yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Славяннар

Славяннар яки ыслаулар (тат.лат. ıslawlar) (бор. слав. словѣнє, рус. славяне, белар. славяне, укр. слов'яни, болг. славяни, серб. һәм мак. Словени, словен. Slovani, пол. Słowianie, чех. Slované, словак. Slovania, кашуб. Słowiónie, югары луж. Słowjenjo, иске тат. آسلاولار, ыслаулар) - Аурупаның эре милли-тел уртаклыгы.
Хәзерге вакытта славяннар Көньяк, Үзәк, Көнчыгыш Аурупада һәм Ерак Көнчыгышка кадәр тора. Славян кимчелеге Көнбатыш Аурупада, Америкада, Кавказ арты төбәгендә, Үзәк Азиядә яши.
Славяннар гомум халык саны 300-350 млн кеше.
* Көнбатыш славяннар - ләхләр, чехлар, словаклар, силезлеләр, моравиялылар, кашублар, сорблар
* Көнчыгыш славяннар - белоруслар, русиннар, руслар, украиннар
* Көньяк славяннар - Дунай болгарлары, сырблар, хорватлар, бошнаклар, македоннар, словеннар, каратаулылар/монтенегролылар.
Бер караш буенча словѣне - безнеңчә сөйләшүче халык дигән сүз (алманнардан аермалы буларак, немец - ят телдә сөйләшүче халык).

# Славяннар
## Тарих

Славяннар чыгышы хакында төрле һәм каршылыклы карашлар бар. Ләкин тарихи тел белеме буенча VI—VII гасырда славяннар Эльба, Одер елгаларыннан Днестр, Днепр елгаларына кадәр торган.
Көньякта һәм көньяк-көнчыгышта балтлар һәм фин-угырлар белән чиктәш, көнчыгышта татар халкы бабалары - болгарлар, хәзәрләр, скифлар, сарматлар белән чиктәш, көньякта юнаннар, римлылар, иллириялеләр, фракиялеләр белән чиктәш булган.
Соңрак славяннар һөҗүм яулары нәтиҗәсендә көнчыгышка киң таралган.
# Лгота под Либчани

Лгота под Либчани (чех. Lhota pod Libčany) — Чехиянең Кралове Градец крае Градец-Кралове һәм Градец-Кралове районында урнашкан авыл.

# Лгота под Либчани
## Географиясе

Мәйданы — 8,374959 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 239 метр биеклектә урнашкан.

# Лгота под Либчани
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота под Либчани
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота под Либчани
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 749 |
| 1880 | 772 |
| 1890 | 846 |
| 1900 | 795 |
| 1910 | 798 |
| 1921 | 791 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 839 |
| 1950 | 687 |
| 1961 | 722 |
| 1970 | 691 |
| 1980 | 733 |
| 1991 | 744 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 785 |
| 2014 | 955 |
| 2016 | 949 |
| 2017 | 948 |
| 2018 | 973 |
| 2019 | 954 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 952 |
| 2021 | 979 |
| 2021 | 964 |
| 2022 | 973 |
| 2023 | 1042 |
| 2024 | 1050 |
# İske tatar ädäbi tele

İske tatar ädäbi tele (İske imlä: ايسكى تاتار تلى ), qayber etnik qärdäş xalıqlarnıñ – tatar, başqort, öleşçä qazaq häm nuğaylarnıñ ğomumi yazma ädäbi tele. Bügenge tatar tele häm qırımtatar tele Altın Urda çorında formalaşqan İske tatar tele nigezendä kilep çıqqannar.

