yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Индонезия

Индонезия Өрөспүүбүлүкэтэ (индонезиялыы Republik Indonesia) диэн Соҕуруулуу-илин Азия дойдута. 17,508 арыыга баар. Индонезия аан дойду ордук улахан архипелаг дойдута. Олохтоохторун ахсаана 237 млн киhи (аан дойдуга 4с миэстэ, Ислам дойдуларыттан 1кы миэстэ). Папуа Саҥа Гуинеялыын, Илин Тимордуун уонна Малайзиялыын кирбиилэhэр.

# Индонезия
## Экономиката

Индонезия - биир саамай улахан сельско-хозяйственнай продукцияны оҥорон таһаарар дойду. Улахан промышленно-сайдыбыт куораттар бааллар, холобура Дьакарта, Семаранг, Сурабайа, Паданг, Парлембанг, Паканбару, Дьамби, Бенкулу (Бэнкулу), Денпасар, Раба. Бу ыйыллыбыт куораттарга дойду 89% индустрията баар, олортон 52% Дьакарта куоратка тиксэр. Онон сибээстээн Дьакарта куорат саамай улахан промышленно-сайдыбыт куората буолар, ону таһынан саамай улахан иэнинэн, дьонун ахсаанынан даҕаны

# Индонезия
## Альбом

* Indonesia
* Индонезия национальнай музейа Киин Дьакаартаҕа
* Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
* Jalan Thamrin, the main avenue in Central Jakarta
* A train at Gambir station in Central Jakarta
* 100 000 олбохтоох Bung Karno стадион
* Индонезия каартата
* Индонезия провинциялара
* Malioboro, the most famous street in Yogyakarta city
* Trans Jogja Bus. A bus rapid transit system in Yogyakarta city
* A selection of Indonesian food, including Soto Ayam (chicken soup), sate kerang (shellfish kebabs), telor pindang (preserved eggs), perkedel (fritter), and es teh manis (sweet iced tea)
* An Indonesian Army infantryman participating in the U.N.'s Global Peacekeeping Operation Initiative
* Pindad Panser "Anoa" shown during Indo Defense and Aerospace Expo 2008
* B-25 Mitchell bombers of the AURI in the 1950s
* A Javanese engineer closes one of the gun bay doors on a Dutch Buffalo, January 1942.
* GE U20C in Индонезия, #CC201-05
* GE U20C "Full-Width Cabin" Индонезияҕа, #CC203-22
* GE U20C full computer control locomotive in Indonesia, #CC204-06
# Примааттар

?Примааттар :
Магот (Macaca sylvanus) :
Билим классификацията :
| Саарыстыба: | Харамайдар |
| Кэлим: | Хордалыктар |
| Кылаас: | Кыыллар |
| Инфракласс: | Eutheria |
| Халыып:Taxobox superordo: | Euarchontoglires |
| Аймах: | Primates |
Латыынныы аата :
Primates Linnaeus, 1758 :
| [{{fullurl:wikispecies:{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Викивид систематиката] | [{{fullurl:commons:Special:Search/{{{wikispecies}}}|uselang=ru}} Ойуулары көрдөөһүн Биики ыскылаакка] | Халыып:Taxobox ITIS |
[[Категория:Харамайдар алпаабытынан]]
Примааттар (лат. Primates, латыынныы лат. primas, ол аата «бастакы» диэнтэн) — диэн үүтүнэн иитиллээччи кыыллар саамай сайдыбыт аймахтарыттан (этэрээттэриттэн) биирдэстэрэ. Бу аймахха 400-тэн тахса көрүҥ, ол иһигэр киһи эмиэ киирэр.

# Примааттар
## Тас көстүүлэрэ

Примааттар илиилэригэр биэс сүрдээх имигэстик хамсанар тарбахтаах буолаллар, биир тарбахтара (эрбэх) атыттарга утары турар.

