yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Отов Егор Николаевич

Отов Егор Николаевич, «Хоро нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо», Саха Республикатын тыатын хаһаайыстыбатын бэтэрээнэ.

# Отов Егор Николаевич
## Олоҕун кэрчиктэрэ

Отов Егор Николаевич 1931 сыллаахха Далыр Трудовойун Ойбон Күөл диэн алааһыгар төрөөбүтэ.
Егор Николаевич 1948 сылтан, баара суоҕа 17 сааһыттан саҕалаан хас да нэһилиэги хабан үлэлиир Далыр, Боотулуу почталарыгар, онтон оройуон киинигэр Үөһээ-Бүлүү, Бүлүү куоратын почтовай отделениеларыгар почтальонунан, агенынан, почта начальнигар тиийэ үлэлээн үлэтин саҕалаабыта. Бу кэмнэргэ Сибээс Министрин солбуйааччыта Макрыгин кэлэ сылдьан, кини этиитинэн Егор Николаевиһы Дьокуускай куоракка почта начальнигын курсугар үөрэттэрбиттэрэ.
Почта начальнигынан 1958 сылга диэри үлэлээбитэ.
1958 сылтан Бүтүн Союзка производствоҕа тахсыы бачыыма саҕаламмыта. Почтаҕа начальнигынан үлэлии олордоҕуна Комсомол РК Бюротун уурааҕынан Сталин аатынан колхозка – Далырга босхоломмут комсомольскай тэрилтэ секретарынан үлэлииргэ анаабыттара.
1961 сыллаахха «Тракторист-машинист широкого профиля» идэҕэ Дьокуускай куоракка үөрэххэ ыыппыттара. Үөрэҕин кэннэ оччолорго бөдөҥсүйбүт Ленин аатынан колхозка, Хороҕо тракторнай биригээдэни салайан үлэтин саҕалаабыта.
1963 сыллаахха Дьокуускайга советскай-партийнай оскуолаҕа үөрэххэ ыыппыттара. Егор Николаевич Советскай-партийнай оскуола үөрэҕин кытары тэҥҥэ, сэргэ Красноярскайга, Московскай филиалга, бухгалтер үөрэҕэр кэтэхтэн үөрэммитэ.
Үөрэҕин кэнниттэн 1966 сылга диэри «Үөһээ-Бүлүү совхозка» техника бухгалтерынан үлэлээбитэ. 1966 сылтан 1974 сылга диэри Партия уурааҕынан Оҥхойунан, Маҥааһынан, Дүллүкүнэн управляющайынан ананан үлэлээбитэ. Манна үлэлээбит сыллара кылгас да буоллар, үлэлээбит суолун бэлиэтэ хаалбыта.
1974 сыллаахха дьиэ кэргэнинээн Хороҕо көспүттэрэ. Ордук таһаарыылаах үлэтэ манна саҕаламмыта. Хороҕо ынах-сүөһү биригэдьииринэн ананан үлэтин саҕалаабыта.
Өр сылларга сыралаах үлэтэ хайҕанан Партия Уобаластааҕы Комитетын Почетнай грамотатынан, Саха Республикатын Почетнай Грамотатынан, Профсоюз обкомун Почетнай Грамотатынан, Партия РК Почетнай Грамотатынан, Райсовет Почетнай Грамотатынан, Махтал Суруктарынан наҕараадаламмыта.
# 1896 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара

I Сайыҥҥы Олимпия онньуулара 1896 сыл муус устар 8-19 күннэригэр Греция Атина куоратыгар буолаллар.
# Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтэ
## Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтэ

