yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аллен Ясемин

Ясеми́н Кай Алле́н (туур. Yasemin Kay Allen) — турок норуотун биир саамай биллэр уонна аныгы кэмҥэ аатырбыт артыыһа.

# Аллен Ясемин
## Биографията

Ясемин Кай Аллен 1989 сыллахха от ыйын 10 күнүгэр Дадли Аллен диэн Англияҕа олоро сылдьыбыт Турция киһитин дьиэ кэргэнигэр төрөөбүтэ. Ийэтэ Суны Йылдызоглу (Сони Эдди) диэн ааттааҕа, эмиэ Улуу Британияҕа Лондон куоракка олорор сылдьыбыт турок дьахтара этэ[. Ясемин бииргэ төрөөбүт Каан диэн бырааттах. Дьонноро Ясемин баара суоҕа үс саастааҕар Британияттан Турцияҕа көһөн кэлбиттэрэ. Ол гынан баран Ясемин 10 сааһын туолуутугар ийэтэ кинини Австралияҕа илдьэ барбыта. Кыыс Квинсленд университетыгар киинэ уонна тэлэбиидэнньэ факультетыгар үөрэммитэ. Ясемин 18 сааһыгар төрөөбүт дойдутугар Турцияҕа төннөн кэлбитэ. Онно кэлэн Мюждат Гюзен аатынан Консерватория тыйаатырга салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ..

# Аллен Ясемин
## Карьерата

2008 сыллахха Ясемин «Новое лицо» L’Oréal хампаанньа норуоттар икки ардыларынааҕы куонкуругар финалга киирьбитэ. . Эмиэ ити сыл "Элиф" диэн элбэх сиэрийэлээх киинэҕэ бэйэтин аан бастаан киинэ артыыһын быһыытынан холонон көрбүтэ. Ол киинэҕэ кини ийэтэ эмиэ уһуллубута. 2010 сыллаахха Ясемин тута икки улахан бырайыакк үлэлэспитэ: «Мечтатели» уонна «Высокое место» диэн киинэлэргэ. 2011 сыллаахха «Жизнь продолжается» сэрийээлгэ иккис былаан артыыһын быһыытынан кыттыбыта. Онтон икки сыл ааспытын кэннэ, 2013 сыллаахха, Ясемин «Милосердие» диэн сэрийээлгэ оруолга тикисибитэ. Эмиэ ити сыл кини «N11.com» саайт сирэйэ буолбута уонна «Вода и огонь» диэн киинэҕэ аан бастакытын сүрүн оруолу оонньоон биллибитэ. 2014 сыллаахха «Великолепный век» диэн аан дйоду 50 дойдутугар көстүбүт киинэ сэрийээлигэр төрдүс сезоҥҥо дьоҕус оруорлу оонньообута.

# Аллен Ясемин
## Тус олоҕо

«Элиф» киинэ уһуллар кэмигэр Ясемин Онур Туна артыыстыын билсибитэ, кинилэр 2013 сыллаахха диэри бииргэ сылдьыбыттара эрээри, арахсыбыттара. 2014 сылтан Ясемин Армаган Огузтуун билсэр.

# Аллен Ясемин
## Бэлиэтээһиннэр

* ↑ Yasemin Allen: Hayatımda ilk defa aşık oldum(тур.). Akşam. Тургутулунна 3 Атырдьах ыйын 2014.
# Тыыва бэлиэ күннэрэ

Тыыва Өрөспүүбүлүкэтигэр бэлиэтэнэр күннэр.

# Тыыва бэлиэ күннэрэ
### Судаарыстыба бэлиэтиир күннэрэ:

* Ыам ыйын 5 — Тыыва Өрөспүүбүлүкэтин Конституциятын күнэ
* Атырдьах ыйын 15 — Тыыва Өрөспүүбүлүкэтин күнэ. 1999 сыллааҕы сокуонунан бэлиэтэнэр. Өрөбүл күн.
* Атырдьах ыйын 15 — Тыыва түмэнин күнэ (нууч. День парламентаризма, 1999 с. олунньу 12 күнүнээҕи Сокуонунан бэлиэтэнэр)
* Балаҕан ыйын 17 — Тыыва Өрөспүүбүлүкэтин Былааҕын күнэ (1999 с. олунньу 12 күнүнээҕи Сокуонунан бэлиэтэнэр)
* Балаҕан ыйын 19 — Таас уустарын күнэ (1999 с. олунньу 12 күнүнээҕи Сокуонунан бэлиэтэнэр)