# Примааттар
## Уопсай характеристикалара

* бинокулярнай көрүүлээхтэр
* баттахтаахтар
* биэс тарбахтаах илиилээхтэр-атахтаахтар
* тарбахтарын тыҥыраҕа хаптаҕай
* эрбэхтэрэ атын тарбахтарыгар утары турар
* сыты аанньа билбэттэр
* мэйиилэрин илин чааһа күүскэ сайдыбыт
# Ньалыкта

Ньалыкта (нууч. боярышник даурский, лат. Crataegus dahurica) — долохоно биир көрүҥэ. Отоно ыыс араҕас өҥнөөх.
# Хоту Кэриэйэ воната

Хоту Кэриэйэ воната (кор. 원, KPW) диэн Хоту Кэриэйэ валютатын биирдигэ.
# Сергей Зверев

'Модьу бичик'Сергей Зверев (толороу: Сергей Анатольевич Зверев), Төрөөбүт күнэ 21 от ыйа 1963. (45 саастаах). Төрөөбүт куората Култук, Иркутскай уобалас. Арассыыйа саамай моднай парикмахера, ырыаһыта буолар. Кини Алла Пугачёва уонна Ксения Собчак лиичнэй парикмахера, визажиhа буолар. Кини сир шарын үрдүнэн Король Гламура диэн ааты сүгэр.
# Гей бар кыра куоратка

Гей Бар кыра куоратка (ааҥл. Small Town Gay Bar), документальнай киинэ. Сүрүннээн Скотти Дьо Уивер өлөрүүтүгэр олоҕурбут.
# Чкалов (Хаҥалас улууһа)

Чкалов — Хаҥалас улууһун Тиит-Арыы нэһилиэгин нэһилиэнньэлээх пууна.

# Чкалов (Хаҥалас улууһа)
## Өссө маны көр

* Хаҥалас улууһа
* Тиит-Арыы нэһилиэгэ (Хаҥалас улууһа)
# Кэриэктэр

Кэриэктэр (нууч. кереки, бэйэлэрин анкалгакку — байҕал кытылын дьоно — диэн ааттыыллар эбит) — Чукоткаҕа олоро сылдьыбыт чукотка-камчаатка бөлөҕөр киирэр тылынан саҥарар хотугу палеоазиат омуктара. Билигин да сыдьааннара бааллар эрээри (2010 сыллааҕы биэрэпиһинэн 4 киһи кэриэкпин диэбит), тыллара өлүктүйбүт.
XX үйэҕэ Чукотка аптаныамыйалаах уокуругун Беринг оройуонугар Мейныпильгыно, Хатырка уонна Беринговскай диэн нэһилиэнньэлээх пууннарыгар чукчалары кытта булкуһан олорбуттара.
Тыллара кэрээк тылыгар чугас, сорох чинчийээччилэр кэрээк түөлбэ тыла дииллэр этэ. Лиэксикэтигэр эскимос тыла эмиэ көстөр. Аан бастаан тылы ойуулааһыны сэбиэскэй чинчийээччи П. Я. Скорик 1954—1956 сылларга сылдьан хомуйбут бэйэтин матырыйаалыгар олоҕуран оҥорбута. Хас да тиэкиһи суруйан хаалларбыта.
Онтон кэриэктэри Чукоткаҕа төрөөбүт-үөскээбит Владилен Леонтьев диэн сэбиэскэй этнограф 1970-с сыллардаахха үөрэппитэ, кырдьаҕастары кытта кэпсэппитэ, былыр олоро сылдьыбыт сирдэрин чинчийбитэ. 1971 сыллаахха аҕыс саҥа тиэкиһи суруйбута.

# Кэриэктэр
## Төрүт дьарыктара

Кэриэктэр балыктыыллара, байҕал кыылын бултууллара, табалыыллара уонна чубукулууллара, ону таһынан сиэнэр үүнээйи (отон) хомуйаллара. Ыт көлөлөөхтөрө (наарталара уонна көлүйэр ньымалара чукотка-кэрээк ньымата). Соҕуруу кэриэктэр таба иитэллэрэ. Балыгы элбэх гына хаһааналлара.
Байҕал кыылын атараннан (этнографияҕа анал тиэрмин баар «керекская спица»), ох сааннан бултууллара, кэлин уоттаах сааннан бултуур буолбуттара. 1970-с сылларга диэри байҕал кыылын уонна эһэни бултуурга аналлаах дубинканы (кэлюунэн) туһаналлара, онтуктарын төбөтө моржа аһыыта, биитэр тимир буолара, чинчийээччилэр бу сэби Хотугу Америка индеецтэрин томагавкаларын былыргы торумугар чугаһаталлар.
Кыһынын 1-3 улахан холомоҕо олороллоро, хас холомо аайы хас да ыал кыстыыра. Сааһын сайылыкка көһөллөрө, онно анаан сиэр-туом толороллоро. Ойууннаахтара; ойуун кыырар таҥастааҕа. Олорор сирдэрин аттыгар кэрэх сирдэр бааллара — киит сыҥааҕа батары анньылыбт моржа чөмчөкөтүн уҥуохтарын эҥин булаллар.
Болкулуордара кэрээк, ительмен уонна чукча болкулуордарыгар чугас; Куки (Кутхе) диэн суор туһунан остуоруйалаахтар.

