# Үөһээ Дьааҥы улууһа

Үөһээ Дьааҥы улууһа Верхоянский улус :
| Гиэрбэтэ | Былааҕа |
| Дойду | Арассыыйа Арассыыйа |
| Регион | Саха Өрөспүүбүлүкэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |
| Улуус киинэ | Баатаҕай |
| | Үөһээ Дьааҥы |
| Иһигэр киирэллэр | 17 олохтоох тэриллии |
| Улуус баһылыга | Чириков Гаврил Ильич |
| Улуус буолуута | 1930 с. |
| Иэнэ | 137428,06 км² |
| Климата | тосту-конт |
| Олохтоох дьонун ахсаана • Чиҥэ • Омуктара | 11,4 тыһ. киһи 0,08 киһ./км² саха, нуучча, эбээн |
| Олохтоохторун аата | дьааҥылар |
| Кэм зоната | MSK+7 (UTC+10, сайын UTC+11) |
Үөһээ Дьааҥы улууһа — Дьааҥы өрүс уонна кини салааларын сүнньүгэр сытар нэһилиэктэрдээх, Саха сиригэр суолталаах улуус. Киинэ - Баатаҕай бөһүөлэгэ.

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Географията

Улуус иэнэ — 134,1 тыһ. км². Саха сирин арктика өттүгэр киирэр. Ыксалаһар улуустара илин өттүэгэр Муома улууһа, соҕуруулуу-илин — Томпо улууһа, соҕуруулуу-арҕаа — Кэбээйи улууһа, арҕаа — Эбээн-Бытантай улууһа, хотугулуу-арҕаа — Булуҥ улууһа уонна хоту, хотугулуу-илин — Усуйаана улууһа.
Улуус соҕуруу уонна киин өттүгэр Дьааҥы дьапталҕата, хотугулуу-арҕаа өттүгэр — Кулар сис хайа, илин — Черскэй сис хайата тайаан сытар. Улуус үгүс өттүн Дьааҥы өрүс уонна кини салаалара, Адыаччы (биир сүрүнэ) уонна Туостаах үрэхтэрэ ылаллар.
Дьааҥы өрүс орто сүнньүгэр (х.к.68°) 47 тыһ. сыллааҕынан биллэр верхнепалеолитическай стоянка баар (Бунге-Толля, 1885).

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Географията
### Айылҕата

салгына — субарктическай, тосту континентальнай. Орто температура тохсунньуга −38 °C…−48 °C, от ыйыгар +15 °C…+17 °C. Сөҥүү түһүүтэ сылга 150 мм 300 мм диэри.
Салгын саамай тымныйа сылдьыыта (−67,8 °C) 1892 сыл олунньу ыйыгар Верхоянскай куоракка бэлиэтэммитэ. Верхоянскай куораты ол иһин Сир Саарын Хотугу өттүн Тымныы чыпчаала диэн ааттыыллар.

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Нэһилиэнньэтэ

Верхоянскай куоракка, Баатаҕайга уонна Эһэ-Хайаҕа улуус дьонун 43,67% олорор.

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Нэһилиэнньэтэ
### Омугун туруга

2002 сыллааҕы биэрэпис түмүгүнэн: саха — 9599 киһи (70,24 %), нуучча — 2756 киһи (20,17 %), украинец — 403 киһи (2,95 %), эбээн — 376 киһи (2,75 %), атын омук — 532 киһи (3,89 %).

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Администрацияларынан араарыы

| # | Нэһилиэктэр | Кииннэрэ | Кыра бөһүөлэктэр | Иэнэ | Почта индекса | Олохтоохторун ахсаана (2018 сыл) |
| 1 | Верхоянскай | Верхоянскай куорат | 1 | 25 | 678530 | 1122 |
| 2 | Баатаҕай | Баатаҕай | 3 | 11 | 678500 | 3653 |
| 3 | Эһэ-Хайа | Эһэ-Хайа | 1 | 3 | 678515 | 188 |
| 4 | Адыаччы | Бөтөҥкөс | 3 | 5666 | 678505 | 904 |
| 5 | Арыылаах | Бала | 2 | 3516 | 678526 | 505 |
| 6 | Бабушкинскай | Боронук | 2 | 5417 | 678530 | 345 |
| 7 | Барылас | Барылас | 1 | 6750 | 678527 | 105 |
| 8 | Боруулаах | Томтор | 2 | 18930 | 678510 | 709 |
| 9 | Дулҕалаах | Томтор | 1 | 5931 | 678525 | 285 |
| 10 | Сартаҥ | Үҥкүр | 2 | 12139 | 678527 | 511 |
| 11 | Остуолба | Остуолба | 1 | 1898 | 678500 | 294 |
| 12 | Суордаах | Суордаах | 1 | 9237 | 678511 | 351 |
| 13 | Табалаах | Улахан-Күөл | 2 | 26993 | 678504 | 984 |
| 14 | Чөрүмчэ | Чөрүмчэ | 2 | 13654 | 678522 | 229 |
| 15 | Эҥэ | Сайдыы | 2 | 21828 | 678521 | 609 |
| 16 | Элгэс | Хайыһардаах | 1 | 3683 | 678522 | 364 |
| 17 | Янскай | Үөттээх | 2 | 1747 | 678500 | 194 |
| | Барыта | | 29 | 134,1 тыһ.км² | | 11352 |