# Тыыва бэлиэ күннэрэ
### Норуот бэлиэтиир күннэрэ:

* Ый халандаарынан Саҥа дьыл саҕаланар күнүгэр (үксүн олунньуга) — Шагаа
* Атырдьах ыйын 13-15 күннэрэ — Наадым. Сылын ахсын Тыыва Өрөспүүбүлүкэтин бырабыыталыстыбата чопчулуур. Өрөбүл күнүнэн биллэриллэр.
* Атырдьах ыйын 17 — Хөөмэй күнэ
* Атырдьах ыйа — Шахтер күнэ
* Атырдьах ыйын төрдүс баскыһыанньата — Ыҥырыа иитээччитин күнэ
* Балаҕан ыйын бастакы субуотата — Тыыва Өрөспүүбүлүкэтин киин куоратын Кызыл күнэ
* Алтынньы 1 — Тыыва тылын күнэ
* Алтынньы үһүс баскыһыанньата — Аҕа күнэ

# Тыыва бэлиэ күннэрэ
### Итэҕэлгэ сыһыаннаах күннэр:

* Будда Шакьямуни төрөөбүт күнэ
* Сырдааһын күнэ
* Паринирвана күнэ (Будда өлбүт күнэ)
Биир күн ый халандаарынан бэлиэтэнэллэр. Буолар күнэ сылын ахсын уларыйа сылдьар, бэс ыйын саҕаланыытыгар.
# Күөх мэчиэт

Күөх мэчиэт (Төрдүс соборнай, тат. Zэngэr mэcet, Зэҥгэр мэчет) — Казаҥҥа Старо-Татарскай солобуодаҕа баар мэчиэт. Татаар храмовай архитектуратын пааматынньыга. Истиэнэлэрин өҥүттэн итинник ааттаммыта. 1815-1819 сс. Казань атыыһыта Ахмет Аитов-Заманов үбүгэр, классицизм истиилинэн тутуллубута. Архитектора биллибэт.Икки этээстээх, икки саалалаах, сарайыгар үс ярустаах минареттаах джами(соборнай)-мэчиэт.
1864 с. Г.Б.Мустакимов атыыһыт бас билэр сирин биэрэн туран, мэчиэт фасадыгар үс түннүгү эбэн кэҥэппитэ уонна архитектор П.И.Романов бырайыагынан эргиччи аҕыраадалаабыта. 1907 с.Г.А.Ишмуратов атыыһыт мэчиэт михрабнай(Меккаҕа тиийэр суолу ыйар киэргэтиилээх ниша) өттүн уларыта тутан уонна мэчиэт кыладыапкатын кэҥэппитэ. 1932 с.кулун тутар ый 10 күнүгэр ТатЦИК сэкэритэрийээтин уурааҕынан мэчиэт сабыллыбыта. 1930 с. минарета көтүрүллүбүтэ. Сэбиэскэй кэмҥэ олорор дьиэ курдук туттуллубута. 1993 сылтан үлэлии турар эрээри, минарета 2009 сылга эрэ чөлүгэр түһэриллибитэ.
Мэчиэккэ таҥара үлэһиттэрин икки династията үлэлээбиттэрэ. Бастакы(1825 с.) хатыб(бээтинсэтээҕи үҥүүнү ыытар)-имам уонна мударрис(таҥара үөрэҕин учуутала)Каргалыга медресены бүтэрбит Абденнасир Рахманкулов этэ. Мэчиэккэ медресены арыйан үлэлэппитэ. Атыыһыт Арсаевтар медресеҕа анаан туспа дьиэни туттарбыттара. Медреме "Халидия" диэн ааттаах. Иккис династия бэрэстэбиитэлэ Хаммад Халитов 1850 с. Бухара медресетын бүтэрэн, убайа Абденнасир өлбүтүн кэннэ имам буолбут Хабибулланы солбуйбута. Халитов өлбүтүн кэннэ, эмиэ, Рахманкулов Гиясетдин буолбута. 1870 с.өлбүтүн кэннэ, имам дуоһунаһыгар Мухамметзакир Халитов анаммыта. 1894 с.кини уола Ибрагим Халитов буолбута. 19 үйэ ортотугар - 20-ис үйэ саҕаланыытыгар мэчиэт махаллятыгар(биир мэчиэккэ сылдьар дьон)улахан атыыһыттар уонна меценаттар баар буолбуттара. Мустакимовтар династияларын саҕалааччы Г.Б.Мустакимов мэчиэт попечитэлэ этэ. 19 үйэ бүтүүтэ мэчиэти көрөрү-истэри Айтугановтар ылбыттара. Мэчиэккэ саҥа медресе дьиэтин туппуттара. Ол кэнниттэн ити үтүө дьыаланы атыыһыт уонна промышленник Абдрахман Ахметович Ишмуратов бэйэтин илиитигэр ылбыта.
# Кыыс (астрология)

