yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Оксюморон

Оксю́морон, окси́морон, ону тэҥэ оксюморо́н, оксиморо́н — утарыта суолталаах тыллары биир ситимҥэ киллэрэн, сомоҕотуйбут суолталаах уобараһы үөскэтэргэ туттуллар ньыма. Үксүн айымньы аатыгар, хоһооҥҥо туттуллар: «Маленький большой человек», «Что за умница дурак!». Саха тылыгар оксюморон сомоҕо домоххо көстүөн сөп: илини-арҕааны билбэт / үрүҥү-хараны араарбат. Маннык тылынан тугу да илдьиритэн өйдөөбөт, акаары киһини этэллэр. Эбэтэр: баһа-атаҕа биллибэт — олус киэҥ диэн суолтаҕа туттуллар.
# .my

.my диэн Малайзия үрдүк таhымнаах ил домена.
# Саха Республикатын ойуулуур искусстволарын музейа

Саха Республикатын ойуулуур искусстволарын музейа диэн Дьокуускайга баар музей. Директора — Ася Львовна Габышева.
# Ырбаахы

Ырбаахы. Үөрэхтээхтэр суруйалларынан, XVIII үйэтээҕи хаһыыларга көстүбүт дьахтар ырбаахыта сарыынан тигиллэр эбит. XIX үйэ бастакы чиэппэриттэн дьахтар уонна эр киһи ырбаахыта өрбөхтөн тигиллэр буолбут. Ол бириэмэҕэ ырбаахы тас таҥас быһыытынан туттуллара.

# Ырбаахы
## Былыргы сахалар ырбаахыларын көрүҥнэрэ

* Дьахтар солко ырбаахыта
* Эр киһи иҥээһиннээх ырбаахыта
* Атын таҥаһынан тигиллибит ырбаахы
* Кэһиэччик

# Ырбаахы
## Өссө маны көр

* Атах таҥаһа
* Ыстаан көрүҥнэрэ
# Алданский рабочий

Алданский рабочий, Алдан улууһун хаһыата.
1928 сыл балаҕан ыйын 7 күнүттэн тахсар, формата А3, түөрт балаһалаах.
Алдан куоракка нууччалыы тылынан нэдиэлэҕэ биэстэ тахсар, тахсар ахсаана 15000 экземпляр.

# Алданский рабочий
## Ылыллыбыт сирэ

* Бэчээт уонна радиотелевещание Департаменын саайта
# Кодыма

Кодыма (укр. Кодима) диэн Украина Одесса уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 8 932 (2011).
# Тернополь

Тернополь (укр. Тернопіль) диэн Украина куората. Тернополь уобалас административнай центра. Дьонун ахсаана 217 086 (2013).
# Йэллоунайф

Йэллоунайф (саха тылынан индеецтэртэн перефодтаатахха Араҥас Быһах диэн) (ааҥл. Yellowknife) - Канаада дойдутугар баар кыракый куорат, нэһилиэнньэтэ 19 тыһ курдук (2009).

# Йэллоунайф
## Климата

| Mine | Years of Operation | Minerals Mined |
| Con Mine (includes Rycon) | 1938–2003 | gold |
| Giant Mine | 1948–2004 | gold |
| Ptarmigan and Tom Mine | 1941–1942, 1985–1997 | gold |
| Negus Mine | 1939–1952 | gold |
| Burwash Mine | 1935 | gold |
| Thompson-Lundmark Mine | 1941–1943, 1947–1949 | gold |
| Discovery Mine | 1950–1969 | gold |
| Camlaren Mine | 1962–1963, 1980–1981 | gold |
| Beaulieu Mine | 1947–1948 | gold |
| Outpost Island Mine | 1941–1942, 1951–1952 | gold, copper, tungsten |
| Ruth Mine | 1942, 1959 | gold |
| Rayrock Mine | 1957–1959 | uranium |
| References: |||

# Йэллоунайф
## Галерея

* ↑ Mining Companies in Yellowknfife. Ryan Silke. Тургутулунна 23 Олунньу 2008. Төрүт сириттэн архыыптанна 31 Атырдьах ыйын 2004.
* ↑ A Yellowknife Mining Chronology. NWT Mining Heritage Society. Тургутулунна 23 Олунньу 2008.
* ↑ History of Exploration and Development. Industry, Tourism, and Investment, GNWT. Тургутулунна 23 Олунньу 2008.
# Полиметалл Интернешнл

«Полиметалл» — Арассыыйа кыһыл уонна үрүҥ көмүһү, алтаны уонна сотору платина рудаларын хостуур хампаанньата. 1998 сыллаахха олохтоммута. Төбө офиһа Санкт-Петербургка баар.
# Улянивка

Улянивка (укр. Улянівка) диэн Украина Сумы уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 2 385 (2016).
# Ленскэй улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ

Ленскэй улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ.

