yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Киров (Кэбээйи)

Киров нэһилиэк. Кэбээйи улууһун нэһилиэгэ, киинэ Сиэгэн Күөл.
Улуус кииниттэн 250 км. илин диэкки Тумара өрүс тардыытыгар сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана - 607 киһи (2007 сыл), ол иһигэр Сиэгэн Күөл - 388 уонна Батамай - 219 киһи.

# Киров (Кэбээйи)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* 1968 сыл сэтинньи 6 күнүгэр төрөөбүтэ Кузьмина Раиса Петровна — филология билимин кандидата.

# Киров (Кэбээйи)
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии, М., 2000 г.
# Баарыс

?Баарыс :
Билим классификацията :
| Саарыстыба: | Харамайдар |
| Кэлим: | Хордалыктар |
| Кылаас: | Кыыллар |
| Аймах: | Carnivora |
| Кэргэн: | Felidae |
| Подсемейство: | Pantherinae |
| Уус: | Uncia |
| Көрүҥ: | U. uncia |
Латыынныы аата :
Аан дойдуга биллэр аата ыйыллыбатах Вы можете помочь проекту, поставив latin=название внутри шаблона taxobox в тексте статьи :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викивид систематиката] | [{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Ойуулары көрдөөһүн Биики ыскылаакка] | Халыып:Taxobox ITIS |
Баарыс (лат. Uncia uncia) диэн Орто Азия хайаларыгар баар улахан куоска.
# Арассыыйа хайдыыта

Арассыыйа хайдыыта (өссө биллэринэн Дезинтеграционнай процестар Арассыыйаҕа эбэтэр Иккис ыһыллыы) - гипотетическай теория, ырытыы, концепция, Арассыыйа биир дойду буолан бүтүө, ыһыллыа хас да дойдуларга диэн.
Арассыыйаҕа 23 национальнай республикалар бааллар, олор ахсааннарыгар Саха Сирэ. 23 республикалар бары туспа барыахтарын баҕараллар.
Ону таһынан, сүрүннээн нууччалар олорор уобаластара эмиэ арахсыахтарын баҕараллар, холобура Приморье, Хабаровскай кыраай, Иркутскай уобалас, Урал регионнара.
Дьиктитэ диэн, Иркутскай уобалас Саха Сирин иннинэ ССРС эстибитин кэннэ "суверенитет" конституциятыгар ылыммыта.
Ванга этэринэн Арассыыйа ыһыллыыта 18 от ыйын 2036 сыллаахха буолуохтаах.
# Матьяш Ракоши

Матьяш Ракоши, мадь. Rákosi Mátyás, (1892-1971) - Венгрия политическай диэйэтэлэ, сэрии кэнниттэн 1956 сыллаахха дылы дойду салайааччыта.
Бастакы Аан дойду сэриитигэр кыттар, билиэҥҥэ түбэһэр, Венгрия хомуньуус баартыйатыгар киирэр. 1919 с. Венгрия сэбиэскэй өрөспүүбүлүкэтэ тэриллэригэр бырабыыталыстыба саамай эдэр чилиэнэ, нарком. Аҕыйах ыйынан былааска атын дьон кэлэллэр, Ракоши подполье салайааччыларыттан биирдэстэрэ буолар. 1926 сыллаахха тутуллар, хаайыыга угуллар, үйэтин тухары хаайылларга бириигэбэрдэнэр. Өр сыл хаайыыга сытан баран Сталин көмөтүнэн босхолонор уонна Сэбиэскэй Сойууска кэлэр, онно 1940 сыллаахха саха дьахтара Феодора Корнилованы кытта билсэр, 1943 сыллаахха ыал буолаллар.
Сэрии кэнниттэн Венгрия Үлэ баартыйатын салайааччытынан буолар уонна онтон ыла 1956 сыллаахха дылы дойдуну салайар.
Ракоши бэйэтин Сталин үөрэнээччитинэн ааҕынара. Кини саҕана Венгрияҕа экономиканы национализациялааһын уонна тыа хаһаайыстыбатын кооперациялааһын барбыта.
1956 сыллаахха Хрущев XX сийиэскэ тыл этиитин кэнниттэн былаастан уһуллар, Москубаҕа кэлэр. Аҕыйах ый буолан баран Будапешка бастаанньа буолар, ону ССРС тааҥкаларынан хам баттыыр. Венгрия саҥа салалтатын баҕатын толорон Москубаттан атын сиргэ, Краснодаарга ыытыллар.
Өр сылларга көскө сылдьар кэриэтэ араас куораттарга (Краснодаар, Кыргыстаан Токмаага, Арзамаас) олорон баран Горькай куоракка 1971 сыллаахха өлөр.
# .do

