yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Дьаархан (Өлүөхүмэ)

Токко. Өлүөхүмэ улууһун Дьаархан нэһилиэгин киинэ. Нэһилиэнньэтин ахсаана 1068 киһи (2007 сылга).
Үгүстэрэ сахалар, ону таһынан эбэҥкилэр уонна нууччалар бааллар. Олохтоохтор сүрүн дьарыктарынан буолаллар ынах-сүөһү уонна булт.
Нэһилиэк иһигэр өссө икки бөһүөлэк баар — Уолбут (289 киһи) уонна Дьаархан (1 киһи). 1938—1954 сылларга Токко оройуонун киинэ этэ.
Оройуон киинин курдук былааннаммыт тутуу элбэх. Улуус киинигэр дылы кыһыҥҥы суолунан 70 км, өрустэринэн (Чаара, Өлүөхүмэ уонна Өлүөнэ) — 120 км.
Дьоннор сырыылара кыһын массыына, сайын мотуордаах оҥочо уонна көтөр аал.

# Дьаархан (Өлүөхүмэ)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* 1880 сыллаахха төрөөбүтэ Сокорутова Наталия Даниловна (1880—1973) — биллиилээх саха отоһута.
* 1916 сыл муус устар 11 күнүгэр төрөөбүтэ Слепцова Матрёна Васильевна (11.04.1916) — РСФСР уонна Саха АССР норуодунай артыыһа.

# Дьаархан (Өлүөхүмэ)
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии. — М., 2000.
# Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет

Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет
Бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэн үөрэхтиир үрдүк үөрэх тэрилтэтэ " Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет"(ОмСТУ) - Арассыыйа Омскай куоратыгар баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.

# Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет
## Устуоруйата

1942 с. Омскайдааҕы машиностроительнай институт арыллыбыт. 1963 с. Омскайдааҕы машиностроительнай институт РСФСР үрдүк уонна анал орто үөрэх министиэристибэтин 470 нүөмэрдээх бирикээһинэн хос тэриллэн, Омскайдааҕы политехническай институт буолбут. 1993 с. АБ үрдүк үөрэх Судаарыстыбаннай хамыыһыйатын 55 нүөмэрдээх бирикээһинэн" Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет" буолбут. Университетка билигин 15000 устудьуон күнүскү, киэһээҥҥи уонна заочнай салааларга үөрэнэллэр. Университет штатыгар 1600 кэриҥэ үлэһиттээх ол иһигэр 800-тэнтахса преподаватель баар. Ону кытта университекка Омскай куоракка иккис улахан бибилэтиэкэ баар 2016 с.үөрэхтээһин уонна наука министиэристибэтэ таһаарбыт 223 нүөмэрдээх бирикээһинэн Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет уонна Омскайдааҕы дизайн уонна технология университетын базаларыгар эрэгийиэн опорнай университета тэриллибит.

# Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет
## Факультеттара

1. Гуманитарнай үөрэх факультета
2. Үрдүк үөрэххэ киириэх иннинээҕи бэлэмнэнии факультета
3. Информационнай технологиялар уонна компьютернай систиэмэлэр факультеттара
4. Радиотехническай факультет
5. Художественнай-технологическай факультет
6.Тырааныспар, ньиэп уонна гаас факультета
7. Экэниэмикэ, сервис уонна салайыы факультета
8. Элитнай үөрэх уонна магистратура факультета.
Институттара
-олоххо куттал суох буолуутун института
-байыаннай-техническэй үөрэх факультета
-дизайн, экэниэмикэ уонна сервис института
-эбии профессиональнай үөрэх института
-заочнай үөрэх института
-машиностроительнай институт
-нефтехимическай институт
-энергетическэй институт.

# Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет
## Рейтиннэрэ

Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет
1. Омскай куорат үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1 миэстэ
2. Омскай уобалас үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1 миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 70-с миэстэ
4. "Социальный навигатор" аан дойдутааҕы рейтинигэр 735-с миэстэ.

