yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Маркетинг

Маркетинг - ырыынагы сиhилии билии, үөрэтии туhунан наука. Саҥа бизнеска киирэн үлэлиэн ба5алаах киһи эбэтэр тэрилтэ аан бастаан маркетинговай аналиhы оҥорорго турунуохтаах. Оннук диэн, атыыга эргиэҥҥэ, уонна да атын бизнес эйгэтигэр сыhыаннаах дьарыктарга, сөптөөх табаар, эбэтэр өҥө (нуучч.:услуга) оҥорон таһаарарга маркетинг көмөлөһөр тустаах.
Реклама (фр. рэнэр тылбытын кириитикэлиир. Rkeclames - маркетинг коммуникациятыгар туһаайыы, ол чэрчитинэн киниэхэ интэриэһи үөскэтэр эбэтэр өйүүр сыаллаах реклама объектарыгар болҕомто ууруллар. Реклама сүрүн функциялара-бородуукта эбэтэр өҥөнү толоруу дохуотун үрдэтии. Табаары сырытыннарар хампаанньа өр кэм устата табаары интэриэһиргиирин биллэрдэ. Итини таһынан биир аудиторияны тардыы уонна саҥа аудиторияны тардыы буолар.

# Маркетинг
## Реклама көрүҥнэрэ
### (Чочумча) тас (сал.)

Тас рекламаҕа аһаҕас сиргэ сытар анал бириэмэлээх уонна/стационарнай конструкцияларга, ону тэҥэ дьиэ тас өттүн, тутуулар, уулусса оборудованиеларын элеменнэригэр, уулуссалар уонна суоллар элеменнэригэр, автозаправочнай станцияларга сыталлар.
Таһырдьа реклама уонна транспорка реклама диэн баар. Уулусса рекламатын олохтооһун элбэх формата уонна варианнара бааллар, олортон саамай киэҥник биллэллэр, билэллэр. Транспорка Реклама уопсастыбаннай тырааныспарга, чааһынай массыыналарга, метро (транзитнай реклама тас да, ис да да буолуон сөп).

# Маркетинг
## Реклама көрүҥнэрэ
### Индоор ис (реклама))

Дьиэ- уот ис рекламатыгар киирэр рекламаны таарыйаллар. Бастатан туран, бу атыы- эргиэн туочукаларыгар, аэропортарга уонна вокзалларга, кинотеатрга, бизнес- кииннэргэ, подъезтарга, лифтэргэ, аралдьытар сирдэригэр, үөрэх уонна медицинскэй тэрилтэлэргэ реклама уо. д. А.
# Склезорующай

Склезорующай диэн тымыр, проток иһэн кыарыыр ыарыытын ыарыытын ааттыыллар.
# Төҥүлү нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)

Төҥүлү нэһилиэк. Мэҥэ-Хаҥалас улууһун нэһилиэгэ, киинэ Төҥүлү.
Маайаттан 64 км хоту диэкки сытар Төҥүлү алааска.
Нэһилиэнньэтин ахсаана — 2 516 киһи (2007 сыл).

# Төҥүлү нэһилиэгэ (Мэҥэ-Хаҥалас улууһа)
## Нэһилиэк биллиилээх дьоно

    Попова Наталья Иннокентьевна (1955 с. балаҕан ыйын 20 к. төр.) — филология билимин кандидата.
    Жиркова Татьяна Юрьевна (1970 с. атырдьах ыйын 28 к. төр.) — сүүрүк, Россия спордун үтүөлээх маастара.
# 1122

1122 сыл.

# 1122
## Туох буолбута

* Византия императора Иоанн II Комнин печенегтары кыайбыт.
# Сэргэ Бэс (Амма улууһа)

Сэргэ Бэс — Амма улууһун Сулҕаччы нэһилиэгин нэһилиэнньэлээх пууна.

# Сэргэ Бэс (Амма улууһа)
## Өссө маны көр

* Амма улууһа
* Сулҕаччы нэһилиэгэ (Амма улууһа)
# Покемоннар

ПОКЕМОННАР - диэн Покемон мультигар основной персонажтар буолаллар
# Дэгэрэҥ

Дэгэрэҥ - атахтарыҥ төбөтүнэн хардары-таары дэгэйэн чэпчэкитик хаамыы, эккирээһин, сүүрүү. Холобур, оһуохайдыыр киһи дэгэрэҥ үктүүр диэн буолар.

