yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тагындьа

Тагындьа сис. Верхоянскай сис соҕуруу өртүгэр Өлүөнэ диэккитээҕи эниэтигэр сытар сис.
Өлүөнэ уҥа салалара Дээнискэ уонна Белянка икки ардаларынан 120 км. усталаах.
Лээпискэ үрэх быһа охсор. Ордук үрдүк чыпчаала муора таһымыттан 1742 м. тиийэр.

# Тагындьа
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Нассау (Баhамалар)

Нассау диэн Баhамалар киин уонна ордук улахан куората, эргиэн киинэ. Олохтоохторун ахсаана 260,000 (2008), Баhамалар олохтоохторун (330,000) 80%. Манна Lynden Pindling International Airport диэн дойду сүрүн аэропорда баар.
# Higer

Higer (Хайгер), Кытай автобус уонна массыына оҥорон таһаарар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга автобус оҥорорунан иккис улахан уонна Кытай бастакы тэрилтэтэ. Аан Дойду биир сүрүн туристическай уонна оскуола автобустара буолар.
2016 сыл сэтинньи 8 күнүгэр Үп министиэристибэтэ саҥа энергетическэй массыыналары тарҕатыыга уонна туһаныыга субсидия үбүн анал бэрэбиэркэтигэр GMC, Suzhou Jinlong, Wzhoulong, Chery Wanda уонна Shaolin Bus курдук биэс сүрүн кыһалҕалаах хампаанньалары ааттаата. Олор истэригэр, Сучжоу Цзиньлун 2015 сыллаахха 1683 саҥа энергетическэй массыыналаах уонна 520 мөлүйүөн юань субсидиялаах, саамай элбэх сокуоннайа суох массыыналаах уонна суумалаах "субсидия албынньыта" буолбут. Биллэриигэ 520 мөлүйүөн юань судаарыстыба субсидията былдьаныаҕа, оттон Сучжоу Цзиньлун 260 мөлүйүөн юань ыстарааптанар диэн этиллэр.
Официальнай саайтара: http://www.higer.com.cn/index/ Архыыптаммыт 2012, Бэс ыйын 8 күнүгэр.
# Өрт

Өрт — Горнай улууһун нэһилиэнньэлээх пууна, Солоҕон нэһилиэгин киинэ.
# Мехико

Мехико (исп. Ciudad de México) диэн Миэксикэ дойдутун киин уонна ордук улахан куората. Аан дойду биир улахан куораттарыгар киирсэр. Олохтоохторун ахсаана 40 млн.
# Титов Василий Николаевич

Титов Василий Николаевич (1941.04.27) - прозаик, бэйиэт. 1991 сылтан СС (Суруйааччылар Сойуустарын) чилиэнэ.
1941 с. муус устар 27 күнүгэр Үөһээ Бүлүү улууһугар Мэйик нэһилиэгэр холкуостаах дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. 1961-1963 сс. холкуоска биригэдьииринэн үлэлээбитэ, 1965-1969 сс. Амма ЫБСЛКС Бастакы сэкэрэтээрэ буолар. 1971 сыллаахха Хабаровскай Үрдүкү Партийнай оскуолатын бүтэрэр уонна идэлээх суруналыыс буолар. 1974-1980 сс. Уус Алдан "Ленинскэй тэрийээччи" диэн улуустааҕы хаһыат эрэдээктэрэ буолар.
Кини хоһоонноро уонна кэпсээннэрэ 1960 сылтан өрөспүүбүлүкэ хаһыаттарыгар бэчээттэнэллэр.

# Титов Василий Николаевич
## Кинигэлэр

* Таптал сэргэтэ. - Дьокуускай, 1987.
* "Киhиэхэ төрөөбүт дойдута". Кэпсээннэр. - Дьокуускай, 1988.
* Хомурах туруйата. Роман. - Дьокуускай, 1993.
* Этиллибэтэх кырдьык. - Дьокуускай, 1994.
# Яшар Догу