# Кэриэктэр
## Литэрэтиирэ

* Леонтьев В. В. По земле древних кереков. Магадан, 1976.
* Леонтьев В. В. Этнография и фольклор кереков. М., 1983.
* Шнакенбург Н. Б. Нымыланы-кэрэки // Советский Север, 1939, № 3.
* Кереки // Сибирь. Атлас Азиатской России. — М.: Топ-книга, Феория, Дизайн. Информация. Картография, 2007. — 664 с. — ISBN 5-287-00413-3
* Кереки // Народы России. Атлас культур и религий. — М.: Дизайн. Информация. Картография, 2010. — 320 с. — ISBN 978-5-287-00718-8
# Netflix

Netflix (Нетфликс), АХШ тэрилтэтэ, стриминг нөҥүө киинэ көрдөрөр. 1997 сыл атырдьах ыйын 29 күнүгэр тэриллибит. 2013 сылтан ыла бэйэтэ киинэ оҥорор.
# Гей

Гей диэн уол оҕо, сексуальнай ортентациата сүрүннээн эр киһиэхэ охтор. Эр киһини таптыан баҕарар, кинини кытта сылдьыан баҕарар. Учуонайдар ырытыыларын 23% эр дьон гей буолуохтарын сөп, ол эрэн үксүлэрэ кыбыстан аһаҕастык эппэт.
Америка, Европа, Корея, Япония, Бразилия курдук демократия сирдэригэр гейдэр көҥүллүк сылдьаллар, онтон Арассыыйаҕа саһан бобуулаахтык сылдьаллар. Ол иһин Арассыыйаттан элбэх гей омук сирдэригэр кэнники көһөн барар, эбэтэр хаһан Да ыал буолбакка олоруон сөп, эбэтэр дьахтары кытта сымыйанан ыал буолан баран сим биир дьоло суохтук сылдьар, арыгыһыт буолар.

# Гей
## Өссө маны көр

* LGBT
# 537 сыл

1 -c тыһыынча сыл :
IV үйэ — V үйэ — VI үйэ — VII үйэ — VIII үйэ :
Хронология таабыла :

# 537 сыл
### Түбэлтэлэр

* Муус устар 9 — Рим куораты төгүрүктээһин: Византия генераала Велизарийга көмөҕө 1600 аттаах киһи кэлбит, үгүстэрэ гуннар эбэтэр славяннар.
* Ахсынньы 27 — Константинопольга (билигин Стамбул) баараҕай улахан саҥа София собуорун арыйар туом оҥоһуллубут.
# Максимов Иван Анатольевич

Максимов Иван Анатольевич — тайскай боксаҕа (муай тай) РФ спордун маастара.
# Софронов Аркадий Николаевич

Софронов Аркадий Николаевич — кіІµл тустууга ССРС спордун маастарыгар кандидат. Үөһээ Бүлүү өҥ буоруттан... / СР «Үөһээ Бүлүү» (оройуона) муниц. тэриллии дьаһалтата, Үөһээ Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр салаата [хомуйан оҥордулар : О.Д.Федорова, Г.А.Саввинова]. – Дьокуускай, 2012. – С. – 190-215

# Софронов Аркадий Николаевич
## Өссө маны көр

* Софронов Евсей Николаевич
* Софронов Николай Николаевич
# Мас көтөрө

Мас көтөрө - сахалар тыаҕа үөскүүр, кууруссатыҥы көтөрдөрү ааттыыллар. Манна киирэллэр улар, куртуйах, буучугурас, хабдьы.
# .py

