yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Соҕуруу паарка

Соҕуруу паарка (ааҥл. South Park) диэн сүөргү уонна хара юморынан биллэр Америка анимация ситкома. Итэҕэл, политика, тыйыс быһыы, секс уонна өй ыарыыта курдук дьоҥҥо-сэргэҕэ мөккүөрдээх темалары таарыйар уонна сатиралыыр. Айааччылар уонна сүрүн суруйааччылар, салайааччылар уонна саҥарааччылар Трэй Паркер уонна Мэтт Стоун.
Айымньы ис хоhооно түөрт уол — Стэн Марш, Кайл Брофловски, Эрик Картман уонна Кенни Маккормик — уонна кинилэр хайалаах куоракка мүлчүргэннээх уонна дьиктилэрдээх сырыыларын тула буолар. Шоу хас да бириэмийэлэргэ кыайбыта, олор ахсааннарыгар үс Primetime Emmy Award.
1999 сылга South Park: Bigger, Longer & Uncut диэн толору киинэ тахсыбыта.
# Романов (Житомир уобалаһа)

Романов (укр. Романів) диэн Украина Житомир уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 7 800 (2011).
# Кэпсэтии тыла-өһө

Кэпсэтии истиилэ Бэйэ-бэйэтин чугастык билсэр дьон күннээҕи олоххо кэпсэтэр тыла-өһө кэпсэтии истиилэ диэн ааттанар. Кэпсэтии куолутунан эрдэттэн бэлэмэ, былаана суох, хайдах тахсарынан барар. Онон кэпсэтии стилэ маннык ураты бэлиэлээх:
* кылгас этиилээх, үгүс тыл, онто да суох өйдөнөр буолан, көтөр;
* ыйытыы, күүһүрдүү этии хойуутук туттуллар. Сомоҕо домох, ох тыл, өс хоһооно кэпсэтии тылын олус байытар. Араас эбиискэ, саҥа аллайыы элбэх;
* киһи куолаһа, туттан турара, сирэйэ-хараҕа улахан суолтаны ылар, араас тылы солбуйар.

# Кэпсэтии тыла-өһө
## Туһаныллыбыт сир

* Саха тыла. Морфология: 6 кылааска үөрэнэр кинигэ. / Неустроев Н. Н. уонна соавт. Бичик. 2006. - 112 с. ISBN 5-7696-2400-0
# Костин Андрей Филиппович

Костин Андрей Филиппович (1893-1968) — Саха сиригэр үлэлээбит музыкант-педагог, Анегина Ильинаны, Александр Самсоновы, Ая Яковлеваны уо.д.а. биллиилээх ырыаһыттары үөрэппитэ. "Ах, Самара-городок" уонна "Хайыһар" ырыалар ааптардара.
Липецкэй уйуоска Шахманка дэриэбинэҕэ 1893 сыллаахха алтынньы 3 күнүгэр төрөөбүтэ, омугунан нуучча. Өрөбөлүүссүйэ иннинэ Москубатааҕы консерваторияны бүтэрбит. Кэлин Москубаҕа пединститукка үөрэммит, 1939 сыллаахх музыка учууталын дипломун ылан, педагог идэтин баһылаабыт. 1941 сыллаахха Дьокуускайга кэлэн, Саха государсвтеннай музыкальнай тыайаатырыгар музыка-вокал салаатын салайааччытынан, педучилищеҕа вокалист-педагогунан үлэлээбит.
1942 сыллаахха Чаҕылҕан тылларыгар номоххо киирбит "Хайыһар" ырыаны суруйбута.
# Сергей Потапов

Сергей Станиславович Потапов - Быйаман уола Сэргэ Обокуун (22.06.1975–) — тыйаатыр уонна киинэ режиссера, сценарист, "Кыһыл көмүс мааска" театральнай бириэмийэ-бэстибээлин лауреата.

# Сергей Потапов
## Олоҕун олуктара

* 1975 сыллаахха бэс ыйын 22 күнүгэр Сунтаар улууһун Сунтаар нэһилиэгэр күн сирин көрбүтэ.
* 1996 сыллаахха республикатааҕы култуура уонна искусство колледжын артыыс идэтин баһылаан бүтэрбитэ.
* 1996 - 1999 сс. - Былатыан Ойуунускай аатынан Саха тыйаатырын артыыһа.
* 2004 сыллаахха Москубатааҕы театральнай үнүстүүтү (ГИТИС) режиссер идэтин баһылаан бүтэрэр. Режиссерскай куурус маастара - Марк Захаров.
* 2003 сылтан Саха тыйаатырыгар режиссер быһыытынан үлэтин саҕалаабыта.
* 2007 - 2010 сс. - Саха тыйаатырын сүрүн режиссера.

