# Түүр омуктар

Түүр омуктар (атыннык түүр дьоно эбэтэр түүрдэр) диэн Эуразия хоту, киин уонна арҕаа өттүлэригэр олорор түүр тылларынан саҥарар уруулуу омуктар.

# Түүр омуктар
## Омуктар

Түүр омуктар ахсааннарыгар киирсэллэр:
* Азербайдьаннар
* Алтайдар
* Балкардар
* Башкиирдар
* Дулгааннар
* Гагаузтар
* Ирак түркүмэннэрэ
* Йөрүктэр
* Карачайдар
* Карайдар
* Каракалпактар
* Карапапактар
* Казахтар
* Кумыктар
* Кырыымчактар
* Кыргызтар
* Кырыым татаардара
* Месхети түүрдэрэ
* Нагайбактар
* Ногайдар
* Кашкайдар
* Салардар
* Сахалар
* Сибиир татаардара
* Татаардар
* Тофалардар
* Түүрктэр
* Түркүмэннэр
* Тывалар
* Уйгурдар
* Узбектар
* Чуваштар
* Чулымнар
* Хакаастар
Онтон таhынан, былыргы, билигин суох хуннулар, кыпчактар, авардар, булгардар, хуннар уонна хазардар эмиэ түүр омуктар этилэр.

# Түүр омуктар
## Олорор сирдэрэ

Түүр омуктар олус киэҥ сиргэ тарҕанан олороллор: Илин Эуропаттан уонна Сир ортотунааҕы байҕалтан Сибииргэ уонна арҕаа Кытайга дылы.
Ордук элбэх түүр дьоно олороллор Арҕаа уонна Орто Азияҕа, Арассыыйаҕа, Кытайга, хоту Иракка уонна хоту Ираҥҥа.
Билигин кэмҥэ алта тутулуга суох түүр илэ баар: Азербайдьан, Казахстан, Кыргызстан, Түркийэ, Түркменистан уонна Узбекистан. Ил суверенитеттаах түүр аутономиялара бааллар Арассыыйа Федерациятыгар (Башкортостан, Татарстан, Чувашия, Хакасия, Тыва, Саха Сирэ, Алтай Республиката, Кабардино-Балкария уонна Карачай-Черкесия), Кытайга (Синдьээҥ Уйгур Аутоном Региона), Молдоваҕа (Гагауз Сирэ) уонна Украинаҕа (Кырыым Аутоном Республиката). Түүр дьоно олорор регионнардаах дойдуларынан буолаллар Иран, Ирак, Грузия, Болгария, Македония, Греция, Тадьикистан, Афганистан уонна Монголия.
Арҕаа Эуропа уонна Америка дойдуларыгар, уонна Аустралияҕа түүрдэр иммигрант быhыытынан тиийэн олороллор.

# Түүр омуктар
## Түүр аат

"Түүр" ("Түрк") аат аан бастаан алтыс үйэҕэ Күөх түүрдэр ааттарыгар сыhыаннаах ахтыллар. Кытай императора 585 c. Ишбара диэн Күөх түүрдэр хааннарыгар суруйбут суругугар, кинини "Улуу Түрк Хаан" диэн ааттыыр. Орхон бэлиэ суруктарыгар (735) "Түрк" уонна "Түрүк" диэн тыллар бааллар.

# Түүр омуктар
## Тыл

    Сүрүн ыстатыйа: Түүр тыллара
Түүр тыллара алтай тылларын ыалыгар киирэр. Алтай тылларын ыалыгар 66 тыл киирэр, кинилэринэн 348 млн киhи саҥарар, сүрүннээн орто уонна хотугулуу илин Азияҕа.
Түүр тылларын үксүн географияларынан бөлөхтүүллэр: огуз (соҕуруулуу арҕаа), кыпчак (хотугулуу арҕаа), илин (уйгур тыла), хоту (алтай уонна саха тыллара) уонна туспа (чуваш тыла). Атын классификациялар элбэхтэр.
Түүр алпабыыттара үгүс түүр тылларыгар туттуллар бичиктэртэн (руналар) турар бэйэ бэйэлэриниин майгыннаhар этилэр. Түүр алпабыыттарынан суруллубут бэлиэ суруктар илин Монголияттан уонна Илин Түркистантан арҕаа Балканнарга дылы булуллаллар. Булуллубут бэлиэ суруктар үксүлэрэ VIII — X үйэлэрдээҕилэр. Түүр алпабыыттара түөрт бөлөххө арахсаллара, олортон Орхон бөлөҕө ордук биллиилээх.
Кэлин түүр тыллара араб, кирилл уонна латин алпабыыттарыгар көспүттэрэ.

