yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Графика

Бу тыл хас да өйдөбүллээх:
* Көмпүүтэр графиката
* Графическай климат оҥоһуута
* Графическай ырыа
* Графика сайдыытын историята
* Тиэкис графическай уруһуйдара
* Графическай уруһуйдар
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Nickelback

Nickelback (Никлбэк) - Канаада дойдутугар баар аан дойдуга биллэр рок группа. Киннэри АХШ дойдутугар Канаадаттааҕар быдан сөбүлүүллэр, тоҕо диэтэххэ киннэр ырыалара арыый американскай тииптээр, американнар менталитеттарын хатылыыр. Саха Сиригэр эдэр ыччат эмиэ сөбүлээн истэр.
# Джида

Джида (Джиида, Jeada) - Васильев Гоша - саха ырыаһыта, рэп-музыка хайысхатыгар айар, ырыа тиэкистэрин бэйэтэ суруйар.
Бастакы "Мин Сахабын" диэн ааттаах альбома 2003 сыллаахха тахсыбыта. Онно киирбит ырыалар ("Мин Сахабын", "Атаарабын" уо.д.а.) өр кэмҥэ араадьыйа уонна телевизионнай эфиирга тахсаллара, Саха сирин чаартарыгар бастакы миэстэни ылаллар этэ. Бу кэмҥэ Джида "Extra" диэн тэрилтэ рекламнай кампаниятын сирэйэ буолар. 2005 сыл күһүнүгэр «Magdis» тэрилтэни кытта толору метражтаах уус-уран киинэни устуутун саҕалыыр («Далаһа устун уҥуор», режиссер – Сергей Зверев), бу киинэҕэ Джида сүрүн оруолу толорор. Киинэ 2007 сыллаахха дылы уһуллар. Саас өрөспүүбүлүкэ киинэтин тыйаатырдарыгар улахан ситиһиилээхтик көрдөрүллэр. Бу кэнниттэн ырыаһыт гастролларын тохтотон "Olokh/ostuoruyA" диэн альбомун суруйар.
Иккис альбомун ("Olokh/ostuoruyA") «aARTyk» (Лэкиэс – Иннокентий Гаврильев) студияҕа суруйар. Ол сыл күһүнүгэр саҥа «Эппэтэх Санааларым» диэн альбому босхо интэриниэттэн хачайдаан ылыахха сөп буолар.
Джида аҕыйах кэмҥэ «Ай-Тал» этно-рок бөлөҕү кытта үлэлиир, хас да кэнсиэркэ бииргэ ыллыыллар.
2011 сылга Джида саҥа ырыата Тургутуу ыччат Герои киинэтигэр саундтрек буолбута.

# Джида
## Дискография:

«Мин Сахабын»/2003 «Сурэхпит Тэбэрин Тухары. DVD»/2005/magdis studio «Olokh/ostuoruyA»/2007/aARTyk/magdis studio «Эппэтэх Санааларым»/2007/Интернет-альбом «OlokhTulaSanaalar»/2008/JEADA production (coming soon…)

# Джида
## Кини туһунан

* Jeada таабырынын таайарга турунан... Кривошапкин Н.Н. / М.Г.Старостин уруhуйа; — Дьокуускай: Бичик, 2006. — 96 с.
# Семенов Николай Макарович

Семенов Николай Макарович, (1937 с. муус устар 7 күнэ, Хоро нэһилиэгэ, Сунтаар оройуона, Саха АССР), РСФСР үөрэҕириитин туйгуна, үлэ, спорт ветерана.

