yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ишутинецтар

Ишутинецтар эбэтэр каракозовецтар — XIX үйэ ортотугар Арассыыйаҕа тэриллибит бааһынай өрөбөлүүссүйэтин бэлэмниир уопсастыба чилиэннэрэ. Салайааччылара Николай Ишутин. 1866 с. муус устар 4 (16) күнүгэр Петербуурга уопсастыба чилиэнэ Д.В. Каракозов Александр II ыраахтааҕыны ытыалаабыта.
Ол гынан соругун сиппэтэҕэ эрээри ишутинецтары туппуттара. Каракозовы суутунан ыйаан өлөрбүттэрэ, уоннааҕылары Байкаал эргин хаатыргаҕа ыыппыттара, онтон Саха сиригэр көскө олорбуттара. Бу дьон бары үөрэхтээх дьон буолан Саха сирин сайдыытыгар сүҥкэн кылааты киллэрбиттэрэ.
* Ишутин Н.А.
* Каракозов Д.В.
* Худяков И.А.
* Ермолов П.Д.
* Загибалов М.Н.
* Странден Н.П.
* Шаганов В.Н.
* Юрасов Д.А.

# Ишутинецтар
### Эбии литэрэтиирэ

* Троев П.С. Ишутинцы в якутской ссылке. Якутск: Якутское книжное издательство, 1989, 152 с.
* Троев, Петр Семенович. Ссыльные народники в Якутии: влияние на культурную жизнь края : (60-90-е годы XIX в.) : специальность 07.00.02 "Отечеств. история" : автореф. дис. на соиск. учен. степ. д-ра ист. наук / Троев Петр Семенович ; Якут. гос. ун-т им. М. К. Аммосова. - Якутск, 2002. - 54 с.
# Билэҕит дуо/Рубрика архыыба/2013-12

Ахсынньы 1—31 күннэрэ
* Дойду бэрэсидьиэнэ террорист быһыытынан сууттанан 26 аҥаар сыл хаайыыга олорбута.
* Бороҕонтон төрүттээх киһи Арассыыйа генеральнай консула буола сылдьыбыта.
* Бу француз микробиолога (ойууга) үйэтин тухары дьону эмтээбитэ, ол эрэн анал быраас үөрэҕэ суох этэ. Ыарыылары утары ситиһиилээхтик охсуспутун иһин аан дойду бары кэриэтэ дойдута киниэхэ уордьан туттарбыт эбит.
# Суор Уйата

Суор Уйата сис. Индигир уонна Алаһыай өрустэр икки ардыларынан сытар кылгас сис. Улахан Сис илин диэкки салҕааһынынан буолар.
Уһуна 60 км., кэтитэ 10 - 12 км. Чыпчаала муора таһымыттан 512 м. тиийэр.

# Суор Уйата
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Суор

?Суор :
Билим классификацията :
| Саарыстыба: | Animalia |
| Кэлим: | Chordata |
| Кылаас: | Aves |
| Аймах: | Passeriformes |
| Кэргэн: | Corvidae |
| Уус: | Corvus |
| Көрүҥ: | C. corax |
Латыынныы аата :
Аан дойдуга биллэр аата ыйыллыбатах Вы можете помочь проекту, поставив latin=название внутри шаблона taxobox в тексте статьи :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викивид систематиката] | [{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Ойуулары көрдөөһүн Биики ыскылаакка] | Халыып:Taxobox ITIS |
[[Категория:Animalia алпаабытынан]]
Суор (Corvus corax) диэн суордар ыалларыгар киирэр көтөр көрүҥэ.
Түүтэ хара, халлаан күөх эгэлгэлээх. Тураахтан улахан.
Эуразияҕа, Хоту Америкаҕа, Хоту Африкаҕа киэҥник тарҕаммыт.
Кыһын итии дойдуларга кыстыгар көппөт.
Тугу барыны сиир. Үксүн өлүгүнэн аһылыктанар.
# Алдан аэропорда

Алдан аэропорда (IATA: ADH, ICAO: UEEA) Алдантан биир километр илин баар, Дьокуускайтан 450 км ыраах. Арассыыйа илин транспорт ситимин биир суолталаах объега. Кыра аэропорт.
# Трапезникова Мария Дмитриевна

