yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Кызылканат

* Балыклар порталы
* Хайваннар порталы
* Биология порталы
Кызылканат (лат. Scardinius erythrophthalmus) — карплылар гаиләсендәге төче су балыгы. Европа белән Урта Азия сулыкларында киң таралган. Идель бассейны елгаларында да очрый. Озынлыгы 36 см га кадәр һәм 2 кг авырлыкка кадәр җитәргә мөмкин.
Аның озынлыгы 16—19 см, авырлыгы 100—300 г. Яшәвенең 3-5 нче елында җенси җитлегә. Апрель — июньдә су температурасы 18 °C булганда уылдык чәчә. Үрчемлелеге 4-232 мең бөртек уылдык. 10 ел яшиләр.
Кызылканат суүсем, бөҗәк, кортлар, уылдык, моллюсклар, кысласыманнар белән туклана.
# Римити (Месина)

Римити — Италиянең Сицилия төбәге Казальвеккьо-Сикуло өязендә урнашкан торак пункт.

# Римити (Месина)
## Географиясе

Римити Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Римити (Месина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пәрну

Пәрну, Пярну (эст. Pärnu) — Эстониянең Пәрну өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 41,520 кеше (1 гыйнвар 2024).

# Пәрну
## Тарих

1251 елда нигезләнгән.

# Пәрну
## Танылган шәхесләр

* Марко Матвере — актёр һәм җырчы.
* Юри Кивимяэ — тарихчы һәм архивариус
# Пьер Бомарше

Пьер-Огюстен Карон де Бомарше (фр. Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais; 24 гыйнвар 1732, Париж — 18 май 1799) — мәшһүр француз драматургы. Беренче пьесаларында («Евгения» (1767), «Ике дус» (1770)) иҗтимагый тигезсезлек тасвирланыла. «Хатирәләр» памфлетында (1773—74) Бомаршеның демократик карашлары үз гәүдәләнешен тапкан. «Севилья чәчтарашы» (1775), «Фигароның өйләнүе» (1784) пьесалары Бомаршега дөньякүләм мәшһүрлек китергән.
«Фигароның өйләнүе»ндә язучы гади халык вәкиле — Фигароның эрудициясен олылап, асылзадә Альмавиваның наданлыгыннан көлә. Бомарше кәмитләре дөнья театр сәхнәләрендә үзенә лаек урын алган.
# Кабрейруш (Арока)

Кабрейруш — Португалиянең Авейру округына керә торган фрегезия. Арока муниципалитетына карый.

# Кабрейруш (Арока)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Шенкөй (Испир)

Шенкөй (төр. Şenköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Испир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Вечерняя Казань (гәҗит)

Вечерняя Казань — көнлек шәһәр гәҗите. 1979 елның 5 маеннан 2019 елның 1 гыйнварына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.
# Татвайлер (Миссисипи)

Татвайлер — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Татвайлер (Миссисипи)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Татвайлер (Миссисипи)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 3,445662 км², 3,445664 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 47 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Шехитлер (Токат)

Шехитлер (төр. Şehitler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Токат илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Уеятенко (Хенерал Кануто А. Нери)

Уеятенко — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Хенераль-Кануто-Нери муниципалитеты составына керә.

# Уеятенко (Хенерал Кануто А. Нери)
## Географиясе

Уеятенко Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Уеятенко (Хенерал Кануто А. Нери)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Уеятенко (Хенерал Кануто А. Нери)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Жовтавшчына

Жовтавшчына (белар. Жоўтаўшчына) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.

# Жовтавшчына
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# DLG5

DLG5 (ингл. Discs large MAGUK scaffold protein 5) — кешенең 10-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Брук-Парк (Огайо)

Брук-Парк — Америка Кушма Штатларының Огайо штатында урнашкан шәһәр.

# Брук-Парк (Огайо)
## Тарихы

Брук-Парк шәһәре 1914 елда нигезләнгән.

# Брук-Парк (Огайо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 19,492995 км², 19,508966 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 243 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Малчика

Малчика — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. Левски җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Малчика
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 66 метр биеклектә урнашкан.
# Парсонс (Көнбатыш Вирджиния)

Парсонс — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.

# Парсонс (Көнбатыш Вирджиния)
## Тарихы

Парсонс шәһәре елда нигезләнгән.

