yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Марат Бикмаев

Марат Рифкать улы Бикмаев (1986 елның 1 гыйнвары, Ташкәнт, Үзбәкстан ССР, СССР) — татар чыгышлы Үзбәкстан футболчысы, Үзбәкстан милли футбол җыелмасы әгъзасы, Үзбәкстан (2002, 2003, 2004, 2016, 2017) һәм Казакъстан (2013) чемпионы, Үзбәкстанның иң яхшы футболчысы (2017).

# Марат Бикмаев
## Тормыш юлы

Марат Бикмаев 1986 елның 1 гыйнварында Ташкәнтта туа. 2002 елда профессиональ карьерасын Ташкентның «Пахтакор» клубында башлаган. Өч сезон эчендә команда составында 39 очрашу уздыра һәм ундүрт туп кертә. «Пахтакор» белән бергә Бикмаев ил беренчелегендә өч тапкыр җиңүгә ирешз, шулай ук кубок иясе була.
2004 елда Марат Россиягә күчеп килә һәм Самарның «Крылья Советов» клубы белән контракт төзи. Клуб составында Марат ил беренчелегендә нибары биш очрашу, шулай ук Кубокта ике уен үткәрә. 2005/06 елгы УЕФА Кубогының икенче квалификация раундының беренче матчында катнаша.
2007 елда Казан «Рубин»ы сафларын тулыландыра. Клуб өчен бер матч та уйнамыйча, Бикмаев Казаннан китеп, Налчыкка күчә. Налчыкта җирле «Спартак» составында чыгыш ясый. Яңа командада дебют 2008 елның 15 мартында Раменскоеның «Сатурн» командасына каршы беренче тур матчында була. 2010 елның җәендә Бикмаев «Сатурн» белән контрактны өзә һәм Владикавказның «Алания»сенә күчә. Яңа клуб өчен 2010 елның 15 августында Пермьнең «Амкар» командасына каршы матчта дебют ясый.
2011/12 сезоны тәмамлангач, футболчы белән контракт озайтылмый һәм Марат, «Актобе» уенчысы булып, Казакъстанга китә. Ике сезон эчендә клуб составында ил чемпионатында 21 матч, шулай ук Кубокта алты очрашу уздыра. Клуб белән берлектә, 2013 елда Казакъстан чемпионы була. 5 майда «Тобол» белән уенда имгәнү алган, озак торгызылган һәм ел азагында клубтан киткән.
2014 елның 7 гыйнварында Ташкәнтның «Локомотив» командасы белән ике еллык контракт төзи. 2014 елның 1 октябрендә яңа клуб өчен дебют ясый. «Локомотив» өчен тагын 4 сезон уйный һәм аның белән өч тапкыр рәттән Үзбәкстан чемпионы була. 2019 елның 23 гыйнварында «Пахтакор»га әйләнеп кайта.

# Марат Бикмаев
## Тормыш юлы
### Җыелма команда составында

Милли җыелма команда составында 2004 елның 31 мартында Тайвань җыелма командасына каршы 2006 елгы Дөнья чемпионатына сайлап алу матчында дебют ясый. Җыелма команда өчен беренче голны Бикмаев Фәлистыйнга каршы матчта кертә.

# Марат Бикмаев
## Казанышлар

«Пахтакор»
* Үзбәкстан Чемпионы(4): 2002, 2003, 2004, 2019
* Үзбәкстан Кубогы иясе(4): 2002, 2003, 2004, 2019
* Азия чемпионнары лигасы ярымфиналчы (2): 2003, 2004.
«Алания»
* Россия Кубогы финалчысы: 2010/11
* ФНЛ көмеш призеры: 2011/12.
«Актобе»
* Казакъстан Чемпионы (1): 2013.
«Локомотив»
* Үзбәкстан Чемпионы (3): 2016, 2017, 2018
* Үзбәкстан чемпионатының көмеш призеры: 2014
* Үзбәкстан Кубогы иясе (3): 2014, 2016, 2017
* Үзбәкстан Суперкубогы иясе (2015)
Шәхси
* Үзбәкстанда елның иң яхшы футболчысы (1): 2017
# Иске Кадермәт

Иске Кадермәт — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
Почта индексы — 423748.

