yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Навасёлки (Крупский районы)

Навасёлки (белар. Навасёлкі) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Крупский районында урнашкан авыл.

# Навасёлки (Крупский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Эль Хагвей (Ромита)

Эль Хагвей — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Ромита муниципалитеты составына керә.

# Эль Хагвей (Ромита)
## Географиясе

Эль Хагвей Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Хагвей (Ромита)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Хагвей (Ромита)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# HD170860

HD170860 — Кавәс йолдызлыгында урнашкан B9IV/V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,43 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# NGC 1840

NGC 1840 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 1840
## Тарихы

Әлеге галактика 1834 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Волкуше

Волкуше — Польшаның Подлясье воеводалыгы Кузница гминасында урнашкан авыл.

# Волкуше
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# NGC 3825

NGC 3825 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 3825
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы Уильям Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# GOLGA3

GOLGA3 (ингл. Golgin A3) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Эль Серито де ен Медио (Ирапуато)

Эль Серито де ен Медио — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Ирапуато муниципалитеты составына керә.

# Эль Серито де ен Медио (Ирапуато)
## Географиясе

Эль Серито де ен Медио Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Эль Серито де ен Медио (Ирапуато)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Эль Серито де ен Медио (Ирапуато)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# Каорзоне (Бергамо)

Каорзоне — Италиянең Ломбардия төбәге Цоньо өязендә урнашкан торак пункт.

# Каорзоне (Бергамо)
## Географиясе

Каорзоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Каорзоне (Бергамо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кантальпино

Кантальпино (исп. Cantalpino) — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Кантальпино
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 78,47 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 808 метр биеклектә урнашкан.
# Марцинавка (Сенненский районы)

Марцинавка (белар. Марцінаўка) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.

# Марцинавка (Сенненский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Гөйнүк (Аванос)

Гөйнүк (төр. Göynük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Невшеһир иле Аванос илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# ILDR1

ILDR1 (ингл. Immunoglobulin like domain containing receptor 1) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Абадес

Абадес (исп. Abades) — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Абадес
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 31 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 971 метр биеклектә урнашкан.
# Халфеттин (Батталгази)

Халфеттин (төр. Halfettin) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Батталгази илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Нагорное (Пожарский районы)

Нагорное (рус. Нагорное) — Диңгез буе краеның Пожарский районында урнашкан авыл.

# Нагорное (Пожарский районы)
## Климат

Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.

# Нагорное (Пожарский районы)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%), украиннар (11%).
# Годевице

Годевице (чех. Hoděvice) — Чехиянең Устецк крае Малков районында урнашкан авыл.

# Годевице
## Географиясе

Мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Годевице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Годевице
## Тарихы

Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.

# Годевице
## Демография

Халык саны динамикасы:
# Бордальба

Бордальба (исп. Bordalba) — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бордальба
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 41,579479 ± 1,0E−6 км² (1 гыйнвар 2014). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1000 ± 30 метр биеклектә урнашкан.
# Бейдауд (коммуна)

Бейдауд — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан коммуна.

# Бейдауд (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 127,99 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 80 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Бейдауд, Нятирнаря һәм Саригиол-де-Дял авыллары урнашкан.
# Гала (Павия)

Гала — Италиянең Ломбардия төбәге Борго-Приоло өязендә урнашкан торак пункт.

# Гала (Павия)
## Географиясе

Гала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Гала (Павия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Зарагоза И (Калвильо)

Зарагоза И — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. Кальвильо муниципалитеты составына керә.

# Зарагоза И (Калвильо)
## Географиясе

Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Зарагоза И (Калвильо)
## Тарихы

Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
# Халупки (Заверцянский повяты)

Халупки — Польшаның Силезия воеводалыгы Щекоцины гминасында урнашкан авыл.

# Халупки (Заверцянский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Ландете

Ландете (исп. Landete) — Испаниянең Куэнка провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Ландете
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 79,34 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 989 метр биеклектә урнашкан.
# Караагач (Җамбыл районы)

Караагач (каз. Қараағаш) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Караагач (Җамбыл районы)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Масако (кратер)

Масако (лат. Masako) — Венера планетасының
координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 23,8 километр озынлыкта булган кратеры.

# Масако (кратер)
## Исеме

Масако кратеры Хозё Масако хөрмәтенә аталган.
# Ляски (Пйотрковский повяты)

Ляски — Польшаның Лодзь воеводалыгы Воля-Кшиштопорска гминаcында урнашкан авыл.

