# Бәләбәй өязе

| Өяз үзәге гербы | Губерна гербы |
| Өяз үзәге гербы | Губерна гербы |
| Губерна | Уфа губернасы |
| Үзәк | Бәләбәй |
| Нигезләү датасы | 1780 ел |
| Юкка чыгару датасы | 1922 ел |
| Мәйдан | 19 474,6 чакрым² (1897) |
| Халык саны | 433 179 кеше |
Бәләбәй өязе (рус. Белебеевский уезд, баш. Бәләбәй өйәҙе) — Уфа губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.

# Бәләбәй өязе
## География
### Чиктәшлек

| Як | Өяз яки губерна |
| Төньяк-көнчыгыш | Минзәлә өязе |
| Төньяк-көнбатыш | Бөре өязе |
| Көнбатыш | Самар губернасы |
| Көньяк-көнбатыш | Ырынбур губернасы |
| Көньяк-көнчыгыш | Эстәрлетамак өязе |
| Көнчыгыш | Уфа өязе |

# Бәләбәй өязе
## Тарих

Бөре өязе 1782 елда Уфа калгайлыгы эчендә оештырыла. Өязгә Уфа вилаятенең көньяк‑көнбатыш өлөшө керә. 1796 елда бетерелә. 1804 елда Ырынбур губернасы составында тергезелә; 1865 елдан Уфа губернасына керә. 1803 елда өяздә 12 нче башкорт һәм 5 нче мишәр кантоннары оештырыла. 1865 елда өяз 4 ыстанга бүленә. 1873 елдан вулыслар саны — 31, 1922 елда — 44. XIX гасыр азагында өяздә 1576 торак пункт була. Халыкның төп өлеше игенчелек белән шөгыльләнгән. Өяз 1922 елда бетерелә, аның төп территориясе Бәләбәй кантоны составына, 2 вулысы (Покровка һәм Фёдоровка) — Стәрлетамак кантонына керә.

# Бәләбәй өязе
## Административ бүленеш

1870 елда 27 вулыска, 1898 елда 26 вулыска бүленгән.

# Бәләбәй өязе
## Халык

Туган тел буенча (1897 елдагы җанисәп буенча) һәм милләт буенча (1920 ел җанисәбе):
| Тел (1897)/ Милләт (1920) | 1897, кеше саны | % | 1920, кеше саны | % |
| башкорт | 232 960 | 53,78 | 87 704 | 14,73 |
| рус | 88 355 | 20,40 | |
| татар | 48 784 | 11,26 | 207 311 | 34,81 |
| "мөселманнар" | | | 10 989 | 1,85 |
| чуаш | 31 443 | 7,26 | |
| мордва | 10 356 | 2,43 | |
| мари | 7 442 | 1,72 | |
| типтәр | 6 894 | 1,59 | 48 514 | 8,15 |
| мишәр | 2 604 | 0,60 | 5947 | 1,00 |
| украин | 2 114 | 0,49 | |
| удмурт | 624 | 0,14 | |
| эстон | 550 | 0,13 | |
| алман | 460 | 0,11 | |
| белорус | 127 | 0,03 | |
| поляк | 117 | 0,03 |
| яһуд | 69 | 0,02 |
| латыш | 36 | 0,01 |
| башка телләр | 65 | 0,02 |
| һәммәсе | 433 179 | 100,00 | 595 518 | 100,00 |
| Тел | Кешеләр саны | % |
| рус | 4 335 | 74,29 |
| татар | 788 | 13,50 |
| башкорт | 284 | 4,87 |
| мордва | 207 | 3,55 |
| чуаш | 124 | 2,13 |
| яһул | 49 | 0,84 |
| поляк | 13 | 0,29 |
| алман | 9 | 0,16 |
| типтәр | 5 | 0,15 |
| украин | 3 | 0,14 |
| мари | 3 | 0,13 |
| мишәр | 2 | 0,09 |
| башка телләр | 13 | 0,22 |

# Бәләбәй өязе
## Икътисад

XX гасыр башында авыл хуҗалыгында өяз халкының 84 %‑тан артыгы мәшгуль булган. 1904 елда сөрүле җирләр (мең дисәтинә) 453,8 тәшкил иткән, шул исәптән арыш чәчүлекләре — 164,7, бодай — 104,6, тары — 55,2, солы — 47, карабодай — 24,4, борчак — 12,5, бәрәңге — 5,2, борай — 3,4; сыер малы саны — 62892 баш, елкы — 49558, сарык — 129544, кәҗә — 15921, чучка — 6316. XX гасыр башында Алафузов постау фәбриге, 4 шәраб куу заводы, 32 кирпеч сугу һәм 5 поташ заводы, 15 күн эшкәртү, 60 итек тегү һәм башка предприятиеләр эшли. Бәләбәйдә, Атнагол, Байгилде, Бакалы, Бүздәк, Дәүләкән, Иске Турай, Раевка, Шаран авылларында ярминкәләр үткәрелә. 1888 елда өяз аша Самар-Златоуст тимер юлы (Кенәл—Уфа участкаcы), 1911-14 елларда — Идел-Урал тимер юлы (Бөгелмә—Чишмә участкасы) уздырыла. 298 мәчет, 19 чиркәү һәм 2 чәсәүнә (1865); 443 уку йорты (1912) исәпләнгән.