yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Тобуков Павел Захарович

Тобуков Павел Захарович — философия билимнэрин кандидата.

# Тобуков Павел Захарович
## Олоҕун олуктара

* 1937 с. тохсунньу 7 күнүгэр Саха АССР Үөһээ-Бүлүү оройуонун Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1962 с. — Москватааҕы государственнай университет философскай факультетын бүтэрбитэ.
* 1962—1967 сс. — Саха государственнай университетын марксизм-ленинизм кафедратын ассистена.
* 1967—1970 сс. — А. А. Жданов аатынан Ленинградтааҕы государственнай университет философскай факультетын аспирана.
* 1970 сыллаахтан — М. К. Аммосов аатынан Хоту-Илиннээҕи федеральнай университет философияҕа кафедратын доцена.
* 1997 с. — философия билимин кандидатыгар "Проблемы общего и специфического в диалектическом противоречии" тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскүүр.
* 2001 с. — доцент.
* 2001-2017 сс. - профессор кафедры философии Северо-Восточного Федерального Университета им. М.К. Аммосова.
П. З. Тобуков — Хоту дойду аҕыйах ахсааннаах омуктарын этносоциальнай кыһалҕаларын чинчийэр.

# Тобуков Павел Захарович
## Сүрүн үлэлэрэ

* «Философия нравственного сознания на материале юкагиров».
* «Философия». Методические указания по выполнению контрольных работ для студентов дневных отделений ЯГУ. — Якутск: изд-во ЯГУ, 2006. — Соавтор Яковлева. Е. П.
* Учебное пособие: Западноевропейская философия XVI—XX вв. Персоналии. (Якутск, 2007). — Соавтор Яковлева. Е. П.
* Учебное пособие: Западные и Восточные философские традиции: сравнительный анализ. — Якутск, 2006. — Соавтор Яковлева. Е. П.
* «Философия. Методические указания по выполнению контрольных работ для студентов дневных отделений ЯГУ» Соавтор Яковлева. Е. П. (Якутск, 2006).
* «Культура и родной язык — их взаимосвязь» («Проблемы двуязычия (многоязычья в современном социокультурном пространстве» — Якутск, 2007. — Соавтор Яковлева Е. П.).
* «Особенности воспитательного потенциала духовной культуры» (Электр. Изд.: Регион. Межвузов. научн.-практ. конф. «Организационно-методические аспекты в управлении качеством образовательного процесса в вузе». — Якутск: 2007 — Соавтор Яковлева Е. П.).
* «Категория сознания и некоторые аспекты адаптации» Соавтор Яковлева Е. П. (Вестник ЯГУ. — Т. 4. — № 3. — 2007).
* Некоторые аспекты формирования философии. Соавтор Яковлева Е. П. (Вестник ЯГУ. — Т. 5, № 2. — 2008).
* «Образование и культура (Концепция устойчивого развития арктических улусов и мест компактного проживания коренных малочисленных народов Севера РС(Я) до 2020 г.) — Препринт. — Якутск, 2008.
# Кыра чаччыгыныардар уустара

Кыра чаччыгыныардар уустара (нууч. Род Малые дрозды, лат. Catharus) — Мухоловкалар кэргэннэригэр киирэр.
Саха сиригэр бу ууска 1 көрүҥ — чардырҕай (кыра чаччыгыныар) киирэр.

# Кыра чаччыгыныардар уустара
## Өссө маны көр

* Чаччыгыныардар уустара
** Чаччыгыныар
** Кубалаҥ чаччыгыныар
** Бороҥ чаччыгыныар
** Кугас моойдоох чаччыгыныар
** Кугас чаччыгыныар
** Үрүҥ куолайдаах чаччыгыныар
** Өрүөстээх чаччыгыныар
** Ырыаһыт чаччыгыныар
* Сир чаччыгыныардарын ууһа
** Хара чаччыгыныар
** Эриэн чаччыгыныар
# Иисус дьиҥнээх таҥаратын дьиэтэ

