yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Фетишизм

Фетишизм (фр. fetiche; португ. feitico — бөти, тылсым) — җансыз предметларга дини табыну, алар табигатьтән өстен сихри көчкә ия дип ышану.
Фетишизм хайваннарга түгел, ә конкрет предметларга дини табынудан гыйбарәт. Фетиш ул — дингә ышанучылар күзаллаулары буенча, табигатьтән өстен сихри көчкә ия булган һәм дини табыну объекты буларак хезмәт итүче җансыз предмет. Кешене нәрсә беләндер гаҗәпкә калдырган теләсә кайсы предмет, мәсәлән, гаҗәеп формадагы һәм төстәге таш, хайван теше, агач кисәге, урмандагы агач төбе һ.б. фетиш була алган. Предмет фетишка әверелсен өчен аның могҗизалы көче ачылырга тиеш булган.
Борынгы кешеләргә фетишлар һәркайда (сукмакта, елга кичүендә, ишектә, муенда) очраган. Алар авырулардан саклаганнар, уңыш китергәннәр, сулыкларны балык белән тутырганнар, юл-басарларны тотарга һәм аларга җәза бирергә булышканнар, кыюлык өстәгәннәр, дошманны каушау хәленә китергәннәр. Фетишизм үз тарихи эпохасын узып китеп, соңгырак чор мәдәнияте элементына әверелгән. Алпар тәре явына үзе сөйгән хатын-кызның яулыгын һәм сурәтен алып киткән, студент имтиханга барганда кесәсенә «бәхетле» әйбер сала, эшмәкәр яки автоузышчы кыйммәтле реликвияләрдән файдалана. Полк байрагын, дәүләт флагын, клуб символын, мундир абруен хөрмәт итүдә фетишизм кайтавазлары яңгырый. Спортчылар ярышларга үзләре белән йөрткән бүгенге бөтиләр - фетишизм калдыгы күренешләре.
Фетишизмның бер төре потларга табынудан гыйбарәт. Пот (Идол, грекчадан eidolon — образ, рәвеш) сүзенең ике мәгънәсе бар:
* кеше яки хайван сыны формасында ясалган матди җисем;
* дини табыну объекты булып хезмәт итүче илаһи зат яки рух сурәте.
Күчерелмә мәгънәдә бу сүз сукырларча табыну предметын аңлата. Хәзерге диннәрдә иконаларга яки изгеләр җәсәденә табынулар — бер үк вакытта фетишизм һәм потларга табыну калдыгы.
# Паменцице

Паменцице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы Палечница гминасында урнашкан авыл.

# Паменцице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Aleksandr Butlerov

Butlerov Aleksandr Mixayloviç (rusça: Александр Михайлович Бутлеров) (3 sentäber [15 sentäber] 1828, Çistay — 5 avgust [17 avgust] 1886, Butlerovka), ximik-organik, Peterburg FAneñ xaqıyqıy äğzası (1874). N.N. Zininneñ şäkerte. Fänni mäktäpkä nigez saluçı häm citäkläwçe.

# Aleksandr Butlerov
## Tormış yulı

Başlanğıç belem Topornin xosusıy mäktäbendä, soñraq 1-nçe Qazan gimnaziäsendä alğan.
1844-1849 yıllarda Qazan Universitetınıñ Tabiğät fännäre bülegeneñ studentı bulıp uqıy.
1849-1868. yıllarda Qazan Universitätendä prafisır (1857), 1860-1863.tä rektor. 1868.dän Pitırbur universitäte prafisırı.
Xäzerge organik ximiäneñ nigeze bulğan organik quşılmalarnıñ ximik tözeleş teoriäsen täqdim itä häm dälilli. Berençe bulıp izometriä küreneşen añlata, izobutilennı polimerlaştırunı ğämälgä aşıra, küp kenä organik quşılmalarnı sintezli. Xezmätläre organik ximiä, awıl xucalığınıñ umartaçılıq, çäçäk üsterü h.b. ölkälärgä qarıy. Urıs fizika häm ximiä cämğiäteneñ ximiä bülege räise (1872-1882).
1978. yılda ğälimneñ tuuına 150 yıl tulu uñayı belän Qazanda häykäle açıla (skulptorı Y.G. Orexov, miğmarları V.A. Peterburjtsev häm V.A. Stepanov).
Şulay uq: Butlerov reaktsiäse.
# Каполаго (Варезе)