# İske tatar ädäbi tele
## Tarix

İske tatar ädäbi tele İdel buyı Bolğar däwlätendä häm Altın Urdada qullanılğan borınğı Törki ädäbi telneñ cirle variantı nigezendä barlıqqa kilä.
XI-XIV ğasırlarındağı ädäbi tel İske tatar ädäbi tele formalaşunıñ başlanğıç çorı itep qarala. Ul matur ädäbiatta (Qol Ğäli, XIII ğasır) xalıq awaz icatı äsärlärendä, dini ädäbiatta, qäber taşları yazmalarında kiñ çağılış taba.
İske tatar ädäbi tele Qazan häm Ästerxan xanlığı çorında formalaşıp betä häm 15. yözdän 19. yözneñ urtası qädär Tatar xalqınıñ törle ictimaği ölkälärendä qullanıla. Bu teldä Möxämmädyar poemmaları, (16. yöz), Mäwla Qolıy xikmätläre (17. yöz), Qadıyrğäli bäkneñ tarixi äsärläre (17. yöz başı), "Däftäre Çıñğıznamä" (17. yöz) häm başqa äsärlär yazıla. Ul çordan qalğan matur ädäbiat äsärlärendä, fänni ädäbiatta, ictimaği-publitsistik yazmalarda, räsmi eş qäğäzlärendä häm başqa janrdağı yazmalarda bolğar-qıpçaq söyläşenä häm uyğır-uğız tellärenä xas üzençäleklär saqlana. Bu – törki yazma traditsialarınıñ däwam itüe häm İdel buyında, ş.i. İdel buyı Bolğar däwlätwendä törle etnik qärdäş xalıqlarnıñ aralşuı häm quşılıp kitüe belän dä añlatıla.
İske tatar ädäbi tele Latıyf Cäläy, Mirfatıyx Zäkiev, Waxit Xaqov, Fazıl Fasiev, Fähimä Xisamova häm başqa ğälimnär tarafınnan öyränelä.
# Ле Форначи (Пистоя)

Ле Форначи — Италиянең Тоскана төбәге Куаррата өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Форначи (Пистоя)
## Географиясе

Ле Форначи Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Форначи (Пистоя)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ле Казе (Мантова)

Ле Казе — Италиянең Ломбардия төбәге Азола өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Казе (Мантова)
## Географиясе

Ле Казе Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Ле Казе (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Николай Некрасов (дирижёр)

Николай Николаевич Некрасов ( 1932 елның 30 июне, Мәскәү - 21 март, 2012, Мәскәү ) - совет рус дирижеры, укытучы . ССРБ ның Халык артисты (1988).

# Николай Некрасов (дирижёр)
## Биографиясе

1932 елның 30 июнендә Мәскәүдә музыкантлар гаиләсендә туган.
1947-1952 елларда Октябрь революциясе исемендәге музыка училищесында (хәзерге вакытта А. Г. Шнитке исемендәге Мәскәү дәүләт музыка институты) балалайкада ялгыз башкару һәм дирижерлык классы буенча, 1952-1954 елларда — Уманида летчиклар училищесында, 1954-1960 елларда — Гнесиннар исемендәге музыка-педагогик институтта (хәзер Гнесиннар исемендәге Россия музыка академиясе) Г. Ф. Зимин һәм С. С. Сахаров дирижерлык классы буенча, дирижер һәм балалайкада концерт башкаручысы белгечлеге ала.
1957 елдан - М. Е.Пятницкий исемендәге рус халык хоры оркестрының баш дирижеры. 1959 елда АКШ та «Рус фестивалендә» симфоник дирижер буларак тәү башлап сыгыш ясый. 1960 елдан-СССР Дәүләт халык бию ансамбле оркестрының баш дирижеры (хәзер Игорь Моисеев исемендәге Дәүләт халык биюе академия ансамбле).
1973 - 2012 - Бөтенсоюз радио һәм Үзәк телевидение рус халык уен кораллары оркестры баш дирижеры һәм сәнгать җитәкчесе.
Совет композиторларының күп әсәрләренең беренче башкаручысы. Аның җитәкчелегендә рус, совет һәм чит ил композиторларының күп әсәрләренең рус халык кораллары оркестры өчен транскрипцияләре башкарыла.
Чит илләрдә гастрольләрдә була.
1985 елдан 1998 елга кадәр Гнесиннар исемендәге музыка-педагогика институтында укыта, оркестр дирижированиесе кафедрасын җитәкли (1988 елдан — доцент, аннары профессор). 2001 елдан-П.Чайковский исемендәге Мәскәү консерваториясе профессоры. (композиция һәм инструментовка кафедрасы).
2007 елдан 2012 елга кадәр - Россия Федерациясе Хөкүмәтенең «Душа России» премиясен бирү буенча Сәнгать-эксперт советы әгъзасы. Халыкара музыка эшлеклеләре берлеге Вице-президенты.
1962 елдан - КПСС әгъзасы.
Ул 2012 елның 21 мартында Мәскәүдә вафат була. Аны Троекуровский зиратында җирләйләр .

