# Валентин Сорокин

Валентин Васильевич Сорокин (1936 елның 25 июле, Авашла утары, Зилаер районы, Башкорт АССР, ССРБ) — совет һәм Россия шагыйре һәм публицист.

# Валентин Сорокин
## Тормыш юлы

Валентин Сорокин 1936 елның 25 июлендә Авашла утарында (хәзер Башкортостан) күп балалы урманчы гаиләсендә туа. Әти-әнисе — Василий Александрович һәм Анна Ефимовна Сорокиннар. Әтисе Бөек Ватан сугышыннан инвалид булып кайта, олы абыйсы бәхетсезлек нәтиҗәсендә һәлак була. 14 яшеннән ата-ана йортыннан китеп, 5 нче Фабрика-завод укыту мәктәбенә керә. Ун ел Чиләбе металлургия заводында мартенов цехында электрокран операторы булып эшли.
Кичке мәктәпне һәм тау-металлургия техникумын тәмамлый.
1962 елда Мәскәүгә Югары әдәби курсларда (хәзер — А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты) укырга килә. Рус, патриотик юнәлештәге шигырьләр өчен КДБ тарафыннан күпьеллык басымга дучар ителә. Югары әдәби курсларны тәмамлап, 1965—1967 елларда Сорокин Сарытауның «Волга» журналында шигърият бүлеген җитәкли. 1967 елда Сарытауда узган Язучылар берлеге пленумында Константин Федин «Волга»ның поэзия бүлеген илдә иң яхшысы дип атый. Чыгарылышның беренче елында ук журналда Андрей Дементьев, Владимир Гордейчев, Борис Сиротин, Фёдор Сухов, Ольга Фокина, Людмила Щипахина, Давид Кугультинов, Муса Гали һ. б. шагыйрьләр шигырьләре басыла. Бишенче номерда Валентин Сорокин инициативасы буенча Андрей Платоновның «Чевенгур»дан өзек — «Останың чыгышы» бастырыла (башта бөтен романны бастыру күздә тотылган, тик цензура рөхсәт ителмәгән). 1967—1969 елларда «Молодая гвардия» журналында очерк һәм публицистика бүлеген алып бара.
1970—1980 елларда Валентин Сорокин «Современник» нәшриятының баш мөхәррире була. 1983 елдан 2014 елга кадәр Сорокин Югары әдәби курсларны җитәкли.
1983 елдан 2014 елга кадәр Сорокин Югары әдәби курслар проректоры булып эшли. Совет чорында курслар ССРБ Язучылар берлеге карамагында була. ССРБ таркалган елларда Сорокинның курслар урнашкан бинаны хосусыйлаштыру мөмкинлеге булган. Моның урынына Сорокин аларны Әдәби институт карамагына күчерә һәм курсларга дәүләт статусын саклап кала.
1990 елда «Җитмеш дүрт хаты»на кул куя.
ССРБ таркалганнан соң, Сорокин Россия Язучылар берлеге рәистәше буларак эшли, аннары Халыкара язучылар берлеге башкарма комитеты рәисе урынбасары булып эшли.

# Валентин Сорокин
## Иҗат

Валентин Сорокинның беренче басмалары район, аннары өлкә матбугатында басылып чыга. 1957 елда аның шигырьләре Н. Вороновның альманахына керә, 1960 елда беренче «Хыял» китабы чыга, андагы кайбер шигырьләре тәнкыйтьчеләргә Сорокинны «эшче шагыйрьләр»гә кертергә мөмкинлек бирә. 1962 елда «Миңа Россия йөрәк бүләк итте» һәм «Мин тынычлык белмим» дигән ике шигырь җыентыгы дөнья күрә.
1962 елда Леонид Соболев, Борис Ручьев һәм Василий Фёдоров тәкъдиме буенча Сорокин ССРБ Язучылар берлеге составына керә.
1970 нче елларда Сорокин берничә поэма яза: «Евпатий Коловрат», «Пролетарий», «Дмитрий Донской», «Сейитназар», «Кызыл волгарь», «Ике ябалак», «Алтын».
1980 нче елларда Сорокин 1978 елда ук язып бетерелгән «Үлемсез маршал» (Георгий Жуков турында) зур эпик поэмасын бастырып чыгарырга омтыла, әмма сәяси цензура сәбәпле әсәрдән йөзләрчә һәм меңгә юл алына. Ул тулысынча беренче тапкыр 1989 елда гына басылып чыга.
1980 еллар азагы — 1990 еллар башында Сорокин һәлак булган рус шагыйрьләре — С. А. Есенин, Б. П. Корнилов, П. Н. Васильев, Н. М. Рубцов һ. б. турында очерклар сериясен бастыра, алар соңыннан «Шагыйрьнең хачы» (1995) документаль-публицистик китабына кертелә. Шулай ук күп кенә заманча шагыйрьләр һәм язучылар турында очерклар сериясен яза: Б. А. Ручьев, Л. К. Татьяничева, в. Фёдоров, П. Л. Проскурин, Ю. А. Бондарев, Е. А. Исаев , В. Семакин, И. Шевцов, Н. П. Воронов, И. Акулов, М. Львов, Д. М. Ковалёв, В. Ф. Боков, С. Куняев, А. Марков, А. А. Прокофьев, В. Богданов, В. И. Машковцев, А. Филатов, С. Ф. Викулов, С. Поделков, В. Кочетков, Ю. Л. Прокушев, О. Шестинский һ. б. турында.
Валентина Сорокинның шигырьләре күп кенә Аурупа телләренә, гарәп, япон һәм һинд телләренә тәрҗемә ителгән.