# Парсонс (Көнбатыш Вирджиния)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,106736 км², 3,106739 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 502 ± 1 метр һәм 502 метр биеклектә урнашкан.
# Ябалак (мәгънәләр)

* Ябалак — ябалаксыманнар отрядына керүче ерткыч кошлар гаиләлеге.
* Ябалак — Татарстанның Кайбыч районында урнашкан авыл.
* Ябалак — Татарстанның Апас районында урнашкан авыл.
* Ябалак — Башкортстанның Илеш районында урнашкан авыл.
* Ябалак — Финляндияда оешкан татар рок музыкаль төркеме.
# Уку ударнигы (журнал)

Уку ударнигы — журнал. ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитеты һәм ТАССР мәгариф халык комиссариаты органы. 1934-1941 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхəррир - Шаһвәли Башкиров.
# IC 5163

IC 5163 — Пегас йолдызлыгы чикләрендә урнашкан оптик икеле йолдыз .

# IC 5163
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
# Дабравляны (Смаргонский районы)

Дабравляны (белар. Дабраўляны) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.

# Дабравляны (Смаргонский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Ипуасу

Ипуасу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.

# Ипуасу
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 261,391 км².
# 28 май

28 май — Милади тәкъвимендә бишенче айның егерме сигезенче көне. Ел ахырына кадәр 217 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 28 май
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Азәрбайҗан — Җөмһүрият көне.
* Әрмәнстан — Җөмһүрият көне.

# 28 май
## Вакыйгалар

* 1900 — Әфлисүн Җөмһүриятен Британ империясенә кушу.
* 1964 — Фәлистыйн милли идарәсены азат итү оешмасы нигезләнә.
* 1998 — Пакистан Ислам Җөмһүрияте атом коралын сыный.

# 28 май
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:28 май көнне туганнар
* 1524 — II Сәлим,
* 1740 — Федот Шубин,
* 1764 — Эдвард Ливиңстон,
* 1786 — Луис Маклейн,
* 1854 — Иннокентий Канонников,
* 1884 — Эдвард Бенеш, Чехословакия дәүләт эшлеклесе.
* 1905 — Нур Баян, татар шагыйре.
* 1907 — Вәкил Тимерханов,
* 1912 — Патрик Вайт,
* 1914 — Хведер Ситта,
* 1917 — Александр Казаков, Советлар Берлеге Каһарманы (1944).
* 1923 — Карл Вайно,
* 1924 — Шәриф Биккол, шагыйрь, драматург, журналист.
* 1931 — Юрий Узиков,
* 1932 — Николай Зеленов,
* 1936 — Фатих Урманче, фольклорчв-галим.
* 1938 — Булат Сөләйманов, себертатар шагыйре.
* 1942 — Стәнли Прузинер,
* 1945 — Зарема Әхмәтҗанова,
* 1949 — Рәмзилә Хисаметдинова, шагыйрә.
* 1954 — Николай Ишуткин,
* 1954 — Юрий Егоров,
* 1962 — Елена Сорочайкина,
* 1968 — Кайли Миноуг, Австралия җырчысы (сопрано), кино актрисасы.
* 1976 — Алексей Козин,
* 1984 — Венера Гыймадиева, опера җырчысы (сопрано).
* 1991 — Иделия Мөхәммәтҗанова, джаз җырчысы.
* Нурзадә Вәлиуллина,

# 28 май
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:28 май көнне вафатлар
* 1895 — Волтер Квинтин Гришам,
* 1904 — Иван Смирнов,
* 1916 — Иван Франко, украин язучысы.
* 1923 — Павел Глезденёв, мари мәгърифәтчесе, литератор һәм этнограф.
* 1948 — Дәрҗия Аппакова, татар язучысы, прозаик һәм драматург.
* 1968 — Фёдор Охлопков,
* 1978 — Иван Золин,
* 1985 — Мәмәт Искәндәров,
* 1986 — Хәлил Тәхәев,
* 1990 — Игорь Возовик, ТАССР механизаторы, уйлап табучысы, мөгаллим.
* 1994 — Вера Тульчинская,
* 1998 — Мидхәт Фәйзуллин,
* 2002 — Дамир Вәлиев,
* 2002 — Нәкый Батыршин,
* 2002 — Ростислав Юренев,
* 2003 — Илья Пригожин,
* 2007 — Тавил Хаҗиәхмәтов, рәссам, Татарстан Республикасы Дәүләт флагының сурәте авторы, Тукай бүләге иясе.
* 2010 — Фатыйма Вәлифф, Австралия татарлары милли-мәдәни хәрәкәте әгъзасы.
* 2012 — Шәүкәт Биктимеров, күренекле татар артисты.
# Моллаибрахим (Генч)

Моллаибрахим (төр. Mollaibrahim) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Генч илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Цука (Падова)

Цука — Италиянең Венеция төбәге Читтаделла өязендә урнашкан торак пункт.