# Семенов Николай Макарович
## Олоҕун олуктара

1937 сыллаахха муус устар 7 күнүгэр Сунтаар улууһун Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
1946 с. - Хоро начальнай оскуолатыгар үөрэнэ киирбитэ. 1956 с. 10 кылааһы бүтэрээт, Элгээйигэ киэһээҥҥи оскуолаҕа биир сыл учууталынан үлэлээн баран армияҕа сулууспалаабыта.
1961 с. - Ленинградка Герцен аатынан педагогическай институкка физика, радиотехника салаатыгар үөрэнэ киирбитэ.
1965 с. - Элгээйи орто оскуолатыгар физика учууталынан үлэтин саҕалыыр
1977 с. - оскуола кылаас таһынан үлэтин тэрийээччи быһыытынан үлэлиир.
Семенов Н.М. үлэлиир кэмигэр үөрэтии научнай-практическай хайысхатыгар элбэх болҕомтотун уурбута. Техническэй айар үлэҕэ, самодеятельноска оройуонугар, республикаҕа элбэх бириистээх миэстэҕэ тиксибитэ. Ленинград куорат Заславскай аатынан зоологическай музейыгар, Лена өрүс тардыытынан үөрэнээччилэр экспедицияларын салайбыта. Николай Макарович салалтатынан үөрэнээччилэр сайыҥҥы үлэлэрин тэрийиигэ "Ориентир", "Ритм", "Факел" үлэ-сынньалаҥ лааҕырдар базалара тэриллибитэ. Тыа хаһаайыстыбатын производствотын дириҥэтэн үөрэтиигэ, үлэ уруогун, механизация, животноводство кабинеттара саҥардыллыбыттара.

# Семенов Николай Макарович
## Наҕараадалара, ытык ааттара

* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна.
* “За освоение целинных земель» мэтээл.
* ЫБСЛКС КК “Молодой передовик производства” бэлиэ.
* “Победитель социалистического соревнования” бэлиэ.

# Семенов Николай Макарович
## Кини туһунан

* Норуот учуутала / [авт., хомуйан оҥорооччу А.М.Григорьева – Сандаарыйа ; ред. К.П.Семенова] – Дьокуускай: Сахаада, 2017
# Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит уу-хонуу харамайдарын тиһигэ

Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр (2000 с.) киирбит сэдэх ахсааннаах уу-хонуу харамайдарын үс көрүҥнэрин тиһигэ.
| Ойуу | Аат | Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр харыстанар туруктара |
| Кутуруктаахтар этэрээттэрэ (Сaudata) |||||
| | Сибирский углозуб Hynobius keyserlingi (Dybowski, 1870) Сибирский углозуб | Сэдэх көрүҥнэр (III). Аҕыйах ахсааннаахтар, хааччахтаах эбэтэр дэҥ сирдэргэ тарҕаммыттар |
| Кутуруга суохтар этэрээттэрэ (Anura) |||||
| | Сытыы тумустаах баҕа Rana arvalis (Nilsson, 1842) Остромордая лягушка | Сэдэх көрүҥнэр (III). Аҕыйах ахсааннаахтар, хааччахтаах эбэтэр дэҥ сирдэргэ тарҕаммыттар |
| | Дальневосточная лягушка Rana chensinensis (David, 1875) Дальневосточная лягушка | Сэдэх көрүҥнэр (III). Аҕыйах ахсааннаахтар, хааччахтаах эбэтэр дэҥ сирдэргэ тарҕаммыттар |

# Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит уу-хонуу харамайдарын тиһигэ
## Өссө маны көр

* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит тымырдаах үүнээйилэр тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит муохтар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит лабыкталар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит тэллэйдэр тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит үөн-көйүүр тиһигэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит балыктар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит сыылааччылар тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит көтөрдөр тиһиктэрэ
* Саха Сирин Кыһыл кинигэтигэр киирбит үүтүнэн иитээччилэр тиһиктэрэ
# Н

Н - Саха алпабыытын 17-с буукубата.
Алпаабыт:
А, Б, В, Г, Ҕ, Д, Дь, Е, Ё, Ж, З, И, Й, К, Л, М, Н, Ҥ, Нь, О, Ө, П, Р, С, Һ, Т, У, Ү, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ъ, Ы, Ь, Э, Ю, Я
# Саввинов Валерий Николаевич

Саввинов Валерий Николаевич – мас тардыһыытыгар СР спордун маастара.
# Аан дойду салайар тутула