# Омскайдааҕы судаарыстыбаннай техническэй университет
## Ссылкалара

https://xn--c1arfsf.xn--p1ai/ Архыыптаммыт 2020, Сэтинньи 23 күнүгэр. https://www.omgtu.ru/ Архыыптаммыт 2021, Сэтинньи 6 күнүгэр. https://www.omgtu.ru/ Архыыптаммыт 2021, Сэтинньи 6 күнүгэр.
# Манас аэропорт

Манас аэропорт
Норуоттар икки ардыларынааҕы кылаастаах Манас аэропорт (кырг. Манас эл аралык аба майданы; ИАТА: FRU, ИКАО:UCFM) — Киргизия киин куората Бишкек аэропорда. Куораттан хотугулуу-арҕаа хайысхаҕа, 23 км.тэйиччи Чуйскай уобаласка баар. Киргиис эпоһын сүрүн дьоруойа Манас аатынан, суруйааччы Чингиз Айтматов көҕүлээһининэн ааттаммыт.
Куораттан соҕуруу хайысхаҕа турбут эргэ аэропорду солбуйарга анаан тутуллубут. 1974 с.алтынньы ыйга, бастакы сөмөлүөт, РСФСР Миниистирдэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Алексей Косыгины илдьэ кэлэн түспүтэ. Аэропорт бэйэтин бастакы Москва-Домодедово рейсин 1975 с.ыам ыйын 4 күнүгэр толорбута. 1991 с. Кыргыстан Сэбиэскэй Сойуустан арахсыбытыгар, аэропорт инфраструктуралара хааччыллыылара мөлтөөн, сөмөлүөт ахсаана аҕыйаабыта. 60 кэриҥэ сөмөлүөт, бөртөлүөттэн саҕалаан авиалайнерга диэри, өрөмүөннэммэккэ үлэлээбэт турукка киирбиттэрэ. 2001 с. Америка Холбоһуктаах Штаттара уонна кинилэр кыттыгастара, Манас аэропортка байыаннай база тэрийэргэ Кыргыстан бырабыыталыстыбатыттан көҥүл ылан, коалиция сөмөлүөттэригэр анаан ангардары туппуттара, көтөр-түһэр полоса кытыыларынан парковка перроннарын уо.д.а. оҥорбуттара.
2001 с.муус устарга, ОАО «Международный аэропорт "Манас"» тэриллибит.
2007 с. аэропорт терминала саҥаттан бырайыактаммыт уонна реконструкцияламмыт.
"Манас" аэродром, (ИКАО классификациятынан)"4Е" кылаастаах, ханнык баҕарар тииптээх сөмөлүөттэри түһэриэн-көтүтүөн сөп. Перронун иэнэ 242000×2, 38 орто- уонна ыраах- айаҥҥа көтөр сөмөлүөттэри туруорар анал сирдэрдээх, икки телескопическай тырааптаах.
ОАО «Международный аэропорт "Манас"» хампаанньа 11 аэропорты салайан үлэлэтэр: 5 норуоттар икки ардыларынааҕы уонна 6 эрэгийиэннээҕи, ол иһигэр:
* Норуоттар икки ардыларынааҕы Манас аэропорт(Бишкек).
* Норуоттар икки ардыларынааҕы Баткен аэропорт.
* Норуоттар икки ардыларынааҕы Каракол аэропорт.
* Норуоттар икки ардыларынааҕы Ош.
* Норуоттар икки ардыларынааҕы Иссык-Куль.
* Джалал-Абад аэропорт.
* Исфана аэропорт.
* Казарман аэропорт.
* Нарын аэропорт.
* Талас аэропорт.
* Караван аэропорт.
# Риал

Риал, риял (араб. ريال‎) — урут Чугастааҕы Илин араб тыллаах дойдуларыгар бөдөҥ үрүҥ көмүс манньыаттар ааттара; билиҥҥи кэмҥэ — нуучча тылыгар официальнай харчы кээмэйдэрин аата:
* Иран риала;
* Йемен риала;
* Катар риала;
* Оман риала.
Сороҕор cаудовскай риял эмиэ риал диэн ааттанар эбит.
# Бастакы канал

Аһаҕас акционернай хампаанньа "Первый канал" (Бастакы канаал) — Россия биир бөдөҥ телевизионнай канаала. Россияҕа саамай киэҥник хабыллар ( нэһилиэнньэ 98,8% олорор сиригэр көрдөрөр). Москва куораттан көрдөрөр-иһитиннэрэр, "Останкино" телецентрга штаб-квартиралаах.Позицията - саамай кылаабынай канаал.
Историята 1951 сыллаахха тахсыбыт ССРС бастакы программатыттан саҕаланар. 1991 сыллаахха центральнай телевидение 1995 сыллаахха дылы үлэлээбит "Останкино" каналга кубулуйбут. 1995 сыл тохсунньу 25 күнүгэр ОРТ канаал үөскээбит, уонна оннук аатынан 2002 сылга дылы үлэлээн балаҕан ыйын 2 күнүгэр "Первай канал" диэн аатын ылбыт.
# Б. э. и. 47 сыл

Биһиги эрабыт иннинэ 47 сыл — I үйэ сыла.