.py диэн Парагуай үрдүк таhымнаах ил домена.
# Габышев Василий Никитич

Габышев Василий Никитич — Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
1913 сыллаахха Кириэстээх дэриэбинэҕэ Өлүөхүмэ оройуонугар төрөөбүт. Сэрии иннинэ Өлүөхүмэ оройкуомугар БСК(б)П инструкторынан үлэлээбит.
Кыһыл аармыйаҕа 1941 сыллаахха от ыйыгар Өлүөхүмэ оройуонун военкоматынан ыҥырыллыбыт. Бүтэһик байыаннай чааһа — 524-с стрелковай полк.
«Бараабин диэн куоракка баарбын... Саха собус соҕотохпун... киһи тэһийбэт, олус куһаҕан, аһылыкпыт орто, хаччы суох, хаччылаах киһи үчүгэйдик сылдьар... Түүн да күнүс да буоллар төннүөм, уол оҕо дьоллоох диэн былыргы өс да хоһооно баар диэн этэллэр ээ» диэн 1943 сыл муус устар 23 күнүгэр суруйбут эбит.
1942 (эбэтэр суругунан көрдөххө ол сыл тыыннаах быһыылаах, онон 1943 буолуон сөп) сыллаахха сураҕа суох сүппүт.
# Хатылаева Клавдия Филипповна

Хатылаева Клавдия Филипповна — саха ырыаһыта, мусукаана, Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа.

# Хатылаева Клавдия Филипповна
## Олоҕун олуктара

1963 сыллаахха муус устар 1 күнүгэр Бүлүү оройуонугар Үгүлээт с. төрөөбүт.

# Хатылаева Клавдия Филипповна
## Дьиэ кэргэнэ, аймахтара

* Кэргэнэ — Герман Хатылаев, ырыаһыт.

# Хатылаева Клавдия Филипповна
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа
# Анисимов Айаал Иннокентьевич

Анисимов Айаал Иннокентьевич – көҥүл тустууга РФ спордун маастара, ДВФО чөмпүйэнээтин 2012 с. кыайыылааҕа, Туурсуйаҕа ыытыллар аан дойдутааҕы Яшар-Догу аатынан турнир 2012 с. призера.
# Чымнаайы (Таатта улууһа)

Чымнаайы — Таатта улууһун Уус-Амма нэһилиэгин киинэ.

# Чымнаайы (Таатта улууһа)
## Өссө маны көр

* Таатта улууһа
* Уус-Амма нэһилиэгэ (Таатта улууһа)
# Харылыыр

Харылыыр (нууч. Кречет, лат. Falco rusticolus) — улахан мохсоҕол.
Өҥө маҥантан хараҥа бороҥҥо дылы араас буолар. Сотото араҕас. Тыһыта уонна атыыра майгынныыллар.
Туундараҕа уонна ойуурдаах туундараҕа олохсуйар. Сүнньүнэн орто уонна кыра көтөрдөрүнэн, дэҥҥэ кутуйахтарынан аһылыктанар. Уйатын таас очуостарга, маска мутуктартан, лабаалартан туттар. Уйатыгар 3-5 кытархай өҥнөөх кугас бээтинэлэрдээх сымыыттаах буолар. 28-30 суукка баттыыллар. 46-50-с сууккаларыгар оҕолоро көтөллөр.
ССРС Кыһыл кинигэтигэр — III категорияҕа, РФ Кыһыл кинигэтигэр — III категорияҕа, Саха сирин Кыһыл кинигэтигэр I категорияҕа киирэр.

# Харылыыр
## Өссө маны көр

* Мохсоҕол
* Тыытыкы
* Хардааччы
* Хара кырбый
* Кугас кырбый
* Мохсоҕоллуҥулар

# Харылыыр
## Туһаныллыбыт сирдэр

* Знаете ли вы птиц Якутии, Б. И. Сидоров, Бичик, 1999, ISBN 5-7696-0956-7
# Федотов Михаил Афанасьевич

Федотов Михаил Афанасьевич — Социалистическай Үлэ Геройа.

# Федотов Михаил Афанасьевич
## Олоҕун олуктара

   ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1958 сыл атырдьах ыйын 9 күнүнээҕи Ыйааҕынан Федотов Михаил Афанасьевичка Социалистическай Үлэ Геройун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт.