# Николай Некрасов (дирижёр)
## Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

* РСФСР ның атказанган артисты (12/01/1971)
* РСФСР халык артисты (04.12.1980)
* ССРБ ның Халык артисты (04/11/1988)
* Әдәбият, сәнгать һәм архитектура өлкәсендә СССР Дәүләт премиясе (1991) - 1988-1990 елгы концерт программалары өчен
* IV дәрәҗә Ватан алдындагы хезмәтләр өчен ордены(27/27/1995)
* Хөрмәт Билгесе ордены (29.07.2002)
* Алтын медаль һәм Мәскәүдә VI Бөтендөнья яшьләр һәм студентлар фестиваленең халыкара конкурсы лауреаты исеме (1957)
* Ирина Архипова фонды премиясе (2001)
* «Фолк-музыка» номинациясендә «Овация» Россия милли премиясе (2008).

# Николай Некрасов (дирижёр)
## Хәтер

* 2012 елдан Бөтенроссия дәүләт телерадиокомпаниясенең рус халык уен кораллары академия оркестры Н. Н. Некрасов исемен йөртә
# ТикТок

«ТикТок» (ингл. TikTok) — социаль челтәр, кыска музыкаль видео булдырырга бирүче, турыдан-туры эфирлар, белдерүләр белән алмашынырга мөмкинлек бирә. Кытайда Douyin буларак танылган.
2016 елның сентябрьндә башланып җибәрелгән, хәзерге вакытта Кытайда кыска видео өчен әйдәп баручы видеоплатформа. Һәм көннән-көн башка илләрдә популяр булып, иң тиз үсүче һәм киң таралган кушымта. Хәзерге вакытта кушымта 500 миллион кеше, 150 илдән җыйган. Нигездә,бу социаль аудиториядә яшүсмерләр катнаша.

# ТикТок
## Тарих

Douyin социаль челтәре 2016 нчы елның сентябрендә кытай компаниясе ByteDance белән эшли башлады. Соңрак бу кушымтаның күчерелмәсе халыкара базары өчен TikTok дип исемләнгән. Бу мөмкинлек компаниягә глобаль үсешләрне устерергә, ил законнарын бозмыйча эшләргә тәкъдим итте.
2017 нче елның 9 нчы ноябрьндә ByteDance musical.ly социаль челтәрен алды һәм 2018 нче елның 2 нче августында белән TikTok кушты.
2019 нчы елның 27 нче маенда, компания үз смартфонын чыгарырга планлаштыра. Анда ByteDanceның үз кушымталар булачак.
# Пальяйш (Баррейру)

Пальяйш — Португалиянең Сетубал округына керә торган фрегезия. Palhais e Coina муниципалитетына карый.

# Пальяйш (Баррейру)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Лаутербах (Шварцвальд)

Лаутербах (алман. Lauterbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.

# Лаутербах (Шварцвальд)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 19,95 км² (1961), 19,97 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 579 метр биеклектә урнашкан.
# Денис Галимҗанов

Денис Рамил улы Галимҗанов (1987 елның 7 марты, Свердловск, РСФСР, ССРБ) — «Team Katusha» өчен чыгыш ясаучы Россия шоссе велоузышчысы.