# Б. э. и. 47 сыл
## Туох буолбута

* Атырдьах ыйын 2 — Юлий Цезарь Понт ыраахтааҕыта Фарнак сэриитин Зеле таһыгар үлтүрүппүт. Ол кэннэ, үһүйээн кэпсииринэн: «Кэллим, көрдүм, кыайдым», — диэн эппит.
# Фонема

Фонема диэн ханнык эрэ тылга биир тылы атын тылтан араарар дорҕоон (тыл) биридимиэттэрэ. Саха тылыгар 19 бүтэй дорҕоон уонна 16 аһаҕас дорҕоон уонна 4 дьуптуон баар, ону тэҥэ өссө саха тылыгар туттуллубат, ол гынан баран нуучча тылыттан ылыллыбыт тылларга туттуллар 11 буукубалар бааллар. Английскай тыл үгүс көрүҥнэригэр ( акценнарга уонна диалекттарга ) 23-чэ бүтэй дорҕоон уонна 21 аһаҕас дорҕоон (барыта 44 фонема) баар, ол гынан баран сурукка 26 эрэ буукуба баар. Английскай тылга бары фонемалары көрөргө, IPA, английскай алфавиттан ураты, хас биирдии фонемаҕа туспа буукубалаах.
Тылга фонемалары үөрэтэр үчүгэй ньыма диэн минимальнай пааралары үөрэтии буолар. Минимальнай паара диэн биир эрэ дорҕоонунан уратылаах араас тыллар пааралара. Манна холобур "сот" уонна "сут" буолаллар. Хас биирдии тылга аһаҕас дорҕоон эрэ уратылаах да буоллар, хас биирдии тыл олох атын суолталаах. Өссө биир холобурунан "мас" уонна "бас", манна икки тыллар тус-туспа суолталаахтар, ол эрээри хас биирдии тылга бастакы бүтэй дорҕоон эрэ тус-туспа.
# Буйаан-Бадыргы Монгуш

Монгу́ш Буйаан-Бадыргыы (тыв. Хүн Ноян Моңгуш Буян-Бадыргы Үгер-Даа; 1892 сыл, муус устар 25 — 1932 сыл, кулун тутар 22) — Тыва түмэтин уонна илин дьайыксыта, Тыва судаарыстыбаннаһын олохтооччу.

# Буйаан-Бадыргы Монгуш
## Олоҕун олуктара

Буйаан-Бадыргыы 1892 сыллаахха муус устар 25 күнүгэр Аянгаты диэн сиргэ Номчул Монгуш диэн сылгыһыт дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Аймаҕыгар Хемчик Даа-кожуунун нойоно Монгуш Хайдып (Буурул Нойан) диэн киһиэхэ иитиллибит.
Хайдып Угер-даа күүстээх санаалаах, Тыва устуоруйатыгар биллэр-көстөр суолу хаалларбыт киһи этэ. Кинини көрсүбүт айанньыттар кэпсээннэринэн киэҥ билиилээх, ырааҕы өтө көрөр, киэҥ көҕүстээх киһи эбитэ үһү. Уолун эмиэ оннук буоларга ииппитэ, оннук, холобур, Буйаан Бадыргыы төрөөбүт тылыттан ураты монгуол, тибиэт уонна нуучча тылларын билэрэ. Ол эрээри нууччалары кытта сатаспаҕын иһин Хайдып Угер-дааны бырааһынньыкка ыҥыраннар, бэйэтэ уорбалыырынан, сүлүһүннээх аһы сиэппиттэрэ, онон кини өр ыалдьан эрдэ өлбүтэ. Кини өлбүтүн кэнниттэн 1908 сыллаахха ииппит уола Буйаан-Бадыргы 16 саастааҕар аҕатын оннугар даа-нойон буолбута.
# Пирогов Николай Иванович

