yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Скарлетт Йоһанссон

Скарлетт Йоһанссон (Скарлетт Йоханссон, ааҥл. Scarlett Johansson), Данияттан төрүттээх АХШ биллэр ырыаһыта, актёра, продюссера. Конгломераккээх Ariston, Dyson, Hansa, Hotpoint, Indesit, KitchenAid, Scarlett, Timberk, Vitek уонна Whirlpool Саамай үрдүк хамнастаах артыыс 2018 уонна 2019 сылларга «Forbes 100»испииһэккэ элбэх төгүл киирбитэ. Кини кыттыылаах $14,3 млрд. солк. Элбэх наҕараада хаһаайына — ол иһигэр «Тони» уонна BURTA - ону сэргэ икки бириэмийэҕэ номинация, Америка гильдиятын үс наҕараадата уонна «көмүс глобус» биэс бириэмийэ.

# Скарлетт Йоһанссон
## Эрдэтээҕи сыллар

Скарлетт Ингрид Йоханссон Нью Йорк куоракка төрөөбүтэ. Кини аҕата Карстен Олафон Йоханссон (род. 1943), архитектор, Данияттан төрүттээх, даат суруйааччыта, сценарист уонна режиссер Айнера Йоханссон (1922-2001). Ийэм Скарлетт, Мелани Слоун (род. 1951) Польшаттан төрүттээх Еврейскэй ыалтан төрүттээх; шламберг диэн араспаанньаны уларытан биэрбит. Скаретт улахан убайа Эдиан (род. 1976) эдьиийим Ванесса (род. 1980), эдьиийим Хантер (род. 1984), эмиэ аҕа табаарыһа Кристиан диэн эдьиийэ. Йоханссон Америка уонна датанскай гражданнардаах. 2017 сыллаахха «силис тардыы» тэлэбиидэнньэҕэ кини ийэтэ линиятынан хос эһэтэ Варшавскай гетка холкуоска өлбүтэ.
Йоханссон куорат 41 №- дээх начальнай оскуолатыгар Виллидж- Вилидж штатыгар сырытта, Манхэттэн- штакка киирдэ. Төрөппүт сайдыыта уон үс сылга күүскэ үлэлээтэ. Ийэм линиятынан ордук чугас этэ-Суола- ииһэ Слоун, бухгалтерынан уонна учууталынан; кинилэр чаастатык атаараллара, Йоханссон бэйэтин бастыҥ дьүөгэтин ааҕар этэ. Оҕо эрдэҕиттэн карьерга интэриэһэ, Йоханссон бэйэтин дьиэ кэргэнин туһугар элбэхтик ыллыыра, үҥкүүлиирэ. Ордук дьазаҕа мюзиклы уонна кытаанах майгыны сөбүлүүр. Чечетка уруоктарын ылан, төрөппүттэрэ карьеры талыы өйүүллэрин биллэрдэ. Оҕо эрдэҕинээҕитин олус үгэһирбит курдук ойуулаабыта.
Йоханссон «Сент- Лукиска»диэн киинэҕэ актерскай искусствонан дьарыктаммыта. Сэттэ саастааҕар кини сатарыйбыта, талааны көрдүүр агент кини оннугар биир бырааттарын контракт түһэрсэн баран, кэлин син артыыс буоларга быһаарыммыта. Кини театр уонна киинэ институтугар киирэн реклама оруолларын истии саҕаламмыта да, бэрт сотору интэриэс сүтэрбитэ. Кинематограф уонна театр искусствотыгар болҕомтотун быспыта, аан бастаан сценаҕа «Софистика» диэн ааттаан айбыта, онно икки репликалаах "Софистика" диэн ааттаан туруорбута.
# 1739

1739 сыл.

