yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Немдеж (Немда кушылдыгы)

Немдеж – Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга Немда елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 46 км.

# Немдеж (Немда кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Нократ, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды – 10010300412111100037563
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды – 111103756
* Бассейн коды – 10.01.03.004
* ГӨ буенча саны – 11
* ГӨ буенча чыгарылышы – 1
# Хәбибрахманов

Хәбибрахманов — фамилия.
* Азат Хәбибрахманов (1975), «Татнефть» ААҖ генераль директоры урынбасары (2020 елдан). ТР Дәүләт премиясе лауреаты (2017). VI чакырылыш ТР ДШ депутаты.
* Хәниф Хәбибрахманов (1948), сынчы, Салават Юлаев премиясе (1992) (Уфа).
* Хәсән Хәбибрахманов (1927), галим-агроном, фән докторы.
# Гринфилд (Висконсин)

Гринфилд — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.

# Гринфилд (Висконсин)
## Тарихы

Гринфилд шәһәре елда нигезләнгән.

# Гринфилд (Висконсин)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 29,884702 км², 29,826187 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 242 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Мозям

Мозям — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сорум-Казым кылымыгының уң ярына тамагыннан 49 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 60 км.

# Мозям
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештән Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 15020100112115300022177
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 115302217
* Бассейн коды — 15.02.01.001
* ГӨ буенча саны — 15
* ГӨ буенча чыгарылышы — 3
# Бөлмечаеры (Чаршамба)

Бөлмечаеры (төр. Bölmeçayırı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Ольшевка (Остроленцкий повяты)

Ольшевка — Польшаның Мазовия воеводалыгы Лелис гминасында урнашкан авыл.

# Ольшевка (Остроленцкий повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кала Гононе

һәм
Кала Гононе — Италиянең Сарденья төбәге Доргали өязендә урнашкан торак пункт.

# Кала Гононе
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Избичань

Избичань (серб. Избичањ) — Сербиянең Златибор округы Приеполе җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Избичань
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 594 метр биеклектә урнашкан.

# Избичань
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Аспангберг-Санкт-Петер

Аспангберг-Санкт-Петер — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Нойнкирхен округы составына керә.

# Аспангберг-Санкт-Петер
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 490 метр биеклектә урнашкан. Траттенбах, Кирхберг-на-Векселе, Санкт-Корона-ам-Вексель, Файстриц-ам-Вексель, Томасберг (Түбән Австрия), Аспанг-Маркт, Цёберн, Мёнихкирхен, Пинггау, Санкт-Лоренцен-ам-Вексель һәм Вальдбах-Мёнихвальд коммуналары белән чиктәш.
# Карабаер (Месудие)

Карабаер (төр. Karabayır) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Месудие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# 203 (мәгънәләр)

Бу терминның берничә мәгънәсе бар:
* 203 — Милади тәкъвим буенча I гасырга кергән ел.
* Б. э. к. 203 — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
* 203 — сан.
# Сяко (Удине)

Сяко — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Поволетто өязендә урнашкан торак пункт.

# Сяко (Удине)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Гунҗа Нарасимха Свами Гыйбадәтханәсе, Тирумакудал Нарасипура

Гунҗа Нарасимха Свами Гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Карнатака штатында, Майсор районында Тирумакудал Нарасипура шәһәрендә Һинд дине гыйбадәтханәсе. Шәһәр Майсор тарихи әһәмиятле шәһәреннән 20 миля көньяк көнчыгышта урнашкан. Гыйбадәтханә Виджаянагара империясенең 16-ынчы хөкемдары вакытына карый һәм керү капкасы ("маһадвара") өстеннән тәэсирле "гопура" белән типик "Дравид стиле"нда төзелгән һәм изге урын алдында дүрт баганалы "мантапа" ("зал")ы бар. Гыйбадәтханә Кавери елгасы һәм Кабини елгасы кушылу урыны янында урнашкан һәм Һинд дине тарафдарлары тарафыннан изге булып санала. Гыйбадәтханә исемен "Гунҗа (Каннада телендә Гулаганҗи)" агачыннан (Abrus precatorious) алган, ул төп керү алдында үсә. Гыйбадәтханәдә сурәтләргә Һинд дине Ходае Нарасимха һәм шәйтаннар патшасы Хираньякашипу сурәтләре керә. Изгелеге өчен гыйбадәтханә еш Һинд дине тарафдарларының Төньяк Һиндстанда изге шәһәре Варанси (Каши)га тиңлиләр.
Мәшһүр Британия Раджы тарихчысы һәм эпиграфист B. Lewis Rice буенча гыйбадәтханәнең саклаучысы ел саен тәэмин итүе белән Майсорның "Далавое" ("феодаль лорды") булган. Язмалар күрсәтүенчә гыйбадәтханә бу вакыт дәверендә төзекләндерүләр һәм бизәүләр кичергән. Гыйбадәтханә Һиндстан Археологик Тикшерүенең Карнатака дәүләте бүлегенең сакланган һәйкәле булып тора. Якында тагын бер гыйбадәтханә бар, ул "Агастьешвара" гыйбадәтханәсе дип атала, һәм ике гыйбадәтханә дә дини бәйрәмдә ("Ятра")да катнаша, ул ел саен күп санлы тугърыларны җәлеп итә.
# Бритт (Айова)