# Валентин Сорокин
## Бүләкләр

* Хөрмәт Билгесе ордены
* Дуслык ордены

# Валентин Сорокин
## Премияләр

* Ленин комсомолы премиясе (1974) — «Ут» поэмалар китабы өчен
* РСФСР М. Горький исемендәге Дәүләт премиясе (1986) — «Җил булырга телим» (1982) шигырьләр китабы өчен
* Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә М. А. Шолохов исемендәге халыкара премия (2000) — «Үлемсез маршал» поэмасы өчен
* В. Д. Фёдоров исемендәге премия
* В. К. Тредиаковский исемендәге премия
* А. Т. Твардовский исемендәге премия
* Д. Н. Мамина-Сибиряк исемендәге Бөтенроссия әдәби премиясе
* «Огонёк» журналы премиясе (1969, 1975)
* Сергей Есенин исемендәге премия
* Н. С. Гумилёв исемендәге премия
* Бориса Ручьёв исемендәге премия
* Дмитрий Кедрин исемендәге «Зодчий» премиясе

# Валентин Сорокин
## Иншалар

* Мечта: Стихи. Челябинск, 1960.- 36 с., 2 000 экз.
* Я не знаю покоя: Стихи. Челябинск, 1962. — 152 с., 7 000 экз.
* Мне Россия сердце подарила: Стихи. Челябинск, 1963. — 208 с., 10 000 экз.
* Ручное солнце: Стихи. М., Советский писатель, 1963; — 80 с., 9 000 экз.
* Лирика: Стихи. Челябинск, ЮУКИ, 1966—124 с., 10 000 экз.
* Избранная лирика. / Вс. ст. Михаила Беляева, М., Молодая гвардия, 1966; 32 с., 175 000 экз. (Б-чка избранной лирики).
* Разговор с любимой: Стихи и поэмы. Саратов, 1968. — 108 с., 5 000 экз.
* Голубые перевалы: Стихи. М., Советский писатель, 1970. — 144 с., 10 000 экз.
* Лирика. Челябинск, ЮУКИ, 1970. — 140 с., 10 000 экз.
* Проплывают облака: Стихи. М., Советская Россия, 1971; — 80 с., 20 000 экз.
* Старое и новое. М., Малыш, 1971; — 16 с., 150 000 экз.
* За журавлиным голосом: Стихи и поэмы. М., Московский рабочий, 1972. — 192 с., 20 000 экз.
* Клик. Стихотворения и поэмы. М., Молодая гвардия, 1973; — 168 с., 40 000 экз.
* Огонь: Поэмы. М., Современник, 1973; — 240 с., 20 000 экз.
* Грустят березы; Стихи. М., Правда, 1974; 32 с., 100 000 экз. (Б-ка «Огонёк»)
* Признание: Стихи, поэмы. / Вст. ст. М. Львова. М., Советский писатель, 1974; — 184 с., 20 000 экз.
* Петино солнышко: Стихи. М., Малыш, 1974; — 18 с., 150 000 экз.
* Багряные соловьи: Стихотворения. М., Советская Россия, 1976. — 336 с.; 20 000 экз.
* Озерная сторона: Стихи и поэмы. / Послеслов. Бор. Леонова, М., Воениздат, 1976; — 256 с., 20 000 экз.
* Плывущий Марс: Стихотворения и поэмы. М., Молодая гвардия, 1977; — 224 с., 65 000 экз.
* Избранное: Стихотворения и поэмы. М., Художественная литература, 1978. — 288 с; 25 000 экз.
* Я шёл к тебе: Стихи. Челябинск, ЮУКИ, 1979—120 с.; 5 000 экз.
* Лирика: Стихотворения и поэмы. / Вс. ст. Б. Примерова, М., Советская Россия, 1979; — 400 с., 25 000 экз.
* Первый ветер: Стихи. Уфа, 1981;
* Хочу быть ветром: Стихотворения и поэмы. М., Советский писатель, 1982; — 176 с., 20 000 экз.
