yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Аммосова Лена Максимовна

Аммосова Лена Максимовна — химия билимин кандидата, М. К. Аммосов аатынан Благотворительнай Фонд тэрийэччитэ.

# Аммосова Лена Максимовна
## Олоҕун олуктара

* 1937 сыллаахха балаҕан ыйын 12 күнүгэр Фрунзе (билигин Бишкек) куоракка төрөөбүтэ.
* 1960 сыллаахха Д. И. Менделеев аатынан Москватааҕы химико-технологическай институту бүтэрбит.
* 1960—1963 сс. НИИ-гэ үлэлээбит.
* 1989 сылтан, ийэтэ Р. И. Цугель этиитинэн, аҕатын олоҕун үөрэтиинэн дьарыктаммыт.
* 1996—2000 сс. — депутат З. А. Корнилова көмөлөһөөччүтүнэн үлэлээбит.
* 2000 с. М.  К. Аммосов аатынан Үтүө оҥорор Фонд тэрийбит.
40-н тахса научнай үлэни суруйбут.

# Аммосова Лена Максимовна
## Дьиэ кэргэнэ

* Аҕата — Аммосов Максим Кирович
* Ийэтэ — Цугель Раиса Израилевна
Икки оҕолоох:
* Михаил
* Максим
3 сиэннээх, 1 хос сиэннээх

# Аммосова Лена Максимовна
## Наҕараадалара уонна ааттара

* «Үлэ бэтэрээнэ» мэтээл
* Саха Өрүспүүбүлүкэтин М. К. Аммосов аатынан государственнай тутууга Государственнай бириэмийэтин лауреата
* Нам улууһун Ытык гражданина
* Хатырык нэһилиэгин Ытык гражданина
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык гражданина (2012)
# Гермогенов Николай Петрович

Гермогенов Николай Петрович (Бырыкынай) — социальнай харыстабыл бэтэрээнэ, Хаҥалас уонна Усуйаана улуустарын общественнай диэйэтэлэ.

# Гермогенов Николай Петрович
## Олоҕун олуктара

* 1946 с. Нөмүгү нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1965 Покровскай бөһүөлэгэр орто оскуоланы бүтэрбитэ. Ол сыл Сэбиэскэй Аармыйаҕа сулууспалыы барбыта.
* 1968 с. диэмбэллэммитэ, онтон комсомол путёвкатынан Норильскайга Бүтүн сойуустааҕы тутууга 1 сыл сылдьыбыта.
* 1993 с. диэри Покровскай ОПХ-ҕа араас салайар хаһаайыстыбаннай үлэҕэ үлэлээбитэ.
* 1993—1997 сс. Хаҥалас улууһун социальнай харыстабылын управлениетын салайааччыта этэ.
* 1997—1998 сс. судаарыстыбаннай уонна муниципальнай баай-дуол, орто уонна аччыгый биисинэс Хаҥалас улуустааҕы управлениетын дьаһайан олорбута.
* 1999-2000 сс. Хаҥалас улууһун дьаһалтатын хаһаайыстыбаннай чааһын салайааччыта.
* 2000—2002 сс. Хаҥалас улууһун кырдьаҕастар уонна бэтэрээннэр социальнай кииннэрин дириэктэрэ.
* 2002—2007 сс. Усуйаана улууһун кырдьаҕастар уонна инбэлииттэр интэринээт-дьиэтин дириэктэрэ.
Билигин Депутатскай бөһүөлэгэр биэнсийэҕэ олорор. Элбэхтик общественнай үлэнэн дьарыктаммыта: нэһилиэк депутата, ДНД тойоно, боксаҕа тренер, уус-уран самодеятельноһын кыттылааҕа, политорганизатор, нэһилиэк маҥнайгы радиодиктора о. д. а.
# Үрүҥ эһир

