# Битэмииннэр

Битэмиин — (лат. vita диэн тылтан «олох» диэн тылбаастанар) уустук тутулларынан уонна органическай эттиктэрин физиологическай активностарынан киһи-сүөһү этэ-хаана сөптөөхтүк үлэлииригэр-сайдарыгар наадалаахтар. Онон араас ыарыылар сүрүн төрүөттэрэ эттиктэр атастаһыыларын солбуйсууларын кэһиллиититтэн, битэмииннэр тиийбэттэрэ буолар. 30-ча араас битэмииннэр булуллан үөрэтиллибиттэр. Онуоха үксүлэрэ эмтээх үүнээйилэргэ баар эбит. Олортон ордук суолталаахтара А, В, Д, Е, К, РР битэмииннэр, аскорбиновай кислота уо.д.а.буолаллар.

# Битэмииннэр
## Битэмииннэр араастара

| Тарҕаммыт аата | Активнай агена ('Витамер') (толору буолбатах) | Суурааллыымтыата | АХШга сүбэлэнэр ахсаана (эр дьон, 19–70 саастаах) | Тиийбэтэҕинэ ыарыыта | Иһиитин улахан кыраныыссата (UL/day) | Передозировка | Ханнык аска баара |
| Витамин А | Ретинол, ретинал, уонна түөрт картеноидтар ол иһигэр бета-каротин | Арыы | 900 µg | харах көрөрө мөлтүүр, баттах түһүүтэ күүһүрэр, ньиэрбэ үлэтэ кэһиллэр, куртах, оһоҕос үлэтэ мөлтүүр | 3,000 µg | Гипервитаминоз витамина А | Быар, аперльсин, араҕас оҕуруот аһа, сэбирдэхтээх оҕуруот аһа, моркуоп, тыква, кабачок, шпинат, балык, соя үүтэ, үүт |
| Витамин В₁ | Тиамин В1 | Уу | 1.2 mg | Берибери, Верник-Корсоков синдрома | Биллибэт | Сылайыы уонна былчыҥ сылайыыта. | Сибинньэ этэ, овсянка, коричневай рис, оҕуруот аһа, хортуоппуй, быар, сымыыт |
| Витамин В₂ | Рибофлавин В2 | Уу | 1.3 mg | Арибофлавиноз, глоссит, стоматит | биллибэт | | Үрүҥ ас, бананнар, попкорн, күөх фасоль, спаржа |
| Витамин В₃ | Ниацин, Ниацинамид | Уу | 16.0 mg | Пеллагра | 35.0 mg | Быар буорту буолуута (doses > 2g/day) уонна атын ыарырҕатыылар | Эт, балык, сымыыт, араас оҕуруот аһа, тэллэй, эриэхэлэр |
| Витамин В₅ | Пантоненовай аһыы | Уу | 5.0 mg | Парестезию | Даннай суох | Диарея; сороҕор хотуолааһын уонна изжога. | Эт, броколли, авокадо |
| Витамин В₆ | Пиридоксин В6 | Уу | 1.3–1.7 mg | Анемия периферальнай нейропатия | 100 mg | Ниэрбэ ыарыылара (Күҥҥэ 100 mg тан элбэх) | Эт, оҕуруот аһа, эриэхэлэр, банан |
| Витамин В₇ | Биотин | Уу | 30.0 µg | Дерматит, энтерит | Биллибэт | | Буспатах сымыыт, быар, эриэхэ, күөх сэбирдэхтээх оҕуруот аһа |
| Витамин В₉ | Фолиевай аһыы | Уу | 400 µg | Мегалобластическай анемия хат дьахтар дэбэссииттэнэр буоллаҕына оҕото чэччик буолан төрүүр | 1,000 µg | В 12 битэмиин тиийбэт курдук сибикилэнэр. | Сэбирдэхтээх оҕуруот аһа, паста, килиэп, овсяной хлопьялар, быар |
| Витамин В₁₂ | Цианкобаламин | Уу | 2.4 µg | Анемия | Даннай суох | [causality is not conclusively established]. | Эт, куурусса, балык, сымыыт, үүт |
| Витамин С | Аскорбиновай аһыы | Уу | 90.0 мг | Цинга | 2,000 мг | Vitamin C гипертвитаминоһа | Фрукта уонна оҕуруот аһын элбэх көрүҥнэрэ, быар |
| Витамин D | Холекальциферол (D3), Эргокальциферол (D2) | Сыа | 10 µg | Рахит уонна остеомаляция | 50 µg | Гипервитаминоз D | Балык, сымыыт, быар, тэллэйдэр |
| Витамин E | токофероллар, токотриеноллар | Сыа | 15.0 мг | Битэмиин тиийбэтэ олус сэдэх; эр дьон оҕото суох буолуу, дьахтарга оҕо куотуута, төрөөбүт оҕо анемията. | 1,000 мг | Чинчийии түмүгэр сүрэх тохтуон сөбүн көрдөрбүтэ. | Фрукта уонна оҕуруот аһын элбэх көрүҥнэрэ, эриэхэлэр |
| Витамин K | Филлохинон | Сыа | 120 µg | Хааннаах диатез | Даннай суох | Хаан хойдуута. | Лабаалаах оҕуруот аһа, ол курдук шпинат, сымыыт желтога, быар |