Аан дойду салайар тутулун быьаарар (мировая политика) кууьунэн ааттанар аан дойду эйгэтигэр аналлаах быьаарыныылары бэлэмниир, ылынар уонна олоххо киллэрэр ситимин быспакка оцоьуллар дьайыы.
Аныгы аан дойду салайар тутулун быьаарыыга араас элбэх кыттааччы баар. Ол гынан баран, билиццэ диэри баьыйар ейдебулунэн, аан дойду салайар тутулун быьаарыы сурун кыттааччыларынан биирдиилээн дойдулар уонна хас да дойду кыттыспыт тумсуулэрэ буолаллар.
Ол да буоллар бугуццу куццэ норуоттар икки ардыларын сыьыаннаьыыларыгар кыттааччы ахсаана элбии турара саарба5а суох кестуу курдук сыаналанар. Норуоттар икки ардыларынаа5ы сыьыаннаьыыга сурун оонньооччунан Аан дойду тэрилтэлэрэ буолаллар.
# Герберт Уэльс

Герберт Уэллс (1866-1946) - Англия суруйаччыта, публицист, научнай фантастика жанрын төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ. «Машина времени», «Человек-невидимка», «Война миров» киэҥник биллибит научнай-фантастическай романнар ааптардара. Арассыыйаҕа үстэ сылдьыбыта (1914, 1920 уонна 1934 сылларга). Иккис сырыытыгар Максим Горькайы кытта уруккуттан бисэр буолан Ленини көрсөн турар, үһүс сырыытыгар Сталины кытары көрсөн интервью ылан турар.
# Питер Брейгель Аҕа

Питер Брейгель, Аҕа (c. 1525 – 1569 балаҕан ыйын 9) Голландия Ренессанс бириэмэтээҕи уруһуйдьута уонна графига. Биллэр хартыыналарыгар пейзажтары уонна бааһынайдары уруһудаабыта. Атын Брейгель дьиэ кэргэниттэн ураты буолаары "Бааһынай Брейгель" диэн хос ааты ылбыта.

# Питер Брейгель Аҕа
## Сорох үлэлэрэ

* Вавилон башнята, 1563
* Бааһынай сыбаайбата, 1568, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Неаполь бухтатыгар муораҕа охсуһуу, 1560, Galleria Doria-Pamphili, Rome
* Утарсыбыт ангеллар түһүүлэрэ, 1562, Royal Museums of Fine Arts of Belgium, Brussels
* Кыра Вавилон башнята, c. 1563, Museum Boymans-van Beuningen, Rotterdam
* Кавалерия процессията, 1564, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Буруйа суохтары өлөрүү, c. 1565, versions Royal Collection, Kunsthistorisches Museum, Vienna, and London art market (2007)
* Оҕолор ооннньуулара, 1560, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Үүт уонна мүөт дойдута, 1567, Alte Pinakothek, Munich
* Бааһынай үҥкүүтэ, 1568, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* Харчыны көрдөөччүлэр, 1568, Louvre, Paris
* Оҕолор оонньууларын деталя (1560)
* Winter Landscape with a Bird Trap, 1565, Bruxelles, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Belgie, inv. 8724
* The Peasant and the Nest Robber, 1568, Kunsthistorisches Museum, Vienna
* The Three Soldiers, 1568, Frick Collection, New York City
* Conversion Of Paul, 1567, Kunsthistorishes Museum, Vienna
* The Storm at Sea, an unfinished work, probably Bruegel's last painting.
# Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ

Соҕуруу Африка Өрөспүүбүлүкэтэ диэн Африка соҕуруу өттүгэр баар дойду. Соҕуруу Африка Атлантик океан уонна Индия океанын кытылларыгар турар. Кытылын линиятын уhуна 2,798 км. Хоту кирбиилэhэр Намибиялыын, Ботсуаналыын, Зимбабуэлыын, Мозамбиктыын уонна Суазилэнныын. Соҕуруу Африка иhигэр Лесото диэн дойду баар.
# Хмельницкэй уобалас

Хмельницкэй уобалас (укр. Хмельницька область) — Украина субъега. Киин куората — Хмельницкэй. Дьонун ахсаана 1 306 396 (2014).
# Кэбээйи (нэһилиэк)

Кэбээйи нэһилиэк. Кэбээйи улууһун нэһилиэгэ, киинэ Кэбээйи.
Улуус кииниттэн 120 км. соҕуруу диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана - 2576 киһи (2007 сыл).