Үрүҥ эһир (лат. Ciconia boycana, нууч. Дальневосточный аист) — Эһирдэр уустарыгар киирэр бөдөҥ көтөр. Саха сиригэр биирдэ көтөн киирэ сылдьыбыта биллэр — 1935 с. Буотама үрэххэ ыам ыйын 20 күнүгэр көрбүттэр. Амур өрүс тардыытыгар үөскүүр.
Атыыра тыһыта майгыннаһаллар, ол эрээри атыыра бөдөҥ. Кынаттарын уһуна 580—690 мм, ыйааһыннара — 4-5 кг кэриҥэ. Аһылыга: балыктар, баҕалар, кыра кэрбээччилэр, ууга уонна уу таһыгар үөскүүр үөн-көйүүр.
Сүтэн эрэр сэдэх көрүҥ. Аан дойду уонна Арассыыйа Кыһыл кинигэлэригэр, I хаттыгаска киирэр.

# Үрүҥ эһир
## Өссө маны көр

* Хара эһир
# Кииллээһин

Буруйдааҕы суудуна киилин анныгар баайан баран соһоҕостооһун.
# Солдатов Лев Леонидович

Солдатов Лев Леонидович (19.12.1918—30.11.1997) — Социалистическай Үлэ Геройа, «Якуталмаз» Холбоһук генеральнай директора.

# Солдатов Лев Леонидович
## Олоҕун олуктара

1969—1978 сс. — «Якуталмаз» Холбоһук генеральнай директора.
   ССРС Үрдүкү Сүбэтин Президиумун 1977 сыл ыам ыйын 12 күнүнээҕи Ыйааҕынан Солдатов Лев Леонидовичка Социалистическай Үлэ Геройун аата иҥэриллибит, Ленин уордьана уонна «Сиэрпэ уонна Балта» кыһыл сулус туттарыллыбыт.
ССРС Үрдүкү Сүбэтин депутатынан иккитэ талылла сылдьыбыт.

# Солдатов Лев Леонидович
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Социалистыы Үлэ Дьоруойа (1977)
* «Бочуот Знага» уордьан
* «Үлэ Кыһыл Знамята» уордьан

# Солдатов Лев Леонидович
## Өссө маны көр

Социалистическай Үлэ Геройдарын тиһигэ (Саха Сирэ)
# Романов Андрей Револьевич

Страница Халыып:Өҥө/Base.css не имеет содержания.
Ошибка Lua в package.lua на строке 80: module 'Модуль:ListOfCountries' not found.Халыып:Сортировка: по изображениям
# Айыы тойон таҥара

Айыы тойон таҥара — Аан Дойдуну бас билэр тойон, тоҕус халлааны олохтооччу, сиргэ баар хамсыыр харамайдары, үөннэри, кыыллары уонна дьоннору төрүттээччи, куйаары бас билээччи улахан аар тойон буолар. Айыы тойон таҥара куһаҕаны оҥорон дьону сөбүлээбэт, бырастыы кыммат. Айыы тойон таҥара оҕолоро диэн сахалар уонна атын омуктар.
# Санников Яков Федорович

Яков Фёдорович Санников (06.08.1844—10.11.1908) — өбүгэлэрин үгэстэрин тутуһан нуучча уонна омук полярниктарыгар сүҥкэн улахан үтүөнү-өҥөнү оҥорбут саха атыыһыта.

