# Археология пааматынньыктара

Археология пааматынньыктара, Саха сиригэр булуллубут былыргы дьоннор олоро сылдьыбыт сирдэрэ уонна атын археологияҕа сыһыаннаах объектар.

# Археология пааматынньыктара
## Алдан улууһа

* Сумнаҕын 1, элбэх хапталҕаннаах (палеолит, неолит, буруонса уонна тимир үйэлэр). Сумнаҕын диэн Алдан өрүс хаҥас салаатын төрдө.
* Сумнаҕын 2, (неолит). Сумнаҕын диэн Алдан өрүс хаҥас салаатын төрдө.
* Сумнаҕын 3, (палеолит). Сумнаҕын диэн Алдан өрүс хаҥас салаатын төрдө.
* Төмтөөн төрдө, элбэх хапталҕаннаах (палеолит, неолит, саҥа тимир үйэтэ). Төмтөөн диэн Алдан өрүс уҥа салаатын төрдө.
* Тумулуур, (палоелит, неолит , буруонса). Тумулуур диэн Алдан өрүс хаҥас салаатын төрдө.
* Суон Тиит 1, (неолит). Суон Тиит диэн Алдан өрүс уҥа салаатын төрдө.
* Суон Тиит 2, (неолит). Суон Тиит диэн Алдан өрүс уҥа салаатын төрдө.
* Томмот, (неолит). Томмот куорат иһигэр.
* Уугун, элбэх хапталҕаннаах. (неолит, буруонса, тимир үйэтэ). Уугун сэлиэнньэ иһигэр.
* Чомполоо, (неолит). Чомполоо диэн Алдан өрүс хаҥас салаатын төрдө.

# Археология пааматынньыктара
## Аллайыаха улууһа

* Бөрөлөөх, (неолит). Бөрөлөөх сэлиэнньэттэн 60 км. Бөрөлөөх үрэх устун.
* Бурулгино, (неолит). Чокуурдаах бөһүөлэктэн 54 км. Индигир устун таҥнары, хаҥас кытыл.
* Уу кыылын өлүктэрэ. Бөрөлөөх аттыгар.

# Археология пааматынньыктара
## Амма улууһа

* Өнньүөс, (тимир үйэтэ). Амма өрүс хаҥас кытылыгар, Өнньүөс сэлиэнньэ аттыгар.
* Онньоойу, суруктаах хайа. Онньоойу диэн Амма өрүс хаҥас салаатын төрдө.

# Археология пааматынньыктара
## Анаабыр улууһа

* Сэмэлдьин, (неолит). Сэмэлдьин диэн Анаабыр өрүс уҥа салаатын төрдүттэн 1,5 — 2 км.

# Археология пааматынньыктара
## Булуҥ улууһа

* Күүтүҥ, (неолит). Өлөөн өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 396 км.
* Хайырҕас, (неолит). Хайырҕас диэн сир.
* Хорбуһуоҥка 1, (неолит). Өлөөн өрүс хаҥас кытыла, Хорбуһуоҥка үрэх төрдүгэр.
* Боруллуолаах, (неолит, саҥа тимир үйэтэ). Өлөөн өрүс хаҥас кытыла, Боруллуолаах үрэх төрдүгэр.
* Эргэ Сииктээх, элбэх хапталҕаннаах, Сииктээх сэлиэнньэ иһигэр.

# Археология пааматынньыктара
## Бүлүү улууһа

* Сыралта, (неолит, боруонса), Бороҕон нэһилиэгин Сыралта күөл кытыла.
* Хоту Туулаах, (Неолит, боруонса). Бороҕон нэһилиэгин Хоту Туулаах күөл кытыла.
* Сайылык, (тимир үйэтэ). Бороҕон нэһилиэгин Сайылык күөл кытыла.
* Муҥурдаах, (тимир үйэтэ). Бороҕон нэһилиэгин Муҥурдаах диэн сир.
* Элэнньи, (тирир үйэтэ). Бороҕон нэһилиэгин Элэнньи куөл кытыла.

# Археология пааматынньыктара
## Эдьигээн улууһа

* Сыалаах, (неолит). Эдьигээн сэлиэнньэ аттыгар.
* Уолба, (неолит). Өлүөнэ өрүс хаҥас кытылыттан 20 км., Эдьигээн сэлиэнньэттэн чугас.
* Кыларса, (неолит). Кыларса күөл кытыла.
* Обух Тумул, (неолит). Өлүөнэ өрүс уҥа кытыла, Нуотара үрэх төрдүтүгэр.