* Посвящение: Избранное. М., Молодая гвардия, 1982; — 368 с., 60 000 экз.
* Посреди холма: Стихотворения и поэмы. М., Современник, 1983; — 424 с., 20 000 экз.
* Лирика: Стихи и поэмы. М., Советский писатель, 1986; — 416 с., 28 500 экз.
* Благодарение. Поэт о поэтах: Портреты писателей, очерки, литературная критика. / Вст. ст. Е. Осетрова. М., Современник, 1986—304 с.; 20 000 экз.
* Я помню: Стихотворения, баллады, поэма. М., 1987; — 208 с., 10 000 экз.
* Нас двое: Стихотворения и поэмы. М., Советская Россия,1987 — 304 с., 10 000 экз.
* Обещание: Стихотворения и поэмы. М., Современник, 1989; — 366 с., 25 000 экз.
* Хочу быть ветром. М., Советская Россия, 1989; — 192 с., 25 000 экз.
* Бессмертный маршал. М., Советский писатель, 1989; — 96 с.
* Будь со мной: Стихи о любви. М., 1996;
* Лицо: Стихи. Оренбург, 1997;
* Басни и сказы про ельцинские проказы: Басни. М, 1997;
* Крест поэта: Очерки. М., 1998;
* Бессмертный маршал: Драматическая поэма. М., 2000;
* Ратный миг: Стихотворения, баллады, поэмы. М., 2000;
* «Обида и боль», кн. 1, «Отстаньте от нас!» кн.2 2022 елның 24 май көнендә архивланган.: Очерки, М., 2002;
* Голос любви: Стихи и поэмы. Челябинск, Танкоград, 2003. — 320 с.; 500 экз.
* Биллы и дебилы: Роман в ярких документальных рассказах. М., 2003.
* Три круга: Проза. — Челябинск, «Танкоград», 2004.
* Восхождение: Собрание сочинений в одном томе. — М., «Советский писатель», 2004. — 528 с., 1 000 экз.
* Крест поэта: Очерки. М., Алгоритм, 2006. — 608 с., 2 000 экз.
* Где твой меч? Стихотворения, поэмы. 2022 елның 24 май көнендә архивланган. М., Алгоритм, 2006.— 432 с., 1 000 экз.
* За одну тебя: Стихотворения, поэмы. М., Алгоритм, 2007. — 448 с., 1 000 экз.
* Первая леди: 2022 елның 24 май көнендә архивланган. Проза.— М., Алгоритм, 2007.— 560 с.
* Сувенир: Басни, эпиграммы. М., Алгоритм, 2007. — 432 с., 1 000 экз.
* Ты — моя: Стихотворения. М., Рипол-классик, 2008. — 160 с., 1 000 экз.
* Один изъян от этих обезьян: Политическая сатира, басни. Челябинск, 2009.
* Макаки в полумраке : Очерки. М., 2010.
* Здравствуй, время! Стихотворения, поэмы. М., 2010.
* Пути свидания. Стихотворения, поэмы. М., 2011.
* Русская отвага. Стихотворения, поэмы. М., 2011.
* Мы вас видим. Стихотворения. Челябинск, 2012.
* Твои ладони. Стихотворения, поэмы. М., 2014.
* Купола Кремля. Стихотворения, поэмы. ISBN 978-5-00095-264-1 М., 2016.
* Ты моя. Стихотворения. ISBN 978-5-00095-616-8 М., 2018.
* Тоска по крыльям. том 1. Стихотворения, поэмы. ISBN 978-5-4484-1038-3. М., 2019.
* Чаша судьбы. том 2. Стихотворения, поэмы. ISBN 978-5-4484-1039-0. М., 2019.

# Валентин Сорокин
## Тәрҗемәләр

* Дугужев К. Журавли. / Пер. с черкесского В. Сорокина. — М., Советская Россия, 1973