# Кэбээйи (нэһилиэк)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* 1919 сыл сэтинньи 25 күнүгэр төрөөбүтэ Сметанин Тимофей Егорович - саха суруйааччыта, прозаига, поэта.
* 1943 сыл кулун тутар 2 күнүгэр төрөөбүтэ Нелунов Анатолий Гаврильевич — филология билимин кандидата
* 1943 сыл от ыйын 18 күнүгэр төрөөбүтэ Максимов Петр Семенович — философия билимин кандидата,
* 1944 сыл ахсынньы 23 күнүгэр төрөөбүтэ Пестряков Петр Петрович, Саха сирин үтүөлээх артыыһа.
* 1950 сыл кулун тутар 19 күнүгэр төрөөбүтэ Сметанин Тимофей Тимофеевич — П. А. Ойуунускай аатынан Саха академическай театрын артыыһа, драма уонна киинэ артыыһа.
* 1953 сыл от ыйын 17 күнүгэр төрөөбүтэ Дьяконова Юлия Назаровна (17.07.1953—30.07.1986) — филология билимин кандидата.
* 1957 сыл кулун тутар 21 күнүгэр төрөөбүтэ Иннокентьев Иван Иванович — суруйааччы, драматург, суруналыыс
* 1961 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр төрөөбүтэ Романова Екатерина Назаровна — саха итэҕэлин, сиэрин-туомун үөрэтэр чинчийээччи, история билимин доктора

# Кэбээйи (нэһилиэк)
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии, М., 2000 г.
# Ойуур кутуйахтара

Ойуур кутуйахтара (лат. Apodemus, нууч. Род Лесные мыши) - Кутуйахтыҥылар кэргэннэригэр киирэр уус. Саха сиригэр манна 1 көрүҥ - Тыа кутуйаҕа - киирэр.
* Кырачаан кутуйахтар
* Кутуйахтар
* Кырыысалар

# Ойуур кутуйахтара
## Өссө маны көр

Бытаһыттыҥылар кэргэннэрэ
# Counter-Strike

Counter-Strike (кылгастык CS диэн; Counter-Strike сахалыы — хардары охсуу) диэн тактикалаах бастакы сирэйтэн ытыы жанрдаах видео оонньуу. 1999 c. тахсыбыт Half-Life оонньуу модификацията буолар. Мод автордара: Минь "Gooseman" Лэ уонна Дьэсс "Cliffe" Клифф. Оонньуу салҕыы серияларга кубулуйбута, олор ахсааннарыгар киирэллэр: Counter-Strike: Condition Zero, Counter-Strike: Source, Counter-Strike: Anthology уонна Counter-Strike Xbox версията. Counter-Strike ис хоhоонунан буолар террористары утарар бөлөх (counter-terrorists) уонна террористар (terrorists) хамаандаларын утарылаhыылара. Хас раунд аайы миссия сорудахтарын толорбут эбэтэр бары өстөөҕү өлөрбүт хамаанда кыайыыны ылар. Оонньуу саамай тиhэх таhаарыыта, Counter-Strike: Source, Half-Life 2 Source диэн оонньуу моторунан барар.
# Тумус (Игнатий Никитин)

Тумус (Игнатий Никитин диэн сүрэхтэммит), 1777 сыллааҕы төрүөх, Күлүмнүүр эһэтэ.
Тумус Батак (Никита Коркин) уола, бэйэтэ Никифоров Василий Игнатьевич диэн уоллаах эбит.
# Кононов Иона Алексеевич

Кононов Иона Алексеевич (1910, Ньурба улууһа, Саха уобалаһа —27.01.1943, Смоленскай уобалас) — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
1910 сыллаахха Тыалыка нэһилиэгэр Ньурба улууһугар төрөөбүт. Кэргэнэ — Кононова Вера Федоровна.
Кыһыл Аармыйаҕа 1941 сыллаахха балаҕан ыйын 1 күнүгэр Ньурба оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. Рядовой, пулемётчик, снайпер.
Арҕаа фроҥҥа 20-с аармыйа 415 стрелковай дивизия 1326 стрелковай полкатын кэккэтигэр сэриилэспит. 1943 сыллаахха тохсунньу 27 күнүгэр кыргыһыы хонуутугар өлбүт. Смоленскай уобалас Сычёвскай оройуонун Никоново дэриэбинэтин аттыгар көмүллүбүт. Кэлин Хлепенскэй сельсовет Аристово дэриэбинэтигэр буойуннар кылабыыһаларыгар көмүллүбүт.
* Буойуннар кылабыыһаларыгар өйдөбүнньүк-скульптура. Аристово дэриэбинэ.
* Өйдөбүнньүк олоҕор туруоруллубут сурук.
# Аустралиялар

