yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Борис Шульга

Борис Шульга (23 гыйнвар 1926 ел — 18 октябрь 2002 ел, Ижевск, Удмурт Республикасы) — ССРБ һәм Россиянең украин чыгышлы галиме (инженер-механик), җәмәгать эшлеклесе. Удмурт дәүләт университетының беренче ректоры (1972-1986), Удмурт АССР-ның атказанган фән эшлеклесе, Россия югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре, Ижевск шәһәренең мактаулы гражданы.

# Борис Шульга
## Биографиясе

Шульга Борис Николаевич 1926 елның 23 гыйнварында Украина ССРның Чернигов округы Ичня авылында туа. Бөек Ватан сугышына кадәр Киевта яши. 1941 елның июлендә гаиләсе белән бергә Удмурт АССР Воткинск каласына эвакуацияләнә, ә соңрак шул ук елда Куйбышевка күчеп килә.
1943 елда урта кичке мәктәпне экстерн белән тәмамлый, шуннан соң Куйбышев авиация институтына укырга керә. Аны 1949 елда «самолетлар төзү» белгечлеге буенча тәмамлап, «инженер-механик» квалификациясе ала һәм И. В. Сталин исемендәге Куйбышев авиация заводында инженер-конструктор булып эшли башлый.
1952-1955 елларда Куйбышев индустриаль институтында «материаллар каршылыгы» кафедрасында аспирантурада укый.
1956 елның августында Югары һәм урта махсус белем бирү министрлыгы тарафыннан Ижевск механика институтына юнәлтелә, анда «материаллар каршылыгы» кафедрасында элек ассистент сыйфатында эшли, ә соңрак — олуг укытучы, 1958-1964 елларда институтның кичке факультет деканы була. 1961 елда «Исследование характера разрушения пластичных металлов в условиях концентрации напряжений при растяжении» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1964 елның августыннан 1972 елның февраленә кадәр институның уку эшләре буенча проректоры була.
1972 елда Удмурт дәүләт педагогия институты «Удмурт дәүләт университеты» итеп үзгәртелә, һәм Борис Николаевич Шульга аның ректоры итеп тәгаенләнә. Бу вазифада 1986 елга кадәр эшли, бер үк вакытта Удмурт АССРның югары уку йортлары ректорлары советы җитәкли. 1986 елдан УДУнда гомуми техник дисциплиналар кафедрасы мөдире була. 1995 елда аңа профессор исеме бирелә.
1996—2002 елларда УДУ-ның Аксакаллар советы рәисе, 2000-2002 елларда Шульга психология-педагогия факультетының һөнәри технологияләр укыту-методик үзәгенең директоры була.
Гыйльми тикшеренү эшләре нәтиҗәсе аның 35 басмасына күренә; 3 авторлык танытмасына ия.
Борис Николаевич гыйльми эшләреннән тыш җәмәгать эшчәнлеге белән актив шөгыльләнә: УАССР Югары Советы депутаты (1975), хезмәтчәннәрнең Ижевск шәһәр Советы депутаты (1969, 1971), Ижевск шәһәр Советы халык депутаты (1980, 1985) итеп сайлана.

# Борис Шульга
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* ике «Хөрмәт Билгесе» ордены — (1971, 1981)
* Халыклар Дуслыгы ордены (1986)
* «Владимир Ильич Ленинның тууына 100 ел тулу уңаеннан» медале (1970)
* Удмурт АССР Югары Советы Президиумының Мактау грамотасы (1986)
* Удмурт АССР-ның атказанган фән эшлеклесе (1992)
* Россия югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре
* Ижевск шәһәренең мактаулы гражданы

# Борис Шульга
## Хәтер

2003 елда УГУ-ның беренче ректоры хөрмәтенә университетның беренче корпусы стенасына мемориаль тактаташ куела.
Ректор
# Ансон (Висконсин)

Ансон — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Ансон (Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 102,4 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 301 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# HD172032

HD172032 — Кавәс йолдызлыгында урнашкан Fm_dD спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,76 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Шези (коммуна)

Шези (фр. Chézy) — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
# Уязд-Губи

Уязд-Губи — Польшаның Великопольское воеводалыгы Каменец гминасында урнашкан авыл.