# Ляски (Пйотрковский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# JDP2

JDP2 (ингл. Jun dimerization protein 2) — кешенең 14-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Казе Марторел (Тревизо)

Казе Марторел — Италиянең Венеция төбәге Фрегона өязендә урнашкан торак пункт.

# Казе Марторел (Тревизо)
## Географиясе

Казе Марторел Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Казе Марторел (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Рүстемгедик (Буланык)

Рүстемгедик (төр. Rüstemgedik) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Буланык илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Долни Дубняни

Долни Дубняни (чех. Dolní Dubňany) — Чехиянең Көньяк Моравия крае Q89085364?, Зноймо һәм Q89085364? районында урнашкан авыл.

# Долни Дубняни
## Географиясе

Мәйданы — 8,118809 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 309 ± 0 метр биеклектә урнашкан.

# Долни Дубняни
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Долни Дубняни
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Долни Дубняни
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 441 |
| 1880 | 426 |
| 1890 | 480 |
| 1900 | 523 |
| 1910 | 539 |
| 1921 | 605 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 626 |
| 1950 | 477 |
| 1961 | 503 |
| 1970 | 486 |
| 1980 | 506 |
| 1991 | 482 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 469 |
| 2014 | 485 |
| 2016 | 484 |
| 2017 | 488 |
| 2018 | 486 |
| 2019 | 487 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 484 |
| 2021 | 483 |
| 2021 | 479 |
| 2022 | 481 |
| 2023 | 475 |
| 2024 | 473 |
# Соверцене

Соверцене — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. Беллуно провинциясе составына керә.

# Соверцене
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 424 метр биеклектә урнашкан. Эрто-е-Кассо, Лонгароне, Альпаго һәм Понте-нелле-Альпи коммуналары белән чиктәш.
# Роланд (Айова)

Роланд — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Роланд (Айова)
## Тарихы

Роланд шәһәре елда нигезләнгән.

# Роланд (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,990944 км², 2,806238 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 312 ± 1 метр һәм 312 метр биеклектә урнашкан.
# Бейдегирмени (Кебан)

Бейдегирмени (төр. Beydeğirmeni) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Кебан илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Аграмак

Аграмак — Татарстан Республикасының Спаск районындагы авыл.
Халык саны — 348 тирәсендә. Почта индексы — 422859.

# Аграмак
## Тарих

1920 елда нигезләнгән.

# Аграмак
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 60%.

# Аграмак
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.3 °C | -10.4 °C | -5.4 °C | 5.5 °C | 14.3 °C | 19 °C | 20.9 °C | 18.5 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.9 °C | -9.5 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# (13451) 6103 P-L

(13451) 6103 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (13451) 6103 P-L
## Тарихы

1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6103 P-L» саналган.
# Уезд (Оломоуц)

Уезд (чех. Újezd) — Чехиянең Оломоуц крае Оломоуц һәм Q89193308? районында урнашкан авыл.

# Уезд (Оломоуц)
## Географиясе

Мәйданы — 18,5949 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 248 ± 1 метр биеклектә урнашкан.

# Уезд (Оломоуц)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Уезд (Оломоуц)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Моравия тарихи төбәгенә караган.

# Уезд (Оломоуц)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 2096 |
| 1880 | 2135 |
| 1890 | 2143 |
| 1900 | 2067 |
| 1910 | 1927 |
| 1921 | 1928 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1872 |
| 1950 | 1487 |
| 1961 | 1506 |
| 1970 | 1431 |
| 1980 | 1390 |
| 1991 | 1260 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 1334 |
| 2014 | 1381 |
| 2016 | 1372 |
| 2017 | 1403 |
| 2018 | 1432 |
| 2019 | 1441 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 1456 |
| 2021 | 1449 |
| 2021 | 1404 |
| 2022 | 1443 |
| 2023 | 1497 |
| 2024 | 1510 |
# Поҗо Кукуле (Арецо)

Поҗо Кукуле — Италиянең Тоскана төбәге Монтеварки өязендә урнашкан торак пункт.

# Поҗо Кукуле (Арецо)
## Географиясе

Поҗо Кукуле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Поҗо Кукуле (Арецо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Астравы (Гомельский районы)

Астравы (белар. Астравы) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.

# Астравы (Гомельский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Лейк-Сент-Крой-Бич (Миннесота)

Лейк-Сент-Крой-Бич — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Лейк-Сент-Крой-Бич (Миннесота)
## Тарихы

Лейк-Сент-Крой-Бич шәһәре елда нигезләнгән.