Трапезникова Мария Дмитриевна - Энсиэли хочотун Далбар хотуна, Саха сирин бастыҥ учуутала, оҔо-аймах үтүө сүбэһитэ, үөрэх эйгэтигэр үгүс ситиһиилээх уһуйааччы. Гимназия тэриллиэ5иттэн улууспут уорэ5ириитигэр сонунтан сонун, санаттан сана тэрээьин, хамсааьын уксээбитэ. Ол эрэн учууталлар сахалар утуо угэстэрин туьунан, оскуола о5отун сахалыы олохтоохтук иитэргэ, уорэтэргэ дьулуьаллара. Оннук дьонтон биирдэстэрэ Мария Дмитриевна буолар. Кун бугуннээннэ диэри кини уорэх угэс буолбут ньымаларын табыгастаахтык туттан, о5о ис кыа5ын арйар дьо5урдаах маастар-учуутал быьыытынан суолун тобулар, ситиьии уктэллэнэр.
Учуутал-уорэнээччитинэн, уорэнээччи-учууталынан... Мария Дмитриевна уорэппит о5олоро араас идэлээх дьон буолан дойдубут сайдарын, олохпут тупсарын туьугар улэлии-хамсыы сылдьаллар. Торообут тыл этигэнин инэрэн, гимназия о5олоро араас араас таьымнаах аа5ыыларга, уус-уран курэстэргэ, билим конференцияларга ситиьиилээхтик кытталлар. Бу барыта Мария Дмитриевна ылсыбыт улэтинэн куннэтэ сыралаьан о5ону кытта дьарыктанарын, уорэнэччи ис кыа5ын толору арыйарга кыьаллан туох баар сатабылын уурарын туоьута буолар. Ол курдук гимназия о5олоро П.Ойуунускайга аналлах республикатаа5ы Уоланнар аа5ыыларын кыайыылаахтара, Шелковников Костя 0 олонхо толоруутугар республикатаа5ы куон-курэс дипломана, "Уруйдан, улуу олонхо, Манчаары дойдутугар" ыьыахха олонхо туьулгэтин дипломана. Дьэ, ити курдук Мария Дмитриевна уорэппит о5олорун ситиьиилэрэ бииртэн биир тиьиллэн иьэр, сыл аайы уксуур.
Учуутал о5о5о утуо холобур буолуохтаах. Кини билигин куннэтэ ханатар, айар дьо5урун чочуйар, дьону кытта эйэлээх, эйэ-дэмнээх сыьыаннаах буолла5ына,о5ону корон уорэнэр, утуо5э, сырдыкка тардыьар. Мария Дмитриевна идэ таьымын урдэтэр кууруска, араас таьымнаах семинарга, конференция5а, учууталлар тумсуулэригэр куруутун сылдьар, уопут атастаьар, биир идэлээхтэрин кытта бодоруьар. Ол да иьин Нам улууьун, республика саха тылын учууталларын ытыктабылын, биир идэлээхтэрин билиниилэрин ылыан ылар. Оттон о5олор, тороппуттэр куруутун утуо махталларын тиэрдэллэр, уорэ-кото корсоллор, маанылыыллар.
Мария Дмитриевна санаабытын ситиьэр, толкуйдаабытын тобулар, салайар сатабыллаах, дьону тумэр кыахтаах киьи. Ол курдук, кини гимназия профкомун председателинэн, Нам сэлиэнньэтин Почтовай туолбэтин салайааччытынан улэллээбитэ. Учуутал куруутун инники куоннэ сылдьыахтаах, са5алаабыт дьыалатын тиьэ5эр тиэрдиэхтээх диэн санаанан салайтаран Мария Дмитриевна оло5ун онкулун дьоьуннаахтык оностор.
Мария Дмитриевна холку майгылаах, эйэ5эс сыьыаннах, олох, киьи туьунан мындыр толкуйдаах учууталлар учууталлара.
# Харамай

?Харамайдар :
Билим классификацията :
| Саарыстыба: | Animalia |
Латыынныы аата :
Аан дойдуга биллэр аата ыйыллыбатах Вы можете помочь проекту, поставив latin=название внутри шаблона taxobox в тексте статьи :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викивид систематиката] | [{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Ойуулары көрдөөһүн Биики ыскылаакка] | Халыып:Taxobox ITIS |
Харамайдар (лат. Animalia) диэн элбэх сааныктаах, эукариот организмнар хоруоллуктара. Харамайдар хамсыыр кыахтаахтар уонна херетрофтар.
# Таба

