yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оукдейл (Теннесси)

Оукдейл — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Оукдейл (Теннесси)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Оукдейл (Теннесси)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,213025 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 257 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# IC 4371

IC 4371 — Тазылар йолдызлыгы чикләрендә урнашкан Сейферт II һәм спираль галактика .

# IC 4371
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 4371, 2MASX J14042037+3319169, PGC 50139, PGC 50159, MCG+06-31-065, HCG 70b, MCG+06-31-061, Z 191-45, 2MASX J14041088+3318280, Z 1401.9+3333, UZC J140410.9+331828, SDSS J140410.87+331828.0, PGC 50140, LEDA 50140 һәм Gaia DR2 1481713315681588992 буларак та сурәтләнә.
# Миддлбург (Пенсильвания)

Миддлбург — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Миддлбург (Пенсильвания)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1800 елда нигезләнгән.

# Миддлбург (Пенсильвания)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,38 км², 2,378749 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 495 Фут биеклектә урнашкан.
# Каско (сан алу урыны, Мэн)

һәм
Каско — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Каско (сан алу урыны, Мэн)
## Географиясе

Каско халык санын алу урыны мәйданы — 9,2 км², 9,170021 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 19 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Җангелдин

Җангелдин (каз. Жангелдин) — Казакъстанның Атырау өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Җангелдин
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Кастаньед (Югары Гаронна)

Кастаньед (фр. Castagnède) — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Пунгерт (Шкофя Лока)

Пунгерт — Словениянең Шкофя Лока (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Пунгерт (Шкофя Лока)
## Географиясе

Мәйданы — 1,78 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 340,4 метр биеклектә урнашкан.
# Чамолук (Изник)

Чамолук (төр. Çamoluk) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Изник илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Казанпынар (Улаш)

Казанпынар (төр. Kazanpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Улаш илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Пйонка (Падова)

Пйонка — Италиянең Венеция төбәге Вигонца өязендә урнашкан торак пункт.

# Пйонка (Падова)
## Географиясе

Пйонка Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Пйонка (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Тунҗа (Ардешен)

Тунҗа (төр. Tunca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Ардешен илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шаллсбург (шәһәр, Висконсин)

Шаллсбург — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Шаллсбург (шәһәр, Висконсин)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1827 елда нигезләнгән.

# Шаллсбург (шәһәр, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 35 квадрат миль. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 299 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Сан Коно (Месина)

Сан Коно — Италиянең Сицилия төбәге Трипи өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Коно (Месина)
## Географиясе

Сан Коно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Сан Коно (Месина)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Малыя Ульянавичы

Малыя Ульянавичы (белар. Малыя Ульянавічы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.

# Малыя Ульянавичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Ортакөй (Алачам)

Ортакөй (төр. Ortaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Альберт Хуҗин

Альберт Хуҗин, Альберт Роберт улы Хуҗин (1974 елның 9 июне, СССР, РСФСР, ТАССР, Сарман районы, Сарман) — эшмәкәр, берничә фирманың гамәлгә куючысы һәм генераль директоры; 2022 елның 18 мартыннан Татарстанның Мөслим муниципаль районы башлыгы (2021 елдан в. б., 4 октябрьдән ― район башкарма комитеты җитәкчесе в. б.).

# Альберт Хуҗин
## Тәрҗемәи хәле

1974 елның 9 июнендә Татарстан АССР Сарман районы үзәге Сарман авылында туган.
«Бухгалтер исәбе, контроль һәм хуҗалык эшчәнлегенә анализ» белгечлеге буенча Мәскәү кулланучылар кооперациясе университетын (Россия кооперация университеты) тәмамлаган.
2004 елдан башлап төрле вакытта 11 фирманың гамәлгә куючы һәм генераль директоры булып эшли. Аларның бер өлеше табигать фәннәре һәм техник фәннәр өлкәсендә фәнни тикшеренүләрдә һәм эшләнмәләрдә махсуслашкан
2016―2018 елларда ―ТР Мөслим районы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек идарәсе башлыгы.
2018―2021 елларда ― «Август-Агро» идарәче компаниясе ҖЧҖ составына керүче «Август-Агротехнологии» компаниясенең дилер үзәге генераль директоры. Әлеге идарәче компаниянең җир банкы 160 мең гектардан артык тәшкил итә, Россиядә рапсны иң эре җитештерүче, шулай ук Ноу-Тилл технологиясе буенча көнбагыш, борчак, бодай һәм арпа үстерү белән шөгыльләнә.
2021 елданн ― Татарстанның Мөслим муниципаль районы башлыгы в. б. (4 октябрьдән ― район башкарма комитеты җитәкчесе в. б.).
2022 елның 18 мартыннан ― Мөслим муниципаль районы башлыгы, Мөслим муниципаль районы Советы рәисе.
# Сан Салваторе (Бриндизи)

