yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Уамучититан, Эль Уамучито (Кваутепек)

Уамучититан, Эль Уамучито — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. Куаутепек муниципалитеты составына керә.

# Уамучититан, Эль Уамучито (Кваутепек)
## Географиясе

Уамучититан, Эль Уамучито Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.

# Уамучититан, Эль Уамучито (Кваутепек)
## Климаты

Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.

# Уамучититан, Эль Уамучито (Кваутепек)
## Тарихы

Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
# Вашингтон (округ, Миссури)

Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Потоси шәһәре.

# Вашингтон (округ, Миссури)
## Тарихы

Округ рәсми рәвештә 1813 елда оештырыла.

# Вашингтон (округ, Миссури)
## Халкы

2019 елда халык саны 24 400 кеше тәшкил иткән.

# Вашингтон (округ, Миссури)
## Территориясе

Округ мәйданы 1968 км² тәшкил итә.
# Арвиль (Мез)

Арвиль (фр. Harville) — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
# Каратун тимер юл станциясе бистәсе

Каратун тимер юл станциясе бистәсе — Татарстан Республикасының Апас районындагы бистә.

# Каратун тимер юл станциясе бистәсе
## Климат

Тәүлек буена һаваның уртача температурасы :
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| -10.5 °C | -10.6 °C | -5.5 °C | 4.9 °C | 13.5 °C | 18.4 °C | 20.4 °C | 17.9 °C | 12.2 °C | 4.5 °C | -4.4 °C | -9.7 °C | 4.3 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
# Шарлотт (Айова)

Шарлотт — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.

# Шарлотт (Айова)
## Тарихы

Шарлотт шәһәре 1871 елда нигезләнгән.

# Шарлотт (Айова)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,489594 км², 1,489595 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 212 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Гебуд (Алба)

Гебуд — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. Ношлак (коммуна) коммунасына карый.

# Гебуд (Алба)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# POLR2I

POLR2I (ингл. RNA polymerase II subunit I) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Перу (Канзас)

Перу — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.

# Перу (Канзас)
## Тарихы

Перу шәһәре елда нигезләнгән.

# Перу (Канзас)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 0,823786 км², 0,823784 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 239 ± 0 метр биеклектә урнашкан.
# Ибия

Ибия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.

# Ибия
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 2707,582 км².
# Юрей (Колорадо)

Юрей — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан шәһәр.

# Юрей (Колорадо)
## Тарихы

Юрей шәһәре елда нигезләнгән.

# Юрей (Колорадо)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 2,234426 км², 2,281605 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2375 метр биеклектә урнашкан.
# C2orf91

C2orf91 (ингл. Chromosome 2 open reading frame 91) — кешенең 2-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# FAM84B

FAM84B (ингл. LRAT domain containing 2) — кешенең 8-нче хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Блумфилд (Калифорния)

Блумфилд — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Блумфилд (Калифорния)
## Географиясе

Блумфилд халык санын алу урыны мәйданы — 21,091024 км², 21,091056 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 56 Фут биеклектә урнашкан.
# Грота дел'Олмо III (Напуль)

Грота дел'Олмо III — Италиянең Кампания төбәге Җүльяно-ин-Кампания өязендә урнашкан торак пункт.

# Грота дел'Олмо III (Напуль)
## Географиясе

Грота дел'Олмо III Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.

# Грота дел'Олмо III (Напуль)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Торослар (Акдениз)

Торослар (төр. Toroslar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Акдениз илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# (20215) 1997 GQ26

(20215) 1997 GQ26 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (20215) 1997 GQ26
## Тарихы

1997 елның 7 апрелендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GQ26» саналган.
# Берсе (Франция)

Берсе (Франция) (фр. Bersée) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Тамплёв кантонына карый.
# Андреяшу-де-Жос

Андреяшу-де-Жос — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. Андреяшу-де-Жос (коммуна) коммунасына карый.

# Андреяшу-де-Жос
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 380 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# (12328) 1992 SK13

(12328) 1992 SK13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (12328) 1992 SK13
## Тарихы

1992 елның 16 сентябрендә А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 SK13» саналган.
# GAPDHS

GAPDHS (ингл. Glyceraldehyde-3-phosphate dehydrogenase, spermatogenic һәм Glyceraldehyde-3-phosphate dehydrogenase, testis-specific) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Махнувка

Махнувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы Хоркувка гминасында урнашкан авыл.