# Дэгэрэҥ
## Өссө маны көр

* Дэгэрэҥ үҥкүү
* Дэгэрэҥ ырыа
* Дэгэрэҥ аһылык
# Күүдээхтэр уустара

Бурозубкалар уустара (лат. Sorex, нууч. Род Бурозубки) — Күүдээхтэр кэргэннэригэр киирэр үөнүнэн-көйүүрүнэн аһылыктанар кырачаан кыыллар.
Саха сиригэр бу ууска 7 көрүҥ баар: орто күүдээх, бөдөҥ тиистээх күүдээх, тэҥ тиистээх күүдээх, аччыгый күүдээх, кыракый күүдээх, хаптаҕай чөмчөкөлөөх күүдээх, уһун тумус.

# Күүдээхтэр уустара
## Өссө маны көр

* Кроттар кэргэннэрэ
# Саттаах Бүөтүр

Петр Игнатьевич Скрябин - Саттаах Бүөтүр (1877-1950) - Мэҥэ Хаҥалас Бүтэйдээҕин киһитэ.
Сарбынньаҕынан, Хассыганынан, Сатаҕай саһылын фермата турбут сиринэн ууһаан-тэнийэн олорбут Скрябиннартан биирдэстэрэ. Боккуойа балтылара этэ. Бу бырааттыы Скрябиннар - Хоруо Сэмэн, Маччыаха Баһылай, Саттаах Бүөтүр — балтыларыгар Боккуойаҕа Соморсун Арыылааҕар киирэн чугаһынан тэҥнээҕэ суох муннуктуу охсуулаах сүүнэдьиэ тутан биэрбиггэр. Ону гражданскай сэрии сылларыгар кыһыллар уоттаан кэбиспиттэрин, иккистээн киирэн аны уу сахалыы дьикти үчүгэй ала балаҕан туппуттар.
Үлэ, сэрии ветерана К.А.Яковлев ахтыыларыттан.
# Бунге Александр Андреевич

Алекса́ндр Андре́евич Бу́нге (1803—1890) — немец-нуучча ботанига, Император Санкт-Петербургдааҕы Академия наукатын дьиҥнээх чилиэнэ, Дерптскай университетын профессора.
# Бэрэски

Бэрэски — арыыга ол эбэтэр духовкаҕа буһарыллыбыт тиэстэ иһигэр астаах ас. Араас оҥоһуллар ньымалара араас: эттээх, хортуоскалаах, ириис уонна сымыыт о.д.а.
# 1185

1185 сыл

# 1185
## Туох буолбута

* Алтынньы 26 — Асен уонна Петр баһылыктаах болгаардар уонна валаахтар Византияны утары өрө туруулара саҕаламмыт (болг. Въстание на Асен и Петър). Византия ыраахтааҕыта Исаак II Ангелус түһээни улаатыннарбытын сөбүлээбэккэ Балкаан хайаларыгар олорор дьон өрө турбуттар. Хас да сыл хам баттыы сатаабыттара эрээри, түмүгэр Болгария туспа дойду — Иккис Булгаар импиэрийэтэ — буолбута.
# Дьанибэк

Дьанибэк (эргэрбитэ Чанибэк; өлбүт сыра 1357) — 1342–1357 сылларга Алтан Ордуу хаана, Узбек хаан үһүс уола. Дьанибэк Ирааны кытта ситиһиилээхтик сэриилэһэн Алтан Ордууга Азербайдьааны холбообута, ол түмүгэр Алтан Ордуу муҥутуур күүһүгэр тиийбитэ уонна Арҕааҥы Сибиири, Булҕар Улууһун (уруккута Волгатааҕы Булҕар сирэ), Маҥан Ордууну (билиҥҥи Казахстаан, Хорезм), Күөх Ордууну (Кубань, Дон, Кырыым), Кавказ улууһун (Азербайдьааны кытта холбуу) баһылаабыта. Ону таһынан Алтан Ордууттан нууччалар сирдэрэ эмиэ тутулуктаах этэ.