АУСТРАЛИЯЛАР - Аустралия сүрүн омуктара буолаллар, сүрүннээн Англичаннар, Ниэмэстэр, Кытайдар, Кэриэйдэр, Ирландиялар, Индонезиялар уонна уопсайа 450 араас омуктара (олор иһигэр 600 Саха омуга) бары холбоон "Аустралиялар" диэн Саҥа омук буолаллар. Бу Саҥа омуктары - мультинациональнай дииллэр.

# Аустралиялар
## Мультинациональнай омуктар

* Якутяниннар
* Ниэмэстэр
* Американецтар
* Дьоппуоннар
* Канаадалар
* Арассыыйалар
уонна да атыттар
# Дэрбэкэ

Дэрбэкэ өрүс. Аадыча өрүс хаҥас салаата. Уһуна 389 км., тардыытын иэнэ 14100 км².
Баһа Хунхаады сискэ баар. Киэҥ бадарааннаах Дэрбэкэ намталынан устар
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Тардыытыгар 2400 күөл баар. Уҥаттан Саан Үрэх (140 км.), хаҥастан Молтыркаан (120 км.) диэн салаалаах.

# Дэрбэкэ
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Умсаахтар уустара

Умсаахтар уустара (лат. Aythya, нууч. Род Нырки) - Кустуҥулар кэргэннэригэр киирэр көтөрдөр бөлөхтөрө.
Бу ууска Саха сиригэр 6 көрүҥ киирэр: Америка ханайа, Күлтэн ханай, Үрүҥ харахтаах ханай, Бэр ханайа, Ханай, Муора ханайа.

# Умсаахтар уустара
## Өссө маны көр

* Хаастар уустара
* Хардырҕастар уустара
* Үрүҥ хаастар уустара
* Үрүҥ моойдоох хаастар уустара
* Сухоностар уустара
* Кубалар уустара
* Кыһыл кустар уустара
* Өрүс кустарын ууһа
# Амбарчик

Амбарчик. Халыма төрдүттэн чугас сытар Илин Сибиирдээҕи байҕал хомото. Устата 3 км. Кэтитэ 7 км. дьириҥэ 4 м. Алтынньыттан от ыйыгар диэри тоҥ. 1733 - 1743 сыллардаахха Улуу Хотугу экспедиция арыйбыта уонна чинчийбитэ. 1740 сыллахха Миитэрэй Лаптев хомо кытылыгар ампаар туппута ол иһин хомо аата Амбарчик диэн.

# Амбарчик
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь - справочник, Якутск, 1980 г.
# Холкуос

Холкуос (нууч. Колхо́з — коллективное хозяйство) — Сэбиэскэй Сойуус тыаларыгар баар буола сылдьыбыт тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар тэрилтэ көрүҥэ. Сир, үлэ тэриллэрэ, сүөһү, уонна да атын үп холкуоска холбоон бас билиигэ сылдьара, уонна тэрилтэни холкуоска киирэр дьон бэйэлэрэ салайаллара, үлэ түмүгүн холкуостаахтар бэйэлэрэ түҥэттэллэрэ. Маны тэҥэ балыктыыр холкуостар бааллара.
# National Amusements

National Amusements — АХШ тэрилтэтэ, 63000 кинотеатр бас билээччи АХШ, Бразилия, Канаада, Мексика, Дьоппуон, Соҕуруу Корея, Колумбия, Перу, Аргентина, Кытай сирдэригэр. Аҥардас Нью Йорк уонна Мэриленд штаттарыгар 1000 кинотеатр бас билэр.
# Акимов Егор Егорович