2006 сыл алтынньы 2 күнүнээҕи 2942 №-дээх «Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтин туһунан» Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенын Ыйааҕа тахсыбыта. Бу Ыйаахха хойут Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенын 2009 сыл от ыйын 13 күнүнээҕи 1525 №-дээх Ыйааҕынан уларытыылар киллэриллибиттэрэ. Бу Ыйаах сүрүн тосхоллоро:
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтэ Саха Сиригэр олохсуйбут, үүнэр сэдэх уонна сүтэр кутталлаах айылҕа харамайдарын, үүнээйилэрин уонна тэллэйдэрин көдьүүстээхтик харыстыыр, нэһилиэнньэҕэ айылҕа харыстабылын билиитин тарҕатар, үүнэр көлүөнэни айылҕаҕа харыстабыллаахтык сыһыаҥҥа иитии соруктартан олохтонор.
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтин Балаһыанньата бигэргэтиллибит (1 сыһыарыы).
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтигэр киирбит хамсыыр харамайдар, үүнээйилэр уонна тэллэйдэр тиһиктэрэ бигэргэтиллибит (2 сыһыарыы).
* Кыһыл кинигэҕэ киирбит хамсыыр харамайдары бултааһын, үүнээйилэри уонна тэллэйдэри хомуйуу сиэрдэрэ бигэргэтиллибит (3, 4 сыһыарыылар).
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтэ 10 сылга бииртэн итэҕэһэ суох бэчээттэниэхтээх.
Хамсыыр харамайдар уонна үүнээйилэр сэдэх көрүҥнэрин Кыһыл кинигэ туруктарынан 5 хаттыгаска араарар:
* 0 (Ex) — урукку кэмҥэ Саха Сиригэр баар буола сылдьыбыт, билиҥҥи кэмҥэ бааллара бигэргэтиллэ илик: тоноҕоһо суох харамайдарга — бүтэһик 30 сылга, тоноҕостоох харамайдарга — бүтэһик 50 сылга;
* I (E) — сүтэр кутталлаах көрүҥнэр, ахсааннарынан сотору кэминэн сүтэр туруктаахтар;
* II (Y) — кэбирэх көрүҥнэр, өскө кинилэр ахсааннарын аҕыйатар фактордар суох буолбатахтарына сотору кэминэн «сүтэр кутталлаах көрүҥнэргэ» киирэр кыахтаахтар;
* III (R) — сэдэх көрүҥнэр. Аҕыйах ахсааннаахтар, хааччахтаах эбэтэр дэҥ сирдэргэ тарҕаммыттар;
* IV (I) — чуолкайдамматах көрүҥнэр. Инники үс хаттыгастартан биирдэстэригэр киирсиэхтэрин сөп, ол гынан баран кинилэр туруктарын туһунан толору билии суох эбэтэр ситэри чинчийиллибэтэхтэр.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтигэр барыта 367 үүнээйи уонна тэллэй (337 тымырдаахтар, 13 муох, 7 лабыкта, 10 тэллэй); 112 харамай (16 үөн-көйүүр, 6 балык, 3 уу-хонуу харамайдара, 2 сыылааччылар, 68 көтөр, 17 үүтүнэн иитээччилэр) көрүҥнэрэ киирбиттэр.

# Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтэ
## Саха Өрөспүүбүлүкэтин Кыһыл кинигэтигэр киирбит үүнээйилэр уонна харамайдар тиһиктэрэ

* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит тымырдаах үүнээйилэр тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит муохтар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит лабыкталар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит тэллэйдэр тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит үөн-көйүүр тиһигэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит балыктар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит уу-хонуу харамайдарын тиһигэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит сыылааччылар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит көтөрдөр тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит үүтүнэн иитээччилэр тиһиктэрэ
# Тапирдар

Тапирдар (Tapirus) диэн Бүтэй туйахтаахтар аймахтарын Тапирдыҥылар кэргэннэрин соҕотох хаалбыт ууһа. Тапирдар тас көрүҥнэринэн кыратык чооскуларга майгынныыллар. Тапир дьүһүнүн уратыта диэн мурунуттан уонна үөһээ уоһуттан үүнэр хабар тумсуктаах. Тапир этин устата 2 метр, ыйааһына 110-300 кг. Олоҕун устата 25-30 сыл. Хаттааһынын болдьоҕо 13 ый, биир оҕону төрөтөр. 4 сылыгар сааһын ситэр. Тапир инники атахтара түөртүү тарбахтаахтар, кэлин атахтара үстүү тарбахтаахтар. Аһылыктара - сэбирдэх, фрукта, отон. Тапирдары ягуардар, эһэлэр, крокодиллар, анакондалар сииллэр. Тапирдар түүҥҥү кыыллар. Ойуурга уу аттыгар сылдьаллар. Үчүгэйдик харбыыллар. Тапир көрөрө мөлтөх, истэрэ уонна сыттыыра үчүгэй. Тапирдар Соҕуруу уонна Киин Америкаҕа олороллор, биир тапир көрүҥэ Соҕуруулуу-илин Азияҕа олорор (Малайа тапира).

# Тапирдар
## Көрүҥнэрэ

* Бразилия тапира (Tapirus terrestris)
* Хайа тапира (Tapirus pinchaque)
* Киин Америка тапира (Tapirus bairdii)
* Малайа тапира (Tapirus indicus)
* Tapirus kabomani - 2013 сылга арыллыбыта.
# Органикаламмат холбоһуктар

Органикаламмат холбоһуктар диэн харыалыктаах уулук дьардьамата (С-H ситимэ) суох химия холбоһуктара. Кинилэри органикаламмат химия үөрэтэр.

