yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы

Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы - Татарстан Республикасының мәдәният, сәнгать, кинематография, мәдәни мирас объектларын саклау һәм куллану өлкәсендә дәүләт сәясәтен тормышка ашыручы, мөнәсәбәтләрне көйләүче башкарма хакимияте органы.

# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
## Тарих

Мәдәният министрлыгы турында Министрлар Кабинетының нигезләмәсе 2005 елда кабул ителә.

# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
## Эшчәнлек өлкәсе

* мәдәни мирас объектларының (тарихи һәм мәдәни һәйкәлләр) саклануы;
* Татарстан халыкларының этномәдәни үзенчәлекләрен һәм мәдәниятләренең саклануы, милләтара мәдәни элемтәләрнең ныгуы;
* һөнәри сәнгать, кинематография, фотография, музей һәм китапханә эше, декоратив-кулланма сәнгать һәм халык иҗаты, мәдәни туризм, мәдәни мирас, мәдәният сферасында мәгариф һәм фән үсеше;
* муниципаль берәмлекләрдә ял сферасын үстерү, халыкның мәдәни күңел ачу эшчәнлеген төрлеләндерү.

# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
## Cтруктура

* Музей эше үсеше бүлеге;
* Мәдәни мирас объектларының саклануы бүлеге;
* Дәүләт заказы бүлеге;
* Кинематография секторы;
* Мәдәни мирас объектларын исәпкә алу бүлеге;
* Һөнәри сәнгать һәм махсус белем бирү бүлеге;
* Төбәкара һәм милләтара хезмәттәшлек, күргәзмә эшчәнлеге бүлеге;
* Муниципаль мәдәни оешмалар белән бәйләнешләр һәм халык иҗатына ярдәм күрсәтү бүлеге;
* Планлаштыру һәм финанслау идарәсе;
* Мәгълүмати-техник һәм материаль тәэминат бүлеге;
* Матбугат үзәге;
* Юридик бүлек;
* Кадрлар бүлеге;
* Идарәче;
* Оештыру эшчәнлеге һәм эш башкару бүлеге;

# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
## Бәйле оешмалар һәм феноменнар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Татарстан китапханәләре, Төркем:Татарстан музейлары, Төркем:Татарстанның музыкаль коллективлары, Төркем:Татарстан театрлары, Төркем:Татарстан фестивальләре һәм Төркем:Татарстан һәйкәлләре.
* Казан дәүләт консерваториясе
* Казан дәүләт мәдәният институты
* Татарстан Кинематографистлар берлеге
* Татарстан язучылар берлеге
* Татарстан Композиторлар берлеге
* Татар академия дәүләт опера һәм балет театры
* Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле
* Татар дәүләт филармониясе
* Татарстан Республикасы Милли китапханәсе
* Татарстан Республикасының милли музее

# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
## Шәхесләр
### Җитәкчелек

* 2018 елның 3 маеннан — Ирадә Әюпова.
* 2011 елның 26 мартыннан 2018 елның 23 апреленә кадәр министр вазифасын Айрат Сибагатуллин били.
* 2005-2011 — Зилә Вәлиева
* 1999-2005 — Илдус Тарханов
* 1985-1999 — Марсель Таишев
* 1976-1985 — Илтөзәр Галиев
* 1973-1976 — Әдип Миңдубаев
* 1962-1973 — Булат Гыйззәтуллин
* 1956-1962 — Хаҗи Рәхмәтуллин (1907-1974)
* 1953-1956 — Ю. Закиров

# Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы
## Шәхесләр
### Аерым танылган хезмәткәрләре

| башлау | тәмамлау | исем | тасвирлама | Викиҗыентыктагы төркем | туу датасы | үлем датасы |
| | | Гафур Каюмов | татар драматургы, театр режиссёры | | 1959-03-02 | 2018-07-27 |
| | | Роберт Шәймәрдәнов | мәдәният эшлеклесе, Минзәлә драма театрының мөдире (1992-2020) | | 1963-12-23 | 2022-12-19 |
# Яңа Байгол

Яңа Байгол (чуаш. Ҫӗнӗ Куснар, рус. Новое Байгулово) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Яңа Байгол
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Яңа Байгол
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 113 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Югары Чаллы

Югары Чаллы — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы авыл.
Халык саны — 711 тирәсендә. Почта индексы — 423558.