"Иисус дьиҥнээх таҥаратын дьиэтэ" — (кимтэн да тутулуга суох) таҥара үөрэҕэ. Кытайга Пекин куоракка 1917 сыллаахха төрүттэммитэ. Протестаннар таҥараларын үөрэҕин биир салаатынан буолар. Билигин аан дойду үрдүнэн 1,5 мөлүйүөнтэн тахса итэҕэйээчилээх. Билигин баар итэҕэл сүүрээннэриттэн саамай түргэнник улаатар сүүрээн. Сүрүн салалтата билигин АХШ-тарыгар, Лос-Анжелес куоракка баар. Москватааҕы отделенията 1995 сыллаахха аһыллыбыта.
10 сүрүн принциптара (?)
* Сибэтиэй Дух
* Кириһиэнньэ
* Атах сууйуута
* Сибэтиэй причастие - ?
* Субуота күн
* Иисус Христос
* Биибилийэ
* Быыһаныы
* Таҥара Дьиэтэ
* Бутэһиктээх быһаарыы
# Замглай

Замглай (укр. Замглай) диэн Украина Чернигов уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэк. Дьонун ахсаана 1 871 (2011).
# Бутугас

Бутугас — ууга, үүккэ балыгы, бэс субатын эбэтэр күөл аһын былаан уонна тардаан хойуннара түһэн оҥорбут ас. Ууга, сиҥэҕэ, үүккэ эбэтэр сүөгэй уутугар сэлиэйдээн, кииһилэ, унньуула эбэтэр үөрэ ото эбэн оҥоһуллар утах. Бурдук, курууппа сэлиэйдээх миин (балык бутугас, собо бутугас).
Иккис суолтата — даҕааһын аат курдук туттуллар, бэрээдэгэ суох, сааһа ыһыллыбыт, буккуллубут диэн суолтаҕа (булкуйа саҥарар бутугас соҕус киһи). Бу икки тылтан бутугастаа диэн туохтуур тахсыбыт: бастакы суолтата — бутугаһы оҥор, иккис суолтата — бутуй, булкуй.
# Сыгааннар аан дойдутааҕы күннэрэ

Сыгааннар аан дойдутааҕы күннэрэ — сыл ахсын муус устар 8 күнүгэр бэлиэтэнэр.
1971 сыллаахха бу күн Лондон аттыгар Сыгааннар аан дойдутааҕы бастакы кэнгириэстэрэ буолбут. Онно дойдуттан тутулуга суох биир наассыйа быһыытынан бэйэлэрин билиммиттэр, уонна сыгаан өрөгөйүн ырыатын уонна былааҕын бигэргэппиттэр. Ол сыл Лондоҥҥа Сыгааннар аан дойдутааҕы сойуустара тэриллибит.
Сыгааннар — аан дойдуга тарҕанан олорор биир төрүттээх 80-ча этнос холбуу ааттара.
# Чөкчөҥөөлөр уустара

Чөкчөҥөөлөр уустара (лат. Tringa, нууч. Род Улиты) Үгүрүөтүҥүлэр кэргэннэригэр киирэр көтөрдөр бөлөхтөрө.
Саха сиригэр бу ууска 5 көрүҥ баар: Күүс чөкчөҥөө, Чөкчөҥөө, Лоокуут, Хара чөкчөҥөө, Хонуу чөкчөҥөөтө

# Чөкчөҥөөлөр уустара
## Өссө маны көр

* Таас лоокууттарын ууһа
* Уу ойууннарын ууһа
* Куллурууттар уустара
* Чырыттар уустара
* Бараахтар уустара
* Иһиирэмнэр уустара
* Чорууттар уустара
* Гаршнептар уустара
* Үгүрүөлэр уустара
* Обот үгүрүөлэр уустара
* Дьиэрэҥнэр уустара
* Кураҕаччылар уустара
* Үгүрүөтүҥү кураҕаччылар уустара
# Арҕаа Сибиир экономика оройуона

Арассыыйа экономикатын Арҕаа Сибиирдээҕи оройуона —11 Арассыыйа экономикатын оройуоннарыттан биирдэстэрэ, 8 федерация субъектарыттан турар:
* Кемеровскай уобалас
* Новосибирскай уобалас
* Омскай уобалас
* Томскай уобалас
* Тюмень уобалаһа
* Ханты-Манси автономиялаах уокурук
* Ямал-Ненец автономиялаах уокуруга
* Алтай Өрөспүүбүлүкэтэ
* Алтаай кыраайа
Олохтоохторо — 16'593'236 киһи (2010), иэнэ — 2 427 200 кв. км.
# Сезар, бириэмийэ

Сезар (фр. César du cinéma) — Франция киинэтин национальнай бириэмийэтэ, "Оскар" европатааҕы анаалага. Аан бастаан Жан Габен бэрэссэдээтэллээх церемонияҕа 1976 сыллаахха муус устар 3 күнүгэр туттарыллыбыт.
Диплому кытта лауреааттар көмүс дуйдаах статуэткалары ылаллар. Статуэтка ааптара аатырбыт постмодернист Сезар Бадальчини.