.do диэн Доминикан Республика үрдүк таhымнаах ил домена.
# 2004 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара

XXVIII Сайыҥҥы Олимпия онньуулара 2004 сыл атырдьах ыйын 13-29 күннэригэр Греция Атина куоратыгар буолаллар.
# Абдуллах Фарах

Фара́х Зейне́п Аблулла́х (туур. Farah Zeynep Abdullah; 1989 сыллаахха атырдьах ыйын 17 күнүгэр төрөөбүт, Турция өрөспүүбүлүкэтэ, Стамбул) — турок омугун биллиилээх артыыһа.

# Абдуллах Фарах
## Биографията

Фарах 1989 сыллаахха атырдьах ыйын 17 күнүгэр Турция Стамбул куоратыгар төрөөбүтэ. Кини аата арааб тылыттан «дьол» диэн тылбаастанар. Фарах аҕата Оман Абдуллах, ирак туркменэ, ийэтэ Гюлай Абдуллах турок, дьиэ хаһаайката. Фарах Станбул куоракка "Сен-Мишель" диэн француз лиссиэйигэр үөрэммитэ, оттон орто оскуоланы Улуу Британияҕа. Кини француз уонна ааҥыл тылынан холкутук кэпсэтэр. Оскуолаҕа үөрэнэр кэмигэр араас таүымнаах тыйаатыр туруорууларыгар кытта. Биир оннук туруорууга кытта "Оскуола бастыҥ артыыһа" ааты ылбыта.

# Абдуллах Фарах
## Карьерата

Фарах киинэҕэ 2010 сыллаахтан ыла уһуллан барбыта. Кини аан бастакы кыттыбыт бырайыага «Бесценное время» диэн ааттаах киинэ сэрийээлэ этэ. Онно Фарах үс сыл усталаах туоратыгар Айлин Акарсу диэн кыыс дьахтар оруолун толорбута. Ити кэнниттэн Фарах «Сон бабочки» киинэҕэ Медиха улахан оруолун оонньообута. 2014 сыллаахха Фарах «Курт Сеит и Александра» диэн улахан киинэҕэ Шура диэн ааттаах нуучча аристократа кыыһы оонньообута. Ол кииниэҕэ киниэхэ партнер быһыытынан эмиэ биллиилээх артыыс, улахан сулус Кыванч Татлытуг уһуллубута. Александр оруолун оонньуоҕуттан Фарах Арассыыйаҕа биллэр көстөр буолбута. Ити кэннэ «Шепни, если забуду» сэрийээлгэ уонна «Маленькая проблема Эйлюль» киинэлэргэ уһуллубута. .
Фарах «Бесценное время», «Сон бабочки», «Шепни, если забуду» диэн киинэлэргэ уһуллан барыта 14 улахан наҕарааданы ылбыта.
Киинэҕэ уһуллубат кэмигэр Фарах ырыанан дьарыктанар.

# Абдуллах Фарах
## Тус олоҕо

2013 сыл ортотуттан Гёкхан Тирьяк диэн артыыһы кытта доҕордоспута. 2016 сыллаахха кинилэр арахсыбыттара. 2017 сылтан «Великолепный век: империя Кёсем» киинэҕэ бииргэ оонньообут артыыһа Джанер Джиндоругу кытта билсибитэ уонна ол сыл эмиэ арахсыбыта.
# Булуҥ улууһа

Улуус :
| Булуҥ улууһа Булунский улус ||
| Гиэрбэтэ ||
| Дойду | Арассыыйа Арассыыйа |
| | Саха Өрөспүүбүлүкэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |
| Улуус киинэ | Тиксии |
| Улуус баһылыга | Шахурдин Константин Николаевич |
| Олохтоох дьонун ахсаана | 9713 киһи (2007) |
| Официальнай ситим-сир ||
Булуҥ диэн Саха Республикатын хоту өттүгэр баар улуус. Салалтата Тиксии бөһүөлэккэ баар.

# Булуҥ улууһа
## Демография

2007 сылга улуус киһитин ахсаана 9713 киһи. 2002 сыллааҕы сурутуу түмүгүнэн омуктар ахсааннара уонна өлүүлэрэ маннык: сахалар — 2271 киһи (23,23%), нууччалар — 3500 киһи (35,81%), эбэҥкилэр - 2345 киһи (23,99%), украйыыннар — 663 киһи (6,78%), эбээннэр — 607 киһи (6,21%) уонна атын омуктар — 389 киһи (3,98%).

