# Камчатка кыраайа

Камчатка кыраайа :
| Камчатка кыраайын былааҕа Камчатка кыраайын гиэрбэтэ ||
| Киин куората | Петропавловск Камчатскай |
| Иэнэ | 464 275 км² км² |
| Дьонун ахсаана | 320 549 (2013) |
| Федеральнай уокуруга | Уһук Илин |
| Экономическай оройуона | Уһук Илин |
| Ил тыла | Нуучча тыла |
| Губернатор | Владимир Илюхин |
| Кэм зоната | MSK+8 (UTC+11, сайын UTC+12) |
Камчаатка кыраайа - Арассыыйа улахан сирдэриттэн биирдэстэрэ, дойду уһук илин өттүгэр Камчаатка тумул арыытыгар тайаан сытар. Киин куората - Петропавловск Камчатскай куорат.
Камчаатка Магадан уобалаһын и Чукотканы кытта харбыылаһар.

# Камчатка кыраайа
## Айылҕата

Улахан өрүстэрэ: - Камчатка (уһуна 758 км), Пенжина (713 км), Таловка (458 км), Вывенка (395 км), Пахача (293 км), Апука (296 км), Укэлайат (288 км). Күөллэрэ: Таловское (44 км²), Паланское (28 км²).
Сис хайалара: - Ортоку (протяженность около 900 км), Илиҥҥи, Ветвейский, Пенжинский, Пахачинский, Олүторский и др. Үрдүгэ: х. Хувхойтун (2613 м), г. Ледяная (2562 м), г. Острая (2552 м), г. Шишель (2531 м), сопка Тылеле (2234 м). Элбэх вулкаан хайалардаах.
Сир хамсыыр сиригэр сытар, ордук күүстээх сир хамсааһыыннара:
* 1737, алтынньы 17 к. — 8,7 баал;
* 1737, сэтинньи 4 к. — 7,8 баал;
* 1737, ахсынньы 17 к. — 7,5 баал;
* 1792, ахсынньы 22 к. — 8,4 баал;
* 1841, ыам ыйа 17 к. — 8,4 баал;
* 1849, алтынньы 28 к. — 7,5 баал;
* 1858, тохсунньу 22 к. — 7,5 баал;
* 1904, бэс ыйа 25 к. — 7,7 баал;
* 1917, тохсунньу 30 к. — 8,1 баал;
* 1923, олунньу 3 к. — 8,5 баал;
* 1923, муус устар 13 к. — 7,3 баал;
* 1936, бэс ыйа 30 к. — 7,2 баал;
* 1936, сэтинньи 13 к. — 7,3 баал;
* 1952, сэтинньи 4 к. — 8,5 баал;
* 1959, ыам ыйа 4 к. — 7,6 баал;
* 1959, бэс ыйа 18 к. — 7,0 баал;
* 1971, сэтинньи 21 к. — 7,3 баал;
* 1971, ахсынньы 15 к. — 7,8 баал;
* 1997, ахсынньы 5 к. — 7,9 баал.
Тыата 41% ылар. Элбэх үчүгэй айылҕалаах сир

# Камчатка кыраайа
## Халлаан туруга

Кыһынын -22, -24 °C буолар, сайынын + 12,+17 °C буолар. Сыллааҕы уу төбүгэ 300-тэн 700-кэ дылы мм түһэр.

# Камчатка кыраайа
## Харабылланар сирдэрэ

Харабылланар сирдэр: - Корякский заповедник, ол онно Говена уонна Парапольский дол (327 тыс. га) киирэр.
Айылҕа пааматнига: - Гэйзер хочото.

