yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Николя-Франсуа Дан

Николя-Франсуа Дан (француз телендә: Nicolas-François Dun; 1764, Люневиль, Франция корольлеге — 1832, Неаполь) — француз рәссам-портретисты һәм миниатюрист.

# Николя-Франсуа Дан
## Тәрҗемәи хәле

Люневильда (Лотаринг герцоглыгы) хезмәт иткән музыкант гаиләсендә туган. Кайда һәм кемнән өйрәнгәне билгеле түгел, әмма 1790 елда Н.-Ф. Дан Неапольдә торган, анда шул вакытта шәһәрдә торган британ дипломаты, илче У. Гамильтон хатыны мәшһүр леди Гамильтонның якын дуслар даирәсенә кергән. Нәкъ менә аның йортында рәссам Гёте, Я. Гаккерт, Ангелика Кауфман, Г. Ф. Фюгер һәм башка сәнгать эшлеклеләре белән танышкан. Тиздән Н.-Ф. Дан мәшһүр сарай яны рәссам-миниатюристы һәм портретисты булып киткән. Неаполитан корольлегенең Бурбоннарны һәм И. Мюратны кертеп кырык ел дәвамында барлыкка китерелгән рәт мәшһүр шәхесләр портретлары авторы Рәссамның эшләре Лувр, Метрополитен-музее, Шантийида Конде музеенда, Гота, Лондон Уоллес тупламасында, берничә рус музеенда һ. б. саклана.
# Латрен

Латрен (фр. Latresne) — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
# Ревелье

Ревелье — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Фафи муниципалитетына карый.

# Ревелье
## Географиясе

Мәйданы — 4,91 км².
# Исюйка

Исюйка (чирм. Исюйка, рус. Исюйка) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Исюйка
## Сәгать поясы

Исюйка Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Исюйка
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк .
# Ратоэйра

Ратоэйра — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Селорику-да-Бейра муниципалитетына карый.

# Ратоэйра
## Географиясе

Мәйданы — 7,74 км².
# Симекейкасы

Симекейкасы (чуаш. Çимĕккасси, рус. Симекейкасы ) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429069. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253875005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000009600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.

# Симекейкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 167 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
# Паинью (Португалия)

Паинью — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Кадавал муниципалитетына карый.

# Паинью (Португалия)
## Географиясе

Мәйданы — 8,7 км².
# Ле Поце (Верона)

Ле Поце — Италиянең Венеция төбәге Оппеано өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Поце (Верона)
## Географиясе

Ле Поце Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Ле Поце (Верона)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лаши

Лаши (фр. Lachy) — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
# Невожилде (Вила-Верде)

һәм
Невожилде — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Вила-Верди муниципалитетына карый.

# Невожилде (Вила-Верде)
## Географиясе

Мәйданы — .
# Илмир Ямалов

Илмир Ямалов, Илмир Илдус улы Ямалов (Ильмир Ильдусович Ямалов; 1988 елның 1 марты, СССР, РСФСР, ТАССР, Тукай районы, Мусабай) ― музыкант (баянчы, унсигез уен коралында уйный), алып баручы, 2019 елдан Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллиятенең «Инструменталь башкару» белгечлеге дисциплиналары укытучысы, 2012―2015 елларда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты укытучысы. Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2025).

