yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Лайла Магга

Лайла Магга, кыз фамилиясе Маттссон швед. Lajla Magga, Mattsson; 1942 елның 4 ноябрендә Швециянең Кали урынында, Оре коммунасында туган) — көньяк саам телендә балалар язучысы, саам телен саклау һәм үстерү буенча зур өлеше өчен Төньяк илләренең абруйлы «Gollegiella» (2010) бүләге белән бүләкләнгән укытучы һәм лексикограф.

# Лайла Магга
## Биографиясе

1942 елның 4 ноябрендә Швецияда, Кали авылына караган Оре коммунасында боланчылар Густав Маттссон (Gustaf Edvard Mattson; 1897-1973) һәм Элина Ларссон (Elin Margareta Larsson; 1887-1973) гаиләсендә туган.
Осло университетында укып, көньяк саам теле укытучысы квалификациясен алган.
1984 елда үзенең «Maahke ryöknie» дип аталган беренче китабын, ә аннары берничә балалар китабын, сүзлекләрен һәм дәреслекләрен бастырып чыгара.
1993 елда, телче Кнут Бергсланд (Knut Bergsland) белән бергә «Åarjelsaemiendaaroen baakoegaerja/Sydsamisk-norsk ordbok» (Көньяк саам-норвег сүзлеген), ә соңрак берничә балалар китабы һәм Норвег-көньяк саам сүзлеген бастырып чыгарган.
2010 елда саам телен саклау һәм үстерү буенча зур өлеше өчен Төньяк илләренең «Gollegiella» бүләге белән бүләкләнгән. Хәзерге вакытта ире Уле Магга белән бергә Тәүратны көньяк саам теленә тәрҗемәсен эшлиләр һәм көньяк саам теленең грамматикасын язалар.
Норвегиянең Кёутукейну коммунасында яши..

# Лайла Магга
## Библиографик белешмә

* Åarjelsaemien-Sydsamisk baakoegærja daaroen-norsk ordbok. 1993 Iđut. Bokhylla (bergsland белән бергә, Knut)
* Govne-boetske / saemiegielese. 1984. Tana: dji galæd'Jår'
* Maahke ryöknie = Tana rehkenasta Máhtte: dji galæd'Jår'. 1984
* Piere Daate lea Tana: dji galæd'Jår'. 1984
* Norsk-ordbok sydsamisk — Daaroen-baakoegærja åarjelsaemien. 2009 Iđut.
* Sørsamisk grammatikk. Davvi Girji 2012 (белән бергә Мага Уль).
# Сан-Мануэл-ду-Парана

Сан-Мануэл-ду-Парана — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.

# Сан-Мануэл-ду-Парана
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 95,382 км².
# HD4947

HD4947 — Кассиопея йолдызлыгында урнашкан A2 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,1 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Сергей Казаков

Сергей Алексеевич Казаков (1873 елның 24 июле (6 августы), Рыбинск, Ярославль губернасы, Россия империясе — 1936 елның 21 августы, Мәскәү, ССРБ) — Россия һәм совет астрономы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры.