# Цука (Падова)
## Географиясе

Цука Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Цука (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Югары Нильдина

Югары Нильдина (рус. Верхненильдина) — Россиянең Хант-Манси автономияле округының Берёзово районына керүче авыл.

# Югары Нильдина
## Халык саны

| Ел | Даими яшәүче халык |
| 2002 | 36 |
| 2008 | |
| 2010 | |
2002 елгы җанисәп буенча төп милләтләр: руслар (56%), татарлар (35%).

# Югары Нильдина
## Климат

Кыш суык, көчле җилле һәм буранлы, җиде ай бу дәвам итә. Җәй чагыштырмача җылы, тик кыска вакытлы.
# Алефана (Фрозиноне)

Алефана — Италиянең Лацио төбәге Фонтана-Лири өязендә урнашкан торак пункт.

# Алефана (Фрозиноне)
## Географиясе

Алефана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Алефана (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (9456) 1998 FQ67

(9456) 1998 FQ67 (лат. 1998 FQ67) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9456) 1998 FQ67
## Тарихы

1998 елның 20 мартында LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FQ67» саналган.
# (2400) Деревская

(2400) Деревская (лат. Derevskaya) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2400) Деревская
## Тарихы

1972 елның 17 маенда Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1972 KJ» саналган.
# Арысу (Тушба)

Арысу (төр. Arısu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Челси (Көньяк Дакота)

Челси — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Челси (Көньяк Дакота)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1906 елда нигезләнгән.

# Челси (Көньяк Дакота)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,820746 км², 0,820745 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 412 метр биеклектә урнашкан.
# Учул

Учул — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кинерка елгасының сул ярына тамагыннан 22 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 14 км.

# Учул
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кондома елгасы. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010300112115200010062
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115201006
* Бассейн коды — 13.01.03.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Абдул-Салманы

Абдул-Салманы — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
Халык саны — 55 тирәсендә. Почта индексы — 422890.

# Абдул-Салманы
## Тарих

XVII гасырда нигезләнгән.

# Абдул-Салманы
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Абдул-Салманы
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.3 °C | -10.4 °C | -5.4 °C | 5.5 °C | 14.3 °C | 19 °C | 20.9 °C | 18.5 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.9 °C | -9.5 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Икизчынар (Эрменек)

Икизчынар (төр. İkizçınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Караман иле Эрменек илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Боюнпынар (Артова)

Боюнпынар (төр. Boyunpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Артова илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Флорешть (Бузеу)

Флорешть — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. Бечень (коммуна) коммунасына карый.

# Флорешть (Бузеу)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 426 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Маковиска (Люблин воеводалыгы)

Маковиска — Польшаның Люблин воеводалыгы Жулкевка гминаcында урнашкан авыл.

# Маковиска (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Караҗаөрен (Меҗитөзү)

Караҗаөрен (төр. Karacaören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Меҗитөзү илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Сипахилер (Карабүк)

Сипахилер (төр. Sipahiler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Карабүк илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# FKBP15

FKBP15 (ингл. FKBP prolyl isomerase 15) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Дырды-Гыз

Дырды-Гыз — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстанның Түбән Кама районы биләмәләрендә ага. Елга Зәй елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Дырды-Гыз
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010101512111100029362
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111102936
* Бассейн коды — 10.01.01.015
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Вярхлессе (Баранавицкий районы)

Вярхлессе (белар. Вярхлессе) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.