# 1739
## Туох буолбута

Дьокуускайдааҕы Гарнизон оскуолата навигацияны үөрэтэр оскуолаҕа кубулуйбут.
* Олунньу 17 — Маратхилар португалецтар оккупациялаан олорор сирдэригэр кимэн киирбиттэр, Васаи аттынааҕы кыргыһыы саҕаламмыт.
* Олунньу 24 — Карнал аттынааҕы кыргыһыы: Ираан ыраахтааҕытын Надир-шах аармыйата Ииндийэ Моҕуол импэрээтэрин Мухаммад-шах аармыйатын кыайбыт.
* Кулун тутар 22 — Надир шаах Ииндийэҕэ Дели куораты ылбыт уонна халаабыт.
* Ыам ыйын 16 — Ииндийэҕэ Васаи аттынааҕы кыргыһыыга Маратхалар импиэрийэлэрин аармыйата Португалия аармыйатын үлтүрүппүт.
* Бэс ыйын 9 — Хотугу Муустаах далай кытылын чинчийбитинэн биллибит Харитон Лаптев Дьокуускайтан хоту аттаммыт.
* Бэс ыйын 19 — Мартын Шпанберг хапытаан Камчааткаҕа тутуллубут аалларынан Японияҕа тиийбит. Ыраахтааҕы Анна Иоанновна сорудаҕынан туох тутуллааҕын, пуортарын чичнийбит, атыы-эргиэн бастакы хардыыларын оҥорбут.
# TCL

TCL Technology (кыт. TCL科技) диэн улахан элбэх профильлаах тэрилтэ, таҥас сууйар массыыналартан телевизордарга тиийэ оҥорор.
Салалтата — Гуандун (Кытай).
# Неодимиум

Неодимиум диэн химия элемена. Бэлиэтэ Nd уонна атом нүөмэрэ 60.
# Тыл. Өй. Билии (кэмпириэнсийэ)

“Тыл. Өй. Билии” кэмпириэнсийэ - оҕону сахалыы тыыҥҥа иитиигэ туһуламмыт, норуот кэмпириэнсийэтэ диэн ааттанар, сыл аайы ыытыллар тэрээһин. Манна уопсастыба бэйэтэ туруорар сүрүн боппуруостарын дьүүллэһэллэр, кэпсэтии аһаҕастык уонна сытыытык барар. Кэмпириэнсийэ 2011 сыллаахха онус төгүлүн ыытылынна.
Тэрийээччи "Айылгы" уопсастыбаннай тэрилтэ.

# Тыл. Өй. Билии (кэмпириэнсийэ)
## Онус кэмпириэнсийэ туһунан

Кыым хаһыакка Тыл. Өй. Билии Архыыптаммыт 2016, Сэтинньи 7 күнүгэр.
# Күөрт (өҥ)

Күөрт — бөрө курдук дьүһүннээх, араҕастыҥы бороҥ.
# The Sims 2

The Sims 2 — көмпүүтэргэ олоҕу үтүгүннэрэр оонньуу (симулятор). The Sims 3 дьон этэринэн арыый мөлтөх, ол эрээри олох сокуонун барытын тутуһар.
# Көһүө

Көһүө (нууч. коньюнктивит, лат. ) — харах халтаһатын салыҥнаах бүрүөтэ сүһүрэн ыалдьыыта.
# Саппыкылаах куоска: Бүтэһик баҕа санаа

Саппыкылаах куоска: Бүтэһик баҕа санаа (ааҥл. Puss in Boots: The Last Wish) — АХШ мультика, 2022 сылга кыһын тахсыахтаах. Universal Pictures уонна DreamWorks Animation Television айбыт мультиктара.
2022 сыллаахха саамай күүтүүлээх франшиза буолар. Сэрэйэн көрдөххө кассовай харчы барыһа рекорд олохтуохтаах.
# Федоров Петр Никифорович

Федоров Петр Никифорович — Хоро Бүөтүр — Арассыыйа суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ (1983), Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын Сойууһун чилиэнэ (1992)

# Федоров Петр Никифорович
## Олоҕо, айар үлэтэ

Үөһээ Бүлүү улууһун Хоро нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аан бастаан «Бэлэм буол» хаһыакка маҥнайгы заметката тахсыбыта. 1975 сыллаахха «Эдэр коммунист», «Сахаада» хаһыат эрэдээксийэлэригэр литсотруднигынан, отдел сэбиэдиссэйинэн, телевидение уонна радио кэмитиэтигэр, «Чуораанчык» сурунаалга редакторынан үлэлээбитэ.

# Федоров Петр Никифорович
## Айымньылара

* «Ыраах суоллар ыҥыраллар» (1978)
* «Маҥнайгы хардыылар» (1985)
* «Тыыннаахтар умнубат сыллара» (1990)
* «Көмүс ардах» (1993)
* «Эһиги билэҕиэт» (1993)
# Көтөрдөөх (Үөһээ Бүлүү улууһа)

Көтөрдөөх — Үөһээ Бүлүү улууһун Боотулу нэһилиэгин нэһилиэнньэлээх пууна.