# Уязд-Губи
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Пуерто де ла Лагунита (Пенхамо)

Пуерто де ла Лагунита — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Пенхамо муниципалитеты составына керә.

# Пуерто де ла Лагунита (Пенхамо)
## Географиясе

Пуерто де ла Лагунита Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Пуерто де ла Лагунита (Пенхамо)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Пуерто де ла Лагунита (Пенхамо)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Гиллсборо (Төньяк Дакота)

Гиллсборо — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.

# Гиллсборо (Төньяк Дакота)
## Тарихы

Гиллсборо шәһәре 1880 елда нигезләнгән.

# Гиллсборо (Төньяк Дакота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,83324 км², 2,833238 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 276 метр биеклектә урнашкан.
# Феофан Грек (кратер)

Феофан Грек — Меркурий планетасының 4° к. к. 143° кб. о. координаталары буенча урнашкан 50 километрлы кратеры.

# Феофан Грек (кратер)
## Исеме

Кратер рус иконописецы Феофан Грек хөрмәтенә аталган.
# Чернобыль һәлакәте

Чернобыль һәлакәте — 1986 елның 26 апрелендә Совет Берлегендәге (хәзерге Украинадагы) Чернобыль шәһәрендә булган атом электростанциясендә килеп чыккан һәлакәт иде. Дөньяда атом электростанцияләрдә һәлакәтләрдә иң начары исәпләнә. Ул радиоактив калдыклардан торган болытны җитештерә. Җил бу болытны Көнбатыш Совет Берлеге, Көнчыгыш Европа һәм Скандинавия аша күтәреп чыгара. Украинаның, Беларусьның һәм Россиянең күр җирләрен пычрата, нәтиҗәдә 200 000 кеше эвакуацияләнә һәм күчерерлә. Бу һәлакәт Совет атом сәнәгатенең куркынычсызлыгы турындагы мифны юкка чыгары, атом сәнәгатьнең үсешен кичектерә, Совет хакимиятен сер тормас булыгра мәҗбүр итә. Хәзерге бәйсезле Россияне, Украинаны һәм Беларусьны агуланган зонасында йогышсызландыру һәм сәламәтлекне саклау мәшәкәтли.

# Чернобыль һәлакәте
### Атом электростанциясе

Чернобыль АЭСы Украинадагы Припәт бистәсендә урнашкан, Чернобыльдан чакта төньяк-көнчыгышка 16 километрда һәм Киевтән чакта төньякка 104 километрда. Станция дүрт реактордан тора, алардан һәркайсының электрик егәрлеге 1 гигаватт (термик егәрлеге 3.2 гигаватт) була, һәлакәт заманнарында бергәләп Украина электроэнергиянең 10% чамасы җитештерәләр. Станция төзелеше 1970-елларда башлана, 1977 елда 1-нче реактор эшли башлый, соңрак 2-нче (1978), 3-нче (1981) һәм 4-нче (1983). Һәлакәт вакытында 5-нче һәм 6-нче реакторлар төзеләләр генә.
Бөтен дүрт РБМК-1000 реактор төренә керәләр.