# Санников Яков Федорович
## Олоҕун олуктара

Яков Федорович Санников 1844 сыллаахха атырдьах ыйын 6 күнүгэр (саҥа истиилинэн) Усуйаанаҕа төрөөбүт. Аар-саарга аатырбыт айанньыт, Арассыыйа наукатын сайдыытыгар кырата суох кылааты киллэрсибит Новосибирскай арыылартан түөрдүн булбут/арыйбыт Яков Санников төрөппүт сиэнэ.
Эһэтин курдук айанньыт ааттааҕа, атыыһыт бэрдэ буолбут, иккис гильдияламмыт. Кини суон сураҕа Муустаах байҕал кытыытынан эрэ буолбакка, бүтүн Арассыыйа үрдүнэн биллибит. Булуҥҥа былыр «халлааҥҥа таҥара, биһиэхэ Яков Санников» дииллэр эбит. 1886 сыллаахха доктор Бунге экспедициятыгар көмөлөспүт. 1894 сыллаахха барон де Толль Ф. Нансеҥҥа депо тутарыгар көмөлөспүт. Кини Ф. Нансеҥҥа анаан Ляхов арыытыгар аһылык ыскылааттарын тутууга тус бэйэтин харчытынан, кредит быһыытынан туох да төлөбүрэ суох бары ороскуоту уйуммута. Ону таһынан кини арыыларга араас малы-салы, туттар тэриллэри тиэрдиигэ уонна 36 көлүүр ытын, үс сыарҕалаан, онно сөп буолар ыт аһылыгынан хааччыйбыта. Арыыларга бэйэтэ тиийэн көрөн-истэн тутууну ыыппыта.
Ол үтүөтүн үрдүктүк сыаналаан, Швеция хоруола Оскар туруорсуутунан Наукалар Академияларын икки кыһыл көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыта. 1886 сыллаахха Швеция правительствотын кыһыл көмүс мэтээлин ылар чиэскэ тиксибитэ.
Сэтинньи 10 күнүгэр (саҥа истиилинэн) 1908 сыллаахха Хаһаачыйаҕа өлбүт. Булуҥҥа Өлүөнэ кытылыгар көмүллэ сытар. Өлбүтүн кэннэ Дьокуускайга, Күһүүргэ, Хаһаачыйаҕа уонна Булуҥҥа хаалбыт баайа оҕолоругар Яковка, Иринаҕа уонна Капиталинаҕа түҥэтиллибит.

# Санников Яков Федорович
## Дьиэ кэргэнэ

Биир уоллаах, икки кыыстаах. Кэргэнэ нуучча кырасаабысса дьахтара Анастасия Расторгуева диэн этэ. Кыра кыыһа Ирина Яковлевна Хаһааччыйаҕа төрөөбүт. Кини кэргэнэ саха атыыһыта, Хаҥаластан төрүттээх И. Т. Павлов этэ. Павловтар улахан кыыстара Татьяна Ивановна Крылова саха дьахталларыттан бастакыннан медицина билимин доктора буолбута.

# Санников Яков Федорович
## Өйдөбүнньүк

Билигин Кружало диэн Дьокуускай куорат историческай киинигэр атыыһыт Санников дьиэтин саҥаттан тутан көрдөрүүгэ туруораллар. 2006 сыллаахха Яков Федорович Санников мэтириэтин «Кружалоҕа» баар XIX үйэ чулуу меценаттарын галереятыгар ыйаабыттара.
# Ньирэй

Ньирэй, торбос, тарбыйах - ынах-сүөһү оҕото.
# 5-с нүөмэрдээх Дьокуускай поликлиниката

5-с нүөмэрдээх Дьокуускай поликлиниката - Дьокуускай куорат эмтиир тэрилтэлэриттэн биирдэстэрэ. Көрөр дьоно - студеннар. Көрөр киһитин ахсаана 13 тыһыынча кэриҥэ. Кылаабынай бырааһа - Николаева Елена Лаврентьевна.
# Тойбохой нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)

Тойбохой нэһилиэк. Сунтаар улууһун нэһилиэгэ, киинэ Тойбохой.
Улуус кииниттэн 55 км арҕаа диэкки. Нэһилиэнньэтин ахсаана 1 788 киһи (2007 сыл). Бүлүү суолга турар.

# Тойбохой нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)
## Нэһилиэккэ сыһыаннаахтар

* 1936 сылтан олорбута уонна үлэлээбитэ Бессонов Георгий Евдокимович (18.08.1915—04.10.2005) — биллиилээх педагог, Социалистическай Үлэ Геройа.

# Тойбохой нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* Данилова Надежда Ивановна (1951 с. сэтинньи 19 к. төр.) — филология билимин доктора.
# Николаева Валентина Викторовна

Николаева Валентина Викторовна — Саха Сирин сэбиэскэй кэминээҕи устуоруйатын үөрэппит биллиилээх чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата.

