yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Здравчец

Здравчец — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. Кирково җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Здравчец
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 566 метр биеклектә урнашкан.
# I Капучини (Терамо)

I Капучини — Италиянең Абруцци төбәге Кампли өязендә урнашкан торак пункт.

# I Капучини (Терамо)
## Географиясе

I Капучини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# I Капучини (Терамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Осколки

Осколки (рус. Осколки) — Киров өлкәсенең Верхошижемье районында урнашкан авыл.

# Осколки
## Климат

Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.

# Осколки
## Сәгать поясы

Осколки Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Осколки
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
# (9941) Игуанодон

(9941) Игуанодон (лат. Iguanodon) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (9941) Игуанодон
## Тарихы

1989 елның 4 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 CB3» саналган.
# Пунишча (Лагойский районы)

Пунишча (белар. Пунішча) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Лагойский районында урнашкан авыл.

# Пунишча (Лагойский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Тосс

Тосс (фр. Tosse) — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
# HyMap

HyMap ул Австралиядә уйлап чыгарылган һәм Integrated Spectronics ширкәте тарафыннан җитештерелгән борт гиперспектраль сурәт сенсоры. HyMap-ның бирелгән мәгълүматының 126 спектраль диапазоны бар, дулкын озынлыгы интервалы 0.45–2.5 μm, һәм урын тәфсиллеге 5 метр. Ул сатуга чыгарылган берничә гиперспектраль сенсорларның берсе һәм, хәзерге вакытта җирне күзәтүдә мөһим әйбер булып тора.
# 341 (сан)

341 (өч йөз кырык бер) - 340 белән 342 арасындагы натураль сан.

# 341 (сан)
## Математикада

* 341 — өч урынлы так сан.
* 341 санның цифрлар суммасы — 7.
* 341 санның цифрлар тапкырчыгышы — 8.
* 341 санның квадраты — 116281.

# 341 (сан)
## Башка өлкәләрдә

* 341
* 341 ел (б. э. к.)
* Юникодта 0155₁₆ — «ŕ» символның коды.
# (12019) 1996 XF19

(12019) 1996 XF19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12019) 1996 XF19
## Тарихы

1996 елның 8 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XF19» саналган.
# Стрмець-при-Орможу

Стрмець-при-Орможу — Словениянең Ормож (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Стрмець-при-Орможу
## Географиясе

Мәйданы — 0,76 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 283,7 метр биеклектә урнашкан.
# GABPB2

GABPB2 (ингл. GA binding protein transcription factor subunit beta 2) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (18340) 1989 OM

(18340) 1989 OM — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18340) 1989 OM
## Тарихы

1989 елның 29 июлендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 OM» саналган.
# Новае Гарадзишча (Бярэзинский районы)

Новае Гарадзишча (белар. Новае Гарадзішча) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Бярэзинский районында урнашкан авыл.

# Новае Гарадзишча (Бярэзинский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Хиртиешть (коммуна)

Хиртиешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан коммуна.

# Хиртиешть (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 48,82 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Хиртиешть, Дялу, Леспезь һәм Лучиень авыллары урнашкан.
# Дештне

Дештне (чех. Deštné) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Якартовице районында урнашкан авыл.

# Дештне
## Географиясе

Мәйданы — 10,843 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 390 метр биеклектә урнашкан.

# Дештне
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Дештне
## Тарихы

Авыл җирләре элек Силезиядәге Моравия анклавлары тарихи төбәгенә караган.

# Дештне
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 892 |
| 1880 | 950 |
| 1890 | 877 |
| 1900 | 857 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 738 |
| 1921 | 614 |
| 1930 | 596 |
| 1950 | 361 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 391 |
| 1970 | 301 |
| 1980 | 252 |
| 1991 | 196 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 232 |
| 2011 | 356 |
| 2021 | 324 |
# Маньи (Югары Рейн)

Маньи (фр. Magny) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Мазво кантонына карый.