Каполаго — Италиянең Ломбардия төбәге Варезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Каполаго (Варезе)
## Географиясе

Каполаго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Каполаго (Варезе)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шевире-ле-Руж

Шевире-ле-Руж (фр. Cheviré-le-Rouge) — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Троицк татар-башкорт педагогика училищесы

Троицк татар-башкорт педагогика училищесы (Троицк татар-башкорт педагогика техникумы) — 1920-1960 елларда Троицк шәһәрендә эшләп килгән уку йорты.

# Троицк татар-башкорт педагогика училищесы
## Тарихы

1920 елда Троицк шәһәрендә татар-башкорт педагогика техникумы буларак ачыла. Ул элеккеге «Рәсүлия» мәдрәсәсенең бинасында урнаша.
1930-нчы еллар уртасында Троицк татар-башкорт педагогика училищесы дип үзгәртелә. Шушы ук бинада Троицк мәктәпкәчә педагогика училищесы урнашкан.
1953/54 уку елында училищеның көндезге бүлегенең 9 төркемендә 242 кеше белем алган. Тагын да 49 студент читтән торып уку бүлегендә (шул исәптән 6 кеше урта мәктәп нигезендәге аерым төркемдә) укыган. Бу чорда 25 укытучы эшләгән, шуларның 14-е — югары, 4-есе — тәмамланмаган югары һәм 7-се урта белемгә ия булган. Моннан тыш икәсе «атказанган укытучы» мактаулы исемен йөрткән.
Дәресләр 9 кабинетта алып барылган, моннан башка укытучылар бүлмәсе һәм физик культура залы булган. Шулай ук, уку корпусының 6 бүлмәсе яшәү өчен файдаланылган, яшәү өчен 72 кеше исәпләнгән аерым бина да булган. 1955/56 уку елында ике торакта 160 студент яшәгән. Бу чорда училище каршындагы китапханәдә 15644 данә китап булган.
1953/54 уку елынының башында училищеда 30 кешегә исәпләнгән уку остаханәсе төзелгән.
Читтән торып уку бүлегендә Чиләбе өлкәсе һәм Башкорт АССР-ының район һәм калалары милли мәктәпләренең укытучылары, тәрбиячеләре, пионервожатыйлар белем алганнар. Бу бүлектә укучыларның саны кимү сәбәбе белән ул 1955 елның 1 февралендә ябыла.
1956 елда училище икенче бинага күчерелә, ә 1960 елда ябыла.
# Плиний (ай кратеры)

Плиний (лат. Plinius) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 41 км булган кратер.

# Плиний (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Плиний өлкән (23-79) хөрмәтенә бирелә.

# Плиний (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
# Венделл Мередит Стәнли

Венделл Мередит Стәнли (ингл. Wendell Meredith Stanley, 16 август 1904(1904-08-16), Риҗвилл, Рандолф (округ, Индиана), Индиана, Америка Кушма Штатлары — 15 июнь 1971(1971-06-15) (66 яшь), Саламанка, Кастилия һәм Леон, Испания) — тереклек химиячесе, химик, университет профессоры, язучы (Америка Кушма Штатлары). Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1946).
Урбана-Шампейндагы Иллинойс университеты, Эрлһәм көллияте дигән уку йортларында белем алган.
Америка сынлы сәнгать һәм фәннәр академиясе, Америка фәлсәфә җәмгыяте, Франция фәннәр академиясе, АКШ милли фәннәр академиясе дигән оешмаларда әгъза булган.
# Цезарув

Цезарув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Дембе-Вельке гминасында урнашкан авыл.