# Органикаламмат холбоһуктар
## Органикаламмат холбоһуктар кылаастара

Бары органикаламмат холбоһуктар икки улахан бөлөххө арахсаллар:
   * Судургу сэктэр — биир ууһук атомнарыттар тураллар;
   * Уустук сэктэр — икки уонна иккиттэн элбэх ууһук атомнарыттан тураллар.
Судургу сэктэр физика уонна химия саҥнарынан маннык арахсаллар:
   * сүрүн металлар (Li, Na, K, Mg, Ca уо.д.а.);
   * аметаллар (F₂, Cl₂, O₂, S, P уо.да.);
   * амфотер судургу сэктэр (Zn, Al, Fe, Mn уо.д.а.);
   * күндү гаастар (He, Ne, Ar, Kr, Xe, Rn).
Уустук сэктэр химия саҥнарынан маннык арахсаллар:
   * Оксидтар:
      * олохтуур оксидтар (CaO, Na₂O уо.д.а.);
      * аһыыбалаах оксидтар (CO₂, SO₃ уо.д.а.);
      * амфотер оксидтар (ZnO, Al₂O₃ уо.д.а.);
      * икки хос оксидтар (Fe₃O₄ уо.д.а.);
      * туустаммат оксидтар (CO, NO уо.д.а.);
   * Хидроксидтар;
      * олохтор (NaOH, Ca(OH)₂ уо.д.а.);
      * аһыыбалар (H₂SO₄, HNO₃ уо.д.а.);
      * амфотер хидроксидтар (Zn(OH)₂, Al(OH)₃ уо.д.а.);
   * Туустар:
      * орто туустар (Na₂SO₄, Ca₃(PO₄)₂ уо.д.а.);
      * аһыы туустар (NaHSO₃, CaHPO₄ уо.д.а.);
      * олохтуур туустар (Cu₂CO₃(OH)₂ уо.д.а.);
      * икки хос уонна комплекс туустар (CaMg(CO₃)₂, K₃[Fe(CN)₆], KFeᴵᴵᴵ[Feᴵᴵ(CN)₆] уо.д.а.);
   * Бинар холбоһуктар:
      * абалыга суох аһыыбалар (HCl, H₂S уо.д.а.);
      * абалыга суох туустар (NaCl, CaF₂ уо.д.а.);
      * атын бинар холбоһуктар (AlH₃, CaC₂, CS₂ уо.д.а.).

# Органикаламмат холбоһуктар
## Органикаламмат холбоһуктар кылаастара
### Харыалыктаах органикаламмат холбоһуктар

Бу холбоһуктар харыалыктаах эрээрилэр органикаламмат химия эйгэтигэр киирэллэр:
* Карбонаттар (X₂CO₃)
* Карбидтар (XₙCₘ)
* Цианидтар (X—CN)
* Харыалык оксидтара (CₙOₘ)
* Цианаттар (X—N=C=O)
** Органикаламмат тиоцианаттар (роданидтар)
** Селеноцианаттар
* Карбонил комплекстара
# Улуус

Улуус диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин административнай тэриллиитэ. Сорох түүр тылларыгар ил эбэтэр дьон диэн суолталаах.
Былыр Көмүс Ордуу саҕана Арассыыйа Нуучча улууһа диэн ааттана сылдьыбыта. Бүрээтийэҕэ билигин улуус диэн бүрээттэр түөлбэлээн олорор тыа нэһилиэнньэлээх пууннарын (бөһүөлэктэрин) ааттыллар.
# Өймөкөөн улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ

Өймөкөөн улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ.

# Өймөкөөн улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Алын анал үөрэх тэрилтэтэ

* 34 №-дээх Идэлээх училище (Уус Ньара).

# Өймөкөөн улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Оскуолалар

* Уус Ньара орто оскуолата;
* Уус Ньара гимназията;
* Уус Ньара 1 №-дээх алын оскуолата - оҕо саада;
* Уус Ньара төрүт оскуолата;
* Уус Ньара киэһээҥҥи оскуолата;
* Аартык орто оскуолата;
* Өймөкөөн орто оскуолата;
* Сордоҥноох орто оскуолата;
* Төрүт орто оскуолата;
* Томтоp орто оскуолата;
* Үчүгэй орто оскуолата.