Бритт — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Бритт (Айова)
## Тарихы

Бритт шәһәре 1878 елда нигезләнгән.

# Бритт (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 3,274114 км², 3,274111 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 374 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# IC 2046

IC 2046 — Алтын Балык йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 2046
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда IC 2046, IRAS F04102-5448, ESO 157-7, PGC 14628, ESO-LV 157-0070, 2MASX J04112453-5440237, 2dFGRS TGS877Z587, 6dFGS gJ041124.5-544024, LEDA 14628, APMBGC 157+106-013 һәм Gaia DR2 4779607699125754240 буларак та сурәтләнә.
# Мендерес (Пазарҗык )

Мендерес (төр. Menderes) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Пазарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Әлфия Когогина

Әлфия Гомәр кызы Когогина (1968 елның 22 феврале, Яшел Үзән, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) — Россия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы, Россия Федерациясе дәүләт думасы депутаты (VI һәм VII чакырылышлар), Дәүләт Думасының Икътисадый сәясәт, сәнәгать, инновацион үсеш һәм эшкуарлык комитеты рәисе урынбасары. Ленинград өлкәсе вице-губернаторы (2006—2012). «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы.

# Әлфия Когогина
## Биография

Әлфия Когогина 1968 елның 22 февралендә Яшел Үзән шәһәрендә туа. Мәктәп һәм студент елларында ВЛКСМ әгъзасы була. 1991 елда В. И. Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын «Икътисади кибернетика» белгечлеге буенча тәмамлый, соңрак «Маркетинг һәм сатулар белән идарә итү» белгечлеге буенча Россия Федерациясе Хөкүмәте каршындагы Халык хуҗалыгы академиясен тәмамлый.
1992 елдан Яшел Үзән проект-конструкторлык бюросы икътисадчысы. Аннары — Яшел Үзән районы һәм Яшел Үзән шәһәре администрациясенең баш белгеч, бүлек мөдире урынбасары, икътисад, финанс анализы һәм фаразлау бүлеге мөдире.
1999 елда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы Икътисадый һәм социаль тикшеренүләр үзәге директоры урынбасары итеп билгеләнә. Татарстан Республикасы Дәүләт статистика комитеты рәисе урынбасары, Россия Дәүләт статистика комитетының территориаль органы җитәкчесе урынбасары булып эшли.
2002 елдан «КамАЗ» ААҖндә — лизинг һәм сатуларны үстерү буенча директор, аннары — «"КамАЗ" лизинг компаниясе» ААҖ генераль директоры.
2011 елдан алтынчы чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты, сәнәгать комитеты әгъзасы. 2016 елда алдан тавыш бирү нәтиҗәләре буенча 29 нчы номерлы Яр Чаллы бермандатлы сайлау округы буенча җиденче чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайланган.
Дәүләт Думасының Икътисадый сәясәт, сәнәгать, инновацион үсеш һәм эшкуарлык комитеты рәисе урынбасары. Дәүләт Думасы Комитеты каршындагы автомобиль сәнәгатен һәм махсус техниканы инновацион үстерү буенча Эксперт советы рәисе. Россия Федерациясенең монопрофильле муниципаль берәмлекләрен (моношәһәрләрен) үстерү буенча Эксперт советы рәисе.
VI һәм VII чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты буларак, 121 закон чыгару инициативасы һәм федераль закон проектларына төзәтмәләр авторы була.