# Булуҥ улууһа
## Администрацияларынан араарыы

Улуус иһинээҕитэ :
| # | Бөһүөлэк уонна нэһилиэктэр | Кииннэрэ | Кыра бөһүөлэктэр | Улуус кииниттэн, км | Олохтоох ахсаана (2007 сыл) |
| 1 | Тиксии бөһүөлэк | улуус киинэ | | 0 | 5 600 |
| 2 | Булун, национальнай | Күһүүр | Чекуровка | 120 | 1 421 |
| 3 | Түмэти | Таймылыыр | | 190 | 888 |
| 4 | Бороҕон | Намыы | | 280 | 508 |
| 5 | Быковскай | Быковскай | | 80 | 473 |
| 6 | Хара Уулаах | Ньаайба | | 112 | 458 |
| 7 | Сииктээх | Сииктээх | | 230 | 303 |
| 8 | Ыстааннаах | Уус Өлөөн | | 365 | 53 |
| 9 | Тумат | Ыскылаат | | 290 | 9 |
| | Барыта | | | | 9 713 |

# Булуҥ улууһа
## Үөрэҕирии

    Сүрүн ыстатыйа: Булуҥ улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
Куораттааҕы уокуруктар: Дьокуускай | Жатай
Улуустар: Абый улууһа | Алдан улууһа | Аллайыаха улууһа | Аллараа Халыма улууһа | Амма улууһа | Анаабыр улууһа | Булуҥ улууһа | Бүлүү улууһа | Горнай улууһа | Кэбээйи улууһа | Ленскэй улууһа | Мирнэй улууһа | Муома улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Нам улууһа | Нүөрүҥгүрү улууһа | Ньурба улууһа | Орто Халыма улууһа | Өймөкөөн улууһа | Өлөөн улууһа | Өлүөхүмэ улууһа | Сунтаар улууһа | Таатта улууһа | Томпо улууһа | Усуйаана улууһа | Уус-Алдан улууһа | Уус-Маайа улууһа | Үөһээ Бүлүү улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа | Үөһээ Халыма улууһа | Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа | Эбээн-Бытантай улууһа| Эдьигээн улууһа
# 1771

1771 сыл.

# 1771
## Туох буолбута

* Бу сыл Сунтаар улууһун Элгээйи нэһилиэгэ төрүттэммитинэн ааҕыллар. Ити сылга Элгээн (билиҥҥитэ Элгээйи) чосуобунатыгар маҥнайгынан кэриэстэммит Иван Кривошапкин (Ноговицын) - Дьүүл Уйбааҥҥа "алтан" бэчээт (печать родовых управлений) бэриллибитэ, ити кэмтэн ыла Элгээн сэлиэнньэтэ дьыалаҕа Бордоҥ буолаһын быһыытынан киирбитэ, оттон Дьүүл Уйбаан кини кинээһинэн анаммыта.

# 1771
## Туох буолбута
### Олунньу

* Олунньу 2 — Үөһээ Бүлүү 24 саха буоластарын уонна тоҥус кинээстэрэ алтан бэчээт ылбыттар.

# 1771
## Туох буолбута
### Кулун тутар

* Кулун тутар 11 — секунд-майор Петр Малтефельцей Саха сирин бойобуодатынан анаммыт. 1773 сыл кулун тутар 13 күнүгэр дылы сулууспалаабыт.

# 1771
## Туох буолбута
### Муус устар

* Муус устар 8 — Екатерина II Москубаны суһаллык чумааттан быыһыыр туһунан дьаһайбыт.
* Муус устар 27 — М. Беневскай баһылыктаах Камчатка сыылынайдара өрө турбуттар. Дьаһаах уонна ас ыскылааттарын, «Святой Петр» диэн галиоту былдьаабыттар. Табаардары баһылыктара Беневскэй араспыыскатынан атыылаһаллар эбит. Ол араспыыскаларга Морис Беневскэй бэйэтин «пресветлейшей республики Польской резидент и Ея Императорского Величества Римского камергер, военный советник и регементарь» диэн ааттанар эбит. Кэлин бу дьон икки далайынан устан Францияҕа тиийбиттэрэ. Тиһэҕэр Беневскай Франция икки хоруолугар сулууспалаабыта, Людовик XV сорудаҕынан Мадагаскаар арыыны сэриилээбитэ, олохтоохтор хоруолунан билиммиттэрэ.