# Николаева Валентина Викторовна
## Олоҕун олуктара

* 1927 сыллаахха от ыйын 10 күнүгэр Дьокуускайга төрөөбүтэ.
* 1949 с. — Дьокуускайдааҕы педагогическай институты бүтэрбитэ.
* 1949 с. — Дьокуускайдааҕы культпросвет оскуолаҕа учууталлыыр.
* 1949—1952 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы салаатын аспирана.
* 1952—1953 сс. — ССРС билимин Академиятын история Институтыгар аспирантураҕа үөрэнэр.
* 1953—1954 сс. — ССРС билимин Академиятын Дьокуускайдааҕы филиалын тыл, литература уонна искусство Институтыгар лаборант.
* 1954 c. — история билимин кандидатыгар «Коллективизация сельского хозяйства в южных районах ЯАССР» тиэмэҕэ диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1954—1959 сс. — ТЛИ Институтын младшай научнай үлэһитэ.
* 1959—1965 сс. — ТЛИ Институтыгар история салаатын сэбиэдиссэйэ.
* 1965—1969 сс. — ТЛИ Институтыгар старшай научнай үлэһит.
* 1969 с. — Киев куоракка көһен барбыта, онно 1986 сылга дылы Украина билимин Академиятыгар история Институтыгар — старшай научнай үлэһит.
В.В. Николаева — Саха Сирин сэбиэскэй кэминээҕи историятын үөрэппит биллиилээх чинчийээччи, 50-н тахса научнай үлэлэр, ыстатыйалар ааптардара.

# Николаева Валентина Викторовна
## Сүрүн үлэлэрэ

* «Очерки по истории Якутии советского периода» (Якутск, 1957) - соавтор.
* главы VI и VIII третьего тома «Истории Якутской АССР».
* параграф 6 пятого тома «Истории Сибири» (Л., 1969).
* Учебное пособие «История Якутии» (Якутск, 1966).
* Исторический очерк «Якутская АССР» (советский период) (БСЭ. — Т. 49. — 1958).

# Николаева Валентина Викторовна
## В.В. Николаева туһунан

* Тарасов И. Саха сиригэр холбоһуктааһын ленинскэй былаанын өрөгөйдөөһүнэ // Хотугу сулус. — 1979. — № 12. — С. 109—111. — Рец. на сб.: «Коллективизация сельского хозяйства Якутской АССР (1928—1940 гг.)». Документы и материалы. — Якутск, 1948. — 263 с.
# Үгүрүөлэр уустара

Үгүрүөлэр уустара (лат. Gallinago, нууч. Род Бекасы) Үгүрүөтүҥүлэр кэргэннэригэр киирэр көтөрдөр бөлөхтөрө.
Саха сиригэр бу ууска 2 көрүҥ баар: Үгүрүө, Сурулаа үгүрүө.

# Үгүрүөлэр уустара
## Өссө маны көр

* Чөкчөҥөөлөр уустара
* Уу ойууннарын ууһа
* Куллурууттар уустара
* Чырыттар уустара
* Бараахтар уустара
* Иһиирэмнэр уустара
* Чорууттар уустара
* Гаршнептар уустара
* Таас лоокууттарын ууһа
* Обот үгүрүөлэр уустара
* Дьиэрэҥнэр уустара
* Кураҕаччылар уустара
* Үгүрүөтүҥү кураҕаччылар уустара
# Голоцен

Голоцен, мууһуруу кэннинээҕи аныгы геология эпохата, өссө да бүтэ илик антропоген (Төрдүс) период аҥара. Аата гириэк тыллартан тахсар ὅλος (бүтүн) уонна καινός (саҥа).
Рельеф, климат, үүнээйилэр уонна тыыннаах харамайдар билиҥҥи туруктарыгар тиийэллэр. Бултанар кыллар бытарыйбыттарын иһин сумнаҕын култуура булчуттара булт ньымаларын уларыталлар.
Неолит кэминээҕи дьоннор бултка ох сааннан, онтон балыктааһыҥҥа илиминэн туһанар буолбуттара, ыты иитиини саҕалаабыттара.
Сүрүн ситиһиинэн буолбута туой иһит оҥоһуута.