# Ленскэй улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Алын анал үөрэх тэрилтэтэ

* 20 №-дээх Идэлээх училище (Ленскэй).

# Ленскэй улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Оскуолалар

* Ленскэй 1 №-дээх орто оскуолата
* Ленскэй лицейа
* Ленскэй 3 №-дээх орто оскуолата
* Ленскэй 4 №-дээх орто оскуолата
* Ленскэй 5 №-дээх орто оскуолата
* Ленскэй Ахсыс көрүҥ коррекциялыыр оскуолата
* Витим Охно орто оскуолата
* Витим орто оскуолата
* Витим алын оскуолата - оҕо саада
* Пеледуй орто оскуолата
* Яpославскай орто оскуолата
* Ньүүйэ орто оскуолата
* Туpукта орто оскуолата
* Бэтинчэ Мыреев Е. аатынан орто оскуолата
* Орто Наахара орто оскуолата
* Толоон орто оскуолата
* Чамча орто оскуолата
* Нуотара орто оскуолата
* Муpья төрүт оскуолата
* Доpожнай төрүт оскуолата
* Хамpа төрүт оскуолата
* Батамай алын оскуолата
* Инньэли алын оскуолата
* Хотугу Ньүүйэ алын оскуолата - оҕо саада.

# Ленскэй улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Ылыллыбыт сирэ

* СГУ Хотугулуу-илин регион ресурс Киинин саайта Архыыптаммыт 2007, Атырдьах ыйын 8 күнүгэр.
# Даарда (тыл)

Даарда 1. аат., эргэрбит. а) Хаптаһынтан оҥоһуллубут суоруна олоҕо. б) Бугул тиэйэр сайыҥҥы сыарҕа адарайа. 2. даҕ. суолт. а) Модьу, томороон оҥоһуулаах. б) фольк. Улахан, сүүнэ; муҥутуур күүстээх.
# Готовцев Павел Петрович