# Вярхлессе (Баранавицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Ешаркон

Ешаркон (фр. Écharcon) — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
# Тау токымы

Тау токымы (рус. горная порода, ингл. rock) — Җир кабыгында мөстәкыйль геологик җисем хасил итүче, даими минералогик һәм химик составлы, табигый процесслар вакытында барлыкка килгән бер яки берничә минералның яки органик матдәнең массасы яки минераллар агрегаты. Матдә каты, йомшак яки көпшәк булуы мөмкин. Минерал бөртекләренең формалары, зурлыклары, үзара урнашуы буенча тау токымының структурасы һәм текстурасы билгеләнә. Тау токымнарының составы, яткылыклары Җир кабыгы эчендәге һәм тышындагы геологик процессларга бәйле.
Җир кабыгы тау токымнарыннан тора. Гранит, известьташ, ташкүмер, балчык, ком — тау токымнары. Алар төсе, ялтыравы, эрү температурасы буенча күп төрле була. Тау токымнары тыгыз да, уалучан да була:
* Гранит, известьташ — каты тау токымнары.
* Балчык, ком, торф — уалучан тау токымнары, алар — таралып торган, кул белән ватыла торган тау токымнары.
Һәр тау токымы минераллардан тора: гранит өч минералдан — кварц, слюда һәм ялан шпатыннан, известьташ бер генә минералдан — кальцит минералыннан тора.
Кеше куллана торган минераллар һәм тау токымнары файдалы казылмалар дип атала.
Тау токымнарын петрография (яки петрология) фәне өйрәнә.
Тау токымнары мисаллары: гранит, базальт, балчык, ком, тоз, торф, ташкүмер һ. б.
Барлык планета һ. б. космос объектлары тау токымнарыннан тора.

# Тау токымы
## Тау токымнары төрләре

Чыгышлары (барлыкка килүе) буенча тау токымнары төрләргә бүленә:
* магматик тау токымы
* утырма тау токымы
* метаморфик тау токымы
* метасоматик тау токымы
# Маковиска (Бидгозький повяты)

Маковиска — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы Солец-Куявски гминаcында урнашкан авыл.

# Маковиска (Бидгозький повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Средорек (Сливен өлкәсе)

Средорек — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. Сливен җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Средорек (Сливен өлкәсе)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 516 метр биеклектә урнашкан.
# Бокомвилл (Луизиана)

һәм
Бокомвилл — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Бокомвилл (Луизиана)
## Географиясе

Бокомвилл халык санын алу урыны мәйданы — 9,698682 км², 9,698684 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 79 Фут биеклектә урнашкан.
# Әл-Мүхйи

Әл-Мүхьйи (гарәп. الْمُحْيِ‎) — Аллаһның 99 исеменең берсе.
Яратып тормыш бирүче, яшәтүче димәктер. Аллаһының теләге булмаса, бернинди барлык хәят тапмас иде. Кайбер галимнәр бу исемне гарифләрнең (Аллаһының сөеклеләренең) күңелләрен баеткан, җанландырган мәгънәсендә аңлаталар.

# Әл-Мүхйи
## Чыганак

* Баулы мөхтәсибәте 2017 елның 9 сентябрь көнендә архивланган.
# Nikola Tesla

Nikola Tesla (serbça Никола Тесла, 1856-1943) - elektrotexnika häm radiotexnika tarmaqlarında uylap tabuçı, fizik.
Avstro-Vengriädä tuğan häm üskän, soñraq Fransiädä häm AQŞta eşlägän. 1891 yılda AQŞ watandaşlığın alğan.
Almaş ağımda eşläwçe äsbaplarnı buldıruğa zur öleş kertkän. Küp fazalı sistemalar, elekrodvigatel tiränten tikşerenüläre sänäği inqıylabnıñ ikençe etabın tormışqa aşırırğa birgännär.
Efir teoriäseneñ tarafdarı.
Tesla istälegenä magnit ağımı tığızlığınıñ berämlege Tesla dip atalğan.

# Nikola Tesla
## Fänni xezmätlär
### Almaş ağım

1889 yıldan Tesla yuğarı yışlıq ağımnarın tiränten tikşerä. Yuğarı yışlıq generatorın häm transformatorın yasıy (1891).
Tikşerenülär näticäsendä aça: 700 Herz yışlığı kübräk bulğanda elekrik ağım cisem öslege buylap ütkärä (Skin effekt), häm organizm tuqımalarına zıyan kitermi.

# Nikola Tesla
## Fänni xezmätlär
### Qırlar teoriäse

1887 yılda äylänüçe magnit qırın taswirlıy, assinxron elektrodvigatelen yasıy. Küp fazalı almaş ağımın açqan, şuşı sistema Niagara Gidro-elektrostantsiäsendä qullanılğan (1895, ul zamanda iñ zur stantsiä).