# Сергей Потапов
## Айар үлэтэ

Тыйаатырга оонньообут сүрүн оруоллара:
* Дон Гуан – А. Пушкин «Каменный гость» ,
* Хаалдьыт – А. Софронов «Олох дьэбэрэтэ»,
* Уйбааныс – А. Софронов «Уйбааныс»,
* Актер – М. Горькай «Түгэххэ»,
* Основа – У. Шекспир "Сайыҥҥы түүн"
* Дивана – М. Карим «Ый өлүүтүн түүнүгэр»
Туруорбут испэктээктэрэ: Сиэн Өкөр «Соҕотох бэс», «Эйиэхэ сибэкки бэлэхтээри», «Тайбаан арыы», Э. Ионеско «Макбет», У. Шекспира «Сайыҥҥы түүн», «ТииТ» , Нь. Аргунов «Күн айыы оҕолоро» , А. Чехов «Үс аҕыс-балыстыы», Н. Садур «Дьиибэ дьахтар» , С. Потапов, Г. Красильникова «Таптал куората» , «Биэс ынахтаах Бэйбэрикээн эмээхсин», И.Гоголев "Өлүөнэ сарсыардата" дырааматынан «Дыгын Дархан» , «Три новеллы о войне» И. Гоголева, Н. Думбадзе, Е. Тимофеева, «Бедный Яков» А Софронова, «Сын вечного неба Василий Манчаары», «Аттаах поэт Арбита» А. Дойду, «Иирбит Ньукуус» и «Сурэх» по П. Ойунскому, «Цирк Альберти» по фильму «Вечер шутов» И. Бергмана, «Уhуктуу» С. Баранова, «Саха саллаата Байбал Петров....» Е. Тимофеева, «Кэнчээри 1966», «Мой друг Гамлет» по пьесе «Гамлет» У. Шекспира, «Таптал долгунугар уйдаран» П. Морозова.
# FIAT

FIAT, Италия (Fabbrica Italiana Automobili Torino диэнтэн кылгатыы) биир улахан массыына хомуйар, мотуор оҥорор уонна үп-харчы эргитэр бөлөх. Бөлөх киинэ - Турин куорат (Пьемонт киинэ).
2011 сыл тохсунньу 1 күнүттэн ФИАТ бөлөх икки аҥыы хайдыбыта. «Fiat SpA» (легковой транспорт) уонна «Fiat Industrial» (промышленнай транспорт) диэн икки бэйэ аннынааҕы тэрилтэри тэрийбитэ.
2014 сыл тохсунньутугар, Chrysler хампаанньа 100% акцияларын кытары ыпсыһан баран, аны Fiat Chrysler Automobiles диэн Нидерландыга ордулаанан үлэлиир буолбута.
1899 сыллаахха хас да үбүлээччи, ол быыһыгар Джованни Анньелли кыттыгастаах, тэрийбиттэрэ. 1902 сылтан Анньелли салайан, аан дойдуга биллэр-көстөр массына онорор тэрилтэ буолбута. Анньелли уруккута байыаннай буолан, тэрилтэ иһигэр кытаанах бэрээдэги олохтообута. Генри Форд собуоттарын көрөн баран, Европаҕа бастакы массыына хомуйар конвейеры туруорбута.
Аан дойду Бастакы сэриитин саҕана аны көтөр ааллары уонна куйахтаах техниканы оҥорор буолта. 1919-20 сылларга хомуньуустар Антонио Грамши уонна Пальмиро Тольятти ФИАТ үлэһиттэрин собостуобкалатан, улаханнык сатарыта сылдьыбыттара. Онон Бенито Муссолини былааска кэлбитин эрэ кэннэ, Джованни Анньелли үлэтигэр төннүбүтэ. 1945 сылга фашистар диэки буолбутун диэн, Анньеллины үлэтиттэн устубуттара, ол кэннэ өр барбакка, өлбүтэ. 1966 сылга, Витторио Валетта салайар кэмигэр, Сэбиэскэй Союзка техническэй көмө дуогабарынан, https://ru.wikipedia.org/wiki/Fiat_124 массыынаны ВАЗ 2101 диэн ааттаан оҥорор буолбуттара.
# Акроним

Акроним — хас да тылы кылгатан биир тылынан этии көрүҥэ, аббревиатураттан уратыта тыл курдук саҥарылларыгар сытар (аббревиатура биирдии буукуба аатынан саҥарыллар, холобур, КыГыБы, оттон акроним биир тыл курдук саҥарыллар, холобур токамак, Танах).