# Дьанибэк
## Олоҕо

Дьанибэк убайдарын Тинибэк хааны уонна Хызыры өлөрөн былааска тиийбитэ. Кини киин былааһы күүһүрдүү уонна ону тэҥэ тутулуктаах дойдулар дьыалаларыгар кыттыһыы политикатын ыыппыта. Ол да буоллар нуучча суруктарыгар Дьанибэги "Добрый" диэн ааттаабыттар. 1347 сыллаахха Дьанибэк нууччалар сэриилэригэр сэриинэн барбыта, онтон атын нууччалары кытта сэрии Дьанибэк кэмигэр буолбатаҕа.
Дьанибэк хаан буолуутугар Алтан Ордуу атын дойдулары кытта сыһыана мөлтөх этэ. 1343 сыллаахха Дьанибэк Кырыымҥа баар Италия дьонун утары сэриинэн барбыта. 1345 сыллаахха Венеция уонна Генуя дьоно Риим папатын Төрдүс Климент көҥүлүн ылан Дьанибэги утары "Крестовый поход" тэрийбиттэрэ. Ол эрээри Ордуу утары сэрии бастатан туран Венеция уонна Генуя дьонугар хорумньулаах буолан, сэрии түргэнник бүппүтэ уонна өстөөхтөр эйэлэспиттэрэ.
Дьанибэк арҕаа дойдулары утары сэриитэ ситиһиитэ суох буолбута. 1344 сыллаахха Польша ыраахтааҕыта Үһүс Казимир Галиция уонна Волынь сирин былдьаһан Ордууну утары сэриини саҕалаабыта уонна 1340-с сыллар бүтүүлэригэр сыалын ситиспитэ. Ону таһынан Алтан Ордуу соҕуруулуу арҕааҥы сирдэрин Литва кинээһэ Ольгэрд сэриилээн ылбыта.
Тас сыһыаннарга хотторуулар Маҥан Ордуу (Алтан Ордуу илиҥҥи өттө) Алтан Ордууттан туспа барарга санааларын күүһүрдүбүттэрэ. Ол түмүгэр Маҥан Ордуу хаана Чимтэй чахчытынан киин былаастан тутулуга суох буолбута. Ону таһынан Шибан сыдьаана Инсан-хаан бэйэтин харчытын таһааран саҕалаабыта, ол аата кимтэн да тутулуга суоҕун биллэрбитэ.
Кытыы улуустар Алтан Ордууттан арахсар санаалара күүһүрбүтүн иһин Дьанибэк нуучча кинээстэрин кытта сыһыанын сайыннарбыта. Ол курдук 1348 сыллаахха Литва кинээһэ нуучча сирин сэриилээн ылаары Дьанибэктэн көмө көрдөөн киниэхэ илдьит ыыппытын, Дьанибэк ол илдьити нууччаларга туттарбыта.
1357 сыллаахха Дьанибэк Ираан Азербайдьааныгар баар Тэбриз куораты сэриилээн ылбыта уонна Азербайдьаан сирин Алтан Ордууга холбообута.
Нуучча суруктарыгар суруллубутунан 1357 сыллаахха Дьанибэк ийэтэ Тайдула хотун ыалдьыбытыгар кинини эмтии нуучча таҥараһыта Ытык Алекдий кэлбитэ.
Дьанибэк Кавказ сэриититтэн төннөн баран ыалдьан түргэн баҕайытык өлөн хаалбыта. Дьанибэк туохтан өлбүтүн чинчийээччилэр билиҥҥэ диэри чопчу быһаара иликтэр. Дьанибэк өлбүтүн кэннэ саҥа хаан кини уола Бэрдибэк буолбута

# Дьанибэк
## Эбии көр

* Алтан Ордуу
* Тайдула
* Бэрдибэк
# Kraft Heinz Company

Kraft Heinz Company, АХШ саамай улахан ас оҥорор тэрилтэтэ, планета үрдүнэн иккис миэстэ буолар улаханынан (Nestlé кэнниттэн). Бу тэрилтэ ас оҥорон табаардара 180 омук дойдуларыгар атыыланар, ол иһин акциата улаата турар. Саха Сирин олохтоохторо Бу тэрилтэ акциятын атыылаһаллара ордук курдук брокер нөҥүө.
# Хара тумустаах хаас

Хара тумустаах хаас (нууч. Сухонос, лат. Anser cygnoides) — бөдөҥ хаас. Тас көстүүтүнэн хоҥор хааһы майгынныыр.
Ыйааһына 2,8 киилэттэн 4,5 киилэҕэ диэри. Тумса атын хаастардааҕар уһун. Төбөтүн үөһээ өттө, моонньун кэннэ хараҥа хоҥор. көхсө уонна ойоҕоһо хоҥор, дьураалардаах. Иэдэһэ уонна моонньун илин өттө сырдык. Атаҕа кытархай, тумса хара, төрдүнэн үрүҥ иилээх.