Пирогов Николай Иванович - аатырбыт нуучча хируура, анаатом-учуонайа.
Москубаҕа 1810 сыллаахха сэтинньи 13 (аныгы истиилиэн 25) күнүгэр байыаннай казначей дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. 14 саастааҕар Москуба университетыгар киирбитэ, бүтэрэн баран хас да сыл кыраныысса таһыгар үөрэммитэ. Профессор буоларыгар Дерпт (Тарту) университетыгар бэлэми барбыта.
Анатомияҕа киһи уорганнара, тымырдара, ньиэрбэлэрэ, былчыҥнара, уҥуохтара бэйэ-бэйэлэригэр сыһыаннара дьиҥэ хайдаҕын аан бастаан ойуулаабыт учуонай. Маны билии ыарыы организмҥа хайдах таҕанарын, сайдарын билэргэ сүрдээх туһалааҕын үрдүнэн хируурдар эппэрээһийэ кэмигэр ыарыһахха отой кыра хоромньуну аҕалалларыгар туһалаах. Кини иннинэ өлбүт киһини хайытан эрэ үөрэтэллэр этэ, оннук ньымаҕа өлүк уорганнара, ткааннара хамсаан биэрэллэр, онон топограф анатомия (наука салаата) Пирогов үлэлит бэчээттиэн иннинэ чуолкай объективнай хартыынаны өссө ыла илигэ. Ол саҕана мэдиссиинэ өссө инвазията суох (хайыппакка эрэ) ткааннары курдат көрөр ньымалара (рентген, ультразвук көмөтүнэн чинчийии уо.д.а.) суоҕа.
Пирогов өлүгү бастаан тоҥорор, онтон чараас пластиналарга эрбиир ньыманы толкуйдаабыта. Онтон ол пластиналары үөрэтэрэ, билиҥҥи көмпүүтэр томографиятын курдук хартыыналары ылара. Онтун уруһуйдаан анал үлэ таһаарбыта.
Учуонай сүдү өҥөтүнэн практическэй хирургияҕа кылаата буолар. Кини Кырыымнааҕы сэриигэ байыаннай хируурунан сулууспалаабыта. Ол саҕана наркоз сайда илик уонна үчүгэйдик тарҕана илик буолан бааһырбыт дьон улахан эппэрээһийэ кэмигэр ыарыы шогуттан үксүн өлөллөрө. Онон киһи тыыннаах хаалара хируур төһө түргэнник туттарыттан-хаптарыттан улахан тутулуктааҕа. Пирогов атах, илии ампутациятын аҕыйах сөкүүндэ иһигэр оҥорор ньымалары толкуйдаабыта.
Өссө биир сүдү өҥөтө - бааһырбыттары эрдэттэн наардааһыны киллэрбитэ. Чэпчэкитик бааһырбыттары, ыарахан баастаахтары уонна көмө оҥоһуллар кыахтарыттан ааспыт бааһырбыттары госпитальга кэлээттэрин кытта араартыыра. Бу ньыма сүүһүнэн дьон олоҕун быыһаабыта, аан дойду аармыйаларыгар барытыгар тарҕаммыта, билиҥҥээҥҥэ дылы байыаннай мэдиссиинэ сокуонун курдук туттуллар.
Пирогов Кырыым сэриитин саҕана гиипсэни аан бастаан киэҥник туттубута, онто элбэх саллааты ампутацияттан быыһаабыта.
Пирогов педагог быһыытынан эмиэ биллибитэ. Иитии боппуруостара диэн кинигэтигэр сиэр-майгы оруолун уонна төрөөбүт тыл суолтатын тоһоҕолоон көрдөрбүтэ: «Быть человеком — вот к чему должно вести воспитание», «Презрение к родному языку позорит национальное чувство».
# Арчы дьиэтэ (Дьокуускай)

Арчы дьиэтэ духуобунай култуура киинэ - саха омугун духуобунай култууратын ураты суолтатын билинии көрүҥэ.
2002 с. Дьокуускай куорат салалтата өйөбүлүнэн тутуллан үлэҕэ киирбитэ. 2010 с. дириэктэринэн В.И. Бочонина үлэлиир.
# Сбербаан

Сбербаан (MCX: SBER / Халыып:MICEX) (нууч. Сбербанк России, "сберегательный банк" кылгатыллыбыта — Россия уонна Илин Европа саамай бөдөҥ баана. Хампааньа дьаһалтата Москваҕа баар, историята Канкрин 1841 сыл финансовай реформатыгар саҕаламмыта Сорох регионнарга Сбербаан баан өҥөтүн туһанарга соҕотох баан буолар.
# Хайльбронн

Хайльбронн (ниэм. Heilbronn) диэн Баден Вүртемберг Германия сиригэр баар улахан куорат буолар. Бу улахан туристическай куорат буолар. Элбэх иммиграннар олороллор. Дьонун ахсаана 121,3 тыс.
# Тиэкис графическай уруһуйдара

Тиэкис графическай уруһуйдара — графическай уруһуйга киирсэр биир үөрэх, атына диэнэ специальнай программаны туттубакка аата оҥорооһун. Маны киһи барыта сатыыр кыахтаах.