Ленинград блокадатын туһунан литератураҕа, историческай наукаҕа хайа кыргыһыылардааҕар да ойоччу тутан ахтыллар. Онтон биһиги бу улуу куорат иһини хааннаах кыргыһыыларга кыттыбыт биир дойдулаахтарбыт туһунан билэ-көрө сатыыр ытык иэстээхпит.
Готовцев Павел Петрович 1914с. Байаҕантай улууһугар Тандыгы диэн сиргэ 9 оҕолоох Ирина Кузьминична уонна Петр Егорович Готовцевтар дьиэ кэгэттэригэр күн сирин көрбүтэ. Дьоно төһө да үөрэҕэ суох буоллаллар,төһө кыалларынан оччотооҕу кырыымчык кэмҥэ оҕолорун үөрэттэрэргэ кыһаллаллара. Павел Танда оскуолатын 4 кылааһын бүтэрбитэ.
1934с. «Табалаах» колхоз чилиэнинэн киирбитэ. Сэриигэ ыҥырыллан барыар диэри колхозка сайынын субай сүөһү бостуугунан, хонуу үлэтигэр, кыһынын кадровай булчутунан сылгыһытынан сылдьбыта. 1936с. Таатта улууһуттан Луковцева Мария Анемподистовна уонна Уоһук Харатыанабыс кыыстарын Маайаны сүгүннэрэн аҕалбыта.
1941с. бэбиэскэ тиийэн кэлбитэ. Барыта 9 буоланнар Чурапчы РВК –нан ыҥырыллан атырдьах ыйын 11 күнүгэр дойдуларыттан арахсыбыттара. 1942с. кулун тутар 9 күнүгэр аан бастаан атаакаҕа киирбит күнүн Байбал маннык ахтара: «Ыраах көстөр үрдэл сири ылыахтаахпыт диэн бирикээстээбиттэрэ». Күнүһүн хаары хаста-хаста тобулу түһэн сытабыт. Түүнүн хараҥарар, ол кэмҥэ иһирдьэ киирэ сатыыбыт. Сарсыарда сырдаатар эрэ ытыалаһыы саҕаланар, киэһээ бороҥуй буолуута арыый сэллиир. Ити курдук икки өттүнэн 5 күнү быһа мөҕүстүбүт. Кулун тутар 16 күнүгэр сарсыарда фашистар хас да чаастаах артеллирийскай атаака оҥордулар.
Сотору сотору снарядтар түһэн эстэр тыастара ньиргийэн олорор. Онтон эмискэ хаҥас илиим ньир гынна снаряд оскуолката илиибин үлтү көтөн ааста.Ону былаатынан саба тардан баран кэннибинэн үҥэн баран истэхпинэ өр буолбата винтовка буулдьата бүлгүнүм уҥуоҕун супту көтөн кэбистэ. Өйбүн сүтэрэ-сүтэрэ өйдөнөн кэлбин. Буулдьа киһини өндөппөт снарядтар сотору-сотору кэлэн түһэллэр. Снаряд түспүт боруоҥкатыгар нэһиилэ сыыллан киирдим хас да өлбүт киһи сытарыгар быыстарыгар киирэн сыттым. Онтон төһө өр өйө суох сыппыппын билбэппин, биирдэ өйдөнөн кэлбитим ыт үрэрин курдук саҥа иһиллэр.Хараҕым кырыытынан көрдөхпүнэ үөһээ 4 киһи күлүгэ көстөр. Биирдэстэрэ аллараа түһэн сытар дьону тэбиэлээтэ дьолго мин түгэххэ сытар буолан таарыллыбатым быһыылаах. Дьэ ол курдук өйө-төйө суох сыттахпына санитардар булан ылан санчааска таһаарбыттар этэ. Бу уоттаах охсуһууттан тыыннаах ордон дойдутун буларыгар боростуой саха уола аар тайҕаҕа тоҥуу хаары кэһэн булду сонордоон туора маары хаампыта улахан көмө буолбута, 12 төгүл бааһыран кыргыһыы толоонуттан тыыннаах ордон төрөөбүт дойдутугар эргиллэн кэлбитэ.
# Сыроватская Елена Николаевна

Сыроватская Елена Николаевна - Саха Республикатын үөрэ5эриитин уонна ыччат политикатын туйгуна, Россия суруналыыстарын союһун чилиэнэ.
МУРУ
# Аҕа ууһа

Аҕа ууһа — биир эр киһиттэн төрүттээх, хас да ийэ ууһун холбуур удьуор дьон.
Холобур, Хахсык аҕатын ууһа. Дьүөлэкээн аҕатын ууһа. Өйдөбүлүнэн: ханнык аҕа ууһа буолара, кырамаатыкатынан: тардыы ситимэ (ким аҕатын ууһа) буолара сөпкө бэриллибит. Аҕа ууһунан хаһаайыстыба тэринэн олороллор.
# Билэҕит дуо/Рубрика архыыба/2007-03

Кулун тутар 13—14 күннэрэ
* Исландияҕа саха атыгар майгынныыр аттар бааллар.
* 1644 сыллаахха ыраахтааҕы дохуотун 10 быраһыана күндү түүлээхтэн (ол иһигэр киистэн) киирэрэ.
* Өлүөнэ өрүскэ эмиэ бурлаактар бааллара. Кинилэр хаарбастары уһаараллара.
* Филолог Ньургун Михайлович Иванов быһаарыытынан Нам диэн аат монгол тылыттан төрүттээх, "намыһах, намтал; чуумпу, холку, намыын" диэн суолталаах.
# Кочнев Петр Павлович

Кочнев Петр Павлович (1925–1990) — Социалистыы Үлэ Дьоруойа.