# Хара тумустаах хаас
## Тарҕаныыта

Илин Сибиир соҕуруу өтт;гэр, хотугу Кытайга уонна Монголияҕа олохсуйар. Арассыыйаҕа Амыр орто уонна алын тардыытынан, Забайкальеҕа уонна Сахалин хоту өттүгэр, Дьэбириэй автономиялаах уобалаһыгар уйаланар. Кытай илин өттүгэр кыстыыр, биир эмэ көтөрү Кэриэйэҕэ уонна Японияҕа көрөллөр. Хара тумустаах хаас ахсаана аҕыйаан иһэр, билигин 10 000 кэриҥэ.
# Социальнай Көҕүлээһин (куонкурус)

“Социальнай көҕүлээһин” (куонкурус) – түмэт урбаанын эйгэтин куонкуруһа.
“Социальнай көҕүлээһин” куонкурус “Норуот көҕүлээһинэ” судаарыстыбаннай биэдэмэстибэлэр социальнай уонна информационнай бырагыраамаларын өйүүр пуонда тэрээһинин ыытыллар. Куонкуруска түмэт урбаанын эйгэтигэр кылгас уонна уһун кэмнээх биисинэс бырайыактары олоххо киллэрэргэ көмөлөһөр гран ылар иһин киирсэллэр.
“Социальнай көҕүлээһин” куонкуруска уопсастыба социальнай сайдыытыгар үлэлэһэр кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэр, биисинэс-инкубатордар, Арассыыйа, СНГ судаарыстыбаларын түмэт эйгэтигэр үлэлэһэр урбаанньыттара уонна кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэрэ кыттыахтарын сөп.
Куонкурус сүрүн сыала: Арассыыйа түмэккэ урбаанньыттарын социальнай эппиэтинэстэрин уһугуннаран олох-дьаһах социальнай-экэнэмиичэскэй эйгэтин туспарыы, тирэхтээхтик сайыннарыы.
Куонкурус соруга:
* Уопсастыба, биисинэс уонна былаас икки ардыгар коммуникационнай былаһакканы тэрийии;
* Түмэт эйгэтигэр үлэлэһэр урбаанньыттары уонна кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэри булуу, көрдөөһүн;
* Саҥа көлүөнэ түмэт урбаанньыттарын, менеджердэрин уонна финансистарын иитии;
* Биисинэс түмэт хайысхалаах буолуутугар үлэлэһэр урбаанньыттарга, кэмиэрчэскэй уонна кэмиэрчэскэйэ суох тэрилтэлэргэ көмөлөһүү, үлэлэригэр-хамнастарыгар тирэх буолуу;
* Түмэт урбаанын эйгэтигэр туһуламмыт идиэйэлэри уонна бырайыактары быһаарыы, олор олоххо киириилэригэр көмөлөһүү;
* Түмэт саамай сүрүн, тутаах кыһалҕаларыгар дьон-сэргэ, уопсастыба болҕомтотун тардыы.
Куонкурус номинациялара:
* “Түмэт урбаанын эйгэтигэр олоххо киирэн үлэлии турар бастыҥ бырайыак”;
* “Түмэт урбаанын эйгэтигэр киирэн үлэлээн эрэр бастыҥ старт-ап бырайыак”;
* “Аһымал санаа бастыҥ бырайыага” анал номинация.
Бастыҥ бырайыактар ааптардара “Дьыалабыай Арассыыйа” Бүтүн Арассыыйатааҕы уопсастыбаннай тэрилтэ Түмэт урбааҥҥа кэмитиэтин бочуоттаах чилиэннэрэ буолаллар.
# Pegas Fly

Pegas Fly (Юридическай аата Икар Авиалиниата), Арассыыйа кыракый авиахампаанньата, сүрүннээн Красноярскай кыраай уонна Сибирь, Вьетнам, Тайлаан маршруттарыгар таһар көтөр ааллардаах.
Pegas Fly 100% акциата Пегас Туристик бас билиитигэр киирэр.

