# Kola Beldı

Nikolay Beldı, Nikolay İvanoviç Beldı (rus. Николай Иванович Бельды; 1929 yılnıñ 2 mayı, SSRB, Yıraq Könçığış krayı, Muxu — 1993 yılnıñ 21 dekäbere, Räsäy, Xabaraw), kübräk Kola Beldı (rus. Кола Бельды) bularaq bilgele, — SSRB häm Räsäy cırçısı, 1950—1980-yıllarda populär estrada artistı, RSFSR atqazanğan (1985), Saxa ASSR atqazanğan, Burät ASSR atqazanğan artistı. Milläte buyınça nanay.

# Kola Beldı
## Biografiäse

1929 yılnıñ 2 mayında Muxu awılında awçı İvan Vladimiroviç Beldı ğailäsendä tuğan. Balaçaq aç ide. İrtä yätim qalğan. Nerv tetränüwe kiçergän (urmanda adaşıp) häm totlığa başlağan.
Nayxin awılınıñ mäktäp-internatında üskän häm tärbiälängän, annan Almaniä-Sovet suğışı waqıtında Xabaraw aşa frontqa qaçqan, üzenä ike artıq yıl yazıp. Tın okean flotınıñ yungası bulğan. Koreyadagı xärbi xäräkätlärdä qatnaşqan. Tın okean flotınıñ Cır häm biü ansamblendä çığış yasağan. Muzıka uquxanäsen ekstern tämamlağaç, Beldı xezmäten Tın okean flotınıñ mina qorabında motorist-dizelist bulıp däwam itkän.
Naximov medale, «Almaniäne ciñgän öçen» häm «Yaponiäne ciñgän öçen» medalläre, II däräcä Watan suğışı ordenı, Uşakov medale, Ciñügä 20, 30, 40 yıl yubiley medalläre belän büläklängän.
Flotta xezmät itkännän soñ L. V. Sobinov isemendäge Sarıtaw däwlät konservatoriäsenä uqırğa kergän. Uquwın stanoklar tözü zavodında, Sarıtaw drama teatrında eşläw belän bergä alıp barğan. Berniqädär waqıt Voronej xärbi okrugınıñ Cır häm biü ansamblendä, annarı Kalinin häm Xabaraw filarmoniälärendä, ä 1959 yıldan — Bötenräsäy konsert-gastrol’ berläşmäsendä eşlägän, soñınnan ul Moskonsert itep üzgärtep qorılğan, 1990 yılğa qädär solist-vokalist sıyfatında. 1971 yılnıñ fevralennän SBKP äğzası.

# Kola Beldı
## İcatı

Berençe tapqır flotta xezmät itkändä cırlıy başlağan. 1957 yılda Mäskäwdä uzğan VI Bötendönya yäşlär häm studentlar festivale laureatı bulğan. Nikolaynı mädäniät eşlekleläre (S. Mixalkov h. b.) häm mädäniät ministrı Y. Furtseva kürep alğan. Artistnı Mäskäwgä eşlärgä çaqırğannar. 1960 yılda Kola Beldı Bötenräsäy estrada artistları konkursı laureatı bulğan. Şul uq yılda artist Grigoriy Aleksandrovnıñ «Urıs suvenirı» näfis filmında student-«şaman»nıñ berençe epizodik rolen alğan.
Berençe aqlı-qaralı televizion klipta Kola Beldı fortepiano akkompanementı astında şayan «Bolannar turında cır» yäki, anı yışraq atağança, «Ä bolannar yaxşıraq!» cırın başqarğan; bu cırnıñ tekstın Y. Kostükovskiy häm V. Baxnov, muzıkasın M. Tabaçnikov yazğan. İñ zur populärlıq 1972—1973 yıllarğa turı kilgän. 1972 yılda Kola Beldı «Min sine tundrağa alıp kitäm» cırı belän «Yıl cırı» festivale finalına çıqqan, ä 1973 yılnıñ 25 avgustında «Tabiğät cırlıy» häm «Min sine tundrağa alıp kitäm» cırların başqarğan öçen Sopot xalıqara cır festivaleneñ töp konkursında ikençe premiä alğan.
Kola Beldı 30 yıldan artıq il buylap häm çit illärdä gastrollärdä bulğan, dönyanıñ 46 ilendä çığış yasağan. Fransiädä Beldını «Tönyaqnıñ altın tawışı» dip atağannar, ä Xäbäşstan imperatorı anı üz ileneñ ordenı belän büläklägän.
1970-yıllardan Beldı tikşerenü eşe belän şöğellängän — tönyaq xalıqlarnıñ unikal’ milli cırların cıyğan häm saqlağan. Rejissörlar Vladimir Vasilyev häm Akira Kurosawanıñ «Dersu Uzala» filmında töp rolgä sınaw ütä almağaç, ul Kurosawa belän tanışqan häm milli köylärne saylarğa yärdäm itkän, şulay uq töp rolne başqaruçı Maksim Munzuk belän repetitsiälär ütkärgän.
Beldı cıyğan folklor materialı 1980-yıllar axırında çıqqan «Aq utraw» albomı nigezenä salınğan. Şulay uq cırçı «Pop-mexanika» proyektınıñ säxnä eksperimentlarında qatnaşqan; şundıy konsertlarnıñ bersendä yäş Vladimir Şaxrin bulğan.