# Әлфия Когогина
## Шәхси тормыш

Кияүдә. Ире — Сергей Когогин, «КамАЗ» ГАҖ генераль директоры. Беренче никахтан уллары — Тимур һәм Даниял, икенчесеннән — Максим.

# Әлфия Когогина
## Бүләкләр

* «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены медале;
* Россия Федерациясе Хөкүмәте Рәхмәте;
* Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты рәхмәте;
* «Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы» мактаулы исеме;
* «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале;
# Байкалово (Свердловск өлкәсе)

Байкалово (рус. Байкалово) — Свердловск өлкәсе составына керүче авыл, Байкалово районының административ үзәге.

# Байкалово (Свердловск өлкәсе)
## География

Авыл Екатеринбургдан 240 километр көнчыгышрак урнаша.

# Байкалово (Свердловск өлкәсе)
## Климат

Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.

# Байкалово (Свердловск өлкәсе)
## Тарих

Авыл якынча 1630 елда нигезләнә.
1923 елдан Байкалово районының үзәге булып тора. 1972—1997 елларда эшчеләр бистәсе статусын йөрткән.

# Байкалово (Свердловск өлкәсе)
## Халык

2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
# Нәфис гимнастика

Нәфис гимнастика — спорт төре, корал кулланып (сикергеч, кыршау, туп, чукмар, тасма) яки бер әйберсез музыка уйнавы дәвамында төрле гимнастик һәм бию күнегүләрен ясау.
Ул балеттан музыка, хореография элементларын алган. Нәфис гимнастика белән шөгыльләнүче спортчылар шуңа күрә ритмны тоярга, музыканы аңларга тиеш. Аларның хәрәкәтләре нәфис, һәр хәрәкәт аерым мәгънәгә ия. Ә спорттан исә нәфис гимнастика акробатика, гимнастика элементларын алган. Шуңа күрә спортчылар җитез, сыгылма, түзем һәм көчле дә булырга тиеш. Нәфис гимнастика белән шөгыльләнүчеләргә ике юнәлештә – эстетика һәм спорт – үсеш алырга туры килә.
# Сан Җорҗо ин Брента (Падова)

һәм
Сан Җорҗо ин Брента — Италиянең Венеция төбәге Фонтанива өязендә урнашкан торак пункт.

# Сан Җорҗо ин Брента (Падова)
## Географиясе

Сан Җорҗо ин Брента Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Сан Җорҗо ин Брента (Падова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Казчине Нуове (Павия)

Казчине Нуове — Италиянең Ломбардия төбәге Пьеве-дель-Каиро өязендә урнашкан торак пункт.

# Казчине Нуове (Павия)
## Географиясе

Казчине Нуове Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Казчине Нуове (Павия)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сантолин (Мочитлан)

Сантолин — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Mochitlán Municipality муниципалитеты составына керә.

# Сантолин (Мочитлан)
## Географиясе

Сантолин Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Сантолин (Мочитлан)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Сантолин (Мочитлан)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Леона (кратер)

Леона (лат. Leona) — Венера планетасының
координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 3 километр озынлыкта булган кратеры.

# Леона (кратер)
## Исеме

Леона кратеры грек хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
# Райт-Сити (Оклахома)

Райт-Сити — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Райт-Сити (Оклахома)
## Тарихы

Огачи шәһәре елда нигезләнгән.

# Райт-Сити (Оклахома)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 2,240425 км², 2,240426 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 121 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Альиновичи

Альиновичи (серб. Аљиновићи) — Сербиянең Златибор округы Приеполе җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Альиновичи
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1170 метр биеклектә урнашкан.

# Альиновичи
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Итон (Кларк, Висконсин)

Итон — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Итон (Кларк, Висконсин)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 87,7 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 331 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Пызмас

Пызмас — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вочь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.

# Пызмас
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010400112110000041189
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110004118
* Бассейн коды — 08.01.04.001
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Торриш-Ведраш

Торриш-Ведраш (порт. Torres Vedras) — Португалиядә урнашкан шәһәр, Лиссабон округына карый торган шул ук исемдәге муниципалитет үзәге.

# Торриш-Ведраш
## Тарихы

Шәһәр 1250 елда нигезләнгән. 1936 елдан алып 1976 елга кадәр Португалиянең тарихи Эштремадура провинциясенә караган.