# Махнувка
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Гросенвёрден

Гросенвёрден — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.

# Гросенвёрден
## Географиясе

Коммуна мәйданы — 12,35 км² (31 декабрь 2017). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 0 метр биеклектә урнашкан.
# Брежане

Брежане (серб. Брежане) — Сербиянең Браничево округы Браничевский округ җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Брежане
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 75 метр биеклектә урнашкан.

# Брежане
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Паставы (авыл)

Паставы (белар. Паставы) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.

# Паставы (авыл)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
# Сен-Фирмен-де-Буа

Сен-Фирмен-де-Буа (фр. Saint-Firmin-des-Bois) — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
# Габровица

Габровица — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. Белово җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Габровица
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 475 метр биеклектә урнашкан.
# HD37410

HD37410 — Орион йолдызлыгында урнашкан A1/2V спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 6,858 ± 0,01 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# (16529) Дэнголдин

(16529) Дэнголдин — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (16529) Дэнголдин
## Тарихы

1991 елның 9 апрелендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 GO1» саналган.
# Жданов (Нездице на Шумаве)

Жданов (чех. Ždánov) — Чехиянең Пльзень крае Нездице на Шумаве районында урнашкан авыл.

# Жданов (Нездице на Шумаве)
## Географиясе

Мәйданы — 2,267 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 930 метр биеклектә урнашкан.

# Жданов (Нездице на Шумаве)
## Климаты

Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.

# Жданов (Нездице на Шумаве)
## Тарихы

Авыл җирләре элек Богемия тарихи төбәгенә караган.

# Жданов (Нездице на Шумаве)
## Демография

Халык саны динамикасы:
| Ел | Халык саны |
| 1869 | 158 |
| 1880 | 125 |
| 1890 | 106 |
| 1900 | 102 |
| Ел | Халык саны |
| 1910 | 79 |
| 1921 | 86 |
| 1930 | 94 |
| 1950 | 0 |
| Ел | Халык саны |
| 1961 | 5 |
| 1970 | 0 |
| 1980 | 0 |
| 1991 | 0 |
| Ел | Халык саны | Халык саны |
| 2001 | 0 | |
| 2011 | 0 | |
# Аян (Эрбаа)

аян (төр. Ayan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# Йурис (Порденоне)

Йурис — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге Вито-д'Азио өязендә урнашкан торак пункт.

# Йурис (Порденоне)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# (4231) Фиремен

(4231) Фиремен (лат. Fireman) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4231) Фиремен
## Тарихы

1976 елның 20 ноябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Гарвард обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 WD» саналган.
# Белокерия (Виченца)

Белокерия — Италиянең Венеция төбәге Монтебелло-Вичентино өязендә урнашкан торак пункт.

# Белокерия (Виченца)
## Географиясе

Белокерия Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.

# Белокерия (Виченца)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Страдово

Страдово (серб. Страдово) — Сербиянең Рашка округы Нови-Пазар җирлегендә (серб. општина) урнашкан торак пункт.

# Страдово
## Географиясе

Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1000 метр биеклектә урнашкан.

# Страдово
## Климаты

Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
# Гайленд-Парк (Пенсильвания)

Гайленд-Парк — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Гайленд-Парк (Пенсильвания)
## Географиясе

Гайленд-Парк халык санын алу урыны мәйданы — 1,9 км², 1,916813 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Кайыңды (Акмола өлкәсе)

Кайыңды (каз. Қайыңды) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.

# Кайыңды (Акмола өлкәсе)
## Климаты

Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
# HD192893

HD192893 — Төлке йолдызлыгында урнашкан Am спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 7,72 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Чакыллы (Бисмил)

Чакыллы (төр. Çakıllı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Бисмил илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# BSPH1

BSPH1 (ингл. Binder of sperm protein homolog 1) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# (4129) Richelen

(4129) Richelen (лат. Richelen) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.

# (4129) Richelen
## Тарихы

1988 елның 22 февралендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 DM» саналган.
# Атаевлер (Нилүфер)

Атаевлер (төр. Ataevler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Нилүфер илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Чернетяз

Чернетяз — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. Джармата (коммуна) коммунасына карый.

