yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Новороссийск

Новороссийск (рус. Новороссийск, адыг. Цӏэмэз) — Россия шәһәре, Краснодар краеның халык саны буенча өченче шәһәр.
Халык саны — 241 788 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 298 068 кеше.

# Новороссийск
## География

Шәһәр Кара диңгезнең туңмый торган тирән сулы Цемес бухтасы яры 25 километр буйлап сузылган, Краснодардан 136 километр ераклыкта урнашкан. Новороссийск — эре транспорт үзәге. Шәһәрдә Россиянең һәм Кара диңгездә урнашкан иң эре порты урнаша; Краснодар — Новороссийск тимер юлының соңгы пункты, шоссе юллары төене. Россия хәрби-диңгез флотының базасы.

# Новороссийск
## География
### Климат

Новороссийск климаты :
| Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| Уртача максимум, °C | 6,1 | 5,7 | 8,7 | 14,1 | 19,2 | 23,7 | 27,4 | 27,0 | 22,3 | 17,0 | 11,2 | 7,0 | 15,8 |
| Уртача температура, °C | 4,3 | 3,7 | 6,5 | 11,6 | 16,5 | 21,1 | 24,8 | 24,6 | 20,1 | 14,8 | 9,2 | 5,3 | 13,6 |
| Уртача минимум, °C | 2,4 | 1,6 | 4,1 | 8,7 | 13,4 | 18,4 | 22,0 | 21,8 | 17,4 | 12,4 | 7,1 | 3,3 | 11,1 |
| Явым-төшем нормасы, мм | 93 | 78 | 73 | 65 | 61 | 72 | 54 | 59 | 62 | 75 | 92 | 104 | 888 |
| Чыганак: Метеостатистика Краснодарского края ||||||||||||||

# Новороссийск
## География
### Сәгать поясы

Новоросийск халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.

# Новороссийск
## Тарих

Новороссийск 1838 елда Суҗук-Кале исемле төрек ныгытмамсы калдыклары урынында нигезләнгән. 1853—56 еллардагы Кырым сугышы вакытында инглиз-француз эскадрасы тарафыннан җимереп бетерелә; 1860 елда юкка чыгырыла.
1866 елда торгызыла, шәһәр статусын ала һәм яңа оешкан Кара диңгез округының административ үзәге итеп билгеләнә. 1896 елдан — Кара диңгез губернасының административ үзәге.
Шәһәрнең алдагы үсеше Екатеринодар — Новороссийск тимер юлы (1888 елда төзелә) һәм диңгез порты төзелеше (1896) белән бәйле.
Ватандашлар сугышы вакытында шәһәр каты сугышлар аренасы булып торган.
Бөек Ватан сугышы вакытында шәһәрнең өлеше алман-фашист гаскәрләре тарфыннан алынган (сентябрь 1942). 1943 елның 4 февраленә карышы төндә, Станичка бистәсе янында (Новороссийскидан көньяграк) диңгезчеләр десанты төшкән һәм плацдармны алган (соңрак — "Кече Җир", (Малая Земля)). 1943 елның 16 сентябрендә азат ителә.
1973 елда шәһәргә каһарман шәһәр дәрәҗәсе бирелә.

# Новороссийск
## Халык

Милли состав (2002): руслар — 86,0%, әрмәннәр — 4,3%, украиннар — 3,6%, татарлар — 1,3%.

# Новороссийск
## Административ бүленеш

Новороссийск 5 районга бүленә:
* Үзәк районы
* Көнчыгыш районы
* Көньяк районы
* Новороссийск районы
* Диңгез буе районы
# Тополевка (Казакъстан)

Тополевка (каз. Тополевка) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.

# Тополевка (Казакъстан)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# Луда (Агыйдел Сюзьва кушылдыгы)

Луда — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга Агыйдел Сюзьва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.

