# Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе

Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе (Югары профессиональ белем бирү федераль дәүләт мәгариф учреждениесе «Н.Э.Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе») — илебезнең иң өлкән ветеринария югары уку йортларыннан берсе. 1873 елның 31 маенда институт булып ачыла, 1994 елда «ветеринария медицинасы академиясе» дәрәҗәсен ала.
Халык хуҗалыгы, шулай ук ветеринария, биология һәм а.х. фәннәре өчен ветеринария табиблары һәм галим-зоотехниклар әзерли, ветеринария институтларын фәнни-педагогик кадрлар белән тәэмин итүдә үзеннән зур өлеш кертте һәм кертә.
2025 елда Казан дәүләт аграр университеты белән берләштерелә.

# Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе
## Тарих

Ветеринария факультетыннан тыш, академиядә 1930 елдан бирле зооинженерлык факультеты эшләп килә, 1925 елдан 1933 елга кадәр хәрби ветеринария бүлеге була. 1966 елда вуз һәм техникумнарның ветеринария табиблары һәм укытучыларының квалификациясен күтәрү факультеты оештырыла. 1965 елда читтән торып уку факультеты, 1980 елда әзерлек бүлеге ачыла.
1959—1984 елларда академия комплекслы фәнни-тикшеренү һәм уку учреждениесе буларак эшли. Аннары аның фәнни секторы Бөтенсоюз фәнни-тикшеренү ветеринария институты (ВНИВИ) булып үзгәртелә.
Академиядә революциягә кадәр чорда (1878— 1917) 2317 белгеч, 1918 елдан 1992 елга кадәр 12095 ветеринария табибы, 4467 зоотехник әзерләнә, квалификацияне күтәрү факультетында ел саен 600 ләп кеше укый.
1917 елга кадәр гыйльми советта фән магистры дәрәҗәсенә 16 диссертация якланса, 1923 елдан 1992 елгача аларның саны 1340 ка җитә (туларның 250 се докторлык һәм 1090 ы кандидатлык диссертацияләре), шул исәптән институт хезмәткәрләре 762 кандидатлык һәм 112 докторлык диссертацияләре яклый.
Ветеринария академиясен һәм уку, һәм фәнни үзәк итеп формалаштыруда аның Казан университеты белән булган педагогик һәм фәнни элемтәләре зур роль уйный. Бирегә университеттан И. М. Догель, И.Г.Навалихин, Н.О.Ковальский, Б.А. Арбузов һәм академик белемле, киң эрудицияле, югары культуралы башка күпләгән профессорлар эшкә килә, Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясендә (КДВМА) безнең илдә һәм чит илләрдә киң танылган ветеринария фәнни мәктәпләре һәм юнәлешләре барлыкка килә. Ветеринария патанатомнары мәктәбен профессор К.Г.Боль терапевт һәм диагностикларныкын профессорлар К.М.Гольцман, Н.П.Рухлядев, Г.В.Домрачев хирургларныкын профессорлар Г. П. Кириллов Л. С. Сапожников, Б. М. Оливков; анатом-физиологларныкын профессорлар Л.А. Третьяков Н.А.Викторов, Е.Н.Павловский; микробиологларныкын академик М.П. Тушнов, профессорлар Х.Х.Абдуллин, А. Н. Сошественский и П. И. Попов; эпизоотологларныкын профессорлар М.Н. Верещагин, X. Г. Гыйззәтуллин; акушерлар мәктәбен профессор А.П. Студенцов һ. б. җитәкли. Алар барысы да — ветеринария һәм биология фәннәрен үстерү тарихына яңа сәхифәләр язган галимнәр. Академияне тәмамлаган кешеләр арасында 17 Дәүләт премиясе лауреаты, 7 Социалистик Хезмәт Герое, 100 дән артык Россия Федерациясе һәм Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе, төрле фән академияләренең 11 академигы һәм мөхбир әгъзасы бар.
Академия галимнәренең гистолизатлар турындагы (М.П. Тушнов), гематология буенча (Г.В.Домрачев), ялкынсыну турындагы (К.Г.Боль), хирургия буенча (Б.М.Оливков) хезмәтләре билгеле. И.Н.Ланге себер түләмәсенә каршы вакциналар әзерләү методикасын эшләде. Академиядә ветеринария фәненең күпләгән проблемалары буенча җитди тикшеренүләр алып барыла.
Белгечләр әзерләүгә, фәнне үстерүгә һәм производствога булышлык итүгә керткән зур өлеше өчен академия 1973 елда Ленин ордены белән бүләкләнә.

# Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе
## Билгеле кешеләре
### Ректорлар

* Петер Зейфман (1873-1881)
* Иван Ланге (1881-1905)
* К. Гольцман (1905-1907, 1910-1916)
* Г. Кириллов (1907-1910)
* Иван Попов (1916-1918)
* К. Боль (1916-1938)
* В. Мухин (1938-1939, 1943-1945)
* Г. Борисов (1939-1943)
* П. Маширов (1945-1947)
* Евгений Павловский (1947-1962)
* Хөсәен Гыйззәтуллин (1963-1974)
* Нәҗип Хаҗипов (1975-1988)
* Газыйм Идрисов (1988-2000)
* Рифат Корбанов (2000-2001)
* Галимҗан Кәбирев (2003-2015)
* Рөстәм Равилов (2015-...)

# Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе
## Билгеле кешеләре
### Укытучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Казан ветеринария институты укытучылары.
| туу датасы | Исем | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1840-07-14 | Николай Мельников | Казан (Идел буе) федераль университеты | галим | | 1900-12-30 |
| 1845 | Иван Ланге | Император тыйб-хирургия академиясе | табиб | | 1912 |
| 1849-02-14 | Эдуард Леман | | галим | | 1919-03-10 |
| 1871-07-01 | Карл Боль | | укытучы | | 1959-03-25 |
| 1876-11-07 | Nikolay Soshestvenskiy | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | укытучы | | 1941-01-18 |
| 1878-04-13 | Леонид Сапожников | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | галим | | 1937 |
| 1878-11-25 | Konstantin Skryabin | Tartu Veterinary Institute | хайванатбелгеч байтар сәясәтче табиб биолог helminthologist паразитулыг | Konstantin Skryabin | 1972-10-17 |
| 1879-04-30 | Михаил Тушнов | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | биолог microbiologist pathophysiologist | | 1935-09-19 |
| 1889-04-17 | Фердинанд Лая | Tartu Veterinary Institute Тарту университеты | veterinary scientist профессор фәнни хезмәткәр | Ferdinand Laja | 1956-01-02 |
| 1892-07-25 | Boris Olivkov | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | байтар хирург | | 1954-12-09 |
| 1895-07-08 1895-07-20 | Матвей Спиридонов | Казан руханилар семинариясе Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | хөкемче | | 1942-05-01 |
| 1897-04-23 | Александр Демидович | Беларус авыл хуҗалыгы акдемиясе | агроном силиксәнир шагыйрь университет профессоры | Alieś Dziemidovič | 1965-11-05 |
| 1903-03-26 | Васіль Фёдаравіч Пятроў | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | | 1990-07-05 |
| 1903-11-25 | Андрей Студенцов | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | галим | | 1967-12-18 |
| 1904-11-21 1904-01-04 | Кацярына Васілеўна Пятрова | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | галим | | 1985-01-26 |
| 1908-01-01 | Хәйрулла Габдуллин | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | галим | | 1997 |
| 1910-09-19 | Хөсәен Гыйззәтуллин | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | эпізаатолаг | | 1980-06-22 |
| 1912-09-25 | Вера Кивалкина | Казан (Идел буе) федераль университеты | microbiologist | | 1990-06-28 |
| 1917-04-22 | Василий Мосин | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | галим | | 1998-06-18 |
| 1933-01-17 | Габдуллаҗан Җәләлов | Мичурин дәүләт аграр университеты | биолог | Abdullazyan Zalyalov | |
| 1940-09-09 | Равис Госманов | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Казан ветеринария институты | байтар | Rayis Gosmanov | |
| 1950-04-04 | Arkady Ivanov | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | галим | | |
| 1950-05-01 | Фатыйх Сибәгатуллин | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | язучы сәясәтче РФ Дәүләт думасы депутаты | Fatikh Sibagatullin | 2022-06-24 |
| 1951-10-01 | Рифат Корбанов | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | байтар шагыйрь | Rifat Dzhamal | |
| 1954-01-03 | Анатолий Бозин | | спортчы | | |
| 1984-06-25 | Рәис Сөләйманов | Казан (Идел буе) федераль университеты | ислам белгече | | |
| | Eduard Shuralev | | тикшеренүче | | |
| | Danil Mingaleev | | тикшеренүче | | |

# Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе
## Билгеле кешеләре
### Тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Казан дәүләт ветеринария институтын тәмамлаучылар.
| туу датасы | Исем | һөнәр төре | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1852-06-10 | Ибраһим Тереголыв | тәрҗемәче | | | |
| 1875 | Исмәгыйль Госманов | | | | 1944 |
| 1876-11-07 | Nikolay Soshestvenskiy | укытучы | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе | | 1941-01-18 |
| 1878-04-13 | Леонид Сапожников | галим | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Омск дәүләт аграр үнивирситите | | 1937 |
| 1879-04-30 | Михаил Тушнов | биолог microbiologist pathophysiologist | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | 1935-09-19 |
| 1882 | Vasily Kapustin | галим | | | 1970-03-29 |
| 1889 | Բորիս Մասինո | табиб | | | 1957 |
| 1892-07-25 | Boris Olivkov | байтар хирург | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе | | 1954-12-09 |
| 1893-06-29 | Акаевский, Анатолий Иванович | галим | Омск дәүләт аграр үнивирситите Bila Tserkva National Agrarian University Россия биотехнология университеты | | 1982-10-21 |
| 1895-07-08 1895-07-20 | Матвей Спиридонов | хөкемче | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | 1942-05-01 |
| 1896-05-18 | Лев Берг | | | | 1974-03-30 |
| 1897-12-26 | Александр Барсков | | | | 1953-05-08 |
| 1903-03-26 | Васіль Фёдаравіч Пятроў | | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Витебск дәүләт байтарлык медицинасы академиясе | | 1990-07-05 |
| 1903-11-25 | Андрей Студенцов | галим | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | 1967-12-18 |
| 1904-09-26 | Евгени Павловски | | | | 1975-01-24 |
| 1904-11-21 1904-01-04 | Кацярына Васілеўна Пятрова | галим | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Самара дәүләт медицина университеты Витебск дәүләт байтарлык медицинасы академиясе | | 1985-01-26 |
| 1908-01-01 | Хәйрулла Габдуллин | галим | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | 1997 |
| 1908-06-18 | Ибан Казаков | | | | 1975-09-02 |
| 1908-09-04 | Хатыйп Казаков | | | | 1991-11-12 |
| 1909-08-27 | Вениамин Бушков | | | | 1990-04-20 |
| 1909-11-20 | Анатолий Лопырин | галим | | | 1970-10-08 |
| 1910-09-19 | Хөсәен Гыйззәтуллин | эпізаатолаг | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | 1980-06-22 |
| 1917-04-22 | Василий Мосин | галим | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | 1998-06-18 |
| 1917-09-17 | Georgy Skryabin | тереклек химиячесе университет профессоры | Winogradsky Institute of Microbiology RAS | | 1989-03-26 |
| 1919-02-18 | Хрусталёва, Ирина Владимировна | галим | К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе Bila Tserkva National Agrarian University | | |
| 1921-02-02 | Җанбәк Әхмәрев | | | | 2009-01-20 |
| 1928-10-13 | Михаил Жаков | байтар | Витебск дәүләт байтарлык медицинасы академиясе | | 2002-11-16 |
| 1933-11-11 1933-11-01 | Gennady Sapozhnikov | биолог | All-Russian Scientific Research Institute of Fundamental and Applied Parasitology of Animals and Plants named after K.I. Skryabin | | 2004-07-29 |
| 1935-03-03 | Марат Сафин | | | | 2017-05-09 |
| 1937-03-20 | Рафаэль Сибгатуллин | байтар | | | 2021-03-21 |
| 1937-06-14 | Әхмәтҗан Булатов | | | | |
| 1938-04-01 | Газыйм Идрисов | | | | 2013 |
| 1939-09-05 | Юныс Кәлимуллин | | | | 2002-09-04 |
| 1939-10-01 | Леонид Иванов | | | | 1995-06-16 |
| 1940-09-09 | Равис Госманов | байтар | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | Rayis Gosmanov | |
| 1941-03-03 | Виктор Бударков | | | | |
| 1946-01-01 | Анатоли Калмыков | | | | 1996-11-04 |
| 1946-03-22 | Илдус Ибәтуллин | галим | | | |
| 1946-09-08 | Гөлзадә Сафиуллина | байтар җырчы фольклорчы | Philharmonia in Samara Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе Муса Җәлил исемендәге Татар академия дәүләт опера һәм балет театры | Gulzada Safiullina | |
| 1947-01-01 | Николай Балакирев | галим | К.И. Скрябин ис. Мәскәү дәүләт ветеринар медицинасы һәм биотехнология академиясе | | |
| 1948-06-01 | Гальфия Ильясова | | | | |
| 1950-04-04 | Arkady Ivanov | галим | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | | |
| 1950-05-01 | Фатыйх Сибәгатуллин | язучы сәясәтче РФ Дәүләт думасы депутаты | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе | Fatikh Sibagatullin | 2022-06-24 |
| 1951-07-22 | Бурдов, Геннадий Николаевич | байтар | | | |
| 1951-10-01 | Рифат Корбанов | байтар шагыйрь | Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясе Татарстан язучылар берлеге | Rifat Dzhamal | |
| 1953-07-15 | Әгъзам Гобәйдуллин | сәясәтче дәүләт эшлеклесе | | Ekzam Gubaydullin | |
| 1954-05-10 | Роберт Ильясов | | | | |
| 1955-12-11 | Вәгыйз Минһаҗев | эшмәкәр сәясәтче дәүләт эшлеклесе | | Vagiz Mingazov | |
| 1957-01-12 | Галимҗан Кәбирев | | | | |
| 1957-09-19 | Ринат Гайзатуллин | | | | |
| 1963-09-28 | Рөстәм Равилев | | | Rustam Ravilov | |
| 1978-12-21 | Алмас Хисаметдинев | | | | |