Табалар (нууч. Оле́невые, эбэтэр оле́ньи, лат. Cervidae) — ыыраахтаах туйахтаах үүтүнэн иитиллээччилэр кэргэннэрэ, билигин бу кэргэҥҥэ 51 көрүҥ киирэр. Таба эгэлгэ көрүҥэ Евразияҕа, Хотугу уонна Соҕуруу Америкаҕа тарҕаммыт, ону таһынан Австралияҕа уонна Саҥа Зеландияҕа олохсутуллубут.

# Таба
## Таба сахалыы ааттара

Үөҥэс - үстээх тайах, таба. Уучах - мииниллэр таба. Хааргын таба - хотугу табаттан намыһах, кылгас атахтаах, хара дьүһүннээх чукча табата.
# Pokémon

Халыып:Infobox animanga/Header Халыып:Infobox animanga/Anime Халыып:Infobox animanga/Anime Халыып:Infobox animanga/Anime Халыып:Infobox animanga/Anime
Pokémon (Pokemon, Покемон) — Дьоппуон дойдута оҥорон таһаарбыт аан дойдуга биллэр мультига. Улахан бүджедтаах (200-890 млрд доллар АХШ). Уонна биир саамай айдааннаах буолар. Гылаабынай оруолларга Пикачу уонна Эш буолар. Ону таһынан Брок уонна Мисти. Өссө хас даҕаны элбэх покемоннар бааллар, холобура Эш киэнэ бульпасавыр. Уопсай DVD копията 200 мөллүйүөнтэн тахса.

# Pokémon
## Айдааннаах Покемон (Дьоппуон)

Дьоппуон дойдутугар бэйэтигэр уопсайа ити Покемон мультига 703 оҕо өлөрүгэр суудка дьыалалаах, 378 тыһ оҕо эпилепсия ыарыытыгар ылларан, өйүн сүтэрбит. Уопсай суумма ыстарааба 678 мөллүйүөн дьоппуон иенатынан.

# Pokémon
## Айдааннаах Покемон (АХШ уонна Канаада)

Ити дойдуларга 602 оҕо олохтон туораабыт, аһары мультигынан иирэннэр. 1 мөллүйүөн оҕо эпилэпсик буолбуттар.

# Pokémon
## Покемон Саха Сиригэр

Саха Сиригэр бастаан ОРТ саха народнай канаалыгар 1 маай ыйыгар 2000 сыллаахха тахсыбыта. Ити мультигы саха национальнай НВК Саха канаалыгар эмиэ көрдөрбүттэрэ, ону таһынан араас улуус региональнай ТВ эмиэ көрдөрбүттэрэ, холобура Сунтаар ТВ уонна Ньурба ТВ. Оттон 2001 сыллаахха Мэҥэ TV канаала боппута, улуус тойонун өттүттэн.

# Pokémon
## Өссө маны көр

* {{салааҕа источниктара суох}}

# Pokémon
## Өссө маны көр

* Покемоннар
# 1096

1096 сыл

# 1096
## Түбэлтэлэр

* Алтынньы 21 — Килидь (Кылыч?) Арслан баһылыктаах туурактар Норуот кириэстээх бохуотун сэриитин (үксэ бааһынайдар этэ) үлтү сыспыттар. Бу бохуот аллараттан саҕаламмыта, сыаркап дьиҥэр хойут аттанар туһунан былааннаах этэ (Урбан II паапа 1095 сыллаахха сибэтиэй бөрүстүөлү босхолуурга ыҥырарыгар эһиилги атырдьах ыйын 15 күнүн эппитэ), ол эрээри дьон аһара турукка киирэн хаалан саас уонна сайын Франция уонна Германия сирдэригэр дьэбириэйдэр сэлиэнньэлэрин урусхаллаабыттара, тыһыынчанан киһини өлөрбүттэрэ уонна салгыы Иерусалим куораты мусульмааннартан босхолуур соруктаах соҕуруу ааҥнаан барбыттара. 20 тыһыынча кэриҥэ киһилээх аармыйаттан туурактар 17 тыһыынчатын кыргыбыттара. "Дьиҥнээх" (ол аата сыаркап салалтатынан оҥоһуллубут) бастакы кириэстээх бохуот хас да ый буолан баран саҕаламмыта.
# Орегон