# Голоцен
## Ылыллыбыт сирэ

* Энциклопедия Якутии, Якутск, 2000 г.

# Голоцен
## Өссө маны көр

* Плейстоцен
* Плейстоцен паарката
# Тэндьиин

Халыып:Chinese Халыып:Chinesetext
Тэндьиин, (кыт. 天津, пиньинь Tiānjīn) - Кытай илин өттүгэр баар улахан мегаполис куорат, нэһилиэнньэтэ 11 мөллүйүөн, эргинниин 67 мөллүйүөн киһи буолар (Пекин куораты эппэккэ аата), онтон агломерациялыын уонна конурбациялыын аахтахха аан дойду биир плотнозаселённай региона буолар - уопсайа 119 мөллүйүөн киһи олохсуйан олорор. Дойду биир түөрт федеральнай значениялаах куората буолар.

# Тэндьиин
## Экономиката

Тэндьиин - ынырыктаахай улахан индустрия киинэ буолар, манна улахан бытовой техниканы, байыаннай һобуоттар эрэ буолбакка өссө улахан массыына оҥорон таһаарар һобуоттар бааллар. Улахан киинэ, фантастика, футуризм, музыка киинэ буолар. Кытай биир улахан промышленнай киинэ. Биир супер күүскэ промышленно-сайдыбыт куорат буолар.
2003 сыллаахтан ыла куоратка ынырык элбэх тутуу бөҕөтө бара турар.
2008 сыллаахтан ыла Тэндьиин куорат - аан дойду биир баай уонна олорорго комфортнай куорат буолбута, улахан лауреат кыайыылааҕа.

# Тэндьиин
## Нэһилиэнньэтэ

Тэндьиин - улахан интернациональнай куорат, уопсайа 290 араас омук олохсуйан олорор. Манна элбэх сахалар бааллар.

# Тэндьиин
## Транспорта

Тэндьиин - ынырык күүскэ сайдыбыт транспортнай инфраструктурнай системалаах куорат.

# Тэндьиин
## Көтөр аал (Аэропорта)

* Tianjin Binhai International Airport (ZBTJ)

# Тэндьиин
## Туризм
### Тэндьиин галереята

* Haihe River Park （海河公园）
* Old Guanyinhao Bank （官银号）
* Haihe River （海河）
* Airport Industrial Park （空港物流加工区）
* Tianjin Olympic Stadium "The Water Drop" （水滴）
* Dongli District （东丽）
* Wu Da Dao "Five Main Avenues" （五大道）
* Italian District （意式风情区）
# Алексеев Яков Алексеевич

Алексеев Иван Петрович - Үөһээ Бүлүү Хоро нэһилиэгин олохтооҕо, Иккис аан дойду сэриитин кыттыылааҕа.
1916 с. төрүөх, 1942 с. ыҥырыллыбыт, 1946 с эргиллибит, арҕаа сэриилэспит, фрона, чааһа биллибэт, 1970 с өлбүт.
# Абрамович Эмилий Александрович

Абрамович Эмилий Александрович (1864-1922) - өрөбөлүссүйэниэр, быраас, Саха уобалаһыгар көскө олорбут.
1864 сыллаахха Родно куоракка быраас дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. 1882 с. Сорбонна үнүбэрсиэтин мэдиссиинэ факультетыгар киирбитэ. 1888 сыллаахха Дерптааҕы үнүбэрсиэти чаҕылхайдык бүтэрбитэ. 1889 сылаахха Киевкэ хирургияҕа идэтийэн үөрэнэ сылдьан өрөбөлүүссүйэ хамсааһыныгар кыттыытын иһин тутуллан хаайыллар. 1892 с. Өлүөхүмэ куоракка көскө ыытыллар. Онно быраастыыр, кэлин Бодойбоҕо 1904 сыллаахха диэри бырааһынан үлэлиир.
# 1984 Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара

XIV Кыhыҥҥы Олимпия оонньуулара 1984 сыллаахха Югославия Сараево куоратыгар буолан ааспыттара.
# Эсперантида