# Сергей Казаков
## Тормыш юлы

Сергей Казаков Рыбинск шәһәр идарәсе хезмәткәре гаиләсендә туган. 1883 елдан Рыбинск классик гимназиясендә укый, аны алтын медаль белән тәмамлый. 1891 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетына укырга керә, аны 1895 елда тәмамлый. Профессор дәрәҗәсенә әзерлек өчен анда калган.
1900 елның 3 февраленнән университетта приват-доцент буларак укыта. 1904 елда ул Берлин исәпләү институтына стажировкага бара, нәтиҗәдә, кайтканнан соң, «Планета һәм комета орбитларын исәпләү һәм төзәтү» дигән махсус курс укый башлый (1920 елдан ул «Исәпләү техникасы һәм интерполирование» дип атала башлый). 1915 елның 11 мартыннан — университет обсерваториясенең өлкән ассистенты; 1918 елның 1 октябреннән — профессор, әмма 1917 елда тәкъдим ителгән «1904 I кометасы орбитасы» дисссертациясе гыйльми дәрәҗә юкка чыгару нәтиҗәсендә якланмаган. Сергей Казаков университетта аңа Павел Штернберг тапшырган күк механикасы курсын укыган.
1920 елдан соң Сергей Казаков Мәскәү дәүләт университеты физика-математика факультетының астрономия кафедрасы мөдире була, I-МДУ астрономия һәм геодезия фәнни-тикшеренү институтында эшли, астрономия буенча фән комиссиясе рәисе була, ике ел дәвамында (1927 һәм 1928) МДУ физика-математика факультеты деканы вазыйфасын башкара.
Теоретик астрономия һәм астрометрия өлкәсендә эшли. Кометалар һәм планеталар орбиталарын билгеләү һәм төзәтү теориясе белән шөгыльләнә. 1904 I, 1907 III кометалар орбитларын һәм 1922 елга Перрайнның 1896 VII вакытлы кометасы элементларын исәпләп чыгара. Күк-механик өч җисем бурычында төп дифференциаль тигезләмәләрне интеграцияләү мәсьәләсен өйрәнә. 1914—1930 елларда зенит зонасында (50° тан 55° кадәр төньяк авышлык) йолдызларның урнашуын меридиан түгәрәктә билгели.
Механика-математика факультетының космогония һәм күк механикасы кафедрасы мөдире (1935—1936).
«Теоретик астрономия нигезләре» (1913) һәм «Сфера астрономиясе курсы» (1935) дәреслекләрен язган.

# Сергей Казаков
## Хезмәтләре

* «О методе изменения произвольных постоянных». Моск. астроном. обсерват., 1908, 41с.
* «Sur la rectification des orbites cometaires»// Bulletin Astronomique, vol. 31, 1914
* Determination de l’orbite definitive de la comete 1904, I, «Annales de l’observatoire astronomique de Moscou», ser. II, vol. VIII, 1925
* «Основы теоретической астрономии. [Курс лекций]». М., Шафаревич, 1913, 152с. (Изд. литогр.)
* Tables auxiliaires pour la riductioa des cliches photographique, там же, 1929, v. 8. Appendices
* «Курс сферической астрономии». М.-Л., ОНТИ, 1935, 313с.
# Шанак-ле-Мин

Шанак-ле-Мин (фр. Chanac-les-Mines) — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
# (18154) 2000 PA

(18154) 2000 PA — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18154) 2000 PA
## Тарихы

2000 елның 1 августында галимнәр тарафыннан Чёрный Верх обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 PA» саналган.
# Бейкерсфилд

Бейкерсфилд — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Бейкерсфилд
## Тарихы

Бейкерсфилд шәһәре 1869 елда нигезләнгән.

# Бейкерсфилд
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 389,17646 км², 371,946008 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 123 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Фатиһ (Аксу)

Фатиһ (төр. Fatih) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ветла

Ветла (эст. Vetla) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
# Исток (Клязма кушылдыгы)

Исток — Россия территориясеннән ага торган елга. Иваново өлкәсе, Владимир өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Клязьма елгасының сул ярына тамагыннан 79 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 16 км.

# Исток (Клязма кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Клязьма елгасы Ковров каласыннан тамагына кадәр, Уводь елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Ука кушылдыклары бассейны, Мукшыдан Иделгә кушылганга кадәр, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 09010301112110000033563
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110003356
* Бассейн коды — 09.01.03.011
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Пенестен

Пенестен (фр. Pénestin) — Франциянең Морбиан департаментында урнашкан коммуна.
# Канала (Маса-Карара)

Канала — Италиянең Тоскана төбәге Трезана өязендә урнашкан торак пункт.

# Канала (Маса-Карара)
## Географиясе

Канала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Канала (Маса-Карара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Карасай (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)

Карасай (каз. Қарасай) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Карасай (Көнбатыш Казакъстан өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Красный Бор (Байкалово районы)

Красный Бор (рус. Красный Бор) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.

# Красный Бор (Байкалово районы)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Красный Бор (Байкалово районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
# Евгений Кранатов

Евгени Кранатов (рус. Евгений Юрьевич Кранатов, 22 ноябрь 1962(1962-11-22) (61 яшь), Казан, Татарстан АССР, РСФСР, СССР — , ) — СССР һәм Россия һөнәри футболчысы (капкачы), РФ футбол тренеры.
# Текучелу-Сек

Текучелу-Сек — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. Бучумень (коммуна, Галац) коммунасына карый.