# Цезарув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# (4333) Sinton

(4333) Sinton (лат. Sinton) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4333) Sinton
## Тарихы

1983 елның 4 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 RO2» саналган.
# Но (Луара)

Но (фр. Neaux) — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
# Любек (Мэн)

Любек — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Любек (Мэн)
## Географиясе

Любек халык санын алу урыны мәйданы — 1,351756 км², 1,35176 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 19 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Бизускьо

Бизускьо — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Варезе провинциясе составына керә.

# Бизускьо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 370 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Арчизате, Безано, Куассо-аль-Монте һәм Виджу коммуналары белән чиктәш.
# Греничери (Тимиш)

Греничери — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. Джиера (коммуна) коммунасына карый.

# Греничери (Тимиш)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 92 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Үркенде

Үркенде (каз. Өркенді) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.

# Үркенде
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Треарье (Козенца)

Треарье — Италиянең Калабрия төбәге Колосими өязендә урнашкан торак пункт.

# Треарье (Козенца)
## Географиясе

Треарье Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Треарье (Козенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Пирасикаба

Пирасикаба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Пирасикаба
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 1378,069 км².
# Мачели (Кьети)

Мачели — Италиянең Абруцци төбәге Кьети өязендә урнашкан торак пункт.

# Мачели (Кьети)
## Географиясе

Мачели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Мачели (Кьети)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кандал

Кандал — Россия территориясеннән ага торган елга. Сембер өлкәсе Майна районы биләмәләрендә ага. Елга Майна елгасының сул ярына тамагыннан 23 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 21 км.

# Кандал
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Куйбышев сусаклагычы Зывыз кала тибындагы бистәсеннән Куйбышев сусаклагычына кадәр, Олы Чирмешән елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010000512112100004604
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100460
* Бассейн коды — 11.01.00.005
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Пьерно (Потенца)

Пьерно — Италиянең Базиликата төбәге Сан-Феле өязендә урнашкан торак пункт.

# Пьерно (Потенца)
## Географиясе

Пьерно Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Пьерно (Потенца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# I Казети (Форли-Чезена)

I Казети — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Чезена өязендә урнашкан торак пункт.

# I Казети (Форли-Чезена)
## Географиясе

I Казети Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# I Казети (Форли-Чезена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Нью-Гошен (Индиана)

Нью-Гошен — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Нью-Гошен (Индиана)
## Географиясе

Нью-Гошен халык санын алу урыны мәйданы — 8,640602 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 643 Фут биеклектә урнашкан.
# Нганасаннар

Нганасаннар - Себернең асаба халкы. Халыкның үз атамасы: ня. Красноярск краеның Таймыр муниципаль районының көнчыгышында һәм Дудинка шәһәре тирәсендә яшиләр. Нганасаннар ике кабиләдән: Авам (Көнбатыш як, үзәкләре Усть-Авам һәм Волочанка бистәләре) нганасаннары һәм Вадеев (Көнчыгыш як, үзәге Новая бистәсе) нганасаннары һәм шулай ук бу кабиләгә кермәүче Око (Долган) яки Яроцкий нганасаннарыннан торалар. Нганасан теле Урал телләре гаиләсенең самодий төркеменә керә.
# Фрехен

Фрехен — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан коммуна.

# Фрехен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 45,06 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 75 метр биеклектә урнашкан.
# Изабел (Канзас)

Изабел — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.

# Изабел (Канзас)
## Тарихы

Изабел шәһәре елда нигезләнгән.

# Изабел (Канзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,652627 км², 0,652626 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 563 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Николаевка (Авыргазы районы)

Николаевка — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
ᴨучтьı индексы — 453483, ГАТОБК коды — 80205804005.