Орегон (Oregon) диэн АХШ хотугулуу арҕаа штата. Орегон территорията 1848 тэриллибитэ. Холбоhуктаах Штаттарга 33с штатынан олунньу 14, 1859 кыттыспыта. Орегон Чуумпу океан кытылыгар баар, кинилиин кирбиилэhэллэр Уашиҥтон хоту, Калифорния соҕуруу, Невада соҕуруулуу илин уонна Айдаhо илин. Киин куорат Сэлем.
# Өс номоҕо

Өс номоҕо эбэтэр тыл номоҕо (нууч. поговорка) — өс хоһоонугар майгынныыр, ол гынан баран иитэр-такайар ис хоһооно суох, уйулҕа туругун эрэ көрдөрөр көнөтүк өйдөнөр суолталаах этии, фольклор дьоҕус айымньытын көрүҥэ, этиини киэргэтэр тыл ойуулуур ньымата.

# Өс номоҕо
### Холобурдар

* Yрүҥ күнэ өлбөөдүйдэ, үөhээ тыыммахтаата, өлөр күнүм кэллэ диэн өс номоҕун өhүллэ. (П. Ойуунускай)
* Эн эппэтэҕиҥ — таҥара эппитэ буоллун
* Үүннээх-ыҥыырдаах үтүө тыл (иһилиннэ) — үчүгэйдик олохтоохтук этиллибит көрдөһүү туһунан
* (кини) Өһө тэстэр суола — элбэхтик куолулуур, сөбүлүүр тиэмэтэ
* Үгэх иччитэ эмиэ үгэлээх
* Тыл уҥуоҕа суох
* Бас-баттах тыллаһар
* Дьыбардаахха саҥардыҥ
* Хара харах көрбөтөх, хаптаҕай кулгаах истибэтэх

# Өс номоҕо
## Эбии маны көр

* Сомоҕо домох
* Өс хоһооно
# Дьибути

Дьибути (араб. جيبوتي ‎Jībūtī, сомали Jabuuti) диэн Африка муоhугар баар дойду. Кинилиин кирбиилэhэллэр Эритрея хоту, Этиопия арҕаа уонна соҕуруу, Сомалия соҕуруулуу илин. Кыhыл байҕал уонна Аден хомотун кытылларыгар баар. Иэнэ 23,000 км2 уонна олохтоохторун ахсаана 500,000.
# Maxell

Maxell - Дьоппуон тэрилтэтэ, араас кыра тэриллэри оҥорунан биллэр Аан Дойдуга. Саха Сиригэр литиевай АА уонна ААА форматтаах батарейкалара тарҕанар.
# Татыйык

?Татыйык :
Билим классификацията :
| Саарыстыба: | Харамайдар |
| Кэлим: | Хордалыктар |
| Кылаас: | Көтөрдөр |
| Аймах: | Passeriformes |
| Халыып:Taxobox subordo: | Passeri |
| Кэргэн: | Paridae |
Латыынныы аата :
Аан дойдуга биллэр аата ыйыллыбатах Вы можете помочь проекту, поставив latin=название внутри шаблона taxobox в тексте статьи :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викивид систематиката] | [{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Ойуулары көрдөөһүн Биики ыскылаакка] | Халыып:Taxobox ITIS |
[[Категория:Харамайдар алпаабытынан]]
Татыйык (лат. Paridae) диэн кэрэ дьүһүннээх чыычаах, сэргэх. Кулун тутар саҥатыгар, кэтэһиилээх саас уонна ичигэс чугаһаабыттарын тыллыырдыы, кылгас чуор ырыатын тардан кэбиһээччи. Саас эрдэ уйаланар. 12-гэ диэри ахсааннаах сымыыты баттыыр. Икки нэдиэлэнэн оҕолоро тахсаллар. Онтон үс нэдиэлэ буолан баран, оҕолоро көтөллөр.
# Органикаламмат химия

Органикаламмат химия диэн химия биир салаата. Кини химия ууһуктарын уонна органикаламмат холбоһуктары үөрэтэр.
# Александров Андрей Прокопьевич

Александров Андрей Прокопьевич — көҥүл тустууга ССРС, РСФСР, хуреш тустууга РФ, хапсаҕайдаһан тустууга СӨ спордун маастара.
# «Заря» силбэһиитэ

«Заря» силбэһиитэ. Олгуйдаах уонна Бельков арыыларын (Саҥа Сибиир арыылара) икки ардыларынан сытар силбэһии. Кэтитэ 40 км. 1900 - 1903 сыллардаахха Толль Э.В. салалталаах полярнай экспедиция «Заря» диэн хараабылын аатынан ааттаммыта.