# Өймөкөөн улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Ылыллыбыт сирэ

* СГУ Хотугулуу-илин регион ресурс Киинин саайта Архыыптаммыт 2007, Атырдьах ыйын 8 күнүгэр.
# Илиҥ Туркестан өрөгөйүн ырыата

Илиҥ Туркестан өрөгөйүн ырыата (уйгуурдуу Қуртулуш Марши, сах. Быһаныы марша) — Илиҥ Туркестан (билигин Кытай Синьцзян-Уйгуур аптоном оройуона) киэҥник биллэр патриотическай ырыата. 1933 с. Мехмет Али Тевфик суруйбута. Бу ырыа Бастакы уонна Иккис Илиҥ Туркестан республикатын өрөгөйүн ырыата этэ. Билиҥҥи кэмҥэ Илиҥ Туркестан көҥүл буолуу иһин хамсааһын официаллык гимна.
Бу гимн, уйгуур омугун былааҕын тэҥҥэ, Кытай территориятыгар туттуллара сатаммат.

# Илиҥ Туркестан өрөгөйүн ырыата
## Тыллара

| уйгуурдуу | уйгурдуу (кириллица) | сахалыы тылбааһа |
| قۇرتۇلۇش يولىدا سۇدەك ئاقتى بىزنىڭ قانىمىز سەن ئۈچۈن ئەي يۇرتۇمىز، بولسۇن فىدا بۇ جانىمىز قان كەچىپ ھەم جان بەرىپ، ئاخىر قۇرتۇلدۇردۇق سەنى قۇرتقۇزۇشقا قەلبىمىزدە بار ئىدى ئىمانىمىز يۇرتۇمىز بىز يۈز-كۆزۈڭنى قان بىلەن پاكىزلەدۇق ئەمدى ھىچ كىرلەتمەگەيمىز، چۈنكى تۈركتۇر نامىمىز يارۇ ھەمدەم بولدى بىزنىڭ ھىممەتىمىز سەن ئۈچۈن دۇنيانى سوراغان ئىدى ھىممەت بىلەن ئەجدادىمىز ئاتالارنىڭ جەڭلىرى ئۆچمەيدۇ تارىخ بەتىدىن نەسلى قالدى جەڭگاۋەر، بىز ئۇنىڭ ئەۋلادى بىز چىقتى جان ھەم ئاقتى قان، بولدى ياۋدىن ئەل ئامان ياشىسۇن ھىچ ئۆلمىسۇن گۈزەل ئىستىقبالىمىز ياشىسۇن، مىڭ ياشىسۇن، پارلانسۇن ئىستىقبالىمىز | Қуртулуш йолида судәк ақти бизниң қанимиз, Сән үчүн әй юртимиз болсун пида бу жанимиз. Қан кәчип һәм жан бәрип ахир қутулдурдуқ сени, Қәлбимиздә қутқузушқа бар иди иманимиз. Йари һәмдәм болди бизниң һиммитимиз сән үчүн, Дуняни сорған иди, һиммәт билән әждадимиз. Юртимиз биз юз-козуңни қан билән пакизлидуқ, Әмди һеч кирләтмигәймиз чунки Турктур намимиз Атилла, Чиңгиз, Төмүр дуняни титрәткән иди, Жан бәрип, жан алимиз биз уларниң әвладимиз. Чиқти жан, һәм акти қан душмәндин болди әл аман, Йашисун һеч өлмисун парлансун истиқбалимиз | Быыһаныы суолугар уулуу тоҕунна биһиги хааммыт, Эн тускар, оо, дойдубут, сиэртибэ буоллун бу олохпут Хаан тоҕон, олохпутун биэрэн - быыһаатыбыт эйиигин, Сүрэхпитигэр быыһаныыга баар этэ итэҕэлбит. Эн тускар кыһамньылаахтык үлэлээн Аан дойдуну баһылаабыттара өбүгэлэрбит. Дойдубутун биһиги хааммытынан ырааһырдыбыппыт, Аны олох киртиппэппит, тоҕо диэтэр түүрдэр ааттарын сүгэбит. Атилла, Чыҥыс, Тимур аан дойдуну титирэппиттэрэ, Олоҕу биэрэн, олоҕу ылан, биһиги кинилэр удьуордарабыт. Олох бэриллэн, хаан тохтон, өстөөхтөрбүтүгэр иэстэстибит Туругурдун уонна өлбөтүн, сандаардын кэскилбит. |
# Баланов Сергей Романович

Баланов Сергей Романович — саха тыйаатырын уонна киинэтин артыыһа.
1972 сыллаахха ахсынньы 23 күнүгэр Кириэс Халдьаайыга (Томпо улууһа) төрөөбүт эбит.
1996 сыллаахха Өрөспүүбүлүкэ култуура уонна ускуустуба кэллиэһигэр тыйаатыр устуудьуйатын бүтэрбит. 2007 сыллаахха Илин Сибиирдээҕи Култуура уонна ускуустуба академиятыгар "тыйаатыр артыыһа" диэн идэни ылбыт.
1996 сылтан 2010 сыллаахха диэри Нүөрүҥгүрүтээҕи Актер уонна куукула тыйаатырыгар үлэлээбит.
2010-11 сс. Саха тыйаатырыгар сценомашинист быһыытынан үлэлээбит.
2011 сылтан Саха тыйаатырыгар артыыс.
# Тарбахов Иннокентий Иннокентьевич

Тарбахов Иннокентий Иннокентьевич — биллиилээх асчыт, «Тыгын Дархан» ресторан шеф-повара.