# 1771
## Өлбүттэр

* Ахсынньы 6 — Джованни Баттиста Морганьи — Италия бырааһа, патология анатомиятын төрүттээччи.
# Бастакы Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

Маҥнайгы Наахара нэһилиэк. Мэҥэ-Хаҥалас улууһун нэһилиэгэ, киинэ Тиэлиги.
Майаттан 69 км илин диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана — 578 киһи (2007 сыл).

# Бастакы Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
## Устуоруйата

1688 с. биллэр. Урут Илин Хаҥалас улууһугар киирэрэ.

# Бастакы Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
## Устуоруйата
### Аҕа уустара

Амма аҕа ууһа, Бүтүйэх аҕа ууһа, Ыйылас аҕа ууһа, Такыр аҕа ууһа, Чыамайыкы аҕа ууһа

# Бастакы Наахара нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

    Захаров Вячеслав Платонович (1940 с. олунньу 17 к. төр.) — история билимнэрин кандидата.
    Борисова Степанида Ильинична (1950 с. муус устар 15 к. төр.) — театр уонна киинэ артыыһа, ырыаһыт, Российскай Федерация норуодунай артыыһа.
    Бочкарева Галина Алексеевна (1959 с. балаҕан ыйын 19 к. төр.) — суруналыыс, Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруналыыстарын Сойууһун бэрэссэдээтэлэ.
# Джек туппут дьиэтэ

«Джек туппут дьиэтэ» (ааҥл. The House That Jack Built) − психологическай триллер.
Киинэ Америка Вашингтон штатыгар 12 сыл устата сылдьыбыт серийнай өлөрүөхсут Джек диэн киһи туһунан кэпсиир. Киинэ дьайыыта 1970-1980 сс. Киинэ премьерата ыам ыйын 14 күнүгэр 2018 с. аан дойдутааҕы Каннскай киинэ фестивалын конкурска кыттыбат киинэлэр программаларыгар буолбута.

# Джек туппут дьиэтэ
## Сүдьүөтэ

Остуоруйа Джэк туһунан кэпсиир – олус өйдөөх серийнай өлөрүөхсүт. 12 сыл устата кини 60-нтан элбэх киһини өлөрбүтэ. Киинэ 5 инцидеҥҥа арахсар. Ол икки ардыгар Джек Вёрджи кытары философия, этика уонна Джек эйэни хайдах көрөрүн туһунан кэпсэтэллэр.
Биэс инцидент аайы Джек сиэртибэлэрин араас көрүҥүнэн өлөрөр, ону гынан баран бэйэтигэр болҕомтону тардаары журналистарга сиэртибэлэрин хаартыскаларын уонна сурук ыытар. Кини бэйэтигэр «Мистер Изощренность (англ. “Mr. Sophistication”)» диэн псендонимы ылбыта.
Ол икки ардыгар Джек дьиэ тутта сатыыр, ол гынан баран хаста даҕаны туох эрэ сатаммат буолан дьиэтин көтөрөр уонна хаттаан оҥоро сатыыр. Бэһис инцидент бүтүүтүгэр эрэ дьиэтин ситэрэр. Ити кэмнэргэ Джек көрөөччүгэ бэйэтин матыыпын көрдөр.

# Джек туппут дьиэтэ
## Ыйынньыктар

* "Дом, который построил Джек" на "Кинопоиске"
* "Дом, который построил Джек" на "IMDb"
# Раджпууттар

Раджпууттар (санскр. राज्पुत) — Пакистааҥҥа уонна Хотугу Индияҕа кшатрийдар варналарыгар киирэр этно-сословнай бөлөх. Ахсааннара — 17 мөл киһи. Индия уонна Пакистаан кыраныыссаларыгар уонна Пенджаб, Раджастан, Махараштра штааттарга олороллор. Итэҕллэрэ индуизм, ислаам, сикхизм.

# Раджпууттар
## Тыллара

Раджпууттар олохсуйбут сирдэрэ араас буолан тыллара эмиэ араас: раджастхани, панджаби, синдхи, гуджарати.
# Техас

