# COVID-19 пандемията

COVID-19 пандемията - короновируснай инфекция COVID-19 пандемията SARS-CoV-2 диэн коронавируһунан 2019 сылга ахсынньыга Кытайга Ухань куоратыгар (Хубэй провинцията) тарҕаммыта. Ахсынньы 31 күнүгэр Кытай былаастара биллибэт пневмония туһунан ВОЗка иһитиннэрбиттэрэ. Кулун тутар 11 күнүгэр ВОЗ пандемия дьүһүнүн ылбыт диэн этиллибитэ.
Дааннайдарынан кулун тутуар 18 күнүгэр 218 721 киһи, 173 дойдуга ыалдьыбыт, 8943 киһи өлбүт.
Коронавирус оҥорор инфекциатын толору аата COVID-19.

# Үөскүүр төрүөттэр

Үгүс ыарыыга бастакы ыарыыга ылларбыт, ону тэҥэ чыычаахтар, моҕойдор, көтөр кутуйах уонна тыа хаһаайыстыбатын сүөһүлэрэ эмиэ сыһыаннаахтар. Вирус ол кыыл организмыгар мутация кэнниттэн киһи сутуллара сэрэйиллэр этэ.
Бастаан утаа муора бородуукталара кэлбиттэрэ дииллэр (ол эрээри бу версия наһаа саарбахтаммат этэ, тоҕо диэтэххэ ыарыы салгынынан айаннаан иһэрин көрдөрөр). Кэлин экспертэр SARS Covid-19, бадаҕа, көтөр кутуйахтарыттан көстүбүт гибрид коронавирус уонна атын биллибэт төрүттээх гибрид буолар эбит диэн түмүккэ кэллилэр. Аныгыскы түһүмэххэ чинчийээччилэр эриэн үөнтэн дьону туттарбыттара буолуо диэн чинчийээччилэр бэлиэтээтилэр.
2020 сыл кулун тутарыгар АФК киирбит компаниялар 1 млрд солк. кэриҥэ коронавиру утары охсуһууга анаммыттара, ол сүрүн өттө Харысхалы арыйарга тест оҥорорго, ону сэргэ көмүскүүр уонна антисептиктэр үптэрин оҥорууга туттуллубуттара.

# Эпидемиология
### Өлүү сыанабыла

Сөптөөх сыанабылга нэһилиэнньэ ортотугар бүтүн аан дойдуга тарҕаныытын буларга эбии чинчийиилэр наадалар. COVID-19 реальнай былаана тарҕаныыта, өлүү дьиҥнээх таһыма биллибэккэ хаалар. Өлүү регистрацияламмыт көрдөрүүлэрэ араас дойдуларга олус кырата суох: Германияҕа өлүү 0,35 % атын Европа дойдуларын кытта тэҥнээтэххэ уонна доруобуйа харыстабылын тиһигэр тэҥнээтэххэ, өлүү түбэлтэлэрин сыаналааһын биир ураты критерийдэрэ суоҕун туоһулуур.
ВОЗ даннайдарынан кулун тутар 30 күнүнээҕи туругунан, 2020 сылга диэри өлүү диагностированнай үлэлэр ахсааннарыгар сылдьыбыттар. 4,7 % (29 957/634 835). Үлэ көрдөрүүтүгэр үлэ коэффициена (CFR), ыарыыттан өлүү бырыһыанын көрдөрөр диагностированнай уонна диагностированнай ахсааныттан өлүү коэффициена (IFR), ол аата инфекциялаах уонна диагностированнай аҥардаах (диагностированнай). Бу көрдөрүүлэр эпидемия бүппүтүн кэннэ ааҕыллаллар. Кэккэ учуонайдар бу сыыппаралары нэһилиэнньэҕэ чопчу бөлөхтөргө суоттуурга холоннулар. Улахан суолталаах ыарыы элбээтэҕинэ усулуобуйаҕа омуннаммыт өйдөбүлү үөскэтэллэр. Иккис өттүнэн, бу көрдөрүү ыарыыттан өлүү түбэлтэлэрэ регистрацияламматаҕына, дьиҥнээх кутталы кыччатыан сөп. Көрдөрүү араас фактортан, тестированиелартан көрөн уларыйар- тэлэрийэр. Кытайга CFR 17,3%тан намтаабыт (ол дьоҥҥо- сэргэҕэ 2020 сыл тохсунньу 1-10 күннэрэ саҕаламмыттарыгар) 0,7 % дылы сыанабыла (ол киһиэхэ сибикилэр олунньу 1 күнэ 2020 сыл кэнниттэн көстүбүттэр).
Кытайга олунньу 5 күнүнээҕи туругунан, өлүү 80 %- на 60- тан үөһэ саастаах дьон сирэйдэригэр баар, 75 %- на сүрэх- тымыр, диабет ыарыылардаахтарга. Сибикилэр тахсыахтарыттан өлүүгэ диэри 6- тан 41- гэр диэри күн буолуон сөп, үксүн 14 хонукк этэ.