# Торриш-Ведраш
## Географиясе

Мәйданы — 407 км², 407,15 км². Муниципалитет составына Силвейра, Maxial e Monte Redondo, Понте-ду-Рол, Фрейрия, A dos Cunhados e Maceira, Сан-Педру-да-Кадейра, Campelos e Outeiro da Cabeça, Carvoeira e Carmões, Dois Portos e Runa, Santa Maria, São Pedro e Matacães, Вентоза, Рамальял һәм Турсифал фрегезияләре керә.
# Великий Гарць

һәм
Великий Гарць — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Пельплин гминасында урнашкан авыл.

# Великий Гарць
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Миннесота-Лейк (Миннесота)

Миннесота-Лейк — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Миннесота-Лейк (Миннесота)
## Тарихы

Миннесота-Лейк шәһәре елда нигезләнгән.

# Миннесота-Лейк (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,17 квадрат миль, 5,618282 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 318 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Липтовский Михал

Липтовский Михал (словак. Liptovský Michal) — Словакиянең Ружомберок округында урнашкан авыл.

# Липтовский Михал
## Тарихы

Авыл 1331 елда нигезләнгән.

# Липтовский Михал
## Географиясе

Мәйданы — 1,59 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 526 метр биеклектә урнашкан.

# Липтовский Михал
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
# Ломовка (Пелетьма кушылдыгы)

Ломовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пенза өлкәсенең Лунино районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пелетьма елгасының уң ярыннан 6,5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 47 км.

# Ломовка (Пелетьма кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Сыры гидроузеленән Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 08010500312110000036388
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 110003638
* Бассейн коды — 08.01.05.003
* ГӨ буенча саны — 10
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Әүдеки чиркәве (Казан)

Әүдеки чиркәве (рус. Евдокиинская церковь), изге Гайсәгә охшашлы бөек газаплар чигүче Әүдеки чиркәве (рус. Церковь святой преподобной великомученицы Евдокии) — Казанның Вахит районында, Федосеев урамында урнашкан праваслау гыйбадәтханәсе. Рус праваслау чиркәвенең Татарстан митрополиясе Казан епархиясенә карый. Чиркәү 1734 елда төзелә; 1932 елның 31 мартында ТатҮБК карары белән ябыла, бинасы Дәүләт сәяси идарәсе (ГПУ) карамагына күчерелә, ГПУ-дан соң төрле хуҗалык максатлрында кулланыла (электрик ярымстансасы, агач эшкәртү цехы); 1998 елда кире Рус праваслау чиркәвенә кайтарыла.
# Пётр Манаков

Пөтр Манаков (рус. Пётр Захарович Манаков, 29 май 1915(1915-05-29), Чистай өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 1987, Санкт-Петербург, РСФСР, СССР) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
# DEXI

DEXI (ингл. Dexi homolog) — кешенең 16-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Неграши (коммуна)

Неграши — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан коммуна.

# Неграши (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 50,34 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Неграши (Румыния), Бирлогу, Бута һәм Мозаку авыллары урнашкан.
# Авыз куышлыгында яман шеш

