yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# 3 октябрь

3 октябрь — Милади тәкъвимендә унынчы айның өченче көне. Ел ахырына кадәр 89 көн кала.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 3 октябрь
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Россия — ОМОН көне.
* Алмания — берләшү көне.
* Көньяк Корея — Дәүләтнең барлыкка килү көне.

# 3 октябрь
## Вакыйгалар

* 1822 — Россия һәм Бразилия илләре арасында дипломатик мөнәсәбәтләрен урнаштыруы.
* 1867 — Мөхәммәтбәдретдин Апанаев, сәүдәгәр.
* 1906 — SOS халыкара һәлакәт сигналы булып билгеләнә.
* 1928 — Төркия латин әлифбасына күчә.
* 1929 — Серблар, хорватлар һәм словеннар корольлеге Югославия дип атала башлый.
* 1932 — Гыйрак Бөекбританиядән бәйсезлекне ала.
* 1949 — СССР һәм Кытай Халык Җөмһүрияте илләре арасында дипломатик мөнәсәбәтләрен урнаштыруы.
* 1995 — TV Tokyo каналында мәшһүр Евангелион аниме-сериалы премьерасы.

# 3 октябрь
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:3 октябрь көнне туганнар
* 1837 — Петр Лесгафт, педагог һәм табиб.
* 1859 — Карин Ларссон,
* 1866 — Григорий Клячкин,
* 1867 — Мөхәммәтбәдретдин Апанаев,
* 1875 — Сөләйман Сани Ахундов,
* 1876 — Александр Сидоровский,
* 1880 — Гурий,
* 1883 — Гурий Комиссаров,
* 1895 — Сергей Есенин, рус шагыйре.
* 1904 — Чарлз Педерсен,
* 1905 — Габдулла Зөлкарнәй,
* 1909 — Дмитрий Рассейкин,
* 1912 — Григорий Полющенков,
* 1917 — Рәфхәт Миңгәрәев,
* 1918 — Рәис Габдерахманов,
* 1924 — Аркадий Воробьёв,
* 1924 — Михаил Грин,
* 1926 — Саҗидә Сөләйманова, татар шагыйрәсе.
* 1929 — Марат Сәгыйтев,
* 1930 — Бәһрам Садыйков,
* 1930 — Евгений Любарский,
* 1937 — Марсель Вәлитов,
* 1947 — Валерий Фёдоров,
* 1949 — Явус Әхмәдов,
* 1951 — Марсель Галимәрданов, Татарстанның баш федераль инспекторы.
* 1954 — Тимур Тимербулатов,
* 1957 — Фәнүзә Гыймалова,
* 1964 — Анатолий Емелин,
* 1972 — Анна Гурарий,
* 1975 — Фәнил Әгълиуллин, министр, полиция полковнигы.
* 1980 — Виталий Калешин,
* 1981 — Златан Ибраһимович,
* 1988 — Әлфия Мурясова,
* 1990 — Дарья Шкурихина,
* 1994 — Лина Беклин,

# 3 октябрь
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:3 октябрь көнне вафатлар
* 1870 — Сергей Гагарин,
* 1914 — Жозеф Дешелет,
* 1937 — Нәҗип Хәлфин,
* 1943 — Максим Зозуля,
* 1954 — Анри Матисс, Франция рәссәмы, сынчы.
* 1968 — Шакир Насыйров,
* 1970 — Кадыйр Бәкеров,
* 1973 — Виктор Подлипский,
* 1975 — Габделҗәббар Габдерахманов,
* 1982 — Рәмзи Гарифуллин,
* 1983 — Михаил Бубеннов,
* 1983 — Степан Бархударов,
* 1987 — Жан Ануй, француз драматургы.
* 1993 — Николай Зотов,
* 1997 — Ибраһим Гәрәев,
* 2005 — Елена Зайцева,
* 2007 — Виктория Учёнова,
* 2008 — Нәҗип Вәлитов, химия галиме.
* 2009 — Николай Юкачев,
* 2016 — Мәгъфирә Галиева,
* 2018 — Леон Макс Ледерман,
# Эймир (Наллыһан)

Эймир (төр. Eymir) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Монтеказтели (Перуҗа)

Монтеказтели — Италиянең Умбрия төбәге Умбертиде өязендә урнашкан торак пункт.