# Денис Галимҗанов
## Карьера

Денис Галимҗанов 1987 елның 7 мартында Свердловскида туа. Милләте буенча татар.
«Premier» һәвәскәрләр командасы өчен чыгыш ясап, ул берничә көнлек этабын, шулай ук Мэр кубогын һәм Мәскәүнең биш боҗрасын ота. 2008 елда Галимҗанов «Tinkoff Credit Systems» өчен чыгыш ясый башлый, тиздән ул «Team Katusha» га күчә. 2010 елның сентябрендә ул беренче тапкыр Испаниянең Вуэльтасына уза, анда, 14 нче этапта төшеп калгынчы, беренче унлыкта этапны 5 тапкыр тәмамлый.
Киләсе сезонда Галимҗанов өченче эшелонда күп көнлек этабында ике тапкыр җиңү яулый; Тур де Франс этабында төшеп кала. Сентябрь аенда ул Париж-Брюссель велоузышында җиңү яулый, шуннан соң дөнья чемпионатына төркем ярышларында җыелма команда капитаны булып бара. Соңгы километрларда Галимҗанов тәгәрмәчен югалтып, 11 нче булып кына финишка килә. Атна ярымнан соң ул Пекин турында старт ала, анда 2 нче этапта җиңүче Хайнрих Хаусслерга берничә сантиметр гына оттыра. Йомгаклау этабында Галимҗанов дөнья Туры кысаларында беренче җиңү яулый ала, ул аңа шулай ук ярышның иң яхшы спринтеры титулын да китерә.

# Денис Галимҗанов
## Карьера
### Допинг

2012 елның мартында ярыштан тыш допинг-контроль кысаларында Галимҗановтан алынган пробаны анализлаганда эритропоэтин препаратын куллану тыелган эзләр табыла. Ачык хатта Галимҗанов, проба ачудан баш тартып, аңлы рәвештә допинг куллануда үз гаебен таный. Шул ук вакытта ул «Катюша» велокомандасы әгъзаларының эритропоэтиннан файдалану турындагы хәбәрдарлыгын төшереп калдыра. Тиздән ул допингны беренче тапкыр уңай допинг-тестка кадәр куллануын, ә тыелган препаратны интернетта сатып алуын белдерә.
«Катюша» җитәкчелеге Галимҗановны барлык ярышлардан хәлне тулысынча карап тикшерү һәм Россия велосипед спорты федерациясе тарафыннан әлеге мәсьәлә буенча карар кабул иткәнче. 2012 елның 19 декабрендә РУСАДА допингка каршы кагыйдәләрне бозган өчен спортчыны ике елга дисквалификациясе билгеле була.

# Денис Галимҗанов
## Казанышлар

2006
* Пекинга юлның 8 нче этабында җиңү
* Болгария турының 4 нче этабында җиңү
2007
* Сочидагы Гран-Приның 1 нче этабында җиңү
* Мэр Кубогында җиңү
* Мәскәүнең биш боҗрасының 5 нче этабында җиңү
* Берлин турының 5 нче этабында җиңү
* Хайнан турының 3 нче этабында һәм прологта Җиңү
2008
* Нормандия турының 5 нче этабында җиңү
* Мәскәүнең биш боҗрасында гомуми зачетта җиңү — 1, 2, 3, 3 һәм 5 нче этапларда
* Балтик-Карконош турның 3 нче этабында җиңү
* Сочи турының 1 нче этабында җиңү
2010
* Бургос Вуэльтасының 3 нче этабында җиңү (команда бүлеге)
* Д'Исбергу гран-приенда 2 урын
2011
* Де Паннеда өч көннең 2 нче этабында җиңү
* Люксембург турының 1 нче этабында җиңү
* Париж — Брюссельда җиңү
* Пекин турының 5 нче этабында җиңү
# Мөдәррис Әгъләмов

Мөдәррис Әгъләмов, тулы исеме Мөдәррис Зөфәр улы Әгъләметдинов — Татарстанның халык шагыйре, Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты, Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре.

