# Казан сынлы сәнгать укуханәсе

Казан сынлы сәнгать училищесы, Н.И. Фешин исемендәге Казан сынлы сәнгать училищесы (техникум), КССУ, рус. Казанское художественное училище имени Н. И. Фешина (техникум), КХУ, ингл. Kazan Art School named after Nickolai Feshin — 1895 елдан Казан шәһәрендә эшләп килүче, Татарстан мәдәният министрлыгы карамагындагы урта махсус һөнәри белем бирүче дәүләт автоном белем бирү оешмасы. Казан шәһәрендә ике уку бинасы (Мөштәри урамы, 16; Карл Маркс урамы, 70) һәм Яшел Үзәндә филиалы (Яшел Үзән, Засорин урамы, 4а) бар. Уку йорты директоры — Гыйльметдинова Ольга Александровна.

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Тарих

1895 елның 9 сентябрендә, Казан шәһәре сынлы сәнгать мәктәбе буларак, Казан шәһәр думасы һәм Казан губернаторы үтенече буенча, Россия империясенең сынлы сәнгать император академиясе президенты бөек кенәз Владимир Александрович рөхсәте белән ачыла. Мәктәпне ачуда Петербургта сынлы сәнгать академиясен тәмамлаган Н.Н. Белькович, Х.Н. Скорняков, Г.А. Медведев, Ю.И. Тиссен, А.И. Денисов (соңыннан мәктәпнең беренче рәсем укытучылары) башлап йөри. Казан сынлы сәнгать мәктәбе Россия сынлы сәнгать академиясенә караган беренче урта һөнәри белем бирү йорты була. Казан сынлы сәнгать мәктәбе 1905 елга хәтле Зур Лядский урамында урнашкан Казанның III кызлар гимназиясе (София Вагнерның шәхси гимназиясе) бинасында шөгыльләнә. 1901 елның маенда элекке Грузинский урамында (хәзерге Карл Маркс урамы) мәктәп өчен махсус бина корыла башлый. Төзелеш белән укуханә мөдире, сәнгать укытучысы Карл Мюфке (1868—1933) үзе җитәкчелек итә. Ул бина проектын һәм төзелеш сметасын Санкт-Петербургда сәнгать академиясендә раслатуга ирешә. Барлык төзелеш эшләре 1903 елның ноябрендә төгәлләнә. Ләкин декабрьдә янгын чыгып, бинаның түбәсе янып бетә. Янгыннан соң яңадан корганда, бинаның өске өлешенең кыяфәтенә зур үзгәрешләр кертелә. Бинада сәнгать училищесы өчен мөһим булган иртәнге һәм кичке рәсем төшерү сыйныфлары, тантаналар һәм күргәзмәләр заллары, өченче катта остаханәләр өчен авыш түбәле пыяла бүлмәләр була.
* 1917 елдан Казан дәүләт азат (ирекле) сынлы сәнгать остаханәләре.
* 1918 елда Казан дәүләт югары сынлы сәнгать-техник остаханәләре итеп үзгәртелә.
* 1920 елда Казан сынлы сәнгать-техник институты (рус. КХТИ).
* 1923 елда Казан сынлы сәнгать техникумы.
* 1924 елда Казан архитектура-сынлы сәнгать остаханәләре (техникум) (АРХУМАС).
* 1926 елда Казан сынлы сәнгать-педагогия техникумы.
* 1927 елда Казан театр техникумы белән берләштерелә, Казан берләштерелгән сынлы сәнгать–театр техникумы исеме ала.
* 1930 елда Көнчыгыш музыка техникумы белән берләштерелеп, Татар сәнгатьләр техникумы дип атала, аның сынлы сәнгать бүлеген тәшкил итә.
* 1935 елда Татар сәнгатьләр техникумыннан аерылып чыга, Татар сынлы сәнгать техникумы, соңрак Казан сынлы сәнгать училищесы итеп оештырыла.
* 2006 елда Казан сынлы сәнгать училищесынә Н.И. Фешин исеме бирелә.
* 2008 елда Казан сынлы сәнгать училищесы бинасында һәм аның матди базасына таянып, В.И. Суриков исемендәге Мәскәү дәүләт академия сынлы сәнгать институтының (рус. Московский государственный академический художественный институт имени В. И. Сурикова, МГАХИ) Казан филиалы да эшли башлый.
* 2008 елда Татарстан мәдәният министрлыгы карары белән Яшел Үзән шәһәрендә Казан сынлы сәнгать училищесы филиалы (Засорин урамы, 4а) ачыла.
Бөек Ватан сугышы елларында да Казан сынлы сәнгать училищесы эшчәнлеген туктатмый.