# Акроним
### Акронимнар холобурдара

* БАМ — Байкаал-Амыр магистрала
* Лазер
# Алексеева Мария Степановна

Алексеева Мария Степановна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна.

# Алексеева Мария Степановна
## Олоҕун олуктара

1979 с. – Сунтаар оройуонун Элгээйи орто оскуолатын үөрэнэн бүтэрэр.
1984 с. – СГУ математическай факультетын бүтэрэр. Кириэстээх нэһилиэгэр комсомольскай тэрилтэ секретарынан ананар.
1986-2011 сс. – Кириэстээх орто оскуолатыгар математика учууталынан үлэлиир.

# Алексеева Мария Степановна
## Наҕараадалара, ытык ааттара

* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна.
# Б. э. и. 356 сыл

Биһиги эрабыт иннинэ 355 сыл — IV үйэ сыла.

# Б. э. и. 356 сыл
## Туох буолбута

* От ыйын 21 — Александр Македонскай (б. э. и. 323 с. өлб.), Македония ыраахтааҕыта (б.э. инн. 336 сыллаахтан), полководец, оччотооҕуга саамай бөдөҥ импиэрийэни тэрийбитэ.
# Скворецтыҥылар кэргэннэрэ

Скворецтыҥылар кэргэннэрэ (нууч. Семейство Скворцовые, лат. Sturnidae) — барабыайдыҥылар аймахтарыгар киирэр көтөрдөр бөлөхтөрө. Саха сиригэр бу кэргэҥҥэ 1 уус бэрэстэбиитэлэ баар: Скворецтар уустара.

# Скворецтыҥылар кэргэннэрэ
## Өссө маны көр

* Хараҥаччытыҥылар кэргэннэрэ
* Күөрэгэйдиҥилэр кэргэннэрэ
* Сылгычыайдыҥылар кэргэннэрэ
* Далланыҥылар кэргэннэрэ
* Тураахтыҥылар кэргэннэрэ
* Татыйыктыҥылар кэргэннэрэ
* Свиристелевые
* Оляпковые
* Крапивниковые
* Завирушковые
* Славковые
* Мухоловки
* Уһун кутуруктаах чычып-чааптыҥылар кэргэннэрэ
* Чычып-чааптыҥылар кэргэннэрэ
* Кэкэ-букатыҥылар кэргэннэрэ
* Токур тумустуҥулар кэргэннэрэ
* Барабыайдыҥылар кэргэннэрэ
* Чооруостуҥулар кэргэннэрэ
# Айыы киһитэ

Айыы киһитэ – Саха итэђэлин быһыытынан киһи барыта айыы киһитэ дэнэрэ. Инньэ гынан атын омуктарга кытары киһилии сыһыан баара. Сахалар оччолорго сүөһүлээх буолан балачча кыанан олороллоро. Ойууру кэрийэ сылдьар булчут омуктар быһыннахтарына, сахаларга кэлэн өйөбүл ылаллара. Сорохтор устунан олохсуйан сахатыйан хаалаллара. Оттон хоту сирдэргэ тиийбиттэр табанан сылдьары, бултууру баһылаан онноођу омуктары кытары булкуһан сахатыталлара. Манна айыы киһитэ диэн өйдөбүл баара улаханнык көмөлөспүтэ.

# Айыы киһитэ
## Туһаныллыбыт сирдэр

И.Н.Тарабукин «Хотун Төңүлү тула». Дьокуускай. Сайдам. 2007 с.
# .am

.am диэн Эрмээн Сирэ үрдүк таhымнаах ил домена.
# Эмтээх үүнээйилэр

Эмтээх үүнээйилэр (лат. plantae medicinales) — дьону уонна кыылы-сүөлү эмтииргэ биитэр ыарыы үөскээбэтигэр туттуллар үүнээйилэр бөлөхтөрө. Бу үүнээйилэртэн эбэтэр кинилэр сорҕолоруттан эми-тому оҥороллор.
Ъмтээх үүнээйи быһыытынан холобур манчаары, алоэ, уулаах отон, биэ эмиийэ, бохсурҕан, дөлүһүөн уо.д.а. туттуллаллар.
2010 сыл саҕаланыытыгар баар туругунан Айылҕаны харыстыыр аан дойдутааҕы сойуус (IUCN) дааннайынан 320 тыһыынча кэриҥэ үүнээйи көрүҥэ баарыттан сорҕото эрэ (21 тыһыынча көрүҥ) эмкэ туттуллар.
# Таас бытаһыттара

Таас бытаһыттар (лат. Alticola, нууч. Род Каменные полевки) Бытаһыттыҥылар кэргэннэригэр киирэр уус. Бу бөлөххө Саха сиригэр биир көрүҥ - Дьааҥы бытаһыта киирэр.