Сан Салваторе — Италиянең Апулия төбәге Остуни өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Салваторе (Бриндизи)
## Географиясе

Сан Салваторе Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Салваторе (Бриндизи)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Студенец (Коми)

Студенец (рус. Студенец) — Коми Республикасының Усть-Вымь районында урнашкан авыл.

# Студенец (Коми)
## Климат

Студенец климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Студенец (Коми)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (45%), руслар (41%), украиннар (8%).
# Елпынар (Демирөзү)

Елпынар (төр. Yelpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Демирөзү илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# IC 4372

IC 4372 — чикләрендә урнашкан астрономик җисем .

# IC 4372
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда 2MASX J14054608-1054003, 6dFGS gJ140546.1-105400, LEDA 184370 һәм Gaia DR2 3614359840240961280 буларак та сурәтләнә.
# Татар диалектологиясе

    Төп мәкалә: Диалектология
Татар диалектологиясе — татар тел белеменең татар теленең җирле диалектларын һәм сөйләшләрен өйрәнә торган тармагы.
Хәзерге татар телендә өч диалектны аералар: урта диалект, мишәр диалекты, Көнбатыш Себер татарлары диалекты.

# Татар диалектологиясе
## Өйрәнү тарихы

Татар диалектологиясе белән кызыксыну XVIII гасырның икенче яртысында ук башланган. Ләкин фәнни нигездә татар диалектларын өйрәнү XIX гасыр башына туры килә. Бу чорда Иван Гиганов, Ният-Бака Атнометов хезмәтләрен атап була.
Татар диалектологиясенә нигез салучы буларак исә А. Г. Бессонов санала.
# Әбеш (авыл)

Әбеш (каз. Әбіш) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Әбеш (авыл)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Уранчик

Уранчик — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.

# Уранчик
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 11010001012112100006457
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112100645
* Бассейн коды — 11.01.00.010
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Икизҗе (Кахта)

Икизҗе (төр. İkizce) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Кахта иле Кахта илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Шорем (Вермонт)

Шорем — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Шорем (Вермонт)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 46,39 квадрат миль (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 99 метр биеклектә урнашкан.
# Кат-енд-Шут (Техас)

Кат-енд-Шут — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.

# Кат-енд-Шут (Техас)
## Тарихы

Кат-енд-Шут шәһәре елда нигезләнгән.

# Кат-енд-Шут (Техас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 7,020233 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 58 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Тиянье

Тиянье (серб. Тијање) — Сербиянең Моравич округы Лучани җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Тиянье
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 416 метр биеклектә урнашкан.

# Тиянье
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Булгуртепе (Пертек)

Булгуртепе (төр. Bulgurtepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Пертек илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Джеймстаун-Вест (Нью-Йорк)

Джеймстаун-Вест — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Джеймстаун-Вест (Нью-Йорк)
## Географиясе

Джеймстаун-Вест халык санын алу урыны мәйданы — 2,5 квадрат миль, 6,518598 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 444 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Борго И.Н.А. (Венеция)

Борго И.Н.А. — Италиянең Венеция төбәге Йезоло өязендә урнашкан торак пункт.

# Борго И.Н.А. (Венеция)
## Географиясе

Борго И.Н.А. Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Борго И.Н.А. (Венеция)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Аупа (Удине)

Аупа — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Понтебба өязендә урнашкан торак пункт.

# Аупа (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Шейхдоган (Черкеш)

Шейхдоган (төр. Şeyhdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Черкеш илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Кыят

Кыят — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Халык саны — 741 тирәсендә. Почта индексы — 422405.