Яшар Догу (туур. Yaşar Doğu, 1913—1961) — туурак тустууга, аан дойду, Европа уонна Олимпиада чөмпүйүөнэ. Омуга — убых.
Яшар Догу 1913 сыллаахха Кавак эбэтэр Самсун оройуонун Карлы дэриэбинэтигэр төрөөбүт. Кини 15 сааһыттан туурок национальнай тустуутунан дьарыктанан саҕалаабыт. Ол кэннэ байыаннай сулууспаҕа сылдьан, аан дойду норуоттарын тустуутун көрүҥнэринэн эрчиллэн саҕалаабыт. 1939 сыллаахха дойду национальнай сүүмэрдиир хамаандатыгар киирбит.
Яшар Догу эмиэ атын тустууктар курдук, грек-рим да тустуутунан, көҥүл да тустуунан утумнаахтык дьарыктаммыта. Ол гынан баран, кини ордук көҥүл тустууга ситиһиилэммитэ. 1946 уонна 1949 сыллардаахха Европа, 1948 сыллаахха - Олимпиада, 1951 сыллаахха - аан дойду чөмпүйүөнэ буолбута. Тустуутун түмүктээн баран өр кэм устата дойду национальнай сүүмэрдиир хамаандатын тириэньэрин быһыытынан үлэлээбитэ.
1955 сыллаахха Швецияҕа ыытыллыбыт аан дойду чөмпүйэнээтигэр тириэньэр быһыытынан кытта сылдьан, эмискэ сүрэҕэ ыалдьан (инфаркт) балыыһаҕа киирбитэ. 1961 сыллаахха иккистээн инфарктаан баран, өлбүтэ.

# Яшар Догу
## Кэриэс

Стамбул куоракка сыл аайы Яшар Догу кэриэһигэр көҥүл тустууга норуоттар икки ардыларынааҕы күрэх ыытыллар.
# Фииннэр

Фииннэр (фин. suomalaiset) диэн Финляндия омуга, кини олохтоохторуттан 71% ылар омук. Финляндия5а 4,7 миллион финн омуга олорор, ону таhынан АХШ (1 000 000), Канада (780 000), Швеция (300 000) Финнэр олороллор. Азияҕа ордук элбэх финн омуга Дьоппуоҥҥа (128 000) олорор. Ону таhынан Саха Сиригэр 100 финн дьоно баар.

# Фииннэр
## Фииннэр Саха сиригэр

Суруйуу ыытыллыбыт сылларга Саха сиригэр финнар ахсааннара :
| 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| | | 697 | 412 | 347 | 315 | 207 |
# Бииринньик

Бииринньик (бэнидиэнник) диэн чук биир хонуга. Өрөбүл уонна иккинньик икки ардыларыгар баар. Үлэ чугун бастакы күнэ. Христиан халандаарынан чук иккис күнэ.
Былыргы аата Ый хонуга.
# Копакабана

Копакаба́на (порт. Copacabana) — пляж уонна оннук ааттаах Рио-де-Жанейро куорат биир түөлбэтэ.
Копакобана Гуанабара хомоҕо киириигэ, куорат кииниттэн соҕуруу диэки бардахха сытар. Устата — 4 км. Кытыла — Авенида Атлантика. Уруту кытылга турбут балыксыттар дэриэбинэлэрин аатынан ааттаммыт. Оттон дэриэбинэ бэйэтин кэмигэр Боливия Копакабана куоратын аатынан ааттаммыта.

# Копакабана
## Топоним

Боливия Капакабана куоратын аата хантан үөскээбитэ ку күннээххэ чопчу биллибэт. Биир сабаҕа быһыытынан, "копак" уонна "кабана" диэн тыллар Инктар эпохаларын саҕанааҕы кечуалар тылларыттан үөскээбит буолуохтарын сөп. Тылбыыһа -- "сырдык бээтинэ", "күөх пляж" диэн. Оттон иккис сабаҕа быһыытынан, Аймара индиэйэстэр "коппа" уонна "каһуана" диэн ("күөл көстөр сирэ") тылларыттан тахсыбыт.