Авыз куышлыгын халыкта гади генә итеп авыз дип йөртәләр. Авыз берничә өлештән тора. Аңа иреннәр, яңаклар эче, тешләр, казналыклар, тел, авыз төбе һәм аңкау керә. Йомшак аңкау, тамак һәм миндальсыман бизләр авыз куышлыгының арткы ягын тәшкил итә. Селәгәй бизләре эшләп чыгарган сыеклык авыз эчен кибүдән саклый һәм ашаган ризыкны эшкәртергә булыша.
Авыз эчендәге яман шеш лимфа юллары буйлап тарала. Түбәндәге симптомнар авыруның беренче билгеләре булып тора:
*авыз эчендә кан саркыган һәм төзәлми торган яра барлыкка килү;
*яңакның эчке ягында тел белән тигәч сизелә торган шеш кебек төерләр а үсеп чыгу;
*иреннәрдә, уртта, авыз төбендә аксыл яки кызгылт тимгелләр барлыкка килү;
*тамакка нәрсәдер утырган кебек тойгы барлыкка килеп, борчып йөрү;
*чәйнәү һәм йоту үзгәрү, казналыкны яки телне йөртү авыраю;
* телнең яки авыз эчендәге башка өлешләрнең сизү сәләте кимү.
Әлбәттә, бу билгеләрнең барысын да яман шеш авыруына гына хас дип булмый. Шулай да мондый үзенчәлекләр сизелү белән табибка күренү урынсыз булмас. Табиб җентекләп тикшергәннән соң, диагноз куеп, катлаулы авыру булмаган очракта дәва билгели. Яман шеш барлыгына шик туса, онколог-табиб белән киңәшләшеп, өстәмә тикшерүләр уздырыла.
Бу очракта дәвалау шешнең зурлыгына, кайда урнашуына һәм таралуына карап билгеләнә. Ул хирургия, нур куллану яки икесен дә бергә куллану ( юлы белән башкарыла. Оператив дәвалаудан башка, дарулар (консерватив юл) белән дәвалау очраклары да бар. Операция ясаганнан соң, кайбер : очракларда, лимфа бит тукымаларына җыелып, йөз шешеп чыга һәм ул шеш тиз генә кайтмый тора. Авыз эчен нур белән дәвалаганда селәгәй килү азая, авыруның авызы кибә. Андый вакытта суытылган эчемлекләр, махсус чәйнәгеч куллану һәм авызны әледән-әле чайкап тору аның . корылыгын бетерергә ярдәм итә. Селәгәй кимү аркасында ризыкның тешләргә ябышып тору вакыты арта, ә бу исә урт һәм теш бозылуын 1 көчәйтә, авыздан тәмсез ис килүгә китерә. Шуңа күрә авыз куышлыгын чистартып тору шарт. Авызны селтеле һәм аз тозлы сулар белән чайкау начар исне бетерә, тешләрне бозылудан саклый. Ашау-эчүгә дә игътибар итәргә кирәк. Күпчелек авыруларга аз-азлап (көненә 5-6 тапкыр) йомшак, сусыл ризык ашарга киңәш ителә. Парда пешерелгән ашамлыклар, сөт ризыклары, йомырка тәбәсе бик җиңел ашала һәм йотыла.
Статистика авыз куышлыгындагы яман шешнең ир-атларда күп вакытта 45 яшьтән соң башлануын күрсәтә. Тәмәке тарту, аракы эчү һәм ризыкны кайнар килеш ашау да күп вакытта шеш ясалуның сәбәбе булып тора.
Кояшта кызыну, озак вакыт ачык һавада булу иреннәрнең зарарлануына китерә. Кояштан саклаучы кремнар, бәлзәмнәр куллану куркынычны киметә. Күп санлы тикшеренүләр авыз куышлыгындагы яман шешнең йогышлы булмавын, ягъни бер кешедән икенчесенә күчмәвен раслый.
# Һомосексуальлек

Һомосексуальлек — кешенең үзенең җенес яки гендер вәкилләренә җенси һәм/яки романтик тартылыш. Һомосексуаль ирләрне гей, хатын-кызларны исә лесбиан дип атыйлар.
# I Казети (Болонья)

I Казети — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Сала-Болоньезе өязендә урнашкан торак пункт.

# I Казети (Болонья)
## Географиясе

I Казети Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# I Казети (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Сөбүчимен (Эскипазар)

Сөбүчимен (төр. Söbüçimen) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Эскипазар илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Каменовка

Каменовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Усолка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.

# Каменовка
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 03020300412103000033119
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 103003311
* Бассейн коды — 03.02.03.004
* ГӨ буенча саны — 03
* ГӨ буенча чыгарылышы — 0
# Гиздевешть

Гиздевешть — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. Челару (коммуна) коммунасына карый.

# Гиздевешть
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Пшезьдзецко-Ленарти

Пшезьдзецко-Ленарти — Польшаның Мазовия воеводалыгы Анджеево гминасында урнашкан авыл.

# Пшезьдзецко-Ленарти
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Йерхель (Гарделеген)

Йерхель (алман. Jerchel) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.

# Йерхель (Гарделеген)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 16,02 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 58 метр һәм 60 метр биеклектә урнашкан.
# Чамакуера (Сан Луис де ла Паз)

Чамакуера — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Сан-Луис-де-ла-Пас муниципалитеты составына керә.

# Чамакуера (Сан Луис де ла Паз)
## Географиясе

Чамакуера Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# Чамакуера (Сан Луис де ла Паз)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# Чамакуера (Сан Луис де ла Паз)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.