# Монтеказтели (Перуҗа)
## Географиясе

Монтеказтели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Монтеказтели (Перуҗа)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Виндорф (Кённерн)

Виндорф (алман. Wiendorf) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Виндорф (Кённерн)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 3,65 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 68 метр биеклектә урнашкан.
# (6521) Пина

(6521) Пина (лат. Pina) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6521) Пина
## Тарихы

1991 елның 15 июнендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 LC1» саналган.
# Бертис-Арана

Бертис-Арана (баск. Bertizarana) — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бертис-Арана
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 39,56 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 136 метр биеклектә урнашкан.
# Кастро (округ, Техас)

Кастро — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Диммитт шәһәре.

# Кастро (округ, Техас)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1876 елда оештырыла.

# Кастро (округ, Техас)
## Халкы

2019 елда халык саны 8285 кеше тәшкил иткән.

# Кастро (округ, Техас)
## Территориясе

Округ мәйданы 2326 км² тәшкил итә.
# Сен-Пьер-де-Лам

Сен-Пьер-де-Лам (фр. фр. Saint-Pierre-de-Lamps һәм фр. Lamps-la-Colline) — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
# Аннолесе (Лодзь воеводалыгы)

Аннолесе — Польшаның Лодзь воеводалыгы Русец гминаcында урнашкан авыл.

# Аннолесе (Лодзь воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ximäyäçelek

Ximäyäçelek (protectionism) - iqtisadi ısullardan berese. Ximäyä süzeneñ mäğnäse yaqlaw yäki saqlaw dip tärcimä itep bula. Liberal iqtisatqa qapma-qarşı qaraş.
Ximäyäçelek - iqtisadi oyeşmanıñ (ürnäk: däwlät yäisä ber niçä ilneñ barlıqqa kitergän iqtisadi blok) üz qısalarında eş itkän iqtisadi beremleklärneñ mänfäğätlären ul iqtisadi oyeşmanıñ wäqalätle organnarı (ürnäk: xökemät) tarafınnan yaklaw säyäsäte. Kübesençä waqıtlı säyäsät ısulı bularaq qullanıla, töp maqsatı - iqtisadi aktörlarnıñ çittän kilğän (çit il iqtisadi aktörları, global bazar) basımğa çıdam xälğä kilep konkurent räweştä säüdä itä aluları öçen kiräkle şartlarnı tudıru.

# Ximäyäçelek
## Ximäyäçelek säyäsäteneñ qoralları

Härqaysı iqtisadi ısulnıñ töp ülçäwe näticälelek. Ximäyä ısulın, ozaq waqıtlı perspektivada näticälelek öçen qısqa waqıtlı perspektivada baş tartu dip añlatıp bula.
* Xoquqi çikläw - tenderlarğa täqdim ciganda tenderğa çit ildän qatnaşuçılarnı çiklär öçen kiräkle kanunlar çığarıp, tenderğa üz ildän genä qatnasuçı çaqıru
* Ğamäli çikläw - çit il şirkätlärneñ il küläm bazarda xezmät birdermäs öçen barlıq şirkätlärne lisenzia aluğa mäcbur itü häm çit il şikätlärenä bu oçraqta qıyenlıq çığaru
* Yärdäm - üz ileneñ citeşterüçelärenä mallarnıñ totrıqlı qimmäten (fixed cost) töşerer öçen subvensia birü; citeşterüçelärğä häm eşquarlarğa salımnarnı kimetü yäki maratoriy iğlan itep almaw.
* Tamğa - il küläm säüdäne (bazarnı) saqlar öçen çit il mallarına tamgahänä aşa uzğanda zur tamgalar alınuwı yäki çit il mallarınıñ miqdarın çikläw.
# Думлупынар (Искендерун)

Думлупынар (төр. Dumlupınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Искендерун илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ла Долче (Алесандрия)

Ла Долче — Италиянең Пьемонт төбәге Кастельспина өязендә урнашкан торак пункт.

# Ла Долче (Алесандрия)
## Географиясе

Ла Долче Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Ла Долче (Алесандрия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Боария Маньянини (Модена)

Боария Маньянини — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Медолла өязендә урнашкан торак пункт.

# Боария Маньянини (Модена)
## Географиясе

Боария Маньянини Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Боария Маньянини (Модена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пезчина (Пяченца)

Пезчина — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Коли өязендә урнашкан торак пункт.

# Пезчина (Пяченца)
## Географиясе

Пезчина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Пезчина (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Беркиттсвилл (Мэриленд)

Беркиттсвилл — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Беркиттсвилл (Мэриленд)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1894 елда нигезләнгән.