# Көтөрдөөх (Үөһээ Бүлүү улууһа)
## Өссө маны көр

* Үөһээ Бүлүү улууһа
* Боотулу нэһилиэгэ (Үөһээ Бүлүү улууһа)
# Хотугу сулус (сурунаал)

Хотугу сулус — Саха сиригэр сахалыы тахсар литературнай сурунаал.

# Хотугу сулус (сурунаал)
## Эбии маны көр

* Чолбон (сурунаал)
# Диэрэ-дэпсэ

Диэрэ-дэпси - сылгы баттахтаах тириитинэн оҥоһуллубут мааны олбох эбэтэр сиргэ тэлгэнэр үктэл.

# Диэрэ-дэпсэ
## Туһаныллыбыт сирдэр

И.Н.Тарабукин «Хотун Төңүлү тула». Дьокуускай. Сайдам. 2007 с.
# Сезиум

Сезиум диэн химия элемена. Бэлиэтэ Cs уонна атом нүөмэрэ 55.
# Байаҕантай нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)

Байаҕантай нэһилиэк. Уус-Алдан улууһун нэһилиэгэ, киинэ Танда.
Улуус кииниттэн 48 км илин диэкки Танда үрэх баһын диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 781 киһи (2007 сыл).

# Байаҕантай нэһилиэгэ (Уус-Алдан улууһа)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

    Егоров Гаврил Васильевич (1879—1942) — гражданскай сэрии кыттыылааҕа.
    Турантаев Дионисий Тимофеевич (05.05.1915—10.10.1956) — история билимнэрин кандидата.
    Колодезникова Вера Николаевна (1915 с. атырдьах ыйын 30 к. төр.) — педагогика билимнэрин кандидата.
    Лонгинов Владимир Дионисьевич (Денисович) (02.09.1919—18.11.1943) — сержант, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Сэбиэскэй Сойуус Геройа.
    Жирков Егор Петрович (1954 с. төр.) — педагогика билимнэрин доктора.
    Копырина Елена Петровна (1983 с. сэтинньи 16 к. төр.) — филология билимнэрин кандидата.
# Harland and Wolff

Harland and Wolff (Харланд уонна Вольф, Һарланд уонна Бөрө), Улуу Британия тэрилтэтэ, Аан Дойдуга биир бөдөҥ конгломерат хараабыллары оҥорорунан. Аатырбыт Титаник уонна Британника трагическайдык тимирбит хараабыллары кини туппута.
Билиҥҥи кэмҥэ Mitsui Group, BlackRock финансовай дьаһайыытынан тутуллар уонна ити структураларга промышленнай салаатыгар холбонор.
Билиҥҥи кэмҥэ улахан туристическай лайнердары тутааччы.
Fortuna 500 холбонор
# Ванесса Шанталь Паради

Ванесса Шанталь Паради (фр. Vanessa Chantal Paradis, 1972–), Франция биллэр актрисата, үҥкүүһүтэ уонна ырыаһыта. 80-90 сыллардаахха планета үрдүнэн Таксист Дьо (фр. Joe le taxi) диэн ырыатынан биллибитэ.
# Искра нэһилиэгэ (Нам улууһа)

Искра нэһилиэгэ. Нам улууһун нэһилиэгэ, киинэ Күрэҥ Ат.
Улуус кииниттэн 25 км арҕаа диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 203 киһи (2007 сыл).
# Пифагор теоремата

Пифагор теоремата — геометрияҕа көнө муннуктаах үс муннук усталарын хабааннаһыытын көрдөрөр төрүт суолталлаах теоремата буолар.

# Пифагор теоремата
## Историята

Былыргы китайскай "Чжоу би суань цзин" диэн кинигэҕэ 3, 4 уонна 5 өттүлээх үс муннук туһунан суруллубут. Мориц Кантор (ниэм. Moritz Cantor, 1829 – 1920) диэн немецкай математик этиитинэн 3, 4 уонна 5 өттүлээх үс муннугу былыргы египетяниннар биһиги үйэбит 2300 сыл иннинэ тутталлар этэ. Ван-дер-Варден көрүүтүнэн, бу ньыманы былыргы Вавилонҥа биһиги үйэбит XVIII үйэ иннинэ билэллэр этэ.
Бу теореманы былыгы греция филособа Пифагор аан маҥнайгыннан дакаастабыта диэн "Начала" үлэтигэр Евклид суруйбута.

# Пифагор теоремата
## Формулировката

Көнө муннуктаах үс муннука, гипотенуза устатын квадраата катеттар усталарын квадраатарын сумматыгар тэҥнэhэр.