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Белгечлекләр

* Сынлы сәнгать
* Дизайн
* Декоратив-гамәли сәнгать һәм халык һөнәрчелеге
* Скульптура

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Укытучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Казан сынлы сәнгать училищесы укытучылары.
| Карл Мюфке Николай Фешин Павел Беньков Павел Радимов Надежда Сапожникова | Вера Вильковиская Константин Чеботарёв Бакый Урманче Татьяна Зуева Евгений Зуев | Харис Якупов Виктор Куделькин Айрат Хәмидуллин Асия Миңнуллина Әлфия Җәмилова |
| туу датасы | Исем | әлма-матер | һөнәр төре | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1868 | Grigory Antonovich Medvedev | Император сынлы сәнгать академиясе | рәссам | Grigory Antonovich Medvedev | 1944-02-04 |
| 1868-01-30 | Karl Müfke | gymnase masculin de Voronej Югары сынлы сәнгать академиясе | мигъмар | Karl Mufke | 1933-02-13 |
| 1869 | Кокорев, Александр Михайлович | Мәскәү рәсем сәнгате, һәйкәл ясау һәм мигъмарият укуханәсе Югары сынлы сәнгать академиясе | рәссам | Aleksandr Mikhaylovich Kokorev | 1944 |
| 1887-09-11 1887-09-09 | Павел Радимов | Казан Император университеты | рәссам шагыйрь | Pavel Radimov | 1967-02-12 |
| 1915-12-28 | Семён Ротницкий | И. Е. Репин исемендәге Санкт-Петербург сынлы сәнгать, скульптура һәм архитектура институты | рәссам | | 2004 |
| 1919-12-23 | Харис Якупов | Казан сынлы сәнгать укуханәсе | рәссам | Haris Yakupov | 2010-02-17 |
| 1923-12-23 | Евгени Зуев | Эстония сынлы сәнгать академиясе | рәссам | Evgeniy Zuev | 1989-10-31 |
| 1924-03-03 | Мәснәви Хәертдинов | Харкау дәүләт дизайн һәм сынлы сәнгать институты Ivanovo Art School | рәссам | Masnavi Haertdinov | 1983-06-26 |
| 1955-04-20 | Мәхмүт Ваһапов | Казан сынлы сәнгать укуханәсе Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты | рәссам | Makhmut Vagapov | |

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Уку йортын тәмамлаучылар

    Шулай ук карагыз: Төркем:Казан сынлы сәнгать укуханәсен тәмамлаучылар.
Казан сынлы сәнгать мәктәбе сынлы сәнгать, гравюра, архитектура, скульптура бүлекләрендә урта һөнәри уку йортлары өчен рәссам-мөгаллимнәр һәм милли мәктәпләр өчен рәсем укытучылары әзерләгән. Сәләтле шәкертләр Россия сынлы сәнгать академиясенә караган Санкт-Петербург югары сынлы сәнгать училищесынә укырга керә алган.

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Уку йортын тәмамлаучылар
### Инкыйлабка кадәр

| Николай Фешин Павел Беньков Давид Бурлюк Леонид Овсянников Пётр Дульский Надежда Сапожникова Вера Вильковиская Эрнест Шталберг Николай Пинегин Пётр Котов | Вадим Мизеров Азарий Трапицын Василий Сыромятников Карлис Зале Фёдор Модоров Варвара Степанова Александр Родченко Михаил Лобанов Александр Григорьев |

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Уку йортын тәмамлаучылар
### Инкыйлабтан соң

| Иоаким Максимов-Кошкинский Магдалина Мавровская Мәхмүт Госманов Лотфулла Фәттахов Әмир Мәҗитов Михаил Нефёдов Игорь Вулох Илдар Ханов Александр Новосёлов | Константин Васильев Абрек Абзгилдин Игорь Башмаков Николай Абрамов Владимир Кудряшёв Дмитрий Мощевитин Айрат Хәмидуллин Фәрит Вәлиуллин Усман Абдуллов |