# Тарбахов Иннокентий Иннокентьевич
## Олоҕун олуктара

1944 сыллаахха Таатта улууһугар төрөөбүтэ. Биэс сааһыгар тулаайах хаалбыт. Оҕо эрдэҕиттэн асчыт буолар баҕа санаалаах эбит.
18 саастааҕыттан үлэлээбит, Нам остолобуойугар. Торгово-кулинарнай училищены туйгуннук үөрэнэн бүтэрбит.
«Тыгын Дархан» рестораҥҥа аһыллыаҕыттан үлэлиир.
"Саха Ас" региональнай общественнай хамсааьын председателэ.

# Тарбахов Иннокентий Иннокентьевич
## Айар үлэтэ

Ас-үөл эйгэтигэр айымньылаах суолун Нам остолобуойуттан асчыт үөрэнээччититтэн саҕалаабыта. Эдэр дьоҕурдаах үлэһит сотору кэминэн бригадир, технолог, онтон остолобуой сэбиэдиссэйигэр тиийэ үүммүтэ.
50-ча сыл саха аһа аан дойдуга киэҥник биллэригэр элбэх үлэни ыыппыт, сахалыы тыыннаах Тыгын Дархан ресторан төрүттээччитэ.
Иннокентий Тарбаахап саха аһын туһунан хас да кинигэни суруйан бэчээттэппитэ. Бастакы кинигэтэ «Эн остуолуҥ сахалыы астара». Уонтан тахса сыл Саха Сирин телевидениетыгар «Тарбаахаптыын астыахха» биэриини ыытта.

# Тарбахов Иннокентий Иннокентьевич
## Кинигэлэрэ

* «Эн остуолуҥ сахалыы астара». — Дь.: Кинигэ кыһата, 1986.
* «Өбүгэ алгыстаах аһа». — Дь.: Көмүөл, 2009. — 220 с.
* «Сандалы народов Якутии». — Дь.: Бичик, 2010. — 72 с.
* "Тарбаахаптыын астыахха"
* "Готовим с Тарбаховым"
* "Золотые рецепты якутской кухни" 2016 с.

# Тарбахов Иннокентий Иннокентьевич
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Российскай Федерация маастар-асчыта
* Российскай Федерация эргиэнин үтүөлээх үлэһитэ
* Российскай Федерация потребкооперациятын туйгуна
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ
* Нам улууһун ытык киһитэ
* Таатта улууһун ытык киһитэ
* А. Е. Кулаковскай аатынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин Государственнай бириэмийэтин лауреата (2014)
# Суворов уордьана

Суворов уордьана — уордьан 1942 с. олохтоммута.
Бу уордьаны сэрии кэмигэр сатабылларын көрдөрбүт генералларга уонна эписиэрдэргэ биэрэллэрэ. Суворов уордьана 3 истиэпэннээх.
# Саҥа үрэх

Саҥа Үрэх. Лаптевтар байҕалларын Уомуллаах тамаҕар түһэр. Уһуна 303 км., тардыытын иэнэ 2840 км².
Дьааҥы - Индигир намтал хотугу уһугар баар Үрүҥ Хаастаах диэн үрдэлгэ бастаах. Тардыытыгар 1000 күөл баар.
Алтынньыттан бэс ыйыгар диэри тоҥ. Хаҥастан биир бөдөҥ Чахма (56 км.) диэн салаалаах.

# Саҥа үрэх
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Сочетание

Комбинаторикаҕа n k-ҕа сочетанията. k элеменнаах набор буолар, сити множествоттан талыллыбыт n араас элеменнаах буолар.
Туругунан уратылаах набордар, составынан буолбакка, бэйэ-бэйэлэриттэн уратыта суох буолаллар. Бу манан сочетание размещениеттан уратылаах.
Холобур, набор (k = 3 подмножествоттан , 3 элеменнаах сочетаниялар) {2, 1, 3} уонна {3, 2, 1} 6-элеменнаах множествоттан {1, 2, 3, 4, 5, 6}(n=6) тэн буолаллар (сити бириэмэҕэ размещениелар араас буолуохтаах этилэр) уонна биир же элеменнарынан толорулар{1,2,3}.
Уопсайынан n араас элеменнаах уонна k-элеменнаах множествоттан хас араас способынан көрдөрөр чыыhыла, Паскаль треугольнигыгар k-тай диагоналльаах уонна n строкалаах көрсүүтүгэр турар буолар.