Кыыс — Зодиак алтыс бэлиэтэ, Күн сааскы тэҥнэһииттэн 150° - 180° секторы ылар.
Күн Кыыс сулустар бөлөхтөрүн балаҕан ыйын 16 күнүттэн алтынньы 30 күнүгэр диэри ааһар. Астрология атырдьах ыйын 23 күнүттэн балаҕан ыйын 23 күнүгэр диэри ааҕар.

# Кыыс (астрология)
## Бэлиэтэ

Кыыс бэлиэтэ ♍ (сорох браузердар көрдөрүмүөхтэрин сөп), Юникодка 9805 "-дээх, 16 чыыһылалаах 264D №-дээх. HTML-кода &#9805; эбэтэр &#x264D;.
# Бэһиҥкэ

Бэһиҥкэ диэн сибиитэрэ (нуч.Свитер).XIX үйэҕэ айыллыбыта. Бастатан туран бэһиҥкэ туһата ырарга диэн этэ. Мэрлин Монро уонна Эр Булт өрөбүлүссүйэ онорбуттара.
# Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ

Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ.

# Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Үрдүк үөрэх тэрилтэтэ

* Дьокуускайдааҕы тыа хаһаайыстыба академията. Өктөмнөөҕу филиал.

# Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Анал орто үөрэх тэрилтэтэ

* Покровскайдааҕы бизнес технологияларын колледжа.

# Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Алын анал үөрэх тэрилтэтэ

* УФСИН 318 №-дээх Идэлээх училище (Мохсоҕоллоох).

# Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Оскуолалар

* Покровскай 1 №-дээх орто оскуолата
* Покровскай 2 №-дээх орто оскуолата
* Покровскай 3 №-дээх орто оскуолата
* Покpовскай 4 №-дээх орто оскуолата
* Покровскай гимназията
* Покровскай алын сүһүөх оскуолата - оҕо саада
* Ой Дмитриев А.В. аатынан орто оскуолата
* Өктөм орто оскуолата
* Өктөм лицейэ
* Төхтүр орто оскуолата
* Бастакы Дьөппөн орто оскуолата
* Иккис Дьөппөн орто оскуолата
* Хачыкаат Барашков С.П. аатынан орто оскуолата
* Сиинэ орто оскуолата
* Бэһис Малдьаҕар орто оскуолата
* Кыһыл Үрүйэ сүрүн оскуолата
* Иһит орто оскуолата
* Тиит Аpыы Ксенофонтов Г.В. аатынан орто оскуолата
* Үһүс Малдьаҕар Федоров И.А. аатынан сүрүн оскуолата
* Тумул сүрүн оскуолата
* Бастакы Дьөппөн санаторийдаах сүрүн оскуолата
* Мохсоҕоллоох орто оскуолата
* Үөдэй орто оскуолата
* Уулаах Аан орто оскуолата
* Булгунньахтаах Ефремов С.П. аатынан орто оскуолата
* Хоточчу сүрүн оскуолата
* Бэстээх орто оскуолата

# Хаҥалас улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ
## Ылыллыбыт сирэ

* СГУ Хотугулуу-илин регион ресурс Киинин саайта Архыыптаммыт 2007, Атырдьах ыйын 8 күнүгэр.
# Бубякин Иван Афанасьевич

Бубякин Иван Афанасьевич, Чөҥөчөк — саха биллиилээх мелодиһа, ССРС култууратын туйгуна.