# Сезар, бириэмийэ
## Ылыллыбыт сирэ

"Вокруг света" сурунаал №3 (2811), 2008
# Atomic Cartoons

Atomic Cartoons — Канаада саамай улахан аралдьыйыы уонна анимация тэрилтэтэ. Аан Дойдуга сүрүннээн Эуропа бииргэ төрүттээбит компаниялара.
# Попов Борис Николаевич

Попов Борис Николаевич (Барылҕан) — философия билимнэрин доктора, профессор (1992), Россия социальнай билимнэрин академиятын академига (1994), билим уонна искусство Петровскай Академияларын академига, омуктар ыккардыларынааҕы педагогическай Академия академига, Үрдүкү оскуола омуктар ыккардыларынааҕы Академияларын чилиэн-корреспондена, Саха Республикатын билимин үтүөлээх үлэһитэ (1994), РФ суруйааччыларын Түмсүүлэрин уонна суруналыыстарын Түмсүүлэрин чилиэнэ, Саха Республикатын билимҥэ уонна техникаҕа государственнай бириэмийэтин лауреата.

# Попов Борис Николаевич
## Олоҕун олуктара

* 1938 сыллаахха бэс ыйын 30 күнүгэр Саха АССР Чурапчы улууһун Чурапчы сэлиэнньэтигэр төрөөбүт.
* 1959 с. — Дьокуускайдааҕы педагогика училищетын бүтэрбит.
* 1959—1961 сс. — Нам улууһугар учууталлаабыт.
* 1965 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1965—1968 сс. — Саха государственнай университетыгар үлэлээбитэ: ассистент, старшай преподаватель, философия кафедратын доценын эбээһинэһин толорооччу.
* 1968—1971 сс. — Урал государственнай университетын философияҕа факультетын аспирана.
* 1971 с. — философия билимин кандидатыгар «Соотношение и взаимосвязь категорий смысла жизни и счастья» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1972—1974 сс. — тыл, литература уонна история Институтугар социологияҕа чинчийиилэргэ бөлөх салайааччыта.
* 1974—1976 сс. — ССРС билимнэрин Академиятын Сибиирдээҕи салаатын Дьокуускайдааҕы филиалыгар Президиум главнай учуонай секретара.
* 1976—1990 сс. — тыл, литература уонна история Институтугар социальнай чинчийиилэргэ салаа старшай научнай үлэһитэ.
* 1983 с. — «доцент» учуонай аата иҥэриллэр.
* 1989 с. — философия докторыгар «Общее и особенное в семейно-брачных отношениях у народов, не прошедших капиталистический путь развития (на примере народов Северо-Востока СССР)» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1990—1991 сс. — тыл, литература уонна история Институтугар ведущай научнай үлэһит, социология уонна быраап салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1991—1993 сс. — аҕыйах ахсааннаах хотугу омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт социальнай кыһалҕалары үөрэтэр салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1993—1996 сс. — Саха государственнай университетыгар философия кафедратын профессора, культура уонна искусство кафедратын профессора.
* 1996 сылтан — Саха государственнай университетыгар культурология кафедратын сэбиэдиссэйэ.
Б. Н. Попов — философия, социология, этика, эстетика, культурология уонна духовнай культура уобаластарын үөрэтэр биллиилээх чинчийээччи, 34 монография, үөрэх кинигэлэрин, 300-н тахса ыстатыйалар ааптардара.
Күн сириттэн 2011 сыллаахха олунньу ый 27-с күнүгэр барбыта.