# Илмир Ямалов
## Тәрҗемәи хәле

1988 елның 1 мартында Татарстан АССР Тукай районы Мусабай авылында музыкаль гаиләдә туган. Әтисе ягыннан бабасы Мулланур, әбисе Фәһимә. Әнисе ягыннан бабасы Миргарифан, әбисе Зоя (Бөгелмә). Әнисе, балалар бакчасы тәрбиячесе Клара (Мөслим районы Усы авылыннан, керәшен) баянда, әтисе, тракторчы, үзешчән артист Илдус (Тукай районы Ташкичү авылыннан, улы 7нче сыйныфта укыганда вафат булган) хромка гармунда уйнаган. Әни бер, әти башка апасы Зөлфия, әни башка, әти бер ир туганнары бар. 5нче сыйныфтан бирле баян классына йөргән.
Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Алабуга мәдәният училищесының оркестр бүлегенә, әлеге училищены тәмамлагач, 2007 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының театр бүлегенә укырга кергән. Шул ук елның февраль аенда «Сорнай» ансамбле җитәкчесе Ринат Гыйләҗев үзенең ансамбленә чакырган. Ике атна эчендә барысына да өйрәнеп, «Сорнай» белән беренче тапкыр чыгыш ясаган, аннары гастрольләргә йөри башлаган. Беренче курсны тәмамлаганнан соң, университетта театр бүлегеннән фольклор бүлегенә күчкән. Магистратура белән аспирантураны тәмамлаган.
2008―2016 елларда «Сорнай» фольклор-этнография ансамблендә солист.
2012 елда тамада буларак бәйрәмнәр алып бара башлаган. Ике эшне берьюлы алып бара алмаячагымны аңлагач, «Сорнай»дан киткән. Бер ел узгач «Риваять» ансамбле җитәкчесе Руслан Габитов аңа тәкъдим белән чыккан. 2016 елдан «Риваять» төрки-татар этнотөркеме артисты, администраторы, инструменталисты булып эшли.
2012―2015 елларда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетында нәфис мәдәният һәм сынлы сәнгать факультеты укытучысы.
2017―2018 елларда «Болгар» радиосында «Иртәнге чәй» тапшыруын алып баручы.
2019 елдан Алабуга мәдәният һәм сәнгать көллиятенең «Инсртументаль башкару» белгечлеге дисциплиналары укытучысы.

# Илмир Ямалов
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* 2022 ― ТР Мәдәният министрлыгының «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе
* 2022 ― Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитетының Рәхмәт хаты
* 2025 ― Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре ― мәдәният һәм сәнгать үсешенә керткән өлешен тану йөзеннән. Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов 2025 елның 28 февралендә «Корстон» сәүдә-күңел ачу комплексында узган Бөтендөнья татар конгрессы XIII Бөтенроссия татар авыллары эшмәкәрләре җыенының пленар утырышында тапшырган.

# Илмир Ямалов
## Шәхси тормышы

2013 елда өйләнгән. Хатыны Рузия (Салихҗанова). Улы Раян, кызы Рузинә, улы Рияз, кызы Рузилә.
# Мишәр диалекты

Мишәр диалекты яки көнбатыш диалект — татар теленең төп өч диалектларының берсе.

# Мишәр диалекты
## Мишәр диалектының төп сөйләшләре

* сергач сөйләше (Түбән Новгород өлкәсе);
* чистай сөйләше (Татарстан һәм Самара өлкәсе);
* чүпрәле сөйләше (Татарстанның Идел аръягы һәм Чувашия);
* күршә (Тамбов өлкәсе);
* мәләкәс сөйләше (Ульяновск өлкәсе);
* хвалын сөйләше (Ульяновск өлкәсе);
* темников (төмән) сөйләше (Мордовия, Пенза, Тамбов өлкәләре);
* ләмбрә сөйләше (Мордовиянең көньяк-көнчыгышы);
* күзнәй сөйләше (Пенза өлкәсе);
* алтата сөйлөше (Сарытау өлкәсе);
* байкыбаш сөйләше (Башкортстанның төньяк-көнбатышы);
* шарлык сөйләше (Ырынбур өлкәсендә);
* стәрлетамак сөйләше (Башкортстанның көнбатышы, Татарстанның көнчыгышы).
* карсун (Ульяновск өлкәсе);
* мордва-каратай (Татарствнның Кама Тамагы һәм Лаеш районнары);
* чистай керәшеннәре (Татарстанның Кама аръягы);
* тау ягы керәшеннәре (Татарстанның Кайбыч районы);
* кострома (Кострома шәһәре Татар бистәсе);
* волгоград (Волгоград, Әстерхан өлкәләре, Ставрополь крае, Төньяк Кавказ).
* әҗе (Рязань өлкәсе)

# Мишәр диалекты
## Мишәр диалектына хас фонетик үзенчәлекләр

а) ҡ, ғ авазлары к, г булып әйтелә яисә төшеп кала: гадәт — адәт, гафу — афу, гали — али;
ә) а авазы иренләшми, саф кала;
б) өй, ай, әй дифтонглары монофтонглаша — бер аваз булып әйтелә: өй — ү, кайнар — каняр, сөйлә — сүлә;
в) ц, ч, дҗ аффрикатлары бар: цәй, чиләк, дҗиләк;
г) сүз башында җ авазын й ләштерү хас: җил — йил, җир — йир.
Тел галиме, академик Мирфатыйх Зәкиев болай дип яза: «Татар әдәби теленең фонетикасы нигезендә урта (Казан) диалект ятса, морфологик системасын мишәр диалекты тәшкил итә».
# 5 (сан)

5 (биш) — 4 белән 6 арасындагы бөтен сан. 5 саны Фибоначчи саны булып тора.