# Иске Кадермәт
## Тарихы

Терпеле елгасы каршындагы Иске Кадермәт (Кадырмәт) авылы ― Енәй волосте (1866 елдан ― Байсар волосте) Богады түбәсе башкортлары авылы.
1848 елда Иске Кадермәттә ике мәчет, 1870 елда мкәтәп була.

# Иске Кадермәт
## Халкы

1795 елда 7 йортта 37 асаба башкорт, 3 йортта 19 кердәш башкорт яши. 1816 елда 69 йортта 248 башкорт була; 1834 елда ― 364 башкорт. 1848 елда 71 йортта ― 393; 1859 елда ― 534, 1870 елда 101 йортта 546 башкорт яши; 1902 елда 147 йортта хәрби дәрәҗәдәге 441 кердәш; 1912 елда 142 йортта 733 кердәш башкорт яши.

# Иске Кадермәт
## Шәхесләр

* Салават Фаязов (1958), генерал-майор, Россия Федерациясенең атказанган хәрби очучысы (2001).

# Иске Кадермәт
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -11.5 °C | -11.2 °C | -6 °C | 3.9 °C | 13.1 °C | 18.7 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 11.9 °C | 4 °C | -5.3 °C | -10.8 °C | 3.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
# Латыгава (Бешанковицкий районы)

Латыгава (белар. Латыгава) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.

# Латыгава (Бешанковицкий районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Габит Бәширов

Габит Бәширов, Габит (Габид, Габидулла) Әскар (Оскар, Аскар) улы Бәширов (рус. Габид Оскарович Баширов, 1902 елның 10 марты, РИ, Якутск өлкәсе, Якутск ― 1963 елның 1 феврале, шунда ук) ― Саха-Якутиядә Советлар хакимиятен урнаштыруда һәм Бөек Ватан сугышында катнашучы, партия хезмәткәре. Якутск шәһәр башкарма комитеты рәисе (1935―1937). XV Бөтенроссия (1931) һәм VI Бөтенсоюз (1931) Советлар съезды делегаты, Якут АССР I чакырылыш Югары Советы (1938―1947) депутаты.