# Pegas Fly
## История

Авиакомпания 1997 сыллаахха Магадаҥҥа тэриллибит, онно Ми- 8 вертолет уонна Ан- 28 самолету, сүрүннээн ойуур баһаара умуруорууга уонна патруллааһыҥҥа анаан таһаҕаһы тиэйиигэ тэриллибит.
2013 сыллаахха авиакомпания урукку хаһаайыттарыттан атыыланан, Красноярскайга көһөн кэлбиттэрэ.
Муус устар 16 күнүгэр 2013 сыллаахха «Хотугу тыал»авиакомпанияҕа сууккаҕа ылларбыт 757-200 уонна Being 767-300 самолеттарынан пассажирскай рейстэри толорууга саҥа тииптэр киллэриллибиттэрэ.

# Pegas Fly
## Быһылаан

Бэс ыйын 17 күнүгэр 2021 с.Буоeing 767-300 (VП- БWК регистрационнай нүөмэрэ) 284 пассажирдаах пассажирдаах ППП тас өттүгэр көспүтэ. Аэропорт үлэтэ тохтоон, 11 рейс тутуллубута, онтон 3 рейс Витязево Анапаҕа көспүтэ. Аҕыйах чааһынан аэропорт үлэтэ- хамнаһа штатнай режиминэн сөргүтүллүбүтэ. Өлбүт эбэтэр эмсэҕэлээбит дьон суох.
# Таркай Уус

Таркай Уус, Савва Таркаев - XX үйэ бастакы аҥаарыгар Үөһээ Бүлүү Кэнтигэр олорбут тимир ууһа. Чап уустарыттан төрүттээх.
Кини төрөппүт уола - Күөх Уус (Яков Таркаев) - билигин Үөһээ Бүлүү улууһугар олорор.
# Амма улууһун нэһилиэктэрин тиһилигэ

14 нэһилиэк, 27 нэһилиэнньэлээх пуун.
| # | Нэһилиэк | Нэһилиэк киинэ | Кыра нэһ/пууннар |
| 1 | Амма | Амма | |
| 2 | Болугур | Болугур | Омоллоон |
| 3 | Абаҕа | Абаҕа | Оһохтоох, Дьаам, Табалаах |
| 4 | Бөтүҥ | Бөтүҥ | Уорай |
| 5 | Алтан | Алтан | |
| 6 | Чапчылҕан | Чапчылҕан | |
| 7 | Соморсун | Михайловка | |
| 8 | Чакыр | Иккис Чакыр | |
| 9 | Сулҕаччы | Сулҕаччы | Сэргэ Бэс |
| 10 | Маай | Покровка | Татарка, Булун |
| 11 | Эмис | Эмис | Куду, Ураһалаах, Олом-Күөл |
| 12 | Амма-Наахара | Өнньүөс | Төгүлтэ, Ефремово |
| 13 | Сатаҕай | Сатаҕай | |
| 14 | Мээндиги | Мээндиги | |
# Америка буор атах андыта

Америка буор атах андыта (нууч. американская синьга, лат. Melanitta americana Swains.) — орто кус.

# Америка буор атах андыта
## Өссө маны көр

* Буор атах анды
* Анды

# Америка буор атах андыта
## Туһаныллыбыт сирдэр

* Справочник-определитель уток РС(Я), А. Г. Ларионов, Г. П. Ларионов, Дьокуускай, ЯФ из-ва СО РАН, 2001
# Якутск Вечерний

Якутск Вечерний, Дьокуускай куоракка тахсар хаһыат.
1993 сыл тохсунньу 1 күнүттэн тахсар
Тематиката: уобсастыба уонна политика
Нэдиэлэҕэ биирдэ тахсар
Формат A3, тахсар тыла нууччалыы.
Тахсар ахсаана 50 000
Тарҕатыы ньымата: атыылааһын, сурутуу.
Бэчээтэ офсет

# Якутск Вечерний
## Өссө маны көр

* Якутск Вечерний Архыыптаммыт 2009, Алтынньы 1 күнүгэр.