# Копакабана
## Устуоруйата

Копакабана устуоруйата 1750-с сс. саҕаланар. Оччолорго Сакупенапана диэн сиргэ, кытылга, Боливия Копакабана куоратын сибэтиэй дьахтарын аатынан чочуобуна тутуллубут. Чочуобуна аата кэлин балыксыттар дэриэбинэлэрин аата буолбут. Кэлин 1892 сыллаахха Реал Грандес тоннель арыллан трамвай сылдьар буолбутун кэннэ, Копакабана уонна Рио-де-Жанейро икки ардыгар сылдьыһыы, сибээс олохтоммут.
Билигин Копакабана диэн Рио-де-Жанейро куорат биир саамай улухан кэнсиэртиир түһүлгэтэ. Копакабанаҕа хас да төгүллээн Элтон Джон, Ленни Кравитц, Мик Джаггер ыллаабыттара. Оттон 1994 сыл ахсынньытыгар Род Стюард бүтүн улахан бырааһынньыктааҕы шоута тэриллибитэ. Кини ырыатын-тойугун истээри аан дойду араас муннугуттан инньэ 4 мөлүйүөнтэн тахса киһи кэлбитэ. Ити бэлиэ түгэн бэл Гиннесс рекордарын кинигэтигэр киирбитэ. 2006 сыллаахха олунньу 18 күнүгэр Копакабанаҕа The Rolling Stones бөлөх кэнсиэрэ буолбута, икки мөлүйүөнтэн тахса киһи ыалдьыттаабыта. Кэнсиэри быһа эфиргэ көрдөрбүттэрэ, оттон сотору буолан баран «Rolling Stones — Copacabana Beach, Rio de Janeiro, Brazil» (The Biggest Bang Box Set, часть 2) диэн DVD диискэ тахсыбыта.

# Копакабана
## Олимпиада-2016

2016 сыллаахха Бразилия Рио-де-Жанейро куоратыгар ыытыллар Олимпиада оонньууларыгар Копакабана пляжка эр дьон уонна дьахталлар икки ардыларыгар пляж волейболун күрэҕэ ыытыллар.

# Копакабана
## Өссө көр

* Ипанема
* Леблон
* Прайя-ду-Диабу
* Форт Копакабана

# Копакабана
## Бэлиэтээһиннэр

* ↑ Саласар, Х. Copacabana, Ayur y Cauca, tres topÛnimos indÌgenas en busca de explicaciÛn. — Университет Антьокия (Колумбия), 2005. — С. 230.
* ↑ Маклахлан, К. A History of Modern Brazil: The Past Against the Future. — Scholarly Resources Inc., 2003. — С. 58, 59.

# Копакабана
## Сыылкалар

* Сайт, посвящённый пляжу Копакабана
# Баан

Баан диэн үп тэрилтэтэ. Баан депозиттары (харчы уурууларын) ылар уонна кинилэри эргитэр. Ол аата баан ууруллубут депозиттан харчы уурааччыга бырыhыаннары төлүүр, депозиттар баан үбүлээhин операцияларыгар туттуллаллар. Бааннар үп баhаардарын биир суолталаах оонньооччулара буолаллар.
Банк-коммерческай сирэй:
* барыһы эмтиир сыалтан тэриллибит,
* баан операцияларын оҥорор бырааптаах,
* юридическай уонна физическэй сирэйдэр үптэрин тардыыга туспа бырааптаах, кинилэри кэнэҕэски олохтооһун эмиэ туспа юридическай, физическэй сирэйдэр счеттарын арыйыыга уонна ыытыыга ураты бырааптаах.,
* боломуочуйалаах органнар боломуочуйаларын анал көҥүлгэ (лицензияларыгар) олоҕуран үлэлиир,
* производственнай, атыы- эргиэн, страховой үлэ ирдэнэр бырааба суох.

# Баан
## Бааны салайыы

Баан управлениетын үрдүкү органа акционердар мунньахтара (кыттааччылар) буолар. Киниэхэ баан дириэктэрдэрин сэбиэтэ уонна ревизионнай хамыыһыйа отчуоттанна. Баан дириэктэрдэрин сэбиэтэ:
* баан сайдыытын уопсай хайысхатын быһаарар,
* баан үлэтин былааннарын көрөр,
* баан филиалларын арыйар уонна сабар.
Баан салайар үлэтин- хамнаһын быһаччы салайар коллегиальнай уоргана буолар, ол иһигэр баан саамай улахан акционердарын (кыттааччылар) бэрэстэбиитэллэрэ киирэллэр.