# Бубякин Иван Афанасьевич
## Олоҕун олуктара

* 1932 сыллаахха ыам ыйын 29 күнүгэр Уус-Алдан оройуонун Өнөр с. Аччаахы диэн алааһыгар төрөөбүт.
1943 сыллаахха Намҥа Хатырык 7 кылаастаах оскуолатын бүтэрбит.
* 1948 с. — Дьокуускайдааҕы музыкально-художественнай училище хуор дирижерун салаатын бүтэрбит.
* Нам уонна Чурапчы культураларын дьиэлэригэр уус-уран салайааччынан үлэлээбит.
* 1957 с. Н. Бойловы кытта саха мелодистарын ырыаларын хомуурунньугун «Ыччат ыллыыр» бэчээттэппиттэр.
* 1960 сылтан — Намнааҕы оҕо музыкальнай оскуолатын бастакы директора, ол кэннэ учууталлаабыт.
* 1968—1970 сс. — Абый оройуонугар ырыа учууталынан, табаһыттарга АКБ методиһынан үлэлээбит.
* 1978 с. — Нам оройуонун мелодистарын холбоһуктарын тэрийэн үлэлэппит.
Нам улууһун «Отуу уота» литературнай түмсүү чилиэнэ, кыраайы үөрэтиинэн дьарыктанар.

# Бубякин Иван Афанасьевич
## Айар үлэтэ

Бастакы ырыаларын 1957 сыллаахха айбыт:
    «Комсомолга» (И. Гоголев хоһооно)
    «Ааныскам» (Д. Дыдаев хоһооно)
    «Айхалланнын үлэ» (А. Бродников хоһооно)
    «Тапталлаҕым баарына» (А. Бродников хоһооно)
    «Маарыйа» (А. Бродников хоһооно)
Чөҥөҥчөк диэн айар аатын аҕатын аймаҕыттан соҕотох хаалбытын туоһулаан ылыммыт. Түөрт хомуурунньуктаах, эгэлгэ жанрга суруйар.

# Бубякин Иван Афанасьевич
## Айар үлэтэ
#### Биллэр айымньылара

«Өлүөнэ эбэ», фортепьяноҕа аналлаах пьеса «Отонньуттар үҥкүүлэрэ», үҥкүү музыката

# Бубякин Иван Афанасьевич
## Айар үлэтэ
#### Биллэр айымньылара
##### Ырыалара

    «Максим Аммосовка» (С. Эльский)
    «Үлэ» (М. Тимофеев)
    «Чаҕылхай Максиммыт» (Г. Прядезников)
    «Нам сирэ» (В. Майский)
    «Суох, кэбис тапталым» (П. Тобуроков)

# Бубякин Иван Афанасьевич
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

ССРС култууратын туйгуна (1987), Нам улууһун Ытык киһитэ.
# От ыйа

От ыйа - 7 ый.
От ыйа — сайын үгэнэ. От-мас сибэккитэ, туораҕа ситэр. Үрэх кытылыгар сардаана сибэкки тэтэрэ кыыһар. Чараҥнарга дьэдьэн буһар, сыһыы, үрэх саҕатыгар хаптаҕас, моонньоҕон ситэр. Күн ортотугар түһэр сик-кирэс тыал от-мас сиэмэтин ыһар. Сир аайы сибэкки ыһыаҕа. Көтөрдөр оҕолорун көтүтэллэр. Киннлэри батыһыннара сыддьан түргэнник көтөргө, аһылыктарын бу-лунарга үөрэтэллэр. Саха сиригэр от хомуура саҕаланар. Отчуттар аҕыс ыйдаах ыарахан кыстыгы эрэйэ суох туоруур туһугар элбэх оту оттуурга дьулуһаллар. Оҕолуун-уруулуун бука бары ходуһаҕа тахсаллар.
От ыйа үксүгэр кураан буолар. Бөтүрүөпкэ, Борокуоппайапка ардааччы. Сааскыта ардах-таах уонна түүнүн сиик түһэр буоллаҕына, уһун кэмҥэ ардаабатаҕына даҕаны, түүҥҥү сиик уутунан үүнээйи балайда тулуктаһар.
От ыйа — хамнас ыйа. Былыр тыа сирин дьоно: «Сүрэҕэ суох киһи от ыйыгар кэр-гэннэнэр», — диэн этэллэрэ. Онон бу ыал дьадаҥы буолуохтарын сылыктыыллара. Кырдьыга оннук. Сүрэҕэ суох киһи хаһан да байбат. Үлэ-хамнас быддьаһыгар буолан, от ыйа биллибэккэ ааһар.