# Якутск Вечерний
## Ылыллыбыт сирэ

* Атлас региональной прессы
# Липовец

Липовец (укр. Липовець) диэн Украина Винница уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 8 727 (2013).
# Ленсинг

Ленсинг (Лансинг) Мичиган штатын киин куората.
# Ырыа

Ырыа диэн тыллаах музыка. Ырыалар араастык оҥоһуллуоҕун сөп. Сорох дьон бөлөхтөрго мунньустан ырыа суруйан харчы өлөрөллөр. Атыттар норуот ырыатын толороллор - ол эбэтэр урут-уруккуттан баар ырыаны үгэс быһыытынан ыллыллар. Сороҕор тыла да суох буоллаҕына дьон "ырыа" диэн этээччи. Тыла суох буоллаҕына "инструментальнай ырыа" буолар.
# Дьахтар сарыы үтүлүгэ

Дьахтар сарыы үтүлүгэ - мааныга кэтиллэр үтүлүк.
Сарыыттан уостаан, ойуулаан-мандардаан тиктэллэрэ. Үтүлүк көхсө, эрбэҕэ, билэтэ солко сабынан oһуорданар, күндү мөһүүрэнэн киэргэтиллэр. Оһуордарын үс тус-туһунан сиигинэн тигэллэр. Куобах тириитэ истииллэр, онон кыһыҥҥы тымныыга хотторбот.
Сайын кэтэргэ анаан чараас сымнаҕас сарыыттан тарбах үтүлүк тиктэллэр. Билэлииллэр, оһуордууллар. Oһyop тарбахтар икки ардыларынааҕы киллэһиккэ, үтүлүк көхсүгэр, copoҕop тарбахтарын батыһыннара, билэтигэр эмиэ түһэриллэр. Эр киһиэхэ тарбах үтүлүгүн эмиэ тигээччилэр, ол oһyopa суох буолар

# Дьахтар сарыы үтүлүгэ
## Эбии маны көр

Үтүлүк көрүҥнэрэ
# Ууһук

Ууһук (элемент) диэн туох эрэ бүтүн үллэстибэт сороҕо, тутумта эбэтэр баһаам сороҕо.
* Химия элемена
* Төрүт ууһук
* Бу хас да суолталаах тыл өйдөбүллэрин тиһилигэ. Бу сирэйгэ ханнык эмэ ыстатыйаттан кэлбит буоллаххына, ол ыстатыйаҥ сигэтин көннөрөн биэрэргэр көрдөһөбүт. Оччоҕо дьон ол ыстатыйаттан манна буолбакка, тута чопчу ыстатыйаҕа көһүөхтэрэ.
# Ponsash

Александр Пономарев "Ponsash" — Саха Сирин биллиилэх ырыаһыта. Ponsash ырыаларын элбэх дьон дуоһуйа истэр уонна сэргиир.

# Ponsash
## Олоҕун олуктара

Кини 1987, кулун тутар 13 күнүгэр төрөөбүтэ уонна Чурапчы улууһун Чыаппара (Алаҕар) нэһилиэгэр улааппыта. Г.Д.Протодьяконов аатынан Алаҕар орто оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан "Чаҕылыс" диэн Саха КВН хамаандатыгар оонньообута. Саша кыра эрдэҕиттэн ыллаан саҕалаабыта. Бастакытын сыанаҕа үһүс кылааска сылдьан ыллабыта. Оҕо эрдэҕиттэн компьютеры сөптөөхтүк туттар этэ, ол иһин инники ырыа айарыгар ити үөрэҕэ көмөлөспүтэ. Оскуолаҕа сылдьан ырыа айан саҕалаабыта уонна Дьокуускай куоракка киирэн, устудьуоннуу сылдьан дьон биһирэмин ылбыта. Максим Кирович Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи Федеральнай университекка ИМИ-га программист үөрэҕин бүтэрбитэ. Устудьуоннуу сылдьан "Бэйэ дьоно" диэн группа тэрийбитэ.