# «Заря» силбэһиитэ
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь - справочник, Якутск, 1980 г.
# Волков Иван Васильевич

Волков Иван Васильевич — Социалистическай Үлэ Геройа.

# Волков Иван Васильевич
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Социалистическай Үлэ Геройа (1971)
* Орто Халыма улууһун Ытык олохтооҕо
* ССРС Үрдүкү Сүбэтин X ыҥырыыларын депутата.

# Волков Иван Васильевич
## Өссө маны көр

Социалистическай Үлэ Геройдарын тиһигэ (Саха Сирэ)
# Пастер Луи

Пастер Луи (1822 сыл ахсынньы 27 — 1895 сыл балаҕан ыйын 28) — Франция микробиолога уонна химига. Луи Пастер кэргэнинээн Мариялыын бактериялар элбэх ыарыы төрүөтэ буолалларын дакаастаабыттара уонна араас ыарыылартан быһыыны айбыттара, ордук биллибит быһыылара - иириини утары быһыы. Химияҕэ эмиэ элбэх арыйыылардаахтар, ордук биллэр арыйыылара - кристаллар ассиметрияларын туһунан. Ону тэҥэ Пастер үүтү уһуннук харайар ньыманы арыйбыта. Ол ньыма аата билигин пастеризация диэн ааттанар.
Кэнники үлэлэрэ — куурусса холератын чинчийии. Ол үлэтин бириэмэтигэр Пастер бактерия культурата буорту буолбутун билбит уонна кууруссалары номнуо сатаан сыһыарбат буолбут.

# Пастер Луи
## Олоҕун олуктара

Луи Пастер 1822 сыл ахсынньы 27 күнүгэр Дол куоракка Жура региоҥҥа дьадаҥы тирииһит дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Арбуа куоракка улааппыт.Үөрэҕи биир үчүгэй оскуолаҕа — Эколь Нормаль Сюперир ылбыта, кыратык Дижон лицейыгар физика профессорынан үлэлээн баран Страсбург университетыгар химия профессора буолбута, онно сылдьан кэргэнин Мари Лораны кытта 1849 сыллаахха көрсүбүт.
Луи уонна Мария 1849 сыл ыам ыйын 29 күнүгэр кэргэннии буолбуттар. Биэс оҕоломмуттарыттан үһэ тиибинэн ыалдьан өлбүттэр. Бу бэйэтин тус олоҕор буолбут алдьархайтан сылтаан Пастер ыарыыны утары охсуһар эми буларга үлэлээбит.

# Пастер Луи
## Пастеризация

Пастериза́ция — убаҕаһы 60 °C кыраадыска дылы 60 мүнүүтэ сылытар процесс буолар.. XIX үйэ ортотугар Луи Пастер аһы уһуннук харайарга санаа киллэрбитэ. Ол процесс устатыгар микроорганизм төрөөбүт формалара өлөллөр, ол гынан баран баар споралар хаалаллар, ол иһин үчүгэй усулуобуйа баар буоллаҕына эмиэ сайдан бараллар. Ол иһин пастеризованнай үүтү уонна пиибэни тымныы сиргэ туталлар. Пастеризация түмүгэр ас сыаннаһа улаханнык уларыйбат, амтана уонна битэмииннэрэ, ферменнара чөл хаалаллар..

# Пастер Луи
## Өлүүтэ

Луи Пастер сүрэҕэ тохтооон Марне-ла-Кокет сиргэ 1895 сыллаахха өлбүт.