# Текучелу-Сек
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 151 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# 176 ел

    Бу мәкалә ел турында, шулай ук 176 саны турында да мәкаләне карагыз.
1 меңьеллык :
I гасыр (б. э. к.) — I гасыр — II гасыр — III гасыр — IV гасыр :
Хронологик таблица :
176 (йөз җитмеш алтынчы) ел — кәбисә ел, юлиан тәкъвим буенча якшәмбе көнне башлана. Бу безнең эраның 176 елы, I меңьеллыкның 176 елы, II гасырның 76 елы, II гасырның 8 унъеллыгының 6 елы, 170 елларның 7 елы. 176 елдан бирле 1848 ел үтте.

# 176 ел
## Туулар

Шулай ук карагыз: Төркем:176 елда туганнар

# 176 ел
## Вафатлар

Шулай ук карагыз: Төркем:176 елда вафатлар
# Вя Пазтренго (Верона)

Вя Пазтренго — Италиянең Венеция төбәге Буссоленго өязендә урнашкан торак пункт.

# Вя Пазтренго (Верона)
## Географиясе

Вя Пазтренго Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Вя Пазтренго (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тастус (Нюхча кушылдыгы)

Тастус — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нюхча елгасының уң ярыннан 78 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.

# Тастус (Нюхча кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300312103000036029
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003602
* Бассейн коды — 03.02.03.003
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Фуркин

Фуркин — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Фуркин
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — .
# Вёйи-ла-Потри

Вёйи-ла-Потри (фр. Veuilly-la-Poterie) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
# (13461) 1607 T-2

(13461) 1607 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13461) 1607 T-2
## Тарихы

1973 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1607 T-2» саналган.
# Николай Зоммер

Николай Зоммер (Николай Иван улы Зоммер, 19 апрель 1824(1824-04-19), Саранск, Пенза губернасы, Россия империясе — 27 сентябрь 1847(1847-09-27) (23 яшь), Казан, Россия империясе) — рус шәркыятьчесе, Кытай фәлсәфәсенә караган фәнни хезмәтләр авторы.
# Галяни 1

Галяни 1 (белар. Галяні 1) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.

# Галяни 1
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Биджу (Миннесота)

Биджу — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Биджу (Миннесота)
## Тарихы

Биджу шәһәре елда нигезләнгән.

# Биджу (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,742376 км², 1,047464 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 372 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Алпагут (Мудурну)

Алпагут (төр. Alpagut) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Мудурну илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Торуле

Торуле — Польшаның Подлясье воеводалыгы Боцьки гминасында урнашкан авыл.

# Торуле
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Аусехо

Аусехо (исп. Ausejo) — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Аусехо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 56,58 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 560 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Аксак тәкә

Аксак тәкә — татар балалар драма уены.

# Аксак тәкә
## Уйнау тәртибе

Балалар бер урынгарак тезелеп басалар. Бер баланы «ана» итеп, икенчесен «аксак тәкә» итеп сайлап куялар. Аксак тәкә уен алдыннан кая булса да качып торырга тиеш.
Ана урманга барырга җыена. Балаларына кем килсә дә ачмаска куша. Аннан балалары тирәсендә өч мәртәбә әйләнеп болай ди:
— Аксак тәкә кермәсен, Тимер читән үрмәсен.
Йөргән вакытында читән үргәндәге хәрәкәтләр ясый. Ана китә. Аксак тәкә килә. — Ачыгыз, балаларым...
— Юк, безгә әни ачмаска кушты, — диләр балалар.
— Мин сезнең әниегез, ачыгыз...
Балалар ишекне ача. Аксак тәкә бер баланы алып китә. Шулай алдалап, барлык балаларны да урлап бетерә бу. Урманнан ана кайтса, балалары юк. Ана елый-елый аксак тәкәгә китә. Барып җиткәч:
— Аксак тәкә, балаларым югалды, синдә түгелме? — ди.
— Мә инде, берсен бирәм алайса, дип, аксак тәкә бер баласын чыгара.
— Тагын да берсен генә бир инде?
Ана шулай берәм-берәм барлык балаларын да алып өенә кайтып китә. Кайткач, ана мунча яга һәм иң кечкенә баласына әйтә:
— Бар, кызым, аксак тәкәне мунчага чакырып кил, — ди. Кыз аксак тәкәгә килә дә:
— Әни сине мунчага чакырды, — ди.
— Зуррак баласын җибәрсен, синең сүзеңне тыңламыйм, —ди. Зуррагы килә. Шулай итеп барлык балалар да килеп чакырып карыйлар, тәкә килми, соңыннан ана бара. «Әйдә, аксак тәкә, мунча кереп чыгарсың, безгә барыйк», — ди.
— Этләрегез юкмы соң?
— Юк, каян булсын соң ул бездә?
— Барыйм инде алайса.
Бергәләп кайталар. Аксак тәкә мунчага бара. Мунча чабына, юына, киенә дә кайтырга чыга. Шул вакыт балалар этләр булып, тегене куа, талый башлыйлар. Аксак тәкә коты очып өенә йөгереп кайтып китә.
# Валя-Маре (Долж)