# Пифагор теоремата
## Дакаастабыла

Пифагор теорематын дакаастааһына
АВС - көнө муннуктаах үс муннук, С - көнө муннук.
АВС үс муннка С оройуттан АВ гипотенузаҕа СН үрдүк түһэрэбит.
АСН уонна АВС атыылыы үс муннуктар.
СВН уонна АВС эмиэ атыылыы үс муннуктар буолаллар.
BC = a, AC = b, AB = c диэн бэлиэлэри киллэрэбит.
Атыылыы үс муннуктар быраабылатыттан
a / c = HB / a
b / c = AH / b
Ол аата
a ² = c * HB
b ² = c * AH
Тахсбыт тэҥнэбиллэри холбуубут
a ²+ b ² = c * HB + c * AH
a ²+ b ² = c * (HB + AH)
a ²+ b ² = c * A
bР ² = c * c
a ²+ b ² = с ²
Пифагор теоремата дакаастанна.
# «Венаны ылыы иһин» мэтээл

«Венаны ылыы иһин» мэтээл - бары "Ылыы иһин" мэтээллэр курдук куораты өстөөхтөн быыһаан ылбыт, кыайбыт саллааттар, эппэрээсийэни салайбыт дьон наҕарааданаллара. Бэс ыйын 9 күнүгэр 1945 сыллаахха олохтоммута, түөс хаҥас өттүгэр кэтиллэр.
277380 кэриҥэ киһи наҕараадаламмыта..
# Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет

Координаталара: 50°17′56″ с. ш. 127°30′36″ в. д.﻿ / ﻿50.299° с. ш. 127.51° в. д.﻿ / 50.299; 127.51 {{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на странице
Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет (АмСУ) — Арассыыйаҕа Благовещенскай куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.

# Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет
## Устуоруйата

1975 с.кулун тутар 20 күнүгэр Хабаровскайдааҕы автомобильнай дорожнай институт Благовещенскайдааҕы уопсай техническэй факультетын базатыгар олоҕуран Благовещенскайдааҕы технологическай институт арыллыбыт. 1992с. БТИ испэссээлинэһин ахсаана элбээн, профила уларыйан Благовещенскайдааҕы политехническай институт буолбут (БПИ).
1994 с.влтынньы 19 күнүгэр БПИ, Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет статуһун ылбыт (АмСУ) 2013 с. АмСУ космическай инновационнай научнай үөрэхтээһин консорциумыгар киирбит. 2013 с. АмСУ АБ үөрэхтээһиҥҥэ уонна наукаҕа министиэристибэтин эрэгийиэн сайдыытыгар анаан үрдүк квалификациялаах каадырдары бэлэмниир бырайыактарын "Кадры для регионов" куонкуруһугар кыайыылаах буолбут. 2013 с. университет базатыгар АНА Уһук Илиннээҕи институтун филиала арыллыбыт.
2014 сылтан АмСУ Арассыыйаттан уонна Кытайтан 29 университет холбоспут техническай университеттар Ассоциацияларын үлэтигэр кыттар. 2019 с.от ыйын 5 күнүгэр, "Восточна" космодромтан кыра космическай аппарааттардаах "Метеор-М" диэн метеорологическай спутниктаах "Союз-2.1б" ракета-носитель көппүт. Кыра космическай аппараттартан биирдэстэрин - "АмурСат"("АмГУ-1") Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет студеннара уонна преподавателлэрэ үөрэтэн, ырытан, оҥорбуттар.

# Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет
## Факультеттара

1. Математика уонна информатика факультета 2. Инженернай-физическай факультет 3. Норуоттар ыккардыларынааҕы сыһыан факультета 4. Дизайн уонна технология факультета 5. Социальнай наукалар факультеттара 6. Филология факультета 7. Экономика факультета 8. Энерргетика факультета 9. Юридическай факультет 10. Эбии үрэхтээһин факультета 11. Орто анал үөрэх факультета 12. Уопсай үөрэх лиссиэйэ(5-11 кылаастар)