# Археология пааматынньыктара
## Кэбээйи улууһа

* Чочума (неолит). Сангаартан 18 км Өлүөнэ устун таҥнары.
* Соленая (неолит). Сангаартан 20 км Өлүөнэ устун өрө.
* Барабатчики (неолит). Өлүөнэ уҥа кытыла Алдан өрүс төрдүгэр.
* Киитчээн (неолит). Өлүөнэ өрүс уҥа кытыла, Бүлүү өрүс төдүн утары.
* Халлыгыр (неолит, саҥа тимир үйэтэ). Алдан өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн чугас.
* Дьикимдэ (тимир үйэтэ). Мукучу нэһилиэгин сирэ Дьикимдэ күөл кытыла.

# Археология пааматынньыктара
## Ленскэй улууһа

* Усть Витим (палеолит). Өлүөнэ өрүс уҥа кытыла, Витим өрүс төрдүгэр.
* Ньүүйэ (неолит). Ньүүйэ нэһилиэгин Турукта сэлиэнньэ иһигэр.
* Мурья (неолит, боруонса, тимир үйэтэ). Мурья үрэх төрдө.

# Археология пааматынньыктара
## Мэҥэ-Хаҥалас улууһа

* Өлөнчү. Былыргы сахалар кылабыыһалара. Баатара нэһилиэгин Сыымах сэлиэнньэттэн 3 км.
* Өргөннөөх. 1832 сыллааҕы киһи уҥуоҕа. Баатара нэһилиэгэ.
* Тыттагытты. XIX үйэтинээҕи киһи уҥуоҕа. Баатара нэһилиэгин Сыымах сэлиэнньэттэн 6 км.

# Археология пааматынньыктара
## Мирнэй улууһа

* Чиркуо төрдө (палеолит, неолит, боруонса, тимир үйэтэ). Бүлүү өрүс салаата Чиркуо уҥа кытыла.
* Маархайа (неолит). Чуона өрүс Маархайа үрэх төрдүн уҥа тумула.
* Ахтаранда төрдө (неолит, боруонса). Ахтаранда төрдө.

# Археология пааматынньыктара
## Муома улууһа

* Колядин (неолит). Индигир өрүс Колядин диэн хаҥас салаатын төрдүн уҥа тумулугар.

# Археология пааматынньыктара
## Аллараа Халыма улууһа

* Черскэй (неолит). Черскэй бөһүөлэк иһигэр.
* Зеленый Мыс (неолит). Черскэй бөһуөлэк Зеленый Мыс микрорайон иһигэр.
* Конзабой (неолит). Халыма өрүс Конзабой диэн хаҥас салаатын уҥа кытылыгар.

# Археология пааматынньыктара
## Ньурба улууһа

* Ньурбачаан (неолит). Ньурбачаан күөл террасатытар.
* Бакамда (неолит, боруонса). Бүлүү өрүс Бакамда диэн уҥа салаатын кытылыгар.
* Сахалар XIX үйэтинээҕи кылабыыһалара. Күндээдэ нэһилиэгэ.

# Археология пааматынньыктара
## Өймөкөөн улууһа

* Юбилейная (неолит). Индигир өрүс Куобах Баһа диэн уҥа салаатын уҥа кытылыгар.

