yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Иоланда (кратер)

Иоланда (лат. Yolanda) — Венера планетасының 7°48′ к. к. 152°42′ кб. о. координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 11,4 километр озынлыкта булган кратеры.

# Иоланда (кратер)
## Исеме

Иоланда кратеры грек хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
# Флорессас

Флорессас (фр. Floressas) — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
# Энсино Амарильо, Эль Энсино (Сан Мигел Тотолапан)

Энсино Амарильо, Эль Энсино — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Сан-Мигель-Тотолапан муниципалитеты составына керә.

# Энсино Амарильо, Эль Энсино (Сан Мигел Тотолапан)
## Географиясе

Энсино Амарильо, Эль Энсино Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Энсино Амарильо, Эль Энсино (Сан Мигел Тотолапан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Энсино Амарильо, Эль Энсино (Сан Мигел Тотолапан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Пагост (Жыткавицкий районы)

Пагост (белар. Пагост) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.

# Пагост (Жыткавицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Стабияно (Лука)

Стабияно — Италиянең Тоскана төбәге Лукка өязендә урнашкан торак пункт.

# Стабияно (Лука)
## Географиясе

Стабияно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Стабияно (Лука)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Инҗиртепе (Чинар)

Инҗиртепе (төр. İncirtepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Белчешть (коммуна)

Белчешть — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.

# Белчешть (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 103,88 ± 0,01 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 90 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Белчешть, Литень, Мунтень, Сату-Ноу (Белчешть, Ясси), Танса (Белчешть, Ясси) һәм Улми авыллары урнашкан.
# Эксиллес

Эксиллес — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. Турин провинциясе составына керә.

# Эксиллес
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 870 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Бардонеккия, Кьомонте, Джальоне, Улькс, Праджелато, Сальбертранд, Уссо һәм Bramans коммуналары белән чиктәш.
# Сода

Сода (элекке исеме Стәрлетамак сода заводы (1945-1957), Стәрлетамак сода‑цемент комбинаты)- химия продукциясе җитештерү заводы.

# Сода
## Тарих

1941 елда Стәрлетамак сода заводы буларак нигез салына,
1945 елда файдалануга индерелә,
1957 елдан алып Стәрлетамак сода‑цемент комбинаты, аның составына Стәрлетамак цемент (1952 елда нигез салына) һәм шифер (1956) заводлары ингән;
1994 елдан — ААҖ.

# Сода
## Тарих
### Каустик" ААҖ белән "Башкортстан сода компаниясе"нә берләштерү.

2013 елда "Каустик" ААҖ белән "Башкортстан сода компаниясе" ААҖ‑на берләштерелә.
Берләштерү вакытына кадәр Башкортстан хөкүмәте "Сода" ААҖ-ң 61,65% акциясен хужасы булды.
Берләштерүдән соң Башкортстан хөкүмәте өлөше берләштерелгән "Башкортстан сода компаниясе" ААҖ - 38% булды. (→) Республика тулысынча үзенең соңгы байлыкты югалтты, тулысынча Виктор Вексельберг структураларга тапшырды.

# Сода
## Җитештерү мәсьәләсе

Составына кальцинирланган сода (1951), барий тозлары һәм ак корым (1970), синтетик юу чаралары (1984) производстволары, тазартылган натрий бикарбонаты (1971) цехы, тоз сиртмәләре промысласы һ.б. ингән.
Мәдәният йорты, "Содовик" спорт комплексы, "Спутник", "Шихан" ял базалары, "Куштау" тау чаңгысы комплексы булган.
Продукциясе БР‑да һәм РФ‑ның башка төбәкләрендә сатылган, якын һәм ерак чит илләргә чыгарылган.
Оешма РФ‑та кальцинирланган соданың 52%‑тан ашуын җитештергән.
Хезмәт Кызыл Әләм ордены белән бүләкләнгән (1966).
Оешма белән Юрий Анатольевич Иванов, Д.И.Иманголов, В.Г.Карпов, И.Ф.Лызен, А.А.Тимофеев, В.М.Титов, Ю.Б.Усманов, А.А.Шатов һ.б. эшмәкәрлеге бәйле.
# Калливере

Калливере (эст. Kallivere) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
# Кастаньоле (Тревизо)

Кастаньоле — Италиянең Венеция төбәге Паезе өязендә урнашкан торак пункт.