# Түүр омуктар
## Итэҕэл

Айыы
Теҥриизм

# Түүр омуктар
## Галерея

* "Kokbayraq" (Күөх былаах). Бу былаах уйгурдар Илин Түркистан тутулуга суох буолуутун хамсааhыннарын бэлиэтэ буолар. Кытайга туттуллара бобуулаах.
* II үйэ б.э.и. - II үйэ, Хунну- Сяньби бичигэ (Монголия уонна Ис Монголия)II үйэ б.э.и. - II үйэ, Хунну- Сяньби бичигэ (Монголия уонна Ис Монголия)
* II үйэ б.э.и. - II үйэ, Хунну- Сяньби бичигэ (Монголия уонна Ис Монголия)II үйэ б.э.и. - II үйэ, Хунну- Сяньби бичигэ (Монголия уонна Ис Монголия)
* Рукоку уонна Тойок манускриптара, ордук былыргы биллэр түүр алпабыыта.
* Күөх түүрдэр бичиктэрин копията, АнкараКүөх түүрдэр бичиктэрин копията, Анкара
* Орхон бичигинэн суруллубут бэлиэ сурук, Кызыл
* Алтан Орда Арассыыйаҕа кимэн киириитэ, 1382.
* Мехмет II Константиноплга киириитэ.
* Саттар Хан (1868-1914) диэн Иран Кадьар периодын бүтүүтүн сүрүн революционера.
* Мустафа Кемал Ататүрк саллааттарыныын, Чанаккале, 1915.
* "Gökçeada Öğretmen Okulu" (Гөкчеада арыы) сэбилэнилээх студеннара гректар арыыга саба түһүүлэригэр утарсарга бэлэм тураллар, 03.12.1967."Gökçeada Öğretmen Okulu" (Гөкчеада арыы) сэбилэнилээх студеннара гректар арыыга саба түһүүлэригэр утарсарга бэлэм тураллар, 03.12.1967.
* Самед Бехренги (1939-1969) диэн Иран Азербайдьанын социалист суруйааччыта, оҕолорго анаан суруйбут кинигэлэринэн биллэр.
* Карачай кырдьаҕастара, XIX үйэ
* Эргийэр дервиштар, Түркийэ
* Кашкай каравана, ИранКашкай каравана, Иран
* Казан татаар дьахтара, XVIII үйэ
* Кырыым татаар саллаата Поляк-Литва Доҕордоhуутун саллаатын кытта охсуhар
* II Байезид султаны Тимур бас бэриннэрэр, Анкара кыргыhыытын кэнниттэн
* I Сулейман
* Баабыр, Моҕол Империятын төрүттээччитэ.

# Түүр омуктар
## Галерея
### Дьон

* Азербайдьан кыргыттара
* Карачай үҥкүүтэ (Арассыыйа)Карачай үҥкүүтэ (Арассыыйа)
* Узбек студеннара (Узбекистан)
* Түркүмэн кыыhа (Түркменистан)
* Кыргыз манасчыта (Кыргызстан)
* Уйгур кыыhа (Кытай)
* Уйгур оҕолоро (Кытай)
* Тыва ыала (Арассыыйа)Тыва ыала (Арассыыйа)
* Азербайдьан музыканнара
* Минусинскай татаардара (Арассыыйа)
* Гагаузтар (Молдова)
* Узбек кыыhа (Узбекистан)
* Саха ыала, 1911. (Саха Сирэ)
* Долган

# Түүр омуктар
## Галерея
### Түүр иллэрин былаахтара

* Алтай Республиката
* Азербайдьан
* Башкортостан
* Чувашия
* Гагауз Сирэ
* Кабардино-Балкария
* Карачай-Черкессия
* Каракалпакстан
* Казахстан
* Хакасия
* Кыргызстан
* Саха Сирэ
* Татарстан
* Түркийэ
* Хоту Кипр Түрк Республиката
* Түркменистан
* Тыва
* Узбекистан
* Илин Түркистан
* Кырыым.

# Түүр омуктар
## Өссө маны көр

* Түркчүлүк