# Луда (Агыйдел Сюзьва кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 10010100112111100000627
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 111100062
* Бассейн коды — 10.01.01.001
* ГӨ буенча саны — 11
* ГӨ буенча чыгарылышы — 1
# Юрий Дудорин

Юри Дудорин (Юри Дмитри улы Дудорин, 21 сентябрь 1932(1932-09-21), Уфа, БАССР, РСФСР, СССР — 6 февраль 1997(1997-02-06) (64 яшь), Уфа, Башкортстан, Россия) — СССР мотоузышчысы һәм тренер, СССРның халыкара дәрәҗәле спорт остасы (1968), СССР чемпионы (1962-65, 1967), дөнья чемпионы (1958, 1959, күпкөнлек узыш, такым исәбендә).
# Исәнбаевлар йорты

Исанбаевлар йорты - Казандагы тарихи бина, Иске Татар Слободасында, Каюм Насыри урамында урнашкан, 33 нче йорт. XIX гасыр ахырында төзелгән. Төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты.

# Исәнбаевлар йорты
## Тарих

1856 елдан кечкенә генә участок күрше Апанай мәчете мөәзине Мостафа Исәнбаевка карый, анда исән калган йорт 1880 елда төзелгән. 1889 елда бу милекне аның улы Ибраһим мирас итеп алган, ул шул ук мәчетнең мөззине була. Йорт 2012-2013 елларда С. Ю. Исхакова һәм О. A. Андреева проекты буенча («Татинвестгражданпроект») яңартылган. Хәзерге вакытта йортта көндәлек тормышның кечкенә музее урнашкан

# Исәнбаевлар йорты
## Архитектура

Бина халык архитектурасы традицияләрендә төзелгән. Планда турыпочмаклы формага ия булган йорт Насыйри урамының кызыл сызыгына карый. Йорт агач, кирпеч ярымподвалдагы, ике катлы түбә астында, шәхси фасадта фронтонга ия. Урам фасадында өч тәрәзә бар. Хуҗалык функциясе булган ярымподвал тәрәзәләре түбән, җир янында, аларның декоры юк. Төп, торак йорт матур бизәлгән: тәрәзә яңаклары киселгән чемәрләр белән бизәлгән, йортның стеналары һәм почмаклары "чыршы" рәвешле тышланган. Моннан тыш, кәрниз, шулай ук мезонинда кечкенә тәрәзә яңагы резьба белән бизәлгән. Декорацияләр куелган фриз гадәттән тыш урнаштырылган. Бу рус агач архитектурасындагы "кызыл тактага" охшаган . Реставрациядән соң, моңарчы коңгырт тон белән буялган йорт, почмакларында һәм фронтонда "чыршы" нең ачык төсләренә - яшел һәм кызыл төсләр ала
# Юргон

Юргон (фр. Urgons) — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
# Гуменцино-Коски

Гуменцино-Коски — Польшаның Мазовия воеводалыгы Грудуск гминасында урнашкан авыл.

# Гуменцино-Коски
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# План де ла Санта Круз (Силао)

План де ла Санта Круз — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. Силао муниципалитеты составына керә.

# План де ла Санта Круз (Силао)
## Географиясе

План де ла Санта Круз Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.

# План де ла Санта Круз (Силао)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.

# План де ла Санта Круз (Силао)
## Тарихы

Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
# ARMC6

ARMC6 (ингл. Armadillo repeat containing 6 һәм Armadillo repeat-containing protein 6) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Карышбаш

Карышбаш (Югары Карыш) — Башкортстанның Балтач районында урнашкан татар-мишәр авылы.

# Карышбаш
## Танылган кешеләр

Карышбаш авылы Батырша хәзрәт туган авыл буларак билгеле. Биредә аның музее эшли.
# Шулейкин (ай кратеры)

Шулейкин (лат. Shuleykin) - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 14,67 км булган кратер.

# Шулейкин (ай кратеры)
## Атамасы

Кратерга атама Михаил Васильевич Шулейкин (1884—1939) хөрмәтенә бирелә.

