# Ыам ыйын 14

Ыам ыйын 14 диэн Григориан халандаарыгар сыл 134-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 135-c күнэ). Сыл бүтүө 231 күн баар.

# Ыам ыйын 14
## Бэлиэ күннэр

* Грузия Грузия — Тамароба (Тамара ыраахтааҕыны ахтар күн)
* Израиль Израиль — Тутулуга суох буолуу күнэ
* Ираан Ираан — Табаҕы утарар фетва күнэ
* Либерия Либерия — Интеграция күнэ
* Малави Малави — Камузу күнэ
* Пилипиин Пилипиин — Конституция күнэ

# Ыам ыйын 14
## Түбэлтэлэр

* 1097 — Сөлдьүүк туурактар баһылаан олорор Никея куораттарын Бастакы кириэстээх бохуот кэмигэр христианнар төгүрүктээбиттэр.
* 1607 — Ааҥгылыйаттан сылдьар дьон Амыарыкаҕа бастакы кириэппэстэрин билиҥҥи Вирджиния ыстаат сиригэр төрүттэбиттэр уонна Джеймс Форта (кириэппэһэ) диэн ааттаабыттар. Кэлин бу сэлиэнньэ Джеймстаун куорат буолбута.
* 1692 — Бүөтүр I уонна Преображенскай полка гренадердара кыттыылаах тутуллубут Арассыыйа бастакы байыаннай хараабыла ууга киллэриллибит.
* 1743 — Саха сирин бойобуодата буола сылдьыбыт Дмитрий Павлуцкай чукчалары хам баттыы сылдьан кыргыһыыга өлбүт.
* 1811 — Парагвай тутулуга суох буолбут.
* 1796 — Британия эмчитэ Эдуард Дженнер аан бастакынан хара уоспа утары быһыы оҥорбут. Бастакы быһыы ынах уоспатыттан оҥоһуллубута, онон эмп аата латыынныы variola vaccinia диэн ааттаммыта (vacсa — латыынныы ынах), ол ынах тириитэ билигин да түмэлгэ көрдөрүүгэ турар.
* 1900 — Парижка Иккис Олимпиада саҕаламмыт.
* 1920 — РСФСР бырабыыталыстыбата Уһук Илин өрөспүүбүлүкэтин билиммит. Бу өрөспүүбүлүкэ киинэ Верхнеудинскай куорат этэ (билигин Улан-Удэ).
* 1922 — Башкирия киинэ Стерлитамактан Уфа куоракка көһөрүллүбүт.
* 1940 — Аан дойду иккис сэриитэ: Роттердамы ньиэмэстэр буомбалаабыттар (Нидерланд), 900-чэ киһи өлбүт, куорат былыргы киинэ урусхалламмыт.
* 1948 — Израиль тутулуга суох судаарыстыба буолбут, быстах кэмнээҕи бырабыыталыстыба төрүттэммит. Дэкилэрээссийэ тахсаатын кытта аттыгар сытар арааб дойдулара саба түспүттэрэ.
* 1954 — Гаага куоракка ХНТ-га киирэр дойдулар «Сэбилэниилээх иирсээн кэмигэр култуура сыаннастарын көмүскүүр Гаагатааҕы конвенция» ылыммыттар.
* 1955 — ССРС, Албания, Болгария, Венгрия, ГДР, Польша, Румыния уонна Чехословакия Варшава сөбүлэҥэр илии баттаабыттар.
* 1971 — Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ график худуоһунньук Валериан Васильевка анаммыт.
* 1972 — Литваҕа Каунас куоракка Роман Каланта диэн эдэр киһи дойдутун оккупациялааһыны утаран бэйэтин уматыммыт.
* 1993
** Литва, Словения уонна Эстония Европа Сэбиэтин чилиэннэрэ буолбуттар.
** Тутулуга суох судаарыстыбалар холбоһуктара (Содружество Независимых Государств, СНГ) диэн экэниэмикэ сойууһа үөскээбит.

# Ыам ыйын 14
## Төрөөбүттэр

* 1927 — Сунтаар Элгээйитигэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык Субэтин 2000—2008 сылларга бэрэстээтэлэ, уруккута тыа хаһаайыстыбатын миниистирдии сылдьыбыт Николай Шадринов
* 1956 — Чурапчы Хайахсытыгар Тарас Тарасов — Өр кэмҥэ Саха араадьыйатын салайбыт суруналыыс. Кэлин Тускул диэн аатынан халлааны билгэлииринэн биллэр.
* 1969 — Кейт Бланшетт, Австралияттан төрүттээх артыыс, икки «Оскар», үс «Көмүс глобус» лауреаттара.
* 1984 — Марк Цукерберг, программист, Facebook түмэт-ситими олохтообут уонна бас билэр киһи.

# Ыам ыйын 14
## Өлбүттэр

* 1998 — Фрэнк Синатра (1915 с.т.), АХШ ырыаһыта, артыыс уонна шоумен.
* 2004 — Үөһээ Бүлүү Оҥхойуттан төрүттээх Симон Федотов (01.04.1939 төр.) — Арассыыйа Федерациятын үтүөлээх артыыһа.
* ↑ Тамароба в Грузии — 14 мая.