# Габит Бәширов
## Тәрҗемәи хәле

1902 елның 10 мартында Якутск өлкәсе Якутск шәһәрендә сөргендәге сигез балалы татар гаиләсендә өлкән бала булып туган. Әтисе ― Әскар Ислам улы, әнисе ― Мәликә Булат кызы. Хезмәт эшчәнлеген шәһәр типографиясендә хәреф җыючы булып башлаган. 1916 елдан ― инкыйлабчы Емельян Ярославскийның (1878―1942) легаль булмаган түгәрәге әгъзасы. 15 яшьлек Габит Бәширов большевиклар сафларына керә. 1918 елның язында большевикларның яшерен типографиясен оештыручыларның берсе, анда «Эшче депутатларның Якутск Советы бюллетене» (рус. «Бюллетень Якутского Совета рабочих депутатов») басыла. Якутскида Советлар хакимиятен урнаштыруда катнашу өчен оештырылган аерым хәрби яшьләр дружинасы әгъзасы була. Якутиядә Советлар хакимияттән вакытлыча читләштерелгәннән соң, Иркутск губернасының Киренск өязенә сөрелә, анда партизан отрядына кушыла. 1920 елның апреленнән июленә кадәр Якутиядә Иркутск ГубЧК вәкаләтлесе бүлеге инструкторы була.
Мәскәүдә Я. М. Свердлов исемендәге Коммунистик университет каршындагы курсларны тәмамлагач, Бәширов Якут АССР ГубЧК коллегиясе секретаре, Олекминск округы буенча ГПУ вәкиле була. 1925 елда Свердловскида Урал-Себер коммунистик университетын (2010 ела кадәр Урал дәүләт хезмәте академиясе, хәзерге Урал идарә итү институты) тәмамлаганнан соң, партиянең Якутск шәһәр комитеты секретаре, ВКП(б) Якут округ комитеты секретаре урынбасары булып эшли.
1932―1933 елларда Мәскәүдә И. В. Сталин исемендәге Промакадемиядә укый. Укудан соң, 1933 елда Якутск районы Пригородный МТСының сәяси бүлеге башлыгы итеп билгеләнә, 1935 елда — ВКП(б) Якутск шәһәр комитетының икенче секретаре, 1935―1937 елларда — Якутск шәһәр Советы рәисе, 1937―1939 елларда ― Якут АССР Совнаркомы рәисе урынбасары. 1939―1940 елларда нефть базалары директорлары курсларында укый, шуннан соң 1942 елга кадәр Якутск нефть базасы директоры булып эшли. 1936 елда Платон Ойунский һәм башкалар белән бергә, Якут АССР Конституциясе проектын төзү буенча комиссиягә кергән.
1942 елда Габит Бәширов Якутск хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл Армия сафларына чакырыла, II Белоруссия фронтының 8-нче Александрия корпусының 66-нчы механизацияләнгән бригадасы составында (өлкән сержант, разведрота парторгы) Бөек Ватан сугышында катнаша, Берлинга кадәр барып җитә.
Сугыштан соң, 1945 елдан 1955 елга кадәр — Якут АССРның Статистика идарәсе башлыгы, 1955―1956 елларда — 100нче Якутск комплекслы экспедициясенең сәяси бүлек башлыгы урынбасары, 1956―1963 елларда ― СССР Фәннәр академиясе Себер бүлекчәсенең Якутск филиалы икътисад бүлегенең өлкән лаборанты.
1963 елның 1 февралендә вафат булган.

# Габит Бәширов
## Гаиләсе

Хатыны Шәмсекамәр Әхмәт кызы. Балалары: Заһит, Гөлфара, Нариман, Розалия (Кривцова).
# Хучель

Хучель (чуаш. Хучел, рус. Хучель ) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429336. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216862001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700008900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.

# Хучель
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 260 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
# Лаҗеард (Торино)

Лаҗеард — Италиянең Пьемонт төбәге Пероза-Арджентина өязендә урнашкан торак пункт.

# Лаҗеард (Торино)
## Географиясе

Лаҗеард Альп тауларының көньяк-көнбатыш өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.

# Лаҗеард (Торино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Мире-де-Тибайнш

Мире-де-Тибайнш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. Брага муниципалитетына карый.

# Мире-де-Тибайнш
## Географиясе

Мәйданы — 4,36 км².
# Лгота Нетржеба

Лгота Нетржеба (чех. Lhota Netřeba) — Чехиянең Кралове Градец крае Подбржези районында урнашкан авыл.

# Лгота Нетржеба
## Географиясе

Мәйданы — 2,872 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.

# Лгота Нетржеба
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Лгота Нетржеба
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Лгота Нетржеба
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 572 |
| 1880 | 567 |
| 1890 | 517 |
| 1900 | 483 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 434 |
| 1921 | 396 |
| 1930 | 358 |
| 1950 | 276 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 305 |
| 1970 | 239 |
| 1980 | 191 |
| 1991 | 158 |
| Ел | Халык саны |
| 2001 | 160 |
| 2011 | 184 |
| 2021 | 176 |
# Лахен (Бавария)

Лахен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.

# Лахен (Бавария)
## Халкы

Ошибка Lua в Модуль:Sources на строке 178: attempt to concatenate local 'letter' (a nil value).