# Кочнев Петр Павлович
## Олоҕун олуктара

1925 сыллаахха Ленскэй оройуон Нөөрүктээйи нэһилиэгин Толоон сэлиэнньэтигэр төрөөбүт. 1936 с. төрөппүттэрин кытта Сангаарга көспүт. Төрөппүттэрэ онно шахтаҕа үлэлээбиттэр. Сэрии кэмигэр 16 сааһыгар кини эмиэ забойга үлэтин саҕалаабыт. Үлэлиир кэмигэр элбэх идэни баһылаабыт: бутчик, электрослесарь, бурильщик, погрузочик машиниһа, маастар–взрывник. Алданннааҕы хайа техникумун кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрбит. «Сангарскай» шаахтаҕа 40-ча сыл үлэлээбит.
   ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1971 сыл кулун тутар 30 күнүнээҕи Ыйааҕынан Кочнев Петр Павловичка Социалистическай Үлэ Геройун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт.
1990 сыллаахха өлбүт.

# Кочнев Петр Павлович
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1971)
* ССРС Ытык шахтера

# Кочнев Петр Павлович
## Эбии маны көр

Социалистыы Үлэ Дьоруойдарын испииһэгэ (Саха АССР)
# Кыйыа

Кыйыа - өрүс, үрэх эмпэ кытылын эниэтэ, иҥнэри сыыра.
# Рик Бирч

Рик Бирч (англ.Ric Birch) - Австралияттан төрүттээх улахан маассабай туруорууларынан дьарыктанар продюсер, 2000 сыллаахха Сидней куоракка ыытыллыбыт Олимпия сайыҥҥы оонньууларын үөрүүлээх быһыыга-майгыга аһыллыытын уонна сабыллыытын ааптара, туруорааччыта.
# Сон

Сон - саас-күһүн, кыһын тымныыга кэтиллэр, былыр тирииттэн (түүтэ иһирдьэ гына тигиллибит), билигин араас матырыйаалтан тигиллибит уһун таҥас. Тиктэриигэ үгэс буолбут түү таһынан твид, драп, кашемир, кириэп, буукуба, хлопатоумаж таҥастар туһаныллыахтарын сөп. Таҥас, таҥас сезонугар дьайар. Кини биир эбэтэр дубортнай буолуон сөп. Биир суортаах сон 3- тэн 5 тимэхтээхтэр, дворотнай сон — 4- тэн 8- ка диэри.

# Сон
## Сон устуоруйата

Соно орто үйэтээҕи таҥас илиинэн уонна сиэҕинэн тэлэн, эмиэ тыһыынчанан сыллар усталарыгар универсальнай плащадканан бүрүллүбүт, дьиҥнээх түүттэн тигиллибит, капюшоннаах, булуупканан бүрүллүбүт. Плащ уһун уонна ыарахан суолларга дойдулар кырдьыктаах спутник этэ, манна туох да буруйа суох, ардах кураан содуллаах дьыала буолара.
Сон бастакы прототиба XVII үйэҕэ Испанияҕа тутуллубут. Манна кини капюшон диэн ааттаах бааһынай таҥаһа этэ. Маннык аат тылы «киэҥ- куоҥ плащ» уонна токи («төбөтө хомуура») диэн тылы дьүөрэлээһинтэн үөскээбитэ. Голландияҕа бу кэмҥэ испаан хонтуруолугар сылдьар, ол плащ-Саргылаана (palastrock) буолар. Францияҕа бэйэтин паллетоттара кытталлар эрээри, билигин Үөһээ армейскай таҥас курдук буолла.
Классик сон прототиба — XVIII үйэ ортотун диэки айаҥҥа туруммут сэдэх буолла. Кини тимэхтэригэр сон сиэҕин, саҕатын уонна лацкан тимэхтэригэр тэлгэммит, муостатын билигин да классическай эр киһи таҥаһын атрибуната буолар. Сэдэхтик биллибитинэн, күннээҕи сонуннары кэтэр буолбуттара. XIX үйэҕэ сонун- нуомас араас көрүҥнэрэ үөскээн эрэллэр. Историялара биллиилээх аристократтар индивидуальнай дизайн сакаастаан муодаҕа киирбитэ. Ол эпоха соно уһун уонна тобуктардаах — перепостепеннай оҥоһуктар, хаһаайыны ититэргэ, ардахтан уонна тыалтан көмүскүүргэ кыах бэриллибитэ.