# Попов Борис Николаевич
## Сүрүн үлэлэрэ

* «Взаимосвязь категорий счастья и смысла жизни» (М., 1986).
* «Семейная культура народов Северо-Востока России: традиции и инновации» (Новосибирск, 1993).
* «Нравственная и психическая жизнь человека». (Якутск, 1996).
* «Философия воспитания» (М., 2000).
* «Первый ректор. Жизнь, судьба, личность и творчество А. Е. Мординова» (Якутск, 2001).
# Биибилийэ

Биибилийэ диэн иудаизм уонна христианизм сүрүн ытык суруйууларын хомуурунньуктара. Биибилийэ элбэх битиктэртэн турар. Кинилэр Эргэ уонна Саҥа Ыйаахтарга арахсаллар. Эргэ Ыйаах битиктэрэ былыргы иврит тылынан суруллубуттара. Саҥа Ыйаах битиктэрэ былыргы грек тылынан суруллубуттара.
# Чэлик Өйкүү

Чэлик Өйкүү (туур. Öykü Çelik Çakan) — туурак киинэ артыыската.
От ыйын 13 күнүгэр 1987 сыллаахха Стамбулга төрөөбүтэ. Аан бастаан экрааҥҥа 2006 сыллаахха тахсыбыта, «Селена» сериалга Эда оруолун оонньообута. «Великолепный век» сериалга Хюррем Султан оруолугар кастины ааспатаҕа. 2014 сыллаахха эргиэмсик Ахмет Мурат Чакаҥҥа кэргэн тахсыбыта, 2015 сыллаахха арахсыбыта.

# Чэлик Өйкүү
## Киинэҕэ оонньообут оруоллара

| Сыла | Киинэ аата | Оонньообут оруола |
| 2006—2008 | Селена | Эда |
| 2008 | Акация тохтобул | Гёзде |
| 2009 | Куорат | Зехра |
| Т2009 | Мин хааммар баар буорах | Бахар |
| 2010 | Махпейкер | Махфируз |
| 2010 | Сүрэх алдьатааччы | Назар |
| 2011 | Нури | Рейна |
| 2012 | Мин туспар кыһаллыма | Бахар |
| 2012 | Биирдэ Осмаан импиэрийэтигэр | Чешмидиль |
| 2013 | Романтикалаах комедия 2 | Ханде |
| 2014 | Миигинэ суох | Гамзе |
| 2014 | Ытатар үҥкүү | Бегюм Демир |
| 2014-2015 | Күөх байҕал | Седеф |
| 2015 | Пойраз Караель | Пойраз Караель |
# Ыаҕас

Ыаҕас — улахан, киэҥ истээх, элбэх үүтү-сүөгэйи, кымыһы хаһаанарга аналлаах сиэдэрэй тигиилээх, ойуулаах-бичиктээх ытык туос иһит.

# Ыаҕас
## Ыаҕас көрүҥнэрэ

* саар ыаҕас
* сылгы ыаҕаһа
* кыллаах ыаҕас
* талахтаах ыаҕас

# Ыаҕас
## Ыаҕас Э. К. Пекарскай тылдьытыгар

Э. К. Пекарскай ыаҕаһы ыа- туохтуурга -ҕас сыһыарыы сыстан, үөскээбит быһыылаах диэн, саарбахтаатар да, быһаарбыт.
М. С. Иванов — Багдарыын Сүлбэ быһаарыыта:

# Ыаҕас
## Ыаҕас сирдэр ааттарыгар

Ыаҕас сир аатыгар элбэхтэ ааттаммыт. Ол иһигэр Ыаҕас Ыйаабыт диэн топонимнар бааллар.

# Ыаҕас
## Ыаҕас сирдэр ааттарыгар
##### Саар Ыаҕастаах

Таатта улууһунааҕы Маҥнайгы Дьохсоҕон кыстыга. Бу сиргэ 1926 сыллаахха, биэрэпис көрдөрөрүнэн, икки ыал кыстаабыт.

# Ыаҕас
## Ыаҕас сирдэр ааттарыгар
##### Алта Ыаҕас

Амма Өнньүөһүгэр баар салаа үрэх.

# Ыаҕас
## Ыаҕас сирдэр ааттарыгар
##### Ыаҕас Үрэҕэ

Кэбээйи Сиэгэн Күөлүгэр Кэлэ үрэх салаата.