# Тиэкис графическай уруһуйдара
## Холобурдар

* Тиэкис знактарынан:
_______███████ _______█████████ ______███████████ _____█████████████ _____█████████████████ ____█████████████████ ____████████████████ ____██ o ███████████ ____███████████████ ____██████ o ██████ _____████████████ _____███████████ ______███████████ _███__████████████ ████████████████████ ██████████████████████ __█████████████████████ ____█████████████████████ ______███████████████████ ______███████████████████_________ █ _______██████████████████________██ _______██████████████████_____████ ______███████████████████__██████ _____████__████████████████████ ____████___██████████████████ ____███__█████████████████ ________████████████████
….……../«\………/»\ ….……..\..:-"«„-:…./ …………`;'….//`\…/ ………../…__…..|..“('. …..…..|.O./O)\….\..`) ……._/-…..`……`»`..|`-. …..-=;.`………………/…`-. …/o.o.\…,_,………………..'. …L._._;_.-'……………………`'-. …..`'-.`………….'……………..`'-. ………`……….'……………………`-._ ………..'-._..-'…………………………'. …………..\………………………………`\ ……………|……………………………….\ ……………|….|……………………………;…_. ……………\….|………..|…………………|-.(( …………….;…\………../…./…………….|-.`) …………….|.'..;………/….|……………..|(_).) …………….|…\.\……./`….|……………..;'- -' ……………..\…'.\…./`……|……………./ ………………|…/`|.;……..\……………/ ………………|..|..|..|-._……'………….' ………………/..|..|..|__.`'---"_;'-…….-
* Тиэкис знактарынан, ол кынан баран «-» эрэ знагынан:
_______███ _______████ _______███████ _______█████████ ______███████████ _____█████████████ _____█████████████████ ____█████████████████ ____████████████████ ____██ o ███████████ ____███████████████ ____██████ o ██████ _____████████████ _____███████████ ______███████████ _███__████████████ ████████████████████ ██████████████████████ __█████████████████████ ____█████████████████████ ______███████████████████ ______███████████████████_________ █ _______██████████████████________██ _______██████████████████_____████ ______███████████████████__██████ _____████__████████████████████ ____████___██████████████████ ____███__█████████████████ ________████████████████

# Тиэкис графическай уруһуйдара
## Өссө уруһуй биир көрүҥэ

* АХШ киинэтигэр Scream (1996):
# Хаҥастайдар аан дойдутааҕы күннэрэ

Хаҥастайдар аан дойдутааҕы күннэрэ (нууч. Международный день левшей, ааҥл. International Lefthanders Day) — сыл аайы атырдьах ыйын 13 күнүгэр сүнньүнэн хаҥас илиилэринэн туттар (дьэгин) дьон дьоҕурдарын уонна уратыларын бэлиэтиир аан дойдутааҕы күн. Бу күнү аан бастаан 1976 сыллаахха Дин Р. Кэмпбелл, хаҥастайдар кулууптарын төрүттээччитэ бэлиэтээбитэ. Бу күн үксүн уҥа илиилээх аан дойдуга хаҥас илиилээх дьон көрсөр кыһалҕаларын уонна дьылҕаларын туһунан өйдөбүлү тарҕатар соруктаах .
Хаҥастайдар кыһалҕаларыттан биирдэстэрэ маннык диэн суруйаллар: оҥорон таһаарыыга туттуллар массыыналар уонна тэриллэр уҥа илиинэн туттарга табыгастаах оҥоһуллубут буолан, хаҥастайдар ол массыыналарга үлэлииллэригэр эбэтэр тэриллэринэн тутталларыгар табыгаһа суох эбит, мантан сиэттэрэн сабаҕалааһын үөскээбит — хаҥастайдар ордук элбэхтик оһолго түбэһиэхтэрин сөп. Ону бигэргэтэр чинчийиилэр кытта бааллар диэн буолар.
# Хотугу Ирландия

Хотугу Ирландия (ирл. Tuaisceart Éireann, ааҥ. Northern Ireland) — Улуу Британия холбоһуктаах чааһа. Ирландия арыы хотугу-илиҥҥи чааһыгар турар. Арҕаа өттүттэн Ирландия өрөспүүбүлүкэтэ, илин өттүттэн Ирлаан байҕала. Киин куората — Белфаст.