# Сон
## Былыргы сахалар соннорун көрүҥнэрэ

* Арбаҕас
* Бииллээх сон
* Бөрө бөртөлөөх сон
* Бууктаах сон
* Бүүрүктээх сон
* Бэйбириэт бүүрүктээх, дьогдьуурдаах, сахалыы суккун сон
* Дабдака — түүлээх кылгас сон
* Дьахтар хотойдоох сон
* Кытыылаах сон
* Куобах истээх сон
* Кэдьиҥэ таҥалай
* Кэһиэччик
* Мааныга кэтэр кытыылаах сон
* Маҥан сылгы тириитэ сон
* Оноолоох сон
* Сарыы сон
* Сайыҥҥы солко сон
* Сарыы кэһиэччик
* Сэлиэччик
* Сылгы тиириититтэн уһун сон
* Сэттэ таба тириитин уорҕатыттан сон
* Таҥалайдаах сон
* Халтаҥ сон
* Халтаҥ хомуһуол сон
* Хахыр сон
* Холто сон

# Сон
## Өссө маны көр

* Саҕынньах
* Хаттык таҥас
# Бурнашев, Николай Петрович

Бурнашев Николай Петрович — Боодоҕос (1846—1950), олоҥхоһут.
1846 сыллаахха Сыҥаах нэһилиэгэр (билигин Уус-Алдан улуус Лөгөй нэһилиэгэ) төрөөбүтэ.
Эдэр сыыһыттан олоҥхоһутунан биллибитэ. Ырыаһыт идэтин ийэтиттэн ылбыта.
Кыыс Дьэбилийэ олоҥхо кини репертуарыттан суруллубута.

# Бурнашев, Николай Петрович
## Өссө маны көр

* Кыыс Дэбэлийэ. Новосибирск, 1992.

# Бурнашев, Николай Петрович
## Ылыллыбыт сирэ

* Энциклопедия Якутии, Якутск, 2000.
# Тарбаҕы үтүктүһүннэрии, оонньуу

Тарбаҕы үтүктүһүннэрии - оҕо оонньуута.
Хас да оҕо оонньуур. Биир көрдөрөөччү, атыттар үтүгүннэрээччи буолаллар. Көрдөрөөччү тарбахтарынан хамсатарын атыттар үтүгүннэрэн иһиэхтээхтэр. Кыайан үтүгүннэрбэтэхтэр оонньууттан туорууллар, атын оҕолор кытталлар. Көрдөрөөччү тарбахтарын сыһыары тутан баран, илиитин иннин диэки уунар уонна тарбахтарынан араастаан оонньуур.
Холобур маннык, атын үс тарбахтарын хамсаппакка эрэ сөмүйэтин киэҥник арааран атытар, араарбыт сөмүйэтигэр, атын тарбахтарын хамсаппакка, ортоку тарбаҕын сыһыарар, онтон ити икки тарбаҕар, ылгын чыҥыйатын хамсаппакка эрэ, аата суоҕун арааран, холбуу тутар. Ылгын чыҥыйатын атын тарбахтарыгар холбоон баран, аны ылгын чыҥыйатыттан саҕалаан, эмиэ тарбахтарын биирдии араартыыр. Хаҥас илии тарбахтарынан эмиэ оонньуохха сөп. Тарбахтары араастаан бытааннык, түргэнник, арыт хат-хат араартыыллар.

# Тарбаҕы үтүктүһүннэрии, оонньуу
## Өссө көр

* Анньа-Бөрдө
* Кулун Куллустуур, оонньуу
* Кырынаастыыр, оонньуу
* Күөрчэх ытыйыы, оонньуу
* Тымтык күүгүнэй
* Үтүлүк ылыы, оонньуу
# Атина

