# 9 гыйнвар

9 гыйнвар — Милади тәкъвимендә беренче айның 9нчы көне. Ел ахырына кадәр 356 көн.
* Тарих порталы
* Вакыт порталы
* Бәйрәмнәр порталы
Дөнья тарихында бу көн:

# 9 гыйнвар
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Милли

* Бразилия – "Калу" көне, португал кенәзе Педро 1822 елда Португалия патшасы Джованни VI боерыгына каршы килеп Бразилияда калырга карар итә, шулай ильнең бәйсезлеккә таба процессын башлый.
* Палау – Хәлакъ төшүчеләрне искә алу көне.
* Панама – Хәлакъ төшүчеләр көне, (испан телендә Диа де лос Мáртирес)1964 ел Панама канал зонасы илнең суверенитеты астында булуы тирәсендәге чуалышларда тормышын югалтканнары искә алына.

# 9 гыйнвар
## Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар
### Һөнәри, җәмгыяви һәм өлкә бәйрәмнәре

* Бөтендөнья корсикан диаспорасы көне.
* АКШ:
** Астронавтлар көне.
** Коннектикут штатында АКШ конституциясенең Ратификация көне (1788 ел)
* Босния һәм Херцеговинаның Серб Республикасы – Республика көне.
* Бразилия:
** Паранá штатының флагын кабул итү көне 1892 ел
** Санта Катарина штатының:
*** Бальнеарио Барра до Сул шәһәре оешу көне 1992 ел
*** Формоза-ду-Сул шәһәре оешу көне 1992 ел
* Польша – Табигатьне саклау лигасы көне (беренче съезд 1928 ел).
* Филипиннар – Манила шәһәренең Квиапо районында Кара Назарен (тагалог телендә Итим на Назарено) Назареттан Гайсәнең кара тәнле буларак хач өстендә күрсәтелгән скульптураның пәйда булуына багышланган бәйрәм чаралары.
* Хорватия – Меджимурье өлкәсенең Венгриядан чыгу турында резолюция кабул итү көне (1919 ел)
* Төркия – Энергия саклау атналыгы.

# 9 гыйнвар
## Вакыйгалар

* 1918 — Уфаның «Тормыш» гәзитендә 6 милләтне берләштергән Идел-Урал штатын төзү турындагы Милләт мәҗлесе фәрманы дөнья күрә.
* 1957 — Бөек Ватан Сугышы вакытында кайбер репрессияләнгән халыкларга хокукларын һәм автономияләрен кайтарган ССРБ Югары Шурасы Президиумы боерыклары чыга.
* Татар халкының күренекле шагыйре Фатих Кәримне искә алу көне.

# 9 гыйнвар
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:9 гыйнвар көнне туганнар
* 1800 — Осип Ковалевский, шәркыятьче-галим, Казан университеты ректоры.
* 1823 — Фридрих фон Эсмарх,
* 1859 — Пётр Кащенко,
* 1860 — Лаура Вальборг Аулин,
* 1868 — Амвросий,
* 1872 — Габдрахман Баруди,
* 1888 — Нуриәгъзам Таһиров,
* 1894 — Николай Корицкий,
* 1897 — Тайра Лундгрен,
* 1905 — Кадыйр Бәкеров,
* 1907 — Гай Таһиров, Татарстанның атказанган һәм халык артисты, татар халык хореографиясенең күренекле вәкиле (1907-1995).
* 1908 — Симон де Бовуар, француз язучысы, феминист хәрәкәтенең идеологы.
* 1909 — Абдусамат Тайметов,
* 1909 — Баязит Бикбай,
* 1909 — Фатих Кәрим, шагыйрь.
* 1911 — Виктор Куделькин, сынлы сәнгать остасы, мөгаллим.
* 1913 — Ричард Никсон,
* 1920 — Бәйнә Әхмәтова,
* 1921 — Зәйнәп Садыйкова,
* 1922 — Геор Хугаев,
* 1930 — Диләрә Зөбәерова, язучы, журналист.
* 1930 — Марат Кәримов, Башкортстанның халык шагыйре.
* 1938 — Әгъла Кучумов,
* 1938 — Евгений Ткаченко,
* 1944 — Фридон Тодуа,
* 1946 — Зәйтүнә Яруллина,
* 1946 — Равил Әмирхан, татар галиме, тарихчы, тарих фәннәре докторы.
* 1950 — Сергей Котов,
* 1951 — Зөфәр Гыймаев, рәссам, Тукай премиясе иясе (2005).
* 1952 — Александр Салий,
* 1952 — Наил Лотфуллин, Уфада яшәп иҗат иткән татар рәссамы.
* 1958 — Василий Филиппов,
* 1959 — Ригоберта Менчу,
* 1961 — Илдар Рәхмәтуллин,
* 1962 — Равил Гомәров,
* 1967 — Зиннур Сафиуллин,
* 1967 — Михаил Мурашко,
* 1973 — Лилия Мөхәммәтҗанова, педагог, филолог, публицист, фольклорчы, филология фәннәре докторы.
* 1973 — Равил Кузюров, ТР урман хуҗалыгы министры (2018 елдан).
* 1975 — Хәсән Усманов,
* 1983 — Алексей Бондарев,
* 1984 — Татьяна Мокшанова,
* 1986 — Дмитрий Антонов,
* 1991 — Эрнест Яхин,
* 1994 — Дарья Клюкина,
* 1995 — Алексей Курзенёв,
* 2004 — Зәринә Шәрифова,