# Югары Чаллы
## Тарих

1724 елда нигезләнгән.
Югары Чаллы авылының килеп чыгышы курше Зәй районының Карман авылына бәйле. 1678 елдан билгеле безнең авылның килеп чыгышы. Шушы елларда Зәй районы Карман авылыннан ике гаилә килеп урнаша.
Авылыбыз исеме Чаллы инеше белән бәйле булырга тиеш. Чөнки төркиләрдә торак пунктларны, ягьни авыл, кала исемнәрен сулык, елга, куп атамалары белән бәйләу киң таралган. Ә "Чаллы" дип төркиләр төбе таш белән тушәлгән елга-инешләрне атаганнар. Безнең Югары Чаллы авылы Зәй елгасына коючы инешнең югары өлешенә урнашкан. Рәсми рәвештә Югары Чаллы дип аталса да, якын-тирәдә авылыбызны "Чаллы башы" дип йөрту киң таралган. "Баш" сузе елга, су башланган урынны урнашуга бәйле дигән суз.
Югары Чаллы авылы атамаларга бик бай. Ханнан чишмәсе, Хәнифә коесы. Ә бит кайчандыр авыл кешеләре бары чишмә, кое суы гына эчкән. Сөнгать,Мөрши, Вәлиулла, Мөхәммәтгали коелары. Ә арада иң тәмле сулысы Әтәт, дөресрәге Әсхәдулла коесы булган. Ә бит безнең авыл иңкулектә урнашкан hәм бер карашка аның таулары юк кебек. Әлбәттә Минҗиhан тавы, Магазин тавы, Паука (Павка) тавы, Макар тавы... Дөрес, Ханнан чишмәсе инде куптән ләм астында калган. Кикан тавы, Клуб тавы, Патихлар тавы hәм бугенге көндә дә балалар тавышыннан гөрләп торган Дәули тавы.
Авыл кешеләре тырыш булганнар: hөнәрчелек белән аерылып тормасалар да иген икәннәр, терлек асраганнар, умартачылык белән шөгельләнгәннәр.
Безнең як кешеләре "Революция җир hәм ирек бирәчәк" дигән сузләрне безнең авылда Абдуллин Зәки дигән кешедән ишеткәннәр. Ул Чита шәhәреннән патшага каршы эш алып барган өчен Югары Чаллыга сөрелгән була.
Безнең авылда канлы бәрелешләр булуы хакында төгәл мәгьлумәтләр юк.Бары 1919 нчы елда гына авылга Минзәлә ягыннан аклар гаскәре килуе, аларның халыкның малын hәм азыгын талап, узләрен кыйнап, Чистай ягына китуләре хакында язылган.
Авылның старостасы Латыйпов Садыйк була. Авыл кешеләренең җирләрне җан башыннан тигез итеп буләләр, сөенешеп узләре өчен эшләп яшиләр.
Югары Чаллы авылы Чаллы елгасы буена урнашкан. Авылга терәлеп ук урман ускән. Тора- бара бу урманны кисеп иген устеру өчен җирләр эшкәрткәннәр. Хәзерге вакытта авылдан урманга кадәр 1,5 км ара.

# Югары Чаллы
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Югары Чаллы
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.1 °C | -10.9 °C | -5.7 °C | 4.4 °C | 13.4 °C | 18.7 °C | 20.4 °C | 17.7 °C | 12.1 °C | 4.3 °C | -4.9 °C | -10.3 °C | 4.0 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
# Малиновский (Мари Ил)

Малиновский (чирм. Малиновский, рус. Малиновский) — Мари Илнең Медведево районында урнашкан бистә.

# Малиновский (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Малиновский (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Малиновский (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (54,5%), руслар (45,5%).
# Навалью

Навалью — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. Avidagos, Navalho e Pereira муниципалитетына карый.

# Навалью
## Географиясе

Мәйданы — 8,56 км².
# Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы

Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы (рус. Министерство Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациям и ликвидации последствий стихийных бедствий, МЧС РФ) — федераль министрлык, Россия Федерациясенең һәлакәт-коткару хезмәтләреннән берсе.
Территориаль коткару хезмәтләре, муниципаль коткару хезмәтләре, РФ субъектлары янгынга каршы хезмәтләре, идарәчелек янгынга каршы хезмәтләре, муниципаль янгыннан саклану, аерым янгыннан саклану һ. б. хезмәтләре белән берлектә эшли.

# Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы
## Буйсынган оешмалар

| нигезләнү | Исем | урнашуы |
| 1649 | Дәүләт янгын сүндерү хезмәте | |
| 1958-03-18 | Авиалесоохрана | |
| 1995-06-22 | Россия Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Татарстан Республикасы буенча Баш идарәсе | Идел буе федераль округы Татарстан Казан Совет районы |
| 1999-09-17 | Centre d'Assistència Psicològica d'Emergència del Ministeri de Situacions d'Emergència de Rússia | Мәскәү |
| | Россия Федерациясе гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәтенең Урал институты | Екатеринбург |

# Россия Федерациясе ватандашлар саклануы эшләре, гадәттән тыш хәлләр һәм бәла-каза нәтиҗәләрен бетерү министрлыгы
## Министрлар

| башлый | Исем | туу датасы | әлма-матер | академик дәрәҗә |
| 1991-04-17 | Сергей Шойгу | 1955-05-21 | Красноярск дәүләт техника университеты | икътисад фәннәре нәмзәте |
| 2012-05-21 | Владимир Пучков | 1959-01-01 | РФ КК Гомумгаскәр академиясенең хәрби мөһәндисләр институты Россия дәүләт хезмәте академиясе Инженер гаскәре маршалы А. И. Прошляков исемендә Төмән югары хәрби-инженер командалык укуханәсе | техник фәннәр нәмзәте |
| 2012-05-11 | Руслан Цаликов | 1956-07-31 | К. Л. Хетагуров исемендәге Төньяк Осетия дәүләт университеты | икътисад фәннәре нәмзәте |
| 2018-05-18 | Евгений Зиничев | 1966-08-18 | РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе | |
| 2021-09-08 | Александр Чуприян | 1958-05-23 | РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Дәүләт янгын сүндерү хезмәте академиясе | техник фәннәр нәмзәте техник фәннәр докторы |
| 2022-05-25 | Александр Куренков | 1972-06-02 | Мәскәү дәүләт физик мәдәният академиясе РФ КК Генераль штабы хәрби академиясе | |
# Вурманкасы (Урнар районы)

Вурманкасы (чуаш. Вӑрманкас, рус. Вурманкасы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.

# Вурманкасы (Урнар районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Вурманкасы (Урнар районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 487 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Урман Кырышкысы

Урман Кырышкысы (чуаш. Вăрман Кăрăшка, рус. Лесные Крышки ) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429907. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241872004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600005600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Урман Кырышкысы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Илебары

Илебары (чуаш. Илепер, рус. Илебары ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429433. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219835001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800001900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Илебары
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 226 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98%).

# Илебары
## Танылган шәхесләр

* Владимир Анчиков (1902-1941), ЧАССР прокуроры (1930-1935).
# Семенчино

Семенчино (чуаш. Шӑнчас, рус. Семенчино ) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429441. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219850004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800004700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.

# Семенчино
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 110 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Ендоба

Ендоба (чуаш. Юнтапа, рус. Ендоба) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.

# Ендоба
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Ендоба
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 195 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Äbelxäyer

Äbelxäyer (1412-1468) - Altın Urdanıñ öleşe Aq Urda tarqaluı näticäsendä kilep çıqqan däwlätenä nigez saluçı häm anıñ berdänber xanı. Cuçi näselennän çıqqan.
Äbelxäyer ülgännän soñ Äbelxäyer xanlığı tarqalıp betä.

# Äbelxäyer
## Tarix

1419 yılda İdegäy suğışta ülgännän soñ, Altın Urda zäğiflänä häm tarqala başlıy.
1428 yılda Oluğ Möxämmäd Bäräk xannı ciñep, anı Altın Urdanıñ könyaq öleşenä qua.
1428-1429 yılda qaçqan Bäräk Mansur bertuğannarı häm İdegäy ulları Ğazi häm Näwrüz tarafınnan üterelä.
Aq Urda tarqala häm könçığış-könyaq öleşendä başta Bäräk xan, soñraq Äbelxäyer xäkimiätkä kilä. Läkin täxet öçen tuqtawsız köräş däwam itä.
1430 yılda Äbelxäyer täxetkä däğwaçı Mäxmüd-Xaci xanğa qarşı Tubıl yarında suğışa, näticädä Mäxmüd-Xaci ciñelä.
1446 yılda Äbelxäyer Sığnaq, Arqun, Aqqorğan şähärlären basıp ala.
1457 yılda Üz Timer citäkçelegendäge oyratlar (mongol qäbiläse) Äbelxäyer ğäskären tar-mar itä. Oyratlar Taşkänt häm Törkistan şähärlären cimerä.
Oyratlar höcüme Äbelxäyer däwläten bik qaqşata, anıñ säyäsäte belän riza bulmağan köndäşlär Canibäk häm Gäräy Cidesu töbägenä kitä häm anda ayırım Qazaq xanlığına nigez sala.
Äbelxäyer separtistlarnı bastırsın öçen könyaqqa bara, läkin yulda Aqqıstaw, bügenge Almatı qalası yanında wafat bula.
Äbelxäyer ülgännän soñ däwlät tarqala.