# От ыйа
## От ыйын күнүн-дьылын билгэтэ

От ыйыгар күнү бьглытынан, үөнүнэн-көйүүрүнэн, кыылынан-сүөлүнэн, сиигинэн билгэлииллэр. От ыйын 20-с күнүгэр саары куйааһа бүтэр. Ый биир самыырдаах — от (Бөтүрүөп) са-мыыра, биир тыаллаах — от саарар тыала. От ыйа тохсунньу ыйга тэҥнэһэр.
Күн уота өллөҕүнэ, уһун кураан буолар. Күн былыкка саспакка көрөн киирдэҕинэ, халлаан халлыбат. Ардах бириэмэтигэр тыал түстэҕинэ, ардах сотору кэминэн ааһар. Быстах былыт кэлэн ардаатаҕына, уһуннук түспэт. Сибэкки, от-мас ордук сыттаннаҕына, со-тору кэминэн ардах түһэр. Сарсыардаанҥы сиик суох буоллаҕына, ардах кэлэр. Тоҥот кумаар түстэҕинэ, халлаан көнөр. Ардах чиэрбэтэ сиргэ көһүннэҕинэ, ардах кэлэр. Балык күөлгэ оонньуура — ардахха.

# От ыйа
## Түөлбэ тылыгар

Бөтүрүөп ыйа; бырдах ыйа; кумаар ыйа; оҕолоох ыйа; оттуур ый; сыбаҥ хаас ыйа; үһүнньү; хаас саарар ыйа; чүүччэх ыыр ыйа.
# Иванова Инна Владимировна

Иванова Инна Владимировна (1955 с, Кэмпэндээйи с., Сунтаар оройуона, Саха АССР), Саха Өрөспүүбүлүкэтин оскуолаларын үтүөлээх учуутала, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэхтээһинин туйгуна.

# Иванова Инна Владимировна
## Олоҕун олуктара

Сунтаар оройуонун Кэппэндээйи нэһилиэгэр 1955 с. төрөөбүтэ.
Сунтаар 1 №-дээх орто оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн, Саха государственнай университетыгар үөрэнэн, математик идэтин ылан, бастаан Сунтаар бастакы нүөмэрдээх оскуолатыгар, онтон Сунтаар политехническай лицейигэр математика учууталынан үлэлиир.
Математика предметин үөрэтии процеһыгар саҥаттан саҥа ньымаларын айан, күннээҕи үлэтигэр сатабыллаахтык туттар, онон үөрэнээччилэр бу предмеккэ интэриэстэрин үрдэтэн, уруок таһынааҕы бириэмэлэргэ араас математическай олимпиадалары, викториналары о.д.а. толкуйдаан ыытар. Оҕолор өрөспүүбүлүкэтээҕи олимпиадаларга кыттан, үгүстүк бастакы миэстэлэри ылаллар. Инна Владимировна өрөспүүбүлүкэтээҕи «Дьоҕур» уонна «Туймаада» олимпиадаларга жюри чилиэнэ.

# Иванова Инна Владимировна
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ.
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх учуутала.
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэхтээһинин туйгуна.
* «Россия бастыҥ учууталлара» күрэх кыайыылааҕа.
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин маҥнайгы президенин М.Е.Николаев «Знанием победишь» пуондатын лауреата.
* Дмитрий Зимин «Династия» пуондатын «Кэлэр кэм учуонайдарын наставнига» номинация 2 төгүллээх кыайыылааҕа.
* Сорос пуондатын бириэмийэтин 4 төгүллээх лауреата

# Иванова Инна Владимировна
## Кини туһунан

- Иванова Т., Учитель - профессионал, энтузиаст, наставник. [Об учителе математики СРПТЛ, отличнике образования РС (Я) Инне Владимировне Ивановой] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Олунньу 5 күнэ-С. 3;
- Рахлеев Ф. Ф., Инна Владимировна. [Лицей математикаҕа учуутала И. В. Иванова туһунан] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 1998. - Кулун тутар 7 күнэ-С. 2;
- Сосин О., Учитель с большой буквы. [отличник образования РС (Я), Почетный работник образования РФ, четырежде Соросовский учитель, учитель математики в политехническом лицее Инна Владимировна Иванова] - : , //Сунтаар сонуннара. . - 2005. - Олунньу 5 күнэ-С. 3;
# Элгээйитээҕи Айылҕа түмэлэ

Элгээйитээҕи Айылҕа түмэлэ — Элгээйи нэһилиэгэр (Сунтаар улууһа) баар түмэл.
Андреев Борис Николаевич төрүттээбитэ.
# Алдан (өрүс)

Алдан өрүс диэн Өлүөнэ өрүс уҥа салаата, уһуна 2273 км, тэнийэн сытар иэнэ 729 тыһ. км², салаалартан уһуннара буолар уонна өрүс уутун 30% сүүрдүүтэ Алдаҥҥа тиксэр.