# Шулейкин (ай кратеры)
## Тарихы

Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (ингл. International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1985 елда раслана.
# Ортабаһче (Ашкале)

Ортабаһче (төр. Ortabahçe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Альфано

Альфано — Италиянең Кампания төбәгендә урнашкан коммуна. Салерно провинциясе составына керә.

# Альфано
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 250 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Лаурито, Рофрано һәм Роккаглориоза коммуналары белән чиктәш.
# Пирасунунга

Пирасунунга — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.

# Пирасунунга
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 726,942 км².
# Белл (округ, Кентукки)

Белл — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Пайнвилл шәһәре.

# Белл (округ, Кентукки)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1867 елда оештырыла.

# Белл (округ, Кентукки)
## Территориясе

Округ мәйданы 935 км² тәшкил итә.
# Великий Дол (Кршко)

Великий Дол — Словениянең Кршко (община) җәмгыятендә урнашкан авыл.

# Великий Дол (Кршко)
## Географиясе

Мәйданы — 2,77 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 383 метр биеклектә урнашкан.
# Кампогаллиано

Кампогаллиано — Италиянең Эмилия-Романья төбәгендә урнашкан коммуна. Модена провинциясе составына керә.

# Кампогаллиано
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 43 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Карпи, Корреджо, Модена, Рубьера һәм Сан-Мартино-ин-Рио коммуналары белән чиктәш.
# Памукчулар (Сөке)

Памукчулар (төр. Pamukçular) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Сөке илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Дембчина

Дембчина — Польшаның Люблин воеводалыгы Баранув гминаcында урнашкан авыл.

# Дембчина
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сан-Венанцо

Сан-Венанцо — Италиянең Умбрия төбәгендә урнашкан коммуна. Терни провинциясе составына керә.

# Сан-Венанцо
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 465 ± 1 метр биеклектә урнашкан. Фикулле, Фратта-Тодина, Маршано, Монте-Кастелло-ди-Вибио, Монтегаббьоне, Орвието, Паррано, Пьегаро һәм Тоди (коммуна) коммуналары белән чиктәш.
# Барвинок (үсемлек)

Барвинок үләнендә булган 2 дистәгә якын алколоидларның иң мөһиме — винкамин. Винкамин булуы аркасында, аның яфракларын­ нан ясалган төнәтмәләрнең микробларга, ялкынсынуга, шешкә, бизгәккә каршы тору сәләте, яра төзәтү, сидек кудыру, тынычландыру сыйфаты бар. Шулай ук ул мидә кан йөрешен яхшырта ала. Безнең көннәрдә дә барвинокны дәвалау чарасы буларак кулланалар. Тире кычытканда. 1 аш кашыгы чи барвинок үләнен вакларга кирәк. Ан­ нары 1 стакан кайнар су салып, сүрән утта бераз тотарга. 3 сәгать төнәтеп сөзәргә һәм сыгарга. Зарарланган, авыру урыннарга бу төнәтмә белән примочкалар ясагыз яки юыгыз. Артериаль гипертония булганда, 1 аш кашыгы туралган чи үләнгә ярты литр кайнар су салырга һәм 7 минут сүрән утта тотарга. 2 сәгать төнәтеп, катнашманы сөзәргә һәм сыгарга кирәк. Беренчел күләменә җиткәнче кайнаган су өстәргә. Төнәтмәне көненә 3 тапкыр ашаганнан соң чирек стакан күләмендә эчәргә. Теш авыртканда, тонзиллит, ангина авырулары булганда, авыздан начар ис килеп торганда. 1 стакан суга 1 аш кашыгы вакланган үлән (киптерелгән) салып, сүрән утта 15 минут тотарга кирәк. Суытып сөзәргә. Көненә берничә тапкыр бу төнәтмә белән авызны һәм тамак төбен чайкарга.
# Гузоватка (Воломинский повяты)

һәм
Гузоватка — Польшаның Мазовия воеводалыгы Домбрувка гминасында урнашкан авыл.