# Маньи (Югары Рейн)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 4,30 км².
# Мизний Дол

һәм
Мизний Дол — Словениянең Врхника (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Мизний Дол
## Географиясе

Мәйданы — 2,37 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 615 метр биеклектә урнашкан.
# Марозавка (Браславский районы)

Марозавка (белар. Марозаўка) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.

# Марозавка (Браславский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Бикув

Бикув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы Длуголенка гминасында урнашкан авыл.

# Бикув
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ван-Еган

Ван-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1488/4/59/318 кушыла. Елга озынлыгы 162 км.

# Ван-Еган
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13011100112115200043904
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115204390
* Бассейн коды — 13.01.11.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Голий Врх (Гореня вас-Поляне)

Голий Врх — Словениянең Гореня вас-Поляне җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Голий Врх (Гореня вас-Поляне)
## Географиясе

Мәйданы — 4,44 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 889 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Артемьев (ай кратеры)

Артемьев (лат. Artemʹev) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 66 км булган кратер.

# Артемьев (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Владимир Андреевич Артемьев (1885—1962) хөрмәтенә бирелә.

# Артемьев (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# Фервью (Батлер, Пенсильвания)

һәм
Фервью — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Фервью (Батлер, Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1830 елда нигезләнгән.

# Фервью (Батлер, Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,11 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1398 Фут биеклектә урнашкан.
# Санта Мария Маҗоре

Санта Мария Маҗоре — Италиянең Пьемонт төбәге Вербано-Кузио-Оссола өязендә урнашкан торак пункт.

# Санта Мария Маҗоре
## Географиясе

Санта Мария Маҗоре Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Санта Мария Маҗоре
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.

# Санта Мария Маҗоре
## Халкы

| Ел | Халык саны |
| 2017 | 1276 |
| 2018 | 1301 |
| 2023 | 1287 |
# Салих (мәгънәләр)

Салих — күп мәгънәле сүз. Салих (гарәп. صالح ‎ — «яхшы», «изге», «изге эш эшләүче ир») — гарәп теленнән кергән ир-ат исеме.

# Салих (мәгънәләр)
## Топоним
#### Татарстан

* Салих — Баулы районы авылы.

# Салих (мәгънәләр)
## Топоним
#### Башкортстан

* Салих — Авыргазы районы авылы.
* Салих — Ишембай районы авылы.
* Салих — Күгәрчен районы авылы.
* Салих — Чишмә районы авылы.
* Салих — Яңавыл районы авылы.
# Заремби-Гури-Лесьне

Заремби-Гури-Лесьне — Польшаның Подлясье воеводалыгы Чижев гминасында урнашкан авыл.

# Заремби-Гури-Лесьне
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Цона Индузтрияле Пян ди Розе (Пезаро һәм Урбино)

Цона Индузтрияле Пян ди Розе — Италиянең Марке төбәге Сант'ипполито өязендә урнашкан торак пункт.

# Цона Индузтрияле Пян ди Розе (Пезаро һәм Урбино)
## Географиясе

Цона Индузтрияле Пян ди Розе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Цона Индузтрияле Пян ди Розе (Пезаро һәм Урбино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Узундере (Дерэли)

Узундере (төр. Uzundere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Дерэли илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Каторы-Яча

Каторы-Яча — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Надым елгасының уң ярына тамагыннан 495 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 23 км.

# Каторы-Яча
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15030000112115300047330
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115304733
* Бассейн коды — 15.03.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Тилгән өрәңгесе

Тилгән өрәңгесе, ешрак Америка өрәңгесе (лат. Ácer negúndo) — өрәңгеләр гаиләлеге өрәңге ыруына караган төр, корычагач яфраклы, яфрак коючы агач. Татарстан флорасының Кара китабына кертелгән инвазив, үсемлекләр дөньясына куркыныч тудыручы, кеше сәламәтлеге өчен зыянлы, паразит үсемлек. РФ экологик системасына иң зур зыян китерүче 50 инвазив үсемлек исемлегенә кертелгән.