# Археология пааматынньыктара
## Өлүөхүмэ улууһа

* Алалайка (палеолит). Өлүөхүмэ куорат иһигэр.
* Саҥа Лэтэн (мезолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 280 км.
* Аччыгый Дьикимдэ (палеолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 273 км.
* Куруҥ 1 (мезолит, боруонса). Элбэх хапталҕаннаах. Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 305 км.
* Бааһынай (неолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 294 км.
* Мэрдэрдээх (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 348 км.
* Бэс Күөл (неолит). Чаара өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 278 км.
* Дабаан (неолит). Өлүөнэ өрүс хаҥас кытыла, Дабаан сэлиэнньэ иһигэр.
* Куруҥ 2 (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 304 км.
* Куруҥ 3 (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 301 км.
* Кураанах Таас (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 74 км.
* Аччыгый Күскэ (неолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 195 км.
* Улахан Күскэ (неолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 195 км.
* Эргэ Лэтэн (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 289 км.
* Безымянный (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 379 км.
* Улахан Дьикимдэ (неолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 270 км.
* Марха (неолит). Өлүөнэ өрүс Марха диэн хаҥас салаатын төрдө.
* Мархачаан (неолит). Өлүөнэ өрүс Мархачаан диэн хаҥас салаатын төрдө.
* Тэҥсик (неолит). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 362 км.
* Уорааннаах (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 347 км.
* Хойкуо (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 420 км.
* Чыпчаал (неолит). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 271 км.
* Аччыгый Муҥку (неолит). Өлүөнэ өрүс Муҥку диэн хаҥас салаатын төрдө.
* Кириэстээх (суруктаах хайа). Өлүөхүмэ өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 287 км.
* Бааһынай (суруктаах хайа). Өлүөхүмэ өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 294 км.
* Суруктаах Хайа (суруктаах хайа). Өлүөнэ өрүс Марха диэн хаҥас салаатыгар, төрдүттэн 100 км.
* Суруктаах Хайа (суруктаах хайа). Токко өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 105 км.

# Археология пааматынньыктара
## Өлөөн улууһа

* Өлөөн 1 (неолит). Өлөөн сэлиэнньэ иһигэр.
* Абыналаах (неолит). Абыналаах үрэх төрдө.
* Дьилиндэ (неолит). Дьилиндэ сэлиэнньэ иһигэр.
* Мэрчимдээн 1 (неолит). Өлөөн өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 555 км.
* Аллараа Талауд (неолит). Өлөөн өрүс хаҥас кытыла, төрдүттэн 55 км.
* Сөҥкү (неолит). Сөҥкү үрэх төрдүттэн 7 км. өрө.
* Эбэлээх (неолит). Анаабыр өрүс уҥа кытыла, Эбэлээх үрэх төрдүттэн 2 км.
* Сибэкки (суруктаах хайа). Арҕаа Салаа өрүскэ Кирбэй тумултан 15 км.
* Таҥаралаах (суруктаах хайа). Өлөөн өрүс уҥа кытыла, төрдүттэн 320 км.

# Археология пааматынньыктара
## Сунтаар улууһа

* Ботомоойу (неолит). Ботомоойу үрэх төрдө.
* Куокуну (неолит). Бүлүү өрүс хаҥас кытыла, Куокуну сэлиэнньэ аттыгар.
* Кириэстээх (неолит). Бүлүү өрүс хаҥас кытыла, Кириэстээх сэлиэнньэ аттыгар.
* Хаахынайдаах (неолит). Түбэй Дьаархан сэлиэнньэттэн 4 км, Хаахынайдаах күөл кытыла.
* Элгээйи (неолит). Бүлүү өрүс уҥа кытыла, Элгээйи сэлиэнньэ иһигэр.
* Ыгыатта (неолит). Ыгыатта үрэх төрдө.
* Бөрө (боруонса, тимир үйэтэ). Сунтаар сэлиэнньэттэн 7 км, Бөрө күөл кытыла.

# Археология пааматынньыктара
## Томпо улууһа

* Ихинэ 1 (палеолит). Алдан өрүс Ихинэ диэн уҥа салаатын төрдүн үҥа тумулугар.
* Ихинэ 2 (палеолит). Алдан өрүс Ихинэ диэн уҥа салаатын төрдүн хаҥас тумулугар.
* Ноху 1 (палеолит, саҥа тимир үйэтэ). Алдан өрүс Ноху диэн уна салаатын төрдүгэр.
* Ноху 2 (палеолит, саҥа тимир үйэтэ). Алдан өрүс Ноху диэн уна салаатын төрдүгэр.

# Археология пааматынньыктара
## Уус Алдан улууһа

* Ымыйахтаах (неолит). Суотту сэлиэнньэттэн 3 км. соҕуруу диэкки.
* Дьаарыҥ Сыырдааҕа. XIX үйэтээҕи саха уҥуоҕа. Курбуһах нэһилиэгэ.
* Олуйа. 1854 сыллааҕы киһи уҥуоҕа. Өлтөх нэһилиэгэ.

# Археология пааматынньыктара
## Ылыллыбыт сирэ

* Энциклопедия Якутии, Якутск, 2000 г.