# Лахен (Бавария)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 13,34 км², 13,31 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 412 метр биеклектә урнашкан.
# Инсар (елга)

Инсар, Ынзара (мукш. Инесаро) — елга, Алатыр елгасының уң кушылдыгы. Су юлы Мордовия республикасыннан уза.
Елга озынлыгы 168 км, бассейнының мәйданы 3860 км².
Ноябрь аенда боз белән каплана, су ташуы апрель аенда күзәтелә.
Су чыгымы күләме Сарански шәһәре янында 7,71 м³/с.
Инсар елгасы ярларында Рузаевка белән Сарански шәһәрләре урнашканнар.
# Яныш

Яныш (чуаш. Янӑш, рус. Яныши) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.

# Яныш
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Яныш
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 44 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
# Оледу

һәм
Оледу — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. Иданья-а-Нова муниципалитетына карый.

# Оледу
## Географиясе

Мәйданы — 27,67 км².
# Күгәй (Мария Посады районы)

Күгәй (чуаш. Чӑнкасси, рус. Кугеево) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.

# Күгәй (Мария Посады районы)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Күгәй (Мария Посады районы)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 404 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
# Реташу

Реташу — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. Каштелу-Бранку муниципалитетына карый.

# Реташу
## Географиясе

Мәйданы — .
# Ле Кверче (Сьена)

Ле Кверче — Италиянең Тоскана төбәге Сиена өязендә урнашкан торак пункт.

# Ле Кверче (Сьена)
## Географиясе

Ле Кверче Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.

# Ле Кверче (Сьена)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Рәшит Назаров

Рәшит Назаров (псевдонимы Рәшит Назар, тулы исеме Рәшит Сәетбаттал улы Назаров, баш. Рәшит Назар, Рәшит Сәйетбаттал улы Назаров) – шагыйрь. Салават Юлаев премиясе (2004) , Г. Ибраһимов (1996) премиясе лауреаты. БР язучылар берлеге әгъзасы (1996).

# Рәшит Назаров
## «Йөрәк»

Ертып ачтым күкрәгемне, Йолкып алдым йөрәгемне
Һәм йомарлап учларыма, Илттем аны дусларыма. Илттем аны сиңа, җаным. Тик күрмәдең нигә, җаным? Хурланып мин шул чак бик тә, Йөрәгемне аттым күккә, Очты йөрәк. очты йөрәк
Йолдызлардан биегрәк. Җаным! Әгәр чыксаң тышка
Таңнан, кара көнчыгышка,- Бер йолдыз анда нур сипсә, Һәм хисләрең дөрләп китсә, Бел: бу йолдыз - минем йөрәк, Тик инде ул биегрәк. Рәшит Назаров
1944 елның 1 ноябренда БР Авыргазы районы Торымбәт авылында туган. Мәктәпне тәмамлагач, күмәк хуҗалыкта эшли. 1963-1966 елларда хәрби хезмәттә. Армия хезмәте сәламәтлеген нык какшата, берничә ай хастаханәдә дәвалана.

# Рәшит Назаров
## Иҗаты

Кечкенәдән шигырьләр яза. Көнгә 5-6 шигырь язган чаклары да була. 1961 елда «Агыйдел» журналында беренче шигырьләр шәлкеме басыла. 1965 елда беренче китабы - «Таңны каршылаганда» (мөхәррире Наҗар Нәҗми) дөнья күрә. Икенче китабы – «Кояш юлы буйлап» (1970). Ике дистә елдан соң өченче китабы – «Сезгә йөрәгемне илтәм» (мөхәррире Әсхәл Әхмәт-Хуҗа) (1991), дүртенче китабы – «Яшен» (1994) нәшер ителә. Шагыйрь Риф Мифтахов - Р. Назаровның иҗади мирасын барлаучы һәм фәнни тикшерүче - Р. Назаровның шигырьләрен туплап, ике томлыгын бастыра (2002, 2005). Рус, инглиз, башкорт телләрендә нәшер ителгән «Йолдызлар туе» (мөхәррире Фәнүзә Нәдершина) (2009) шигырьләр җыентыгы Р. Назаров иҗатын тулысынча ачып бирә.
* Мәхәббәт ул, әйтерсең лә, утлы яшен, санап, сорап тормый hичберкемнең яшен, сүнмәс ялкын белән ялмый картын, яшен. Көйдерер, дип курыксаң әгәр, кач син, яшерен. Коя күрмә тик азактан күзең яшен. Мәхәббәт ул, әйтерсең лә, утлы йәшен...Рәшит Назаров