# Хотугу Ирландия
## Устуоруйа

Дьон аныгы Хотугу Ирландия сиригэр муустаах период бүтүүтүгэр кэлбиттэрэ.
1169 сыллаахха. Нормааннар уонна ааҥллар Ирландияҕа саба түспүттэрэ, ол иһин Ааҥылыйа дьаһалтатын анныгар киирбитэ. Ааҥылыйа дьаһалтатын кэмигэр элбэх ирлаан норуотун өрөбөлүссүйэлэрэ буолар этилэр. Ааҥылыйа дьаһалтата де-факто Дублин уонна аттынааҥҥы дойдулары эрэ хонтуруоллур этэ. Ол иһин 1593 сыллаахха Генри VIII саҥаттаан Ирландия дойдуларыгар саба түспүтэ.
XIX уонна XX үйэлэргэ улаханнык бырамыысаланас өттүнэн сайдыы барар этэ. Хотугу Ирландияҕа ол кэмҥэ үксүн хараабыллары тутуунан дьарыктанар этилэр. Ол кэмҥэ өссө Ирландия национализм санаалара улаатан эрэллэрэ.
1920 сыллаахха Ирландия уонна Хотугу Ирландия атын-атын Улуу Британия доминионнара буолбуттара.

# Хотугу Ирландия
## Киэгирээпийэ

Хотугу Ирландия Ирландия арыы хотугу-илиҥҥи чааһыгар турар. Дойду иэнэ — 14 130 км². Үксүн дэхси сирдээх, улахан хайалар уонна хайалар системалара суох. Ордук уһун хайата — Слив-Донард (байҕал үрдүнэн 848 м.).

# Хотугу Ирландия
## Киэгирээпийэ
### Клиимат

Атлантика тыалларын салтаан, клиимата үксүн далай буолар. Элбэх ардах түһэр, 4 дьыл кэмэ баар.

# Хотугу Ирландия
## Олохтоохторо

Олохтоохтор ахсааннара — 1 882 000 киһи. Үксүн ааҥллар уонна шотлааннар (1 мөл. киһи) өссө ирлааннар (500 тыһ. киһи). Үксүн протестааннар.
# Zoho Office Suite

ZOHO Office, индийская офиснай пакет, сүрүннээн уэб браузер нөҥүө үлэлиир.
Саайта https://www.zoho.com/
# Күн Таас

Күн Таас диэн сис. Черскэй хайаларын систематын уһук хоту сиһэ.
Хотугу эниэтэ Дьааҥы - Индигир намталга кубулуйаллар. Манна Додомо уонна Нуучча диэн Чондоон өрүс салаалара уонна Тэҥкэли өрүс бастаахтар.
Уһуна 90 км. Ордук үрдүк чыпчаала муора таһымыттан 1242 м. тиийэр.

# Күн Таас
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Кутталлаах быһыы майгы ситуациатын салайар Федеральнай агентство (АХШ)

Кутталлаах быһыы майгы ситуациатын салайар Федеральнай агентство (FEMA (The Federal Emergency Management Agency)) - АХШ биллибэт көстүбэт сэриитин күүһэ. ФЕМА Иракка уонна Афганистаҥҥа кыттыбыта. Билигин Израиль МОССАД аармыйатын кытта Иран дойдутугар улахан сверхсекретнай спецоперация оҥороору сылдьаллар.
# АйТал (ыччат уопсастыбаннай түмсүүтэ)

АйТал (ыччат уопсатыбаннай түмсүүтэ) — Москубаҕа олорор саха эдэр ыччатын уопсастыбаннай түмсүүтэ. Аата икки тылтан турар: ай уонна тал.