# Ыаҕас
## Таабырыннар

* Көмүс ыаҕас көхөҕө ыйаммат үһү (сымыыт).
* Түгэҕэ суох көмүс ыаҕас баар үһү (күн).
* Айыы кыыһа алтан ыаҕастаах, Күн кыыһа көмүс ыаҕастаах (күн уонна ый).

# Ыаҕас
## Өс хоһоонноро, өс номохторо

* Ыырга баппат ыаҕас атах, суолга баппат суон атах, маска баппат баҕана атах.
# Ньыыкан

Никон Алексеевич Васильев (1881 - 1984) — Ньыыкан кырдьаҕас, Ньыыкан эмчит, Ньыыкан ойуун диэн саха аймаҕар киэҥник биллибит XX үйэҕэ олорон ааспыт айылҕаттан бэриллиилээх сүдү кыахтаах киһи.

# Ньыыкан
## Олоҕун олуктара

Билиҥҥи Дүллүкү диэн Үөһээ Бүлүү улууһун тыатыгар кини төрүүрүгэр III Үөдүгэй диэн ааттанар эбит, онно кыанар соҕус саха ыалын кыыһыгар төрөөбүт. Кини үөскээһинин туһунан сурах хоту номох буолбут кэпсээн баар. Ол маннык. Арай биирдэ кыыс от мунньа сылдьан сынньана сыттаҕына саннытыгар чыычаах кэлэн олоро биэрбит. Ол кэннэ кыыс иһигэр туох эрэ баара биллэн барбыт. Дьоно ойууну ыҥыран ойууннатан көрөллөр ону ойуун этэр, биир тоҥус ойууна өлөн баран саҥа төрөөрү гынар эбит, ону быһайын кыыскыт от мунньа сырыттаҕына чыычаах буолан кэлэн саннытыгар олорбут. Көрөөрүҥ эрэ, сотору моонньутугар чэр бэлиэлээх уол оҕо төрүө. Оннук буолбут, кэмэ кэлэн дьахтар оннук мэҥнээх уол оҕону төрөппүт, ол оҕо саха омугар Ньыыкан ойуун буолан улаатар.
Ньыыкан улахан гипнозтаах эбит, эмтиир дьоҕурун олоҕун тухары сылдьан сайыннарбыт. Сэбиэскэй былаас саҕана ойуннааһыны бобуу кэмигэр хаста даҕаны тутуллан хайыыга олоро сылдьыбыт. Ол даҕаны буоллар эмтиир ньыматын тохтоппотох. Эрэйгэ кыһалҕаҕа оһолго түбэспит дьон көрдөһөрө бэрт буолан сылдьарын тухары эмтии, өрүһүйэ сылдьыбыт. Ойууннуура эмиэ туспа бэйэтэ суоллаах эбит, тоҥустуу саҥаран кыырара биллэр.
Эдэр сааһыттан дойдутун уонна ол таһынан тас сахаларга үт, Хабаровскай кыраай сахаларыгар сатыылаан тиийэ хаампыт киһи эбит. Элбэҕи хомуйбут, көрбүт, билбит, үөрэппит. Этнографияҕа даҕаны сыһыаннаах эбит. Араас билсибит дьонун ситэн аахпаккын. Эдэр сылдьан норуот ырыаһытын кытары Кыыл олунаан Сергей Зверептиин хотуннан сылдьыбыттара биллэр, онно араас күүстээх дьоҕурдаах дьону кытары күөн көрсөн, бэрт даҕаны былдьаһан уоттаах ойууннар диэн аатыра сылдьыбыттар.
Кини эмтиир ньымата эмтээх оту туһаныы. Сайын кэлиитэ үөртээһин, хааннааһын эбит. Дойдутун эмтээх отторун үөрэтэн этэр эбит, дьиҥинэ хас биирдии ыарыыга сөптөөх оту булан эмтэннэххэ ыарыыны кыайаҕын.
Ньыыкан кырдьаҕас туһунан номох эрэ элбэх, кини билбит эмтээбит киһитэ баһаам. Ону таһынан бүгүн Үөһээ-Бүлүү Ороһутун педагогическэй музейыгар эмчиккэ анаан тус анал хос тэрийбитэ академик Чиряев К.С. илэ бэйэтинэн. Музейга кини туттубут маллара, бултуур сэбэ сэбиргэлэ, кыырарыгар кэппит таҥаһа, дьүҥүрэ мунньуллан сыталлар.
Киһини куруук өрүһүйэр быыһыыр буолан икки атахтаахха киһи кылааннааҕа, кэрэмэс киһи, сахаҕа үтүө холобур буолар диэн ахтыллар сүдү кырдьаҕас Ньыыкан эмчит.
Уһун араас түһүүлээх тахсыылаах эриллиилээх олоҕу олорон ааспыт, олоҕун тухары уонна ойохтоммут, элбэх оҕолоох. Бүгүн кини кэнэҕискилэрэ биһиги ыккардыбытыгар бааллар. Ньыыкан ойуун сүүс сааһын лаппа ааһан баран өлбүт. Көмүллэ сытар сирэ Үөһээ-Бүлүү Боотулуутугар.