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Уку йортын тәмамлаучылар
### Автоматик исемлек

| туу датасы | Исем | һөнәр төре | эш урыны | Викиҗыентыктагы төркем | үлем датасы |
| 1877-03-26 | Надежда Сапожникова | рәссам | | Nadezhda Sapozhnikova | 1942-10 1942-11 |
| 1879-03-23 | Петр Дульский | педагог сәнгать белгече музей эшлеклесе нәшир | | | 1956-03-08 |
| 1879-05-15 | Константин Лепилов | рәссам | | | 1941-10-05 |
| 1881-11-26 1881-12-09 | Николай Фешин | рәссам | | Nikolai Ivanovich Fechin | 1955-10-05 |
| 1885-11-27 | Николай Шулпинов | рәссам | | Nikolai Shulpinov | 1921-08-07 |
| 1886-07-25 | Александр Соловьёв | | | | 1966 |
| 1888-01-01 | Василий Александров | мигъмар | | | 1953-05-19 |
| 1888-06-17 | Герман Мелентьев | рәссам | | German Melentyev | 1967-03-28 |
| 1888-10-28 | Карлис Зале | сынчы | | Kārlis Zāle | 1942-02-19 |
| 1889-05-04 | Вадим Мизеров | рәссам | Томск политехника университеты | | 1954-11-21 |
| 1889-06-26 | Пётр Котов | рәссам укытучы | Сынлы сәнгать һәм мигъмарият милли академиясе С. А. Герасимов исемендәге Бөтенрусия дәүләт кинематография институты Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты | Pyotr Kotov | 1953-07-04 |
| 1890-08-24 | Моисей Спиридонов | рәссам | | | 1981-03-31 |
| 1891 | Дмитрий Фёдоров | | | | 1959 |
| 1891-01-27 | Никита Сверчков | рәссам | | | 1985-07-18 |
| 1891-06-29 | Михаил Лобанов | рәссам | | | 1970 |
| 1891-10-08 | Дмитрий Жилов | сынчы рәссам биолог | | | 1959-01-07 |
| 1891-11-23 | Александр Родченко | рәссам фотограф сынчы мигъмар график дизайнер designer typographer сынлы сәнгать эшлеклесе graphic artist | | Alexander Rodchenko | 1956-12-03 |
| 1892 | Константин Чеботарёв | рәссам | | Konstantin Chebotaryov | 1974 |
| 1892-03-24 | Алексей Попов | актёр кинорежиссёр театр режиссеры тиятыр пидагугы публицист тиятыр белгече укытучы сценаричы | Россия театр сәнгате университеты — ГИТИС | | 1961-08-18 |
| 1892-04-28 | Илларион Плещинский | рәссам | Сынлы сәнгать һәм мигъмарият милли академиясе Киев милли төзелеш һәм архитектура университеты | | 1961-02-06 |
| 1893 | Иван Тютиков | рәссам | | | 1973 |
| 1894 | Петр Байбарышев | | | | 1942 |
| 1894-08-08 | Янис Лиепинш | рәссам | Латвия сынлы сәнгать академиясе | | 1964-09-02 |
| 1894-11-05 1894-10-28 1894-11-09 1894-10-09 | Варвара Степанова | рәссам designer шагыйрь иллюстратор textile artist сәхнә бизәүче graphic artist истрады әртисе сәнгатькәр | Vkhutemas Krupskaya Academy of Communist Education | Varvara Stepanova | 1958-05-20 |
| 1895 | Наталья Пономарёва | рәссам | | Natalya Ponomaryova | 1941 |
| 1895-06-22 | Владимир Соколов | рәссам | | | 1971 |
| 1896-06-09 | Пётр Фомичев | рәссам | | | 1975-09-16 |
| 1896-11-04 | Николай Крутильников | рәссам укытучы | Алмацінскі каледж дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва | | 1961-04-13 |
| 1902-04-05 | Владимир Лаптев | рәссам фотограф журналист | Татарстан Республикасының милли музее | Vladimir Lukich Laptev | 1963-12-09 |
| 1902-06-25 1902-07-25 | Владимир Кудряшёв | рәссам | | Vladimir Kudryashov | 1944-11-09 |
| 1903-11-07 | Дмитрий Красильников | рәссам | Татарстан китап нәшрияты Central Publishing House of the Peoples of the USSR Раздавім фашысцкую гадзіну Vozhyk | Dmitriy Krasil'nikov | 1951 |