# Чернетяз
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 98 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Энергетик (мәгънәләр)

Энергетик ― берничә мәгънәгә ия сүз:
* Энергетик ― энергетика тармагының теләсә кайсы хезмәткәре (электр белән тәэмин итү, җылылык белән тәэмин итү).
* Энергетик ― сәнәгать предприятиеләрендә җитәкче вазифа (электрохуҗалык өчен җаваплы кеше).
* Энергетик ― Бөгелмә шәһәре футбол клубының 1977―1993 еллардагы исеме.
* Энергетик ― Нефтекама шәһәре шәһәр округы (Башкортстан) составындагы торак пункт.
# Вяликия Дворцы

Вяликия Дворцы (белар. Вялікія Дворцы) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.

# Вяликия Дворцы
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
# Палилула (Болгария)

Палилула — Болгариянең Монтана өлкәсендә урнашкан авыл. Бойчиновци җәмгыяте (общинасы) составына керә.

# Палилула (Болгария)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
# Мхово (Мазовия воеводалыгы)

һәм
Мхово — Польшаның Мазовия воеводалыгы Пшасныш гминасында урнашкан авыл.

# Мхово (Мазовия воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Штеттен (Түбән Австрия)

Штеттен — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. Корнойбург округы составына керә.

# Штеттен (Түбән Австрия)
## Географиясе

Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 180 метр биеклектә урнашкан. Хармансдорф (Түбән Австрия), Энцерсфельд, Хагенбрунн, Бизамберг һәм Леобендорф (Түбән Австрия) коммуналары белән чиктәш.
# Била (Люблин воеводалыгы)

һәм
Била — Польшаның Люблин воеводалыгы Радзынь-Подляский гминаcында урнашкан авыл.

# Била (Люблин воеводалыгы)
## Климаты

Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
# Мадона дел Пяно (Пезаро һәм Урбино)

Мадона дел Пяно — Италиянең Марке төбәге Пергола өязендә урнашкан торак пункт.

# Мадона дел Пяно (Пезаро һәм Урбино)
## Географиясе

Мадона дел Пяно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Мадона дел Пяно (Пезаро һәм Урбино)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Монреаль (Жер)

Монреаль (фр. Montréal) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
# Хавса

Хавса (төр. Havsa) — Төркия Җөмһүриятенең Эдирне иленә караган бер шәһәре.
# Чам телләре

Чам (тям) телләре — Вьетнамда һәм Камбоджада яшәүче халыклар тямнар һәм таулы тямнарның телләре. Цат телендә сөйләшүче уцуллар Хайнаньда яшиләр һәм рәсми рәвештә хуэй халкына кертеләләр.
Иң эре телләр булып джарай теле (230 мең кеше) һәм чам теле (280 мең кеше) тора. Иң азы сөйләшүчеләр — якынча 3000 — цат телендә.
Австронезия телләр гаиләсенең Көнбатыш зонд телләре Малай-чам телләре составында аерым төркемне тәшкил итәләр. Индонезия, Филиппин, Океания, Мадагаскар һәм Тайвань телләренә кардәш, әмма малайя теленә һәм индонезия теленә иң якын.

# Чам телләре
## Төркемләштерү

Чам телләре ские 8-10 телне кертәләр.
    Искәрмә: бу төркем этнонимнары еш берничә язу юрамасы һәм транскрипциягә ия.

# Чам телләре
## Төркемләштерү
### Төньяк субтөркем

* Цат теле

# Чам телләре
## Төркемләштерү
### Көньяк суб-төркем

* Яр буе телләре
** чам-тьру кластеры
*** Тьру теле (чру, чрау, чуру).
*** Чам теле (чам, тям). Кайвакыт ике телне аерып күрсәтәләр: көнбатыш чам теле һәм көнчыгыш чам теле.
** роглай кластеры
*** Раглай теле (роглай). Сөйләшләр (мөгаен төрле телләр): адлай (төньяк), как-зя.
*** Рай теле (сэйю, көньяк раглай теле).
* Тау телләре (Плато төркеме)
** Хрой теле (харой).
** Джарай теле (зярай). Диалектлары: арап, хруэ, ходрунг, пуан.
** Эде теле (рде, раде). Диалектлары: адхам, бих, бло, кадрао, крунг, мдхур, рде-кпа.
# Брюер-сюр-Уаз

Брюер-сюр-Уаз (фр. Bruyères-sur-Oise) — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
# Руссин (Эндр)

Руссин (фр. фр. Roussines) — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
# Палацина (Болонья)

Палацина — Италиянең Эмилия-Романья төбәге Вергато өязендә урнашкан торак пункт.