# Лейк-Сент-Крой-Бич (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2 564 088 квадрат метр, 2,550152 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 211 метр биеклектә урнашкан.
# Сан-Джорджо-Альбанезе

Сан-Джорджо-Альбанезе — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. Козенца провинциясе составына керә.

# Сан-Джорджо-Альбанезе
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 420 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Корильяно-Россано, Сан-Космо-Альбанезе, Ваккариццо-Альбанезе һәм Акри коммуналары белән чиктәш.
# Чироне (Парма)

Чироне — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Корнильо өязендә урнашкан торак пункт.

# Чироне (Парма)
## Географиясе

Чироне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Чироне (Парма)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Браунинг (Монтана)

Браунинг — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Браунинг (Монтана)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Браунинг (Монтана)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 0,715732 км², 0,709483 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1334 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Оук-Глен (Калифорния)

һәм
Оук-Глен — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Оук-Глен (Калифорния)
## Географиясе

Оук-Глен халык санын алу урыны мәйданы — 38,506792 км², 39,164088 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4734 Фут биеклектә урнашкан.
# TIGAR

TIGAR (ингл. TP53 induced glycolysis regulatory phosphatase) — кешенең 12-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Minem awızım yuq, häm min qıçqırırğa tieş

Minem awızım yuq, häm min qıçqırırğa tieş (ingl. I Have No Mouth, and I Must Scream) — Amerika fantast-yazuçısı Harlan Ellisonnıñ xikäyäse, berençe tapqır 1967 yılda Amerikanıñ If jurnalında basılıp çıqqan. 1968 yılda xikäyä «Hyugo» fänni-fantastik premiäsenä layıq bulğan. Äsärneñ waqiğaları postapokaliptik dönyada bara, anda keşelekne inde yuq itkän xodayğa oxşağan yasalma intellekt isän qalğan soñğı biş keşene cäfalıy.

# Minem awızım yuq, häm min qıçqırırğa tieş
## Yazılu tarixı

Xikäyä yazu öçen ilham, şulay uq isem öçen ideya avtorğa anıñ dustı Wilyam Rostler yärdämendä kilgän, ul xikäyäneñ iseme bulğan imza belän awızsız çüpräk qurçaqnı yasağan.

# Minem awızım yuq, häm min qıçqırırğa tieş
## Personajları

* AM — böten keşelekne diärlek yuq itkän supersanaq. Soñğı biş keşene üz yuanıçı öçen cäzalıy.
* Gorrister — Benni öçen «AM»nıñ barlıqqa kilü tarixın söyli. AM anı wayımsız itkänçe, Gorrister idealist häm patsifist bulğan.
* Benni — homoseksual’ orientatsiäle, tışqı yaktan gigant censi organlı primatqa äverelgän matur ğalim. Aqılın tulısınça yuğaltqan häm bala temperamentın alğan. AM şulay uq anı heteroseksual itkän.
* Nimdok (AM başqalarnı anı şulay atarğa mäcbür itä) — ir-atlarnıñ iñ ölkäne, ul törkemne konservalarnı ömetsez ezlärgä barırğa künderä. Qaywaqıt ul törkemnän kitä, läkin nindider cäräxätlär belän qayta. Ellison yazdırğan audiokitapta ul alman aksentı belän söyläşä.
* Ellen — törkemdä berdänber xatın-qız, qara tänle. Qayçandır ğiffätle bulğan dip belderä, läkin AM anı üzgärtkän, häm xäzer ul nimfoman.
* Ted — xikäyäçe häm törkemdä iñ yäş keşe. AM arqasında bötenläy üzgärmägänen äytä, ul şulay uq başqalar anı monıñ öçen näfrät itä dip uylıy. Xikäyädä Tednıñ sataşu häm paranoya simptomnarı kürenä, bu anıñ psixik transformatsiäse turında söyli.

# Minem awızım yuq, häm min qıçqırırğa tieş
## Süjet

Xikäyä keşelek tulısınça yuq itelgännän soñ 109 yıl uzğaç bara. Salqın suğış dönya suğışına äverelgän, töp qarşı toruçı illär Qıtay, Räsäy häm Quşma Ştatlar bulğan. Suğış barışında qarşı toruçı yaklar suğış alıp baru öçen öç supersanaq (här yaqqa ber) tözegännär. Berwaqıt öç sanaqnıñ berse ike sanaqnı yotqan, suğışnı tulısınça üz kontrole astına alğan. Keşelek genotsidı başlanğan, xikäyä geroyları bulğan biş keşedän başqa barısı da yuq itelgän.
# Пётр Тимофеев

Петр Тимофеев (1902—1982) — электроника һәм вакуум техникасы өлкәсендә совет галиме.