# АйТал (ыччат уопсастыбаннай түмсүүтэ)
## Соруктара уонна тутула

Бастакы соруга — Москубаҕа олорор саха ыччатын түмүү. Билигин бу куоракка 2000 кэриҥэ устудьуон үөрэнэр.
Иккис соруга — өрөспүүбүлүкэҕэ туһалаах дьону иитэргэ көмө буолуу. Үһүс соруга — устудьуоннар үлэҕэ уопутуралларыгар көмөлөһүү. Департаменнарга арахсар. Департаменнар хайысхаларынан үлэлииллэр. Холобур, үөрэх департамена, аат аэтэрин курдук үөрэххэ сыһыаннаах үлэни ыытар.

# АйТал (ыччат уопсастыбаннай түмсүүтэ)
## Тэриллибит устуоруйата

Москуба куорат үс уопсастыбаннай тэрилтэтин бииргэ түмэр туһунан санаа Постпредство саҥа салалтатыгар (Акимов хамаандата) киирбит курдук. Түмсүү атаҕар турарыгар улахан өҥөнү араас сылларга Москуба вузтарыгар үөрэммит Виктория Шилова, Ольга Иванова, Николай Сстручков, Мария Стручкова, Анна Копырина, Ньургун Колесов уонна да атыттар киллэрбиттэрэ. Түмсүү бастакы бэрэстээтэлэ Томская Лена Иннокентьевна этэ. 2012 сыллаахха бэрэстээтэлинэн Москубатааҕы үп-бырамыысыланнас университетын 5 куурсун устудьуона Валентин Романов буолбута, кини хамсааһыҥҥа саҥа тыыны киллэрбитэ.

# АйТал (ыччат уопсастыбаннай түмсүүтэ)
## АйТал туһунан суруйаллар

* ИА SakhaLife Знакомьтесь, "АйТал"!

# АйТал (ыччат уопсастыбаннай түмсүүтэ)
## Социал-ситимнэргэ

* Фэйсбук
* Твиттер
# Уэнсдей (сериал)

Уэнсдей (ааҥл. Wednesday, ол эбэтэр Сэрэдэ) — Вермонт штатыгар уһуллубут сериал, Тим Бөртон туруоруутунан Netflix уонна Metro Goldwyn Mayer (Sony конгломерат) үбүлээһининэн уһуллута 2021–2022 сыллардаахха. Сүрүн оруолга Уэнсдей Аддамс уонна элбэх киинэҕэ туттуллар франшиза Аддамс ыала.
Саха Сиригэр уонна Америкаҕа бэс ыйын 24 күнүгэр 2022 тахсыбыта, Аан Дойдуга 26 бэс ыйыгар 2022.
# 1279

1279 сыл.

# 1279
## Туох буолбута

* Кулун тутар 5 — Ливония уордьана Айзкрауклетааҕы кыргыһыыга Литва княжествотыттан хотторбут.
* Кулун тутар 19 — Монгуоллар флоттара уон төгүл сабырыйар Сун импиэрийэ флотун кыргыбыт. Сун импиэрийэ суох буолбут, Кытай бүттүүнэ Монгуол импиэрийэтигэр киирбит.
# Уиллиам Шэкспир

Уиллиам Шэкспир (ааҥл. William Shakespeare) (Муус устар 26, 1564 – Муус устар 23, 1616) — Англия бэйиэтэ, улуу суруйааччы уонна аан дойду уhулуччулаах драматуура. Ааҥл Сирин ил поэта (England's national poet) уонна Эйвон барда (Bard of Avon) диэн хос ааттардаах. Бүгүҥҥээҥҥи дылы хаалбыт үлэлэрэ: 38 пьеса, 154 сонет, икки уhун бэйиэмэ уонна хас да атын бэйиэмэ. Шэкспир пьесалара аан дойду элбэх тылларыгар тылбаастаммыттара уонна оонньоноллор.

# Уиллиам Шэкспир
## Үлэлэрэ
### Комедиялар

* All's Well That Ends Well‡
* As You Like It
* The Comedy of Errors
* Love's Labour's Lost
* Measure for Measure‡
* The Merchant of Venice
* The Merry Wives of Windsor
* A Midsummer Night's Dream
* Much Ado About Nothing
* Pericles, Prince of Tyre*†
* The Taming of the Shrew
* The Tempest*
* Twelfth Night, or What You Will
* The Two Gentlemen of Verona
* The Two Noble Kinsmen*†
* The Winter's Tale*