# Мөдәррис Әгъләмов
## Тормыш юлы

Мөдәррис Әгъләмов 1946 елның 13 октябрендә Татарстанның Зәй районы Биш Субашы (Пуст-Ашыт) авылында колхозчы гаиләсендә туган. 1965 елда Түбән Биш авылының урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, ике ел Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. 1968-1973 елларда Тукай районының Яңа Гәрдәле урта мәктәбендә тарих укытучысы, аннары Чаллы шәһәрендәге Халык театрында режиссер ярдәмчесе булып эшли. 1974 елдан Казанда яши һәм язучы-профессионал сыйфатында әдәби иҗат эше белән шөгыльләнә.
Мөдәррис Әгъләмовның беренче шигырьләре 1959 елда Татарстан һәм Башкортстан пионер газеталарында һәм журналларында басылып чыга. Ә 1968 елда «Казан утлары»нда басылган «Еракка китеп кара» исемле шигырьләр циклы әдәби җәмәгатьчелектә кызыксыну уятып, Хәсән Туфан, Сибгат Хәким кебек олы әдипләрнең мактавына лаек була. 1970 елда «Кыңгырау» исемле мөстәкыйль китабы дөнья күрә. Аның поэзиясенә музыкальлек, классик поэзия, халык иҗатыннан үсеп чыккан табигыйлек һәм эчке бер моң хас. Кечкенә генә поэтик дитәл аша ул туган ил, халык язмышы, аның үткәне һәм киләчәге турында фәлсәфи гомумиләштерүләр ясарга омтыла, һәм күп очракта моңа ирешә дә.
Мөдәррис Әгъләмов сюжетка корылган күләмле шигырьләр һәм публицистик монолог, поэмалар язу юнәлешендә дә эзләнүләр алып бара («Онытма, Европа!..», «Тукайдан хатлар» исемле поэмалар һ.б.)
Мөдәррис Әгъләмов 1973 елдан СССР язучылар берлеге әгъзасы.
М.Әгъләмов әдәбиятка балалар матбугаты аша килеп, бу өлкә белән дә даими иҗади хезмәттәшлектә булган каләм ияләреннән берсе. Ул шактый вакытлар татар балалар газетасы «Сабантуй» һәм «Ялкын» журналы редакцияләрендә эшли. Татар балалар көндәлек матбугатының 70 еллык юбилеена әзерлек көннәрендә (1994) әлеге газета һәм журналларның үткәндәге барлык саннарын күздән кичереп чыга һәм туплаган материаллары нигезендә балалар матбугатының тарихы, элеккеге хезмәткәрләре, мөхәррирләре, язышкан авторлары турында кызыклы мәгълүматларны эченә алган язмаларын бастыра. Бу хезмәтләре һәм кече яшьтәге балаларга атап язган шигырьләре өчен М.Әгъләмов («Без, без, без идек» җыентыгы, 1980) Башкортстанның Ф. Кәрим һәм Татарстан язучылар берлегенең А. Алиш исемендәге әдәби премияләре белән бүләкләнә.
1992 елда «Киләчәккә кайту», «Мин әйттем» китаплары өчен 1992 елда Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була.
2006 елда аңа «Татарстанның халык шагыйре» дигән мактаулы исем бирелә.