# Рәшит Назаров
## Бүләкләре, мактаулы исемнәре

* Салават Юлаев премиясе (2004) – «Шигырьләр. I том» (2002) китабы өчен
* Г. Ибраһимов премиясе (1996)

# Рәшит Назаров
## Хәтер

* «Бельские просторы» журналы һәр елны Р. Назаров шигырьләрен рус теленә тәрҗемә итү буенча иҗади конкурс уздыра.
* 2022 ― Авыргазы районы үзәге Толбазы авыл гимназиясенә исеме бирелгән.
* 2024 елның 15 маенда Авыргазы районы үзәге Толбазы авылында, шагыйрь исемен йөрткән гимназия бинасы алдында һәйкәле (бюст) ачылган (бюст авторы — Илдус Закиров).
# Сятракасы (Сарабакасы авыл җирлеге)

Сятракасы (чуаш. Ҫатракасси, рус. Сятракасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Сятракасы (Сарабакасы авыл җирлеге)
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Сятракасы (Сарабакасы авыл җирлеге)
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 267 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (96%) алып тора.
# Мосош

Мосош — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. Mouçós e Lamares муниципалитетына карый.

# Мосош
## Географиясе

Мәйданы — .
# Панояш-ди-Сима

Панояш-ди-Сима — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. Гуарда муниципалитетына карый.

# Панояш-ди-Сима
## Географиясе

Мәйданы — 11,39 км².
# Аначкасы

Аначкасы (чуаш. Аначкасси, рус. Аначкасы) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.

# Аначкасы
## Климат

Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.

# Аначкасы
## Халык

2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 53 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (92%) алып тора.
# Жак Агар

Жак (Я́коб) д’Ага́р (француз телендә: Jacques d'Agar, дат телендә: Jacob d'Agar; 1642, Шарантон-ле-Пон, Франция Корольлеге — 1715 елның 16 ноябре, Копенгаген, Дания Корольлеге) — тормышының күпчелек өлешен Англиядә һәм Даниядә эшләгән француз живописецы, портретисты. Парижда Король живопись һәм сынчылык Академиясе академигы (1675–1682), Дания корольләре Кристиан V һәм Фредерик IV-нең сарай яны рәссамы.

# Жак Агар
## Тәрҗемәи хәле

Жак д’Агар Шарантон-ле-Понда 1642 елда туган. Ул Якоб Фердинанд Фут өйрәнчеге булган дип санала. 1675 елда тарихи живописец буларак Париж художестволар академиясенең әгъзасы булган. Әмма 1682 елның 31 январендә Нант эдикты гамәлдән чыккач протестант буларак Академиядән куылган булган. Ул шул ук елны Франциядән киткән һәм анда бүтән кайтмаган. Агар Англиягә барган һәм анда портретлар живописе белән дан казанган, аннан соң Төньяк Германия сарай яннарында эшләгән һәм ахырдан Копенгагенга чакырылган булган, анда король Кристиан V аны үзенең камергеры иткән. Ул Кристиан V-нең варисы Фредерик IV-тә шундый ук яклауга ия булган. Агар тормышының иң яхшы вакытын уздырган Даниянең живописецларына һичшиксез йогынты ясаган. Рәссам 1715 елда Копенгагенда үлгән. Д’Агарның улы Шарль шулай ук мәшһүр портретист булган.
# Мукден конгрессы