# Сочетание
## Сочетание ахсаана

n k-та сочетаниятын ахсаана биноминальнай коэффициенна тэн буолар.
Фиксируйдаммыт n производящай функцията маннык последовательнай чыыhылардаахха , … маннык буолар:
Сочетания ахсаанын двумернай производнай функцията маннык буолар:

# Сочетание
## Хатылааhыннаах сочетания

Хатылааhыннаах сочетания хатылааhыннаах элеменнардаах набор буолар. множества неубывающай монотоннай функция бу множествоҕа баар ахсаана, n k-ҕа баар хатылыылаах сочетания ахсааныгар тэн буолар.
n k-та хатылааhыннаах сочетаниятын ахсаана биноминальнай коэффициенна тэн буолар.
Холобура n араас обьектар баар буоллуннар. Уонна бутуллубэт (эбэтэр элбэх k-ҕа дылы) араас обьект ахсаана. Бу ассортиментан k обьектары талыахха; талыыга биир обьектар баар буолуохтарын сөп, талыы туруга тугу да быhаарбат. J арааhыттан талыллыбыт обьектары -нан бэлиэтиэххэ, , Ол иhин . Бу уравнение гынааhынын ахсаана «шар уонна перегородка» көмөтүнэн чэпчэкитик гыныллар: хас баар гынааhын k уонна n-1 эрээтигэр сөп түбэhэр перегородкаҕа, j уонна (j-1) перегородкаларын ыккардыларыгар шар баар буоллун.
Фиксируйдаммыт n производящай функцията маннык последовательнай хатыланар чыыhылардаахха n-тан k-ҕа дылы маннык буолар:
Хатыланар сочетания ахсаанын двумернай производнай функцията маннык буолар:

# Сочетание
## Туттуллубут литература

* Сочетание - нууччалыыы Бикипиэдьийэ
# Дуань Үньпинь

Дуань Үньпинь эбэтэр кытай тылынан 段永平 (Дуань Юнпинь), Би Би Кэй тэрилтэтин тойоно уонна олохтооччута буолар. 2002 сылтан ыла АХШ дойдутугар олорор.
# Слепцов Будимир Дмитриевич

Слепцов Будимир Дмитриевич —

# Слепцов Будимир Дмитриевич
## Олоҕун олуктара

1935 сыллаахха олунньу 12 күнүгэр Абый оройуонун Абый с. төрөөбүт. ССКП КК иһинэн Үрдүкү партийнай оскуоланы бүтэрбит.

# Слепцов Будимир Дмитриевич
## Олоҕун олуктара
#### Үлэлээбит сирдэрэ

    Оскуола: учуутал, директор.
    ССКП Абыйдааҕы райкома, бастакы секретарь.
    Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин миниистирэ.
1991 сылтан — Саха Өрөспүүбүлүкэтин Президенын, Правительствотын дьыалаларын дьаһайааччыта. Бэтэрээннэр Өрөспүүбүлүкэтээҕи Сүбэлэрин бэрэссэдээтэлэ.

# Слепцов Будимир Дмитриевич
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* «Хотугу сулус» уордьан кавалера (2002)
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ
* Абый улууһун Ытык олохтооҕо
# Дьүккэ

Дьүккэ (нууч. роговица глаза) — харах дьэҥкир сарыыта, тас бүрүөтэ.
# Райан Эллис

Райан Эллис (ааҥл. Ryan Allis; төр. 1984, Питтсбург, АХШ) — эмиэрикэ түмэт урбаанньыта. «iContact» тэрийээччилэриттэн биирдэстэрэ уонна толорооччу дириэктэр. Эллис «Connect» бэрэссэдээтэлэ и «Hive Global Leaders Program» уонна ООН Глобал урбаанньыттар Сүбэлэрин Пуонлатын чилиэнэ.