# Кастаньоле (Тревизо)
## Географиясе

Кастаньоле Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Кастаньоле (Тревизо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ходобана

Ходобана — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Ариешень (коммуна) коммунасына карый.

# Ходобана
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Лингартови

Лингартови (чех. Linhartovy) — Чехиянең Моравия-Силезия крае Место-Альбрехтитсе районында урнашкан авыл.

# Лингартови
## Географиясе

Мәйданы — 5,32 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 355 метр биеклектә урнашкан.

# Лингартови
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лингартови
## Тарихы

Авыл җирләре элек Чешская Силезия тарихи төбәгенә караган.

# Лингартови
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 342 |
| 1880 | 323 |
| 1890 | 338 |
| 1900 | 299 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 316 |
| 1921 | 313 |
| 1930 | 365 |
| 1950 | 229 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 244 |
| 1970 | 237 |
| 1980 | 176 |
| 1991 | 157 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 191 |
| 2011 | 158 |
| 2021 | 175 |
# Харбие (Чанкая)

Харбие (төр. Harbiye) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Эшно-ле-Сек

Эшно-ле-Сек (фр. Échenoz-le-Sec) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.

# Эшно-ле-Сек
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 15,47 км².
# Виллер-су-Аи

Виллер-су-Аи (фр. Villers-sous-Ailly) — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
# Каса-Веке

Каса-Веке — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. Олану (коммуна) коммунасына карый.

# Каса-Веке
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Гален (ай кратеры)

Гален (лат. Galen) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 9,18 км булган кратер.

# Гален (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Гален (якынча 129 — якынча 200) хөрмәтенә бирелә.

# Гален (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1973 елда раслана.
# Сапяжын

Сапяжын (белар. Сапяжын) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.

# Сапяжын
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
# Дембска-Воля

һәм
Дембска-Воля — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы Моравица гминасында урнашкан авыл.

# Дембска-Воля
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гертруда Элайон

Гертруда Белл Элайон (ингл. Gertrude Belle Elion; 23 гыйнвар 1918 ел, Нью-Йорк, АКШ — 21 февраль 1999 ел, Чапел-Хилл, Төньяк Каролина, АКШ) — Америка биохимигы һәм фармакологы. 1988 елда Элайон «Дару терапиясенең мөһим принципларын ачкан өчен» Джеймс Блэк һәм озак еллар җитәкчесе булган Джордж Хитчингс белән бергә физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе ала. АКШның Милли фәннәр академиясе (1990) һәм Милли медицина академиясе әгъзасы (1991), Лондон Король җәмгыятенең чит ил әгъзасы (1995). АКШның Милли фәнни медаленә лаек булган (1991).

# Гертруда Элайон
## Биографиясе

Иммигрант яһүди гаиләсендә (атасы 12 яшьлек чагында — Литвадан, әнисе 14 яшендә Русиядән киткән) туа. 1937 елда Хантер көллиятендә бакалавриат тәмамлый һәм 1941 елда Нью-Йорк университетында химия специальносте буенча укып чыга. Шуннан лаборант һәм укытучы булып эшли, Бороу-Веллкам (хәзер GlaxoSmithKline) фармацевтик компаниясендә Джордж Хитчингсның ассистенты була. Хатын-кыз булганга Элайон аспирантурага керә алмый һәм беркайчан формаль рәвештә фәлсәфә докторлыгы дәрәҗәсенә диссертация якламый, әммә соңыннан Джордж Вашингтон университетыннан, Нью-Йорк университетының Политехник институтына (1989) һәм Гарвард университетыннан (1998) мактаулы доктор дәрәҗәсен ала.
Элайон тапкан дару препаратлары арасында меркаптопурин (лейкемиягә каршы препарат), азатон иммуносупрессоры, аллопуринол (подаградан), малярияга каршы пириметамин препараты, триметоприм, ацикловир (вируска каршы препарат, герпесны дәвалау өчен кулланыла) бар.
Америка сәнгать һәм фән академиясе (1991) һәм Америка фән үсешенә булышу ассоциациясе әгъзасы. "Галимнәрнең кешелекне искәртүе"нә кул куя (1992).