# Таас бытаһыттара
## Өссө маны көр

* Күтэрдэр
* Тыа бытаһыттара
* Туйахтаах кутуйахтар
* Кырса кутуйахтара
* Бытаһыттар
* Чыҥырыкааннар
* Андаатардар
Кутуйахтыҥылар кэргэннэрэ
# Лантаноид

| Атом N | Аата | Бэлиэтэ |
| 57 | Лантан | La |
| 58 | Сериум | Ce |
| 59 | Празеодимиум | Pr |
| 60 | Неодимиум | Nd |
| 61 | Прометиум | Pm |
| 62 | Самариум | Sm |
| 63 | Эуропиум | Eu |
| 64 | Гадолиниум | Gd |
| 65 | Тербиум | Tb |
| 66 | Диспрозиум | Dy |
| 67 | Холмиум | Ho |
| 68 | Эрбиум | Er |
| 69 | Тулиум | Tm |
| 70 | Иттербиум | Yb |
| 71 | Лютециум | Lu |
Лантаноидтар диэн 57-ттэн 71-гэ дылы атом нүөмэрдээх химия элеменнара.
# Арассыыйа архыыптарын күнэ

Архыыптар күннэрэ (нуучч. День архивов) — Арассыыйа архыыбын үлэһиттэрин идэтийбит бырааһынньыктара. Кулун тутар 10 күнүгэр бэлиэтэнэр. Федеральнай архыып сулууспатын Коллегиятын быһаарыытынан 2002 сыл кулун тутар 5 күнүгэр олохтоммут.

# Арассыыйа архыыптарын күнэ
## Устуоруйата

Бэлиэтэнэр күнүнэн 1720 сыл олунньу 28 күнэ (саҥа истиилинэн кулун тутар 10) талыллыбыт. Бу күн Бүөтүр I аан бастакы судаарыстыбаннай аахха илии баттаабыт — «Генеральный регламент или Устав». Бу дөкүмүөн или салайыы олоҕун оҥорбут, ил тэрилтэлэригэр архыыптары оҥортуурга дьаһайбыт.
Урут (2002 сыллаахха дылы?) архыып үлэһиттэрэ бэс ыйын 1 күнүгэр идэтийбит күннэрин ылаллара. 1918 сыллаахха бу күн Норуот хамыһаардарын сэбиэтэ (СНК) декрет ылыммыт: «О реорганизайии и централизации архивного дела в РСФСР».

# Арассыыйа архыыптарын күнэ
## Эбии маны көр

* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай архыыба
# Массыына (көлө)

Массыына диэн дьоннору таһар транспорт арааһа. Массыына үксүгэр түөрт көлүөһэлээх буолар уонна ис умайыылаах хамсатааччылаах буолар. Атын аатынан автомобиль гириэк тылыттан авто уонна француз тылыттан мобиль, ол аата "бэйэтэ хамсыыр" диэн тылбаастанар, тоҕо диэн ат эбэтэр хамсыырга атын күүс суох буоларыттан инньэ дииллэр.

# Массыына (көлө)
## Араастара

Сорох кыра куоракка анаммыт массыыналар иккиттэн түөрт киһини сатаан киллэрэллэр, таһаҕаска кыра соҕус миэстэ баар буолар. Сорох атын массыыналар элбэх киһини эбэтэр таһаҕаһы ылыахтарын сөп.
Массыына үлэлииригэр оттук наада буолар. Ордук тарҕаммыт оттугунан бензин буолар. Сороҕор гаас эбэтэр электричество уотугар айанныыллар. Сорох массыына оҥорор хампаанньалар водородунан айанныыр массыыналары айбыттара, оччоҕуна туох да киртийбэт, ол гынан баран сыаната улахан буолан киэҥ тарҕабылы ыла илик.
# Уһук Илиннээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета

Дальнай Востоктааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
Дальнай Востоктааҕы Үлэ Кыһыл Знамята уордьаннаах судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета - Арассыыйаҕа, Хабаровскай куоракка баар мэдиссиинискэй үрдүк үөрэх тэрилтэтэ. ДВСМУ 1929 с.төрүттэммит.