Акимов Егор Егорович - ырыаһыт, ырыа айааччы, СӨ култууратын туйгуна.
От ыйын 17 күнүгэр 1970 сыллаахха Бүлүү Хампатыгар элбэх оҕолоох ыалга үһүс оҕонон төрөөбүтэ. Оҕо сааһа Хампаҕа ааспыта, орто оскуоланы онно бүтэрбитэ.
Бииргэ торообуттэриттэн убайа ыллыыр. Хайа ба5арар ырыаьыт да, ырыа айааччы да саамай кунду чугас киьилэригэр ийэлэригэр ырыа аныыллар. Ол курдук, Егор «Ийэбэр» диэн ырыатын оскуоланы бутэрэн баран суруйбута. Дьэ онтон ылата ырыа кэрэ алыбыгар уйдаран ырыа ыллаан, айбытынан барбыта. 1993-1996 сс. Дьокуускай куорат Култуура уонна Искусство колледжыгар эстраднай отделениятыгар уорэнэр сылларыгар, «Бабочкалаах уолаттар» диэн Неустроевтарга ылласпыта. Уорэнэ сылдьан кэргэнин Надежданы корсон, ыал буолуохтарыттан уьук хоту Өлөөн улууһун Дьэлиндэ боьуолэгэр кэлэн, иккис дойду оностон, бултаан-алтаан олорбута. Биэс оҕолоохтор. Дьэлиндэҕэ тиийиэ5иттэн олохтоох кулуупка, худругунан таьаарыылаахтык улэлээбитэ. Элбэх о5ону, улахан дьону ырыа алыптаах кэрэ эйгэтигэр угуйар. Хоту дойду кэрэ айыл5атын собулээн, дойдуга тапталын инэрэн, Дьэлиндэ туьунан элбэх ырыа автора буолар. Сахалыы ырыа фестивалларыгар куруутун кыттар. Кэргэнинээн Надеждалыын уонна оҕолорун кытта бары бииргэ ыллыыллар. Сыралаах улэтин туоьулуур элбэх грамоталардаах, дипломнардаах.
2015 сыл от ыйын 6 күнүгэр Егор Акимов ыараханнык ыалдьан өлбүтэ.

# Акимов Егор Егорович
## Наҕараадалара:

* СӨ култууратын туйгуна
* 1995 с. Үс дьоруой Н.С. Степанов, Н.А. Кондаков, А.А. Миронов ааттарыгар анаммыт «Киэһээҥҥи Бүлүү» ырыа күрэһин дипломаана.
* 1999 с. «Өлөөн үрэҕин үрдүгэр» IX улуустааҕы ырыа бэстибээлин аранжировкаҕа анал бирииһэ.
* 2006 сыл «Анаабыр үрүҥ түүннэрэ» бэстибээлгэ «Ааптар ырыата» номинаана.
* 2006 г. награждается за вклад в развитие и сохранение культурного наследия кочующих эвенков среди подрастающего поколения Оленекского эвенкийского национального района.
* 2007 г. Успешное участие VII Республиканском вокальном конкурсе среди мальчиков и юношей «Ыллаа-туой, уол о5о», посвященном 375-летию вхождения Якутии в состав Российского государства и Дню защитников Отечества.
* 2010 с. бочуотунай грамотанан на5араадаланар Дьэлиндэ нэьилиэгин культурнай киинин музыкальнай салайааччыта. Олоон эбэнки национальнай оройуон социальнай-экономическэй сайдыытыгар улахан тус кылаатын уонна ор сыллаах утуо суобастаах улэтин иьин.
* 2011 г. награжден за подготовку участников к III районному туру Республиканского телевизионного конкурса «Полярная звезда – 2011»
* 2011 г. «Лучший мелодист по созданию детского репертуара».
* 2011 г. Благодарственное письмо от комитета по делам семьи и детства при Президенте РС(Я)
* 2012 г. Гран-при – конкурса семейных дуэтов «Ты и я».
* 2013 г. признан победителем «Лучший по профессии» с занесением на районную Доску почета по итогам районного смотра 2012 года среди работников культуры.
* 2013 г. благодарность от постоянного секретаря государственного собрания (ИЛ ТУМЭН) РС (Я).
# Нафтали

