# Дагестаан

Дагестаан :
| Дагестаан былааҕа Дагестаан дьаралыга ||
| Киинэ куорат | Махачкала |
| Иэнэ | 50 300 км² |
| Дьонун ахсаана | 2 711 679 человек (2009) |
| Федеральнай уокуруга | Соҕуруу |
| Экономическай оройуона | Хоту Хапхаас |
| Ил тыла | нуучча, агул, авар, азербайдьан, чечен, даргин, кумык, лак, лезгин, ногай, рутул, табасаран, тат, цахур |
| Президент | Муху́ Алиев |
| Дьаhалта баhылыга | Шамиль Зайналов |
| Сокуон таhаарар былаас баhылыга | Магомед Сулейманов |
| Кэм зоната | MSK (UTC+3, сайын UTC+4) |
Дагестаан Өрөспүүбүлүкэтэ (Нууччалыы: Республика Дагестан) диэн Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората Махачкала.

# Дагестаан
## Географията

Республика Хоту Хапхаас хайаларыгар сытар.
* Иэнэ: 50,300 км2
* Кыраньыыссалара:
** ис: Калмыкия (Х), Чечня (А) уонна Ставрополь кыраайа (ХА)
** тас: Азербайдьан (С), Грузия (СА)
** уу: Каспий байҕала (И)
* Үрдүкү сирэ: Базардүзү хайа (4,466 м)
* Хоту-соҕуруу уhуна: 400 км.
* Илин-арҕаа уhуна: 200 км.

# Дагестаан
## Географията
### Кэм зоната

Дагестан Москва кэм зонатыгар (MSK/MSD) сытар. UTC уларыйыыта +0300 (MSK)/+0400 (MSD).

# Дагестаан
## Географията
### Өрүстэр

Республикаҕа 1,800 тахса өрүс баар. Сүрүн өрүстэрэ:
* Сулак
* Самур
* Терек
* Рубас

# Дагестаан
## Географията
### Күөллэр

Дагестан Каспий байҕалга кытылын линиятын уhуна 400 км.

# Дагестаан
## Географията
### Хайалар

Республика улахан өттө хайалаах сир, соҕуруу Хапхаас хайалара бааллар. Үрдүкү чыпчаала Базардүзү хайа 4,466 м.

# Дагестаан
## Географията
### Сир баайдара

Дагестан сирин баайдара: ниэп, айылҕа гааhа, чох.

# Дагестаан
## Географията
### Климата

* Тохсунньу орто температурата: +2 °C
* От ыйын орто температурата: +30 °C
* Сыллааҕы сөҥүү орто таhыма: 200 мм (хоту сыhыыларга), 800 (хайаларга)

# Дагестаан
## Дьоно

Дьонун ахсаана — 2711,7 тыh. киhи (2009). Тыа сирин олохтоохторо 57,6 %, куорат олохтоохторо 42,4 % (2009). Дьон чиҥэ — 53,9 чел./км² (2009). Республика дьаhалтата билиитинэн, кини таhыгар 700 тыh. дагестаннар олороллор.
Дагестан омуктара тылларынан түөрт араас бөлөххө киирэллэр.
Итэҕэллэринэн 96 % мусулмааннар, 4 % христианнар.

# Дагестаан
## Дьоно
### Олохтоох пууннар

10 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар Тохсунньу 1 2008 туругунан :
| Махачкала | 464,2 | Ахты | 13,2 (2003) |
| Хасавюрт | 127,1 | Бабаюрт | 12,9 (2003) |
| Дербент | 129,0 | Карабудахкент | 12,3 (2003) |
| Каспийск | 102,7 | Белиджи | 11,6 |
| Буйнакск | 61,1 | Касумкент | 11,4 (2003) |
| Избербаш | 50,8 | Каякент | 11,0 (2003) |
| Кизляр | 48,0 | Нижнее Казанище | 11,0 (2003) |
| Кизилюрт | 34,0 | Южно-Сухокумск | 10,7 |
| Дагестанские Огни | 36,0 | Султан-Янги-Юрт | 10,6 (2003) |
| Ленинкент | 13,3 | Ботлих | 10,4 (2003) |

# Дагестаан
## Администрациянан араарыыта

Дагестан састаабыгар 42 оройуон киирэр:

# Дагестаан
## Экономиката

Оҥоруу сүрүн салаалара: тыа хаhаайыстыбата, арыгы оҥоруу, балыктааhын, төрүт идэлэр (көбүөр өрүү), ниэп хостооhун, чэпчэки уонна химия индустриялара, электроэнергия таhаарыыта.

# Дагестаан
## Политиката

Республика сүрүн сиэрэ — Дагестан Республикатын конституцията.
Дагестан парламена — Дагестан Республикатын дьон мунньаҕа — 72 депутаттаах, кинилэр 4 сылга талыллаллар.
Республикалар: Адыгея | Алтай | Башкортостан | Бүрээтийэ | Дагестан | Ингушетия | Кабардино-Балкария | Калмыкия | Карачай-Черкесия | Карелия | Коми | Марий Эл | Мордовия | Саха Сирэ | Татарстан | Тыва | Удмуртия | Хакасия | Хотугу Осетия | Чечня | Чувашия |
Кыраайдар: Алтай | Забайкалье | Камчаатка | Краснодар | Красноярскай | Пермь | Приморье | Ставрополь | Хабаровскай
Уобаластар: Амур | Архангельскай | Астрахан | Белгород | Брянскай | Владимир | Волгоград | Вологда | Воронеж | Иваново | Иркутскай | Калининград | Калууга | Кемерово | Кировскай | Кострома | Курган | Курскай | Ленинград | Липецкай | Магадаан | Москва | Мурманскай | Нижнэй Новгород | Новгород | Новосибирскай | Омскай | Оренбург | Орел | Пенза | Псков | Ростов | Рязань | Самаара | Саратов | Сахалиин | Свердловскай | Смоленскай | Тамбов | Тверь | Томскай | Туула | Тюмень | Ульяновскай | Челябинскай | Ярославскай
Федеральнай суолталаах куораттар: Москва | Санкт-Петербург
Автономиялаах уобалас: Дьэбириэй
Автономиялаах уокуруктар: Ненецтэр | Ханты-Манси — Югра | Чукотка | Ямал-Ненец