# Гертруда Элайон
## Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре

* Garvan-Olin Medal (1968)
* Физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе (1988)
* АКШның Милли фәнни медале (1991)
* АКШ Уйлап табучыларның милли дан залы (1991)
* Лемельсон премиясе (1997)
# NGC 306

NGC 306 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 306
## Тарихы

Әлеге галактика 1836 елда инглиз астрономы Джон Гершель тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# Хром

Ванадий◄Хром / Chromium (Cr) ►марганис :
| Атом номеры | 24 |
| Матдәнең тышкы күренеше | |
| Атомның үзлекләре ||
| Атом массасы (моляр масса) | 51,9961 (6) а. м. б. (г/моль) |
| Атом радиусы | пм |
| Ионлаштыру энергиясе (беренче электрон) | кДж/моль (эВ) |
| Электрон конфигурациясе | |
| Химик үзлекләре ||
| Ковалент радиусы | пм |
| Ион радиусы | пм |
| Электр тискәрелеге (Полинг буенча) | |
| Электрод потенциалы | |
| Оксидлашу дәрәҗәсе | |
| Матдәнең термодинамик үзлекләре ||
| Тыгызлык | 7,14 г/см³ |
| Моляр җылы сыешлыгы | Дж/(K·моль) |
| Җылы үткәрүчелек | Вт/(м·K) |
| Эрү температурасы | K |
| Эрү җылылыгы | 1857 кДж/моль |
| Кайнау температурасы | 2482 K |
| Парга әйләнү җылылыгы | кДж/моль |
| Моляр күләм | см³/моль |
| Матдәнең кристаллик рәшәткәсе ||
| Рәшәткә төзелеше | |
| Рәшәткә параметрлары | Å |
| Дебай температурасы | K |
Хром (лат. Chromium, Cr) — Менделеевның периодик таблицасының 4 период, 6 төркем элементы. Тәртип номеры - 24.

# Хром
## Символы

Хром элементының символы - Cr (Хром дип укыла).

# Хром
## Тарих

Хром 1797 елда Воклен тарафыннан ачыла.
# Касен

Касен — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. Cacém e São Marcos муниципалитетына карый.

# Касен
## Географиясе

Мәйданы — .
# Сен-Жюст-Шалессен

Сен-Жюст-Шалессен (фр. Saint-Just-Chaleyssin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Верпийер кантонына карый.

# Сен-Жюст-Шалессен
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 11,59 км².
# Гүлдере (Караман)

Гүлдере (төр. Güldere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Караман иле Караман илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Оаксаколко (Текоанапа)

Оаксаколко — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Tecoanapa муниципалитеты составына керә.

# Оаксаколко (Текоанапа)
## Географиясе

Оаксаколко Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Оаксаколко (Текоанапа)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Оаксаколко (Текоанапа)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Арпин (шәһәр, Висконсин)

Арпин — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Арпин (шәһәр, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 85,5 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# TXNDC11

TXNDC11 (ингл. Thioredoxin domain containing 11) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Остров Стржибра

Остров Стржибра (чех. Ostrov u Stříbra) — Чехиянең Пльзень крае Костелец районында урнашкан авыл.

# Остров Стржибра
## Географиясе

Мәйданы — 5,966 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Остров Стржибра
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Остров Стржибра
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Остров Стржибра
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 223 |
| 1880 | 228 |
| 1890 | 242 |
| 1900 | 226 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 217 |
| 1921 | 227 |
| 1930 | 206 |
| 1950 | 65 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 104 |
| 1970 | 109 |
| 1980 | 86 |
| 1991 | 84 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 91 |
| 2011 | 59 |
| 2021 | 120 |
# Назар (Коми)

Назар (рус. Назар) — Коми Республикасының Усть-Вымь районында урнашкан авыл.

# Назар (Коми)
## Климат

Назар климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.

# Назар (Коми)
## Халык

Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
# Угуртепе (Мусабейли)

Угуртепе (төр. Uğurtepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Килис иле Мусабейли илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Окснард

Окснард — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.

# Окснард
## Тарихы

Окснард шәһәре елда нигезләнгән.

# Окснард
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 101,547739 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 52 Фут биеклектә урнашкан.
# Белведере (Бьела)

Белведере — Италиянең Пьемонт төбәге Цубьена өязендә урнашкан торак пункт.

