# Адыыг тыла

Адыыг тыла — адыыг омуктар тыллара.
Адыыг тыла абхааз-адыыг (арҕаа-кавказ) тыллар кэргэннэригэр киирэр.
Арассыыйаҕа Адыгеяҕа, Краснодаар кыраайын Лазаревскай уонна Туапсе оройуоннарыгар тарҕаммыт; ону таһынан Турцияҕа, Сирияҕа, Ливияҕа, Эгиипэккэ, Иорданияҕа балайда киэҥник, оттон Израильга уонна атын дойдуларга аҕыйахтык тарҕаммыт.
Арассыыйаҕа бу тылынан 117 489 киһи саҥарар (2010).

# Адыыг тыла
## Алпабыыт

Адыыг тылын алпабыыта уонна буукубалар ааттара:
| А а а | Б б бы | В в вы | Г г гы | Гу гу гуы | Гъ гъ гъы | Гъу гъу гъуы | Д д ды |
| Дж дж джы | Дз дз дзы | Дзу дзу дзуы | Е е йэ | (Ё ё) йо | Ж ж жы | Жъ жъ жъы | Жъу жъу жъуы |
| Жь жь жьы | З з зы | И и йы | Й й йы кІаку | К к* кы | Ку ку куы | Къ къ къы | Къу къу къуы |
| КІ кІ** кІы | КІу кІу кІуы | Л л лы | Лъ лъ лъы | ЛІ лІ лІы | М м мы | Н н ны | О о*** уэ |
| П п пы | ПІ пІ пІы | ПІу пІу пІуы | Р р ры | С с сы | Т т ты | ТІ тІ тІы | ТІу тІу тІуы |
| У у уы | Ф ф фы | Х х хы | Хъ хъ хъы | Хъу хъу хъуы | Хь хь хьы | Ц ц цы | Цу цу цуы |
| ЦІ цІ цІы | Ч ч чы | ЧІ чІ чІы | Ш ш шы | Шъ шъ шъы | ШІ шІ шІы | ШІу шІу шІуы | Щ щ щы |
| (Ъ ъ) пытэ тамыгь | Ы ы ы | (Ь ь) шъэбэ тамыгь | Э э э | (Ю ю) йыу | (Я я) йа | I Іы | Іу Іыу |
Адыыг алпабыытыгар 64 буукубалаах: 7 аһаҕас дорҕоонноох уонна 57 бүтэй дорҕоонноох. ё, к, ъ, ь, ю, я буукубалар киирии тылларга туттуллаллар; «о» буукуба уэ/эу, кІ>чІ дифтону биэрэр. Урут алпаабыкка щІ, щІу буукубалар киирэллэр эбит. Адыыг тылыгар дорҕооннору (фонемалары) бэлиэтииргэ нуучча буукубалара туттуллаллар. Эбии биир буукуба туттуллар: I («палочка»).
Тыл дорҕооннорун сөпкө биэрэргэ (гортанных, губных, смычных, щелевых, боковых) «у», «ь», «ъ», «I» буукубалары кытта атын буукубалар холбуу туттуллаллар: гу, гь, гьу, къ, къу, кІ, кІу, жъ, жъу, шъ, шъу, шІ, шІу уо.д.а. Бу холбуу буукубалар тус туһунан дорҕоону (фонеманы) бэлиэтииллэр, холобур саха тылыгар: нь, дь курдук.
| Кириллица | Омуктар ыккардыларынааҕы Фонетика Алпабыыта | Тыллар |
| А а | aː | ачъэ, апчъы |
| Б б | b | баджэ́, бэ |
| В в | v | кэнау |
| Г г | ɣ | гыны́, чъыгы |
| Г г | ɡ | гыны́, чъыгы |
| Гу гу | ɡʷ | гу, гущыӀ |
| Гъ гъ | ʁ | гъатхэ́, гъэмаф |
| Гъу гъу | ʁʷ | гъунэ́гъу, гъунджэ |
| Д д | d | дыджы́, дахэ |
| Дж дж | dʒ | джан, лъэмыдж |
| Дз дз | dz | дзыо, дзын |
| Дзу дзу | dzʷ | хьандзу, хьандзуачӀ |