# Райан Эллис
## Биографията

1984 сыллаахха Питтсбург куоракка Эндрю Эллис уонна Полин Миддлтон Эллис дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Брейдентонҥа Манати орто оскуолатыгар үөрэммит.
Хотугу Каролина үнүбүрсүтүөтүгэр Чапел-Хиллга экономиканы үөрэппит уонна Гаарвард биизинэс оскуолатыгар МВА бырагырааматынан биир сылы түмүктээбит.
Эллис ООН Пуондатын Глобаал урбаанньыттар сүбэлэрин чилиэнэ.
2012 сыллаахха ыам ыйыгар, ООН Пуондатын дэлэгээссийэтин кытта, Кенияҕа Какум тэскилээччилэр лааҕырдарын билсэ сылдьыбыта.
2008—2012 сылларга Эллис «Nourish International» тэрилтэ дириэктэрдэрин Сүбэтигэр бэрэссэдээтэллээбит.
Эллис «Connect Ventures» Кения, Уганда, Танзания уонна Эмиэрикэ Холбоһуктаах Ыстааттарын фиирмэлэригэр хаппытаалын угар, инвестиция пуондатын тэрийээччитэ.
2008 сыллаахха Эллис түмэт урбаан туһунан (ааҥл. Zero to One Million) кинигэ суруйан бэчээттэппит (McGraw-Hill, 2008).
# Бүүрүктээх сон

Бүүрүктээх сон - араас түүлээҕинэн: буобура, бэдэр, киис, онтон да атын бүүрүктэммит сон

# Бүүрүктээх сон
## Өссө маны көр

* Хахыр сон
* Сарыы сон
* Халтаҥ хомуһуол сон
* Куобах истээх сон
* Сылгы тиириититтэн уһун сон
* Маҥан сылгы тириитэ сон
* Сэттэ таба тириитин уорҕатыттан сон
* Бэйбириэт бүүрүктээх, дьогдьуурдаах, сахалыы суккун сон
* Халтаҥ сон
* Бииллээх сон
* Оноолоох сон
* Таҥалай сон
* Кэдьиҥэ таҥалай
* Бууктаах сон
* Хотойдоох сон
* Бөрө бөртөлөөх сон
* Кэһиэччик
* Сарыы кэһиэччик
* Сэлиэччик
* Арбаҕас

# Бүүрүктээх сон
## Өссө маны көр

* Саҕынньах
* Хаттык таҥас
# Тиэрмэ

Тиэрмэ (нууч. термы, ааҥл. thermae) — Былыргы Грецияҕа уонна ол кэнниттэн Былыргы Риимҥэ тутуллар баанньыктар. Риимҥэ дьон мустан кэпсэтэр, сонун үллэстэр, алтыһар сир буолбуттара. Билигин бу таастан тутуллубут баанньыктар археология мэҥэлэрэ буолан тураллар.

# Тиэрмэ
### Былыргы Риим тиэрмэлэрин тиһигэ

Тиэрмэлэр Риим импиэрийэтин бары сирдэригэр тутуллубуттара, ол эрээри билигин үксүгэр сэмнэхтэрэ эрэ хаалбыттар.
| Тиэрмэ аата | Баар сирэ | Тутуллубут кэмэ | Дойду (билиҥҥи туругунан) | Ойуулааһын |
| Агриппа тиэрмэтэ лат. Thermae Agrippae | Риим 41°53′48″ с. ш. 12°28′37″ в. д.﻿ / ﻿41.8969056° с. ш. 12.4769972° в. д.﻿ / 41.8969056; 12.4769972 | I век до н. э. | Италия | Первые великие термы, построенные в Риме. Названы в честь построившего их Марка Випсания Агриппы — зятя и наследника Октавиана Августа. Агриппа завещал термы в бесплатное пользование римскому населению в год своей смерти — 12 год до н. э. |
| Тиит тиэрмэтэ лат. Thermae Titus | Риим 41°53′33″ с. ш. 12°29′38″ в. д.﻿ / ﻿41.8925556° с. ш. 12.4940528° в. д.﻿ / 41.8925556; 12.4940528 | I үйэ (81 сыл) | Италия | Император Тиит Флавий туттарбыт. |
| Траян тиэрмэтэ лат. Thermae Traianus | Риим 41°53′30″ с. ш. 12°29′46″ в. д.﻿ / ﻿41.8918667° с. ш. 12.4962806° в. д.﻿ / 41.8918667; 12.4962806 | II үйэ (104-109 сыл) | Италия | Император Траян туттарбыт. |
| Каракалла тиэрмэтэ лат. Thermae Antoninianae | Риим 41°52′46″ с. ш. 12°29′35″ в. д.﻿ / ﻿41.879444° с. ш. 12.493056° в. д.﻿ / 41.879444; 12.493056 | III үйэ (212-217 сс.) | Италия | Император Каракалла туттарбыт. V үйэҕэ Риим дьикти-дьиибэ көстүүтүнэн ааҕыллара. |
| Диоклетиан тиэрмэтэ лат. Thermae Diocletiani | Риим | IV үйэ (298-306 сс.) | Италия | 305 с. Диоклетиан аатынан ытык сир ааттаммыта. 13 гаалаах сиргэ тайаан сытар. 3 тыһыынча кэриҥэ киһи бииргэ суунар кыахтаах эбитэ үһү. |
| Константин тиэрмэтэ | Риим | | Италия | |
| Антоний тиэрмэтэ лат. Thermae Antonius | Карфаген | II үйэ (162 год) | Тунис | |
| Циклоптар тиэрмэлэрэ | Дугга | III үйэ | Тунис | |
| Aïn Doura тиэрмэтэ | Дугга | II-III үйэ | Тунис | |
| Лициний тиэрмэтэ | Дугга | III үйэ | Тунис | Риима иккис консулун аатынан (лат. Publius Licinius Egnatius Gallienus). |
# Нөөрүктээйи

