# Турбинелла пирум

Турбинелла пирум яки кубаревик груша яки груша-сыман кубаревик яки изге чанк (лат. Turbinella pyrum) — Turbinellidae семьялыгыннан корсаксыман моллюск. Төр атамасы лат. pyrum — «груша», моллюскка аның кабырчыгы груша җимеше формасына охшаш булганга күрә бирелгән булган. Һинд океанында яши. Бу моллюскның кабырчыгы Һиндулар һәм Буддачылар ышанулар системасында әһәмиятле урын алып тора..

# Турбинелла пирум
## Тасвирламасы

Кабырчыкның биеклеге 90—290 мм. Моллюскның кабырчыгы каты һәм авыр, бөтеркәсе күтәрелүе төрле дәрәҗәдә. Кабырчыкның әйләнмәсе киңәйтелгән. Бөтерелмәләрнең иңбашы шома һәм аерылып тормый диярлек. Кабырчыкның бөтерелмәләре арасында җөйләр — нечкә, әмма бераз батырылган. Сифональ үсенте туры яки бераз бөгелгән, озын, киң канал белән хаслана. Кабырчыкның авызы озынча формага ия. Эчке ирене тышка бөгелгән. Эчке кырыенда аның берничә яхшы аерылып торган теше бар (гадәттә алар ике яки өч). Тышкы ирен калынайтылмаган, бераз бөгелгән формада. Кабырчыкның тышкы өслеге скульптурасы бары тик кискен һәм бераз бөгелгән үсеш сызыкларыннан гыйбарәт. Кабырчыкның төсе — сары яки көрән. Авызы аксыл яки саргылт төстә.. 10—27 м кече тирәнләкләрендә яши. Хищник. Обычный вид в местах своего обитания.

# Турбинелла пирум
## Ареалы

Һиндстанның көньяк-көнчыгыш яры, Шри-Ланка.

# Турбинелла пирум
## Кеше тарафыннан кулланылышы
### Шанкха

Ша́нкха (санскр. शंख, санскр. (IAST) Śaṇkha, Калып:Lang-bo-w, лхас. [tʰúŋkar]) — Һинд динендә ритуаль әйбер, турбинелла пирум кабырчыгыннан гыйбарәт. Шанкха Һинд динендә Вишну атрибутларының берсе булып тора. В Һинду текстларында шанкха дан, озын гомер, чәчәк ату, гөнаһлардан арыну һәм муллылык Алиһәсе һәм Вишну хатыны Лакшминың мәңге сыену урыны белән ассоциацияләнә. Һинду сәнгатендә шанкха Вишну атрибуты буларак сурәтләнә.. Шанкхалардан конхларга Һинду ашрам ритуалларында өрәләр. Элек аны шулай ук гаскәрне җыю, һөҗүм турында игълан итү өчен яки сугыш башлану алдыннан кулланганнар. Яңа туган балаларга беләк кия торган булганнар, ә муеннарына бу төр моллюск кабырчыкларыннан муенсаны. Кечкенә кабырчыклар балаларны имезгәндә мөгез буларак кулланырга мөмкин. Турбинелла пирумның бөтен кабырчыгын төзелгән йортның нигезенә салганнар..

# Турбинелла пирум
## Кеше тарафыннан кулланылышы
### Изге чанк

Турбинелла пирумны кертеп күпчелек корсаксыман моллюскларда кабырчык уң якка (сәгать йөреше буенча) борылган һәм дексиотроп дип атала. Әмма шулай ук сулга борылган кабырчыклар да бар, алар синистраль дип аталалар. Әгәр дә кабырчыкка авыз ягыннан карасаң, уң якка борылганнарның ул уң яктан урнашкан, ә сул якка борылганнарның — сул яктан. Кайбер диңгез төрләре өчен, мәсәлән, Busycon contrarium өчен норма булып нәкъ менә сулга борылган кабырчыклар тора. Ә күпчелек диңгез төре корсакаяклылар өчен норма булып уңга борылган кабырчык тора. Чыгарылма буларак сулга борылган кабырчыклар бик сирәк уңга борылган кабырчыклы төрләрдә очрарга мөмкин.. Изге чанк (панчаянья санкья) — турбинелла пирум сул якка борылган кабырчык булган шанкха төре, ул Буддачылык тарафдарларында изге булган.. Һиндстанда бу кабырчыкта шуны Вишну Ходае җиңгән шәйтан яши дип санала, шуңа күрә бу кабырчык шул Илаһның символы булып киткән. Тибетта бу изге кабырчык «дунгкар» атамасы астында мәгълүм, моның мәгънәсе «ак кабырчык». Бу кабырчыктан ясалган конхларга дини бәйрәмнәр вакытында монахлар өреп уйныйлар. Буддачылык монахлары кабырчык тавышы белән гыйбадәтханәгә чакырып дини чыгыш башлану турында игълан итәләр. Мондый кабырчыкларны көмеш белән каплаганнар һәм бай итеп кисеп бизәгәннәр һәм асыл ташлар куйганнар. Бирма хөкемдарларында өске өлеше тулаем алтын һәм асылташлар белән бизәлгән изге чанк скипетр булып хезмәт иткән.. Һиндстаннан изге чанк культы Индонезиягә, ә соңыннан Кытайга үтеп киткән. Ламаизм дине формалашкан Тибет аша “изге кабырчыклар” бу дин үткән бөтен җирләргә үткән. Бөек географик ачышлар эпохасында Һиндстанга барып җиткән Аурупалылар кабырчык культын табыш чыганагы ясаганнар. Алар Һиндстанга Кариб диңгезеннән Busycon төре моллюскларының кабырчыкларын кертә башлаганнар, аларның кайбер төрләре сулга борылган кабырчыкларга ия, бу алар өчен норма булып тора. Busycon төре моллюскларының кабырчыклары формасы буенча турбинелла пирум кабырчыкларына охшаш, әмма андый ук талгын контурларга ия түгел. Һиндулар еш бу кабырчыкларны аларны изге дип санап сатып алганнар. Әмма алдау ачыкланып сул якка борылган кабырчыкларга сорау төшкән. XX гасыр уртасында көньяк-көнбатыш Һиндстан суларында 2—3 миллион экземпляр турбинелла пирум экземпляры алынган булган, алар арасында 0,01 % артык түгел сулга борылган кабырчыклар алынган булган (елына якынча 200 данә).