# Кыят
## Тарих

1614 елда җирле халык (чуашлар һәм татарлар) куылган урында рус авылы буларак нигез салынган дип санала. Революциягә кадәрге чыганакларда Богоявленский исеме белән дә билгеле. 1861 елгы реформага кадәр халкы алпавыт крәстияннәре катлавына керә, игенчелек, терлекчелек белән шөгыльләнә. XX йөз башында Кыятта Богоявление чиркәве, зимства мәктәбе һәм хастаханәсе, спирт заводы була, ярминкә эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 662,5 дисәтинә тәшкил итә. 1920 елга кадәр Сембер губернасының Буа өязе Борындык волостенда, 1920 елдан ТАССРның Буа кантунында. 1930 елның 10 августыннан Буа районында.
Авылның чыганакларда теркәлгән тарихы 1812 елдагы Ватан сугышыннан соң башлана һәм биредәге алпавытларның фаҗигале язмышлары белән бәйле.
1815 елда бу авылга Бородино бәрелеше каһарманы генерал Пётр Ивашев һәм аның хатыны Вера Толстая (шул замандагы Сембер губернаторының кызы) килеп урнаша. Озакламый алар бу утарны уллары Василийга тапшыралар, ә үзләре шул ук губернадагы Ундыр авылына, төп имениеләренә кайталар. Ләкин патша гаскәрендә ротмистр булып хезмәт иткән Василий Ивашев декабристлар хәрәкәтендә катнашуда гаепләнә һәм Чита бастругына 20 еллык сөргенгә җибәрелә. 1831 елда аның янына кәләше Камилла Ле Дантю (үз гувернанткасының кызы) күчеп килә, алар өйләнешәләр. Ул 1839 елда, Василий Ивашев 1841 елда вафат була. Соңрак аның декабристлар төркемнәренә очраклы рәвештә генә килеп эләккәне һәм революцион хәрәкәттә бөтенләй диярлек катнашмаганлыгы ачыклана.
Кыят утары аның туганы генерал Андрей Головинскийга мирас итеп калдырыла һәм озакламый аның улы Василий карамагына күчә. Ләкин бу Василий да 1849 елда Петрашевский җәмгыятендә катнашкан өчен кулга алына. Башта ул үлем җәзасына хөкем ителгән була, ләкин соңрак аны Кавказда хезмәт итәргә җибәрәләр.
1856 елда Ивашевлар гаиләсенә патша тарафыннан ярлыкау насыйп була. Ивашевларга дворянлык һәм элеккеге утарлары кире кайтарыла.

# Кыят
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар. Хәзерге вакытта Кыятка күрше авыллардан татарлар да күпләп күчеп килүе билгеле.

# Кыят
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.1 °C | -10.3 °C | -5.3 °C | 5.5 °C | 14.2 °C | 18.9 °C | 20.7 °C | 18.4 °C | 12.8 °C | 5 °C | -3.8 °C | -9.3 °C | 4.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
# Мильжин

Мильжин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.

# Мильжин
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Шалинарг

Шалинарг (фр. Chalinargues) — Франциянең Канталь департаментында урнашкан коммуна.
# Нейротрофик кератит
### Патогенез

Нейротрофик кератит мөгезкатлауның өлешчә яки тулы анестезиясенә китергән өч тармаклы денервация очрагында барлыкка килә. Мөгезкатлау эпителие һәм стромасының нормаль халәтен саклау өчен сизгер иннервация кирәк. Аны югалту күзәнәк эчендәге шешүенә, эпителиаль күзәнәкләрнең кубуына, регенерация сәләте начарлануына һәм бокалсыман күзәнәкләр саны кимүенә китерә. Нәтиҗәдә эпителий катламы ертыла һәм рецидивлы җәрәхәтләнү барлыкка килә. Эпителий өчен бик мөһим булып ацетилхолин, Р субтанциясе һәм үсү факторлары кимү тора.

# Нейротрофик кератит
### Сәбәпләре

1. Булдырылган. Невралгиядә хирургик кисү нәтиҗәсендә, җәрәхәттә, аневризмада, таркау склерозы яки шештә өч тармаклы нервның яки өч тармаклы төеннең зарарлануы (ишетү нервның невриномасы яки нейрофибромасы).
2. Системалы чирләр, шулардан диабет һәм ләперә.
3. Күз чирләре, шулардан урап алган герпес һәм гади герпеслы кератит, анестетиклар белән артык мавыгу, мөгезкатлауның химик пешүе һәм рефракцион хирургиясе.
4. Тумыштагыларга гаиләле дизавтономия (Riky-Day синдромы), Мёбиус синдромы, Гольденхар синдромы, ангидротик эктодермаль дисплазия һәм нәселле сенсор нейропатия керә.