| 1903-11-27 | Николай Ломоносов | сынлы сәнгать эшлеклесе театр рәссам-бизәүчесе | Yekaterinburg Youth Theatre Пирем драма театры | | 1995-09-23 |
| 1904-07-15 | Габделгазиз Зыятдинев | | | | 1991-10-28 |
| 1905 | Сергей Михайлов | рәссам | | | 1985-08-14 |
| 1906-02-16 | Сәрвәр Җәтәрә | актёр режиссёр драматург | Комык музыкаль-дырам тиятры | | 1980 |
| 1907-01-27 | Николай Барышев | рәссам clandestine agent | Gorky Drama Theatre | | 1944-04-10 |
| 1907-08-11 | Анатолий Нератов | рәссам мигъмар iconographer | | | 1973-07-01 |
| 1914-02-23 1914-03-08 | Магдалина Мавровская | рәссам | | | 2012-05-24 |
| 1918-07-21 | Анатолий Козырев | сынчы рәссам | | Anatoli Ivanovich Kozyrev | 1980-09-07 |
| 1918-09-27 | Лотфулла Фәттахов | рәссам | | Lotfulla Fattahov | 1981-06-17 |
| 1918-10-25 | Мәхмүт Госманов | рәссам | | Makhmut Usmanov | 2006 |
| 1919-06-19 | Пётр Сажин | сынчы | | | 1999-02-05 |
| 1919-12-23 | Харис Якупов | рәссам | Казан сынлы сәнгать укуханәсе | Haris Yakupov | 2010-02-17 |
| 1922-01-28 | Әнвәр Нагаев | рәссам | | | 2002-12-11 |
| 1922-08-08 | Әсгать Сәфәргалин | рәссам | | Ashat Safargalin | 1975-08-28 |
| 1923-05-23 | Николай Кузнецов (1923) | рәссам | | Nikolay Kuznetsov (painter) | 1974-12-15 |
| 1923-09-29 | Сергей Лывин | рәссам | | Sergey Lyvin | 2000-03-18 |
| 1924-02-18 | Александр Талеев | рәссам | | | 2006-04-04 |
| 1924-02-25 | Әнәс Тумашев | рәссам сәхнә бизәүче | | Anas Tumashev | 2010-10-12 |
| 1924-06-24 | Владимир Попов | рәссам | | Vladimir Popov (painter) | 2023-10-27 |
| 1924-09-13 | Владимир Кузнецов | рәссам укытучы | Харьков дәүләт дизайн һәм сәнгать академиясе | | 1998-12-23 |
| 1925-01-15 | Юрий Матвеев | сәхнә бизәүче рәссам | Kharkiv Ukrainian Drama Theatre | | 1988-09-24 |
| 1925-08-14 | Владимир Гольба | рәссам укытучы | Kharkiv State School of Art | | |
| 1925-08-19 | Петр Баландин | | | | 1994-07-08 |
| 1926-03-19 | Нәкый Бикташев | | | | 1980-10-29 |
| 1926-05-05 | Яромир Печкин | сынчы | Беларус милли техника университеты | | 1976-06-17 |
| 1927-11-03 | Сергей Ланзы | рәссам | | | 1977 |
| 1928-02-18 | Мәсгут Шәрифуллин | язучы | | | |
| 1928-08-01 | Григорий Васягин | рәссам | | | 2005-12-29 |
| 1930-05-07 | Евгений Сидоркин | рәссам иллюстратор graphic artist | | | 1982-09-03 |
| 1930-10-19 | Андрей Визел | | РФА КФҮ Органик һәм физик химия институты | | 2019-11-14 |
| 1931-08-10 | Рафаил Баһаветдинов | рәссам | | | 2017 |
| 1932-04-17 | Николай Индюхов | | | | 2009-04-05 |
| 1932-12-03 | Нәүфәл Адылов | сынчы | | Naufal Adylov | 2004-12-01 |
| 1934-03-30 | Рөстәм Килдебәкев | рәссам muralist рәссам-витражис mosaicist carpets designer рәссам-плакатчы | | Rustem Kildibekov | 2023-11-09 |
| 1934-07-10 | Рафаэль Агафонов | сынчы рәссам сәхнә бизәүче | | | 2014-06-26 |
| 1934-12-21 | Рафаэль Мәсәгутов | рәссам җәмәгать эшлеклесе | | Rafael Masautov | |
| 1936-01-24 | Александр Бакулевский | иллюстратор сәнгатькәр график дизайнер рәссам graphic artist | | Aleksandr Bakulevskiy | 2021-08-23 |
| 1936-05-01 | Май-оол Даржай | рәссам | | | 2005-06-14 |
| 1936-10-11 | Закир Батраев | университет профессоры | | Zakir Batraev | |
| 1938-01-03 | Игорь Вулох | рәссам | | Igor Vulokh | 2012-11-28 |
| 1938-11-22 | Валерий Скобеев | рәссам | | Valery Skobeev | 2022-07-29 |
| 1939-03-31 | Рәшит Гыймашев | рәссам | | Rashit Imashev | 2007-03-11 |