# Беркиттсвилл (Мэриленд)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 1 170 000 квадрат метр. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 179 ± 0 метр һәм 174 метр биеклектә урнашкан.
# Сөям

Сөям (рус. пядь) — искергән Россия озынлык үлчәве берәмлеге. Киерелгән кулның баш бармак очы белән имән бармак очы арасы, аршынның чирегенә тигез. Карыштан бераз кыскарак.
* 1 сөям = 1/4 аршын = 4 вершок
* 1 сөям = 7 дюйм = 17,78 сантиметр

# Сөям
## Шулай ук кара

* Карыш
# Тенду

Тенду (ингл. Tendu) — Бутан дәүләтенең Самце дзонгхагында урнашкан авыл.

# Тенду
## Географиясе

Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 436 метр биеклектә 27°08′00″ т. к. 88°53′00″ кб. о. координаталы буенча урнашкан.
# Евра

Евра — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сатыгинский Туман күле кушыла. Елга озынлыгы 139 км.

# Евра
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Конда елгасы. Кече елга бассейны — Конда, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 14010600112115300017068
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115301706
* Бассейн коды — 14.01.06.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Прыморье (Минский районы)

Прыморье (белар. Прымор’е) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Минский районында урнашкан авыл.

# Прыморье (Минский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Навадзель

Навадзель (белар. Навадзель) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.

# Навадзель
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# IC 2750

IC 2750 — чикләрендә урнашкан Сейферт II .

# IC 2750
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2750, LEDA 1368199 һәм SDSS J112150.78+093930.3 буларак та сурәтләнә.
# Трохес де Абахо (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)

Трохес де Абахо — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Долорес-Идальго муниципалитеты составына керә.

# Трохес де Абахо (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Географиясе

Трохес де Абахо Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Трохес де Абахо (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Трохес де Абахо (Долорес Идальго Куна де ла Индепенденсия Насионал)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Гадли Каньчузьки

Гадли Каньчузьки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Яворник-Польски гминасында урнашкан авыл.

# Гадли Каньчузьки
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Биг-Ривер (Калифорния)

Биг-Ривер — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Биг-Ривер (Калифорния)
## Географиясе

Биг-Ривер халык санын алу урыны мәйданы — 29,395312 км², 29,395348 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 133 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (13778) 1998 US7

(13778) 1998 US7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13778) 1998 US7
## Тарихы

1998 елның 22 октябрендә К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 US7» саналган.
# Мегалокорнеа

Мегалокорнеа — ике яклы көчәймәүче сирәк патология; күз касәсенең үсеше бозылуы белән бәйле дип санала.
1. Нәселдәнлек төре гадәттә X-хромосомасы белән бәйле рецессив; 90% очракта ир-атлар зарарлана. Чир Xq21.3-q22 белән бәйле. Башка очракларда нәселдәнлек аутосом-доминантлы һәм сирәк кенә аутосом-рецессивлы.
2. Билгеләре
* Гадәти КЭБ.
* Мөгезкатлауның зур диаметры (> 13 мм), бик тирән алгы камера (рәс. 3.18а).
* Гадәти күрү үткенлегендә югары дәрәҗәдәге миопия һәм астигматизм.
* Крукенберг орчыгы, трабекуляр гиперпигментация (рәс. 3.18б) һәм төсле катлау трансиллюминациясе белән пигментлы дисперсия.
* Бәйләвечнең тартылуы өчен ясмык сублюксациясе мөмкин.
3. Катнаш системалы патология. Альпорт, Марфан, Элерс-Данлос, Даун синдромнары, камилләшмәгән остеогенез, битнең көчәюче гемиатрофиясе, ретиналь карцинома, мегалокорнеа һәм акылга артка калганлык синдромы.
# Азелино мәдәнияте