# Чернобыль һәлакәте
### Һәлакәт

1986 елның 26 апрелендә, җирле вакыт 13:23:58дә Чернобыль-4 атом-төш реакторы (ягъни Чернобыль станциясенең 4-нче реактор) һәлакәтле атом-төш матдәненең эрүен кичерә , нәтиҗәдә бернчә кабынып китүеләр һәм янгын чыга.
Һәлакәт хаталы реактор ясалыгына һәм куркыныч техниканы бозган арыган станция операторлар хатасына бәйләнгән була. Три-Майл-Айленд вакыйгасында да, икенче дәрәҗәдәге һәлакәтенә өлеш керткән фактор — операторларның яхшы булмаган өйрәнгәнлек һәм реакторның күп сыйфатлары белән таныш булмау.
Берничә процедура тәртипсезлек һәлакәт сәбәбенә өлеш кертәләр. Алардан берсе куркынычсызлык, офицерлар мөдир операторлар белән булмаган имин элемтә. Аннан да бигрәк, операторларның яхшы булмаган өйрәнгәнлеге буенча, экспериментнең максаты булган түбән реактивлыкта реактор эшен аңлауның сайлыгы да сәбәбе була. Реакторның күп сыйфатлары, куркынычлы зур позитив киңлек коэффицентендә, хәрби сер буларак яшерен иткән булдылар һәм операторлар aларны белмәделәр. Алай гына да түгел, берничә куркынычсызлык системалар алдаган булдылар, тәҗрибә башкаруының тәртибе инкяр иткән була.
# Феннвиллер

Феннвиллер (фр. Fenneviller) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.

# Феннвиллер
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 2,99 км².
# Сент-Оренс-де-Гамвиль

Сент-Оренс-де-Гамвиль (фр. Saint-Orens-de-Gameville) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Бадиле (Милано)

Бадиле — Италиянең Ломбардия төбәге Цибидо-Сан-Джакомо өязендә урнашкан торак пункт.

# Бадиле (Милано)
## Географиясе

Бадиле Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Бадиле (Милано)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шаһьяр (Алашеһир)

Шаһьяр (төр. Şahyar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Алашеһир илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Мото (Сондрио)

Мото — Италиянең Ломбардия төбәге Гордона өязендә урнашкан торак пункт.

# Мото (Сондрио)
## Географиясе

Мото Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Мото (Сондрио)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Фару

Фару (порт. Faro) — Португалиядә урнашкан шәһәр, Фару округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

# Фару
## Тарихы

Шәһәр 1266 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Алгарве провинциясенә караган.

# Фару
## Географиясе

Мәйданы — 202,57 ± 0,01 км². Муниципалитет составына Санта-Барбара-де-Неше, Монтенегру (Фару), Conceição e Estoi һәм Faro (Sé e São Pedro) фрегезияләре керә.
# Пет (елга)

Пет — Россия территориясеннән ага торган елга. Рязань өлкәсе, Владимир өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 110 км.

# Пет (елга)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010102312110000026726
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110002672
* Бассейн коды — 09.01.01.023
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Буена Виста дел Сур (Сан Маркос)

Буена Виста дел Сур — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. San Marcos Municipality муниципалитеты составына керә.

# Буена Виста дел Сур (Сан Маркос)
## Географиясе

Буена Виста дел Сур Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Буена Виста дел Сур (Сан Маркос)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Буена Виста дел Сур (Сан Маркос)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# ARL8B

ARL8B (ингл. ADP ribosylation factor like GTPase 8B) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Вук Караджич

Караджич Вук Стефанович яки Вук Караджич ( 26 октябрь (6 ноябрь) 1787 ел, Тршич, Госман империясе — 26 гыйнвар (7 февраль) 1864 ел, Вена) — серб тел белгече һәм педагогы.
Вук Караджич серб әдәби теленә реформа үткәрә һәм серб кириллицасын стандартлаштыра. Серб язмасы нигезенә «ничек ишетелсә — шулай языла» принцибын сала«пиши као што говориш, а чита као што је написано»).
Ул серб-хорват теленең бердәмлеге турындагы Вена әдәби килешүе инициаторы һәм катнашучысы була.