Техас (ааҥл. Texas) диэн АХШ соҕуруу штата. Хос аата Соҕотох сулус штата (The Lone Star State). Иэнинэн (696,200 км2) уонна олохтоохторунан (24.3 млн) Америка иккис улахан штата. Киин куората Остин. Ордук улахан куората Хьюстон, атын улахан куораттара Сан Антонио уонна Эль Пасо. Америка сүөһү иитиитин индустриятын киинэ. Ол курдук cowboy диэн ынахсыт идэлээх киhи Техас аан дойдуга биир биллэр бэлиэтэ буолар.
Историятынан уонна култууратынан, Техас АХШ Соҕуруутун ирээтэ буолар. Ол гынан баран, Испан уонна Мексикан төрүттээх буоларын быhыытынан АХШ соҕуруулуу арҕаатын ирээтэ эмиэ буолуон сөп.
"Six flags over Texas" (Техас үрдүнэн алта былаах) диэн этии бу сири хас да дойдулар бас билэ сылдьыбыттарыттан үөскээбитэ. Испания Техас сирин бас билбит бастакы Эуропа дойдута этэ. Франция Техаска кылгас кэмҥэ колония тэрийэ сылдьыбыта. 1836 дылы штат сирин Мексика бас билэрэ. Бу сылга тутулуга суох Техас Республиката тэриллибитэ. 1845 Холбоhуктаах Штаттарга 28с штатынан кыттыспыта. 1861 саҥатыгар Техас Холбоhуктаах Штаттартан арахсыбыта уонна бу сыл кулун тутар 23 күнүгэр Америка Конфедерат Штаттарыгар кыттыспыта. 1870 Конгресс уурааҕынан Техас Холбоhуктаах Штаттарга төннүбүтэ.
1900-с саҥаларыгар штат сиригэр нефть булуллан экономика үлүскэн сайдыыта саҕаламмыта. Билигин Техас диверсификациялаах экономикалаах. Экономикатын бас олохторунан буолаллар үрдүк технология, биомедик чинчийии уонна үрдүк үөрэҕирии.
# 2010 Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара

XXI Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара 2010 сыл олунньу 12-28 күннэригэр Канаада Ванкувер куоратыгар буолаллар.
# Hulu

Hulu — стриминг (ааҥл. streaming) нөҥүө көрдөрөр программа, Walt Disney бас билиитэ.
# Эндрю Мосон

Эндрю Мосон, Барон Мосон (ааҥл. Andrew Mawson, ааҥл. Baron Mawson; төр. сэтинньи 8 күнэ 1954 сыл) — британия түмэт урбаанньыта, политик, уопсастыбаннай уонна таҥара үлэһитэ, ОРК капеллаана.
Моусон Манчестер үнүбүрсүтүөтүгэр теология бакалавырын истиэпэнин ылбыта. Ол кэннэ 1984 сылтан ОРК-га капеллаанынан сулууспалаабыта.
Лондон Тауэр-Хамлетсыгар «Бромли-бай-боу киин» (ааҥл. Bromley by Bow Centre), түмэт урбаан бириинсиптэринэн үлэлиир, тэрийээччитинэн уонна бирисидьиэнинэн буолбута.
Мосон урбааны кытта социальнай кыһалҕалары быһаарар атын хас да тэрилтэлэри, хампаанньаларф уонна бырайыактары тэрийсибитэ уонна салайбыта; кини уопутун тарҕатар «Эндрю Мосон и партнёры» хампаанньа дьаһайааччыта (ааҥл. Andrew Mawson Partnerships).
Дьон олоҕор сыһыаннаах эйгэҕэ өҥөлөрүн иһин Эндрю Мосон Британия импиэрийэтин уордьанын (2000) хабалыара буолбута, баруон титуллаах олоҕун тухары пэрствонан бэлиэтэммит (29 кулун тутар 2007 сыл), луордар Палааталарын чилиэнэ (30 муус устар 2007 сыл).
Былаас өттүттэн биһирэбил ыллар да, Мосон ол былааһын, Улуу Британияҕа социаальнай эйгэҕэ ыытар бэлиитикэтин, кириитикэлиир.
2008 сыллаахха «Түмэт урбаан» (ааҥл. The Social Entrepreneur: Making Communities Work) диэн түмэт урбааҥҥа аналлаах ыйар-кэрдэр кинигэтэ, бесселлер буолбута.
# .ir