Валя-Маре — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. Мелинешть (коммуна) коммунасына карый.

# Валя-Маре (Долж)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Яйлалы (Пазарйолу)

Яйлалы (төр. Yaylalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пазарйолу илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Solar Impulse

Solar Impulse yäki Qoyaş oçqıçı (ürnäk räsmi iseme HB-SIA) — tik Qoyaş energiäsen qullana torğan oçqıçnıñ (qoyaş batareyäläre yärdämendä) Awrupa proyektı.
Qoyaş energiäse yärdämendä çıklänmägän ozaq waqıtta oçırlıq dönya tarixında berençe pilotlı oçqıç, energiäne akkumulätor batareyälärendä tuplıy häm köndez oçıp kütärelä.

# Solar Impulse
## Taswir

Qoyaş batareyäläre elekr energiäsen buldıra, ul 4 elektr yörtkeçen tä'min itä häm akkumulätornı qora.

# Solar Impulse
## Texnik sıyfatlama

* Oçu bieklege 8500 m
* İñ zur massa 2000 kg
* Nominal' massa 1600 kg
* Kreyser tizlege 70 km/säğ
* Kütärelü tizlege 25 km/säğ
* Qanat ozınlığı 63,4 m
* Ozınlıq 21,85 m
* Bieklek 6,4 m
* Li-Po akkumulätor - 400kg, 200 Wh/kg ≙ 720 kJ/kg

# Solar Impulse
## Solar Impulse 2

2014 yılda HB-SIB Solar Impulse 2 tözelä. Anıñ yegärlege 70 at köçe.
2015 yılnıñ 9 martında Solar Impulse 2 cir şarı tiräli säyäxätkä Abu-Dabi hawa alanınnan oçıp kitä.
Aradağı tuqtalışlar:
* 9 mart Abu-Dabi, BĞÄ - Masqat, Oman, yıraqlıq 441 km, tizlek 33,88 km/säğ
* 10 mart Masqat - Äxmädabad, Hindstan, 1485 km, 96 km/ säğ
* 18 mart Äxmädabad - Varanasi, 1215 km, 91,70 km/ säğ
* 19 mart Varanasi, Hindstan - Mandalay, Myanma, 1398 km, 103, 68 km/ säğ
* 29 mart Mandalay - Çuñçiñ, Qıtay, 1459 km
* 20 aprel Çuñçiñ - Nankin, 1344 km
Pilotlar - Andre Borşberg häm Bertran Pikar
# (20650) 1999 TG173

(20650) 1999 TG173 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20650) 1999 TG173
## Тарихы

1999 елның 10 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TG173» саналган.
# Küçüm

Küçüm xan (?-1598. tiräse), Seber xanı (1563.-1598.), Şäyban xan näsele warísı Mortaza ulı. 1554. yıldan Seber Xanlığı täxetenä menü öçen Yädegär bäk belän köräşä başlí. 1563.tä anı quğaç täxetkä utıra. 1573.tä Permgä ğäskär belän bara. 1582.-1585. yıllarda atama Yermak basqınnarına qarşı suğışa. Yermak hälâq bulğaç, Qaşlıq şähären qaytarıp ala. (1585.). Xanlıqnı nığıtu häm berläşterü yulında cirle aqsöyäklär qarşılığına oçrí. Säyet xan belän Qaraçı bäk citäkçelegendä Küçüm xanğa qarşı fetnä oyıştırıla. Küçüm xan üz urdasın İrteş buyı dala cirlärendä küçerergä mäcbür bula. Anda yaña xanlıq nigezlärgä omtıla, şuña ireşü öçen 1598. yılğa qädär Urıs voyevodalarına qarşı köräşä. Yermakqa qarşı alıp barğan suğış-bäreleşläre xaqında xalıq telendä küp riwayät-xikäyätlär saqlanıp qalğan.
# (6709) Hiromiyuki