# Палацина (Болонья)
## Географиясе

Палацина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->

# Палацина (Болонья)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# IC 5286

IC 5286 — Һинд йолдызлыгы чикләрендә урнашкан галактика .

# IC 5286
## Тавиры

Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда ESO 77-5, 2MASX J23095548-6815113, PGC 70595, IC 5286, ESO-LV 77-0050, 6dFGS gJ230955.9-681512, 2MFGC 17385, LEDA 70595 һәм APMBGC 077+084-080 буларак та сурәтләнә.
# HD73850

HD73850 — Җилкәннәр йолдызлыгында урнашкан ApSrCrEu спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы 9,48 ± 0,02 тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
# Бат (Мичиган)

Бат — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан халык санын алу урыны (ингл. census-designated place, CDP).

# Бат (Мичиган)
## Географиясе

Бат халык санын алу урыны мәйданы — 15,380381 км², 15,380379 км² (1 апрель 2010). Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 261 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# VSIG10L

VSIG10L (ингл. V-set and immunoglobulin domain containing 10 like) — кешенең 19-нчы хромосомасы аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
# Нью-Оберн (Миннесота)

Нью-Оберн — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.

# Нью-Оберн (Миннесота)
## Тарихы

Нью-Оберн шәһәре елда нигезләнгән.

# Нью-Оберн (Миннесота)
## Географиясе

Шәһәр мәйданы — 1,76628 км², 1,79812 км² (1 апрель 2010). Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 307 ± 1 метр биеклектә урнашкан.
# Берсене-ле-Айе

Берсене-ле-Айе (фр. Bercenay-le-Hayer) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Сен-Лье кантонына карый.
# Топузарпа (Мурадие)

Топузарпа (төр. Topuzarpa) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Мурадие илчесенә караган бер мәхәллә (төр. mahalle).
# Барысавшчына (Вилейский районы)

Барысавшчына (белар. Барысаўшчына) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.

# Барысавшчына (Вилейский районы)
## Тарихы

1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Вилейский өязе Хаценчыцкі гминасы составында авыл.

# Барысавшчына (Вилейский районы)
## Климаты

Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.

# Барысавшчына (Вилейский районы)
## Халык саны

* 1921 елда авылда 73 кеше, 16 хуҗалык исәпләнгән.
* 1931 елда авылда 94 кеше, 15 хуҗалык исәпләнгән.
# Ил Казале (Мантова)

Ил Казале — Италиянең Ломбардия төбәге Виадана өязендә урнашкан торак пункт.

# Ил Казале (Мантова)
## Географиясе

Ил Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.

# Ил Казале (Мантова)
## Климаты

Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
# Покровка-Озерки

Покровка-Озерки — Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан авыл. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 22 кешенең яшәве мәгълүм.
Почта индексы — ?, ГАТОБК коды — ?.

# Покровка-Озерки
## Демография

Халык саны динамикасы:
# Икигөзүм (Тутак)

Икигөзүм (төр. İkigözüm) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Тутак илчесенә караган бер авыл (төр. köy).
# 117 (сан)

117 (йөз унҗиде) - 116 белән 118 арасындагы натураль сан.

# 117 (сан)
## Математикада

* 117 — өч урынлы так сан.
* 117 санның цифрлар суммасы — 9.
* 117 санның цифрлар тапкырчыгышы — 7.
* 117 санның квадраты — 13689.

# 117 (сан)
## Башка өлкәләрдә

* 117
* 117 ел (б. э. к.)
* Юникодта 0075₁₆ — «u» символның коды.
# Бернедо

Бернедо (исп. Bernedo) — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.

# Бернедо
## Географиясе

Муниципалитет мәйданы — 130,44 км². Диңгез дәрәҗәсе өстеннән 710 метр биеклектә урнашкан.
# (8519) 1992 DB10

(8519) 1992 DB10 (лат. 1992 DB10) — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.

# (8519) 1992 DB10
## Тарихы

1992 елның 29 февралендә UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 DB10» саналган.