Бу аат хас да суолталаах:
* Нөөрүктээйи
* Нөөрүктээйи нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
* Нөөрүктээйи (Сунтаар улууһа)
* Бастакы Нөөрүктээйи
* Иккис Нөөрүктээйи нэһилиэгэ
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Delta Airlines

DELTA Airlines (ааҥл. Delta Air Lines) - АХШ авиатэрилтэтэ, сир шаарыгар саамай улахан авиатэрилтэ буолар - флотун ахсаанынан уонна элбэх дьону таһарынан, ону таһынан сир шаар дойдуларын барыларын холбуурунан (Арассыыйаттан уонна Шри Ланкаттан ураты). Бары материктары бары холбуур.
Салалтата — Атланта.
# Түүлээх нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Түүлээх нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Кылаайы.
Улуус кииниттэн 132 км хотугулуу-илин диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 567 киһи (2007 сыл).

# Түүлээх нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

    Новгородов Иван Дмитриевич (1899—1972) — кыраайы үөрэтээччи, культура үтүөлээх үлэһитэ.
    Оллонов Дмитрий Данилович (1910—1983) — майор, Халхин Гол уонна Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
    Старостин Анатолий Гаврилович — Сиэн Кынат (1946 с. от ыйын 3 к.төр.) — саха поэта.
# Оһуохай Уола

Оһуохай Уола (Дмитрий Николаевич Федоров) – хоһоонньут.
Бастакы кинигэтэ 2018 сыллаахха «Айар тыл умсулҕана» диэн ааттанан тахсыбыта. Хомуурунньукка аан тылы суруйааччы, поэтесса Александра Григорьева – Сандаарыйа суруйбута
# Мюллер Герта

Мюллер Герта (ниэм. Herta Müller, 1953–) — ниэмэс, румыын суруйааччыта, Нобель литератуураҕа бириэмийэтин 2009 сыллааҕы лауреаата.
1953 сыллаахха Румынияҕа ниэмэс дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Төрөөбүт тыла ниэмэс, кэлин румын тылын үөрэтэн билбит. Филолог үөрэхтээх, собуокка тылбаасчытынан үлэлээбит. 1970-с сылларга политическай көрүүлэрин иһин кэтэбилгэ сылдьыбыт. 1987 сыллаахха Германияҕа көспүтэ.
Герта Мюллер диктатура кэмигэр олоҕу судургу соҕустук, улаханнык үөйбэккэ-хаайбакка, ыйбакка-кэрдибэккэ, наһаалаабакка ойуулуур дииллэр литератуура критиктара. Кини романнарыгар киһи олоҕун уоппута дьылҕа тугу бэлэмнээбититтэн сылтаан кэрэ эбэтэр мөкү буолара, ол да буоллар киһи дуу кии дуу буолара онтон тутулуга суоҕа кэпсэнэр.
# Сөрүө

Сөрүө — түүнү, кылы хатан эбэтэр кулуһунунан уо.д.а. баайан оҥорбут тэлгэх.
Суҥ сөрүө - сүөһү түүлүүр кэмигэр тараан ылаллар уонна онтон сөрүө өрөллөр. Суҥ - сүөһү түүлүүр кэмигэр түһэр түү.
# Кунабарабран

Кунабарабран (Coonabarabran) диэн Аустралия сиригэр баар куорат буолар, штат Саҥа Соҕуруу Уэльс. Дьонун ахсаана 3 тыс. Кып кыра куорат, почти дэриэбинэ статустаах куорат буолар. Ол да буоллар манна Саха Сириттэн син элбэх иммиграннар бааллар (14 киһи).