Мукден конгрессы (төрки-татарларның I Ерак Көнчыгыш съезды) — танылган татар җәмәгать эшлеклесе Г. Исхакый башлангычы буенча 1935 елның 14 февралендә Мукдендә (Кытай) үткән Ерак Көнчыгышта яшәүче (Кытай, Корея, Япония, Маньчжоу-Го) татар эмиграциясе вәкилләренең җыелышы. Конгресста төбәкнең татар якташлар вәкилләреннән 41 делегат, 100-дән артык урындагы «Идел-Урал» комитеты әгъзалары, Маньчжурии һәм Япониянең рәсми вәкилләре катнаша. Урындагы татар сәяси, дини, мәдәни оешмаларны берләштерү — конгрессның төп максаты була.. Конгресс Россиядәге коммунистик үзгәрешләргә, шулай ук Ак гвардиянең эмиграция вәкилләре үткәргән Россияне кире торгызу сәясәтенә тискәре бәя бирә.
Татарларның Россия чикләрендә территориаль һәм дәүләт бәйсезлеге (Урало-Идел штаты) алуы ориентир итеп алына. Җәмәгатьчелек вәкилләренең конгресс карарларына карашы төрлечә була. Совет гражданнары һәм Ак гвардияның эмиграция вәкилләре оппозицион һәм дошманнарча карашта булса, күпчелек татарлар битараф карашта кала. «Украинский вестник» газетасы битләрендә Г. Исхакыйнең идеяларын пропагандалаучы украина җәмәгатьчелеге генә конгресс карарларын яклап чыга. Г. Исхакый татар эмигрантларында ССРБ-га дошманлык уята алмый, Япония һәм Мантчжоу-Го рәсми вәкилләре идеяне хуплаудан баш тарта.
Конгресста Ерак Көнчыгышның төрек-татар мөселманнарының Идел-Урал милли-дини комитетын оештырыла. 30нчы елларда Европа, АКШ һәм Австралиягә татарларның эмиграциясе көчәүгә карамастан, 1935 — 1945 елларда Ерак Көнчыгышта комитет татарларның мәдәни һәм дини ихтыяҗын канәгатьләндерә, һәм татар якташларының китапханә, басмаханә,мәктәпләре белән идарә итә. Төбәктә татар диаспоры үсешенә «Милли Байрак» газетасы һәм «Шакирдләр таңы» журналы зур өлеш кертә. Харбиндә 1937 елда мәчет ачу, 1938 елда картлар һәм инвалидлар приюты, 1940 елда ятим балалар һәм хәленнән килмәгән ата-аналарнаң балалары өчен пансион ачу — комитетның мөһим казанышлары була.
1945 елда Квантун армисе тар-мар ителгәч һәм Япония капитуляциясеннән соң «Идел-Урал» комитеты эшчәнлеге туктатыла, күпчелек җитәкчеләре совет контрразведкасы тарафыннан кулга алына.
# Арча (җыр)

«Арча» — татар халык җыры. Беренче башкаручы – Усман Гафият улы Әлмиев (1915-2011). Заһид Хәбибуллин белән Нәҗип Җиһанов эшкәртүендәге халык көенә җырлана.

# Арча (җыр)
## Тарих

Халык арасында төрле сүзләр белән җырлана торган «Арча көе» билгеле булган. 1944 елда әлеге «Арча көе»нә сүзләр язып, Усман Әлмиев Заһид Хәбибуллин белән Нәҗип Җиһановка күрсәтә. Композиторлар җырчыга «Арча»ны концертларда башкарырлык итеп эшкәртеп бирәләр.
Сугыш бетәр алдыннан, Урта Азиядә булган гастрольләрендә (Рокыя Ибраһимова, Мөхтәр Әхмәдиев белән бергә) Усман Әлмиев халык көен Арчага багышлап җырлый башлый. Көй халыкка охшый. Усман Әлмиев әлеге җырны барлык концертларында да репертуарына кертә. Тамашачылар арасында руслар булганда, берәр куплетын русча да җырлап куя.