# Ньыыкан
## Хайдах эмтиирэ

* Хааннааһын.
* Түөн.
* Сэбирдэххэ тартарыы.
* Имэрийии.
* Хааны тохтотуу.
* Иирээкини сахалыы эрэ буоллаҕына эмтиир эбит – ол аата мэнэрийиилээҕи.
* Эмтээх оту оргутуу.
# Windows Vista

Windows Vista диэн Microsoft тус көмпүүтэрдэргэ анаан оҥорбут операциялыыр системата.

# Windows Vista
## Оҥоруу

От ыйын 22, 2005 с. биллэриллиэн иннинэ Longhorn диэн код ааттаах этэ. Сэтинньи 8 к. 2006 с. оҥоһуллан бүппүтэ; ол кэнниттэн кэлэр үс ый устата көмпүүтэр техникатын уонна софтун оҥорооччуларга, бизнес клиеннарга уонна бытарытан атыылааччыларга көрдөрүллүбүтэ. Тохсунньу 30 к. 2007 с. аан дойду үрдүнэн loan modification таhаарыллыбыта уонна Microsoft сайтыттан атыылаhан ылыахха сөп буолбута. Windows Vista кини иннинээҕитэ, Windows XP, тахсааhынын кэнниттэн биэс сыл буолан баран тахсыбыта. Бу Microsoft Windows системалар тахсааhыннарын икки ардыларынааҕы кэмнэриттэн ордук уhун кэм буолар.

# Windows Vista
## Саҥа уонна тупсарыллыбыт тэриллэр

Windows Vista элбэх уларыйыылаах уонна саҥа тэриллэрдээх: Windows Aero диэн көннөрүллүбүт графика туттааччы интерфейса уонна визуальнай истиил, тупсарыллыбыт көрдөбүл, саҥа мультимедиа оҥоруу ньымалара (холобур, Windows DVD Maker), кубулутуллубут ситим, аудио, бэчээт уонна дисплей хос-системалара. Vista онтон таhынан дьиэ ситимин көмпүүтэрдэрин бэйэ бэйэлэриниин сыстыыларын, P2P технологияны туттан көмпүүтэр девайстардыын билэлэринэн уонна сыыппара медиаларынан бырахсыытын чэпчэтэ сатыыр. Windows Vista'ҕа .NET Framework 3.0 версията турар, ол софту оҥорооччуларга сыhыарыылары суруйууларын балаччатык судургу оҥоруо (Windows API'дыын тэҥнээтэххэ).

# Windows Vista
## Сэмэлээhин

Windows XP'ны уонна ол иннинэ тахсыбыт Windows ууhун системаларын бастыҥ кэбирэх өттүлэринэн буортулуур программаларга, вирустарга уонна буфер туолууларыгар ылларыылара буолар дииллэрэ. Ол иhин Microsoft бастатан туран Windows Vista көмүскэлин туhунан кыhанар уонна ол кэбирэхтэри аччатар сүрүн сыаллаах. Vista саҥа тэриллэрэ уонна бөҕөргөтүллүбүт көмүскэлэ үрдүктүк custom shot glasses Архыыптаммыт 2011, Бэс ыйын 18 күнүгэр. сыаналаммыттарын да үрдүнэн, син биир бэрт элбэхтик сэмэлэнэр. Ол сэмэлэртэн бастыҥнара: үрдүк система көрдөбүллэрэ, гарантиятын кэмэ кылгаhа, көмүскэллээх сыыппара медианы төгүллүүрү мэhэйдиир саҥа технологиялары киллэриитэ (Digital rights management), бэйэтиттэн эрдэ тахсыбыт техникалыын уонна софтуун иирсээнэ, User Account Control диэн компоненын сыыhа-халты үлэтэ.
# Сри Ланка рупията