Нафтали (ивр. נַפְתָּלִי‎‎) диэн Дьаакып уонна Билха кыра уоллара. Нафтали бииһин төрүттээччитэ. Түөрт уоллааҕа - Дьазил, Гуни, Дьезер, Шиллем. Ойоҕун аата биллибэт.
# Апросимов Михаил Михайлович

Апросимов Михаил Михайлович (07.07. 1950) — дыраама тыйаатырын, киинэ артыыһа. СӨ үтүөлээх артыыһа, СӨ суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ.
Саха АССР Мэҥэ Хаҥалас улууһун Моорук нэһилиэгэр 1950 сыллаахха, от ыйын 7 күнүгэр төрөөбүтэ. 1974 с. М.С. Щепкин аатынан Тыйаатыр үрдүкү учуулуссатын бүтэрбитэ. 1974 – 1999 сс. Ньурба көс тыйаатырыгар үлэлээбитэ, 60 оруолу толорбута. 1999 сыллаахтан Ойуунускай аатынан Саха тыйаатырыгар үлэлиир.

# Апросимов Михаил Михайлович
## Айар үлэтэ
#### Тыйаатырга сүрүн оруоллара:

Арсан Дуолай – «Кыыс Дэбилийэ» олоҥхо; Нараган –«Лоокуут уонна Ньургуһун» Т. Сметанин; Дьэкиим – «Игра Архыыптаммыт 2019, От ыйын 24 күнүгэр. жизни», старик Иван – «Дьадаҥы Дьаакып» Алампа; Орган – «Хаарыан хампа күөх кытылым» Ч. Айтматов; Пантолене- «Король Олень» К. Гоцци; Лобенгула- «Свободы жаркий день», Роман- «Кэпсээнтэн кэпсээн» С. Омоллоон; доҕор- «Суор» Н.Лугинов; Чебутыкин- «Три сестры» А. Чехов; Абдулла – «Расцвел бы вновь подснежник» Ф. Буляков; Бальбоа – «Деревья умирают стоя» А. Касон; Харлампьевич — «Случай на озере Сайсары» Е.Неймохов; человек Крутицкого – «На всякого мудреца, довольно простоты» А. Островскай; Петр – «Власть тьмы» Л. Толстой; Аверенский- «Я вернусь…», Енохов- «Кэт Марсден. Ангел милосердия», Данилов — «Прости отец, прости…», учуутал- «Учитель», Ефремов – «Три реалиста» В. Харысхал; ойуун- «Хара кыталык» Кындыл; Бакыыса – «Сын вечного неба Василий Манчаары» А. Дойду; лекарь –«Король Лир» В. Шекспир; Саввин- «Бүгүн эбэтэр хаһан да…» Д. Наумов; Булм- «Цирк Альберти» И. Бергман; Тоэк- «Дух земли» П. Ламутскай; повар – «Хунны» Н. Лугинов; крестьянин – «Мамаша Кураж и ее дети» Б. Брехт; Николай – «Төлкө» Н. Якутскай; Егор Егорович- «Максим» С. Данилов, В. Протодьяконов. Н.Лугинов, Д. Наумов, В. Харысхал, Е. Алексеев.

# Апросимов Михаил Михайлович
## Айар үлэтэ
#### Киинэҕэ оруоллара:

Хаартыһыт — «Хара мааска» реж. Н. Аржаков, ойуун- «Тыал баарын тухары» реж. С. Потапов; Егор – «Травоядные» реж. С. Ермолаев; 2017 сыллаахха "Ага" диэн киинэҕэ сүрүн оруолга уһуллубута.

# Апросимов Михаил Михайлович
## Айар үлэтэ
#### Кинигэлэрэ:

«Одун хаан оҥоһуутунан», «Сүрэхтэн сүппэт түгэннэр». Маны таһынан тыйаатыр артыыстарын туһунан ыстатыйалар ааптардара.