# Ponsash
## Олоҕун олуктара
#### Айар үлэтэ

Ырыаларын матыыбын уонна тылларын бэйэтэ суруйар, ол иһин ырыалара истиҥ, иһирэх буолаллар. Виктор Иванович Хон - Омук уола ырыаларын тылларын суруйарга улахан көмө буолбута. Маннык биллэр ырыалардаах:
* Ponsash & Fiesta - Кытылга.
* Ponsash - Күүтүҥ(2015).
* Ponsash - Туохтан.
* Ponsash - Ураты оҥоһуу.
* Рустам Хон & Ponsash - Таптыыбын.
* Fiesta - Represent feat. Ponsash.
* Ponsash - Оскуола, уо.д.а.
Бастакы ырыата 2007 сылга, атырдьах ыйыгар тахсыбыта. Ырыалара үксүн таптал туһунан. Fiesta диэн хос ааттаах рэперы кытары тэҥҥэ ыллаһан элбэх биллэр ырыалары тэҥҥэ таһаарбыттара. Билигин кинилэр ырыаларын билбэт дьон аҕыйаҕа буолуо. Биир дойдулаахтара Сашанан олус киэн тутталлар. Олоҕун тухары 3 улахан сольнай концерт ыыппыта. Дьокуускай куоракка 2008 сылга "Алаҕар студияны" олохтообута. Билигин кини үксүн ырыа айааһынынан дьарыгырар. Кэргэнинээн 3 оҕолоохтор. Иннин диэки элбэх саҥа бырайыактардаах.
# Абаҕа оскуолатын түмэлэ

Абаҕа оскуолатын түмэлэ - Абаҕа устуоруйатын, дьонун-сэргэтин туһунан кэпсиир түмэл. Кудрин-Абаҕыыныскай аатын сүгэр. 1977 сыллаахха саха тылын учуутала Семенова Августа Савична тэрийбитэ.
# Решетникова Вария Федоровна

Решетникова Вария Федоровна-"Россияҕа социальнай сулууспа 100 сыла" бэлиэ хаһаайката.
1972 сыллаахха Мэҥэ-Хаҥалас оройуонун Баатара нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
# Рожин Иван Васильевич

Рожин Иван Васильевич - саха бастакы дипломаата, Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Хаҥалас улууһун ытык киһитэ.
Орджоникидзевскай оройуонугар 1938 сыллаахха төрөөбүт.

# Рожин Иван Васильевич
## Литература

* Судьба дипломата, "Якутия" хаһыат, 27.01.2008, Бельский С.
* ↑ sakhanews.ru http://www.1sn.ru/46685.html
# Копырин Николай Захарович

Копырин Николай Захарович (1923-2011) — Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС НА Сибиирдээҕи салаатын үтүөлээх бэтэрээнэ, филология номуукатын хандьыдаата, литературовед, критик. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа.
Ахсынньы 5 күнүгэр 1923 сыллаахха Уус-Алдан Өнөрүгэр төрөөбүтэ. 1953 с. Саха педагогическай институтун филология факультетын бүтэрбитэ. 1961 сылга диэри аҕыс кылаастаах оскуолаҕа учууталынан уонна дириэктэринэн үлэлээбитэ.
1963 сылтан Тыл, литератуура уонна устуоруйа институутугар улэлиир (билиҥҥитэ Гуманитарнай чинчийэр институт). 1968 сыллаахха "Поэтическое творчество С.Р. Кулачикова-Элляя" тиэмэҕэ кандидатскай диссертациятын көмүскээбитэ. 1982 с. "Литература народов СССР" диэн идэҕэ старший научный сотрудник аата иҥэриллибитэ.
Копырин алта монография уонна научнай-популярнай ыстатыйалар биэс хомуурунньуктарын ааптара. "Саха поэзиятын дьүһүннүүр ньымалара" диэн үлэтэ (сахалыы уонна нуччалыы тахсыбыта) омук тылынан дьүһүйүүтүн уратыларын ырытар.
Н. 3. Копырин саха суруйааччыларын уонна уопсастыбаннай диэйэтэллэрин үтүө ааттарын сөргүтүүгэ үлэлээбитэ. 1996 с. «В.В. Никифоров-Күлүмнүүр» диэн саха литератууратын төрүттээчилэртэн биирдэстэрин туһунан монографияны таһаарбыта. 1999 с. «Н.Н.Павлов-Тыаhыт» диэн үлэтин бэчээттэппитэ. Манна саха литератууратыгар, ноуукатыгар уонна култууратыгар биллэр-көстөр суолу хаалларбыт, аанньа ахтыллыбатах прозаик, литератуура криитигэ, тылбаасчыт, лексикограф Павлов-Тыаһыт туһунан суруйбута.
Учуонай олоҕун тиһэх сылларыгар дылы үлэлээбитэ. «Литература Якутии на современном этапе, 1980-1990-е гг.» диэн 2002 сыллаахха тахсыбыт хомуурунньукка киирбит уочаркатыгар аныгы поэзия уратыларын, хайысхаларын, тосхоллорун көрдөрбүтэ.
Н. З. Копырин өрөспүүбүлүкэ биир биллэр публицииһэ этэ. Сиэр-майгы, чэгиэн олох, бэйэҕэ уонна тулалыыр дьоҥҥо эппиэтинэстээх сыһыан туһунан 200-тэн тахса ыстатыйаны бэчээттэппитэ.
«Кавкааһы көмүскэл иһин», «Варшааваны босхолооһун иһин», «Берлиини ылыы иһин», «Германияны кыайыы иһин», мэтээллэринэн, орденом «Аҕа Дойду Улуу сэриитин» уордьанын II истиэпэнинэн наҕараадаламмыта.
Учуонай 2011 сыл сайыныгар суох буолбута.