# Гузоватка (Воломинский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Кадрина (Пеипсиәәре)

Кадрина (эст. Kadrina) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
# Рей (Колорадо)

Рей — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан шәһәр.

# Рей (Колорадо)
## Тарихы

Рей шәһәре елда нигезләнгән.

# Рей (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 7 769 964 квадрат метр, 8,788173 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1087 метр биеклектә урнашкан.
# (648) Пиппа

(648) Пиппа (лат. Pippa) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (648) Пиппа
## Тарихы

1907 елның 11 сентябрендә Август Копфф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1907 AE» саналган.
# Пянья (Маса-Карара)

Пянья — Италиянең Тоскана төбәге Цери өязендә урнашкан торак пункт.

# Пянья (Маса-Карара)
## Географиясе

Пянья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Пянья (Маса-Карара)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Симсбери (Коннектикут)

Симсбери — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (ингл. town).

# Симсбери (Коннектикут)
## Тарихы

Огачи шәһәре 1642 елда нигезләнгән.

# Симсбери (Коннектикут)
## Географиясе

Шәһәрчек мәйданы — 88,8 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 71 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Рибне (Мазовия воеводалыгы)

Рибне — Польшаның Мазовия воеводалыгы Гостынин (гмина) гминасында урнашкан авыл.

# Рибне (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Чурила

Чурила — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. Чурила (коммуна) коммунасына карый.

# Чурила
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 613 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Долевичы

Долевичы (белар. Долевічы) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Валожынский районында урнашкан авыл.

# Долевичы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
# Дуңгыз (Җаек кушылдыгы)

Дуңгыз, рус. Донгуз — Җаек елгасы кушылдыгы. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Җаек елгасының сул ярыннан 1251 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 95 км.

# Дуңгыз (Җаек кушылдыгы)
## Су реестры мәгълүматы

Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы бассейны (Россия булеге) Сакмар елгасыннан түбенрәк, Илек елгасын кертми. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
* Дәүләт су реестрында су объектының коды — 12010001012112200007191
* Гидрологик өйрәнү (ГӨ) буенча коды — 112200719
* Бассейн коды — 12.01.00.010
* ГӨ буенча саны — 12
* ГӨ буенча чыгарылышы — 2
# Плина (авыл)

Плина (белар. Пліна) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.

# Плина (авыл)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Хелм

Хелм (рус. Холм, пол. Chełm, укр. Холм) — Польшаның Люблин воеводалыгының составына керүче шәһәр.
Халык саны — 66 362 кеше (2011).

# Хелм
## География

Шәһәр, Польшаның көньяк-көнчыгышында, Украина белән чигеннән 25 километр көнбатышрак урнакан.

# Хелм
## Тарих

XIII гасыр башында Даниил Галицкий тарафыннан Галич-Волын кенәзлеге хакиме резиденциясе буларак нигезләнгән.
XIV гасырда Польша составына күчә. 1392 елдан шәһәр статусын йөртә.
1795—1809 елларда — Австрия составында, 1815 елда — Россия империясе составында; 1912—1917 елларда — Холм губернасы үзәге. 1918 елда Польша составына күчә.
1940 елның 8 октябрендә алман гаскәрләре шәһәрне басып алалар; 1944 елның 22 июльдә Кызыл армия гаскәре тарафыннан азат ителә.
1975—1988 елларда Польшаның Хелм воеводалыгы үзәге.

# Хелм
## Халык

Милли состав (2001): поляклар — 99,0 %.

# Хелм
## Кардәш шәһәрләр

* Ковель
* Любомль
* Морле
* Утена
* Ноксвилл
* Зинделфинген
# Селетручел (коммуна)

Селетручел — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан коммуна.