# Мөдәррис Әгъләмов
## Шәхси тормышы

Улы Илдар, кызы Айгөл.
# Атликасы

Атликасы (чуаш. Атликасси, рус. Атликасы ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429079. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253820003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000000700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Атликасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 239 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (94,79%).
# Кивкасы

Кивкасы (чуаш. Кивкас Юнтапа, рус. Кивкасы) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Кивкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Кивкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 115 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Латур (коммуна)

Латур (фр. Latour) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Hasok Çañ

Hasok Çañ (kor. 장하석, ingl. Hasok Chang; 1967 yılnıñ 26 martı, Koreya Respublikası, Seul) — korey çığışlı Amerika fän tarixçısı häm fälsäfäçese.
Anıñ qızıqsınu sferasına ximiä häm fizika tarixı häm fälsäfäse, fänni praktika fälsäfäse, kvant mexanikasında ülçäwlär, realizm, fänni dälillär, plüralizm häm pragmatizm kerä.

# Hasok Çañ
## İrtä tormışı

Çañ Seulda 1967 yılda Koreya däwlät xezmätkäre (soñraq säyäsätçe) Çe-Şik Çañ häm uqıtuçı U Sok Çwe ğailäsendä tuğan. Çañ — iqtisadçı Ha Cun Çañnıñ enese.
Çam Massaçusetstağı Northfield Mount Hermon mäktäbendä uqığan. Anı 1985 yılda tämamlağan. Massaçusetstağı Hempşir kollecında çaqırılğan student bulğan. Kaliforniä texnologiä institutın 1989 yılda fän bakalavrı däräcäse belän tämamlağan. Stenford universitetına uqırğa kergän, anda 1993 yılda fälsäfä buyınça doktorlıq däräcäsen alğan. Şulay uq Harvard universitetında çaqırılğan aspirant bulğan.

# Hasok Çañ
## Karyerası

Çañ 1993 yılnıñ iyülennän 1994 yılnıñ dekäberenä qädär Harvard universitetında fizika buyınça fänni xezmätkär bulğan. 1995 yılda ul Böyekbritaniägä kitkän, anda London universitet kollecınıñ fän häm texnologiälär kafedrasında uqıtuçı bulıp eşlägän, 2008 yılda professor bulğan. Çañ Kembric universitetına 2010 yılda küçkän, fän tarixı häm fälsäfäse Hans Rauzing isemendäge professorı bulğan.
BBC Four’nıñ «Şok häm qaltıraw: elektr tarixı» serialında häm Channel 4’nıñ «Britaniä dahie: dönyanı üzgärtkän ğalimnär» serialında konsultant bulıp eşlägän. 2014 yılnıñ fevralennän mayğa qädär ul EBS «Chang Hasok’s Science Meets Philosophy» serialında kürengän, anda korey telendä leksiälär uqığan.
Çañ Komplekslı tarix häm fän fälsäfäse komitetına häm Praktikada fän fälsäfäse cämğiätenä nigez saluçılarnıñ berse bulıp tora, şulay uq 2012 yıldan 2014 yılğa qädär Britaniä fän tarixı cämğiäte prezidentı häm 2014 yıldan 2015 yılğa qädär vitse-prezidentı urının bilägän. 2006 yılda ul «Inventing Temperature: Measurement and Scientific Progress» kitabı öçen Lakatoş premiäsen alğan, ä 2013 yılda «Is Water H2O?: Evidence, Realism and Pluralism» kitabı öçen fän fälsäfäse öçen Fernando Jil xalıqara premiäsen alğan.
2021 yılda Amerika fizika cämğiäte anı fizika tarixı buyınça Abraham Pays isemendäge premiä belän büläklägän.

# Hasok Çañ
## Şäxsi tormışı

Psixoterapevt Gretxen Siglarğa öylängän.
# Новокузнецк

Новокузнецк (рус. Новокузнецк, 1622-1931 елларда Кузнецк—Сибирский, 1932—1961 елларда Сталинск; шор., хак., алт.: Аба-тура; сибирско-тат.: Аба-тора) — Русиянең Кемерово өлкәсендә шәһәр, Кемерово өлкәсенең Новокузнецк районы үзәге. Кемерово өлкәсенең иң зур һәм иң иске шәһәре.
2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре».
2010 елның җанисәбе буенча шәһәрдә 547 904 кеше яши.