# 5 (сан)
## Математикада

Математикада 5 — гади натураль сан: $5=5\times 1=1\times 5$.
# Лас Хунтас (Олинала)

Лас Хунтас — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Olinalá муниципалитеты составына керә.

# Лас Хунтас (Олинала)
## Географиясе

Лас Хунтас Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Лас Хунтас (Олинала)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Лас Хунтас (Олинала)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Портела (Монсан)

Портела — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. Монсан муниципалитетына карый.

# Портела (Монсан)
## Географиясе

Мәйданы — 9,15 км².
# Николай Боголюбов (академик)

Николай Николаевич Боголюбов (1909-1992) — совет математигы һәм физик-теоретигы , Россия Фәннәр академиясе академигы (1991 елдан); ССРБ Фәннәр академиясе (1953 елдан) һәм Украина ССР Фәннәр академиясе (1948 елдан) академигы, сызыклы булмаган механика һәм теоретик физика фәнни мәктәпләренә нигез салучы. Ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое (1969, 1979).
Дубнадагы Атом тикшеренүләре Берләшкән институтының (АТБИ)теоретик физика лабораториясе директоры (1956 елдан), МИАН директоры (1965–1988), Мәскәү дәүләт университеты физика факультетының квант статистикасы һәм кыр теориясе кафедрасы мөдире (1966-1992).

# Николай Боголюбов (академик)
## Биографиясе

Николай Боголюбов 1909 елда Түбән Новгородта, теология, фәлсәфә һәм психология укытучысы, рухани язучы һәм Россия православие чиркәвенең баш рухание Николай Михайлович Боголюбов (1872-1934) гаиләсендә туган . Булачак галимнең әнисе Ольга Николаевна (кыз фамилиясе Люминарская) музыка укытучысы булып эшләгән. Гаиләдә өч ул үсә: Николай Николаевич Боголюбов (баш бала), Алексей Николаевич Боголюбов (1911-2004) — математик, фән тарихчысы, Украина Милли Фәннәр Академиясе әгъзасы, Михаил Николаевич Боголюбов (1918-2010) — лингвист, РФА академигы.
Әтисе Николайны дүрт яшеннән укырга һәм язырга, биш яшеннән — алман, аннары француз һәм инглиз телләренә өйрәтә башлый. Боголюбов телләр үзләштерүгә гаҗәеп сәләткә ия булган, лингвистика һәм тарихны тирәнтен белгән. Ул инглиз, алман һәм француз телләреннән кала дистәгә якын — итальян, венгр, фин, швед, поляк, чех һ.б. телләрне белгән.
1913 елда гаилә Киевка күченә, анда әтиләре Владимир университетында теология профессоры булып эшли . Гражданнар сугышы вакытында ул эшсез кала һәм шәһәрдә эш таба алмыйча, авылга күченә. Җиде еллык мәктәпне Николай шунда тәмамлый .
1925 елда турыдан-туры УССР Фәннәр академиясе аспирантурасына кабул ителә һәм аннан соң УССР һәм ССРБ Фәннәр академияләрендә эшли.
1963 елдан СССР Фәннәр академиясенең математика бүлеге секретаре. 1965 елдан Дубнадагы Атом-төш тикшеренүләре Берләшкән институты директоры.
Төп эшләре — математика анализы, математика физикасы, сызыклы булмаган механиканың асимптотик ысуллары, динамик системалар теориясе, статистик физика һәм кырның квант теориясе.
Күп кенә чит ил Академияләре әгъзасы (Болгария, ГДР, Польша, АКШ һ.б.), фәнни учреждениеләр һәм җәмгыятьләр, Пагуош хәрәкәтендә катнашучы. 7-8 нче чакырылыш ССРБ Югары Советы депутаты.
1937 елда Евгения Александровна Пирашковага өйләнгән. Никахта ике улы туган. Олы улы Николай — математика физикасы һәм статистика механикасы белгече, В. А. Стеклов исемендәге Математик институтының баш гыйльми хезмәткәре, Россия Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы.

