# Бавария

Бава́рия (алман. Bayern, рәсми аталышы Freistaat Bayern) - Федераль Алмания Республикасының көньяк һәм көньяк-көнчыгышындагы Федераль җир, АФРда зурлыгы ягыннан иң борынгы федераль җир булып исәпләнә. Административ бүленеше: җиде административ округ - Югары Франкония, Урта Франкония, Түбән Франкония, Югары Пфальц, Түбән Бавария, Югары Бавария, Швабия. Башкаласы - Мю́нхен. Төп халык - баварлар, франконнар һәм шваблар.

# Бавария
## География
### Ландшафт

Бавариянең төп шәһәрләре - Мюнхен, Нюрнберг, Аугсбург, Вюрцбург һәм Регенсбург. Бавариянең көнчыгышында Франкон Урманы, Фихтель таулары, Оберпфальцер һәм Бёмервальд таулары, көньягында Альп таулары, көнбатышында шваб Штуфенланд җире һәм төньягында Шпессартпен Рен урнашкан.
Бавариядә борынгы герман ландшафтың өч бүлеге урнашкан: төньяк Калькальпен һәм Альп таулары күл-үзәннәре белән Бавария калкулыклары Дунай елгасына кадәр сузылган.
Бавариядә күпсанлы елгалар бар, аның күбесе Дунай белән бәйләнешеп тора. Бавариянең төньяк-көнбатышында Майн елгасы ага, Франкон урманының һәм Фихтельгебирге урманына янәшә Заале елгасы башлана. Рейн һәм Дунай бассейны 1992 елда Рейн-Майн-Дунай каналы белән берләштерелгән.
Дунай - Европада күләме буенча Иделдән соң икенче урын тота. Елга кайбер җирләрдән буалар белән буылган.
Бавария - күлләр иле. Чама белән 1600 күл Альп тауларында. Иң зурлары - Кимзее, Аммерзее, Штарнберг, Тегернзее, Конингсзее үзәне, иң тирәне - Вальхензее (192 м.).
Франкон Альп һәм Бавар Альпының көньягында күпсанлы шахталар бар. Бавариянең иң борынгы шахтасы - Зальцграбенһөле (Salzgrabenhöhle, 7800 м).

# Бавария
## География
### Чиктәшлек

| Баден-Вюртемберг | 829 км |
| Гессен | 262 км |
| Тюрингия | 381 км |
| Саксония | 41 км |
| Чехия | 357 км |
| Австрия | 816 км |
| Боден күле | 19 км — Боден күле Бавария белән Швейцария чиге буйлап урнашкан. |

# Бавария
## Тарих

Бавария территориясендә алманнарның бавар кабиләсе яшәгән. 1070—1180 елларда Бавариядә Вельф династиясе хакимлек кылган. 1180—1918 елларда Виттельсбахлар династиясе идарә иткән. 1806 елда кыйраллык вә Рейн иттифагы әгъзасы. 1871 елдан Алмания империясе составында. 1945 елдан АКШ оккупация зонасы, 1949 елдан исә Федератив Алмания Җөмһүриятеның тәркиби өлеше.
Борынгы тарих күзлегеннән караганда, Алманиянең бу төбәген Байар җире (иле) дип атау дөресрәк булыр иде. Алман телендәге үзатамасы да моны раслый. Ләкин әлегә татар телендә русча әйтелеш кенә канунлаштырылган.

# Бавария
## Байар җире гимны

BAYERNLIED
Er behüte deine Fluren, schirme deiner Städte Bau und erhalte dir die Farben seines Himmels, weiss und blau!
Gott mit dir, dem Bayernvolke,
dass wir, uns’rer Väter wert,
fest in Eintracht und in Frieden
bauen uns’res Glückes Herd!
Dass mit Deutschlands Bruderstämmen einig’ uns, ein jeder schau’, und den alten Ruhm bewähre unser Banner, weiss und blau!
БАЙАРЛАР ҖЫРЫ
(беренче ике куплетының тәрҗемәсе)
Ходай Байар илен яклый,
Алман нәселе Ватанын,
Киң җирләребез сагында –
Аның кодрәт калканы!
Иминлектә ил-көнебез, Шәһәрләр төзелеше, Безнең ак-зәңгәр байракта – Изге күкләрнең төсе.
Ходай Байар халкын саклый,
Без – бабалар мирасын,
Бердәмлектә, татулыкта
Корып бәхет оясын.
Байар халкы, алман нәселе! Ходай биргән байлыгың: Борынгы даның сурәте – Ак-зәңгәр төс байрагың!

# Бавария
## Икътисад

Бавария — индустриаль-аграр район. Электр энергиясенең яртысын ГЭСлар бирә. Сугыштан соңгы елларда нефтьне эшкәртү (Ингольштадт, Нойштадт) вә нефть химиясе сәнәгате барлыкка килгән (нефть Марсель, Генуя, Триест портларыннан торбалар аркылы китерелә). Бавария Алманиянең әлүмин продукциясенең 1/3 өлешен бирә. Сәнәгатьнең алдынгы тармагы — машиналар төзү: электротехника, (Мүнхен, Нүрнберг, Эрланген), гомуми машиналар төзү (Аугсбург, Ашаффенбург), транспорт машиналар төзү, шул исәптән автомобилләр төзү (Мүнхен, Аугсбург, Ингольштадт) һәм очкычлар төзү (Аугсбург), төгәл механика (Нюрнберг). Тукымачылык (Хоф, Аугсбург) вә тегүчелек, азык-төлек сәнәгате дә мөһим урын тота.
* ↑ archINFORM — 1994.https://wikidata.org/wiki/Track:P5383https://wikidata.org/wiki/Track:P5604https://wikidata.org/wiki/Track:P12149https://wikidata.org/wiki/Track:Q265049https://wikidata.org/wiki/Track:P5573https://wikidata.org/wiki/Track:P5508
* 1 2 https://www.km.bayern.de/ministerium/institutionen/schulberatung/schullaufbahnberatung/schulpflicht.html
* ↑ GeoNames — 2005.https://wikidata.org/wiki/Track:Q830106https://wikidata.org/wiki/Track:P1566
* ↑ https://bigbrotherawards.de/2003
* ↑ Freistaat Bayern – Haushaltsplan 2023 / Hrsg.: Bayerisches Staatsministerium der Finanzen und für Heimat — 2023.https://wikidata.org/wiki/Track:Q812436
* ↑ https://www.bayern.de/buergerservice/kontakt/
* ↑ Интерфейс программирования приложения YouTubehttps://wikidata.org/wiki/Track:Q8056784