Азелино мәдәнияте яки Азелино культурасы һәм Азиле мәдәнияте — тимер гасырда (якынча III—VII йөзләр) Идел-Нократ елгалары арасында яшәүчеләргә нисбәтле археологик мәдәният.
Беренче тапкыр 1956 елда В. Ф. Генинг тасвирлый, атамасы Киров өлкәсендәге Азелино авылы янында табылган каберлеккә бәйле рәвештә бирелә. Азелино мәдәнияте турындагы беренче мәгълүматлар XIX йөзгә карый. Азелино мәдәнияте истәлекләре А. А. Спицын, П. А. Пономарёв, М. Г. Худяков, А. П. Смирнов, В. Ф. Генинг, А. Х. Халиков, П. Н. Старостин һәм башкалар тарафыннан өйрәнелә.
Кайбер тикшеренүчеләр фаразынча Азелино мәдәнияте Пьянобор мәдәнияте нигезенә үсеп чыга һәм Идел аръягында яшәгән ахыргы чор Городец мәдәнияте кабиләләре, ш. и. фин-угыр кабиләләре катнашында барлыкка килгән дип санала. Азелино мәдәнияте халкы игенчелек, терлекчелек, балыкчылык, аучылык б-н көн күргән, сөяк эшкәртү, тимер эретү-кою һөнәрен белгән (эш, сугыш кораллары, бизәнү әйберләре һ. б. җитештергән). Азелино мәдәниятена балчыктан ясалган яссы һәм түгәрәк төпле савыт-сабалар хас. Торулыклары уртача 1,5 мең м² мәйданны алып торган. Биектау районындагы Соловцово шәһәрлеге якынча 6 мең м² мәйданны биләгән. Агач тораклары җир өстенә төзелгән. Мәетләрне кабер казып җирләгәннәр, мәет б-н бергә ат дирбияләре күмү гадәте дә булган. Каберләргә кылыч, сөңге, тимер башлык, ук очлыклары, тимерчелек кирәк-ярагы, уклы садак салып калдыру гадәте дә очрый. Татарстанда Азелино мәдәнияте истәлекләре Яшел Үзән районының Әйшә, Кама Тамагы районының Сөйки, Лаеш районының Нурминкә, Үкереч Колтык авыллары, Тәтеш шәһәре янында, Казанның элекке елга порты һ. б. урыннарда (барлыгы 48 истәлек, ш. и. 13 шәһәрлек, 3 авыллык, 11 каберлек) табыла.
# Морико (Мачерата)

Морико — Италиянең Марке төбәге Сан-Джинезио өязендә урнашкан торак пункт.

# Морико (Мачерата)
## Географиясе

Морико Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Морико (Мачерата)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# 997 (сан)

997 (тугыз йөз туксан җиде) - 996 белән 998 арасындагы натураль сан.

# 997 (сан)
## Математикада

* 997 — өч урынлы так сан.
* 997 санның цифрлар суммасы — 25.
* 997 санның цифрлар тапкырчыгышы — 567.
* 997 санның квадраты — 994009.

# 997 (сан)
## Башка өлкәләрдә

* 997 ел
* 997 ел (б. э. к.)
* Юникодта 03E5₁₆ — «ϥ» символның коды.
# Мышилар

Мышилар — татар халык уены.

# Мышилар
## Уйнау тәртибе

Уйнаучылар шобага әйтешләре белән ике тигез бүлемгә аерылырлар. Бер бүлем — мышилар, икенче бүлем — аучылар була. Мәйданда уйнаучыларның санына карап зур гына түгәрәк сызалар. Бу түгәрәк аучылар йорты була.
Мышилар аучылардан төрле җирләргә качалар. Аучылар йортларыннан саклык белән генә мышиларны эзләргә чыгалар. Эзләп йөргәндә берәр аучыны кинәт кенә мыши килеп чыгып сукса, аучы аны йортына үз аркасында күтәреп алып кайта. Бу мыши инде уен беткәнче йортта кала. Аучы суктырмый качып өлгерсә, ул мыши йортка үз аягы белән килә. Мышилар йортка җыйналып беткәч, уен бетә.
# Шемәк (Уфа районы)

Шәмәк — Башкортстанның Уфа районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 450514, ОКАТО коды — 80252875005.

# Шемәк (Уфа районы)
## Шәхесләр

* Александр Иванов (1946), ТР дәүләт премиясе лауреаты (1997).
# Серо Бланко де Мансера (Саламанка)

Серо Бланко де Мансера — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Саламанка муниципалитеты составына керә.

# Серо Бланко де Мансера (Саламанка)
## Географиясе

Серо Бланко де Мансера Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Серо Бланко де Мансера (Саламанка)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Серо Бланко де Мансера (Саламанка)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Вайтэли

Вайтэли (белар. Вайтэлі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Маладзечанский районында урнашкан авыл.

# Вайтэли
## Тарихы

1793 елдан, Речь Посполитаяның икенче бүленешеннән соң, Вайтэли, бөтен Вилейка төбәге кебек, Россия империясе составына керә. Баштан Минск губернасына, һәм 1843 елдан — Вильно губернасына караган Вилейка өязе (үзәге Вилейка) составында була.
Авыл 1921—1945 елларда Польша Республикасы Вильно воеводалыгы Вилейка өязе, (1927) Маладзечанo өязе Краснае гминасы составында булган.

