табыш белән тәмамлаган.
1970 елларда салынган яңа мәктәптә татар теле укыту беркайчан да бетмәгән, 2000 еллар ахырында югары классларда атнасына 6 сәгать, түбән классларада 5 сәгать татар теле һәм әдәбияты укытыла. Мәктәптә татар теле кабинеты бар, 2 укытучы ана телен укыта.

# Латыш (Мордовия)
## Халык

Милли состав (2002): татарлар – 94,4%.
# Ле-Биньон-дю-Мен

Ле-Биньон-дю-Мен (фр. Le Bignon-du-Maine) — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
# Апатия

Апа́тия (бор. грек. ἀ- «-сыз» + бор. грек. πάθος «дәрт, дулкынлану, возбуждение») — симптом, битарафлык, әйләнә-тирәдәге вакыйгаларга аерым караш, теләсә нинди эшчәнлек теләге булмаганда, чынбарлыкка тискәре һәм уңай караш булмаганда, тышкы эмоциональ күренешләр булмаганда. Васыять җитмәү (абулия) белән берлектә ул апато-абулик синдромны барлыкка китерә, адинамия белән — ваемсыз-адинамик синдром.