# Селетручел (коммуна)
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 40,56 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә Селетручел, Петешть, Сяка (Селетручел, Вилча) һәм Шербенешть (Селетручел, Вилча) авыллары урнашкан.
# Барвинок (Польша)

Барвинок — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Дукля гминасында урнашкан авыл.

# Барвинок (Польша)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская

Сәхибҗамал Гыйззәтуллинна-Волжская (Хәмидуллина Сәхибҗамал Гыйззәтулла кызы; 15 май 1892, Казан, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 6 апрель 1974, Казан, ТАССР, ССРБ) — татар совет актрисасы, режиссер, театр эшлеклесе, Татар АССРының атказанган актрисасы (1926). Беренче татар актрисасы. ТАССР атказанган артисты (1926). 1907 елдан «Сәйяр» беренче профессиональ татар труппасында чыгыш ясый. 1912 елда Уфада «Hyp» трупасын оештыра. Соңыннан шул труппа нигезендә Уфада «Нур» театры оеша.

# Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская
## Тәрҗемәи хәле

Сәхибҗамал Гыйззәтулла кызы 1892 елда Казан шәһәрендә туа. Ул тормышта бик күп авырлыклар күрә. Кешеләрдә төрле кара эшләр башкара, әмма үзе гел уку турында хыяллана. Бию мәктәбенә, рус театрына йөри башлый.
1907 елда Казанга Ильяс Кудашев җитәкләгән театр труппасы килә. Сәхибҗамал алар куйган спектакльләрне бик яратып карый. Аннары үзендә дә сәхнәдә уйнап карау теләге туа. 14 яшьлек Сәхибҗамал сәхнәгә аяк баса. Беренче уйнаган роле – «Кызганыч бала» драмасында Шәфика образы.
Сәхибҗамал 1912 елда Уфада «Сәйяр» артистлары Хәерниса Сәмитова, Зөләйха Богданова, Шакир Шамильский белән берлектә икенче татар театр труппасы «Нур»ны оештыра. Аларга бер төркем яшьләр килеп кушыла. Сәхибҗамал үзенең Идел буенда үсүе белән горурлана һәм тәхәллүсен "Волжская" дип алуы шуны күрсәтә.
«Нур» труппасы Шиллерның «Мәкер һәм мәхәббәт», Г. Камалның «Бәхетсез егет», «Уйнаш», А. Островскийның «Яшен», Ф. Әмирханның «Тигезсезләр», Г. Коләхметовның «Яшь гомер» кебек әсәрләрен сәхнәгә куя. Сәхибҗамал аларда зур осталык белән уйный. Габдулла Тукай, Сәхибҗамалны кояш белән тиңләп, аңа мәдхия җырлый:
Күр, ничек, иртә кояш чыкса, җиһанга нур тула,
Һәр күңелләр нурланадыр чыкса Гыйззәтуллина.
Бу икәүгә тәңре биргән бертигез зур мәртәбә:
Берсе уйный күк йөзендә, берсе уйный сәхнәдә.
Театр өлкәсендәге зур хезмәтләре өчен Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжскаяга 1926 елда Татарстанның атказанган артисты дигән мактаулы исем бирелә.
Татар сәхнәсендә зур хезмәт куйган әлеге милли сәхнә остасына багышлап драматург Нәкый Исәнбәт «Гөлҗамал» драмасын яза. Бу әсәр 1963 елда Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында куела.
Гражданнар сугышы башлангач, С. Гыйззәтуллина Ижауга китә, фронт труппаларында уйнавын дәвам итә. Тамак төбе авырту белән интегә башлый. Ике мәртәбә операция кичерә. Ләкин яраткан шөгыленнән аерылмый, үзешчәннәр белән җитәкчелек итә, аларга уен серләрен өйрәтә.
Сәхибҗамал Гыйззәтуллина 1974 елда Казанда вафат була.

# Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская
## Уйнаган рольләре

* Шәфика ("Кызганыч бала", Г. Камал)
* Гәйни ("Бәхетсез егет", Г. Камал)
* Катерина ("Яшен", А.Н. Островский)
* Луиза ("Мәкер һәм мәхәббәт", Шиллер) һ.б.
«Мин көчле рольләрне уйнарга ярата идем», – ди Сәхибҗамал Волжская. А.Н. Островскийның «Яшен» драмасында Катерина образын Сәхипҗамал тамашачыны тетрәндерерлек итеп уйный.
Күп кенә спектакльләр куя. Татар театры өчен Ш. Шамильский, Г. Казанлы, Е.Сыртланова, Ф.Латыйпов һ.б. актерларны тәрбияли.
Гражданнар сугышы елларында Көнчыгыш фронтның 2 нче армия янындагы фронт труппасын оештыра (бу труппаның күпчелек актерлары Уфа татар-башкорт театрында эшли башлый).
# HD12173

HD12173 — Кассиопея йолдызлыгында урнашкан A5III спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,15 ± 0,009 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Фалтона (Арецо)

Фалтона — Италиянең Тоскана төбәге Тала өязендә урнашкан торак пункт.

# Фалтона (Арецо)
## Географиясе

Фалтона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.

# Фалтона (Арецо)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Селчук (Муратпаша)

Селчук (төр. Selçuk) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Муратпаша илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Нембро

Нембро — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. Бергамо провинциясе составына керә.

# Нембро
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 309 ± 0 метр биеклектә урнашкан. Вилла-ди-Серио, Сканцорошате, Альгуа, Прадалунга, Альбино, Альцано-Ломбардо, Селвино һәм Цоньо коммуналары белән чиктәш.
# Папроти

һәм
Папроти — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы Малехово гминаcында урнашкан авыл.

# Папроти
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Миләүшә Мортазина

Миләүшә Мортазина (Миләүшә Гали кызы Мортазина, 27 май 1926(1926-05-27) (98 яшь), Бакай, Өфә кантуны, РСФСР, СССР, БАССР — , ) — җырчы, сопрано, Уфа дәүләт сәнгать институты профессоры, РСФСҖнең атказанган сәнгать эшлеклесе (1983).
# Томешть (Алба)

Томешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Могош (коммуна) коммунасына карый.

# Томешть (Алба)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Оҗера (Кунео)

Оҗера — Италиянең Пьемонт төбәге Монтеу-Роеро өязендә урнашкан торак пункт.

# Оҗера (Кунео)
## Географиясе

Оҗера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Оҗера (Кунео)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Илмирә Галиева

Илмирә Галиева (Илмирә Вил кызы Галиева, 28 ноябрь 1962(1962-11-28) (61 яшь), Казан, РСФСР, СССР — , ) — Россия җырчысы, 200 дән артык җыр авторы, Грушин фистивәле лауреаты.
# Непочоловице

һәм
Непочоловице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы Линя гминасында урнашкан авыл.

# Непочоловице
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Волиця (Прушковский повяты)

һәм
Волиця — Польшаның Мазовия воеводалыгы Надажин гминасында урнашкан авыл.

# Волиця (Прушковский повяты)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Байкал (Биектау районы)

Байкал авылы, Биектау районында, Биектау тимер юл станциясеннән 15 км төньяк-көнчыгыштара, Казансу елгасы буенда. 1930 елда нигез салына. 1989 елда 51 кеше (татарлар), 1997 – 28, 2000 елда 24 кеше яши. Халыкның төп шөгыле – игенчелек. Клубы бар. Почта индексы — 422736.

# Байкал (Биектау районы)
## Тарих

1930-елларда нигезләнгән.

# Байкал (Биектау районы)
## Демография

Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.

# Байкал (Биектау районы)
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.8 °C | -10.8 °C | -5.7 °C | 4.6 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.8 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.6 °C | -10 °C | 4.1 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.