# Вайтэли
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

# Вайтэли
## Халык саны

* 1866 елда авылда 15 кеше, 2 хуҗалык исәпләнгән.
* 1921 елда авылда 61 кеше, 10 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 77 кеше, 12 хуҗалык исәпләнгән.
# (20971) 1981 DR1

(20971) 1981 DR1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20971) 1981 DR1
## Тарихы

1981 елның 28 февралендә Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 DR1» саналган.
# Витухово

һәм
Витухово — Польшаның Великопольское воеводалыгы Квильч гминасында урнашкан авыл.

# Витухово
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# IC 5085

IC 5085 — Тавис йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 5085
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 5085, ESO 47-25, IRAS F21081-7418, 2MASX J21132755-7406110, ESO-LV 47-0250, PGC 66370, 6dFGS gJ211327.6-740611, LEDA 66370 һәм Gaia DR2 6369956951222311680 буларак та сурәтләнә.
# Мондумерк

Мондумерк (фр. Montdoumerc) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
# Әбүләла әл-Мәәрри

Әбүләла әл-Мәәрри (гарәп. أبو العلاء المعرّي‎), Әхмәд бин Габдулла бин Сөләйман Әбүләла әл-Мәәрри әт-Тәнухи — X гасырда Якын Көнчыгышта билгеле булган гарәп шагыйре.

# Әбүләла әл-Мәәрри
## Тәрҗемәи хәле

973 елда Хәлеб әмирлегенең (хәзерге Сүриянең Идлиб мөхәфәзәсе) Мәәррәт ән-Ногман (гарәп. معرة النعمان‎) шәһәрендә югары гыйлемле филолог гаиләсендә туган.
Өч яшьлек чагында сукырая. Балачагыннан телләр өйрәнүгә һәм шигърияткә чиксез зур сәләтен күрсәтә. Үз-үзен «пәйгамбәр» дип атаучы, ватандарлык рухында язылган шигырьләре белән барлык гарәп дөньясына танылган илгизәр шагыйрь Әл-Мөтәнәбби (915—965) иҗаты белән мавыга. Әл-Мөтәнәбби шигырьләре мәҗмүгасына сокланып, аларга «Аллаһ могҗизасы» исемендәге комментарийлар яза. Соңрак үзе дә «Мәҗбүри булмаганның мәҗбүрилеге» исемле шигырьләр китабы иҗат итә, шигырьләрендә үзен фәлсәфәче-һуманист итеп күрсәтә, социаль тигезсезлекне тәнкыйтьләүче буларак таныла.
Проза белән язылган «Ярлыкау турында юлламалар» һәм «Фәрештәләр турында юлламалар» исемле әсәрләрендә «җанның мәңгелек булуы» һәм теге дөнья (ахирәт) турындагы идеяләрне кабул итмәвен күрсәтә, шулай дип раслаучыларны мыскыл итә.
Җир шары һәм анда яшәгән барлык тереклек ияләре Аллаһ кодрәте белән түгел, бәлки табигый процесслар нәтиҗәсендә барлыкка килгәннәр, дигән фикерне алга сөрә.
# Новакузнечная

Новакузнечная (белар. Новакузнечная) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лоевский районында урнашкан авыл.

# Новакузнечная
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Бардомияно Санчез, Лос Эукалиптос (Апасео эль Гранде)

Бардомияно Санчез, Лос Эукалиптос — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Апасео-эль-Гранде муниципалитеты составына керә.

# Бардомияно Санчез, Лос Эукалиптос (Апасео эль Гранде)
## Географиясе

Бардомияно Санчез, Лос Эукалиптос Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Бардомияно Санчез, Лос Эукалиптос (Апасео эль Гранде)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Бардомияно Санчез, Лос Эукалиптос (Апасео эль Гранде)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Странице

Странице — Словениянең Зрече (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Странице
## Географиясе

Мәйданы — 1,3 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 446,6 метр биеклектә урнашкан.
# HD162284

HD162284 — Гакрәп йолдызлыгында урнашкан A1mF0-F2 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,63 ± 0,04 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Браи-Корнеотт

Браи-Корнеотт (фр. Brailly-Cornehotte) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Замлиння (Люблин воеводалыгы)

Замлиння — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.

# Замлиння (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.