# Апросимов Михаил Михайлович
## Наҕараадалара

2019, бэс ыйа - Уһулуччу оруол - "Көмүс лиипа" (болг. Златната липа, ааҥл. The Golden Linden) аан дойдутааҕы киинэ бэстибээлэ (Стара Загора, Болгария) "Ага" диэн киинэҕэ сүрүн оруолун иһин.
# Сивцева-Мигалкина Сардаана

Сардаана Яковлевна Сивцева-Мигалкина (1965) — Биллэр теле-суруналыыс, суруйааччы. Кэпсээн суруйар псевдонима Даана Сард.
Сардаана Мигалкина 1965 сыллаахха Уус-Алдан улууһун Бороҕонугар төрөөбүтэ.

# Сивцева-Мигалкина Сардаана
## Идэтэ

Оскуола кэнниттэн Владивосток куоракка Дальнай Восток государственнай университетын журналистикаҕа факультетын бүтэрбитэ.
"Саха" национальнай көрдөрөр-иһитиннэрэр компаниятын телевидениетыгар "Сардаана" диэн субуота аайы отучча мүнүүтэ көстөр авторскай биэриилээх. Онно интириэһинэй дьарыктаах, дьылҕалаах, санаалаах-оноолоох диэбит дьоннорун көрдөрөр. Биэриитин геройдарын түмэн 2002 сыллаахха Москваҕа "Жизнь прекрасна" диэн кинигэ таһаартарбыта. Бу кинигэҕэ "Хотугу Форум" Анкоридж куоракка (АХШ) баар офиһын Саха сириттэн бэрэстэбиитэлэ Анастасия Божедонова, "Далбар Хотун" сурунаал редактора Аита Шапошникова, артыыскалар Аиза Решетникова уонна Зоя Багынанова, суруналыыс, ырыаһыт Яна Угарова уо.д.а. киирбиттэр.
Үлэтин таһынан икки сыл курдук "Молодежь Якутии" хаһыакка "Сардаана" диэн бэйэтэ анал рубрикалаах этэ. 2006 сыл түмүгэр "Силис" диэн нууччалыы тахсар чааһынай сурунаалга кылаабынай редактор буолбута. Бу сурунаал ис хоһооно – чөл олох, медицина, ыарахан түгэннэртэн кыайыылааҕынан тахсыбыт дьон, төрөөбүт сирдэрин, силистэрин умнубатах дьон уо. д. а.

# Сивцева-Мигалкина Сардаана
## Тус олоҕо

Сардаана саамай сөбүлүүр дьарыга бэйэтэ этэринэн кэпсээн суруйуу. Ол эрэн сүрүн идэтиттэн бириэмэ ордубатынан билигин ити дьарыга үтүрүллэн иһэр. Ол да буоллар, 2006 сыллаахха "Ситим" Медиа-группа "Күрүлгэн" диэн уус-уран альманаҕар үс айымньыта тахсыбыта. Бэйэтин сөбүлүүр суруйааччытынан дьоппуон Юкио Мисиманы ыйар. Кэргэнэ суох. Сардаана икки оҕолоох. Кыыһа Туйаара билигин (2007 сыл олунньутугар) Санкт-Петербург куоракка Киинэ уонна телевидение государственнай университетыгар экраннай искусство факультегар үөрэнэр. Уола Вася Дьокуускайга национальнай гимназия үөрэнээччитэ.

# Сивцева-Мигалкина Сардаана
## Айымньылара

2006
* Күрүлгэн. Уус-уран альманах. Редактор А.Г. Гуринов. 2 чаастаах. Дьокуускай: Ситим Медиа, 2006.
Бастакы чааһыгар киирбит кэпсээннэр: Ааспыт ааспат амтана, 7—30 с. Хаһан да хойут буолбатах Архыыптаммыт 2008, Тохсунньу 12 күнүгэр., 31—56 с. Иккис чааһыгар киирбит: Сүрэх таптыыр аналлаах, 5—47 с.
* Кофе со сливками. Дьокуускай: Ситим Медиа, 2006. (Бу кинигэҕэ С. Сивцева-Мигалкина 16 интервьюта киирбитэ, олор истэригэр бырааттыы Мигалкиннары, үөрэҕирии миниистрэ Феодосия Габышеваны, ырыаһыт Аскалон Павловы, издатель Леонид Левины уо.д.а. кытта кэпсэтиилэрэ).
2002
* Жизнь прекрасна. Москва: Стерх, 2002.