# Копырин Николай Захарович
## Публицистика

* Интеллигенциябыт көмүс биһигин харыстыахха Ыстатыйа.

# Копырин Николай Захарович
## Номуукаҕа үлэлэрэ

* Саха поэзиятын дьүһүннүур ньымалара, монография
# ССРС Государственнай бириэмийэтэ

ССРС Государственнай бириэмийэтэ (1967—1991) — 1966 сыллааххха ЦК КПСС уонна ССРС Миниистирдэрин Сэбиэтинэн олохтунуллубут ил бириэмийэтэ.. Бириэмийэни 1967 сыллаахтан 1991 сыллаахха дылы наукаҕа уонна техникаҕа, литератураҕа уонна искусство уобалаһыгар ситиһиилэр иһин биэрэллэр этэ.
Ленинскэй бириэмийэ кэнниттэн ордук улахан харчы наҕараадалаах уонна суолталаах бириэмийэ этэ.
ССРС 1991 сыллаахха суох буолбутун кэнниттэн Россия Федерациятын ил биримийэтэ салҕаабыта.

# ССРС Государственнай бириэмийэтэ
## ССРС Государственнай бириэмийэтин Саха Сириттэн сылдьар дьон-лауреаттар

Красильников Дмитрий Данилович
# Осипов Софрон Софронович

Осипов Софрон Софронович — Софрон Осипов диэн аатынан биллэр нууччалыы суруйар саха поэта.
«Молодежь Якутии» хаһыакка от ыйын 14 күнүгэр 1977 сыллаахха аан бастаан бэчээттэммит. Бу кэмҥэ поэт орто оскуоланы (29№ Дьокуускай оскуолата) бүтэрбитэ биир сыл буолбут эбит, «Якутгражданпроекка» үлэлии сылдьар кэмэ.
Горькай аатынан Литература институутун бүтэрбитэ. Арассыыйа суруйааччыларын түмсүүтүн чилиэнэ.

# Осипов Софрон Софронович
## Тахсыбыт кинигэлэрэ

* «Пульс» хомуурунньук, 1982
* «Шиповник» хомуурунньук, 1988
* «Текущий век», 1992
* «Северо-юг», Бичик, 1996
* «От края до края»: Хоһооннор, / — Дьокуускай, Бичик, 2008. — 192 с. ISBN 978-5-7696-3103-0
# Күрүлүүр

Күрүлүүр.
Хаҥалас улууһун Иккис Дьөппөн нэһилигин территориятыгар Менда үрэххэ төрдүттэн 25 км. сиргэ үрэх таас массивы быһа охсон күрүлгэннэр каскадтара үөскэбиттэр.
"Лена" федерал суолтан баара суоҕа 20 км. сытар буолан туризм суолтата улаатан эрэр.
Дьокуускай куораттан масыына суолунан бардахха 110 км тэйиччи сытар. Туристар сөбүлээн сылдьар сирдэрэ.