# Баан
## Баан ороскуота

Хас биирдии коммерческай тэрилтэ дохуот да, ороскуотун да, бааннартан ураты тутулуга суох. Баан ороскуотун бырыһыанынан, нолуоктарынан, билиҥҥи үлэ- хамнас уонна сайдыы ороскуотун, бонустары уонна дивиденнэри төлөөһүҥҥэ ороскуоту, ону таһынан ороскуоту кыччатыыга тиэрдиэн сөп.
Баан кыһалҕатыгар туһанааччылар бу кылааттарын баантан кредит ылыы курдук көрүөхтэрин сөп. Итинник кредити системалаахтык туһаныы баан ис иэһин улаатыннарыыга тириэрдэр уонна кредитнэй тэрилтэ дефолтарыгар тириэрдиэн сөп.
* депозитордарынан тарҕанар бырыһыан,
* курсовой араастардаах ороскуот
* атын бырыһыана суох ороскуот
# BASIC

BASIC (Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code) диэн үрдүк таhымнаах программалааhын тылларын ыала. 1964 с., Дартмут колледжыгар (Нью Хэмпшир, АХШ) Дьон Дьордь Кемень уонна Томас Юдьин Куртц айбыттара, студеннары көмпүүтэргэ үлэлииргэ үөрэтэр соруктаах. BASIC уонна кини араастара 1970-с сс. бүтүүлэригэр - 1980 сс. микрокөмпүүтэрдэргэ киэҥник туттуллар буолбуттара. Тыл күн бүгүҥҥээҥҥи дылы киэҥ туттуулаах, киниттэн араас диалектар уонна саҥа тыллар сайдан тахсыбыттара (олор ахсааннарыгар Microsoft Visual Basic). 2006 туругунан, .NET платформа айааччыларын 59% Visual Basic тылы тутталлар эбит.
BASIC аҕыс принциптара:
* Саҕалааччылар тутталларыгар судургу буолуу.
* Бүтүн аналлаах программалааhын тыла буолуу.
* Экспердарга сайдыылаах кыахтары биэрии.
* Интерактив буолуу.
* Сыыhалар тустарынан дьэҥкэ уонна өйдөнөр биллэриилэри биэрии.
* Кыра программаларга түргэн үлэ.
* Көмпүүтэр хардуэрын өйдүүрү ирдэбиллээбэт буолуу.
* Туттааччыны операциялыыр систематтан көмүскээhин.

# BASIC
## Стандарттар

* ANSI X3.60-1978 «FOR MINIMAL BASIC»
* ISO/IEC 6373:1984 «DATA PROCESSING — PROGRAMMING LANGUAGES — MINIMAL BASIC»
* ANSI X3.113-1987 «PROGRAMMING LANGUAGES FULL BASIC»
* ISO/IEC 10279:1991 «INFORMATION TECHNOLOGY — PROGRAMMING LANGUAGES — FULL BASIC»
* ANSI X3.113 INTERPRETATIONS-1992 «BASIC TECHNICAL INFORMATION BULLETIN # 1 INTERPRETATIONS OF ANSI 03.113-1987»
* ISO/IEC 10279:1991/ Amd 1:1994 «MODULES AND SINGLE CHARACTER INPUT ENHANCEMENT»
# Иванов Николай Егорович