Сри Ланка рупията (LKR) диэн Сри Ланка валютатын биирдигэ.
# Кирилл уонна Мефодий (тэрилтэ)

«Кирилл уонна Мефодий» — электроннай ыйынньыктары, энциклопедиялары, үөрэххэ туттуллар бырагырааммалары оҥоруунан дьарыктанар Арассыыйа тэрилтэтэ. 1995 сыллаахха төрүттэммит. Штаб-квартирата Москубаҕа баар. В 1996 компания вошла в группу компаний R-Style, в 2001 — в группу компаний e-Style.
Ведущим изданием компании является универсальная «Большая энциклопедия Кирилла и Мефодия» (БЭКМ), ставшая общенациональной энциклопедией (к 2007 выпущено 11 изданий). Компания также специализируется на выпуске тематических и адресных энциклопедией, среди которых наибольшей популярностью пользуются: «Детская энциклопедия», «Энциклопедия кино», «Энциклопедия ПК и Интернета», «Энциклопедия животных», «Энциклопедия здоровья», «Туристический атлас» и др. Образовательные мультимедиа-издания представлены преимущественно «Уроками Кирилла и Мефодия», охватывающие все школьные предметы и все классы. В 2005 в компании подготовлен новый продукт — электронная образовательная среда КМ-школа, разработаная на базе новейших образовательных и информационных технологий для российских школ. В этом же году была запущена серия образовательных изданий «Школа развития личности». В этой серии к 2007 вышли: «Учимся читать быстрее», «Развиваем внимание», «Улучшаем память», «Учимся эффективно распоряжаться временем», «Учимся понимать музыку», «Учимся понимать архитектуру», «Учимся понимать живопись».
К работе над проектами привлекаются ведущие российские ученые, педагоги, публицисты, специалисты мультимедиа, методисты, эксперты.
# Уу хараҥаччыларын ууһа

Уу хараҥаччыларын ууһа (нууч. Род Береговые ласточки, лат. Riparia) — Хараҥаччытыҥылар кэргэннэригэр киирэр кыра көтөрдөр бөлөхтөрө.
Саха сиригэр уус 1 бэрэстэбиитэлэ баар: Уу хараҥаччыта.

# Уу хараҥаччыларын ууһа
## Өссө маны көр

* Дэриэбинэ хараҥаччыларын ууһа
* Куорат хараҥаччыларын ууһа
# Анаабыр (суолталара)

Бу аат хас да суолталаах
* Анаабыр (өрүс)
* Анаабыр улууһа
* Анаабыр, тамах
* Анаабыр, хаптал хайалаах сир
* Анаабыр хомото
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Хабылык

Хабылык — остуолга оонньонор саха былыргы оонньуута.

# Хабылык
## Хабылыгы хайдах оҥоруохха сөбүй?

Хабылыгы ордук киил мастан оҥорор та-быгастаах. Киил мас тиит саамай кытаанах маһа буолар, маны ылбычча быһаҕынан, эрбиинэн кыайан оҥоһуллубат. Бастаан көнө үөстээх маһы талаҕын. Хаһан баҕарар хабылыгы оонньуур ахсааныттан ордук гына оҥорор үчүгэй буолар. 30 хабылыгынан оонньуур буоЛлахха 35-һи оҥоруохха сөп.
Хас биирдии хабылык олус көнө, кыра да токура суох буолуохтаах. Оҥорон бүтэрэн баран, суустуур табыгастаах, кини икки баһа эрэһиинэнэн бааллар, оччоҕо уҥа-хаҥас тардыбат, куруук көнө сылдьар.
Хабылыгы кырааскалыыр, олифанан сотор көҥүллэммэт. Өскө хабаргар хабылыгыҥ тыастаах буоллаҕына, ол аата мин үчүгэй хабылыксыт эбиппин диэх тустааххын.
# Санаа

Санаа, толкуй эбэтэр толкуйдааhын диэн өй быhыыта уонна бырассыаhа. Санаа аан дойду туhунан өйдөбүлү оҥорор. Санааны когнитив психология үөрэтэр.
Санаа киһиэхэ барыларыгар баар. Санаа өй, ай диэн тылларынан этиллэр. Санаа ырытыллар, быһаарыллар.