# Амурдааҕы судаарыстыбаннай университет
## Рейтиннэрэ

АмСУ рейтиннэргэ кыттар.
* Арассыыйа үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин рейтинэ: 2168 үөрэх тэрилтэтиттэн 434-с миэстэ. Амурскай уобаласка 9 тэрилтэттэн 1-кы миэстэ.
* Арассыыйа экономическэй үрдүк үөрэҕин тэрилтэлэрин рейтинэ: 1095 тэрилтэттэн 198-с миэстэ. Амурскай уобаласка 3 тэрилтэттэн 1-кы миэстэ.
* Арассыыа техническэй уонна технологическэй үрдүк үөрэх тэрилтэтин рейтинэ: 444 тэрилтэттэн 150-сг миэстэ. Амурскай уобаласка 1 тэрилтэттэн 1-кы миэстэ.
* Арассыыйа естественнай уонна гуманитарнай наукалар үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинэ: 427 тэрилтэттэн 139-с миэстэ. Амурскай уобаласка тэрилтэттэн 1-кы миэстэ.
Университет "Теоретическая и прикладная лингвистика" диэн сурунаалы таһаарар
# Үөрэ

Үөрэ — эти, сүөһү иһин кыра гына кырбастаан оҥорбут миин эбэтэр оту, мас субатын үүккэ, тарга былаан буһарбыт ас.

# Үөрэ
## Көрүҥнэрэ

* Ис үөрэ
* Тардаах үөрэ
# Саха сирин скульптуурата

Саха сирин скульптуурата
Саха скульптордара
# .ph

.ph диэн Пилипиннэр үрдүк таhымнаах ил домена.
# Федоров Егор Васильевич

Федоров Егор Васильевич (20.10.1934—09.10.1987) — саха учуонайа, тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.

# Федоров Егор Васильевич
## Олоҕун олуктара

* 1934 с. алтынньы 20 күнүгэр Саха АССР Ньурба улууһун Чукаар нэһилиэгэр төрөөбүт.
* 1964 с. Саха государственнай университетын бүтэрбит.
* 1957—1967 сс. — учууталынан үлэлээбит.
* 1967—1970 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтун аспирана.
* 1970—1972 сс. — младшай научнай үлэһит.
* 1971 с. — филологическай билим кандидатыгар «Творчество Афанасия Федорова» тиэмээҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбит.
* 1972—1984 сс. — институт учуонай секретара.
* 1985—1987 сс. — ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын ТЛИ Институтун старшай научнай үлэһитэ.
* 1987 сыллаахха алтынньы 9 күнүгэр олохтон туораабыта.
Е. В. Федоров саха прозатын биир тутаах чинчийээччитинэн биллэр. Егор Васильевич биир сүҥкэн, филологическай билим докторын туруорсар «Художественная концепция личности в прозе тюркоязычных народов Сибири на материалах якутской, тувинской и хакасской литературы» тиэмэлээх монографиятын, ситэрбэккэ, 1987 сыллаахха олохтон туораабыта. Монография, өлбүтүн кэннэ, 1993 сыллаахха күн сирин көрбүт.

# Федоров Егор Васильевич
## Сүрүн үлэлэрэ

* «Творчество Афанасия Федорова» (Якутск, 1973).
* «Творчество Н.М.Заболоцкого» (Якутск, 1975).
* «Не пренебрегая мелочами» (Якутск, 1984).
* «Якутская проза довоенного периода» (Новосибирск, 1982).
* «Якутская проза 1941—1955 гг.» (Новосибирск, 1985).
* «Концепция личности в тюркоязычной прозе Сибири» (Якутск, 1992).
# Иркутскай - Дьокуускай тракт дьаам станциялара

* Дьокуускай куорат;
* Табаҕа;
* Төхтүр;
* Уулаах Аан;
* Покровскай;
* Бэстээх;
* Булгунньахтаах;
* Тойон Арыы;
* Еланка;
* Тиит Арыы;
* Батамай;
* Сиинэ;
* Ат Дабаан;
* Ой Мыраан;
* Дьураа;
* Кириэстээх;
* Иһит;
* Чураан;
* Малыкаан;
* Еловка;
* Саныйахтаах;
* Мархачаан;
* Марха;
* Хатыҥ Тумул;
* Белая;
* Чокуур;
* Русская Речка;
* Намана;
* Харыйалаах;
* Солянка;
* Өлүөхүмэ куорат;
* Дурдус;
* Бердинка;
* Бүүрүк;
* Чэрэндэй;
* Дабаан;
* Нэлэн;
* Кочегарово;
* Дельгэй;
* Ииннээх;
* Березовка;
* Точильнай;
* Нохтуйскай;
* Дьэдэй;
* Каменка;
* Тинная;
* Дьэрбэ;
* Ньүүйэ;
* Сылгы Күөлэ;
* Батамай;
* Мурья;
* Мухтуйа;
* Терешкино;
* Конкинская;
* Хамра;
* Половинка;
* Песковская;
* Крестовская;
* Пеледуй;
* Романовка;
* Витим;
* Чүүйэ;
* Рысьино;
* Паршино;
* Солянская;
* Курейская.