# Алдан (өрүс)
## География

Алдан өрүс Становой сис хайа хоту өртүттэн саҕатын ылар. Өрүс үөһэ өттүгэр элбэх таас боруоктаах, алын өттүгэр хас да үөскэ арахсар. Улахан салаалартан: уҥа - Төмтөөн, Учур, Маайа, Ааллаах Үүн; хаҥас - Амма, Нуотара, Тыры уонна Таатта. Өрүс 10 км уһун салааларын ахсаана 275. Тэнийэн сытар иэнигэр Алдан өрүс 114 тыһ. тахса уу сүүрүгүрэр салаалардаах уонна 51 тыһ. тахса күөллэрдээх.

# Алдан (өрүс)
## Гидрология

Алдан өрүс сыллааҕы уутун ороскуота 5060 м³/сек. Халаан уута ыам ыйтан от ыйыгар дылы бэлиэтэнэр, уу таһыма 7 - 10 м. дылы үрдүүр, ороскуота - 30—48 тыһ. м³/сек. Муус туруута алтынньы ыйтан ыам ыйыгар дылы.

# Алдан (өрүс)
## Хаһаайыстабата туһаныы

Алдан өрүскэ хатыыс балык элбэхтик тарҕаммыт. Борокуоттар Томмот куоракка дылы сылдьаллар, борокуот сүрүн тиксэр сирэ: Томмот, Уус-Майа, Хаандыга. Алдан өрүс кытылыгар кыһыл көмүс, таас чох, сүлүүдэ, уран сытар сирдэрэ биллэр.
Алдан өрүс салааларыгар ГЭС каскада тутуллуохтаах.
# Casio

Casio (толору аата Касио Кэйсанки кабусики гайся), Дьоппуон микроэлектроника оҥорор тэрилтэтэ, Аан Дойдуга лидер бэйэтин спецификатыгар. Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Mitsui Group бизнеска холбонор. Калькуляторсен, аудиооборудованисен, КПК, фотокамерӑсен, музыка инструменчӗсен, планшетсен тата алла вӗренмелли сехетсен производителӗсем пурте паллӑ. 1957 ҫулта Casio фирми тӗнчери пӗрремӗш электричество калькуляторне (14-Мӗш Модель) кӑларнӑ.

# Casio
## Истори

Компание 1946 ҫулхи апрель уйӑхӗнче тӑватӑ тӑван Касио йӗркеленӗ: Рио, Кадзуо, Тадао тата Юкио; вӗсен хушамачӗ йӑлана кӗнӗ пек Латиницӑна Карashio тесе куҫарнӑ, анчах та райтсем ӑна компани ячӗпе Casio таран ҫӑмӑллатма йышӑннӑ.
1949 ҫулта Тадаопа унӑн кӗҫӗн пиччӗшӗсем Ginza (Токио) пӗрремӗш бизнес-выставкӑри электричество калькуляторне курнӑ хыҫҫӑн, вӗсем пӳрне ҫине тӑхӑнтартнӑ тата сигарета вӗҫне ҫитиех туртма май паракан "Юбив" чӗлӗм-ункисенчен усӑ курма шут тытнӑ. Вӑл вӑхӑтра калькуляторсенчен нумайӑшӗ моторпа е дрометрпа усӑ курнӑ. Касио тӑванӗсем электроникӑра хӑш-пӗр пӗлӳсемпе усӑ курса соленоидсем пулӑшнипе ӗҫлекен калькулятор тума шут тытнӑ. Пӗрремӗш ӗҫ тӗслӗхне 1954 ҫул тӗлне туса пӗтернӗ. Ку японин электромеханика калькуляторӗ пулнӑ. 1957 ҫулта "14—Мӗш Модель" калькуляторпа паллаштарнӑ — тӗнчери пӗрремӗш электричество компактлӑ калькулятор, рель технологийӗпе никӗсленсе, 485 000 иена сутаканскер. Ҫав ҫулах Casio Computer Co компанине йӗркелерӗмӗр., Ltd.
1965 ҫул — электронлӑ калькуляторӑн Casio 001 сӗтелӗ кӑлармалли ҫул. Кун умӗн пысӑках мар кризис пулнӑ. унта компани транзисторсенче ӗҫлекен калькуляторсен рынокне улӑштарма ӗлкӗреймен хыҫҫӑн реле ҫинчи модельсене улӑштарнӑ, Анчах Casio моделӗ тӗнчери чи пирвайхи электронлӑ калькулятор пулса тӑнӑ. Малтан калькуляторсене Японире сутнӑ, анчах 1970 ҫултанпа Casio тата япони производителӗсем америка рынокне хӑвӑрт ӳсекен экспансипе активлӑ ӗҫлеме пуҫланӑ. 1980 ҫул тӗлне Япони электроникӑн чи пысӑк экспортерӗ, АПШ-унӑн чи пысӑк импортерӗ пулса тӑнӑ, калькуляторсен енӗпе Casio тата Sharp лиди тунӑ. 1972 ҫулта-Casio Mini калькулятора тӑратнӑ, ӑна 12 800 ин хакӗпе сутнӑ; ҫак моделӗн 10 миллион экземплярне сутнӑ. 1970 ҫултанпа компанин акцийӗсем Токи фонд биржинче котланма пуҫланӑ.
# Эр киһи иҥээһиннээх ырбаахыта

