# Шаран районы

Шаран районы (рус. Шаранский район) – Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге – Шаран авылы Уфадан 180 км еракта урнашкан. Якындагы тимер юл станциясе – Туймазыда (35 км).

# Шаран районы
## Географик сыйфатлама

Шаран районы Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының көнчыгыш өлешендә, Ык елгасының уң ягына урнашкан. Ыкның кушылдыгы Сөн елгасы районны урталай бүлә.
Авыл хуҗалыгы биләмәләре – 97 500 га (70,5%), ш.и. игеннәр – 52 655 га, көтүлекләр – 21 975, печәнлекләр – 22 603 га. Урманнар – 33075 га (24%).

# Шаран районы
## Халык

12 авыл советына берләшкән 104 авыл бар. Иң эреләре – Шаран (5,54 мең), Наратасты (0,86 мең), Зирекле (0,94 мең), Түбән Зәет (0,79 мең). 2002 елгы сан алу буенча районда халык саны буенча беренче урында башкортлар (31,1 %), татарлар (27,3 %), 24 авылда чирмешләр (20,2 %), руслар (10,65%), чуашлар (10,2%) яши. Ләкин район хакимиятенең мәгариф бүлеге үк бу саннарның ялганлыгын исбатлый.
Сан алганда милли состав
| Ел | татарлар | чирмешләр | башкортлар |
| 1939 | 34,1% | 14,5% | 13,3% |
| 1970 | 38,9% | | 13,5% |
| 1989 | 51,0% | | 6,4% |
| 2002 | 27,3% | 20,2% | 31,1% |
Туган тел буенча халык (2010): татар теле — 49,3%, чирмеш теле — 18,8%, рус теле — 15,2%, чуаш теле — 7,8%, башкорт теле — 7,0%.

# Шаран районы
## Танылган кешеләр

* Ибраһим Абдуллин (1920, Зирекле—2005), драматург, Салават Юлаев премиясе лауреаты.
* Марат Абдуллин (1948, Шаран), БДУ профессоры, химия фәннәре докторы.
* Зарема Әхмәтҗанова (1945, Зирекле—1992), шагыйрә, журналист.
* Рима Батталова (1964, Сакты), җиңел атлетика буенча 15 тапкыр дөнья чемпионы.
* Фән Вәлиәхмәтов (1951, Хафиз―2024), җырчы, Татарстанның һәм Башкортстанның халык артисты.
* Ринат Гатауллин (1953, Түбән Зәет), икътисадчы, профессор (2007), фән докторы (2001).
* Йосыф Гәрәй (1901, Базгыя – 1988, Уфа), татар шагыйре.
* Рауис Гәрәев (1949, Түбән Зәет—2004), галим-агроном, фән докторы.
* Павел Глезденёв (Исламгәрәй Миндияров, 1867-1923, Иске Тумбагыш) — мари мәгърифәтчесе, әдип һәм этнограф.
* Өлфәт Мәганов (1928—2018), Татарстан АССРның атказанган нефтьчесе.
* Дмитрий Михайлов (1919, Шаран—2008), нефтьче, Социалистик Хезмәт Каһарманы.
* Зәйнулла Мөстәкыймов (1924, Юмадыбаш—1945), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Мирхәй Фәрхетдинов (1915, Яңа Каръяуды—1944), Советлар Берлеге Каһарманы.
* Закир Һади (1863, Ярәмкә—1933), XX гасыр башы татар язучысы.

# Шаран районы
## Мәгариф өлкәсе
### Урта белем

2009-10 уку елында 18 урта, 9 төп, 12 башлангыч мәктәп эшләгән. Аларда 3203 бала укыган. Шулар арасында татар балалары – 1624, чирмеш балалары – 692, рус балалары – 392, чуаш балалары – 333. Шаран районы башкортлары балаларына туган телләрен өйрәнүнең барча мөмкинлекләре тудырылган. 6 мәктәптә 39 башкорт баласы телен өйрәнә, моңа өстәп башка милләт балаларына ул дәүләт теле буларак керә.
23 мәктәптә 1145 бала татар телен өйрәнә. Бу – татар балаларының 70,5% туган телен өйрәнә дигән сүз.
16 мәктәптә 466 чирмеш баласы туган телен өйрәнә (67,3%). 4 мәктәптә 194 бала чуаш телен өйрәнә (58,3%).
Район мәгариф бүлеге биргән мәгълүмат буенча Шаран районында рус балаларының 238 проценты (!) рус телен 11 мәктәптә туган тел буларак өйрәнә.

# Шаран районы
## Икътисад

Районда төрле юридик формалы 15 авыл хуҗалыгы предприятиесе эшли, шуларның 7се – кооператив, 6 ҖЧҖ, 3 муниципаль унитар предпприятие, 4 зур фермер хуҗалыгы (КФХ), 3 авыл хуҗалыгы предпприятиесе, 1 хосусый эшмәкәр. Шәхси хуҗалыклар – 7922.
Эшмәкәрләр саны – 543. Шуларның 36 – кече предприятие, 391 шәхси эшмәкәр, 116 КФХ. Кече эшмәкәрлек 3891 кешене эш белән тәэмин итә.
Район җиреннән ел да 0,2 млн т нефть суыртыла.

# Шаран районы
## Матбугат

* «Шаран киңлекләре» газетасы
* “Ленин юлы” (“Ленинский путь”) (Бакалы районы белән Шаран районы берләшкәч, 1962 елда нәшер ителә, хәзерге Авыл таңнары гәҗитенең элгәресе)