# Уһук Илиннээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
## Устуоруйата

Дальнай Востоктааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ института 1929 с. ыам ыйын 24 күнүгэр тахсыбыт РСФСР НКС 65 нүөмэрдээх уурааҕыгар олоҕуран төрүттэммитэ. Ити сыл ахсынньы 7 күнүгэр Хабаровскай кыраай ситэриилээх кэмитиэтин бүрүссүдьүүмэ институт дьиэтин Хабаровскай куоракка тутар туһунан уонна институту орто оскуола дьиэтигэр арыйыы туһунан быһаарыы ылыммыт. 1930 с.алтынньы 2 күнүгэр 106 бастакы куурус устудьуоннара үөрэхтэрин саҕалаабыттар. 1931 с.рабфак арыллан, орто үөрэҕэ суох комсомолецтары үрдүк үөрэххэ бэлэмниир буолбут. 1932 с.кэлин киэһээҥҥи үөрэххэ кубулуйбут кэтэхтэн үөрэнии салаата арыллыбыта. 1935 сылга институтка 23 кафедра үлэлиирэ, устудьуоннар ахсааннара 500-тэн тахсыбыт. Ити сыл институттан бастакы быраастар(70 киһи) тахсыбыттар. Өссө 1930 с.киирбит 36 киһи 3 кууруһу бүтэрэн орто үөрэхтээх мэдиссиинэ үлэһитин дьупулуомун ылбыттар. 2010 с. Дальнай Востоктааҕы судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета биирдии факультетка 200 кэриҥэ киһини үөрэххэ ылар.

# Уһук Илиннээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
## Факультеттара

1. Лечебнай факультет 2. Педиатрическай факультет 3. Стоматологическай факультет 4. Медико-гуманитарнай факультет 5. Фармацевтическай факультет 6. Орто үөрэх салаалаах сиэстэрэ үрдүк үөрэҕин факультета 7. Квалификацияны үрдэтии уонна атын специальноска бэлэмнэнии үөрэҕин факультета 8. Университетка киириэх иннинээҕи үөрэх факультета 9. Мэдиссинискэй-фармацевтическэй кэллиэс.

# Уһук Илиннээҕи судаарыстыбаннай мэдиссиинэ университета
## Ссылкалар

http://www.fesmu.ru/ Архыыптаммыт 2011, Олунньу 24 күнүгэр. https://web.archive.org/web/20110510035817/http://www.edoctora.ru/ http://www.fesmu.ru/?redirect=pages&main_action=255 Архыыптаммыт 2022, Кулун тутар 8 күнүгэр.
# Ыһыраайыл уон икки бииһэ

Ыһыраайыл уон икки бииһэ (ивр. שִׁבְטֵי יִשְׂרָאֵל‎) диэн Дьаакып уон икки уолуттан төрүттээх биистэр. Бу биистэртэн Дьэбэриэй дьоно турар. Ытык суруйуу кэпсииринэн, Дьаакып уолаттарын ийэлэрэ кини икки ойоҕо (Лиэйэ уонна Рахил) уонна икки нүһэйэ (Билха уонна Зилпа) буолаллар.
* Лиэйэ уолаттара: Рувим, Симеон, Леви, Иуда, Иссахар, Забулон
* Рахил уолаттара: Дьуоһуп, Биньямин
* Билха уолаттара: Дан, Нафтали
* Зилпа уолаттара: Гад, Ашер
Дьуоһуп икки уоллааҕа Эфраим уонна Манасия. Дьаакып кинилэри икки биис төрүттээччилэринэн анаабыта. Ол иһин Дьуоһуп аатынан биис Ыһыраайыл биистэрин тиһилигэр суох. Кини оннугар уолаттарын Эфраим уонна Манасия биистэрэ бааллар. Леви удьуордара Таҥара дьоно буолбуттарын иһин кинилэр биистэрэ тиһиликкэ ураты оруннаах.

# Ыһыраайыл уон икки бииһэ
## Биистэр сирдэрэ

Ыһыраайыл сиригэр хас биирдии биис өлбүгэ сирдэммитэ.
* Дан бииһэ: Яффа уонна Экрон.
* Ашер бииһэ: Кармель хайа, Акка, Ахзивка уонна Сидоҥҥа тиийэ сирдэр.
* Забулон бииһэ: Бэтлэһэм.
* Иссахар бииһэ: Табор хайа.
* Биньямин бииһэ: Иерихон, Гибеон, Иерусалим.
* Симеон бииһэ: Беершеба.
* Манасия бииһэ: Голан үрдэллэрэ, Башан, Мегиддо.
* Гад бииһэ: Галаад, Хешбон, Иордантан илиҥҥи сирдэр.
* Иуда бииһэ: Хеброн уонна Өлбүт байҕал арҕаа кытылыгар дылы сирдэр.
* Эфраим бииһэ: Сихем уонна Бэтэл.
* Нафтали бииһэ: Галилея уонна Кедеш.
* Рувим бииһэ: Иордантан илиҥҥи сирдэр, Арнон өрүс кытыллара.
Леви бииһэ Таҥара дьоно буоланнар Ыһыраайылга сирдэммэтэхтэрэ. Кинилэр атын биистэр сирдэригэр уонна хотолоругар аҕабыыт быһыытынан олорор көҥүллээхтэрэ.