# Николаевка (Авыргазы районы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 25 кешенең яшәве мәгълүм.
# Калпмонт (Пенсильвания)

һәм
Калпмонт — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Калпмонт (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1915 елда нигезләнгән.

# Калпмонт (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,96 квадрат миль, 2,486147 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Старуны

Старуны (белар. Старуны) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.

# Старуны
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Гүзелъюрт (Инегөл)

Гүзелъюрт (төр. Güzelyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Скоарца (Алба)

Скоарца — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Гирда-де-Сус (коммуна) коммунасына карый.

# Скоарца (Алба)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1060 метр биеклектә урнашкан.
# Бишхайм (Доннерсберг)

Бишхайм — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.

# Бишхайм (Доннерсберг)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 6,57 км², 6,61 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 224 метр биеклектә урнашкан.
# Карабаер (Коркутэли)

Карабаер (төр. Karabayır) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коркутэли илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Синье Яманаке

Синье Яманаке (яп. 山中 伸弥) — япон галиме, Киото университетының гамәли тикшеренүләр үзәге мөдире, АКШның Глэдстон институты хезмәткәре. Халыкара тамыр күзәнәкләрен тикшерү җәмгыяте җитәкчесе. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты (2012).
Синье Яманаке Кобе университетында белем ала. 1987-1993 елларда докторлык диссертациясе өстендә эшли. Фармакология өлкәсендә доктор дәрәҗәсен алгач, ул фәнни эзләнүләрен АКШта дәвам итә. 2005 елда галим Киото алдынгы медицина фәннәре Институтында эшли.
2006 елда галим дөньяда беренче булып индуцияләнгән плюрипотент тамыр күзәнәкләрен ача, моның өчен ул халыкара фән дөньясында популярлык яулый. Галим 2008 елда Шао премиясенә, 2009 елда Ласкер бүләгенә, 2012 елда Millennium Technology Prize бүләгенә лаек була. Фәнни казанышлары өчен 2012 елда аңа Джон Һердон белән берлектә Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе тапшырыла.
# Бо (Морбиан)

Бо (фр. Baud) — Франциянең Морбиан департаментында урнашкан коммуна.
# Февзипаша (Сөке)

Февзипаша (төр. Fevzipaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Сөке илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Берт буразнасы

Берт буразнасы (лат. Rima Birt) — Айның 21° к. к. 9° кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 50 километр озынлыкта булган буразнасы.

# Берт буразнасы
## Исеме

Берт буразнасы якындагы Берт кратеры хөрмәтенә аталган.
# NGC 3484

NGC 3484 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3484
## Тарихы

Әлеге галактика 1832 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Ваттендорф

Ваттендорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Ваттендорф
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Ваттендорф
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 22,24 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 530 метр биеклектә урнашкан.
# Орпишев

Орпишев — Польшаның Великопольское воеводалыгы Кротошин гминасында урнашкан авыл.

# Орпишев
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Татарлар (этноним)

Татарлар — этноним, шулай ук политоним, соционим.
Тарихта «татар» дип күп халыкларны атап йөргәннәр:
* Безнең эрага кадәр IV—III гасырларда Бөек Кытай дивары татарлардан (һ. б. дала халыкларыннан) саклану өчен төзелгән. (Борынгы кытай исеме 鞑靼, ягъни Dada яки Dadan, бүгенге чор тарихчылар тарафыннан «татарлар» этнонимының беренче кулланылышы дип санала.)
* Кытай чыганаклары VIII—IX гасырларда «татарлар» дип — киданнарга (рус.) тугандаш булган шивэй кабиләләрнең төрки исеме дип күрсәтә.
* XII гасырга татарлар саны үсә һәм алар далада иң көчле кабилә берләшмәсенә әверелә.. Бу арада «татарлар» этнонимының мәгънәсе киңәйтелә, сәяси-мәдәни терминга әверелә — кытайлар Дәште Кыпчак далаларының көнчыгыш өлкәсендә яшәгән бар күчмә халыкларны аларның чын этник төркемнәренә игътибар итмичә «татарлар» дип йөртә башлыйлар.
* Татарлар этнонимының Ауразиядә пәйда булуы XIII гасыр башында һәм уртасында Монгол империясе үсешенә бәйле. Иң зур империяләр исемлегенә кергән бу дәүләт аерым ылысларга таркала башлавыннан соң, дәвамчысы Алтын Урда халыкларының уртак атамасы.
Тау ягында бүгенгәчә үсмерлекне узган ир-егетләрне «татар» дип атау бар. «Татарым» дип хатын-кызларның ирләренә эндәшү яшәп килә (Иршад Гафаров).