# Новокузнецк
## География

Көнбатыш Себернең көньягында, Том елгасы ярларының икесендә дә, Кузнецк күмер бассейнының көньягында урнашкан.
Себернең эре икътисади, транспорт һәм мәдәни үзәге.
Русиянең металлургия һәм күмер чыгару мәрказләреннән бересе.
1617 елда кальга буларак барлыкка килгән. 1917 елга кадәр кече сәүдә һәм кәсепчелек мәркәзе булган. Сәнәгате 1929 елда Кузнецк металлургия комбиантының төзелешеннән үсеш алды. Төп ширкәтләр: Кузнецк, Көнбатыш Себер металлургия комбинатлары. Ферроэретмәләр, әлүмин, һ.б заводлары эшлиләр. Машиналар төзү һәм металлургия үсеш алганнар. Химия-фармацевтика эшләп чыгару берләшмәсе, җиңел, азык-төлек сәнәгатьләре бар. Ташкүмер чыгарыла. 2 югары уку йорты, 2 театр, 4 музей (шул исәптән, өлкәне өйрәнү, тасвирый сәнгать музейлары) бар.

# Новокузнецк
## Халык саны

Милләтләр (2010): урыслар — 94,4%.

# Новокузнецк
## Эчке бүленеш

Шәһәр 6 районга бүленә:
* Завод районы
* Кузнецк районы
* Куйбышев районы
* Орҗоникидзе районы
* Үзәк районы
* Яңа Ильинка районы

# Новокузнецк
## Мәгариф

* Новокузнецк институты (КемДУ филиалы)

# Новокузнецк
## Шәхесләр

* Константин Толкачёв (1953), 1999 елдан Башкортстан Республикасы Дәүләт Җыелышы — Корылтай рәисе.
* Габделкәрим Кәримов (1986), Казакъстан җырчысы.
* Гата Камский (1974), гроссмейстер (1990).

# Новокузнецк
## Дин
### Ислам

* «Чулпан» мәчете
* «Абду Рахмон» гыйбадәт йорты
# Тәлгат Вәлиев

Тәлгат Абдулла улы Вәлиев — Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, композитор һәм музыкант. 1936 елның 24 мартында Казан шәһәрендә туа. Берничә китап авторы.

# Тәлгат Вәлиев
## Китаплары, хезмәтләре

* 2015 ел — Язмышым син...: җырлар, Казан, ТКН.
* 2019 ел — Җирдә миңа ни кирәк?(Балалар һәм үсмерләр өчен җырлар), Казан, ТКН, 107 бит, ISBN 9790706434094
# Кычытканлы

Кычытканлы (яңа имлә كئچئتكانلئ, яңалиф Qƅcƅtqanlƅ, заманәлиф Qıçıtqanlı, рус. Кичкальня) — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
Почта индексы — 423038.

# Кычытканлы
## Тарих

Күптән яшәүчеләр сөйләвенчә, Кычытканлы авылы XVIII гасыр башында барлыкка килгән. Буыннан-буынга килгән хикәяләр буенча, Үзи (Аксубай районы) дигән чуаш авылыннан килгән өч гаилә авылга нигез сала. Мулла Төхватулла авылга беренче нигез салучыларның берсе булган. Риваятьләр буенча, бу гаиләләр өйләреннән, Явыз Иван Казан ханлыгын яулап алганнан соң мәҗбүри чукындырудан качып килгәннәр. Чынлыкта, Үзи авылыннан берничә гаиләне күчеп килү төбәкара күчү белән аңлатыла, чөнки Явыз Иван 1584 елда үлә.
Хәзерге тарихиографик әдәбият авылның барлыкка килү көне турында каршылыклы мәгълүмат бирә - 1650 еллар уртасыннан 1710 елга кадәр. Риваятьләр буенча, 1911 елда берәү "Мораса башы" авылы 300 ел элек, ягъни 1611 нче елда барлыкка килгән дип әйтә, ләкин бу шикле мәгълүмат.
Революциягә кадәр документларда авылның исеме «Югары Мораса» (یوقاری مرصا, рус. Вершина рѣчки (речки) Мурасы) «Кечерткәнле тоже» (کچرتکنلی توش) диеп языла.
1920 елга кадәр Казан губернасы Чистай өязенең Иске Әлмәт вулысына керә. 1920 елдан Татарстан АССР Чистай кантонының Иске Әлмәт вулысы составында, 1930 елның 10 августыннан Биләр, 1935 елның 10 февраленнән Тельман, 1958 елның 16 июленнән Биләр, 1963 елның 1 фераленнән Октябрь, 1997 елның 10 декабреннән бүгенге көнгә кадәр Норлат районнары составында.