# Санаа
## Өссө маны көр

* Өй уонна санаа
# Бирикээсчиктэр кулууптара (Дьокуускай)

Бирикээсчиктэр кулууптара — Дьокуускай куоракка XX үйэ саҕаланыытыгар баар буола сылдьыбыт мустар сир, манна пьесалары туруораллара, сахалыы бастакы испэктээх манна турбута, манна саха бастакы үөрэхтээхтэрэ мусталлара.

# Бирикээсчиктэр кулууптара (Дьокуускай)
## 1917 сыллааҕы түбэлтэлэр

1917 сыллаахха Арассыыйаҕа Олунньутааҕы өрөбөлүүссүйэ буолбутун кэннэ Дьокуускайга Бирикээсчиктэр кулууптара өрөбөлүүссүйэ оҥорооччулар "ыстааптара" буолбута. Кулун тутар 3 күнэ буолар түүнүгэр (аныгы ааҕыыннан кулун тутар 16 күнэ) полиция ыраахтааҕыга эрэллээх хаалар уонна митиннэри бобор туһунан биллэриилэри ыйаабыта. Ол үрдүнэн бастакы митинг кулун тутар 3 (16) күнүгэр Уопсастыбаннай мунньах саалатыгар буолбута, 500-чэ киһи кыттыбыта. Ол митинг кэнниттэн Бирикээсчиктэр кулууптарыгар испэктээк буола турдаҕына митинг дэлэгээтэ Е. Ярославскай кэлбитэ уонна онно мустубут дьон ортотугар куорат баһылыга П. А. Юшмановка былааһы норуокка биэрэрин модьуйбута.
Кулун тутар 4 (17) күнэ буолар түүнүгэр мустан бастакы өрөпкүөм нелегальнай мунньаҕын ыыппыттара. Онно мустубут бассабыыктар, меньшевиктэр уонна эсердэр куорат гарнизонун саллааттарын бэйэлэрин өттүлэригэр тардар, сэрии сэбин булунар туһунан, телеграф дьиэтин ылар туһунан эҥин быһаарсыбыттара. Ону таһынан Куттал суох буолуутун кэмитиэтин тэрийэргэ быһаарбыттара.
Өрөбөлүүссүйэ оҥорооччулар чааһынай лааппылартан конфискациялаан ылбыт сэриилэрин сэбин Бирикээсчиктэр кулууптарыгар түмпүттэрэ, гражданскай милиисийэ этэрээтин хомуйан барбыттара. Бу этэрээт саалаах-саадахтаах Куорат Быраабатын дьиэтигэр тиийэн Куорат Дууматын былааһы кэмитиэккэ биэрэргэ күһэйбиттэрэ. Кулун тутар 4 күнүгэр норуот мунньаҕын ыҥырбыттара, ол мунньахха Дьокуускайдааҕы Куттал суох буолуутун кэмитиэтин (нууч. Якутский комитет общественной безопасности, кылгатан ЯКОБ) чилиэннэрин талбыттара. Онтон уобалас вице-күбүрүнээтэритэн (күбүрүнээтэр Р.Э. фон Витте астаапкаҕа барбыт кэмэ этэ) барон Тизенгаузентан былааһы биэрэригэр модьубуйуттара. Вице-күбүрүнээтэр уонна полицмейстер Рубцов Петтрограадтан дьаһал суоҕунан матыыптаан батыммыттара. ЯКОБ-тар Петроградка Керенскай аатыгар былааһы кинилэргэ биэрэр туһунан ис хоһоонноох тэлэгирээмэ ыыппыттара.
Кулун тутар 5 күнүгэр Бирикээсчиктэр кулууптарыгар вице-күбүрүнээтэр былааһы туттарарын туһунан биллэрбитэ. Саллааттарын илдьэ кэлбит куорат гарнизонун начаалынньыга Н.Д. Попов ЯКОБ-у өйүүр туһунан этиммитэ.