# Татарлар (этноним)
### Руслар арасында башка халыкларнын иске исеме, аталышы

* Алтай татарлары — Алтайлар.
* Горские татары — Балкарлар, Карачайлар.
* Дагестан татарлары — Комыклар.
* Енисейские (минусинские, абаканские, ачинские) татары — Хакаслар.
* Кавказ татарлары — Әзериләр.
* Кундровские татары — Карагашлар.
* Кузнецкие татары — Шорлар.
* Ногайские татары — Нугайлар.
* Черневые татары — Тубаларлар.
* Чулымские татары — Чулым татарлары.
* Абалаковские (таёжные) татары — камасинцы.
* Канские татары — котты.
Алар башкортлар (башкирцы яки башкиры) тип язылган. Ләкин татар авылларын архивларда башкорт авыллары дип язылган, дип әйткән документлар байтак.
Башкорт-татар мөнәсәбәтләрендәге каршылыкларны (шул исәптән этнонимнарга бәйле берникадәр буталчылыкны) чишәр өчен, бер әйберне белү җитә — Патша Русиясендә «башкортлар» дип татар милләте эчендәге бер тәбаканы, ягъни сословиене атаганнар. Катлаулар (сословие) юк булгач, әлбәттә «башкортлар» атамасының даирәсе дә тарайган — башкорт катлавына караган татарлар үзләрен гадичә «татар» дип атый башлаган.
# Бурһанатһ Гыйбадәтханәсе

Бурһанатһ Гыйбадәтханәсе Ганг Елгасы буенда урнашкан, анда 1937 елга караган потлар бар. Ул Һиндстанда урнашкан.
# Ташөрен (Чайкара)

Ташөрен (төр. Taşören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Чайкара илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Михаил Александров (1908)

Михаил Александров (Михаил Пётр улы Александров, 1908, Казан, Россия империясе — 1986, ) — «Иркутсклес» комбинаты башлыгы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1957).
# Дилек (Ешилъюрт)

Дилек (төр. Dilek) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Ешилъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Математик индукция

Математик индукция — мөһим математик исбатлау ысуллардан берсе; математик индукция аксиомасына (Пеано аксиомаларының бишенчесе) нигезләнгән.
Индукция арифметик һәм геометрик прогрессия формулаларны, логарифмнарны өйрәнүдә очраткан формулаларны, Ньютон биномы һәм комбинаторикага караган формулаларны чыгару һ.б. очракларда киң куллана.
# Понтичели (Виченца)

Понтичели — Италиянең Венеция төбәге Агульяро өязендә урнашкан торак пункт.

# Понтичели (Виченца)
## Географиясе

Понтичели Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Понтичели (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кампомаҗо (Сьена)

Кампомаҗо — Италиянең Тоскана төбәге Поджибонси өязендә урнашкан торак пункт.

# Кампомаҗо (Сьена)
## Географиясе

Кампомаҗо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Кампомаҗо (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Геленув (гмина Щавин-Косьцельни)

Геленув — Польшаның Мазовия воеводалыгы Щавин-Косцельны гминасында урнашкан авыл.