Эр киһи иҥээһиннээх ырбаахыта. Эр дьон халадаайа суох ырбаахыларын иҥээһиннэрэ быһаччы саҕатыгар тигиллэрэ. Маннык ырбаахы киэҥ-куоҥ буолара. Баайдар солко таҥастан, дьадаҥы өттө дабаттан, сиидэстэн кылгас халадаайдаах ырбаахыны кэтэллэрэ. Кэнники кэмҥэ судургу, халадаайа суох, эттэригэр сөп киэҥнээх ырбаахылары тигэр буолбуттара. Маны таһынан куйааска, улэҕэ кырдьаҕастар маҥан бээс таҥаһы кэтэллэрэ. Маҥан таҥас күн уотун тэйитэрэ, сөрүүнэ бэрдэ.

# Эр киһи иҥээһиннээх ырбаахыта
## Эбии маны көр

Былыргы сахалар ырбаахыларын көрүҥнэрэ
# Huawei P30

Huawei P30 уонна тупсарыллыбыт вариана Huawei P30 Pro - Huawei 2019 сыллааҕы оҥорон таһаарбыт флагман төлөпүөнэ. Huawei P20 салҕыыта буолар.
# Бэйэгдэ

Бэйэгдэ — ойоҕо суох эдэр киһи.
# Иннин диэки

Иннин диэки (Инниҥ диэкки, ааҥл. Onward) — американскай көмпүүтэрнэй анимационнай фэнтези мультик, кулун тутар 4 күнүгэр 2020 сыллаахха Pixar Animation Studios оҥоһугунан тахсыбыта.

# Иннин диэки
## Сүжет

Биир атын планетаҕа фейалар, кентаврдар уонна араас аптаах кыыллар олорбуттар, бары урут абынан (магийанан, мэйдьигынан) олорбуттар эбит. Онтон технологийа сайдан аптара сүппүт. Сүрүн оруолларга убайдыы бырааттыылар аҕаларын көрөөрү (өлбүт аҕаларын тилиннэрээри) аптаах таас көрдүү баран бараннар абы бу планетаҕа төттөрү аҕалаллар...
# Dr.Web

Dr.Web (Доктор Вэб эбэтэр Doctor Web), антивирус программа Windows, Linux, Android системаҕа аналлаах.
2022 сыллаахха АХШ былааһа Dr.Web программа шпионскай диэбитэ, туттарга боппута. Сураҕа ФСБ-лар айбыттар үһү.
# Кондрашова Галина Андреевна

Кондрашова-Доброскок Галина Андреевна — А. С. Пушкин аатынан Государственнай Нуучча драматическай театрын артыыһа, Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа.

# Кондрашова Галина Андреевна
## Олоҕун олуктара

* 1941 сыллаахха олунньу 7 күнүгэр Москва уобалаһыгар Подольск куоракка төрөөбүт.
* 1963 с. — Харьковскайдааҕы театральнай училищены бүтэрбит. Театральнай училищены бүтэрээт, Смоленск, Горький, Москва («Глобус» театр) куораттар театрдарыгар үлэлээбит.
* 1971 сылтан —А. С. Пушкин аатынан Государственнай Нуучча драматическай театрын артыыһа.
* 1978 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.