.ir диэн Ираан үрдүк таhымнаах ил домена.
# Изяслав I Ярославич Рюрикович

Изяслав I Ярославич Рюрикович (кириэстэммит аата Дмитрий) - Русь уон биирис, уон үһүс уонна 16-с баһылыга. Бастаан 1054-1068 сылларга салайбыт. Киинэ: Киев. Бөрөстүөлү аҕата өлбүтүн кэннэ ылбыт. Онтон Киевка норуот бастаанньатын кэмигэр Польшаҕа быраатыгар Болеслав II Хорсун диэн ыраахтааҕыга күрээбит. Онтон нөҥүө сылыгар Польша сэриитин кытта төннүбүт уонна 1073 сыллаахха дылы ыраахтааҕылаабыт. Онтон бырааттара Святослав II Ярославич Рюрикович уонна Всеволод I Ярославич Рюрикович Киевы осаадалаабыттарыгар эмиэ Польшаҕа онтон Германияҕа күрээбит. Онтон Святослав өлбүтүн кэннэ Всеволод бөрөстүөлү киниэхэ туран биэрбит. Нежатина Нива диэн сиргэ кыргыһыыга өлбүт.
Дойдуну кини иннинэ бастаан Мстислав Владимирович Рюрикович салайбыт, кини кэнниттэн кылгас кэмҥэ - Всеслав Брячиславич Полоцкий, онтон эмиэ бэйэтэ олорбутун кэннэ кини кэнниттэн Святослав II Ярославич Рюрикович буолбут, онтон Всеволод I, онтон эмиэ бэйэтэ, онтон кини өлбүтун кэнниттэн Всеволод I Ярославич Рюрикович иккистээн ыраахтааҕы буолар.
# Илин Сибиир

Илин Сибиир — Азия чааһа, Сибиир илин өттө, бүтүннүү Арассыыйа кыраныыссатын иһинэн сытар. Арҕааҥы кирбиитэ Енисей өрүһүнэн ааҕыллар, илиҥҥи кирбиитэ Чуумпу байҕалы кыйа барар сис хайаларынан сытар.
Саха Сирин сороҕор Илин Сибииргэ киллэрэллэр (географтар), сороҕор Уһук Илиҥҥэ (нууч. Дальний Восток) киллэрэллэр (холобур, Уһук Илиннээҕи федераал уокуругар киирэр).
# Майо Клиник

Майо Клиник (сахалыы - Мейо Балыыһата эбэтэр Майо балыыһата, оригинал аата - Mayo Clinic) - Аан Дойдуга биир бөдөҥ чааһынай балыыһа, Рочестер куоратка баар, Миннесота штатыгар. 60 тыыһынча үлэһиттэрдээх.
Премиум балыыһалар ахсааннарыгар киирэр, ол эрэн medicaid систематынан элбэх дьону босхо эмтииринэн биллэр.

# Майо Клиник
## Прайстара

Medicare уонна Medicaid линиатыгар хапсыбат буоллаххына, 2023 сыаната маннык:
* балыыһаҕа чекинг (регистратура) - 9$
* бырааска хоһугар киирии - 120$
* быраастан ыйытыы - 45$
* быраас эмтээһинэ уонна көрөөһүнэ - 75000$ (+ 32$ дедактабл)
* анализтар - 912$ (иик, саах), 4500$ (хаан), 12000$ (онкомаркер)
* эмп анааһын - 0$ (инщуренс баар буоллаҕына), онтон ураты - эмп сыаната + 0,01$ copay
* хирургия - 280000$ (ыарахан эпэрээссийэ)
* хирургия - 42000$ (кыра операция)
* хирургия - муҥурдаах (25000$)
* палатаҕа хонооһун - 0$ (инщуренс баар буоллаҕына), онтон ураты - 350$ күҥҥэ
* Дантист - пломбирования 1200$ 1 тиискэ, туурдарыы - 120$
* МРТ уонна КТ - 43000$
* Рентген - 170$
* массаж - 410$ 1 чааһа
* Онкология - 820000$ (0,01$ - copay)
* ER (Emergency Room - Түргэн көмө) - 1М$ (уочарата суох киллэрии, премиум эмтэнии)
* Urgent Care (Быстах түргэн көмө) - боростуой процедуралар 230$ + 0,01$ copay + 93$ дедактабл
# .qa

.qa диэн Катар үрдүк таhымнаах ил домена.
# Туйахтаах кутуйахтар

Туйахтаах кутуйахтар (лат. Dicrostonyx, нууч. Род Копытные лемминги) Бытаһыттыҥылар кэргэннэригэр киирэр уус. Бу бөлөххө Саха сиригэр биир көрүҥ - Кырса кутуйаҕа киирэр.