# Пётр Тимофеев
## Биографиясе

Тимофеев Пётр Васильевич1902 елның 12 (25) июнендә Мәскәүдә туган. 1925 елда М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тәмамлый. Н.&nbsp;Э.&nbsp;Бауман исемендәге Мәскәү югары техник училищеда (1925-1928), МДУ-да (1926-1941), Мәскәү энергетика институтында (1933-1941), Н. Е. Жуковский исемендәге хәрби-һава инженер академиясендә (1945-1948) укыта. 1935 елдан — профессор. 1928 елдан Бөтенрусия электротехника институтында эшли. СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (1953).
П. В. Тимофеев 1982 елның 18 ноябрендә вафат була. Мәскәүдә Головино зыяратында җирләнгән.

# Пётр Тимофеев
## Фәнни эшчәнлеге

Төп хезмәтләре киноны тавышландыру өчен фотоэлектрик корылмаларны, икенчел электрон эмиссияне, электрон оптика буенча. Берничә фотоэлемент, электрон күбәйткечләр, электрон лампалар һәм электрон-оптик үзгәрткечләр эшли.
1933-1936 елларда тапшыручы телевизион электрон көпшәләр, шул исәптән супериконоскоп, шулай ук башка электрон-оптик корылмалар уйлап таба. Тавышлы кино, телевидение һәм автоматика өчен көчәйткечләр һәм фотоэлементлар эшләүдә катнаша. Оборона сәнәгате өчен инфракызыл техник приборлар сериясен эшли.

# Пётр Тимофеев
## Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре

- Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1946) — яңа төр оптик приборлар булдырганы өчен
- Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1951) — яңа оптик приборлар булдырган өчен.
- Социалистик Хезмәт Герое (13.10.1982)
- Ленин ордены (13.10.1982)
- дүрт Кызыл Байрак Хезмәт ордены (16.05.1947; 02.06.1952; 19.07.1962; 17.09.1975)
- Кызыл Йолдыз ордены (21.01.1944)
- «Хөрмәт Билгесе» ордены (21.04.1939)
- медальләр
- РСФСР-ның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1947)
# Мартеннвиль

Мартеннвиль (фр. Martainneville) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# (19965) 1987 RO1

(19965) 1987 RO1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (19965) 1987 RO1
## Тарихы

1987 елның 14 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 RO1» саналган.
# Казоне Карпинели (Лука)

Казоне Карпинели — Италиянең Тоскана төбәге Минуччано өязендә урнашкан торак пункт.

# Казоне Карпинели (Лука)
## Географиясе

Казоне Карпинели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Казоне Карпинели (Лука)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Парк-де-Преңс (стадион)

Парк-де-Преңс — Франсаның Париж шәһәрендә урнашкан стадион. Пари Сен-Жермен өчен өй стадионы булып тора.
Стадион 1938 һәм 1998 елларда дөнья чемпионаты, 1960, 1984 һәм 2016 елларда Европа чемпионаты уеннарын, 1956, 1975 һәм 1981 елларда УЕФА Чемпионнар лигасы финалларын кабул иткән.
# Фавани

Фавани — Италиянең Калабрия төбәге Фьюмара өязендә урнашкан торак пункт.

# Фавани
## Географиясе

Фавани Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Фавани
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Василий Киселёв (1907)

Василий Киселёв (1907, Бежица, Орөл губернасы, Россия империясе—1986, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — совет дәүләт һәм хәрби эшлеклесе.
Бежица машинатөзүчелек институтында (1930-1934), М.В.Фрунзе ис. Хәрби академиясе каршындагы укчы дивизияләре командирларының әзерлеген камилләштерү курсларында (1949-1950) бетергән. Брянск һәм Мәскәү өлкәләре заводларында эшче (1927-1930), Урицкий ис. заводында (Брянск) инженер-технолог, бүлекләр башлыгы (1934-1937), БК(б)Ф Брянск шәһәр комитеты икенче, беренче сәркәтибе (1938), БК(б)Ф Удмурт өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1939-1940), армияләр сәяси бүлекләре башлыгы урынбасары, башлык (1941–1945), РСФСР МШ каршындагы Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе МШ вәкаләтлесе (уполномоченные) вәкиле, депортация (репатриация) эшләре буенча Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе МШ вәкаләтлесе ярдәмчесе (1945–1949), Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе ХДФта командирлык вазифаларында (1950-1954).