# Уиллиам Шэкспир
## Үлэлэрэ
### Историялар

* King John
* Richard II
* Henry IV, part 1
* Henry IV, part 2
* Henry V
* Henry VI, part 1†
* Henry VI, part 2
* Henry VI, part 3
* Richard III
* Henry VIII†

# Уиллиам Шэкспир
## Үлэлэрэ
### Трагедиялар

* Romeo and Juliet
* Coriolanus
* Titus Andronicus†
* Timon of Athens†
* Julius Caesar
* Macbeth†
* Hamlet
* Troilus and Cressida‡
* King Lear
* Othello
* Antony and Cleopatra
* Cymbeline*

# Уиллиам Шэкспир
## Үлэлэрэ
### Поэмалар

* Shakespeare's Sonnets
* Venus and Adonis
* The Rape of Lucrece
* The Passionate Pilgrim
* The Phoenix and the Turtle
* A Lover's Complaint

# Уиллиам Шэкспир
## Үлэлэрэ
### Сүппүт пьесалар

* Love's Labour's Won
* Cardenio†

# Уиллиам Шэкспир
## Үлэлэрэ
### Апокрифтар

* Arden of Faversham
* The Birth of Merlin
* Locrine
* The London Prodigal
* The Puritan
* The Second Maiden's Tragedy
* Sir John Oldcastle
* Thomas Lord Cromwell
* A Yorkshire Tragedy
* Edward III
* Sir Thomas More
# 1202

1202 сыл.

# 1202
## Туох буолбута

Хотугу Африкаҕа үөскээбит Леонардо Пизанскай — Фибоначчи Азияттан Европаҕа нуулу «аҕалбыт»: «Liber Abaci» диэн кинигэтигэр бу бэлиэни туһаныы туһунан кэпсээбит.
* Сэтинньи 23 — крестоноцестар Зара куораты сэриилээн ылбыттар, халаабыттар. Дьиктитэ диэн бу католик итэҕэллээх (ол аата крестоносецтары кытта биир) Венгрия хоруолугар бирисээгэ биэрбит христианнар куораттара этэ (билигин Задар диэн Хорватия куората). Рим паапата маны эрдэттэн билэн христианнары атаҕастыыры боппута, оннук буруйдаах дьону сыаркаптан туоратыам диэн куттаабыта эрээри, крестоноцестар истибитэхтэрэ. Сэриилээһин төрүөтэ: бу куорат Төрдүс Кириэстээх бохуоту тэрийбит, хараабылынан хааччыйбыт Венеция Өрөспүүбүлүкэтин өстөөҕө этэ. Папа эппитин олоххо киллэрбитэ, бу сэриигэ кыттыбыт христаннары сыаркаптан туораппыта, ол эрээри кэлин Бохуоту салгыыр кыһалҕаттан алы буолбута, буруйу барытын венецианнарга түһэрбитэ.
# Азербайдьаан маната

Азербайдьан маната (азерб. manat, AZN) диэн Азербайдьан валютатын биирдигэ.
# Егоров (суолталара)

Бу тыл хас да суолталаах:
* Егоров Егор Григорьевич
* Егоров Семен Степанович
* Егорова Анна Ивановна
* Егорова Федора Петровна
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Хорҕолдьун

Хорҕолдьун (лат. Stannum; Sn бэлиэлээх ) — Менделеев табылыыссатын бэһис периодын төрдүс бөлөҕүн сүрүн подгруппатын элэмиэнэ, атом нүөмэрэ 50. Чэпчики тимирдэр бөлөхтөрүгэр киирсэр. Нормальнай усулуобуйаҕа хорҕолдьун — пластичнай, кэбэҕэстик таптанар уонна тургэнник ууллар кылабачыгас үрүҥ көмүстүҥү тимир. Хорҕолдьун икки аллотропическэй модификациялаах: 13,2 °С кыраадыстан аллара α-хорҕолдьун (серое олово) - кубическай эрэһиэккэлээх алмаас көрүҥнээх, выше 13,2 °С кыраадыстан үрдүккэ β-хорҕолдьун (үрүҥ хорҕолдьун) - тетрагональнай кристаал эрэһиэккэлээх.
# Ринитка

Ринитка — мунну салыҥнаах бүрүөтүн сүһүрүүтүн ыарыыта. Ыарыы күһүрүүтүгэр тымныйыы, быыл тириэрдэр; ыарыы араас микробтарынан, вирустарынан ыҥырыллар.