# Пастер Луи
## Интириэһинэй чахчылар

* Пастер олоҕун тухары биологиянан уонна дьону эмтээһининэн дьарыктаммыта, ол эрээри анал медицинскай уонна биологическай үөрэҕэ суох этэ.
* 1868 сыллаахха (45 саастааҕар) Пастер мэйиитигэр хаан турбут. Онтон сылтаан хаҥас илиитэ үлэлээбэт буолбут, хаҥас атаҕа сиргэ соһулла сылдьар инбэлиит буолбут. Өлө сыһан баран син үчүгэй буолбут, бу кэннэ сибиир язватын уонна иирии утары быһыытын арыйбыт
* Пастер бэйэтин кэмигэр баар дойдулартан барыларыттан кэриэтэ уордьаннары ылаттаабыта. Быһа холоон 200 наҕараадалаах этэ.
# Исмаил Мусукаев

Исмаи́л Тиму́рович Мусука́ев (Халыып:ДР, Халыып:МР, Россия) — Кабардино-Балкария көҥүл тустууга бөҕөһө. 2016 сыл Арассыыйа чемпионатыгар кыайтаран баран истериканы тардыбыт киһи буолар. 2015 сыллаах Арассыыйа көҥүл тустууга үрүҥ көмүс бирииһи ылбыта. Кыттар категорията 57 кг дылы.

# Исмаил Мусукаев
## Олоҕун олуктара

Родился 28 января 1993 сыл тохсунньу 28 күнүгэр Нальчик куоракка төрөөбүтэ. Көҥүл тустуунан 12 саастааҕыттан дьарыктанар. Тренера Шеме Шемеев уонна Юсуп Ажоев.
2015 сыллаахха Арассыыйа чемпионатыгар Лебедев Викторга хотторон үрүҥ көмүс бирииһи ылбыта..
# Прокопьев Александр Николаевич

Прокопьев Александр Николаевич — экономическай наука кандидата — 1945 сыллаахха бэс ыйын 8 күнүгэр төрөөбүтэ.
1963 сыллаахха Маалыкай орто оскуолатын бутэрбитэ. 1963-1965 сс. «Степан Васильев» колхозка үлэлээбитэ. 1965 сыллаахха Иркутскайдааҕы тыа хайаайыстыбатын институтун экономическай факультетын студена буолбута. Институту 1969 сыллаахха бутэрбитэ уонна ол сыл Тыа хайаайыстыбатын министиэристибэтэ Сунтаар оройуонугар «Элгээйи» совхоз главнай бухгалтерын солбуйааччытынан үлэҕэ анаабыта. Ити сыл Ньурба оройуонун салалтатын көрдөһүүтүнэн, Ньурба оройуонугар «Марха» совхоз главнай экономиһынан ыытыллыбыта.
1972 сыллаахха кэскиллээх специалист быһыытынан, ССРС Наукаларын Академиятын Сибиирдээҕи отделенииетын Саха сиринээҕи филиалын аспирантуратыгар үөрэххэ ыытыллыбыта. Аспирантураны бутэрэн, 1976—1992 сс. бастаан младшай, кэлин старшай научнай сотруднигынан Саха сиринээҕи научнай киинин экономикаҕа отделыгар, онтон экономика институтугар улэлээбитэ. Манна улэлии сылдьан 1989 сыллаахха «Рациональное использование природных кормовых угодий Центральной Якутии» диэн тиэмэҕэ диссертацияны көмүскээн экономическай наука кандидата буолбута.
1992 — 1996 сс. маҥнай тэриллибит Хотугу сир аҕыйах ахсааннаах норуоттарын проблемаларын институтугар старшай научнай сотруднигынан үлэлээбитэ. 1996 сылтн Саха Республикатын айылҕа харыстабылын институтугар биологическай ресурсаларга Департаменын главнай специалиһынан улэлии сылдьар.
# Солянка

Солянка нэһилиэк. Өлүөхүмэ улууһун нэһилиэгэ, киинэ Солянка.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 408 киһи (2007 сыл). Улуус кииниттэн 26 км илин диэкки Өлүөнэ хаҥас кытылыгар турар.

# Солянка
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии. — М., 2000.
# Өлүөрэ

Өлүөрэ нэһилиэк. Аллараа Халыма улууһун нэһилиэгэ, киинэ Андрюшкино.
Улуус кииниттэн 450км. арҕаа диэкки Алаһыай өрүскэ сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 817 киһи (2007 сыл).