# 9 гыйнвар
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:9 гыйнвар көнне вафатлар
* 1841 — Василий Ивашев, декабрист.
* 1852 — Әмир-Кәбир,
* 1918 — Иннокентий,
* 1921 — Константин Мережковский,
* 1931 — Иван Вольнов,
* 1931 — Сөләйман Морзабулатов,
* 1933 — Александр Кизеветтер,
* 1938 — Никон,
* 1941 — Николай Иорданский,
* 1944 — Антанас Сметона, Литваның беренче президенты.
* 1958 — Григорий Петровский, инкыйлабчы, ССРБ фирка һәм дәүләт эшлеклесе.
* 1961 — Сергей Ялавин,
* 1961 — Эмили Болч, америкалы икътисадчы, пацифист.
* 1968 — Гөлсем Болгарская, татар актрисасы.
* 1974 — Фатыйма Камалова,
* 1984 — Гайнан Сафа,
* 1986 — Әкрам Даутов, Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар композиторы һәм шагыйре.
* 1987 — Виктор Тёмин,
* 1993 — Владимир Алхимов,
* 1995 — Элизабет Робоз Эйнштейн,
* 1998 — Кеничи Фукуи,
* 1998 — Лия Манолиу,
* 2004 — Михаил Мейерович,
* 2006 — Леонид Прокопьев,
* 2012 — Геннадий Рязанцев,
* 2014 — Олег Строкин,
* 2019 — Юрий Власов,
* 2022 — Фәридә Рәсүлева,

# 9 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Көнбатыш Христианларда

* Агата Йи һәм Тереза Ким, († 1840 ел), Сеул шәһәрендә хәлакъ төшүчеләр
* Адриан, Кантербури монастыре аббаты († 710 ел)
* Алессия, гыйффәтле кыз хатын, хәлакъ төшүче
* Алессия Ле Клерк, Мария Тереза ди Иезу җәмгыятен оештыручылардан берсе († 1622 ел)
* Амба Хор, хәлакъ төшүче
* Андрэ Корсини, († 1374 ел) Фриесоле епископы
* Антонио Фатати, Анкона шәһәре епископы, († 1484 ел)
* Арета, Цезарея аббаты
* Вритвальд, хәлакъ төшүче Кантербури архиепископы († 731 ел)
* Григорий X, шатлыклы, Рим папасы († 1276 ел).
* Джокондо, Бордо шәһәрендә хәлакъ төшүче
* Джузеппе Павловски һәм Казимир Грелевски, († 1942 ел), Германияның Бавария өлкәсендә Мюнхен шәһәре якынында урнашкан Дахау концлагерендә хәлакъ төшүче руханиләр
* Джулия делла Рена, Чертальдо якларыннан рухани, суфый кыз хатын († 1370 ел)
* Лукреция, Кордоба шәһәреннән († 859 ел)
* Марчеллино, Анкона епископы († 555 ел)
* Марчиана, гыйффәтле кыз хатын хәлакъ төшүче († ~303 ел)
* Мауронцио, аббат
* Оноратио, Безаңсондан, († 1250 ел)
* Пасказия, Дижон шәһәреннән († II гасыр), гыйффәтле кыз хатын хәлакъ төшүче
* Паулина Ярико, († 1862 ел)
* Томмазо Реджжио, Генуя архиепископы († 1901 ел)
* Филиппо Берруер, Бурж архиепископы
* Филлано, Сент-Андрю («изге» Андрей) аббатлыгы башы († ~710 ел)
* Финан, Линдисфарне епископы
* Флоримонд
* Эпикар, хәлакъ төшкән епископ
* Эукунд, Эпиктет, Секунд, Витали һәм Феликс († ~250 ел)
* Эулогио, Кордоба шәһәреннән

# 9 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Көнчыгыш христианларда

* Евстратий, кушаматы белән "Тауматург", (821 ел), Вифиния җирлегендә (хәзерге Төркия) Олимп тавындагы Абгар монастыре аббаты, могҗиза кылучы
* Иона аксакал, Киев «изге» өчтән бер көч монастырен оештыручысы (1902 ел)
* Феофан, суфый

# 9 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Бердәм Католик һәм Православ изгеләре

* Ванэң, († ~688 ел), «изге» эшләр кылучы дөнья көшесе, Франклар патшасы Клотэр III дусты,, «изге» регент Батильд киңәшчесе, соңрак Нормандиядагы Ко иле губернаторы, Фонтэнель аббатлыгын оештыручысы.
* Петр II яки Петр Себасте († ~392 ел), Арменияның Себасте җирләре метрополиты (епископ).
* Полиэвклит Милитэналы һәм Неарк, Борынгы Рим императоры Валериен заманында Арменияда хәлакъ төшүчеләр, (~† 259 ел)
* Филипп II, Мәскәү метрополиты һәм бөтен Россия могҗиза кылучысы, († 1569 ел),
Явыз Иван царен явызлыгын соборында тәнкыйтләгәне өчен царьның боерыгы буенча хәлакъ ителгән.
* Юлиан Госпитальер, «изге» Василиса һәм беректәшләре Антоний, Цельсус, Марчионилла һәм Анастисий, († ~302 ел) Антиохияда хәлакъ төшүчеләр

# 9 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Христианлык
#### Исем бәйрәмнәре

Адриан Адрианна Алиса һәм ясалмалары: Алисон, Элиссон, һ.б. Алисия Антони Аликс һәм ясалмалары: Аэлит, һ.б. Брацслав Ванэң Виталий Давид Иосиф Лука Марселин Марцианна Мсцислава Паулина Петр Прземир Степан Стефан Тихон Феодор Фёдор Ферапонт һәм ясалмалары: Фарафонт, Фарафонтий Юлиан Яков

# 9 гыйнвар
## Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар
### Башка диннәр/ышанычлар

* Борыңгы Римда Агоналия, Джиано исемле илаһи көчкә багышланган
* Төньяк (Скандинавия илләре һәм Исландия) мәҗүсиләр Көчле Рауд көнен билгели.