Атина (гир. Αθήνα, Athina) диэн Греция киин уонна ордук улахан куората, Аттика перифирияҕа баар. Аан дойду ордук былыргы куораттарыттан биирдэстэрэ, 3,400 сыл историялаах.
Олохтоохторун ахсаана 745,514 (2001) уонна иэнэ 39 км2. Атина урбан сирин олохтоохторун ахсаана 3,130,841 (2001) уонна иэнэ 412 км2. Греция экономика, үп, индустрия, политика уонна култуура эйгэлэрин кииннэрэ буолар.
Былыргы Атина күүстээх ил этэ. Дьоҕурдар, үөрэҕирии уонна философия киинэ, манна Былатыан Академията уонна Аристотель Лицея тэриллибиттэрэ. Атинаҕа Сократ, Перикл, Софокл уо.д.а. философтар, суруйааччылар уонна политиктар төрөөбүттэрэ. Арҕаа цивилизация уонна демократия үөскээбит сирдэрэ. Б.э.и. 4-5 үйэлэргэ култуура уонна политика эйгэлэригэр улахан ситиhиилэр буолбуттара.
Классик эраттан хас да монуменнар уонна дьоҕур оҥоhуулара хаалбыттар. Олортон ордук биллиилээхтэрэ Акрополиска турар Партенон. Ром, Бизантин уонна Осман кэмнэрдээҕи монуменнар бааллар. Аныгы эра (Греция 1830 тутулуга суох буолуутуттан ыла) тутуу пууннарыттан суолталаахтар XIX үйэҕэ тутуллубут Эллин Парламена, Греция Ил Библиотеката, Атина Университета уонна Атина Академията. Атинаҕа 1896 бастакы аныгы Олимпия оонньуулара ааспыттара уонна 108 сылынан 2004 иккистээн ааспыттара.
# Уус-уран тылбаас

Уус-уран тылбаас - уус-уран литература эйгэтигэр туттуллар тылбаас көрүҥэ. Тулалыыр эйгэни култуурунайдык баһылыыр уонна киһи-аймах уопсай өйүн кэҥэтэр инструмент буолар. Түөрүйэтин олоҕунан устуоруйа-литэрэтиирэ соруктарын быһаарарга туһуламмыт тылбаас литературоведтыы түөрүйэтэ буолар.
Уус-уран тылбаас ирдэбилэ:
* Айымньы ис хоһоонун толору тиэрдии.
* Айымньы ааҕааччыга дьайыытын ситиһии.
* Тыл үөрүйэҕин тутуһуу.
* Айымньы истиилин, көрүҥүн учуоттааһын.
* Айымньы тутулун тутуһуу.
# Тэкэ хоптолор уустара

Тэкэ хоптолор уустара (лат. Phodostethia, нууч. Род Розовые чайки) — хоптотуҥулар кэргэннэригэр киирэр уус. Саха сиригэр 1 көрүҥ үөскүүр: тэкэ хопто.

# Тэкэ хоптолор уустара
## Өссө маны көр

* Ачаахтаах хоптолор уустара
* Моевкалар уустара
* Хоптолор уустара
* Үрүҥ хоптолор уустара
* Хара тыыраахылар уустара
* Тыыраахылар уустара
# Березкин Эрнст Борисович

Березкин Эрнст Борисович, Саха политига.

# Березкин Эрнст Борисович
## Олоҕун олуктара

* 1970 сыл ахсынньы 2 күнүгэр Нам улууһун Иккис Хомустаах нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1993 сыллаахха Санкт-Петербург куоракка экономика уонна финанса университетын бүтэрбитэ.
* 1993 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Правительствотын иһинэн Ил баайын-дуолун дьаһайар Фонд отделын начальнига.
* 1996 сыллаахха «Якутгазпром» солбуйааччы дириэктэр.
* 1998 сыллаахха СӨ финансатын миниистирин солбуйааччы.
* 2000 сыл кулун тутарыттан СӨ Правительствотын бэрэсэдээтэлин солбуйааччыта.
* 2002 сыл олунньутуттан СӨ финансаларын миниистирэ.
* 2005—2007 сс. — АК «АЛРОСА» бастакы вице-президена.
* 2008 сылтан Ил Түмэн III ыҥырыы дьокутаата. Бүлүү суоллара генеральнай директорын солбуйааччы.
* 2014 сыллаахха СӨ Ил Дарханын дуоhунаhыгар кандидат (2-ис миэстэ, 29% куолас).

# Березкин Эрнст Борисович
## Ылыллыбыт сирэ

* Ил Түмэн саайта
# Дьяконова Юлия Назаровна

Дьяконова Юлия Назаровна (17.07.1953—30.07.1986) — саха уоһун номоҕун, остуоруйатын чинчийбит учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