# Дойдуларынан тарҕаныы

2020 сыл бэс ыйын 19 күнүгэр :
| Дойдулар | Ыалдьыбыттар | Өлбүттэр | Үтүөрбүттэр |
| Аан дойду | 8,614,640 | 457,024 | 4,562,160 |
| АХШ АХШ | 2,264,307 | 120,691 | 931,150 |
| Бразилия Бразилия | 983,359 | 47,869 | 520,360 |
| Арассыыйа Арассыыйа | 569,063 | 7,841 | 324,406 |
| Ииндийэ Ииндийэ | 382,281 | 12,615 | 205,744 |
| Улуу Британия Улуу Британия | 300,469 | 42,288 | N\A |
| Испания Испания | 292,348 | 27,136 | N\A |
| Перу Перу | 244,388 | 7,461 | 131,190 |
| Италия Италия | 238,159 | 34,514 | 180,544 |
| Чиили Чиили | 225,103 | 3,841 | 186,441 |
| Ираан Ираан | 200,262 | 9,392 | 159,192 |
| Германия Германия | 190,264 | 8,952 | 174,100 |
| Турция Турция | 184,031 | 4,882 | 156,022 |
| Миэксикэ Миэксикэ | 165,455 | 19,747 | 123,095 |
| Пакистаан Пакистаан | 165,062 | 3,229 | 61,383 |
| Франция Франция | 158,641 | 29,603 | 73,887 |
| Сауд Арабията Сауд Арабията | 150,292 | 1,184 | 95,764 |
| Баҥладеш Баҥладеш | 105,535 | 1,388 | 42,945 |
| Канаада Канаада | 100,220 | 8,300 | 62,496 |
| Катар Катар | 85,462 | 93 | 65,409 |
| Соҕуруу Африка Соҕуруу Африка | 83,890 | 1,737 | 44,920 |
| Кытай Кытай | 83,325 | 4,634 | 78,398 |
| Бельгия Бельгия | 60,476 | 9,695 | 16,751 |
| Колумбия Колумбия | 60,217 | 1,950 | 22,680 |
| Беларусь Беларусь | 57,333 | 337 | 35,275 |
| Швеция Швеция | 56,043 | 5,053 | N/A |
| Эгиипэт Эгиипэт | 50,437 | 1,938 | 13,528 |
| Нидерланд Нидерланд | 49,426 | 6,081 | N\A |
| Эквадор Эквадор | 49,426 | 4,087 | 24,123 |
| ХАЭ ХАЭ | 44,145 | 300 | 30,996 |
| Индонезия Индонезия | 43,803 | 2,373 | 17,349 |
| Сингапур Сингапур | 41,615 | 26 | 32,712 |
| Кувейт Кувейт | 38,678 | 313 | 30,190 |
| Португалия Португалия | 38,089 | 1,524 | 24,010 |
| Аргентина Аргентина | 37,510 | 948 | 10,721 |
| Украина Украина | 34,984 | 985 | 16,033 |
| Польша Польша | 31,316 | 1,334 | 15,698 |
| Швейцария Швейцария | 31,217 | 1,956 | 28,900 |
| Пилипиин Пилипиин | 28,459 | 1,130 | 7,378 |
| Афганистаан Афганистаан | 27,878 | 548 | 7,962 |
| Соҕуруу Кэриэйэ Соҕуруу Кэриэйэ | 12,306 | 280 | 10,835 |
| Австрия Австрия | 3,679 | 16 | 350 |
| Норвегия Норвегия | 2,413 | 7 | - |
| Австралия Австралия | 1,709 | 7 | 88 |
| Дания Дания | 1,570 | 13 | - |
| Малайзия Малайзия | 1,518 | 14 | 159 |
| Израиль Израиль | 1,297 | 1 | 54 |
| Чехия Чехия | 1,120 | 1 | 6 |
| Япония Япония | 1,101 | 41 | 235 |
| Ирландия Ирландия | 906 | 4 | 5 |
| Люксембург Люксембург | 798 | 8 | 6 |