# Николай Боголюбов (академик)
## Биографиясе
### Дәүләт бүләкләре

* Ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое (13.03.1969; 20.08.1979)
* 6 Ленин ордены (19.09.1953; 20.08.1959; 29.04.1967; 13.03.1969; 17.09.1975; 20.08.1979)
* Октябрь революциясе ордены (20.08.1984)
* 2 Хезмәт Кызыл Байрак ордены (23.01.1948; 04.01.1954)
* 2 Хөрмәт Билгесе ордены(01.10.1944; 04.11.1944)
* медальләр
* Ленин премиясе (1958)
* Сталин премиясе (1947, 1953)
* ССРБ дәүләт премиясе (1984)
# Шлан (Мари Ил)

Шлан (чирм. Шлань, рус. Шлань) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.

# Шлан (Мари Ил)
## Сәгать поясы

Шлан (Мари Ил) Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Шлан (Мари Ил)
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (93,5%), руслар (5,2%).
# Лафурш-Кроссинг (Луизиана)

Лафурш-Кроссинг — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Лафурш-Кроссинг (Луизиана)
## Географиясе

Лафурш-Кроссинг халык санын алу урыны мәйданы — 10,903916 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 13 Фут биеклектә урнашкан.
# Абашево

Абашево (чуаш. Апаш, рус. Абашево) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Абашево
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Абашево
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 838 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Бөгелмә медицина училищесы

Бөгелмә медицина училищесы (рус. Бугульминское медицинское училище), А. П. Вязьмин исемендәге Бөгелмә медицина училищесы дәүләт автоном һөнәри белем бирү учреждениесе (рус. Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение Бугульминское медицинское училище имени А.П. Вязьмина), кыскача: БМУ ДАҺБУ ― Татарстанның Бөгелмә шәһәрендә 1935 елдан эшләп килүче, медицина юнәлешендә белем бирүче, урта медицина кадрларын әзерләүче урта-һөнәри уку йорты. 2020 елның 9 декабреннән училище 1958-2000 елларда училищены җитәкләгән Анатолий Павлович Вязьмин исемен йөртә. Татарстан Республикасы Сәламәтлек саклау министрлыгы карамагында.

# Бөгелмә медицина училищесы
## Тарих

Татарстан АССР Сәламәтлек саклау халык комиссарының 1935 елның 16 октябрендәге 302нче санлы боерыгы нигезендә Бөгелмәдә эшләп килүче бер ел ярымлык акушерлык курслары базасында Бөгелмә медицина училищесы ачыла. 1958-2000 елларда училищены Татарстанның атказанган табибы, Россия Федерациясенең атказанган укытучысы, Россия Табигать белеме академиясе профессоры Анатолий Павлович Вязьмин җитәкләгән. Училище базасында 1970-1990 елларда Татарстан АССР һәм РСФСРның башка төбәкләре укытучылары һәм укучылары өчен укыту-методик конференцияләр, семинарлар, смотрлар үткәрелгән. Белгечләр әзерләү эшенә Рассказов И. А., Павлова Г. С., Ерхова А. А., Гарипова Г. Н., Шакирова Р. С., Кәлимуллин И. А., Фәтхетдинова А. Г., Печенина Р. Е., Медникова Г. Н., Поздеева Р. С. һәм башкалар зур өлеш керткән. Бүген уку йорты база дәрәҗәсендә һәм югары дәрәҗәдәге белгечләр әзерләүне, төрле белгечлекләр буенча квалификация күтәрүне һәм яңадан әзерләүне гамәлгә ашыра. Училищены тәмамлаган укучыларга хезмәт базарында ихтыяҗ зур. Училищеның матди-техник базасы яхшы сыйфатлы кадрлар әзерләүгә ярдәм итә, ул даими яңартыла. Студентларны гамәли әзерләү базалары булып Бөгелмә дәвалау-профилактикалау учреждениеләре: район үзәк хастаханәсе, балалар хастаханәсе тора, аларда гамәли дәресләр уза, студентлар күнекмәләр ала, медицина манипуляцияләрен башкара. Училищеда студентлар үзидарәсе, «Волонтер-медиклар» иҗтимагый хәрәкәте эшли, «Медицина кадрлары өчен» газетасы чыгарыла, училище тарихы музее бар.