# Камчатка кыраайа
## Нэһилиэнньэтэ

Камчаатка сиригэр 343 539 чел. олорор (2009). биир километрга 0,73 киһи./км² тиксэр
Омугунан арахсыы:
Хотугу аҕыйах ахсааннаах омуктар ахсааннара (2021 сыл, тохс. 1 к. туругунан) :
| № | Омуга | Ахсааннара (ускуопка иһигэр - Арассыыйаҕа) |
| 1 | Алеуттар | 401 (482) |
| 2 | Ительменнэр | 2394 (3193) |
| 3 | Камчадааллар | 1521 (1927) |
| 4 | Кэрээктэр | 6640 (7953) |
| 5 | Нанаайдар | 69 (12003) |
| 6 | Удэгэйдэр | 10 (1496) |
| 7 | Ульчалар | 14 (2765) |
| 8 | Чукчалар | 1496 (15908) |
| 9 | Эбэҥкилэр | 19 (37843) |
| 10 | Эбээннэр | 1872 (22383) |
| 11 | Эскимостар | 14 (1738) |
| 12 | Барыта | 14450 |

# Камчатка кыраайа
## Нэһилиэнньэлээх сирдэр

Камчаатка сиригэр 3 куорат, 29 бөһүөлэк, 56 дэриэбинэ баар
1 тыһ киһиттэн үөһээ Тохсунньу 1 чыыһылатынан 2009 сылынан дааннай :
| Петропавловск Камчатскай | Халыып:Түһэр194,1 | Тиличики | 2,0 (2007) |
| Елизово | Халыып:Түһэр39,3 | Тигиль | 2,0 (2007) |
| Вилючинск | Халыып:Тахсар25,2 | Николаевка | 1,9 (2007) |
| Мильково | 8,9 (2007) | Соболево | 1,9 (2007) |
| Ключи | 6,4 (2007) | Паратунка | 1,8 (2007) |
| Уус Камчаатка | 4,3 (2008) | Козыревск | 1,7 (2007) |
| Палана | {}3,6 | Вулканный | {}1,6 |
| Пионерский | 3,1 (2007) | Нагорный | 1,6 (2007) |
| Коряки | 3,0 (2007) | Уус Хайрүзово | 1,3 (2007) |
| Раздольный | 2,8 (2007) | Корф | 1,2 (2007) |
| Эссо | 2,6 (2007) | Саҥа | 1,2 (2007) |
| Озёрновский | {}2,5 | Лесной | 1,1 (2007) |
| Термальный | 2,4 (2007) | Апача | 1,1 (2007) |
| Октябрьский | Халыып:Рост2,2 | Ивашка | 1,0 (2007) |
| Оссора | {}2,2 | Сокоч | 1,0 (2007) |
| Уус Большерецк | 2,1 (2007) | | |

# Камчатка кыраайа
## Экономиката

Экономикатыгар балыктааһын, сир баайдарын хостооһун улахан миэстэни ылаллар, туризм сайдан эрэр.
Республикалар: Адыгея | Алтай | Башкортостан | Бүрээтийэ | Дагестан | Ингушетия | Кабардино-Балкария | Калмыкия | Карачай-Черкесия | Карелия | Коми | Марий Эл | Мордовия | Саха Сирэ | Татарстан | Тыва | Удмуртия | Хакасия | Хотугу Осетия | Чечня | Чувашия |
Кыраайдар: Алтай | Забайкалье | Камчаатка | Краснодар | Красноярскай | Пермь | Приморье | Ставрополь | Хабаровскай
Уобаластар: Амур | Архангельскай | Астрахан | Белгород | Брянскай | Владимир | Волгоград | Вологда | Воронеж | Иваново | Иркутскай | Калининград | Калууга | Кемерово | Кировскай | Кострома | Курган | Курскай | Ленинград | Липецкай | Магадаан | Москва | Мурманскай | Нижнэй Новгород | Новгород | Новосибирскай | Омскай | Оренбург | Орел | Пенза | Псков | Ростов | Рязань | Самаара | Саратов | Сахалиин | Свердловскай | Смоленскай | Тамбов | Тверь | Томскай | Туула | Тюмень | Ульяновскай | Челябинскай | Ярославскай
Федеральнай суолталаах куораттар: Москва | Санкт-Петербург
Автономиялаах уобалас: Дьэбириэй
Автономиялаах уокуруктар: Ненецтэр | Ханты-Манси — Югра | Чукотка | Ямал-Ненец
* ↑ Дмитрий Иванов. Роза Долган: “Камчатка сүрүн баайа – төрүт омуктарыгар”. Кыым, 29.06.2021