# Кычытканлы
## Демография

Халык саны
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Кычытканлы
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.6 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 5.3 °C | 14.3 °C | 19.2 °C | 20.9 °C | 18.5 °C | 12.9 °C | 5 °C | -4.1 °C | -9.8 °C | 4.6 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.

# Кычытканлы
## Күренекле кешеләр

* Әфкать Насыйбуллин (1949-2010) — Татарстанның атказанган мелиораторы, Россиянең мелиорация һәм су хуҗалыгы хезмәткәрләренең I съезды делегаты.
* Фалес Вәлиев (1938-2004) — авыл хуҗалыгы предприятиясе директоры.
* Фәния Хуҗахмәт (1949) — журналист.
* Тәлгать Галиуллин (1938) — татар әдәбият тәнкыйтьчесе, әдәбият галиме.

# Кычытканлы
## Моны да кара

* Кычытканлы авыл җирлеге
# Луш-де-Тавира

Луш-де-Тавира — Португалиянең Фару округына керә торган фрегезия. Luz de Tavira e Santo Estêvão муниципалитетына карый.

# Луш-де-Тавира
## Географиясе

Мәйданы — 31,53 км².
# Нагозелу-ду-Дору

Нагозелу-ду-Дору — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. Сан-Жуан-да-Пешкейра муниципалитетына карый.

# Нагозелу-ду-Дору
## Географиясе

Мәйданы — 6,61 км².
# Ле Моте (Мантова)

Ле Моте — Италиянең Ломбардия төбәге Пегоньага өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Моте (Мантова)
## Географиясе

Ле Моте Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Ле Моте (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse

Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse,şulay uq Awrupa keşe xoquqların yaqlaw mäxkämäse, Keşe xoquqları buyınça Awrupa mäxkämäse (inglizçä European Court of Human Rights, frantsuzça Cour européenne des droits de l’homme) — Awrupa Şurasına kergän illärdä yuridik köçkä iä bula torğan xalıqara mäxkämä organı. Awrupa Şurasınıñ illär-äğzaları Keşe xoquqların yaqlaw kileşüen imzalıylar.
Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse däwlätara eşlär, ayrım şäxeslär şiqäyätlären qarıy.
Awrupa keşe xoquqları mäxkämäseneñ utırışları Frantsiä Strasburg şähärendä uza.
1998 yıldan Rusiä dä Awrupa keşe xoquqları mäxkämäsenä quyu xoquqında bula.
1953 yılda Awropanıñ keşe xoquqların häm töp ireklärne yaqlaw turında kileşü üz köçenä kerä.

# Awrupa keşe xoquqları mäxkämäse
## Şiqäyätlär sanı

Awrupa keşe xoquqları mäxkämäsendä iñ küp şiqäyätlär tübändäge illärdän qarala (2013):
* Rusiä — 16 800 (16,8 %)
* İtaliä — 14 400 (14,44 %)
* Ukraina — 13 300 (13,33 %)
* Serbiä — 11 250 (11,3 %)
* Törkiä — 10 950 (11,0 %)
* Romaniä — 6 150 (6,2 %)