# Дьяконова Юлия Назаровна
## Олоҕун олуктара

* 1953 сыллаахха от ыйын 17 күнүгэр Саха АССР Кэбээйи улууһугар Кэбээйи нэһилиэккэ төрөөбүт.
* 1975 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1975—1976 сс. — Орджоникидзевскай оройуон оскуолатыгар нуучча тылын уонна литературатын учууталынан үлэлээбит.
* 1976—1980 сс. — ССРС НА СС ТЛИ Институтын лаборана.
* 1980—1983 сс. — аан дойду литературатын Институтын аспирана.
* 1984—1985 сс. — ССРС НА СС ТЛИ Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1984 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Якутские сказки: русско-якутские взаимосвязи» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
Ю. Н. Дьяконова фольклор, чуолаан остуоруйа эйгэтигэр, тутаах идэлээх үлэһит этэ. Студенныыр сылларын кэмиттэн диалектология уонна фольклор экспедицияларыгар, Өлүөнэ өрүс орто сүнньүнэн, Индигир уонна Халыма өрүстэр кытыыларынан олорор нууччалар сэлиэнньэлэринэн, кыттыбыта; Тува уонна Алтай, Красноярскай кыраайынан фольклор уонна этнография экспедицияларыгар кыттыһан Сибиир омуктарын фольклордарын хомуйбута. «Фольклор Русского Устья» (Л., 1986) кинигэни бэчээккэ бэлэмнээһиҥҥэ үлэлэспит.

# Дьяконова Юлия Назаровна
## Сүрүн үлэлэрэ

* «Якутская сказка: Русско-якутские взаимосвязи» — монография.
Ыстатыйалар
* «Русские сказочные сюжеты в якутских сказках» (Полярная звезда. — 1982. — № 3).
* «Русско-якутские фольклорные связи» (Русская литература. — 1983. — № 2).
* «Языковая ситуация в сельских районах Якутии» (Сб.: Культурное строительство в Советской Якутии. — Якутск, 1984).
* «Семейно-родовые обычаи и обряды в якутских сказках» (Фольклор народов РСФСР: Межвуз. сб. — Уфа, 1984).
* «О стиле якутской волшебной сказки» (Там же. — Уфа, 1986).

# Дьяконова Юлия Назаровна
## Ю. Н. Дьяконова туһунан

Мухоплева С. Д. «Остуоруйа» о Бабе-Яге и Иване-Царевиче: Ю. Н. Дьяконовой «Якутская сказка: русско?якутские взаимосвязи»] // Соц. Якутия — 1991 — 16 янв.
# Лебедев Михаил Михайлович

Лебедев Михаил Михайлович - коллежскай асессор, 1759 сыл балаҕан ыйын 1 күнүттэн 1761 сыл сэтинньи 30 күнүгэр дылы Саха сирин бойобуодатынан ананан сулууспалаабыт киһи. Дьокуускайтан барбыта биллэр.
Кини иннинэ бойобуоданан Павлуцкай Андрей Степанович олорбут. Павлуцкай кэнниттэн бойобуоданан титулярнай советник Чередов Федор Васильевич анаммыт.

# Лебедев Михаил Михайлович
## Өссө маны көр

* Бойобуода
# Kaiser Permanente

Kaiser Permanente (Кайзер Перманенте) — АХШ саамай бөдөҥ чааһынай балыыһата, сетевой балыыһа буолар. Уопсайа 953 балыыһалаах уонна 12 штаттарга үлэлиир, сүрүннээн үгүс точкалара Калифорнияҕа (Окленд) баар.
Америка таһынан филиаллара Соҕуруу Кореяҕа, Мексикаҕа, Канаадаҕа, Германияҕа, Кытайга, Дьоппуон дойдуларга үлэлиир.
Уопсайа Америкаҕа 22 мөллүйүөн клиеннардаах, сир шаарын үрдүнэн 31 мөллүйүөн.
Kaiser Permanente сетевой балыыһалара харысхал систематынан үлэлииллэр, ол курдук Medicaid (Fidelis Care, EmblemHealth), Medical, Medicare, WellCare программа кыттыылаахтара босхо көрдөрүнэллэр уонна эмтэнэллэр.