# Федотов Михаил Афанасьевич
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Социалистическай Үлэ Геройа (1958)

# Федотов Михаил Афанасьевич
## Өссө маны көр

Социалистическай Үлэ Геройдарын тиһигэ (Саха Сирэ)
# Sany

SANY (Сани), Кытай элбэх профильга үлэлиир мультинациональнай тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир сүрүн тутууга аналлаах массыыналары оҥорон таһаарар тэрилтэ. Аатырбыт Fortuna 500 компонеҥҥа холбонор.
Салалтата - Чанша.
175 омук сиригэр үлэлиир уонна офистардаах. 2021 сыл бүтэһигэр официально Саха Сиригэр офис аста https://news.ykt.ru/mobile/article/130004
Тэрилтэ 80% акцията Кытай правительствота бас билэр, 10% акцията Кытай олигархтара бас билэллэр, 5% акцията Mitsui Group бас билэр. Ордубут 5% көҥүл эргийэр.
# Үрүт

Үрүт диэн хос үөһээ өрүтүн сабар ньуур. Түптүр анныгар баар. Үрүт үксүн дьиэ тутар ууһуга буолбатах. Онуоха сорох дьиэлэргэ үрүт түптүрдүүн биир ууһук буолуохтарын эмиэ сөп.
# Күөрэгэйдэр уустара

Күөрэгэйдэр уустара (лат. Alauda, нууч. Род Полевые жаворонки) — Күөрэгэйдиҥилэр кэргэннэригэр киирэр көтөрдөр бөлөхтөрө.
Саха сиригэр бу уус 1 бэрэстэбиитэлэ баар: Күөрэгэй.

# Күөрэгэйдэр уустара
## Өссө маны көр

* Муостаах күөрэгэйдэр уустара
# BigCommerce

BigCommerce (Улахан Коммерция, БигКоммерц), АХШ биир тэрилтэтэ, SaaS бизнеһынан дьарыгырар.
# Дүрбүөн сата

Дүрбүөн сата — тыастаах-уустаах сытыы тыал-куус.
# 683
## Өлбүттэр

* Ахсынньы 27 — Гаоцзун ыраахтааҕы, Тан династияны төрүттээбит киһи (628 төр.)
# Лаптев Харитон Прокопьевич

Лаптев Харитон Прокофьевич — Хотугу Азияны чинчийбит киһи.
1718 сыллаахха флот гардемаринынан сулууспаҕа киирбит. 1737 с. улахан хотугу эспэдииссийэҕэ сылдьыбыт, ол эспэдииссийэ Үрүҥ байҕалтан Халыма өрүскэ дылы Хотугу Муустаах байҕал кытылын ойуулаабыт.
1739 с. бэс ыйын 9 күнүгэр Дьокуускайтан тахсыбыт, 21-с чыыһылаҕа байҕалга тиийэн кытылынан арҕаа устубут. Хатанга уоһугар кыстаабыт. 1740 сыл от ыйын 12 күнүгэр дубель-шлюпкатынан салгыы арҕаа барбыт. Уһун сыралаах айан кэннитттэн биир ыйынан байҕалга тахсыбыт, онно хараабылын мууска хам астаран муус устун нэһиилэ тыаны булбуттар. Бэрт эрэйинэн былырыын кыстаабыт сирдэригэр төннүбүттэр. Таймыыр тумул арыытын байҕал өттүттэн ойуулуур табыллыбакка, Лаптев сиринэн сылдьан ойуулуурга быһаарыммыт. Онон 3 ытынан сылдьар эспэдииссийэни тэрийбит. Бэйэтэ Таймыыр өрүс байҕалга түһэр сириттэн илин уонна арҕаа сирдэри ойуулаабыт. 1742 с. өссө биирдэ Таймыыр өрүскэ тиийэ сылдьыбыт ол гынан баран аһылыктара бүтэн Туруханскайга төннүбүт, онтон отчуотун илдьэ Санкт-Петербурга барбыт.
1763 с. флот обер-штер-кригс-комиссар сыбаанньалаах сылдьан өлбүт.
Кини уонна кини тастыҥ убайын Миитэрэй Лаптев ааттарынан Лаптевтар байҕаллара ааттаммыта.
# Виктор Үго

Виктор Мари-Үго (Victor-Marie Hugo; Олунньу 26, 1802 — Ыам ыйын 22, 1885) диэн Франция поэта уонна суруйааччыта.
Францияҕа, Үго бастатан туран поэмаларынан уонна драмаларынан биллэр. Ордук аатырбыт поэзия үлэлэринэн буолаллар Les Contemplations уонна La Légende des siècles. Аан дойдуга Les Misérables уонна Notre-Dame de Paris диэн романнара биллэллэр.