# Тилгән өрәңгесе
## Таралу ареалы

Корычагач яфраклы өрәңге агачының туган ягы, табигый таралу ареалы Төньяк Америка (Канаданың көньяк, АКШның төньяк-көнбатыш штатлары) булу сәбәпле, аны «Америка өрәңгесе» дип атаганнар. Аурупага XVII гасырда, Россия империясенә XVIII гасыр ахырында экзотик агач буларак кертелгән. XX гасыр башында ботаника бакчаларыннан җирле табигатькә таралып, үрчи башлый. 1960-елларда торак пунктларны яшелләндерү максатында, шәһәрләрдә һәм авылларда өрәңгене декоратив агач буларак күпләп утырту башлана.

# Тилгән өрәңгесе
## Тасвирлама

Америка өрәңгесе салкынга чыдам. Орлык чәчеп тарала. Яшь үсенте 6-7 елда орлык бирә. Гадәттә, 21 метргача (ешрак 12-15 метр) үсүче яфрак коючан агач. Ябалдашы тигез түгел. Талымсыз һәм тиз таралучан. Чагыштырмача кыска гомерле үсемлек санала, гадәттә, 80-100 ел, ә калаларда 30 елгача гына яши.

# Тилгән өрәңгесе
## Экологик хәвеф

Америка өрәңгесе чәчәк атканда серкәсе кешедә аллергия китереп чыгарырга сәләтле.
Коелган яфракларыннан бүленеп чыккан матдәләр башка агачлар үсешенә зыян сала.
Елга буйларында үсә башласа, башка агач-куакларны кысрыклый, элек тал, имән үскән урыннарда өрәңге генә үсә. Мәсәлән, Алабуга янындагы Түбән Кама милли паркында бары тик өрәңге генә үсүче урыннар барлыкка килгән. Америка өрәңгесенең яфрагын ашаучы, аның үсү-үрчүенә зыян салучы бөҗәкләр юк, шуңа күрә җирле үсемлекләр белән көрәштә әлеге өрәңге җиңеп чыга. Өрәңгегә кошлар оя кормый, бөҗәкләр булмагач, әрәмәдәге алар белән тукланучы кошлар, сулыктагы бакалар, анары башка җан ияләре юкка чыга.
Юл буенда үскән америка өрәңгесе автомобилләр һавага чыгарган газны тагын да көчлерәк оксидлаштыра.

# Тилгән өрәңгесе
## Көрәш алымнары

Бүгенгә өрәңге белән үтемле көрәшү чарасы юк. Агачны кисү проблеманы хәл итми. Су буенда техника белән эш итү авыр, өрәңге зур мәйданнарга таралу сәбәпле, механик юл белән юк итү бик кыйммәткә төшә. Өрәңгенең үрчү тизлеге дә гаять зур.
Әлеге агачны куллануны катгый тыю.
Гербицидлар ярдәмендә химик эшкәртү. Америка өрәңгесе тамырын корыту өчен махсус эремә куллану үзен бик яхшы аклый.
Үсентеләр читкә таралмасын өчен, өрәңге куелыгы белән башка агач үскән әрәмә арасында 4-5 метр киңлектә чик полосасы сөрү.
# Сергей Юшкин

Сергей Юшкин (Сергей Владимир улы Юшкин, 25 апрель 1968(1968-04-25) (56 яшь), Уфа, БАССР, РСФСР, СССР — , ) — РФ сурдоһоккейчесе (һөҗүмче), 2015 елгы Сурдлимпия (саңгыраулар арасында Олимпия) уеннарының алтын мидәле иясе, дөнья чемпионы (2013).
# Зәрбәли

Зәрбәли (әзери. Zərbəli) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
# Цона Индузтрияле Артиҗанале Эзизтенте Радел (Удине)

Цона Индузтрияле Артиҗанале Эзизтенте Радел — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.