# Геленув (гмина Щавин-Косьцельни)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Альбеса

Альбеса (кат. Albesa) — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Альбеса
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 37,6 км² (2016). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 237 метр биеклектә урнашкан.
# Лиса-Гура (Карпатасты воеводалыгы)

һәм
Лиса-Гура — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Новы-Жмигруд гминасында урнашкан авыл.

# Лиса-Гура (Карпатасты воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чыпчыклар

Чыпчыклар (лат. Passer) — чыпчык кошлар семьялыгының кошлар ыругы. Кыска койрыклы һәм кыска көчле томшыклы вак кошлар.

# Чыпчыклар
## Төрләр

Элек Советлар Берлеге җирләрендә 7 төрләрне билгеләнгән: йорт (Passer domesticus), Һиндстан (Passer indicus), басу (Passer montanus), кара түшле (Passer hispaniolensis), җирән (Passer rutilans), саксаул (Passer ammodendri) һәм чүл чыпчыклары (Passer simplex). Хәзер исә Һиндстан чыпчыгыны йорт чыпчыгының төрчәсе (Passer d. indicus) буларак исәплиләр.
Чыпчыклар – төрле шартларда яшәргә җайлашкан кошлар. Алар көньякта да , Себердә дә , Африка һәм Америкада да яшиләр. Ояларын тәрәзә башында , йорт кыегында, абзарда , ярдагы тишекләрдә , агач куышында, ташландык сыерчык оясында коралар.
Кошлар – Җир йөзенгдә иң күп таралган тереклек иясе. Хәзер аларның 9 меңгә якын төре бар , җирдә барлыгы 100 млрд. чамасы кош яши. Русиянең иксез – чиксез киңлекләрендә 700 ләп төр кош бар. Татарстанда исә җәй көннәрендә 200 дән , ә кышын 40 төрдән артык кош очратырга мөмкин.
* 1 2 3 Integrated Taxonomic Information System — 1998.https://wikidata.org/wiki/Track:Q82575https://wikidata.org/wiki/Track:P815
* 1 2 IOC World Bird List Version 6.3 — 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.3https://wikidata.org/wiki/Track:Q27042747
* ↑ World Bird List: IOC World Bird List — 6.4 — IOU, 2016. — doi:10.14344/IOC.ML.6.4https://wikidata.org/wiki/Track:Q27907675https://wikidata.org/wiki/Track:Q1325616
* ↑ IOC World Bird List. Version 7.2 — 2017. — doi:10.14344/IOC.ML.7.2https://wikidata.org/wiki/Track:Q29937193
# Вилчелеле (Прахова)

Вилчелеле — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. Колчаг (коммуна) коммунасына карый.

# Вилчелеле (Прахова)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Држитень

Држитень (чех. Dříteň) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Ческе-Будейовитсе районы һәм Ческе-Будеёвице районында урнашкан авыл.

# Држитень
## Географиясе

Мәйданы — 46,084854 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 432 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Држитень
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Држитень
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Држитень
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 2348 |
| 1880 | 2451 |
| 1890 | 2445 |
| 1900 | 2436 |
| 1910 | 2502 |
| 1921 | 2507 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 2328 |
| 1950 | 1756 |
| 1961 | 1661 |
| 1970 | 1381 |
| 1980 | 1263 |
| 1991 | 1167 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1294 |
| 2014 | 1650 |
| 2016 | 1649 |
| 2017 | 1645 |
| 2018 | 1677 |
| 2019 | 1687 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1713 |
| 2021 | 1697 |
| 2021 | 1633 |
| 2022 | 1676 |
| 2023 | 1699 |
| 2024 | 1699 |
# Ленинское (Кәлтә авыл советы)

Ленинское — Башкортстанның Иглин районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452415, ГАТОБК коды — 80228810004.

# Ленинское (Кәлтә авыл советы)
## Демография

Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 10 кешенең яшәве мәгълүм.