# Виктор Үго
## Үлэлэрэ
### Тыыннааҕар тахсыбыттар

* Odes et poésies diverses (1822)
* Odes (Hugo) (1823)
* Han d'Islande (1823) (Hans of Iceland)
* Nouvelles Odes (1824)
* Bug-Jargal (1826)
* Odes et Ballades (1826)
* Cromwell (1827)
* Les Orientales (1829)
* Le Dernier jour d'un condamné (1829)
* Hernani (1830)
* Notre-Dame de Paris (1831)
* Marion Delorme (1831)
* Les Feuilles d'automne (1831)
* Le roi s'amuse (1832)
* Lucrèce Borgia (1833)
* Marie Tudor (1833)
* Littérature et philosophie mêlées (1834)
* Claude Gueux (1834)
* Angelo, tyran de padoue (1835)
* Les Chants du crépuscule (1835)
* La Esmeralda (1836)
* Les Voix intérieures (1837)
* Ruy Blas (1838)
* Les Rayons et les ombres (1840)
* Le Rhin (1842)
* Les Burgraves (1843)
* Napoléon le Petit (1852)
* Les Châtiments (1853)
* Les Contemplations (1856)
* La Légende des siècles (1859)
* Les Misérables (1862)
* William Shakespeare (1864)
* Les Chansons des rues et des bois (1865)
* Les Travailleurs de la Mer (1866)
* La voix de Guernsey (1867)
* L'Homme qui rit (1869)
* L'Année terrible (1872)
* Quatrevingt-treize (1874)
* Mes Fils (1874)
* Actes et paroles — Avant l'exil (1875)
* Actes et paroles - Pendant l'exil (1875)
* Actes et paroles - Depuis l'exil (1876)
* La Légende des Siècles 2e série (1877)
* L'Art d'être grand-père (1877)
* Histoire d'un crime 1re partie (1877)
* Histoire d'un crime 2e partie (1878)
* Le Pape (1878)
* La pitié suprême (1879)
* Religions et religion (1880)
* L'Âne (1880)
* Les Quatres vents de l'esprit (1881)
* Torquemada (1882)
* La Légende des siècles Tome III (1883)
* L'Archipel de la Manche (1883)

# Виктор Үго
## Үлэлэрэ
### Өлүүтүн кэннэ тахсыбыттар

* Théâtre en liberté (1886)
* La fin de Satan (1886)
* Choses vues (1887)
* Toute la lyre (1888)
* Amy Robsart (1889)
* Les Jumeaux (1889)
* Actes et Paroles Depuis l'exil, 1876-1885 (1889)
* Alpes et Pyrénées (1890)
* Dieu (1891)
* France et Belgique (1892)
* Toute la lyre - dernière série (1893)
* Correspondences - Tome I (1896)
* Correspondences - Tome II (1898)
* Les années funestes (1898)
* Choses vues - nouvelle série (1900)
* Post-scriptum de ma vie (1901)
* Dernière Gerbe (1902)
* Mille francs de récompense (1934)
* Océan. Tas de pierres (1942)
* L'Intervention (1951)
# Auticon (тэрилтэ, Германия)

Auticon — ниэмэстэр фиирмалара, ИТ-консалтинг өҥөлөрүн оҥорор. Үлэҕэ аутистиическай спектрдара кэһиилээх дьону ыларынан биллибит. Бэйэтин үлэтин түмэт урбааны кытта ситимниир. Фиирма оҥорор өҥөлөрө: хаачыстыбаны хааччыйыы, куод статиическай анаалиһа, иһитиннэрии улахан кэриҥин уонна уустук информационнай систиэмэлэри кытта үлэ.
Хампаанньа 70 үлэһиттээх, онтон икки кыммыт үһэ аутистиическай спектрдарыгар кэһиилээхтэр. Хампаанньа бас офиһа Берлинҥа баар, атын куораттарга бэрэстэбиитилистибэлэр эмиэ бааллар — Мюнхенҥа, Дюссельдорфка, Франкфуртка, Штутгартка уонна Гаамбурга Auticon 2011 сыллаахха Ananda Social венчур пуондатын көмөтүнэн тэриллибитэ, Ananda Social бөдөҥ акционерынан хаалбыт. Хампаанньаны тэрийии - Дирк Мюллер-Ремус санаата, уола ыйыллыбыт ыарыынан ыалдьар эбит. Мюллер-Ремус аутизмнаах дьону ИТ-консалтинг эйгэтигэр үлэлэтэр Бельгия Passwerk хампаанньа опытын туһаммыта. Auticon ситиһиилэрин кэннэ итинник практика аан дойдуга тарҕаммыта. 2013 сыллаахха Auticon туһанар оробуочай моделын G8 Social Impact Investment Forum билиһиннэрбиттэрэ.