# Вук Караджич
## Биографиясе

Черногориягә килгән Стефан һәм Егда (кыз фамилиясе — Зрнич) Караджич гаиләсендә Сербияда, Лозница эргәсендәге Тршич авылында туа (ул вакытта — Госман империясе). Малайга, аңа явыз көч зыян итмәсен өчен Вук (бүре -'волк') исемен кушалар. Ул үзаллы белем ала; бераз туганы укыта, аннары Троноша монастыренда белем ала, 19 яшендә — гимназияда (Сремски-Карловци); берничә ай Петриньедә латин һәм немец телен өйрәнә; Обрадовичта шөгыльләнүгә өметләнеп Белградка китә, серб Ядарында Ненадовочта писарь булып хезмәт итәргә туры килә. Ахырда, 1808 елда Белград югары мәктәбенең башлангыч укучыларының берсе була. Тиздән ул авырып китә һәм дәвалану өчен Нови-Сад һәм Пештка юллана, әммә тулысынча дәвалана алмый һәм аксак булып кала. Сербияга 1810 елда кайтып, бераз вакыт Белградта башлангыч мәктәп укытучысы булып эшли. 1813 елда Вена шәһәренә күчә һәм анда Словения лингвисты Копитар менән очраша. 1814 һәм 1815 елларда Вук Караджич серб халык җырларының ике томын нәшер итә (соңыннан саны тугызга кадәр арткан). 1814 елда ул шулай ук беренче серб грамматикасын чыгара, 1818 елда Венада — тәүге Серб сүзлеге («Српски речник»);1819 елның февраленнән майгача Караджич Русиягә, Тәүрәт җәмгыяте чакыруы буенча килә. Бу турыда И. Н. Лобок түбәндәгеләрне яза:
1861 елда Караджичка Загреб шәһәренең мактаулы гражданы исеме бирелә.
Изге Марк зиратында җирләнгән. 1897 елда Белградның тарихи соборында Досифей Обрадович янында кабаттан җирләнә.

# Вук Караджич
## Серб кириллицасы реформасы

Караджичның серб теле — Герцеговина диалекты нигезендә эшләнә, аның нигезендә һәр өнгә хәреф тура килсен өчен бераз үзгәртелгән кириллица язмасы ята. Караджич язмасы XIX гасырның 60 нчы елларында киң танылу ала һәм Сербияда төп язма була, аны Воеводинаның, Босния һәм Герцеговинаның Австрия серблары һәм Черногория халкы куллана. Нәкъ Караджич теле серб теле өчен җирлек булып тора.
# (7522) 1991 AJ

(7522) 1991 AJ (лат. 1991 AJ) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (7522) 1991 AJ
## Тарихы

1991 елның 9 гыйнварында Х. Мори, М. Араи тарафыннан Йории обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 AJ» саналган.
# Гүмүшхаҗыкөй

Гүмүшхаҗыкөй (төр. Gümüşhacıköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесенең Амасья иленә караган бер илчедер.

# Гүмүшхаҗыкөй
## Географиясе

Илче мәйданы — .
# Тамбов өлкәсе

Тамбов (Тамбов) өлкәсе (рус. Тамбовская область) — Россия Федерациясенең субъекты.
Өлкә мәркәз — Тамбов шәһәре.

# Тамбов өлкәсе
## Чиктәшлек

Тамбов өлкәсе Көнбатыш Европа тигезлегенең үзәгендә урнашкан һәм Ука-Тын тигезлегенең үзәк өлешен алып тора. Уртача биеклеге 110—115 м (иң биек нокатасы 219 м). Файдалы казылмалар: балчык, акшар, торф, комташ һәм фосфоритлар.
Климат — уртача континенталь. Гыйнварның уртача температураы −10,5…−11,5 °C, июльнеке +19,4…+20,5 °C. Еллык явым 450–500 мм тәшкил итә. Вегетация дәвере 185 көн. Елгалар: Цна һәм аның кушылдыклары.