Иванов, Николай Егорович - 1934 с. тохсунньу 12 күнүгэр Бүлүү оройуонун I Чочу нэһилиэгэр холкуостаах кэргэнигэр төрөөбүтэ. Аҕата Егор Николаевич сэрииттэн эргиллибэтэҕэ. Онон элбэх оҕолоох соҕотох ийэ оҕото буолан, Николай үтүө санаалаах Михаил Семенович Тимофеев чааһынай детдомугар иитиллибитэ. Нэһилиэгин сэттэ кылаастаах оскуолатын, онтон Бүлүү куоратыгар киирэн Пионердар дьиэлэригэр инструкторынан үлэлии-үлэлии киэһээҥҥи оскуоланы үөрэнэн бүтэрбитэ. 1952-56 сс. Дьокускайдааҕы педагогическай институту ситиһиилээхтик бүтэрбитэ уонна дойдутугар I Чочу сэттэ кылаастаах оскуолатыгар саха тылын уонна литературатын учууталынан икки сыл үлэлээбитэ. 1958 сылтан1994 сылга диэри тохтобула суох Амма улууһугар норуот үөрэҕириитин систиэмэтигэр наар салайар үлэҕэ үлэлээбитэ. Ол курдук, аан бастаан кэлэн сыл районо инспекторынан, 1959-65 сс. Абаҕа сэттэ кылаастаах, 1965-80 сс. Эмис аҕыс кылаастаах, 1961-71 сс. Амма орто оскуолата, 1971-90 сс. Бөтүҥ орто оскуолатыгар дириэктэринэн үлэлээбитэ уонна пенсияҕа тахсыбыта.
Н.Е.Иванов оскуолаларга дьө сыл устата дириэктэринэн үлэлээбит Саха сирин соҕотох педагога буоларын туһунан СР Президенэ М.Е.Николаев бэйэтин дакылаатыгар ойуччу этэн турардаах. Николай Егорович педагог быһыытынан дириҥ билиилээх, талааннаах салайааччы, коллективы биир сыалга түмэ тардар учууталлар учууталлара, бары нэһилиэккэ төрөппүттэр уонна үөрэнээччилэр истиҥ убаастабылларын туһанара. Иккис төрөөбүт дойдутунан буолбут Амма улууһугар кини дьү сыл устата айымньылаахтык үлэлээн, олорон ааспыта. Николай Егорович үлэлээбит сылларыгар мэлдьитин оскуолалар материальнай-техническай базаларын хаҥатыыга, оскуолаларга үөрэтии кабинеттарынан систиэмэтин олоххо киллэриигэ ахсаабат кыһамньытын уурбута. Абаҕа, Амма оскуолаларыгар үөрэнэр корпустары кэҥэттэрбитэ. Эмискэ үөрэнэо корпуһу, түөрт квартиралаах учууталлар уопсайдарын, мастарыскыайы, гараһы, Бөтүҥҥэ иккис үөрэнэр корпуһу, гараһы туттарбыта. Кини салайбыт оскуолаларын педколлективтарын үлэлэрэ Саха Сирин уонна Россия куоталаһыыларыгар 18 төгүл бириистээх миэстэлэргэ тахсыбыттара. !;һ: сылтан ССКП чилиэнэ, киниэхэ рекомендацияны аатырбыт кыһыл партизан А.Е.Кралин биэрбитэ. Николай Егорович олоҕун тиһэх күннэригэр диэри партийнай усунуоһун төлүү сылдьыбыта. Үлэлээбит нэһилиэктэргэ хас да ыҥырыыларга олохтоох сэбиэт норуодунай депутатынан, сельсовет осполкомун бэрэссэдээтэлин солбуйааччынан быыбарданан, "Билии" уопсастыба иһинэн пропагандистаан нэһилиэнньэ ортотугар үгүс түбүктээх киэҥ общественнай ноҕоруускалары үтүө суобастаахтык толортообута. Н.Е.Иванов эдэр көлүөнэни үөрэтиигэ уонна иитиигэ өр сыллаах эҥкилэ суох үлэтин иһин Советскай Союз уонна Российскай Федерация норуоттарын үөрэҕириитин туйгуннарын знактарынан "1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин", "Үлэ ветерана", "В.И.Ленин төрөөбүтэ 100 сыла туолуутун бэлиэтээн килбиэннээх үлэтин иһин", "Кыайыы 50 сыла" үбүлүөйдээх мэтээллэринэн, САССП Верховнай Советын Президиумун Бочуотунай грамотатынан наҕараадаламмыта. Киниэхэ 1992 с."Саха Республикатын үтүөлээх учуутала" бочуоттаах аат иҥэриллибитэ.
# Сардаҥа (суолталара)

Бу аат хас да суолталаах
* Сардаҥа (оптикаҕа)
* Сардаҥа (Сунтаар улууһа)
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Адыыгтар

Адыыгтар (эбэтэр Чэркиэстэр, бэйэлэрин адыгэ дииллэр) — Арассыыйаҕа уонна атын дойдуларга олохтоох адыгейдар, кабардаалар, чэркиэстэр, шапсуугтар
# Groupe SEB

Groupe SEB — Франция тимир уһаарар тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ. Кини бас билиитигэр элбэх тэрилтэлэр киирэллэр, холобура Rowenta, Tefal, Moulinex, Lagostina, Krups уонна да атыттар.
Салалтата — Дижон (фр. Lyon, Франция).
# Сэллик