| 1939-11-13 | Илдар Зарипов | рәссам | | Ildar Zaripov | 2012-06-14 |
| 1940-02-29 | Виктор Фёдоров | рәссам mosaicist graphic artist пәртеритче | | Viktor Kronidovich Fyodorov | 2001-10-05 |
| 1940-10-28 | Равил Исмәгыйлев | | | | |
| 1942-01-06 | Георгий Тайгильдин | | | | |
| 1942-03-25 | Алексей Штерн | рәссам театр режиссеры куючы-рәссам | | | |
| 1942-09-03 | Константин Васильев | рәссам | | Konstantin Vasilyev | 1976-10-29 |
| 1946-08-05 | Надир Әлмиев | рәссам | | Nadir Almeev | |
| 1946-11-14 | Измаил Ефимов | рәссам | | | |
| 1946-12-22 | Григорий Эйдинов (1946) | иллюстратор рәссам | | Grigory Eidinov | |
| 1947-08-01 | Шамил Шәйдуллин | рәссам | | Shamil Shaidullin | 2021-08-03 |
| 1949-02-23 | Рәшит Сафиуллин | рәссам сәхнә бизәүче graphic artist | | | 2024-02-13 |
| 1949-07-28 | Александр Леухин | рәссам | | | |
| 1949-11-01 | Валентина Губская | рәссам | Татар дәүләт «Әкият» курчак театры Шәүкәт Хәсән улы Биктимеров исемендәге Казан театр укуханәсе | | |
| 1951-01-04 | Шамил Нигъмәтуллин | | | | 2004-02-01 |
| 1951-01-09 | Зөфәр Гыймаев | рәссам | | Zufar Gimaev | 2022-02-15 |
| 1951-01-16 | Рәшит Гаимов | рәссам мөгаллим | Казан милли тикшеренү технология университеты Мәскәү дәүләт академия сәнгать институты | Rashit Gaimov | |
| 1951-08-15 | Әлфия Җәмилова | | | | |
| 1952-11-26 | Асия Миңнуллина | рәссам сынчы | | Asiya Minulina | |
| 1952-12-11 | Фәридә Хәсьянова | рәссам children's book illustrator | | Farida Hasyanova | |
| 1954-02-10 | Рәшит Газиев | рәссам сәхнә бизәүче | | Rashit Gazeev | 2021-12-22 |
| 1954-04-12 | Рәшит Гафиятуллин | хөкемче | | | |
| 1955-04-20 | Мәхмүт Ваһапов | рәссам | Казан сынлы сәнгать укуханәсе Казан дәүләт мәдәният институты | Makhmut Vagapov | |
| 1958-04-04 | Наилә Кумысникова | рәссам сәхнә бизәүче | | Nailya Kumysnikova | |
| 1959-02-24 | Фәрит Вәлиуллин | рәссам | Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты Казан (Идел буе) федераль университеты | Farit Valiullin | |
| 1959-12-04 | Игорь Щетинин | рәссам | | | |
| 1961 | Сергей Светлаков | рәссам пәртеритче | | | |
| 1963-06-15 | Әнвәр Сәйфетдинев | рәссам | | Anvar Kamilevich Sayfutdinov | |
| 1967-10-20 | Әлфия Ильясова | рәссам | | Alfiya Sargin | |
| 1968-12-31 | Луиза Фәсхетдинова | designer | Әмир Мәҗитов музее Арча милли аяк киеме фабрикасы Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институты | | |
| 1971-12-27 | Фәридә Харрасова | рәссам иллюстратор | | Farida Harrasova | |
| | Владимир Бельтюков | рәссам | | | |

# Казан сынлы сәнгать укуханәсе
## Бина

    Төп мәкалә: Казан сәнгать мәктәбе бинасы
Псевдоурыс стилендә (теремга охшатып) кызыл кирпечтән салынган 3 катлы бина. Планда бина Н хәрефенә охшап тора. Гомуми мәйданы — 5232,2 м². Бина төзелешендә иң яхшы кирпеч, известняк, ак таш кулланылган. Идәннәргә паркет җәелгән. Бинаның архитекторы Карл Мюфке III дәрәҗә Изге Станислав ордены белән бүләкләнә (1905). 1930-1941 елларда бинада коммуналь төзелеш инженерлары институты урнаша. 1941-2004 елларда КАИның 2 нче уку бинасы булып хезмәт итә. 2004 елда Казан сынлы сәнгать училищесынә кайтарып бирелә. Башта төп фасад ремонтлана, аннары бинаның эчке корылмаларына реставрация үткәрелә. 1995 елда бина «Шәһәр мигъмарияты һәйкәле», «илкүләм әһәмияткә ия дәрәҗәле мәдәният мирасы ядкәре» дип табыла.