# Белведере (Бьела)
## Географиясе

Белведере Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Белведере (Бьела)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Кастанья (Терни)

Кастанья — Италиянең Умбрия төбәге Терни өязендә урнашкан торак пункт.

# Кастанья (Терни)
## Географиясе

Кастанья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Кастанья (Терни)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Ая ле Монаке (Фрозиноне)

Ая ле Монаке — Италиянең Лацио төбәге Вероли өязендә урнашкан торак пункт.

# Ая ле Монаке (Фрозиноне)
## Географиясе

Ая ле Монаке Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.

# Ая ле Монаке (Фрозиноне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Избичоара

Избичоара — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Бучум (коммуна) коммунасына карый.

# Избичоара
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Бельви (Италия)

Бельви — Италиянең Сардиния төбәгендә урнашкан коммуна. Нуоро провинциясе составына керә.

# Бельви (Италия)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 660 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Аритцо, Атцара, Дезуло, Меана-Сардо, Соргоно һәм Тонара коммуналары белән чиктәш.
# Фиш-Лейк (Миннесота)

Фиш-Лейк — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Фиш-Лейк (Миннесота)
## Географиясе

Фиш-Лейк халык санын алу урыны мәйданы — 3,236729 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1430 Фут биеклектә урнашкан.
# TMEM44

TMEM44 (ингл. Transmembrane protein 44 һәм Transmembrane protein 44) — кешенең 3-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Сан Лоренцо (Падова)

Сан Лоренцо — Италиянең Венеция төбәге Боволента өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Лоренцо (Падова)
## Географиясе

Сан Лоренцо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Лоренцо (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Лез-Иф

Лез-Иф (фр. Les Ifs) — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
# 168 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 168 — Милади тәкъвим буенча II гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 168 — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
* 168 — сан.
# Тламистлавакан (Чилапа де Алварез)

Тламистлавакан — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Чилапа-де-Альварес муниципалитеты составына керә.

# Тламистлавакан (Чилапа де Алварез)
## Географиясе

Тламистлавакан Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Тламистлавакан (Чилапа де Алварез)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Тламистлавакан (Чилапа де Алварез)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Яхин

Яхин — татар фамилиясе.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Алексей Яхин (1984), спортчы (хоккей).
* Альберт Яхин (1931―2010), язучы, журналист.
* Илшат Яхин (1974―2022), композитор, баянчы, Уфа Милли яшьләр театры музыка бүлеге җитәкчесе, БР атказанган сәнгать эшлеклесе (2016).
* Рәсим Яхин (?), Икенче Карабах сугышында (2020) катнашучы. Азәрбайҗанның Паралимпиада җыелма командасы әгъзасы.
* Риза Яхин (1935―1998), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1976).
* Рөстәм Яхин (1921―1993), композитор, ССРБ халык артисты.
* Таиб Яхин (1845-1910), мәгърифәтче.
* Фазыйлгаян Яхин (1923―1999), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
* Фәрит Яхин (02.01.1961), язучы, филология фәннәре докторы.
* Флүр Яхин (1945—2005), балалар язучысы―әкиятче (Ишембай районы).
* Эрнест Яхин (1991), спортчы (ике төр чаңгы ярышы).
* Гөлчәчәк Галиева (Яхина) (1928-2014), язучы.
* Гүзәл Яхина, язучы.
# Харберто-Се

Харберто-Сё — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Байдарата борыны урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.

# Харберто-Се
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15010000112115300037061
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115303706
* Бассейн коды — 15.01.00.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Таулык (ландшафт)

Таулык (рус. нагорье, ингл. highland, high plateau, uplands) — геоморфологик берәмлек (термин), диңгез өсте тигезлегеннән өстәрәк урнашкан (югары күтәрелгән пьедесталда урнашкан) җир өстендәге зур таулы мәйдан. Субтропик һәм аңа якын урнашкан киңлекләрдә ешрак очрый. Көчле денудация белән түбәнәйтелгән тау сыртлары, тау массивлары, яссытаулыклар белән чиратлашып (ярашып) килә. Кайвакытта яссы казанлыклар белән дә чиратлаша.