# Нейротрофик кератит
### Диагностика

Чирнең сәбәпләренә карап симптомнар авырлыгы төрле була ала. Кайбер пациентларда җитди зарарланулар шундук үсеш ала, башкаларның проблемалары күп еллардан соң барлыкка килә.
1. Мөгезкатлауның сизгерлеген билгеләү мамыклы камчы яки анестезиометр белән башкарыла (< 5 мм клиник яктан мөһим).
2. Билгеләре
* Интерпальпебраль аралыкта нокталы кератопатия, бу вакытта эпителий кытыршы, бераз тонык һәм шешкән булып күренә (рәс. 9.28а).
* Чыганак кырые эпителие бөтерелгән, калынайган һәм астагы катлауга начар беркетелүче булып күренгәндә рецидивлы эпителиаль кимчелек (рәс. 9.28б).
* Стромаль шешү һәм инфильтрация белән эпителиаль кимчелекнең артуы (рәс. 9.28в).
* Мөгезкатлау стромасының таркалып йомшаруы (рәс. 9.28г). Тишелү сирәк барлыкка килә, әмма икенчел инфекциядә тиз үсеш алырга мөмкин.
NB Җәрәхәтнең көчәюе симптомсыз барырга мөмкин.

# Нейротрофик кератит
### Дәвалау

1. Урынлы майлаучы чаралар (консервантсыз) - «коры» күз синдромы яки мөгезкатлау ялан калган очракларда. Инсулинсыман 1 нче үсү факторы, Р субстанциясе һәм нейроген үсү факторын урынлы куллануның мәгънәсе бар, әмма андый препарат очсыз түгел.
NB Инде кулланылган токсик була алган препаратларны төшереп калдыру мөһим.
2. Күз өслеген саклау
а) кабакларны гади ябыштыру вакытлы саклауга китерә ала;
б) ботулотоксин инъекциясе птозга китерә;
в) тарзорафия кибүдән саклый һәм мөгезкатлау өслегенә йогынтыны киметә; патологиягә карап вакытлыча яки дәвамлы була ала;
г) терапевтик силиконлы контактлы линза күзне әйбәт саклый, әмма аны кулланганда инфекция йоктырудан җентекле профилактика кирәк;
д) амниотик мембрананы вакытлыча үзәк тарзорафия комбинациясе белән кулланалар.
# Бирули (Краснапольский районы)

Бирули (белар. Бірулі) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.

# Бирули (Краснапольский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Хикмәтулла Кадыйргалиев
## Тәрҗемәи хәле

1942–43 елларда Чиләбе ремонтлау заводында кыручы (токарь) булып эшли. 1943 елның гыйнварыннан Кызыл Армия сафларында. 1944 елның февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 107 нче танк бригадасының моторлаштырылган батальоны автоматчылары отделениесе командиры (2 нче танк армиясенең 16-нчы танк корпусы). 2 нче Украина фронты гаскәрләре составында Украина, Польшане азат итү сугышларында, Берлинга һөҗүм операциясендә (1945) катнаша. 1944 елның 6 мартында Буки авылы (Черкас өлкәсе Маньков р-ны) янындагы сугышта батырлык күрсәтә: Горный Тикич елгасын беренчеләрдән булып кичеп чыга; дошман траншеясына бәреп кереп, уксибәр расчётын һәм күзәтү-эзәрлекләү барышында дошманның полк байрагы сакланган автомашинасын юк итә. Чиләбе шәһәрендә яши, вагоннар төзекләндерү депосында слисер булып эшли.
Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә.
# Тиверск

Тиверск шәһәрлеге (Тиверский городок, Тиверск, фин. Tiurinlinna) — борынгы ныгытылган карел һәм Новгород халыкларының шәһәр калдыклары. Васильево бистәсеннән (Ленинград өлкәсенең Прозерский районы) якынча 4 км көньякта урнашкан.

# Тиверск
## Атаманың килеп чыгышы

Елъязмалар һәм башка тарихи документлар күрсәткәнчә, XIV-XV гасырларда нәкъ менә «Тиверский шәһәрлеге» булган. «Тиверск» исеме чыганакларда XIX гасырдан башлап кына очрый башлый.
Башта кареле шәһәрчегенең исеме Тиури, Тиурин-линна (карел. tiuri, tiveri - шарлавык, һәм карел. linna — шәһәр).