# Өлүөрэ
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* 1935 сыл балаҕан ыйын 9 кунугэр төрөөбүтэ Курилов Семен Николаевич (1935 - 1980), биллиилээх дьүкээгир суруйааччыта.
* 1938 сыл муус устар 30 күнүгэр төрөөбүтэ Улуро Адо — Гаврил Николаевич Курилов — дьүкээгир поэта, прозаик, публицист, драматург, тылбаасчыт уонна педагог.
* 1949 сыл бэс ыйын 11 күнүгэр төрөөбүтэ Курилов Николай Николаевич — дьүкээгир омугуттан бастакы идэтийбит худуоһунньук.

# Өлүөрэ
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии, М., 2000 г.
# Samsung Engineering

Samsung Engineering - Соҕуруу Кэриэйэ тэрилтэтэ, Аан Дойдуга саамай бөдөҥ тутуу уонна инжиниринговай констракшн тэрилтэтэ буолар.
194 омук сиригэр 3 мөллүйүөн обьект туппут, олортон 180000 обьегын 100% бас билээччи.
Америкаҕа, Кэриэйэҕэ, Дубайга, Италияҕа бастыҥ.
Samsung империатыгар киирэр.
Mitsui Group тутуу салаатын кытта бииргэ үксүн үлэлиир.
# 1892

1892 сыл.

# 1892
## Туох буолбута

* Тохсунньу 8 — Саха сирин бастакы хаһыаттарыттан биирдэстэрэ, "Саха уобалаһын биэдэмэстэрэ", тахсан саҕалаабыт. 1919 сыл ахсынньы 14 күнүгэр диэри ыйга иккитэ тахсара, олохтоох типографияҕа бэчээттэнэрэ, нууччалыы тыллааҕа.
* Тохсунньу 15 — Джеймс Нейсмит диэн киһи баскетбол быраабылатын аан бастаан бэчээттээбит.
* От ыйын 4 — Арҕаа Самоа күн-дьыл уларыйыытын лиинийэтин көһөрөн Арҕаа полушариеҕа киирэр буолбут, онон биир күн манна иккиһин хатыламмыт уонна бу сыллара кинилэргэ 367 күннээх буолбут. АХШ-ы кытары сыһыаны чэпчэтэр туһугар маннык гыммыттар эбит. Онтон 2011 сыллаахха Австралияны уонна Саҥа Зеландияны кытары сыһыаны чэпчэтэр туһуттан Арҕаа Самоа төттөрү Илин полушариеҕа көспүт, бу сыл биир күн көтүтүллүбүт.

# 1892
## Төрөөбүттэр

* Оросин Роман Иванович (1892-1922) - саха уопсастыбаннай диэйэтэлэ, суруксут.
* Тохсунньу 24 — Эрилик Эристиин (Яковлев Семен Степанович) - поэт, прозаик.
* Олунньу 13 — Новгородов Семен Андреевич, саха бастакы учуонай-лингвииһэ, саха норуотун үөрэхтээһиҥҥэ сүҥкэн оруоллаах киһи, сахалыы маассабай суругу-бичиги айбыт киһи.
* Кулун тутар 13 — Жирков Марк Николаевич, саха бастакы идэтийбит композитора.
* Алтынньы 8 — Марина Цветаева — нуучча бэйиэтэ, тылбаасчыта, XX үйэ бөдөҥ бэйиэттэриттэн биирдэстэрэ.
* Алтынньы 9 — Иво Андрич — Югославия улуу суруйааччыта, 1961 сыллааҕы литератураҕа Нобель бириэмийэтин лауреата.

# 1892
## Өлбүттэр

* От ыйын 7 — Иван Черскэй — 1863 сыллаахха поляктар Арассыыйа импиэрийэтин утары өрө турууларыгар кыттыбытын иһин Сибииргэ көскө олорбут, Сибиири чинчийээччи, геолог. Кэлин Саха сирин хотугулуу-илин өттүн чинчийбитэ, ол сылдьан Халымаҕа өлбүтэ. Кини аатынан улахан хайа сиһэ уонна Аллараа Халыма улууһун киинэ ааттаммыттара.
# Оквил

Бу тыл хас даҕаны өйдөбүллээх:

# Оквил
## Аустралия

* Оквил, Саҥа Соҕуруу Уэльс

# Оквил
## Канаада

* Оквил, Онтарио
* Оквил-Милтон
* Оквил, Манитоба

# Оквил
## АХШ

* Оквил, Алабама
* Оквил, Калифорния - Напа хочотугар
* Оквил, Коннектикут
* Оквил, Индиана
* Оквил, Айова
* Оквил, Миссури
* Оквил, Уашингтон
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Табаҕа

Табаҕа бөһүөлэк. Дьокуускай куорат уокуругун бөһүөлэгэ.
Дьокуускайтан 30 соҕуруу диэкки турар. Маһы таҥастыыр комбинат.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 2 134 киһи (2007 сыл).
# «Белграады босхолооһун иһин» мэтээл

«Белграады босхолооһун иһин» мэтээл - бары «Босхолооһун иһин» (за освобождение) мэтээллэр курдук куораты босхолуурга хорсун быһыыларын, сатабыллаах салайыылары уонна бойобуой эпэрээссийэлэри үчүгэйдик ыыппыт байыаннайдарга бэриллэрэ. «Босхолооһун иһин» мэтээллэр бэс ыйын 9 күнүгэр 1945 с. олохтоммуттара. Түөс хаҥас өттүгэр иилиллэллэр.
Мэтээл быһа холоон 70 тыһ. киһиэхэ бэриллибтэ.
# Баҕарах

Баҕарах көспүт суолталарыгар: 1) өрүс, үрэх хочото аҥар эҥэригэр эбэтэр икки өттүгэр кэҥээн тахсыбыт сирэ; 2) хонуу, алаас, сыһыы онон-манан илии-атах курдук кэҥээн тахсан хос хоннохтонор сирэ.

# Баҕарах
## Өссө маны көр

* Баҕарах (иһит)
* Баҕарах нэһилиэгэ — Арҕаа Хаҥалас улууһун нэһилиэгэ.
* Баҕарах аҕа ууһа

# Баҕарах
## Ылыллыбыт сирэ

География Якутии: учеб. для 9-го Кл. сред. шк./ И.И. Жирков [и др.]. – Якутск: Бичик, 2004. -300, [1] с.: ил, карты; 20 см. ISBN 5-7696-1049-2
# Верховина

Верховина (укр. Верховина) диэн Украина Ивано-Франковск уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 5 412 (2001).
# Пи чыыһыла күнэ

π чыыһыла күнэ — математиканы сөбүлээччилэр кулун тутар 14 күнүгэр 1:59:26 бэлиэтиир күннэрэ. Пи чыыһыла — математика константаларыттан биирдэстэрэ.
Ларри Шоу (ааҥл. Larry Shaw) диэн Сан-Францискоҕа олорор математик 1987 сыллаахха толкуйдаабыт. Кини АХШ-ка туттуллар ыйы/күнү суруйар үгэһинэн кулун тутар 14 күнэ — 3/14 — уонна 1:59:26 кэм π чыыһыла бастакы разрядтарын кытта сөп түбэһэрин бэлиэтии көрбүт = 3,1415926… Үксүн күнүс 1:59:26 бэлиэтииллэр (12-чаастаах циферблатынан), ол эрээри 24-чаастаах чаһыны билинээччилэр ити кэми 13 чаас 59 мүнүүтэ дииллэр, онон түүн бэлиэтииллэр.
Бу күн π уонна кини киһи аймахха суолтатын туһунан тыл этэллэр, π-тэ суох аан дойдуну уруһуйдууллар, «Pi pie» бөрүөк сииллэр («пи» буукуба эбэтэр бастакы сыыппаралара ойуулаах), «пи»-ттэн саҕаланар утахтары иһэллэр, «пи»-ттэн саҕаланар оонньуулары оонньууллар, головоломкалары уонна таабырыннары суоттууллар, пи-ни кытта ситимнээх малы-салы тула үкүүлүүллэр, хоробуоттууллар.
Дьиктитэ диэн бу күн Альберт Эйнштейн төрөөбүт, ону таһынан Стивен Хокинг өлбүт.
Сорохтор π күнүн — от ыйын 22 күнүгэр бэлиэтииллэр (22/7).

# Пи чыыһыла күнэ
## Өссө маны көр

* Моль күнэ
* Квадратнай корень күнэ
* Соттор күнэ
* День программист күнэ
* Билими тарҕатыы