# Таулык (ландшафт)
## Барлыкка килүе

Таулыклар тектоник хәрәкәтләр нәтиҗәсендә барлыкка килә, шулай ук биегрәк тау сыртларының сыгылуы (бөгелүе), кайчакта вулканизм сәбәп була (мәсәлән, Әрмән таулыгы). Таулыкларның тигез өслекләре (тигезлекләр) ешрак тау рельефы иңкүлекләре таулар җимерелү продуктлары яки вулканик әйберләр (көл, лава) белән тулуы нәтиҗәсендә барлыкка килгән.

# Таулык (ландшафт)
## Әрмән таулыгы

Әрмән таулыгы — Көнбатыш Азиядәге таулык; Әрмәнстанны, Гөрҗистанның көньяк өлешен, өлешчә Төркия һәм Иранны биләп тора. Көнбатышта Кече Азия таулыгына(рус.)татар., көнчыгышта Иран таулыгына тоташып китә. Мәйданы якынча 400 мең кв. км.

# Таулык (ландшафт)
## Иран таулыгы

Иран таулыгы — Алгы Азиянең иң көнчыгышта урнашкан һәм мәйданы иң зур булган таулыгы. Көнбатыштан Иран таулыгына Әрмән таулыгы, көнчыгыштан Һиндукуш тау системасы һәм Һинд елгасы үзәне тоташа. Көнбатыштан көнчыгышка таулыкның озынлыгы 2 500 км, ә меридиональ юнәлештә 1 500 км га кадәр җитә.

# Таулык (ландшафт)
## Коряк таулыгы

Коряк таулыгы — РФ Азия өлешенең төньяк-көнчыгышында урнашкан таулык. Озынлыгы 880 км, киңлеге 270 километргача. Биеклек 600—1 800 м. Иң биек урыны — Ледяная тавы (2 562 м).

# Таулык (ландшафт)
## Юннән-Гуйҗоу таулыгы

Юннән-Гуйҗоу таулыгы — Кытайның көньяк өлешендә урнашкан таулык, плато. Озынлыгы — 1 000 км, киңлеге — 400 км га кадәр, мәйданы — якынча 500 мең кв. км.
# Франкфурт-ам-Одере

Франкфурт-ам-Одере — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.

# Франкфурт-ам-Одере
## Географиясе

Коммуна мәйданы — . Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Мас-Гренье

Мас-Гренье (фр. Mas-Grenier) — Франциянең Терн һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
# Олешка

Олешка (чех. Oleška) — Чехиянең Урта Чехия крае Прага-восток һәм Q12042034? районында урнашкан авыл.

# Олешка
## Географиясе

Мәйданы — 11,935612 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 369 метр биеклектә урнашкан.

# Олешка
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Олешка
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Олешка
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 1480 |
| 1880 | 1919 |
| 1890 | 1994 |
| 1900 | 1951 |
| 1910 | 1659 |
| 1921 | 1560 |
| Ел | Халык саны |
| 1930 | 1377 |
| 1950 | 1061 |
| 1961 | 1065 |
| 1970 | 945 |
| 1980 | 943 |
| 1991 | 865 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 840 |
| 2014 | 936 |
| 2016 | 956 |
| 2017 | 960 |
| 2018 | 969 |
| 2019 | 974 |
| Ел | Халык саны |
| 2020 | 982 |
| 2021 | 972 |
| 2021 | 972 |
| 2022 | 964 |
| 2023 | 966 |
| 2024 | 979 |
# Зөлфия (мәгънәләр)

Зөлфия (фар. زلفيه) — төрки хатын-кыз исеме, фарсы теленнән кергән сүз, «көдрә чәчле», «мөлаем» дигәнне аңлата.
* Зөлфия (Исраилова), үзбәк шагыйрәсе.
* Зөлфия Таҗуризина, профессор.
* Зөлфия Камалова, җырчы.
# Трифынешти (Сындҗерей)

Трифынешти (рум. һәм молдав. Trifănești ) — Молдова Республикасының Сындҗерей районына караган авыл.
# NGC 6569

NGC 6569 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.

# NGC 6569
## Тарихы

Әлеге галактика 1784 елда инглиз астрономы William Herschel тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы, 47.5 см (18.7 дюйм) зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
# (2984) Чосер

(2984) Чосер (лат. Chaucer) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (2984) Чосер
## Тарихы

1981 елның 30 декабрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 YD» саналган.