# Äbelxäyer
## Ädäbiat

* Равил Фәхретдинов. ТАТАР ХАЛКЫ ҺӘМ ТАТАРСТАН ТАРИХЫ.
* МОНГОЛЬСКОЕ НАШЕСТВИЕ НА ТЕРРИТОРИИ КАЗАХСТАНА И ЕГО ПОСЛЕДСТВИЯ(үле сылтама)
* Почекаев Р. Ю. Цари ордынские. Биографии ханов и правителей Золотой Орды. — СПб.: ЕВРАЗИЯ, 2010. — 408 с. — 1000 экз. — ISBN 978-5-91852-010-9
* Селезнёв Ю. В. Элита Золотой Орды. — Казань: Издательство «Фэн» АН РТ, 2009. — 232 с.
* Абд-ар-раззак Самарканди Места восхода двух счастливых звёзд и места слияния двух морей // Сборник материалов, относящихся к истории Золотой Орды. — М., 1941.
# Михаил Косарев

Косарев Михаил Федорович (1931—2017) — совет һәм Россия археологы, тарих фәннәре докторы, профессор.
Урал һәм Көнбатыш Себер археологиясе өлкәсендә белгеч. Көнбатыш Себердә төрле дәвердәге һәм төрле мәдәнияттәге археологик комарткыларның тикшерүче. Көнбатыш Себернең борынгы һәм урта гасыр тарихын өйрәнүгә палеогеографик һәм палеографик тикшерүләрне яклаучы. 220-дән артык фәнни мәкалә, шул исәптән берничә монография авторы.

# Михаил Косарев
## Биографиясе

Косарев Михаил Федорович 1931 елның 3 декабрендә Алтай крае Карасукский районы Ярык авылында туган (хәзерге Новосибирск өлкәсендә) туган.

# Михаил Косарев
## Биографиясе
### Белеме

1954 елда Томск дәүләт университетының тарих-филология факультетын белем ала, киләсе биш елда Новосибирск өлкәсендә халык мәгарифе системасында эшли. 1962 елда ССБР Фәннәр академиясенең Археология институты (хәзерге РФА Археология институты) аспирантурасында белем ала һәм бер елдан соң штатка алына.
1964 елда «Урта Об-Иртыш Бронза гасыры» дигән темага кандидатлык диссертациясе яклый, ә 1976 елда — «Көнбатыш Себернең Бронза гасыры» темасына докторлык диссертациясе яклый..

# Михаил Косарев
## Биографиясе
### Эшчәнлеге

1950-1960 елларда М. Ф. Косарев Томск өлкәсендә археологик эшләр башкара: Десятков җирлегендә, Новомосковский һәм Лавровский торакларында, Шеломо-1 шәһәрендә казу эшләрен алып бара, шулай ук Парабель культ урынын, Саус һәм Самуська-4 каберлеген казуда катнаша.
1981 елдан — Урал-Себер археологиясе группасы җитәкчесе, 1989-1994 елларда — РАН Археология институтының таш һәм бронза гасырлар бүлеге мөдире булып эшли.
Аспирантлар белән җитәкчелек итә (15 кандидатлык диссертациясе яклыйлар); Воронеж, Урал, Омск һәм Томск дәүләт университетларында махсус курстан алып бара.
2017 елның 28 апрелендә Мәскәүдә вафат була. Мәскәү өлкәсе Солнечногорск райлны Перепеченов авылында җирләнгән..

# Михаил Косарев
## Искәрмә

* ↑ Историческая энциклопедия Сибири / мөхәррир В. А. Ламин — Новосибирск: 2009. — ISBN 5-8402-0230-4https://wikidata.org/wiki/Track:P13029https://wikidata.org/wiki/Track:Q4253570https://wikidata.org/wiki/Track:Q883https://wikidata.org/wiki/Track:Q113559915
* 1 2 Косарев М. Ф. «Основы языческого миропонимания»
* ↑ Диссертация доктора исторических наук
* ↑ 28 апреля 2017 года скончался Михаил Федорович КОСАРЕВ
# Пикан (Каштру-Дайри)

Пикан — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Каштру-Дайри муниципалитетына карый.