Сэллик (ааҥл. Tuberculosis, {{lang-ru|туберкулёз]]) — киһи уонна кыыллар (ынах, сибиинньэ, куурусса о д.а.) сыстыганнаах ыарыылара. Сэллик микобактерията (урукку аата Кох палочката) бу ыарыы төрүөтэ буолар.
Саха Сиригэр нууччалар кэлиэхтэриттэн тэнийбит ыарыы. Былыр эмтэммэт этэ. Бастакы вакцинаны 1919 сыллаахха Францияҕа айбыттара, 1921 сылтан туттуллан барбыта. Бастакы микобактерияны өлөрөр препарат - стрептомицин - 1943 сыллаахха ылыллыбыта.
Ыарыы көстүлэрэ- температура үрдүр 37-38 дылы, киһи туруга мөлтүүр. Саха Сирин дьахталларыттан бастакыннан наука докторун степенин ылбыт Татьяна Крылова фтизиатр этэ. Саха Сиригэр бу ыарыы перестройка кэнниттэн күүскэ тарҕанан эрэр. Ол төрүөтүнэн специалистар бу ыарыы социальнай ыарыы буоларынан, ол эбэтэр олорор усулуобуйаттан тутулуктааҕынан быһаараллар.
Сэллик ыарыыта уһуннук ааһан иһэн, сыппах эбэтэр сыппах клеткаларга флюорографияны ыытыыга эбэтэр рентген клеткаларыгар көстүөн сөп. Организмы сэллик микобактерияларынан уонна анал иммунологическай гиперреактивноһы үөскэтии чахчыта эмиэ сэллик боруобаларын туруорууга булуллуон сөп.
Сэллик ыарыыта, үгэс курдук, инксикация көстүүлэригэр саамай бастакынан симпотииптэринэн буолаллар: мөлтөх, кубарыйыы, сылайыы, аһыйыы, субфебральнай температура (37 °C, сэдэх 38° с), көлөһүнэ, ордук ыарыһах түүннэри- күнүстэри дьүдьэйии, дьүдьэйии. Үксүн генеральнай эбэтэр хааччахтаммыт ханнык эмэ бөлөх лимфатическай узларын кээмэйин улаатыннарыы буолар. Сороҕор лимфатическай узлары - «тымныы» устуудьуйалары быһаарар табыллар.

# Сэллик
## Булунуута уонна эмтэниитэ

Сэллиги булуу радиологияҕа сытар. Быраастар киһи түөһүн рентгенынан быһаараллар. Ону тэҥэ киһи силииттэн хаантан быһаарыахтарын сөп, онно бары клеточнай культураларан улаатыннараллар.
Сорох ыарыһахтар симтомнара көстүбэт, оччоҕуна быраастар оннук ыарыһагы "латентнай" диэн ааттыылар. Оннук ыарыһахтары быһаарарга Манту пробата туттуллар.
Сэллик сорох формаларыгар вакциана баар. БСЖ диэн ааттанар.
Урут сэллиги эмтиир чэпчэки этэ, антибиотиктары туттан. Билигин бактерия антибиотиктар улахан аҥаардарыгар ылымтыата суох буолбут, ол иһин эмтээһин ыарырҕатыллыбыт. Антибиотиктар элбэх араастара ыарыһахха уһун бириэмэ устата биэриллэр. Сорох сэллик формалара бары антибиотиктарга ылымтыата суох буолбут, оччоҕуна эмтээһин табыллыбат.

# Сэллик
## Булунуута уонна эмтэниитэ
### Сэллиги утары охсуһуу күнэ

Аан дойдуга сэллиги утары охсуһуу күнэ кулун тутар 24 күнүгэр бэлиэтэнэр.
# Дугдуруй

Дугдуруй туохт. Илиигинэн эбэтэр тугунан эмэ кими-тугу эмэ охсоору гын.
# Туойдаах Чыпчаал

Туойдаах Чыпчаал. Эльгэ хаптал хайаларыттан биирдэстэрэ. Индигир салаата Эльгэ баһыгар турар.
Муора таһымыттан 1590 м. үрдүктээх.