# Тамбов өлкәсе
## Идарә төзелеше

    Төп мәкалә: Тамбов өлкәсе административ-территориаль бүленеше

# Тамбов өлкәсе
## Идарә төзелеше
### Районнар

Тамбов өлкәсендә 23 муниципаль район. Районнар исемлеге:
* Бондари районы
* Гавриловка районы
* Жердевка районы
* Знаменка районы
* Инӝавино районы
* Кирсанов районы
* Мичуринск районы
* Мордово районы
* Моршанск районы
* Мучкапский районы
* Никифоров районы
* Первомайский районы
* Пичаево районы
* Рассказово районы
* Ржакса районы
* Сампур районы
* Сосновка районы
* Староюрьево районы
* Тамбов районы
* Токарёвка районы
* Уварово районы
* Умёт районы

# Тамбов өлкәсе
## Идарә төзелеше
### Шәһәр округлары

    I Кирсанов
    II Котовск
    III Мичуринск
    IV Моршанск
    V Рассказово
    VI Тамбов
    VII Уварово

# Тамбов өлкәсе
## Халык

Шәһәр халкының өлеше сары төс белән күрсәтелгән.

# Тамбов өлкәсе
## Халык
### Милли состав

2002 ел:
* руслар — 1 136,9 мең кеше
* украиннар — 10,8 мең кеше
* әрмәннәр — 4,3 мең кеше
* чегәннәр — 3,0 мең кеше
* татарлар — 2,7 мең кеше
* беларуслар — 2,4 мең кеше
* әзәрбайҗаннар — 2,3 мең кеше
* алманнар — 1,1 мең кеше
* язидлар — 1,0 мең кеше

# Тамбов өлкәсе
## Халык
### Татарлар

Моны карагыз:Тамбов өлкәсе татар авыллары
# Глембоцко (Ополе воеводалыгы)

Глембоцко — Польшаның Ополе воеводалыгы Гродкув гминасында урнашкан авыл.

# Глембоцко (Ополе воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гиошешть

Гиошешть — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. Комарник коммунасына карый.

# Гиошешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# NGC 575

NGC 575 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 575
## Тарихы

Әлеге галактика 1876 елда Франция астрономы Edouard Stephan тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 80.01 см (31.5 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Игорь Носов

Игорь Носов, Игорь Николай улы Носов (рус. Носов Игорь Николаевич, 1978 елның 20 апреле, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан ― 2022 елның 8 феврале, РФ, Мәскәү) — юрист, «“Иннополис” АИЗ» ААҖ генераль директоры (2013 ―2018). Түбән Новгород өлкәсе (Түбән Новгород өлкәсе) губернаторы урынбасары (2018―2021). «Татнефтехиминвест-холдинг» ААҖ директорлар шурасы әгъзасы.

# Игорь Носов
## Тәрҗемәи хәле

1978 елның 20 апрелендә Казанда туган. Казанның 39нчы мәктәбен, РФ эчке эшләр министрлыгының Мәскәү юридик институтын (2012 елдан РФ ЭЭМның В. Я. Кикоть исемендәге Мәскәү университеты, рус. МосУ МВД РФ), Colorado State University (АКШ) бизнес-мәктәбен (Executive MBA дәрәҗәсе белән) тәмамлаган.

# Игорь Носов
## Хезмәт юлы

* 1999-2002 Татарстан сәүдә һәм тышкы икътисадый багланышлар министрлыгының беркетмә бүлегендә әйдәүче белгеч.
* 2002-2007 Philip Morris International компаниясенең РФдәге вәкиллегендә (Мәскәү) эшли.
* 2007-2008 «Алабуга» АИЗ җитәкчесе урынбасары.
* 2008-2009 Аерым икътисадый зоналар (АИЗ) белән идарә итү федераль агентлыгының Татарстан буенча җирле идарәсе башлыгы — «Алабуга» АИЗ җитәкчесе.
* 2010, февраль-ноябрь «Аерым икътисадый зоналар» ААҖ (Мәскәү) генераль директоры урынбасары.
* 2010-2012 Татарстан сәнәгать һәм сәүдә министрының беренче урынбасары, «“Алабуга” АИЗ» ААҖ директорлар шурасы рәисе.
* 2012-2013 Мәскәү шәһәре хакимиятенең фән, сәнәгать сәясәте һәм эшмәкәрлек департаменты җитәкчесе урынбасары.
* 2013 елның мартыннан «“Иннополис” АИЗ» ААҖ генераль директоры.
* 2018 елның июль аеннан Түбән Новгород өлкәсе губернаторы (Глеб Никитин) урынбасары
* 2021 елның маеннан 2022 елның 7 февраленә кадәр ― Ерак Көнчыгыш һәм Арктиканың үсеш корпорациясе (Корпорация развития Дальнего Востока и Арктики ) генераль директоры (Мәскәү).
2022 елның 8 февралендә 43 яшендә инсульттан үлгән. Казанның Арча зиратында җирләнә.