# Пикан (Каштру-Дайри)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Понте (Гимарайнш)

һәм
Понте — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Гимарайнш муниципалитетына карый.

# Понте (Гимарайнш)
## Географиясе

Мәйданы — 6,01 км².
# Күктерәү

Күктерәү (ингл. skyscraper сүзеннән калька) яки күктишәр, күксөзәр — бик биек бина. Күктерәү — кеше эшчәнлеге өчен төзелгән бина булып тора.
Күктерәүнең минималь биеклеге бүген дә бәхәс булып тора. АКШ һәм Аурупада аның минимал биеклеге 150 м яки 500 фут.
300 метрдан биек күктерәүләр- үтә күктерәүләр дип аталалар..
Күктерәү биеклеген исәпләгәндә теле- һәм радиоманаралар озынлыгы монда керми.
Бина биеклеген үлчәүдәге өч критерий:
* бинаның конструктив биеклеге.
* соңгы катка кадәр.
* антенна (һ.б.) очына кадәр.
Төп критерий булып - 1нчесе тора.
19 гасырга кадәр биек биналар сирәк төзелгән.
2011 елның октябренә җирдә 150 метрдан биек 2490 күктерәү исәпләнә.

# Күктерәү
## Беренче күктерәү

Иң беренче күктерәү булып 1885 елда төзелгән Чикагодагы The Home Insurance Building күктерәве санала. Ул 1931 елга кадәр яши. Башта ул 42 метрлы вә 10 катлы булып төзелә, ә 1891 елда тагын ике кат өстәлә (биеклеге 55 метрга җитә). Проект авторы- Уильям Ле Барон Дженни. Ул бина төзүдә беренче булып каркаслар куллана.

# Күктерәү
## Җирдәге иң биек 7 күктерәү
### Кыйтгалар буенча иң биек күктерәүләр

| Континент | Исеме | Кала | Биеклеге, м | Катлар | Төзү елы |
| Австралия һәм Океания | Q1 | Голд-Кост | 323 | 78 | 2005 |
| Азия | Дөбәй манарасы | Дөбәй | 828 | 163 | 2009 |
| Африка | Карлтон Сентр Офис Тауэр(ингл.)тат. | Йоханнесбург | 223 | 50 | 1973 |
| Аурупа | Башкалалар шәһәре | Мәскәү | 302 | 73 | 2009 |
| Төньяк Америка | Уиллис-Тауэр (элеккеге Сирс-Тауэр) | Чикаго | 443,2 | 110 | 1973 |
| Көньяк Америка | Парке Сентраль Торре Эсте(ингл.)тат. | Каракас | 225 | 56 | 1979 |

# Күктерәү
## Җирдәге иң биек 7 күктерәү
### Тарихи иң биек күктерәүләр

| Исеме | Төзү елы | Кала | Статусы | Биеклеге (м) | катлары |
| Хоум-иншуранс-билдинг | 1885 | Чикаго | 1931 елда җимерелә | 55 | 12 |
| Уорлд билдинг | 1890 | Нью-Йорк | 1955 елда җимерелә | 94 | 20 |
| Мәнһәттен Лайф иншуренс билдинг(ингл.)тат. | 1894 | Нью-Йорк | 1930 елда җимерелә | 106 | 18 |
| Парк Роу билдинг(ингл.)тат. | 1899 | Нью-Йорк | әле дә бар | 119 | 30 |
| Зингер билдинг(ингл.)тат. | 1908 | Нью-Йорк | 1968 елда җимерелә | 187 | 47 |
| Метрополитан Лайф Тауэр | 1909 | Нью-Йорк | әле дә бар | 213 | 50 |
| Вулворт билдинг | 1913 | Нью-Йорк | әле дә бар | 241 | 60 |
| Трамп билдинг | 1930 | Нью-Йорк | әле дә бар | 283 | 71 |
| Крайслер билдинг | 1930 | Нью-Йорк | әле дә бар | 319 | 77 |
| Эмпайр Стейт билдинг | 1931 | Нью-Йорк | әле дә бар | 381,3 | 102 |
| Бөтендөнья сәүдә үзәге (1нче манара) | 1972 | Нью-Йорк | 2001 елда җимерелә | 417 | 110 |
| Сирс-Тауэр (хәзер Уиллис-тауэр) | 1973 | Чикаго | существует | 443,2 | 110 |
| Петронас-Тауэрс | 1998 | Куала-Лумпур | әле дә бар | 451,9 | 88 |
| Тайбэй 101 | 2004 | Тайбэй | әле дә бар | 508 | 101 |
| Бурдж Халифа | 2009 | Дөбәй | әле дә бар | 828 | 163 |
# Ласказер

Ласказер (фр. Lascazères) — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
# Вершины (Самар өлкәсе)

Вершины (рус. Вершины) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан бистә.