(6709) Hiromiyuki (лат. Hiromiyuki) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (6709) Hiromiyuki
## Тарихы

1989 елның 2 февралендә Х. Мори, тарафыннан Йории обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 CD» саналган.
# Нагылар (Шуша)

Нагылар (әзери. Nağılar) — Әзербайҗанның Шуша районына караган авыл.
# 34 (сан)

34 (утыз дүрт) - 33 белән 35 арасындагы натураль сан. 34 саны калдыксыз 1-гә, 2-гә, 17-гә һәм 34-кә бүленә. 34 саны Фибоначчи саны булып тора.
# IC 3883

IC 3883 — Сөмбелә йолдызлыгы чикләрендә урнашкан спираль галактика .

# IC 3883
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 3883, IRAS F12526-0750, 2MASX J12551352-0807110, IRAS 12526-0750, MCG-01-33-049, GSC 05535-00430, PGC 44016, 6dFGS gJ125513.5-080711, PSCz Q12526-0750 һәм LEDA 44016 буларак та сурәтләнә.
# Мезонсель-ла-Журдан

Мезонсель-ла-Журдан (фр. Maisoncelles-la-Jourdan) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
# HD194775

HD194775 — Һинд йолдызлыгында урнашкан A3mA7-A9 спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 8,92 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Санта-Крус (Аризона)

Санта-Крус — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Санта-Крус (Аризона)
## Географиясе

Санта-Крус халык санын алу урыны мәйданы — 4,218299 км², 4,2183 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# (18043) Laszkowska

(18043) Laszkowska — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (18043) Laszkowska
## Тарихы

1999 елның 7 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RQ54» саналган.
# Дмиштице

Дмиштице (чех. Dmýštice) — Чехиянең Көньяк Чехия крае Милевско районында урнашкан авыл.

# Дмиштице
## Географиясе

Мәйданы — 3,434 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Дмиштице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Дмиштице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Дмиштице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 228 |
| 1880 | 212 |
| 1890 | 214 |
| 1900 | 212 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 199 |
| 1921 | 190 |
| 1930 | 188 |
| 1950 | 149 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 154 |
| 1970 | 116 |
| 1980 | 101 |
| 1991 | 93 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 82 |
| 2011 | 89 |
| 2021 | 65 |
# Венцоне (Порденоне)

Венцоне — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Сесто-аль-Регена өязендә урнашкан торак пункт.

# Венцоне (Порденоне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Красный Вал

Красный Вал — Татарстан Республикасының Спаск районындагы авыл.
Халык саны — 207 тирәсендә. Почта индексы — 422850.

# Красный Вал
## Тарих

XIX гасырда нигезләнгән.

# Красный Вал
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.

# Красный Вал
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.3 °C | -10.4 °C | -5.4 °C | 5.5 °C | 14.3 °C | 19 °C | 20.9 °C | 18.5 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.9 °C | -9.5 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Иван Смирнов (1899)

Иван Смирнов (24 декабрь 1898 [5 гыйнвар 1899], Нурма, Чар өязе, Казан губернасы, Рәсәй империясе—1938, Мәскәү, ССРБ) — мари совет дәүләт эшлеклесе, Рәсәй ватандашлар һәм совет-поляк сугышларында катнашучы.
Чар өяз земствосында, укытучы (?-?), инструктыр-оештыручы, Краснококшайск өяз халык мәгарифе бүлеге мөдире (1918-?), РК(б)Ф Краснококшайск өяз комитеты җаваплы сәркәтибе (1920-1921), Мари мохтар өлкәсе инкыйлаби комитеты әгъзасы (1921), РК(б)Ф Мари өлкә бюросы сәркәтибе (1921), РК(б)Ф ҮК агитция һәм пропаганда бүлегендә (1921-?), Мари мохтар өлкәсе өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе (1923-1924), Мәскәүдәге Мари мохтар өлкәсе вәкиллегендә, РСФСР финанслар халык комиссарлыгы җирле бүтжит бүлеге башлыгы. (1924-193?), кулга алынган һәм атып үтерелүгә хөкем ителгән (1938).