# Игорь Носов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 1999 РФ фәннәр академиясе президиумының яшь галимнәр өчен премиясе һәм алтын медале.
# Воргашорвис

Воргашорвис — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уса елгасының сул ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.

# Воргашорвис
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03050200112103000073204
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103007320
* Бассейн коды — 03.05.02.001
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Ацетилсалицилат кислотасы

Ацетилсалицилат кислотасы яки аспирин Барлык авыртулар вакытында да ярдәм итә.
Авыртуны 3-6 сәгать басып тора. Бу бик популяр дару, аны инде 100 елдан артык кулланалар. Шул ук вакытта бу кислотаны бик күп әрлиләр дә, ул гастрит, ашказаны ялкынсынуы булганда, канны сыеклатып, ашказаныннан кан агуга китерергә мөмкин. Әгәр элек андый катлауланулар сиздергән икән, бу дару турында онытыгыз һәм алга таба кулланмагыз, андый зарларыгыз юк икән, тыныч булыгыз, берничә тапкыр аспирин эчкәннән генә әллә ни зыян китерә алмас. АСКлы даруны ач карынга (ашамаган килеш) эчмәгез, бер тапкыр кабул иткәндәге доза 600-750 мг нан артырга тиеш түгел. Балаларга АСК бирергә ярамый.
# Аксуат (Акмола өлкәсе)

Аксуат (каз. Ақсуат) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Аксуат (Акмола өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Паральша (Епрәч районы)

Паральша (чуаш. Паральша, рус. Паральша ) — Чуашстанның Епрәч районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429708. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97213815006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100600004300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2133.

# Паральша (Епрәч районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 0 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Бернсбах

Бернсбах (алман. Bernsbach) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Бернсбах
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 8,75 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 557 метр биеклектә урнашкан.
# Ловчички

Ловчички (чех. Lovčičky) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Брна, Вишков һәм Брна районында урнашкан авыл.

# Ловчички
## Географиясе

Мәйданы — 4,042767 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 260 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Ловчички
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Ловчички
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Ловчички
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 649 |
| 1880 | 672 |
| 1890 | 683 |
| 1900 | 759 |
| 1910 | 955 |
| 1921 | 910 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 954 |
| 1950 | 790 |
| 1961 | 840 |
| 1970 | 723 |
| 1980 | 614 |
| 1991 | 512 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 539 |
| 2014 | 628 |
| 2016 | 663 |
| 2017 | 676 |
| 2018 | 686 |
| 2019 | 705 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 711 |
| 2021 | 710 |
| 2021 | 722 |
| 2022 | 744 |
| 2023 | 746 |
| 2024 | 738 |
# Гайсау

Гайсау — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. Брегенц округы составына керә.

# Гайсау
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 400 метр биеклектә урнашкан. Хёхст коммуналары белән чиктәш.
# Пазчелата (Терамо)

Пазчелата — Италиянең Абруцци төбәге Валле-Кастеллана өязендә урнашкан торак пункт.

# Пазчелата (Терамо)
## Географиясе

Пазчелата Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Пазчелата (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Брекенридж (Колорадо)

Брекенридж — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Брекенридж (Колорадо)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1859 елда нигезләнгән.

# Брекенридж (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 15,516129 км², 15,310106 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2926 метр биеклектә урнашкан.
# Пире-сюр-Сеш

Пире-сюр-Сеш (фр. Piré-sur-Seiche) — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.