# Кондрашова Галина Андреевна
## Айар үлэтэ
#### Театрга оонньуур сүрүн оруоллара

* Кабаниха («Грозе», А. Островскай)
* Нина Ивановна («Ретро», А. Галин)
* Настя («Жены», В. Крымко)
* Мамка Клавдия («Вся надежда», М. Рожин)
* Софья Ивановна («Комедия нашей жизни», А. Птушкин)
* Валентина («Валентинов день», И. Вырыпаев)
* Пожилая женщина («Лавина», Т. Джюдженоглу)
* Манефа («На всякого мудреца довольно простоты», А. Островскай)

# Кондрашова Галина Андреевна
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа (1988)
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуодунай артыыһа (1995)

# Кондрашова Галина Андреевна
## Өссө маны көр

Саха норуодунай артыыстарын тиһигэ
# Степанова Елизавета Ксенофонтовна

Степанова Елизавета Ксенофонтовна, (1934с. от ыйын 1 күнэ - 2018с. муус устар 28 күнэ) педагогическай үлэ ветерана.

# Степанова Елизавета Ксенофонтовна
## Олоҕун олуктара

* 1960 с. - Ленинградтааҕы тыа хаһаайыстыбатын институтун бүтэрэн учуонай-зоотехник идэтин ылбыта, "Жданов" колхуос кылаабынай зоотехнигынан үлэлээбитэ
* 1964с. - Саха государственнай университетын кэтэхтэн бүтэрэн биология, химия учууталын идэтин ылан 24 сыл устатыгар Бордоҥ орто оскуолатыгар химия учууталынан үлэлээбитэ, ону таһынан животноводство уруогун үөрэппитэ. Үөрэнээччилэри үлэнэн иитиигэ болҕомтотун ууран үлэлээбитэ. Бордоҥ орто оскуолатыгар практическай хабаанынан «Смена» үлэ-сынньалаҥ лааҕырын тэрийэн үлэлэлэтиигэ кылааттаах

# Степанова Елизавета Ксенофонтовна
## Наҕараадалара

- Саха АССР Верховнай Сэбиэтин президиумун бочуотунай грамотата
- Тыыл, педагогическай үлэ ветерана
- "1941-1945 ссАҕа дойду сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин" мэтээл
- Бордоҥ нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо
- Сунтаар совхоһун юбилейнай бэлиэтэ
# Секреция

Секреция — араас хиимийэ эттиктэрин килиэккэттэн таhаарыы, туох эрэ аналлаах буолуон сөп (көннөрү туһата суоҕу таһаарыыттан ураты, организмҥа туһалааҕы таһаарыан сөп). Сэкириэт (секрет) — килиэккэттэн тахсар, дьайыылаах эттиктэрдээх убаҕас. Сэкириэти таһаарар уорган былчархай диэн ааттанар.
# Обот үгүрүөлэр уустара

Обот үгүрүөлэр уустара (лат. Scolopax, нууч. Род Вальдшнепы) Үгүрүөтүҥүлэр кэргэннэригэр киирэр көтөрдөр бөлөхтөрө.
Саха сиригэр бу ууска 1 көрүҥ баар: Обот үгүрүө.

# Обот үгүрүөлэр уустара
## Өссө маны көр

* Чөкчөҥөөлөр уустара
* Уу ойууннарын ууһа
* Куллурууттар уустара
* Чырыттар уустара
* Бараахтар уустара
* Иһиирэмнэр уустара
* Чорууттар уустара
* Гаршнептар уустара
* Үгүрүөлэр уустара
* Таас лоокууттарын ууһа
* Дьиэрэҥнэр уустара
* Кураҕаччылар уустара
* Үгүрүөтүҥү кураҕаччылар уустара
# Бүлүү (суолталара)

Бу аат хас да суолталаах
* Бүлүү (куорат) - атын аата Алын Бүлүү.
* Бүлүү (өрүс)
* Бүлүү улууһа
* Бүлүү уокуруга — ыраахтааҕылаах Арассыыйа саҕана хас да Бүлүү улуустарын холбуур уокурук.
* Бүлүү (суол) — А331 федеральнай массыына суола. Дьокуускайы уонна Иркутскайы холбуохтаах.
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Жадовскай Фадей Иванович

Жадовскай Фадей Иванович - дворянин, Дьокуускай олохтооҕо, 1730 сыл бэс ыйыттан 1733 сыллаахха дылы Саха сирин бойобуодатынан ананан сулууспалаабыт киһи. Дуоһунаһыттан баайын-дуолун былдьаан туран босхоломмута.
Кини иннинэ бойобуоданан Полуектов Иван Иванович олорбут. Жадовскай кэнниттэн бойобуоданан хаһаах полковнига Серединин Борис анаммыт.

# Жадовскай Фадей Иванович
## Өссө маны көр

* Бойобуода