# Ыһыраайыл уон икки бииһэ
## Биистэр дьаралыктара

* Ашер
* Биньямин
* Дан
* Эфраим
* Гад
* Иссахар
* Иуда
* Манасия
* Нафтали
* Рувим
* Симеон
* Забулон
# Арыылаах (Түбэй-Дьаархан нэһилиэгэ, Сунтаар улууһа)

Арыылаах — Сунтаар улууһун Түбэй-Дьаархан нэһилиэгин киинэ.

# Арыылаах (Түбэй-Дьаархан нэһилиэгэ, Сунтаар улууһа)
## Өссө маны көр

* Сунтаар улууһа
* Түбэй-Дьаархан нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)
# Sandoz

Sandoz — Швейцария биир бөдөҥ фармация тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ антибиотиктары оҥорор тэрилтэтэ.

# Sandoz
## Салайааччылар

* BlackRock - 19%
* Mitsui Group - 16%
* UBS - 11%
* 46% ордубут тэрилтэ өлүүтэ NYSE биржаҕа эргийэр
# Уол

Уол
* ким эрэ төрөппүт оҕото, эр киһи (сааһыттан тутулуга суох). Сорох түөлбэ тылларыгар илгэх диэн ааттыыллар.
* уол оҕо - быһа барыллаан 15-16 дылы саастаах оҕо эр киһи. Сорох улуустарга уол оҕону эр оҕо дииллэр эбит.
* ойохтоммокко сылдьар эдэр эр киһи эбэтэр дьахтар диэни билэ илик эр киһи.
# .gh

.gh диэн Гана үрдүк таhымнаах ил домена.
# Вануату

Вануату (Vanuatu) диэн Чуумпу океан соҕуруутугар баар арыы дойду.
# Саҥа аллайыы

Саҥа аллайыы (нууч. междометие) - саҥа ирээтэ.
# Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа

Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа — Саха Өрөспүүбүлүкэтин ил бэлиэтэ. Ил Түмэн алтынньы 14 1992 с. ылыммыта. Арассыыйа геральдическай регистрыгар 183 нүөмэринэн бэлиэтэммитэ.

# Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа
## Уруһуйданара

Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа көнө муннуктаах иэн буолар, түөрт тэҥ сытыары дьураа ойуулаалардаах, сырдык халлаан күөх, маҥан, кыһыл уонна от күөх. Халлаан күөх өттө 3/4 киэҥин ылар, маҥан - 1/16, кыһыла 1/16, от күөҕэ 1/8. Халлаан күөх дьураа ойуутун ортотугар маҥан төгүрүмтэ баар. Төгүрүмтэ кээмэйэ былаах киэҥиттэн 2/5 буолар. Киэҥин уһатыгар сыһыана 1:2.

# Саха Өрөспүүбүлүкэтин былааҕа
## Өссө маны көр

Саха Өрөспүүбүлүкэтин дьаралыга
# Хорошев

Хорошев (укр. Хорошів) диэн Украина Житомир уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 7 880 (2012).
# Сэтинньи ый 10 кунэ

Үс төгүрүк сыл буолла нуучча Дьоппуону кытта бэрт куһаганнык түргэнник кыаттарбыттара.
1906 сылга муус устар ый 27 кунугэр бастакы Судаарыстыбыннай Дуума аһыллыбыта. 230 дьокутаат биир куоракка мунньустаннар норуокка сурук тар5аппыттара.
Бу Дуума сабыллыбытыгар хас эмэ куораттарга төһө эмэ буун буолта.
Мин санаабар биһиги калмыктары үтүктэммит со5уруу 2–3 дэбиэринэй киһини ыытарбыт буоллар, бэрт сеп буолуо эбит.
# Паулин Арвед Вольдемарович

Паулин Арвед Вольдемарович (12.02.1900—2000)