| Таиланд Таиланд | 721 | 1 | 52 |
| Diamond Princess | 712 | 9 | 574 |
| Финляндия Финляндия | 626 | 1 | 10 |
| Греция Греция | 624 | 15 | 19 |
| Исландия Исландия | 568 | 1 | 36 |
| Румыния Румыния | 433 | 4 | 64 |
| Словения Словения | 414 | 3 | - |
| Эстония Эстония | 352 | 0 | 4 |
| Бахрейн Бахрейн | 337 | 2 | 160 |
| Гонконг Гонконг | 317 | 4 | 100 |
| Панаама Панаама | 313 | 3 | 1 |
| Хорватия Хорватия | 306 | 0 | 5 |
| Сербия Сербия | 253 | 2 | 2 |
| Ливан Ливан | 248 | 4 | 8 |
| Ираак Ираак | 233 | 20 | 57 |
| Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ Доминика Өрөспүүбүлүкэтэ | 202 | 3 | 0 |
| Алжир Алжир | 201 | 17 | 65 |
| Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ Кытай Өрөспүүбүлүкэтэ | 195 | 2 | 29 |
| Армения Армения | 194 | 0 | 2 |
| Болгария Болгария | 187 | 3 | 3 |
| Словакия Словакия | 185 | 0 | 7 |
| Сан-Марино Сан-Марино | 175 | 20 | 4 |
| Венгрия Венгрия | 167 | 7 | 16 |
| Уругвай Уругвай | 158 | 0 | 0 |
| Литва Литва | 143 | 1 | 1 |
| Латвия Латвия | 139 | 0 | 1 |
| Коста Рика Коста Рика | 134 | 2 | 2 |
| Босния уонна Герцеговина Босния уонна Герцеговина | 126 | 1 | 2 |
| Марокко Марокко | 122 | 4 | 3 |
| Вьетнам Вьетнам | 121 | 0 | 17 |
| Хотугу Македония Хотугу Македония | 114 | 2 | 1 |
| Кипр Кипр | 113 | 0 | 3 |
| Андорра Андорра | 112 | 1 | 1 |
| Иордания Иордания | 112 | 0 | 1 |
| Саҥа Зеландия Саҥа Зеландия | 102 | 0 | 0 |
| Молдавия Молдавия | 94 | 1 | 2 |
| Мальта Мальта | 90 | 0 | 2 |
| Албания Албания | 89 | 2 | 2 |
| Бруней Бруней | 88 | 0 | 2 |
| Камбодьа Камбодьа | 86 | 0 | 2 |
| Шри-Ланка Шри-Ланка | 86 | 0 | 3 |
| Венесуэла Венесуэла | 77 | 0 | 15 |
| Буркина Фасо Буркина Фасо | 75 | 4 | 5 |
| Тунис Тунис | 75 | 3 | 1 |
| Украина Украина | 73 | 3 | 1 |
| Сенегал Сенегал | 67 | 0 | 5 |
| Азербайджан Азербайджан | 65 | 1 | 10 |
| Казахстаан Казахстаан | 59 | 0 | 0 |
| Камерун Камерун | 56 | 0 | 2 |
| Оман | 55 | 0 | 17 |
| Грузия Грузия | 54 | 0 | 8 |
| Тринидад уонна Тобаго Тринидад уонна Тобаго | 50 | 0 | 0 |
| Лихтенштайн Лихтенштайн | 44 | 0 | 0 |
| Узбекистан Узбекистан | 43 | 0 | 0 |
| Кууба (дойду) Кууба (дойду) | 35 | 1 | 0 |
| Нигерия Нигерия | 35 | 1 | 2 |
| Конго ДӨ Конго ДӨ | 30 | 2 | 0 |
| Гондурас Гондурас | 26 | 0 | 0 |
| Кот д'Ивуар Кот д'Ивуар | 25 | 0 | 1 |
| Боливия Боливия | 24 | 0 | 0 |
| Гана Гана | 24 | 1 | 0 |
| Маврикий Маврикий | 24 | 2 | 0 |
| Монако Монако | 23 | 0 | 1 |
| Черногория Черногория | 22 | 1 | 0 |
| Парагвай Парагвай | 22 | 1 | 0 |