# Цона Индузтрияле Артиҗанале Эзизтенте Радел (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# HCLS1

HCLS1 (ингл. Hematopoietic cell-specific Lyn substrate 1) — аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Виньяца (Пяченца)

Виньяца — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Роттофрено өязендә урнашкан торак пункт.

# Виньяца (Пяченца)
## Географиясе

Виньяца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Виньяца (Пяченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# HD10840

HD10840 — Көньяк Гидра йолдызлыгында урнашкан ApSi спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,79 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Николай Гюнтер

Николай Максимович Гюнтер (1871 елның 5 (17) декабре, Санкт-Петербург, Россия империясе — 1941 елның 4 мае, Ленинград, ССРБ) — Россия һәм совет математигы, профессор (1904), ССРБ ФА әгъза-корреспонденты (1924).

# Николай Гюнтер
## Тормыш юлы

1883—1890 елларда Карл Май гимназияне укый. 1894 елда Петербург университетының физика-математика факультетын беренче дәрәҗә диплом белән тәмамлый, шуннан соң, академик А. А. Марков тәкъдиме буенча, профессор дәрәҗәсенә әзерләнү өчен калдырыла. 1894—1902 елларда ул туган гимназиясендә, 1899—1904 елларда — Константинов артиллерия училищесында, ә 1897 елдан Элемтә юллары инженерлары институтында эшли, анда югары математика кафедрасын җитәкли (1906 елдан — профессор). 1904 елдан Гюнтер Петербург (Ленинград) университетында дифференциаль һәм интеграль тигезләмәләр кафедрасы мөдире булып эшли башлый. Монда ул магистр (1904) һәм доктор (1915) диссертациясен яклый.
20 елдан артык Н. М. Гюнтер Педагогия институтында, 1903—1916 елларда — Югары хатын-кызлар (Бестужев) курсларында укыта. 1922 елда Диңгез инженер училищесында математика укыта. 1926—1938 елларда ул бер үк вакытта Ленинград политехник институтының физика-механика факультетында эшли: 1930 елдан — тармак физика-механика кафедрасының математика кафедрасы профессоры, 1934 елдан — Индустриаль институт профессоры.
Аның лекцияләре берничә тапкыр нәшер ителгән дәреслекләр һәм уку әсбаплары нигезенә яталар, ул шулай ук киң танылган өч томлык «Югары математика буенча мәсьәләләр җыентыгы»ның автордашы (Р. О. Кузьмин белән) һәм мөхәррире (1941 елга кадәр) була.
1922 елда Гюнтер «РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе» исеменә лаек була, 1924 елда Физика-техник фәннәр бүлеге буенча ССРБ ФА әгъза-корреспонденты итеп сайлана (математика фәннәре разряды буенча). 1927 елда ССРБ Халык мәгариф комиссариаты премиясен ала.
Николай Гюнтер күренекле галим-математик, фәнни мәктәпкә нигез салучы була, биш халыкара математика конгрессында катнаша — Гейдельбергта (1904), Римда (1904), Кембриджда (1912, 1924), Торонтода (1924).
Фәнни хезмәтләре гадәти дифференциаль тигезләмәләр теориясенә, шәхси чыгарылмаларда, математик физикада, потенциал теориясендә дифференциаль тигезләмәләр теориясенә карый. Чын алмаш һәм функциональ анализ функцияләре теориясе идеяләрен һәм методларын киң куллана. Тышкы потенциаль көч булганда идеаль сыеклык гидродинамикасы тигезләмәсен чишү юлы булуын һәм бердәмлеген раслый.
1916 елда гомумиләштерелгән функцияләр теориясенә нигез салучы «Өлкәләрдән функцияләр теориясе»н бастыра. Николай Гюнтер — 140 тан артык фәнни эшләр авторы, аерым алганда.
# MCM3AP

MCM3AP (ингл. Minichromosome maintenance complex component 3 associated protein) — кешенең 21-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Перень (Румыния)

Перень — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. Сопот (коммуна) коммунасына карый.