# Паулин Арвед Вольдемарович
## Олоҕун олуктара

1900 сыллаахха олунньу 12 күнүгэр Лифляндскай губерния (Латвия) Венденскай уеһын Стружаны имениетыгар элбэх оҕолоох пиво оҥорор маастар дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ.
1917 сыл олунньутааҕы революциятын Москваҕа, коммерческэй училищеҕа үөрэнэ сылдьан, көрсүбүт. 1917 сыл ыам ыйыгар бассабыыктар партияларыгар киирбит. Эдэр коммунист А. Паулин политическай охсуһуу үөһүгэр сылдьыбыта. Винтовка тутан, партия Бутырскай райкомун уонна райсоветын, бассабыыктар Москватааҕы комитеттарын уонна Байыаннай революционнай комитет дьиэлэрин харабылласпыта.
1917 сыл ахсынньытыгар баҕа санаатынан II Московскай Кыһыл гвардия коммунистарын этэрээтигэр киирэн, Донской фроҥҥа үрүҥ генерал Калегины утары охсуһууга барбыта. 1918 сыл муус устарыгар, Лихая тимир суол станциятын иһин охсуһууга, ыараханнык бааһырбыт. Госпитальга өр эмтэнэн, ол кэннэ Москва военкоматыгар үлэлээбит. Онтон интернациональнай дивизияны кытта Арҕаа фроҥҥа Латвия босхолооһунугар кыттыбыт. Ригаҕа политотдел инструкторынан, ол кэннэ Рига ЧК эмиссарынан үлэлээбит. Латвия КП КК А. Паулины Москваҕа ыытан, пролетарскай университетка үөрэттэрбит. Үөрэҕин бүтэрээт, Пермь губернскай продкомитетыгар үлэлээбит. 1920 сыл балаҕан ыйыгар Пермь РКП(б) губкома Паулины Я. М. Свердлов аатынан Коммунистическай университет 8 ыйдаах куурсугар үөрэттэрэ ыытар. 1918—1921 сс. Ленины көрбүт, истибит. 1922 сыллаахха Кыһыл аармыйа кэккэтигэр ыҥырыллыбыт.
1928 сыллаахха Центрсоюз, ВКП(б) Киин комитетын сорудаҕынан, Саха Сирин «Холбос» потребсоюз инструкторынан анаммыт.
Булун оройуонугар улахан тэрээһин үлэлэрин ыыппыт. Өр кэмҥэ Саха Сиригэр Наркоминдел начальнигынан, республика Совминын консультанынан, тыа хаһаайыстыбатын миниистирин солбуйааччытынан, Холбос потребсоюз правлениетын бэрэссэдээтэлинэн, атыы-эргиэн миниистиринэн, Саха АССР Совминын иһинэн тэриллибит булт хаһаайыстыбатын Управлениетын начальнигынан үлэлээбит. Дьокуускайдааҕы обком уонна ССКП горкомун чилиэнинэн, Саха АССР Үрдүкү Сүбэтин VI ыҥырыытын депутатынан уонна Дьокуускай куорат Сүбэтин депутатынан талыллан үлэлээбитэ.

# Паулин Арвед Вольдемарович
## Дьиэ кэргэнэ уонна аймахтара

Кэргэнэ — Потапова Марина Георгиевна, саха. Икки оҕоломмутар — Георгий уонна Юлия.

# Паулин Арвед Вольдемарович
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Ленин уордьана
* «Үлэ Кыһыл Знамята» уордьан
* «Бочуот Знага» үс уордьан
* Дьокуускай куорат Ытык олохтооҕо (2000)

# Паулин Арвед Вольдемарович
## Кини туһунан

* Нас водила молодость в боевой поход… // «Якутия». — 1999. — 6 мая. — С. 6.
* Революционер: Беседа / Зап. Ю. Попова // «Наше время». — 1998. — 4 дек. — С. 7.
* Незабываемое: [Воспоминания] // «Молодежь Якутии». — 1987. — 1, 3, 5, 8 сент.
* Оло5ум умнуллубат куннэрэ // «Кыым». — 1987. — Сэтинньи 7 к.
* Евмененко А. Ровесник века // Респ. Саха. — 1995. — 7 февр. — С. 4.
* Еремеев В. Н., Кылатчанов С. П. А. В. Паулин. — Якутск: Кн. изд-во, 1980. — 55 с.
* Христофоров В. Точку поставил суд // «Якутия». — 1998. — 3 сент. — С.2.