# Туойдаах Чыпчаал
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Шалом (хаhыат)

Шалом (Şalom) (Иврит:"ירושלים", Саха тыла:"Эйэ") диэн Түркийэҕэ тахсар дьэбэриэй нэдиэлэтээҕи хаhыата. «Şalom» аат Шалом диэн дьэбэриэй тылын түрктүү саҥарыыта буолар. Хаhыаты 1947 c. алтынньы 29 к. түрк дьэбэриэй журналиhа Аврам Лейон олохтообута. Истанбулга бэчээттэнэр. Ладино тылынан биир сирэйиттэн ураты, хаhыат түрк тылынан тахсар. Таhаарааччыта Иво Молинас. Сүрүн редактора Якуп Барокас. Тирааhа 5,000.
# Джейн Чен

Джейн Мэри Чен (ааҥл. Jane Marie Chen; ахсынньы 5 күнэ 1978 сыл) — эмиэрикэ урбаанньыта, медициина тэрилин оҥорор Embrace Innovations уонна Embrace хампаанньалар тэрийсээччилэрэ, Embrace Innovations билиҥҥи толорооччу дириэктэрэ.

# Джейн Чен
## Биография

Джейн Чен, Тайваньтан төрүттээх американка, 1978 сыллаахха төрөөбүтрэ. Калифорния Апленд оскуолатыгар үөрэммитэ. Ол кэннэПомон еэллиэһигэр, Гаарвард уонна Стэнфордс үнүбүрсүтүөттэригэр үөрэммитэ. Сайдар дойдуларга доруобуйа харыстабылын эйгэтигэр үлэлээбитэ, кэммиэрсийэтэ суох тэрилтэлэри кытта, ол иһигэр Клинтон пуондатын кытта үлэлэспитэ..
Стэнфордка үөрэнэр кэмигэр устудьуоннар бөлөхтөрө, ол иһигэр Джейн Чен, Рахул Паникер, Линус Лиан уонна Нагананд Мурти, преподавателлэрин ыйыытынан сайдан эрэр дойдулар дьадаҥы оройуоннарыгар туһаныллыахтаах оҕо инкубааторын оҥоруунан дьарыктаммыттара. Оҥоһуллубут инкубаатор туттарга судургу, уота суох үлэлиир уонна сыаната ырыынакка баар дьүөрэлээхтэриттэн удамыр эбит. Сыл буолан баран хамаанда Embrace хампаанньаны арыйбыта, ол кэннэ — Embrace Innovation. Бастакылара — кэммиэрсийэтэ суох тэрилтэ, үксүгэр дьадаҥы оройуон клииникаларын инкубааторынан хааччыйар, иккис — кэммиэрсийэлээх түмэт урбаан тэрилтэтэ, инкубаатордары кыахтаах клииникаларга атыылыыр, киирбит дохуотун чааһын Embrace хампаанньаҕа аһардар. Embrace Innovations аһыллыаҕыттан 2012 сылтан Чен хампаанньа толорооччу дириэктэрэ.
2013 сыллаахха Шваб түмэт урбаанын пуондата Чены сыл түмэт урбаанынан биллэрбитэ, журнал Forbes включил её в число 30 главных социальных предпринимателей мира.
# Lee

Lee — Америка биллэр джинсовай бренда.
# Стартап

Стартап, өйдөбүл, сүрүннээн саҥа айыллыбыт тэрилтэлэри ааттыыллар. История көрдөрөрүнэн стартаптар түргэнник тахсыахтарын сөп, холобура биллэр стартаптар Tesla, Xiaomi, MyTona.
# Ыгыатта

Ыгыатта өрүс - Бүлүү өрүс уҥа салаата. Уһуна 601 км., тардыытын иэнэ 11200 км².
Баһа Орто Сибиир хаптал хайалаах сиргэ сытар.
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Хаҥас өртүттэн бөдөҥ салаанан буолар Өртүкээн (134 км.)