| Е е | e ja aj | ешэн, еплъы́н |
| (Ё ё) | o jo | ёлк |
| Ж ж | ʒ | жэ, жакӀэ |
| Жъ жъ | ʐ | жъы, жъажъэ |
| Жъу жъу | ʐʷ | жъун, жъуагъо |
| Жь жь | ʑ | жьыбгъэ, жьау |
| З з | z | занкӀэ, зандэ |
| И и | i ə jə | ихьан, икӀыпӀ |
| Й й | j | йод, бай |
| К к | k | кнопк, ручк |
| Ку ку | kʷ | кушъэ, ку |
| Къ къ | q | къалэ, къэкӀон |
| Къу къу | qʷ | къухьэ, къушъхьэ |
| КӀ кӀ | kʼ kʼʲ tʃʼ | кӀымаф, кӀыхьэ (кӀ, шкӀэ) |
| КӀу кӀу | kʷʼ | кӀун, кӀуакӀэ |
| Л л | l | лы, кӀалэ |
| Л л | ɮ | блы |
| Лъ лъ | ɬ | лъэбэкъу, лъащэ |
| ЛӀ лӀ | ɬʼ | лӀы, лӀыгъэ |
| М м | m | мэзы́, мэлы |
| Н н | n | нэ, ны |
| О о | o w wa aw | мощ, коны (о, осы, ощхы) |
| П п | p | пэ, сапэ |
| ПӀ пӀ | pʼ | пӀэ, пӀэшъхьагъ |
| ПӀу пӀу | pʷʼ | пӀун, пӀур |
| Р р | r | рикӀэн, риӀон |
| С с | s | сэ, сэшхо |
| Т т | t | тэтэ́жъ, тэ |
| ТӀ тӀ | tʼ | тӀы, ятӀэ |
| ТӀу тӀу | tʷʼ | тӀурыс, тӀурытӀу |
| У у | u w | ушхун, убэн |
| Ф ф | f | фыжьы́, фэен |
| Х х | x | хы, хасэ |
| Хъ хъ | χ | хъыен, пхъэн |
| Хъу хъу | χʷ | хъун, хъурай |
| Хь хь | ħ | хьэ, хьаку |
| Ц ц | ts | цагэ, цы |
| Цу цу | tsʷ | цуакъэ, цу |
| ЦӀ цӀ | tsʼ | цӀынэ, цӀыфы |
| Ч ч | tʃ kʲ | чэфы, чэты |
| ЧӀ чӀ | tʃʼ | чӀыпӀэ, чӀыфэ |
| Чъ чъ | tʂ | чъыгай, чъыӀэ |
| Ш ш | ʃ | шы, шыблэ |
| Шъ шъ | ʂ | пшъашъэ, шъабэ |
| Шъу шъу | ʂʷ | шъугъуалэ, шъукъакӀу |
| ШӀ шӀ | ʃʼ | шӀын, шӀэны́гъ |
| ШӀу шӀу | ʃʷʼ | шӀуцӀэ, шӀуфэс |
| Щ щ | ɕ | щагу, щатэ |
| (Ъ ъ) | ″ | |
| Ы ы | ə | ыкӀи, зы |
| (Ь ь) | ′ | |
| Э э | a | этаж, нэнэжъ |
| (Ю ю) | u ju | Юсыф, Юныс |
| Я я | jaː | яй, ябгэ |
| Ӏ | ʔ | Ӏэ, кӀасэ |
| Ӏу | ʔʷ | ӀукӀэн, Ӏусын, Ӏудан |
| Кириллица | Омуктар ыккардыларынааҕы Фонетика Алпабыыта |
| Гъу гъу | ʁʷə |
| Гъо гъо | ʁʷa |
| Жъу жъу | ʐʷə |
| Жъо жъо | ʐʷa |
| Ку ку | kʷə |
| Ко ко | kʷa |
| Къу къу | qʷə |
| Къо къо | qʷa |
| КӀу кӀу | kʷʼə |
| КӀо кӀо | kʷʼa |
| Шъу шъу | ʂʷə |
| Шъо шъо | ʂʷa |
| Ӏу | ʔʷə |

# Адыыг тыла
## Алпабыыт
### Диалект буукубата

| Кириллица | Омуктар ыккардыларынааҕы Фонетика Алпабыыта | Саҥарыыта | Тыллар |
| Гь гь | ɡʲ | | гьанэ, гьэгун |
| Кь кь | kʲ | | кьэт, кьэхьы, жакьэ |
| СӀ сӀ | sʼ | | сӀэ, шӀусӀэ |
| ФӀ фӀ | fʼ | | фӀы, фӀыцӀэ |
| Ху ху | xʷ | | хуабэ, махо, хужьы |
| Чу чу | tʃʷ | | чуакъо, чу |
| ЩӀ щӀ | ɕʼ | | щӀалэ |
| Ӏь | h | Ӏьыгь, Ӏьыдэдэм, дэӀьэ |
Адыыг тылынан «Адыгэ макъ» («Адыыг куолаһа») хаһыат тахсар.