# Auticon (тэрилтэ, Германия)
## Награадалара

* New Work Award: 2015
* IQ Award: 2013
# Африка дьахтарын күнэ

Африка дьахтарын күнэ — Африка дьахталларын кыһалҕаларыгар болҕомто тардаары сылын ахсын от ыйын 31 күнүгэр сүрүннээнн Африка дойдуларыгар бэлиэтэнэр.
1962 сыллаахха Дар-эс-Саламҥа буолбут Африка дьахталларын кэмпириэнсийэтигэр олохтоммута. Бу мунньахха Африка 18 дойдутун бэрэстэбиитэллэрэ кыттыбыттара уонна Бүттүүн Африка дьахталларын тэрилтэтин Pan African Women's Organization (PAWO) олохтообуттара.
# Арифметика

Аритметика диэн ахсаан судургу көрүҥнэрин (дьиҥ, бүтүн, табыгас) уонна кинилэр судургу операцияларын (эбии, көҕүрэтии, төгүл, түҥэтии) үөрэтэр математика салаата. Ардыгар математиктар ахсаан теориятын үрдүк аритметика диэн ааттыыллар.

# Арифметика
## Арифметика холобурдара

* 2 + 3 = 5 (эбии - уларытыллыан сөп, ол курдук 2 + 3 диэн 3 + 2 тэҥ)
* 7 - 5 = 2 (көҕүрэтии - уларытыллыбат, ол курдук 7 - 5 диэн 5 - 7 атын)
* 3 * 4 = 12 (төгүлүү уларытыллыан сөп, ол курдук 3 * 4 диэн 4 * 3 тэҥ буолар)
* 6 / 2 = 3 (түҥэтии уларытыллыбат, ол курдук 6 / 2 диэн 2 / 6 атын буолар)
# Анархизм

Анархизм (грек. ἀναρχος, anarchos — басхана/баhылыга суох) диэн дьаhалта уонна ил cуох буолууларын ситиhэр теориялары уонна көрүүлэри холбуур политика философията. Ол аата дьон-сэргэ туох да "үөhээттэн" салайыыта суох тэриллэр кыахтаах уонна тэриллиэхтээх диэн санаа.
# Измаил

Измаил (укр. Ізмаїл) диэн Украина Одесса уобалаһын куората. Дьонун ахсаана 72 509 (2014).
# Кирилэ Дабыыдап (Спиридонов Кирилл Давыдович)

Кирилэ Дабыыдап - Спиридонов Кирилл Давыдович - балыгынан эргиммит саха атыыһыта, саха бастакы уһулуччулаах суруйааччыларыттан биирдэстэрэ Алампа олоҕор улахан дьайыылаах киһи, мэссэнээт.
Кирилэ Дабыыдап Уус Алдан Баатаҕайын киһитэ. Хоту балыгынан эргинэн балачча кыахтаахтык олорбут. Биир кыыһа Балапаат Силэпсиэп кэргэнэ. Саха бастакы үөрэхтээхтэрин түмпүт, өйөөбүт киһи.
# Копырина Елена Петровна

Копырина Елена Петровна — саха тылыгар туохтуур суолтатын чинчийэр учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

# Копырина Елена Петровна
## Олоҕун олуктара

* 1983 сыллаахха сэтинньи 16 күнүгэр Саха АССР Уус-Алдан улууһугар Танда с. төрөөбүт.
* 2005 с. — Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 2005—2007 сс. — С. Н. Донской - II аатынан Саха Республикатын ИПКРО методиһа.
* 2005—2007 сс. — Саха Республикатын БА аспирантуратыгар үөрэммитэ.
* 2006 с. — гуманитарнай чинчийии Институтун саха тылын быһаарыылаах тылдьытын салаатыгар старшай лаборант.
* 2007 с. — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидатыгар «Семантическая структура многозначного глагола в якутском языке (непроизводные глаголы физического воздействия на объект)» тиэмэҕэ диссертациятын көмүскээбит.
* 2007 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт научнай үлэһитэ.