# Тиверск
## Тарихы

Кайбер тикшеренүчеләр фикеренчә, башта Карелиянең Тиурин-Линн шәһәре Тиури утравында Тивер бусагалары янында IX гасырдан да соңга калмыйча Вуокса уртасында барлыкка килгән. Шәһәр урынында утрау — шәһәрчек чорына караган әйберләр: XI гасыр Көнбатыш Европа тәңкәләре, бил ыргаклары, беләзек ватыклары, бубеннар, алкалар, балталар табылган.
Тиверск шәһәрлегенең XIV гасырдан алдан барлыкка килүе турында мәгълүматлар юк, һәм аның нигезләнүе XIV гасыр башына яки XIII гасыр азагына карый.
XIII-XIV гасырларда Тиверск шәһәрлеге төбәктә иң яхшы крепостьларның берсе булган, аның стратегик максаты - Корел крепостена якынаючы дошманны тоткарлау. Шведлар аны беренче тапкыр 1295 елда, Корелага (Кякисалми) барганда юк иткәннәр.
XIX гасырда йортлар һәм базлар төзү белән бәйле рәвештә, һәйкәлнең көньяк-көнбатыш өлешендә диварларның бөтенлеге бозылган, алар турында ташларның тәртипсез җимерелүе генә искә төшерә. Археологик һәйкәлнең шактый өлеше XX гасырның икенче яртысында бу җирлектә Громово — Мельниково автоюлын төзү вакытында юкка чыгарыла.
1988 елда Мельник авыл советы рәисе Свинарев Ю. инициативасы белән Тивер шәһәрчеге территориясендә, автотрасса янында Истәлек билгесе куела.
Археологик казу эшләре торак һәм хуҗалык комплекслары, оборона корылмалары һәм крепостьның һәлак булган сакчыларының каберлекләрен ачыклаган. Йортларның өске өлешләре агач булган. Әлеге корылмалар утрауның конфигурациясе белән бәйле рәвештә, шахмат тәртибендә урнашкан ике төрле чылбырны тәшкил итә һәм саклау линиясеннән гыйбарәт була.
Шәһәрчектән төньяк-көнбатышка таба 400 м, елга яры буенда урманда вак валуннарның, биеклеге 1 метрга кадәр булган фундаментлар булган.
Тиверск шәһәрчегенең төньяк-көнчыгыш өлешендә биеклеге бер ярымнан алып ике метр ярымга кадәр булган берничә эре валун урнашкан. Бер ташның көнбатыш ягында 10 см чамасы диаметрлы тирә-яктагы тигез яклы тәре чукылган.
Финляндия Милли музеенда Тиуринлин — Тиверск шәһәрлегендә табылган табылдыклар саклана.
# Восточник

Восточник — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Полдневая елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.

# Восточник
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010300312111100035423
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111103542
* Бассейн коды — 10.01.03.003
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Сузун (Об кушылдыгы)

Сузун — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Об елгасының уң ярына тамагыннан 3231 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 132 км.

# Сузун (Об кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 13010200512115200003728
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115200372
* Бассейн коды — 13.01.02.005
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Кастин (сан алу урыны, Мэн)

Кастин — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Кастин (сан алу урыны, Мэн)
## Географиясе

Кастин халык санын алу урыны мәйданы — 4,01 км², 4,009391 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 85 Фут биеклектә урнашкан.
# Осечнице

Осечнице (чех. Osečnice) — Чехиянең Кралове Градец крае Рихнов-над-Кнежноу һәм Q89660586? районында урнашкан авыл.

# Осечнице
## Географиясе

Мәйданы — 7,840807 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 545 метр биеклектә урнашкан.

# Осечнице
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Осечнице
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Осечнице
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 811 |
| 1880 | 672 |
| 1890 | 695 |
| 1900 | 649 |
| 1910 | 613 |
| 1921 | 582 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 537 |
| 1950 | 384 |
| 1961 | 384 |
| 1970 | 352 |
| 1980 | 321 |
| 1991 | 291 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 279 |
| 2014 | 279 |
| 2016 | 282 |
| 2017 | 282 |
| 2018 | 278 |
| 2019 | 288 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 298 |
| 2021 | 303 |
| 2021 | 294 |
| 2022 | 293 |
| 2023 | 292 |
| 2024 | 296 |
# (2100) Ра-Шалом

(2100) Ра-Шалом (лат. Ra-Shalom) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2100) Ра-Шалом
## Тарихы

1978 елның 10 сентябрендә Элеанора Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 RA» саналган.