# Паулин Арвед Вольдемарович
## Өссө маны көр

Дьокуускай ытык олохтоохторо
# Gorenje

Gorenje уонна Gorenje for Wissper (Горенье), Словения улахан промышленнай конгломерата, Горенье куоратка базаланан олорор. Штаб квартирата эмиэ онно баар, улахан офистара Лос Анджелеска (АХШ), Мюнхенҥа (Германия) уонна Шанхайга (Кытай).
Gorenje тэрилтэ планета үрдүнэн биир улахан бытовой техникалары оҥорор компанияларга киирсэр, уопсайа 700-тэн тахса араас тэриллэри оҥорор. Кини брена үрдүк хаачыстыбалааҕынан биллэр уонна 136 омук судаарыстыбаларга атыыланар, 4 континенҥа. Саха Сиригэр ДНС тэрилтэ дистрибьютор буолар.
Gorenje тэрилтэ улахан Gorenje Group бөлөххө киирэр.
# Майами Бич

Майами Бич (ааҥл. Miami Beach) — Флорида штатыгар баар куорат, Майами куорат пригорода. Элбэх сахалар олорор сирдэрэ. Аттыгар ыаллыы сытар куораттар — Сани Айлс, Сөрфсайд.
PS: Майами уонна Майами Бич тус туһунан куораттар, ону буккуйуман!
# Цугель Рая Израилевна

Цугель Рая Израилевна Родилась 26 октября 1902 г. в с. Подымахино Иркутской области.
* В 1917 г. окончила женскую гимназию в г.Якутске, в 1930 г. - историческое отделение Академии коммунистического воспитания им. Н. К. Крупской, в 1932 г. - институт Красной профессуры.
* Июль 1920 г. - август 1921 г. - секретарь Якутского губкома комсомола, затем избрана секретарем Якутского горкома партии.
* В 1922 - 1923 гг. училась на курсах им. Я. М. Свердлова.
* В 1923 - 1927 гг. - зав. орготделом обкома, секретарь Ленского окружкома РКП(б), зав. Якутской совпартшколой.
* С 1932 г. по 1937 г. работала заместителем председателя Западно-Казахстанской областной контрольной комиссии ВКП(б), заведующей агитпропотделом Петропавловского горкома партии в Казахстане, начальником управления средней и высшей школы Наркомпроса Киргизии.
* С 1938 г. по ноябрь 1940 г. - на полевых работах в совхозе "Васильевское".
* В 1940 - 1948 гг. - технический секретарь типографии "Стандарт", табельщица, начальник ОТК комбината бытового обслуживания Киевского района г. Москвы.
* В 1948 - 1956 гг. - инспектор-методист Всесоюзного заочного машиностроительного института.
Награждена медалями "За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941 - 1945 гг.", "За оборону Москвы", "В память 800-летия Москвы".
Персональный пенсионер союзного значения.
Умерла в 1973 г. в г. Москве.
# Сигили

Сигили диэн киһи сөбү уонна сыыһаны, үчүгэйи уонна куһаҕаны араарарын өйдөбүлэ. Сигили омук үгэстэрин, философия, итэҕэл, култуура халыыптарыгар уонна тосхоллоругар олоҕурар. Сигилилээх кэпсээннэр үгэ дэнэллэр. Сигилини этика диэн философия дисциплината үөрэтэр.
# Буойуу

Буойуу — сатамматы оҥорору көннөрү аһарбакка тылынан бобон тохтотуу.

# Буойуу
## Туттуу холобурдара

Оҕо буойуулаах буоллаҕыпа сатанар, буойуута суох хайдах табыллыай? Наһаалаан бардылар, бар, тахсан, буойан биэр. Буойбакка сылдьаҥҥын, хайдах "иитэбин" диигиний? Оҕо буохтаах (буойуулаах) буолуохтаах.
# Кѳҕѳрѳѳн

Кѳҕѳрѳѳн (нууч. Лаковица аметистовая)

# Кѳҕѳрѳѳн
## Оҥоһуутун ойуулааһын

Сэлээппэтэ кыра – 1-2 см кэтиттээх, сырдык чэрэниилэ күѳҕэ ѳҥнѳѳх, хатырыктаах. Сэлээппэтин алын ѳттѳ кэтит (суон) ѳҕүллэҕэс, аҕыйах, чэрэниилэ күѳхтүҥү ѳҥнѳѳх атаҕар кытта түhэр таҥалайдардаах. Хайа туттахха этин ѳҥѳ ортото сырдык. Атаҕа сэлээппэтин ѳҥүнээҕэр арыый аҕай сырдык, уhаты сурааhыннардаах, алларанан биллэр-биллибэт сонос, иhэ кѳҥдѳй. Споратын ѳҥѳ сириэнэбэй.

# Кѳҕѳрѳѳн
## Yүнэр кэмэ

От ыйыттан күhүн хойукка диэри.

# Кѳҕѳрѳѳн
## Yүнэр сирэ

Сүнньүнэн сэбирдэхтэрдээх ойуурга үүнэр.

# Кѳҕѳрѳѳн
## Аска туттуу

Ортону аннынан хаачыстыбалаах тэллэй. Сибиэhэйдии сиэнэр.