# Nikola Tesla
## Fänni xezmätlär
### Radio

Elektrik ağımnar çığaru ışanıçlı ısulın patentlağan. Şuşı generatorlar radioelemtädä qullanıla. 1891 yılda Tesla ictimaği lektsiädä radioelemtäneñ mäsläklären taswirlağan häm kürsätkän.
1893 yılda çıbıqsız radioelemtäneñ mäs'äläläre belän şöğellänä başlağan, maçtalıq antennanı uylap çığarğan.

# Nikola Tesla
## Fänni xezmätlär
### Rezonans

Mexanik ostsilätor rezonans yışlığında tiränten tikşergän, äyber cimerü ısulın açqan. Rezonans yışlığına köyläp cisem cimerelep bula.

# Nikola Tesla
## İstälek

Tesla istälegenä magnit induktsiäseneñ berämlege Tesla dip atlğan.
Xorvatiädä, Serbiädä küp geografik obyektlar Tesla xörmätenä isemlängän. Häykällär Serbiädä, Xorvatiädä, Baqı şähärendä açılğan.
Serb aqçasında (dinar) Tesla suräte bastırıla.
# Песколдыш

Песколдыш — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Обнора елгасының уң ярына тамагыннан 48 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 25 км.

# Песколдыш
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кострома елгасы Исады су үлчәү постына кадәр . Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны, Рыбинск сусаклагычыннан Түбән Ука тамагына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейны кушылмый).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010300112110000012878
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110001287
* Бассейн коды — 08.01.03.001
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Брунсмарк

Брунсмарк (алман. Brunsmark) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.

# Брунсмарк
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,29 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 62 метр биеклектә урнашкан.
# Чижковице 1.дил

Чижковице 1.дил (чех. Čížkovice 1.díl) — Чехиянең Либерец крае Маршовице (Яблонец над Нисоу) районында урнашкан авыл.

# Чижковице 1.дил
## Географиясе

Мәйданы — 0,165 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Чижковице 1.дил
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Чижковице 1.дил
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Чижковице 1.дил
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 65 |
| 1880 | 63 |
| 1890 | 111 |
| 1900 | 109 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 103 |
| 1921 | 77 |
| 1930 | 138 |
| 1950 | 63 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 70 |
| 1970 | 63 |
| 1980 | 56 |
| 1991 | 49 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 47 |
| 2011 | 61 |
| 2021 | 66 |
# Верво

Верво — Италиянең Трентино — Альто-Адидже төбәгендә урнашкан коммуна. Predaia провинциясе составына керә.

# Верво
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 886 метр биеклектә урнашкан. Кортачча-сулла-Страда-дель-Вино, Тайо, Тон, Трес һәм Ровере-делла-Луна коммуналары белән чиктәш.
# Галлатин (Техас)

Галлатин — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Галлатин (Техас)
## Тарихы

Галлатин шәһәре елда нигезләнгән.

# Галлатин (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 11,924083 км², 11,924091 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 123 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Сан-Домингус-ди-Помбал

Сан-Домингус-ди-Помбал — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.

# Сан-Домингус-ди-Помбал
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 169,103 км².
# Райнис (кратер)

Райнис — Меркурий планетасының 5°00′ т. к. 96°30′ кб. о. координаталары буенча урнашкан 85 километрлы кратеры.

# Райнис (кратер)
## Исеме

Кратер латвий язучысы Янис Райнис хөрмәтенә аталган.
# Бокув

һәм
Бокув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Стомпоркув гминасында урнашкан авыл.

# Бокув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Баранково

Баранково — Польшаның Великопольское воеводалыгы Краенка гминасында урнашкан авыл.

# Баранково
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Лайнате

Лайнате — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Милан провинциясе составына керә.

# Лайнате
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 176 метр биеклектә урнашкан. Арезе, Гарбаньяте-Миланезе, Ориджо, Польяно-Миланезе, Ро, Каронно-Пертузелла һәм Нервьяно коммуналары белән чиктәш.
# Ристипало

Ристипало (эст. Ristipalo) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
# Ясная Поляна (Кама Тамагы районы)

Ясная Поляна — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422824.

# Ясная Поляна (Кама Тамагы районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.8 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.6 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.6 °C | -10 °C | 4.1 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.