Эсперанти́да эбэтэр Эспера́нтия (эспер. Esperantujo, Esperantio эбэтэр Esperanto-lando) — эсперанто тылынан кэпсэтэр бөлөх дьон көҥүл түмсүүтэ. Эсперантоны араас кэмҥэ судаарыстыбаннай тыл быһыытынан хас да судаарыстыба тутта сатаабыта (Мореснет уонна Роза арыыларын Республиката) да Эсперантия диэн аат иҥмэтэҕэ.
# Дивиденд

Дивиденд (лат. dividendum — үллэриллиэхтээх, үллэһиккэ барыахтаах). Акционернай общество акциятын бас билээччилэргэ сылын аайы бу общество барыһын кээмэйиттэн көрүллэн түҥэтиллэр үп. Боростуой акцияны бас билээччигэ тиксэр үп кээмэйэ акционернай общество сыллааҕы барыһыттан быһаччы тутулуктаах. Дивидени түҥэтиини уонна кээмэйин акционердар уопсай мунньахтара быһаарар. Хааччыллыбыт акцияны бас билээччигэ тиксэр үп кээмэйэ кини бас билэр акциятын сыанатыттан быһаччы тутулуктаах. Сорох хампаанньалар дивидены сылга хаста да төлүүллэр, онтон сорох хампаанньалар төрүт төлөөбөттөр. Дивидени төлөөһүн хампаанньа капитализациятын кыччатар уонна тарҕанар харчытын мунньуохха наада. Финансовай сыл бүтүөн иннинэ төлөнөр дивиденд промежуточнай эбэтэр предварительнай дивиденд диэн ааттанар.

# Дивиденд
## Арассыыйа нолуогун кодесыгар

Арассыыйа нолуогун кодекса дивидены маннык быһаарар:
   Статья 43. Дивиденнар уонна бырыһыаннар 1. Дивиден диэн ханнык эмит хампаанньа нолуок кэнниттэн ылыллыбыт барыһын тарҕаппытыгар акционерынан уонна кыттааччынан ылыллыбыт ханнык баҕар дохуот (ол иһигэр привелегированнай акцияларынан), бу хампаанньаҕа тутан олорор акцияларынан, өлүүтүнэн.
   Ону тэҥэ дивиденд диэн Россия Федерациятын таһынан дивидеҥҥа барса атын дойду сокуонунан ылыллыбыт дохуот,
Арассыыйа нолуогун кодекса дивидедҥҥа нолуоктанар диэн этэр, ол нолуок ыйааһына 9 бырыһыанынан олохтонор. .
# Бастакы Бороҕон

Бастакы Бороҕон нэһилиэк. Өймөкөөн улууһун нэһилиэгэ, киинэ Өймөкөөн бөһүөлэгэ.
Улуус кииниттэн 612 км. соҕуруу диэкки сытар.
Нэһилиэнньэтин ахсаана 906 киһи (2007 сыл), ол иһигэр Өймөкөөн - 534, Биэрэк Үрдэ - 235 уонна Хара Тумул - 137 киһи.
Олохтоохтор "Кыым" хаһыат кэрсэпэдьиэнигэр 2024 сыл кулун тутарыгар кэпсээбиттэринэн Өймөкөөн бөһүлэгэр үлэ суох буолан, дьон көһө турар эбит. 500-чэ киһи мэлдьи олорор диэбиттэр. Тэрилтэлэртэн "Чуораанчык" диэн уһуйаан, оскуола, балыыһа, ДьУоХХ уонна "Сахаэнерго" бааллар. Оскуола 70-тан тахса үөрэнээччилээх. Оскуола үлэһиттэрэ атыыһыт Ньукулай Кырбаһааҥкын олоро сылдьыбыт дьиэтигэр түмэл тэрийбиттэр.
Киһи олохсуйбут сиригэр Аан дойдуга ордук тымныы сир.
1920 сыллаахха бэс ыйын 28 күнүгэр Өймөкөөн буолаһа Байаҕантай буолаһыттан араарыллыбыт. Бу туһунан Саха сирин оройоуннааҕы ревкомун мунньаҕа быһаарбыт (17 нүөмэрдээх боротокуол).