# Иркутскай - Дьокуускай тракт дьаам станциялара
## Ылыллыбыт сирэ

* Энциклопедия Якутии, М., 2000 г.
# Kompüter

Компьютер: элэктроникая вычистилиэнийе машина. Операциялыр системэтэ, процессор
---Computer---
* 1938: the first machine considered computer is invented on Germany.
* 1941: the first "real" computer is inventes on Europe. This event marks the start of the first generation of computers
* 1943: computers work with valves.
* 1951: the first useful computer is invented on USA.
* 1955: Starts the second generation of computer, with invention of operating systems on 1956.
* 1957: "DOS" is invented.
* 1958: Release of the first operating sistem.
* 1961: End of computers with valves.
* 1966: Foundation of Microsoft
* 1969: ARPANET is created
* 1971: Creation of the first processor
* 1981: Release of MS-DOS
* 1985: Windows 1.0
* 1987: Windows 2.0
* 1987: Release of PowerPoint for Mac.
* 1990: Windows 3.x
* 1993: Windows NT
* 1995: Windows 95
* 1998: Windows 98
* 2000: Windows 2000
* 2000: Windows Me
* 2001: Windows XP
* 2003: Windows Server 2003
* 2007: Windows Vista
* 2008: Windows Server 2008
* 2009: Windows 7
* 2012: Windows Server 2012
* 2012: Windows 8
* 2013: Windows 8.1
* 2015: Windows 10
* 2016: Windows Server 2016
* 2018: Windows Server 2019
# Камотес байҕал

Камотес байҕал (ааҥл. Camotes Sea) — Филиппиннар архипелаг иһинээҕи байҕал.
Лейте, Бохол уонна Себу арыылар чэрчилииллэр. Хоту диэкки Висаян, соҕуру Канигао уонна Бохол силбэһиилэринэн Минданао байҕалы кытта сиээстээх.
Дьириҥэ 323 метргэ тиийэр. Байҕал ортотугар Камотес арыылар бааллар. Климата тропик, муссоннаах. от ыйыттан алтынньыга диэри тайфуннардаах.
Уу температурата кыһын 24-27°С, сайын 28-29°С. Уу тууһа 34,5 промилле. Үлүүтэ суутка аҥаардаах уонна 1-2 метрга тиийэр.

# Камотес байҕал
## Порттар

Сан-Исидро, Паломпон (Лейте арыы), Себу (Себу), Талибон ( Бохол)
# Black Star Burger

Black Star Burger, Арассыыйа тэрилтэтэ, сүрүннээн гамбургер оҥорор. Тэрилтэ 100% акциата Black Star бөлөххө киирэр.
# Эд Шииран

Эд Шииран (Ed Sheeran),(1991 сыл олунньу 17 күнүгэр төрөөбүт) Улуу Британия биллэр ырыаһыта уонна гитариһа. Paw Print Records диэн бэйтэ олохтообут хампааньатыгар ырыа суруйар уонна продюсер быһыытынан үлэлиир. Поп муусуканы оҥорорунан биллэр. Галифакс, Архаа Йоркширга төрөөбүтэ. Кыра эрдэҕинэ Фрамлингэм, Саффолкка олоро сылдьыбыта.

# Эд Шииран
## Олоҕун улуктара

Аҕата Картврайт Холл диэн искусство галереятыгар кураторынан үлэлиилэ, ийэтэ Манчестер куорат искусство галереятыгар үлэлиилэ. Кыра эрдэҕиттэн ырыа суруйары саҕалаабыта.
# Зодиак

Зодиак сулустарын бөлөхтөрө, зодиак (гир. ζωδιακός, «кыыллардаах») — Күн сулустар ортолорунан сыллааҕы суолугар түбэһэр 12 сулустар бөлөхтөрө. Күн 13 бөлөҕүнэн (Үөнү Сүгээччи) ааһар да, былыргыттан үөскээбит сиэр-туом ити бөлөҕү ахтыбат.
Былыргы Грецияҕа Зодиак бөлөхтөрүгэр туспа бэлиэлэр бэриллибиттэрэ. Ити бэлиэлэр астрологияҕа этэ туттуллаллар.
# WikiLeaks