# Бөгелмә медицина училищесы
## Белгечлекләр

Уку йорты 9 класс белем базасында түбәндәге белгечлекләр буенча укырга кабул итә (торып уку):
* Фармация, «фармацевт» квалификациясе белән, уку срогы ― 3 ел 10 ай.
* Шәфкать туташы эше, «шәфкать туташы» квалификациясе белән, уку срогы 3 ел 10 ай.
* Дәвалау эше, «фельдшер» квалификациясе белән, уку срогы 3 ел 10 ай.
* Акушерлык эше, «акушер» квалификациясе белән, уку срогы 3 ел 10 ай.
Уку йортының тулай торагы юк.
Училище 85 ел эшләү дәверендә 11 меңнән артык шәфкать туташлары, фельдшерлар, фельдшер-лаборантлар, акушерлар әзерләп чыгарган.

# Бөгелмә медицина училищесы
## Шәхесләр
### Директорлар

* 1958-2000 еллар – Анатолий Павлович Вязьмин
* 2000-2018 еллар – Лилия Айрат кызы Нәбиуллина
* Минзифа Мөкатдәс кызы Кузнецова
* Марина Викторовна Данилова
# Лгота (Нетворжице)

Лгота (чех. Lhota) — Чехиянең Урта Чехия крае Нетворжице районында урнашкан авыл.

# Лгота (Нетворжице)
## Географиясе

Мәйданы — 1,017 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота (Нетворжице)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота (Нетворжице)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота (Нетворжице)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 76 |
| 1880 | 50 |
| 1890 | 41 |
| 1900 | 54 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 44 |
| 1921 | 39 |
| 1930 | 39 |
| 1950 | 20 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 23 |
| 1970 | 19 |
| 1980 | 11 |
| 1991 | 14 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 12 |
| 2011 | 26 |
| 2021 | 26 |
# Билалов

Билалов — фамилия.
* Айвар Билалов (1990), спортчы, тренер, милли көрәш буенча Россиянең спорт мастеры (2014), Татарстан, Россия, дөнья (2015) чемпионы.
* Гомәр Билалов (1922-1996), тарихчы, фән докторы.
* Зөлбохар Билалов, репрессия корбаны.
* Зөфәр Билалов (1966), җырчы, ТР халык артисты.
* Нурмөхәммәд Билалов, репрессия корбаны.
* Рәфыйк Билалов (1950), архитектор-реставратор.
* Ринат Билалов (1971), журналист, Татар-информ баш мөхәррире (2020 елдан).
# Агул теле

Агул теле (үзатамасы — агъул чIал) — Төньяк Кавказда таралган тел, агулларның туган теле, Дагстан Республикасында рәсми тел булып санала.

# Агул теле
## Таралышы

Агул теле Төньяк Кавказда таралган. Телне якынча Россиядә 30 меңләп кеше белә дип санала (2010 ел).
# Шәл бәйләдем

Шәл бәйләдем (баш. Шәл бәйләнем) — халык һөнәре белән бәйле татар һәм башкорт халык җыры.

# Шәл бәйләдем
## Тарихы

Җыр беренче тапкыр композитор Солтан Габәши тарафыннан яздырыла һәм 1935 елда "Башкорт халык җырлары" җыентыгында басылып чыга. Җырның версияләре Заһир Исмәгыйлев, Лев Лебединский һәм Р.С. Сөләйманов тарафыннан язылып алына.1943 елда Хөсәен Әхмәтов . җырның бер вариантын Баймак районы Чыңгыз авылында Хаҗи Әхмәтовтан язган, аннары текст 1954 һәм 1974 елларда БНТ җыентыгында, 1954 елда БНП җыентыгында басыла.

# Шәл бәйләдем
## Башкаручылар

"Айсылу" ("Сакмар") операсында "Шәл бәйләдем" җырын Сәгыйть Мифтахов кулланган, җырны Башкортостан Республикасы Хоры капелласы, шулай ук башкорт һәм татар җырчылары М.Галеева, Т. Х. Үзәнбаева, Әлфия Афзалова, Алсу, Л. Муллаянова, Г. Хәертдинова һәм башка башкарган.
# Ле Труце (Мантова)

Ле Труце — Италиянең Ломбардия төбәге Кастельбельфорте өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Труце (Мантова)
## Географиясе

Ле Труце Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Ле Труце (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тупино

Тупино (чирм. Эшпайродо, рус. Тупино) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.