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Экономика
### Промышленность

Улууска сир баайа хорҕолдьун, сурьма, кыһыл көмүс, үрүҥ көмүс, вольфрам, алтан, о.д.а. хостонор. Сэбиэскэй кэмҥэ манна Баатаҕай уонна Эһэ Хайа чугаһыгар хорҕолдьуну хостооһун күүскэ ыытыллыбыта (ол иһигэр Көстөргө эмиэ), Лазоҕа кыһыл көмүс хостоно сылдьыбыта. 1990-с сылларга годы сир баайын хостооһун барыта кэриэтэ тохтообута. 2001 сыллаахха Лазо дэриэбинэ сабыллыбыта, в 2003 сыллаахха Эһэ Хайа бөһүөлэги сабар туһунан былаан көрүллүбүтэ эрээри, олоххо киирбэтэҕэ.
Кэлиҥҥи сылларга сир баайын хостооһун саҥа биэтэгэ саҕаланна, билигин улууска:
* көмүс байдаах Сентачан — Россияҕа биир саамай бөдөҥ, 1990-с сылларга анаан тохтотуллубута. Билигин «Звезда» ХЭТ чөлүгэр түһэрии үлэтин түмүктээн, көмүһү хостооһун бара турар.
* көмүс баайдаах Күчүс — Саха сиригэр биир саамай бөдөҥ. «Полюс Золото» ХЭТ манна чинчийии үлэтин ыыта сылдьар.
* Прогноз — үрдүк хаачыстыбалаах үрүҥ көмүс баар сирэ.

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Экономика
### Тыа хаһаайыстыбата

Улуус билиҥҥи сайдыытын уонна уратытын кытта быһаччы ситимнээх. Тыа хаһаайыстыбата сүнньүнэн ынах сүөһүнү, сылгыны, табаны уонна күндү түүлээҕи иитии.

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Үөһээ Дьааҥыттан төрүттээх биллэр дьон

    Ефимов Георгий Семенович (1892— ? ) — саха бастакы юристарыттан биирдэстэрэ, Саха АССР бастакы Конституциятын оҥорууга хамыыһыйа чилиэнэ.
    Ефимов Моисей Дмитриевич (06.08.1927—14.11.2010) — саха норуодунай бэйиэтэ.
    Томская Дария Андреевна-Чайка (1913) — ийэ олоҥхоһут.

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Примечания

* ↑ Российские учёные: человек заселил Арктику уже 45 тыс. лет назад
* ↑ Росгидромет: «У Верхоянска есть право официально именоваться Полюсом холода». Информационное агентство «SakhaNews». Төрүт сириттэн архыыптанна 3 Кулун тутар 2012.
* ↑ Постановление Госсобрания (Ил Тумэн) РС(Я) от 20.03.2001 ПР № 261-II «Об упразднении административно-территориальной единицы посёлка Лазо Верхоянского улуса РС (Я)». Правовой портал «Bestpravo».
* ↑ Распоряжение Правительства РС(Я) от 02.06.2003 № 597-Р «О посёлке Эсе-Хайя Верхоянского улуса». Правовой портал «Bestpravo».

# Үөһээ Дьааҥы улууһа
## Ссылки

* Верхоянский улус на сайте Центра СЭПМ
* Неофициальный сайт Батагая
* Неофициальный сайт Батагая
* Сайт ОАО «Бурятзолото»
* О месторождении Кестер
Куораттааҕы уокуруктар: Дьокуускай | Жатай
Улуустар: Абый улууһа | Алдан улууһа | Аллайыаха улууһа | Аллараа Халыма улууһа | Амма улууһа | Анаабыр улууһа | Булуҥ улууһа | Бүлүү улууһа | Горнай улууһа | Кэбээйи улууһа | Ленскэй улууһа | Мирнэй улууһа | Муома улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Нам улууһа | Нүөрүҥгүрү улууһа | Ньурба улууһа | Орто Халыма улууһа | Өймөкөөн улууһа | Өлөөн улууһа | Өлүөхүмэ улууһа | Сунтаар улууһа | Таатта улууһа | Томпо улууһа | Усуйаана улууһа | Уус-Алдан улууһа | Уус-Маайа улууһа | Үөһээ Бүлүү улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа | Үөһээ Халыма улууһа | Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа | Эбээн-Бытантай улууһа| Эдьигээн улууһа