# Арча (җыр)
## Башкаручылар

Җыр Усман Әлмиев, Шамил Әхмәтҗанов һ. б. күренекле җырчылар репертуарында урын алган.

# Арча (җыр)
## Җырның сүзләре

   Арча якларына карыйм, Дустым Арча ягында ла. Арча ягы бигрәк ямьле, Кош сайраган чагында.
   Арчаларга барсаң, бәгърем, Ал гөлләрне өзәрсең лә. Үзәгемне бик өзәсең, Үзең ничек түзәсең?
   Китәм, бәгърем, китәм, бәгърем, Каласың Арчаларда ла. Онытылырлык яр түгел, Утларга салсалар да.
   Җир җиләге пешәдер лә, Арчада түтәлләрдә лә. Минем күңелем бары синдә, Синең күңелең бүтәндә.
   Исеңдәме икән, җилләр Туздырды чәчләреңне лә. Аерылганда син җыладың, Сөрттем күз яшьләреңне.

# Арча (җыр)
## Өстәлгән куплет

   Арчаларга баруларым, Гөл-сирень өчен генә. , Януларым, көюләрем, Гел синең өчен генә.
# Хәйруллин

Хәйруллин — татар фамилиясе.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
* Айрат Хәйруллин
** Айрат Хәйруллин (1970—2020), «Красный Восток» сыра кайнату ширкәте директоры (1996—2003), РФ Дәүләт Думасы депутаты (4-7 чакырылыш).
** Айрат Хәйруллин (1981), Татарстан Республикасы Дәүләт идарәсенең цифрлы үсеше, мәгълүмати технологияләр һәм элемтә министры (2019).
* Әнвәр Хәйри (Хәйруллин) (1947—2014), галим-текстолог, тәрҗемәче, мөгаллим.
* Газинур Хәйруллин (1961), очучы, Россия Федерациясе каһарманы (1996).
* Гокәшә Хәйруллин (1918—1986), Франция макизары.
* Дамир Хәйруллин (1939—1966), драма актеры, Камал театры артисты.
* Данис Хәйруллин (07.10.1945), инженер, шагыйрь.
* Илгиз Хәйруллин (1940―2025), 1992―2001 елларда ТР Премьер-министры урынбасары.
* Илдар Хәйруллин :
** Илдар Хәйруллин (1950), Камал театры актеры.
** Илдар Хәйруллин (1958―2022), юморист-язучы.
** Илдар Хәйруллин (1990), шахматчы.
* Искәндәр Хәйруллин (31.08.1974), Татарстанның атказанган (2004), халык (2015) артисты.
* Мәлик Хәйруллин (1940―2025), филология фәннәре докторы.
* Мөнир Хәйруллин (1936), Татарстан АССР атказанган архитекторы (1986).
* Рамил Хәйруллин (1969), Татарстанның мәгариф һәм фән министры урынбасары, икътисад фәннәре докторы (2020). Татарстанның атказанган икътисадчысы (2019).
* Сәгыйт Хәйри (Хәйруллин, 1971), журналист. М. Б. Хәйруллинның улы.
* Фәрит Хәйруллин (1965), җиңел атлетчы.
* Хәбибулла Хәйруллин (1923—1945), Советлар Берлеге Каһарманы (1945).
* Хәлил Хәйруллин (1920—1984), Советлар Берлеге Каһарманы (1945).
* Хәниф Хәйруллин (1931—1998), язучы.
* Хөсәен Хәйруллин (1930), Арча педагогика көллиятенең тарих укытучысы (1961―1990), «Әлифба» музееның беренче директоры, РСФСР халык мәгарифе отличнигы.
* Эдуард Хәйруллин (1969―2023), журналист, «Татмедиа» агентлыгы җитәкчесе урынбасары.