# Тупино
## Сәгать поясы

Тупино Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

# Тупино
## Халык

2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
# Superjet-100

Sukhoi Superjet 100 — 2000 елларда "Сухой граждан очкычлары" ширкәте тарафыннан эшләнгән Россия Федерациясе якынмагистраль пассажир очкычы. Superjet-100 киң чит ил ширкәтләре катнашларында ясалган.
Superjet-100 2006 елдан Амурдагы Комсомольскидә "Сухой граждан очкычлары" ширкәтендә җитештерелә. Әлегә (2013 ел) 24 данә Superjet 100 ясалды.
Ту-334 очкычында берничә мөһим өстенлек Superjet-100 очкычы алдында бар:
* Бәясе: Ту-334 — 18-22 млн. доллар тора; Superjet-100 — 35-40 млн. доллар тора.
* Двигатель: Ту-334 очкычында йөрткечләр койрыкта югарыда урнашкан, Superjet-100 очкычының канатларында 40 см. җир өстеннән урнашкан, шуңа күрә күбесе Россия һава аланында Superjet-100 кулланылып булмый.
* Ту-334 очкычы 97%ка Россия җиһазларыннан тора. Superjet-100 очкычы 10-15%ка Россия җиһазларыннан гына тора.
* Россиянең Төньяк салкын өлкәләрендә Superjet-100 куллануы шик астында була, чөнки чит ил җиһазы шул каты хәлдә ватыла ала. Ту-334 эшенең температура киңлеге -50 С +50 С диярлек була.
* Сухой авиаширкәте хәрби очкычлары гына җитештерә иде, граждан очкычларын җитештерү тәҗрибәсе бөтенләй юк. Туполев Бюросы — танылган, аталган һәм тикшерелгән граждан очкычының җитештерүче.
Superjet-100 очкычында бер өстенлек генә Ту-334 очкычы алдында бар:
Әмма Superjet-100нең төп көндәше Украинаның Антонов конструкторлык бюросында эшкәртелгән Ан-148 очкычы, ул лицензия буенча Воронеж авиаширкәтендә ясала. Ләкин Ан-148 — югарыплан (югары итеп урнашкан канатлы очкыч).

# Superjet-100
## Очу-техникалык бәяләмәләре

| Бәяләмә | Superjet-100 SSJ-95 |
| Беренче очыш | 2007 |
| Файдалану башы | 2011 |
| Канат киңлеге | 27.8 м |
| Озынлыгы | 29.8 м |
| Фюзеляж киңлеге | 3.2 м |
| Койрык биеклеге | 10.3 м |
| Канат мәйданы | 83.2 м² |
| Иң зур сәүдә йөкләнеше | 12 250 кг |
| Иң зур ягулык салуы | 12327 кг |
| Иң зур очып китү авырлыгы | 42 500 кг |
| Пассажир сыйдырышлыгы | 95-98 |
| Салон киңлеге | 3.57 м |
| Салон биеклеге | 2,11 м |
| Экипаж | 2 |
| Керәйсер тизлеге | 820 км/ч |
| Иң зур тизлек | 950 км/ч |
| Хезмәт түшәме | 11 000 м |
| Иң күп ягулык белән очыш озынлыгы | 3 050 км |
| Иң зур сәүдә йөкләнеше белән очыш озынлыгы | 2 040 км |
| Двигательләр | PowerJet SaM146, 2 x 7080 кгс |
| Уртак сәгатьтәге ягулыкның тотылуы (Иң зур сәүдә йөкләнеше) | 1800 кг/сәг чагыштырма ягулыкның тотылуы: 25 г/пасс.-км |
| Кирәкле очып менү-төшү юл озынлыгы | 1809 м |

# Superjet-100
## Тасвирлама

Superjet 100 — канатларда урнаштырган ике двигательле түбәнпланлы очкычы. Superjet 100 очкычында чил ил радионавигацион җиһазы кулланыла.

# Superjet-100
## Һәлакәтләр

| Дата | Борт номеры | Урын | Һәлак булганнар/Бортта | Кыскача тасвирламасы |
| 09.05.2012 | RA-97004 | Джакарта | 45/45 |
| 05.05.2019 | RA-89098 | Шереметьево | 41/78 | Ашыгыч рәвештә кире төшеп утырган очкычта янгын чыккан; лайнер яңадан эшкә кулланырлык түгел. |
Баш Superjet 100 очкычының файдаланучысы — Аэрофлот авиаширкәте буенча Superjet-100 очкычына 40% бөтенесе һәләкәтләрдән туры килде. Аэрофлот авиапаркында 10 Superjet 100 очкычы гына бар (8%), ләкин бу 8% 2012 елда 40% бөтенесе һәлакәтләр китерде. Баш казасы: шасси тоткаруы һәм кондиционер системасы начар эшләве .