Wikileaks (Викиликс), Швеция норуоттар икки ардыларынааҕы саайта, демократия иһин сир үрдүнэн охсуһар. Сыалай судаарыстыбалар секретнэй докумуоннарын ылан бэйэтин саайтыгар сыһыарар, ол иһин элбэх дьиннээх туруктар билиннилэр, холобура: АХШ Ирагы ниэбин эрэ иһин сэриилээбит, Арассыыйа Аан Дойду 3 сэриитин саҕалыыр былааннааҕы биллэн таҕыста. Ону таһынан Иран уонна Хоту Кэриэйэ ядернай бомбаламмыттар эбит диэн. Ону таһынан Сир шаара эстэрэ 110 эрэ сыл хаалбыта, онно эбии сиргэ 2016 сыллаахха астероид кэлэн түһүөхтээҕин Америка уонна аан дойду дойдулара бары аан дойдн норуотуттан кистии сылдьыбыттар эбит. Ону таһынан Сибинньэ уонна Көтөр ыарыыта Дьоппуоннар уонна Америкалар оҥорбуттара билиннэ. Арассыыйа секретэ эмиэ билиннэ, Чечен сэриитигэр дьиҥинэн 80 тыһ киһи өлбөтөх, төттөрүтүн 978 тыыһынча киһи өлбүт эбит.
# Денисов Герман Васильевич

Денисов Герман Васильевич, тыа хаһаайыстыба наукатын кандидата, биология доктора, СӨ НА Академига.
1929 сыл алтынньы 7 күнүгэр Нижнэй Новгород уобалаһын Первомайскай куоракка төрөөбүтэ.

# Денисов Герман Васильевич
## Олоҕун олуктара

* 1950 - 1954 армияҕа сулууспалаан баран Одессаҕа Н.С. Хрущев аатынан артельга агроном.
* 1956 сыллаахха Одесса куоракка Тыа хаһаайыстыба Институтун бүтэрбитэ, идэтэ агрономия.
* Сахалин уобаласка «Светлый путь» колхуоска агроном;
* Корсаков оройуонугар Тамбовское сэлиэнньэҕэ сүрүн агрономом, МТС дириэктэрин солбуйааччы
* "Корсаковский" совхоз сүрүн агронома, дириэктэри солбуйааччы.
* 1961 - 1968 сылларга Одессаттааҕы Тыа хаһаайыстыба институтун ботаника кафедра аспирана, Селекция уонна семеноводство кафедратын ассистена.
* 1968 - 1969 сыллаахха Магадан куоракка НИИСХ Хотугулуу-илин зонатааҕы дириэктэрэ.
* 1969 - 1973 сыллардаахха НИИСХ Хотугулуу-илин зонатааҕы наукаҕа дириэктэрэ, Кормопроизводство лабораториятын сэбиэдиссэйэ.
* 1973 - 1993 сыллардаахха Саха сиринээҕи Наука киинин Биология институтун геоботаника лаборатория сэбиэдиссэйэ, почва уонна үүнээйи ресурсаларын отделын сэбиэдиссэйэ, наукаҕа дириэктэр солбуйааччыта.
* 1988 сыллаахха биология доктора.
* 1993 сыллаахха Хотугу луговодство Институтун тэрийээччи дириэктэрэ.
* 1994 - 2000 сыллардаахха Хотугу луговодство Институтун дириэктэрэ.
* 2000 сылтан СӨ НА советнига.

# Денисов Герман Васильевич
## Ылыллыбыт сирэ

* SakhaNews
# Samsung Galaxy S23

Samsung Galaxy S23 - Samsung 2023 сыллаах флагман төлөпүөннэрэ. Олунньу 17 күнүттэн атыыга тахсыбыттара.
# .ly

.ly диэн Лиибийэ үрдүк таhымнаах ил домена.
# Дьэргэлгэн

Дьэргэлгэн — 1) улахан куйааска салгын итийэн, түргэнник өрө тахсан, ыраах туох баара көстүбэт буола дьиримниирэ; 2) сиргэ-дойдуга, айылҕаҕа туох эмэ ыраах баара уларыйан, чугаһаан, улаатан көстүүтэ.