# Туйахтаах кутуйахтар
## Өссө маны көр

* Күтэрдэр
* Тыа бытаһыттара
* Таас бытаһыттар
* Кырса кутуйахтара
* Бытаһыттар
* Чыҥырыкааннар
* Андаатардар
Кутуйахтыҥылар кэргэннэрэ
# Бускаров Николай Харлампьевич

Бускаров Николай Харлампьевич (1958 с.т.) — марафонец, чэпчэки атлетикаҕа международнай кылаастаах спорт маастара (1996 с.).
Кини Россия араас куораттарыгар, Европа кэккэ дойдуларыгар: Италияҕа, Голландияҕа, Бельгияҕа, Испанияҕа, күн тахсар дойдутугар Японияҕа, Африка сиригэр онтон да атын сирдэргэ сылдьан күрэхтэстэ. Саамай чаҕылхай кыайыылары 90-с сыллар аҕалбыттара. 1992 с. Калининград куораккка маастарга кандидат, 1993 с. Омскайга ыытыллыбыт аан дойдутааҕы марафоҥҥа маастар норматын толорбута. 1996 с. Москваҕа аан дойду икки ардыларынааҕы спорт маастарын норматын толорбута. /З. В. Бускарова
# Красятычи

Красятычи (укр. Красятичі) диэн Украина Киев уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 660 (2012).
# Алтан төбө

《Алтан төбө》 алтан бас. (Латыынныы – Тахасum, нууччалыы – одуванчик). Астровайдар кэргэттэригэр киирэр өр сыллаах оттуҥу үүнээйи. Араҕас өҥнөөх төгүрүк хоруона сибэккилээх кылгас көҥдөй умнастаах киэҥник тарҕаммыт эмтээх от (« Саха тылын быһаарыылаах тылдьыта ; 2014с, 434 стр ). Саха сирин биир саамай тарҕаммыт үүнээйитэ. Ыам ыйын бүтүүтүттэн күһүҥҥэ дылы кырдал, хонуу сирдэри сөбүлээн үүнэр. Угун уһуна 5 см – 30 см тиийэр, сибэккитин диаметра 1 см – 5 см тиийэ буолар. Күһүөрү сибэккитэ көл түүгэ майгынныыр хоруоната кубулуйар. Бу хоруоната, сиэмэ буолан , тыал көмөтүнэн тарҕанар.

# Алтан төбө
## Тутуллуута

Алтан төбө (алтан бас) сибэккитин сайын хомуйаллар. Күлүктээх, салгыннаах сиргэ ууран хатараллар. Сибэккитэ быар, бүөр, куртах ыарыыларын эмтииргэ туһалыыр. Алтан төбө (алтан бас) умнаһыгар утахтаах. Бу утаҕа эмтээҕинэн биллэр. Утаҕын ыган , ууга суурайан тутталлар. Уҥуох, сис, тиис ыарыыларыгар көмөлөһөр.
Туттуллубут литература：《Саха сирин эмтээх уунээйилэрэ А.П.Басыгысова , Бичик 2014-128с.
# Симэхтээх сири көҕүөр иһит

Симэхтээх сири көҕүөр иһит — олус улахан, киэҥ ыҥырыылаах ыһыахтарга кымыс көөнньөрөр сири иһит.

# Симэхтээх сири көҕүөр иһит
## Өссө маны көр

* Симэхтээх симиир
* Симиир
* Таһыар-көҕүөр
* Сири ыаҕас
* Сири чабычах
* Сири холлоҕос
* Кылырҕастаах сири холлоҕос
# Лэппэй

Лэппэй — дьоҕус, намыһах туос иһит.
# Raiffeisen Bank International

Raiffeisen Bank International (Омуктар икки ардыларынааҕы Райфайзен Баан), Аустриа саамай улахан баана уонна сир шаарын үрдүнэн биир улахан капиталлаах баана буолар.
Салалтата — Вена (Аустриа).
Филиаллара:
* Райфайзен Банк Рус (Арассыыйа, Саха Сирэ)
* Raiffeisen Bank America (АХШ)
* Raiffeisen Bank AVAL (Райфайзен банк Аваль, Украина)
* Raiffeisen Bank Bulgaria (Болгария)
* Приорбанк (Беларусь Республиката)
# Аан дойду Олимпия хамытыата

Аан дойду Олимпия хамытыата диэн тэрилтэ Лозаннаҕа, Швейцарияҕа баар, Пьер де Кубертен уонна Деметриос Викелас 1894 сыл бэс ыйын 23 күнүгэр тэрийбиттэрэ.Билигин 203 дойдуларынан Олимпия хамытыаттар чилиэн буолаллар.