# Ыгыатта
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Үтүөлээх» ытык сыбаанньата

Саха Өрөспүүбүлүкэтин «Үтүөлээх» ытык сыбаанньатын тиһилигэ
1. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх агронома».
2. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх аартыыһа».
3. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх архитектора».
4. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бэтэринээр бырааһа».
5. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бырааһа».
6. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх геолога».
7. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх горняга».
8. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ».
9. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин билимин үтүөлээх диэйэтэлэ».
10. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх сири таҥастааччыта».
11. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх зоотехнигэ».
12. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйатын харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ».
13. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ».
14. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ».
15. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ».
16. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин айылҕа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ».
17. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин сибээһин үтүөлээх үлэһитэ».
18. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ».
19. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин өҥөнү оҥорор эйгэтин үтүөлээх үлэһитэ».
20. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин көлөтүн үтүөлээх үлэһитэ»
21. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин физическэй култууратын уонна спордун үтүөлээх үлэһитэ».
22. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тутааччыта».
23. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх тренерэ».
24. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала».
25. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх экэнэмииһэ».
26. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх энэргиэтигэ».
27. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх юрииһа».
28. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх быыһааччыта».
29. «Саха Өрөспүүбүлүкэтин социальнай харалтатын үтүөлээх үлэһитэ».
# 1341

1341 сыл.

# 1341
## Туох буолбута

* Алтынньы 26 — Иоанн VI Кантакузены Византия импэрээтэринэн биллэрбиттэрин кэннэ Византияҕа 1341–1347 сс. гражданскай сэрии саҕаламмыт. Бу сэттэ сыл кэриҥэ барбыт сэрииттэн сылтаан импиэрийэ мөлтөөбүтүнэн туһанан, сербтэр Албанияны уонна Македонияны сэриилээн ылбыттара, туспа импиэрийэ тэриммиттэрэ, болгаардар Хотугу Фракияттан сирдэри былдьаан бэйэлэригэр холбообуттара.
# Кашин Виталий Александрович

Кашин Виталий Александрович (08.03.1946—03.01.2010) — Азия хотугулуу-илинин таас үйэтин чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин хандьыдаата.

# Кашин Виталий Александрович
## Олоҕун олуктара

* 1946 сыллаахха кулун тутар 8 күнүгэр Донецкай уобалас Старо-Млиновка сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
* 1949 с. — төрөппүттэрин кытта Дьокуускайга көһөллөр.
* 1964 с. — Дьокуускай 9 №-дээх оскуолатын бүтэрээт, ССРС НА Дьокуускайдааҕы филиалын ИКФИиА (билигин Дьокуускайдааҕы билим Киинэ) тэрилтэтигэр техник-наблюдатель үлэтигэр киирэр.
* 1965 с. — тыл, литература уонна история Институтыгар история салаатыгар, археолог идэтин баһылыыр санааттан, үлэлиир.
* 1966—1972 сс. — Саха государственнай университетыгар историко-филологическай факультет историяҕа салаатын кэтэхтэн үөрэнэн бүтэрэр.
* 1972 сылтан — Сэбиэскэй Аармыйа кэккэтигэр сулууспа кэнниттэн, тыл, литература уонна история Институтыгар археология лабораториятыгар үлэтин салҕыыр, Өлүөнэтээҕи археология экспедициятын бөлөхтөрүн уонна этэрээттэрин салайар.
* 1979—1982 сс. — Новосибирскай куоракка ИИФФ аспирантуратыгар үөрэнэр.
* 1991—2007 сс. — археология салаатын сэбиэдиссэйэ; аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт историяҕа, археологияҕа уонна этнографияҕа салаатын старшай научнай үлэһитэ.
* 1991 с. — устуоруйа билимин хандьыдаатыгар «Палеолит Северо-Восточной Азии (история и итоги исследований 1940—1980 гг.)» тиэмэҕэ, Р. Василевскай салайыытынан, суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 2008 с. — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт археологияҕа уонна Россия Хотугулуу-Илин омуктарын этническай культураларын салаатыгар старшай научнай үлэһит.
* 2010 сыллаахха тохсунньу 3 күнүгэр өлбүтэ.
# .net

.net диэн ситим тэрилтэлэргэ аналлаах үрдүк таhымнаах бүтүн домен. Билигин көҥүл туттуулаах.
# Sony Mobile

Sony Mobile (урукку аата Sony Ericsson) — Sony конгломерат смартфоннары уонна планшеттары оҥорор салаата, туспа тэрилтэ, Sony иһигэр холбоммот, ол эрэн кини бизнес эйгэтигэр конгломератка холбонор. Аан Дойдуга биир бөдөҥ тэрилтэ.
Fortuna 500, Nasdaq индекска ааҕыллар.