# Kaiser Permanente
## Тарифтара

Босхо эмтэнэр уонна көрдөрүнэр программаҕа хабыллыбат буоллаххына, төлөбүрэ 2022 сыллаахха:
* Быраастан ыйытыы - 150$
* Быраас бириэмэтин бараабытын иһин эйиэхэ - 80$
* Тиис туурдарыы - 150$
* Тиис пломбированията - 1200$
* Араас анализтар - 470$
* Араас хирургическай операция оҥоруу - 70000$
* Онкология эмтэнии - 90000$ + 800$ күҥҥэ палатаҕа сытаргын иһин
* Өллөххүнэ - 0$ босхо, ол иһин харчы ылаарылар эмтии сатыыллар.
Kaiser Permanente Аан Дойдуга биир лидер дьону эмтииринэн уонна саамай кыра көрдөрүлээх дьон өлүүтүнэн. Премиум балыыһалар ахсааннарыгар киирэр.
# Карливка

Карливка (укр. Карлівка) диэн Украина Полтава уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 15 863 (2011).
# Муус

Муус (нууч. лёд) — уу тоҥмута. Т.к.: муз, мус (түүр.), бус (турок.), пус (хакас.) — эмиэ итинник.

# Муус
## Ылыллыбыт сирэ

География Якутии: учеб. для 9-го Кл. сред. шк./ И.И. Жирков [и др.]. – Якутск: Бичик, 2004. -300, [1] с.: ил, карты; 20 см. ISBN 5-7696-1049-2
# НКВД

Ис Дьыалалар Народнай Коммиссариата, нууччалыы Народный комиссариат внутренних дел СССР - 1934-1946 сылларга ССРС сүрүн буруйу оҥорууну уонна бэрээдэги кэһиини тохтотор тэрилтэтэ.

# НКВД
## Тэрийиитэ

От ыйын 10 чыыһылаҕа, 1934 сылга, ЦИК уурааҕынан үөскэммит. Урукку ОГПУ төрүтүгэр.

# НКВД
## Соруктар

* Общественнай бэрээдэги уонна государственнай куттала суох буолуутун кэтээн көрүү
* Социалистическай бас билиитин көмүскээһин
* ЗАГС сулууспата
* Кыраныыссаны харабыллааһын
* Хаайыылары уонна хаайаылаахтары харабыллааһын
* Милиисийэни салайыы, буруйу оҥорууну силиэстийэлээһин
* Чуҥнааһын уонна оһуобай операциялар
* ССРС салайааччыларын харабыллааһын
* Уонна да баһаам атын...

# НКВД
## Салайааччылар

* Генрих Ягода
* Николай Ежов
* Лаврентий Берия
# Хардагас

Хардагас — хайытыллыбыт мас.
# Арассыыйа сэриитэ Сирияҕа киириитэ 2015

Арассыыйа сэриитэ Сирияҕа киириитэ, диэн Арассыыйа дойдутун аармыйата уонна көтөр куйаардааҕы сэриитин сэбэ Сирия территориятыгар киириилэрэ. Киирии Балаҕан ыйын 30 күнүгэр саҕаламмыта.

# Арассыыйа сэриитэ Сирияҕа киириитэ 2015
## Биричиинэтэ уонна сыаллара

* Башар Асад режимым көмүскээһин
* ИГИЛ террористическай организация утары байыаннай операция тэрийии
* Турция, Евросоюз, Дьоппуон, Саудовскай Аравия, Украина уонна АХШ дьарыктыыр уонна үбүлүүр оппозицияларын бомбардировка.
* Экономикаҕа кризис улаатыытыттан норуоту аралдьытыы.

# Арассыыйа сэриитэ Сирияҕа киириитэ 2015
## Геополитика өттүттэн

Сирияҕа Арассыыйа сэриитэ киириитэ
# Көрбүөччү

Көрбүөччү — инникини эрдэттэн билэр дьоҕурдаах киһи.

# Көрбүөччү
## Эбии көр

* Ичээн
# Акана нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)

Акана нэһилиэк. Ньурба улууһун нэһилиэгэ, киинэ Акана. Улуус кииниттэн 70 км хоту диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 538 киһи (2010 сыл), ол иһигэр Акана — 461, Чкалов — 77 киһи.
1939 сыллаахха төрүттэммитэ.

# Акана нэһилиэгэ (Ньурба улууһа)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* Николаев Семен Иванович (Сомоҕотто) (01.09.1923—29.10.2004) — история билимнэрин кандидата
* 1941 сыл бэс ыйыгар төрөөбүтэ Поликарпов Егор Михайлович — саха биллиилээх мелодиһа.
* Поликарпова Евдокия Михайловна (1950 с.т.) — саха литэрэтиирэтин үөрэтиигэ бөдөҥ мэтэдиис учуонай.
# .sg

.sg диэн Сингапур үрдүк таhымнаах ил домена.