# Вершины (Самар өлкәсе)
## Сәгать поясы

Вершины (Самар өлкәсе) Самар вакыты (Samara Time Zone, SAMT) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +4:00 сәгать тәшкил итә. Мәскәү вакыты белән аермасы +1 сәгатьне тәшкил итә һәм Россиядә MSK+1 итеп күрсәтелә.

# Вершины (Самар өлкәсе)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# Вальхалла

Вальхалла яки Валга́лла, Вальга́лла (борынгы исланд теле: Valhöll, борынгы герман теле: Walhall — «көрәштә үлгән булганнар сарае») - Скандинавия һәм алман мифологиясе нигезе буенча үлгән соң көрәштә һәлак булган батырлар яшәү урыны. Бу урынга батыр кызлар — валькириялар белән тапшырыла.
# Яңа Пинеры

Яңа Пинеры (чуаш. Çĕнĕ Пинер, рус. Новые Пинеры ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429314. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216874005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700006400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Яңа Пинеры
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 130 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97%).
# Татар драматурглары

    Шулай ук карагыз: Төркем:Татар драматурглары һәм Төркем:Татар драматургиясе.

# Татар драматурглары
### А

* Абдулла Алиш
* Абдулла Әхмәт
* Аманулла

# Татар драматурглары
### Ә

* Әбрар Сәгыйди
* Әнәс Камал
* Әхәт Гаффар
* Әхмәт Фәйзи
* Әхсән Баян

# Татар драматурглары
### Г

* Габделхәй Сабитов
* Гариф Ахунов
* Гариф Галиев
* Гафур Каюмов
* Гафур Коләхмәтов

# Татар драматурглары
### Д

* Дәрҗия Аппакова

# Татар драматурглары
### З

* Зөлфәт Хәким

# Татар драматурглары
### И

* Ибраһим Абдуллин
* Идрис Багданов
* Илгиз Зәйниев

# Татар драматурглары
### К

* Кәбир Бәкер
* Кәрим Әмири
* Кәрим Тинчурин
* Кәшшаф Әмиров

# Татар драматурглары
### М

* Мәдинә Маликова
* Мәхмүт Галәү
* Миргазиз Укмаси
* Мирсәй Әмир
* Мирхәйдәр Фәйзи
* Мөхәммәт Әблиев

# Татар драматурглары
### Н

* Нәкый Исәнбәт
* Нурихан Фәттах

# Татар драматурглары
### Р

* Рабит Батулла
* Равил Бохараев
* Равил Сабыр
* Разил Вәлиев
* Рахман Ильяс
* Рәдиф Сәгъди
* Рәисә Ишморатова
* Риза Ишморат
* Ризван Хәмид

# Татар драматурглары
### С

* Салих Баттал
* Сәет Шәкүров

# Татар драматурглары
### Т

* Таҗи Гыйззәт

# Татар драматурглары
### Ф

* Фазыл Туйкин
* Фәнис Яруллин
* Фәтхи Бурнаш
* Фәүзия Бәйрәмова
* Фоат Садриев

# Татар драматурглары
### Х

* Халикъ Садрый
* Хәй Вахит

# Татар драматурглары
### Һ

* Һади Такташ

# Татар драматурглары
### Ш

* Шамил Бикчурин
* Шамил Усманов
* Шамил Шаһгали
* Шаһиморат Зәйни
* Шәриф Камал

# Татар драматурглары
### Ю

* Юныс Әминов
* Юныс Сафиуллин

# Татар драматурглары
### Я

* Ярулла Вәли

# Татар драматурглары
## Моны да кара

* Татар язучылары
# Яңа Айбеси

Яңа Айбеси (чуаш. Ҫӗнӗ Эйпеҫ, рус. Новые Айбеси ) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429808. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203855001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100200002800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.

# Яңа Айбеси
## Халык

| 2002 | 2010 |
| 935 | 795 |
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 795 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча милли составы : чуашлар (97%), руслар (3%).