# Аан дойду Олимпия хамытыата
## Бэрэсидьиэннэр

* Деметриус Викелас (1894–1896)
* Пьер де Кубертен (1896–1925)
* Энри де Байле-Латур (1925–1942)
* Зигфрид Эдрстром (1942–1952)
* Эйвери Брундаж (1952–1972)
* Майкл Моррис (1972–1980)
* Хуан Антонио Самаранч (1980–2001)
* Жак Рогге (2001–2013)
* Томас Бах (2013-билигин)
# Эдмонтон

Эдмонтон (Edmonton), Альберта улууhун киин куората. Нэhилиэнньэтэ 1 мөлүйүөн киhи (2008). Куоракка университет улэлиир. Ньиэп хостууллар уонна переработкалыыллар. Химикат собуоттара бааллар. "Канаада Байанайа" - диэн Сахалар тумсуулэрэ улэлиир 2001 сылтан ыла.
# Хаскара

Хаскара (лат. Rhododendron dauricum, нууч. Рододендрон даурский) - вересковайдар кэргэннэригэр киирэр күүскэ сайдыбыт элбэх лабаалардаах сэппэрээк. Умнаһа 2 м дылы үрдүктээх буолар. Саҥа тахсыбыт үнүгэстэрэ дьэбинниҥи өҥнөөх буолар. Сэбирдэхтэрэ уһун синньигэстэр, хараҥа от күөҕэ өҥнөөхтөр. Күһүн сэбирдэхтэрэ саһараллар уонна туруупка курдук эриллэн хаалаллар. Сибэккитэ роза өҥнөөх, биирдии тахсар, ардыгар 2-3 буолар, сыттаах, 4 см дылы диаметрдаах.
Саха сиригэр соҕуруу уонна киин улуустарга үүнэр. Кумахтаах, таастаах буорга бэс уонна тиит ойуурдарга, ардыгар маардарга көстөр.
# Бавардар

Бавардар ... Бу тыл хас даҕаны өйдөбүллээх:
* Бавардар (Ниэмэстэр)
* Бавардар (Былыргы аҕа уустара
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Гильберт Давид

Давид Гильберт (Көнинсберг, Пруссия, 1862 Тохсунньу 23–Гөттиҥен, Германия, 1943 сыл олунньу 14) ниэмэс матемаатига. Кини бириэмэтигэр биир ордук сабыдыаллаах матемаатик учуонай этэ.
Гильберт араас уобаластарга киэҥ идеялары чинчийбитэ. Инвариант теориятын чинчийбитэ, геометрияҕа аксиомалары киллэрбитэ, уонна Гильберт пространствотатын быһаарбыта. Ол функциональнай анаализ төрүтэ буолбута. Квантовай механика уонна относительнай теория элбэх боппуруостарын математика өттүн Гильберт уонна кини устудьуоннара быһаарбыттара. Кини бастаан математиканы метаматематикаттан араарбыта онон Кантон теорияларын уонна трансфинитнай сыыппаралары хаххалаабыта.

# Гильберт Давид
## Гөттиҥен оскуолата

1895 сыллаахха Гөттиҥен университетыгар математика декана буолбута, ол бириэмэҕэ аан дойдуга математиканы дириҥник үөрэтэр киинэ этэ. Олоҕо бүтүөр дылы деканынан сылдьыбыта. Биллэр үөрэнээччилэрэ: Герман Вейл, шахмат чемпиона Эмануэль Ласкер, Эрнст Зернело уонна Карл Густав Хемпель. Гөттиҥберг университетыгар үлэлии сырыттаҕына чулуу математиктары кытта билсэ сылдьыбыта, ол быыһыгар Эмми Нөтэр уонна Алонзо Черч.

# Гильберт Давид
## Аксиомалар уонна проблемалар
### Гильберт аксиомалара

Grundlagen der Geometrie (Геометрия төрүтэ) диэн үлэтэ 1899 сыллаахха бэчээттэммитэ. Эклид аксиомаларын буолбакка Гильберт бэйэтин аксиомаларын наборун киллэрбитэ. Евклид үлэтигэр баар боппуростары быһаарбыттар.

# Гильберт Давид
## Аксиомалар уонна проблемалар
### Гильберт программата

1920 сыллаахха математикаҕа чинчийии проегын киллэрбитэ. Математика формулалара биир буолбут курдук уонна барыта толору логика төрүттээх буолуохтаах диэн итэҕэйэрэ.
Ону быһаарарга:
* Математика барыта биир набор аксиомалары билиниэхтээх; уонна
* Ол аксиомалар системалара дакаастабыллаах буолуохтаах
диэн саныыра.
Киниэхэ техника уонна философия өттүттэн киллэриини биэрэр биричиинэлэрдээх курдук этэ.

# Гильберт Давид
## Прикладной математика

1912 сыл кэнниттэн Гильберт болҕомтотун прикладной математикаҕа уурбута, ол курдук ааҕыыны уонна физика математикаҕа. Ол үлэлэрэ эмиэ улахан суолталаахтар.