| Гайана Гайана | 19 | 1 | 0 |
| Гуатемала Гуатемала | 19 | 1 | 0 |
| Ямайка Ямайка | 19 | 1 | 2 |
| Макао | 19 | 0 | 10 |
| Руанда Руанда | 19 | 0 | 0 |
| Того Того | 16 | 0 | 0 |
| Кения Кения | 15 | 0 | 0 |
| Барбадос Барбадос | 14 | 0 | 0 |
| Кыргыстаан Кыргыстаан | 14 | 0 | 0 |
| Мальдив арыылара Мальдив арыылара | 13 | 0 | 3 |
| Мадагаскар Мадагаскар | 12 | 0 | 0 |
| Танзания Танзания | 12 | 0 | 0 |
| Эфиопия Эфиопия | 11 | 0 | 0 |
| Монголия Монголия | 10 | 0 | 0 |
| Сейшельские Острова Сейшельские Острова | 7 | 0 | 0 |
| Экватор Гвинеята Экватор Гвинеята | 6 | 0 | 0 |
| Габон Габон | 5 | 1 | 0 |
| Суринам Суринам | 5 | 0 | 0 |
| Багама Холбоһуга | 4 | 0 | 0 |
| Эсватини Эсватини | 4 | 0 | 0 |
| Кабо-Верде Кабо-Верде | 3 | 0 | 0 |
| КАӨ КАӨ | 3 | 0 | 0 |
| Конго Өрөспүүбүлүкэтэ Конго Өрөспүүбүлүкэтэ | 3 | 0 | 0 |
| Эл Салвадор Эл Салвадор | 3 | 0 | 0 |
| Либерия Либерия | 3 | 0 | 0 |
| Намибия Намибия | 3 | 0 | 0 |
| Фиджи Фиджи | 3 | 0 | 0 |
| Замбия | 3 | 0 | 0 |
| Зимбабве | 3 | 0 | 0 |
| Ангола Ангола | 2 | 0 | 0 |
| Бенин Бенин | 2 | 0 | 0 |
| Бутан Бутан | 2 | 0 | 0 |
| Гвинея Гвинея | 2 | 0 | 1 |
| Гаити Гаити | 2 | 0 | 0 |
| Мауритания Мауритания | 2 | 0 | 0 |
| Непал Непал | 2 | 0 | 1 |
| Никарагуа Никарагуа | 2 | 0 | 0 |
| Нигер Нигер | 2 | 0 | 0 |
| Сент-Люсия Сент-Люсия | 2 | 0 | 0 |
| Судаан Судаан | 2 | 1 | 0 |
| Гамбия Гамбия | 2 | 1 | 0 |
| Антигуа уонна Барбуда Антигуа уонна Барбуда | 1 | 0 | 0 |
| Чад Чад | 1 | 0 | 0 |
| Доминика Доминика | 1 | 0 | 0 |
| Дьибути Дьибути | 1 | 0 | 0 |
| Эритрея Эритрея | 1 | 0 | 0 |
| Гренада Гренада | 1 | 0 | 0 |
| Мозамбик Мозамбик | 1 | 0 | 0 |
| Папуа Саҥа Гуинея | 1 | 0 | 0 |
| Сент Винсент уонна Гренадиннар | 1 | 0 | 0 |
| Сомали Сомали | 1 | 0 | 0 |
| Сирия Сирия | 1 | 0 | 0 |
| Илин Тимор Илин Тимор | 1 | 0 | 0 |
| Уганда Уганда | 1 | 0 | 0 |
| Ватикан Ватикан | 1 | 0 | 0 |
Хос быһаарыы: Баһаалыста, Covid-19 пандемия түбэлтэлэри көрөөрү баҕараҕыт буоллаххытына бу сайтка барын. Ааҥыл тылы билэргэ улахан наадата суох.

# Дойдуларынан тарҕаныы
## Саха Сиригэр коронавирус

3657 киһи ыалдьыбыта, 2439 үтүөрбүтэ, 26 өлбүтэ биллэр. (21 бэс ыйа, 2020, 12:55)
Сигэ: #СтопКоронавирус Якутия Архыыптаммыт 2020, Бэс ыйын 22 күнүгэр.
* ↑ https://russian.rt.com/world/news/727461-voz-obyavila-pandemiyu
* ↑ https://www.worldometers.info/coronavirus/
* ↑ https://lenta.ru/articles/2022/02/21/farmb/
* ↑ https://www.osnmedia.ru/ekonomika/feliks-evtushenkov-afk-sistema/