# Перень (Румыния)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Шо (Бельфор җире)

Шо (фр. Chaux) — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
# Бозкариол (Тревизо)

Бозкариол — Италиянең Венеция төбәге Одерцо өязендә урнашкан торак пункт.

# Бозкариол (Тревизо)
## Географиясе

Бозкариол Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Бозкариол (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Чеченнар

* Җәмгыять порталы
Чеченнáр (бүтәнчә Чичәннәр, үз аталышы Нохчий, берлек санда – Hохчо) – Төньяк Кавказда (нигездә Чичәнстанда) яшәүче вайнах халкы.

# Чеченнар
## Яшәү урыны

Чеченнар нигездә Чичәнстан Республикасында яшиләр. Чеченнар тарихында берничә күчеш була. Беренче күчеш Кавказ сугышыннан соң 1865 елда Госманлы дәүләтенә була. Мөхаҗирлек дип аталучы күчеш вакытында якынчы 5 000гә якын чечен гаиләсе Госманлы дәүләтендә утырып кала. Хәзерге вакытта аларның оныклары Төркия, Сирия һәм Үрдүндәге чечен диаспорасының төп өлешен тәшкил итә.
1944 елның февралендә ярты миллионга якын чечен үз җирләреннән Урта Азиягә депортацияләнә. 1957 елның 9 январендә аларга кире кайтырга рөхсәт ителә. Күчерелгән халыкның бер өлеше Урта Азиядә кала.
Беренче һәм Икенче Чечен сугышыннан соң күп чеченнар Көнбатыш Европа илләренә, Төркиягә китә һәм Россия регионнарына тарала.

# Чеченнар
## Атама тарихы

"Чечен" этнонимы, зур ихтимал, Чечен авылы атамасыннан килеп чыккан. Чеченнар үзләрен нохчо, кабарда аларны шашен, осетиннар – цæцæн, аварлар – буртиел, грузиннар – кистлар, дзурдзуклар дип атап йөртә.

# Чеченнар
## Тел

Чечен теле нах-дагыстан телләренең вайнах тармагына карый.
1925 елга кадәр чечен теленең язмасы гарәп әлифбасына нигезләнгән була. 1925-1938 елларда латин әлифбасы кулланыла. 1938 елда кирилл әлифбасына нигезләнгән графикага күчерелә.
Чечен Республикасының дәүләт теле булып тора.

# Чеченнар
## Дин

Ислам чеченнар арасында суфилык тарикатларының эшчәнлеге нәтиҗәсендә таралган. Суфи тарикатларыннан чеченнар арасында нәкъшбәнди һәм кадири тарикатлары киң таралган.

# Чеченнар
## Мәдәният

* Вайнах — Чечен Республикасының Ә.-Х. Кадыйров ордены кавалеры дәүләт бию ансамбле.
# Иоффе (ай кратеры)

Иоффе (лат. Ioffe) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 83,95 км булган кратер.

# Иоффе (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Абрам Фёдорович Иоффе (1880—1960) хөрмәтенә бирелә.

# Иоффе (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
# GSC2704-2202

GSC2704-2202 — Аккош йолдызлыгында урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,76 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Ожакәран

Ожакәран (әзери. Ojakəran) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
# MED8

MED8 (ингл. Mediator complex subunit 8) — кешенең 1-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# HD165605

HD165605 — Корбан чалу урыны йолдызлыгында урнашкан ApSi(Cr) спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 10,32 ± 0,04 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Вишина (Мазовия воеводалыгы)

Вишина — Польшаның Мазовия воеводалыгы Стара-Бяла гминасында урнашкан авыл.

# Вишина (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.