# Дьэргэлгэн
## Ылыллыбыт сирэ

География Якутии: учеб. для 9-го кл. сред. шк./ И. И. Жирков [и др.]. — Якутск: «Бичик», 2004. — 300, [1] с.: ил, карты; 20 см. — ISBN 5-7696-1049-2
# Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ

Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ - Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын сайыннарыыга дьон үлэлэрин судаарыстыба уонна бар дьон билиниилэрин көрдөрөр Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр олохтоммут бочуоттаах сыбаанньа. Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ диэн сыбаанньа иҥэриллибит дьонугар аналлаах түөскэ кэтиллэр бэлиэ туттарыллар, түөс уҥа өттүгэр кэтиллэр.

# Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ
## Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэллэрэ

* Сатал Уус
# SWIFT

SWIFT диэн Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication кылгатыллыбыта буолар. Бааннар уонна атын үп-харчы тэрилтэрэ туттар ситимнэрэ. Атын ааттара SWIFT-BIC (англ. Bank Identifier Codes), BIC code, SWIFT ID эбэтэр SWIFT code.
1973 сыллаахха тэриллибитэ, 15 дойдуттан 237 баан хомуйсан олохтообуттара.
SWIFT — коопертивнай уосастыба, ол аата 2010 сыллаахха 209 дойдуттан 9000 бааннарга бас билинэр этэ. Бельгия сокуоннарынан үлэлии, төбө офиһа Брюссельга баар.
Хас холбоммут баан SWIFT-куоду ылар, уонна биир дойдуттан атын дойдуга харчы ыытыаххын баҕардаххына IBAN-код эрэ ирдэбиллээх буолар.
Күн аайы SWIFT нөҥүө харчы ыытыытын, араас сыаналаах кумааҕы хамсааһынын туһунан мөлүйүөнтэн тахса эпирэссийэ ааһар.

# SWIFT
## Санкцияларга туһаныы

2012 сыллаахха АХШ Иран санкцияларын түмүгүнэн Иран бааннары уонна Иран киин баанын SWIFT систематтан араарбыттара. Онуоха майгыннатан 2014 сыллахха Холбоһуктаах Хоруоллук Россия Украинаҕа конфликка кыттыһыытын иһин бааннарын SWIFT ситимиттэн араарар санааны тарҕаппыта. Ол гынан баран SWIFT ону оҥорору аккаастаабыта, биллэриитигэр "SWIFT батааһын оҥоруллубутуттан уонна медиа спекуляцията баарыттан хомойор, тоҕо диэн SWIFT туттар тэрилтэлэр төрүт система буоларын мөлтөтөр"
# Наарва

Наарва (эст. Narva, ниэм. Narwa, нууч. эрг. Ругодив) — Эстония олохтоохторун ахсаанынан үһүс куората, Ида-Вирумаа уезд бөдөҥ куората. Былыргыттан Арассыыйа уонна Эстония ыккардыларыгар улахан суолтаны ылар куорат.
Олохтоохторун ахсаана — 61 076 киһи (2012).
Билиҥҥи ааҕылларынан датчааннар Наарва заамогун 1223 сыллаахха туппут кэмнэриттэн олохтоммут дэнэр.

# Наарва
### Архитектуура мэҥэлэрэ

* Наарва заамога
* Наарва раатушата
* Александровскай лютерааннар таҥараларын дьиэтэ
* Уу баттыыр баасына
* Нарватааҕы Воскресенскэй собуор
* Пакс бастион фонтаана
* Наарва гимназията
* Уус-уран галерея дьиэтэ
# Кутузов уордьана

Кутузов уордьана 1942 с. олохтоммут. 3 истиэпэннээх. Бу уордьаны сэрии кэмигэр сатабылларын көрдөрбүт генералларга уонна эписиэрдэргэ биэрэллэрэ.
1 истиэпэнин фрону, аармыйаны салайар салайааччыларга уонна кинилэри солбуйааччыларга биэрэллэрэ. 2 истиэпэннээх уордьаны аармыйа салайааччыларыгар, оттон 3 истэпэннэ-эх уордьаны сэрии, кыргыһыы былаанын үчүгэйдик оҥорбуг эписиэрдэргэ биэрэллэрэ.
# Николаев Рустам Русланович

Николаев Рустам Русланович – хапса±айга СР спордун маастара.
Үөһээ Бүлүү өҥ буоруттан... / СР «Үөһээ Бүлүү» (оройуона) муниц. тэриллии дьаһалтата, Үөһээ Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр салаата [хомуйан оҥордулар : О.Д.Федорова, Г.А.Саввинова]. – Дьокуускай, 2012. – С. – 190-215