# Копырина Елена Петровна
## Сүрүн үлэлэрэ

* Многозначные глаголы в якутском языке. // Языковая ситуация и коммуникативные стратегии обучения: Мат-лы Всеросс. науч.-метод. конф. (Новосибирск, 29—31 января 2006 г.) / Институт филологии СО РАН. — Новосибирск, 2006. — 350 с. — С. 165—172.
* Многозначные глаголы физического воздействия на объект (на примере глагола аал). // Гуманитарная наука в трудах молодых исследователей: Сб. науч. ст. Вып. 4. — Якутск, 2006. — 278 с. — С. 5—13.
* Многозначность как яркий признак национальной самобытности лексики. // Этнос. Образование. Личность: Мат-лы науч.-практ. конф. — Якутск, 2006. — 198 с. — С. 43—45.
* Об изучении многозначных слов в якутском языке. // Актуальные проблемы изучения языка и литературы: языковая политика в межкультурной среде. Материалы I Международной научно-практической конференции, 19—21 октября, 2006 г., г. Абакан. — Абакан, 2006. — 200 с. — С. 39—41.
* Семантическая структура глагола бил- 'знать' в якутском языке (в сопоставлении с алтайским глаголом бил- 'знать'). //Сибирский филологический журнал. — Вып. 1, 2008. — С. 193—197.
* Полисемия глаголов действия и деятельности в якутском языке (на материале непроизводных глаголов). // Мат-лы 9-й межрегиональной научно—практической конференции молодых ученых, аспирантов и студентов (г. Нерюнгри, 4—5 апреля 2008 г.). — Нерюнгри, 2008. — 285 с. — С. 134—136.
# 1761

1761 сыл.

# 1761
## Өлбүттэр

* Ахсынньы 25 — Елизавета Петровна, Арассыыйа ыраахтааҕыта.
# Руджеро Пертиле

Руджеро Пертиле (итал. Ruggero Pertile; 1974 сыллаахха атырдьах ыйын 8 күнүгэр төрөөбүт) — Италия чэпчэки атлетикаҕа спортсмена, марафоҥҥа идэтийэр. 2008 сыллааҕы Олимпиадаҕа 2:13.39 чааһынан сүүрэн, 15-с миэстэ буолбута. 2012 сыллааҕы Олимпиадаҕа сүүрүүтүн 2:12.45 чааһынан түмүктээн, 10-с миэстэ буолбута.
Руджеро Пертиле :
| Уопсай информация ||
| Толору аата | Ruggero Pertile |
| Төрөөбүт күнэ, сирэ | 1974 атырдьа ыйын (42 саас) Кампозампьеро, Италия |
| Гражданствота | Италия |
| IAAF | 55373 |
| Тус рекордара ||
| 5000 м | 13:55.86 |
| 10 000 м | 28:56.63 |
| 10 км | 28:31 |
| 20 км | 59:07 |
| Полумарафон | 1:02:17 |
| 25 км | 1:15:30 |
| 30 км | 1:30:38 |
| Марафон | 2:09:53 |
| Норуоттар икки ардыларынааҕы мэтээллэр ||
| Марафоҥҥа Дьобуруопа Кубоктара Боруонса Барселона 2010 Хамаанданан бастыыр иһин Сир билиитэ байҕал оонньуулара Үрүҥ көмүс Мерсин 2013 Полумарафон ||
| Последнее обновление: 21 сентября 2014  Руджеро Пертиле на Викискладе ||
2004 сыллааҕы Римнааҕы мрафон кыайыылааҕа. 2011 сыллааҕы Миланнааҕы марафон үрүҥ көмүс призера. Бириэмэтэ -- 2:11.23.
2011 сыллаахха Аан дойду чөмпүйэнээтигэр 11-с миэстэ буолбута.
2013 сыллаахха ыытыллыбыт Сир билиитэ байҕал (Средиземноморских) оонньууларын полумарафонугар үрүҥ көмүс призер буолбута — 1:07.07.
2015 сыллааҕы Аан дойду чөмпүйэнээтигэр 2:14.23 чааһынан кэлэн, 4-с миэстэ буолбута.

# Руджеро Пертиле
## 2016 сыллааҕы Олимпиада

2016 сыллаахха Бразиялия Рио-де-Жанейротыгар ыытыллыбыт Олимпиада марафонугар Руджеро Пертили сүүрүнү 2:17.30 чааһынан түмүктээн, 38-с миэстэ буолбута.