# Kola Beldı
## Soñğı yılları häm üleme

1990 yılda Xabarawda yäşi başlağan. Öçençe tapqır öylängän. 1991 yıl başında, aña 61 yäş bulğanda, anıñ qızı Yelena tuğan.
1993 yılnıñ 21 dekaberendä, kibetkä satıp alırğa çıqqanda, miokard infarktınnan wafat bulğan. Xabarawda Üzäk ziratta cirlängän. Kola ülgännän soñ anıñ xatını, balalar poliklinikası tabibı, «Kola Beldı» ictimaği fondın — kommersiäle bulmağan ictimaği oyışmanı oyıştırğan.
Amur yılğa paroxodlığınıñ «Meteor» teploxodına «Kola Beldı» iseme birelgän. Xabaraw mikrorayonnarınıñ bersendä Kola Beldı uramı bar. Nanay rayonınıñ administrativ üzäge — Troitskoye awılında da anıñ xörmätenä uram atalğan.

# Kola Beldı
## Ğailäse

* Berençe nikaxı (1950—1965) — Nina Pavlovna (1914 yılda tuğan)
* İkençe nikax (1966—1989) — Larisa Semönovna (1924—1989)
* Öçençe nikaxı (1991—1993) — Olga Aleksandrovna (1960 yılda tuğan), tabib
** Qızı — Yelena Nikolayevna (1991 yılda tuğan)
*** Onığı (2017 yılda tuğan)

# Kola Beldı
## Diskografiäse
### Minialbomnarı (gramplastinkaları)

* 1958 — Kola Beldı (SP, 30020-1)
* 1969 — Kola Beldı cırlıy (EP, «Melodiä», D 00026875-6)
* 1973 — Kola Beldı (EP, «Melodiä», GD 0003395-6)
* 1979 — Kola Beldı cırlıy (EP, «Melodiä», S62-12359-60)

# Kola Beldı
## Diskografiäse
### Studiä albomnarı

* 1973 — Kola Beldı cırlıy (LP, «Melodiä», SM 04151-2)
* 1982 — Xeyce (Zdravitsa) (LP, «Melodiä», S60 19273 003), sifrlı räweştä yañadan bastırılğan: MEL CO 1210 (2023)
* 1985 — Kil, yaz (LP, «Melodiä», S60 21719 003)
* 1988 — Aq utraw (LP «Melodiä», S60 21719 003)

# Kola Beldı
## Diskografiäse
### Kompilatsiäläre

* 2004 — Min sine tundrağa alıp kitäm (CD, «ARK-System Records», ARK CD 032)
* 2009 — Kola Beldı cırlıy (CD, «Melodiä», MEL CD 60 01581)