# Бастакы Бороҕон
## Нэһилиэктэн төрүттээхтэр

* 1832 сыллаахха төрөөбүтэ Кривошапкин Николай Осипович (1832 — 1926), атыыһыт, меценат.
* 1908 сыл сэтинньи 21 күнүгэр төрөөбүтэ Заболоцкай Николай Максимович — Чысхаан (21.11.1908—01.04.1987) — прозаик, литератураны ырытааччы,
* 1939 сыл алтынньы 7 күнүгэр төрөөбүтэ Готовцев Юрий Александрович. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин X, XI, XII ыҥырыылаах Норуот депутата, Ил Түмэн III ыҥырыылаах Норуот депутата.
* 1965 сыл тохсунньу 17 күнүгэр төрөөбүтэ Иванова Татьяна Спартаковна - юридическай билим доктора.

# Бастакы Бороҕон
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии, М., 2000 г.
# Филиппов Иван Иванович (1916-2001)

Филиппов Иван Иванович (1916-2001) — музыкант, Саха музыкальнай тыйаатырыгар, хуоругар музыкальнай салайааччы.
Өлүөхүмэ улууһугар 1916 сыллаахха төрөөбүтэ.
А. Бэрияк тылларыгар "Бардыбыт бойобуой походка", Б. Тобуруокап тылларыгар "Туллуктуура Маарыйа" ырыалара Аҕа дойду сэриитин сылларыгар норуокка киэҥник тарҕаммыттара.
# Dunlop Tires

Dunlop Tires — Германия массыына уонна мото шиналарын оҥорор тэрилтэтэ, Европаҕа биир улахан буолар. Sumitomo Rubber Industries тэрилтэҕэ подчиняйся кынар.
# Сунтаар

Сунтаар — Сунтаар улууhун уонна Сунтаар нэhилиэгин административнай киинэ.

# Сунтаар
## Географията

Бүлүү өрүс хаҥас кытылыгар турар. 1764 сыллаахха олохтоммута. Олохтооҕун ахсаана — 10 034 (2010 с.)

# Сунтаар
## Историята

Сэлиэнньэ туһунан сурукка бастакы ахтыллыбыт дөкүмүөнүнэн Семен Ремезов «Чертежная книга Сибири» диэн каартата буолар.
Бу кинигэ 1701 с. Тобольскай куоракка тахсыбыт. Картаҕа Сунтаар диэн сир уонна Сунтаар күөлэ бааллар.
1764 с. «Введения во Храм Пресвятой Богородицы» диэн ааттаах мас таҥара дьиэтэ тутуллубут. 1854 с.
Сунтаарга Р. К. Маак экспедицията сылдьыбыт, «Вилюйский округ» диэн үлэтигэр сэлиэнньэ олоҕун-дьаһаҕын туһунан суруллубут.
ХIХ үйэ 60-с сылларыгар Саха Сиригэр, ол иһигэр Бүлүү уокуругар, араас чинчийиилэр ыытыллыбыттара. Ол түмүктэрэ Нуучча Географическэй Обществотын архыыбыгар, Санкт-Петербург судаарыстыбаннай архыыптарыгар харалла сыталлар.
1925 с. сэлиэнньэҕэ уонна улууска Саха Сирин үөрэтэр комплексанй хамыыһыйа экспедицията үлэлээбит.
Бу кэмҥэ элбэхтик хаартыскаҕа түһэрбиттэрэ билигин Сунтаар олохтоохторун тус бэйэлэрин архыыптарыгар хаалбыттар.
А. Уваровскай, Ф. Сафронов, этнограф П. Кларк, Г. Ксенофонтов үлэлэригэр Сунтаар туһунан киһи сэргиир матырыйааллара бааллар.

# Сунтаар
## Билиҥҥитэ

Тыа хаһаайыстыбатын салаалара сайдыбыттар: ынах үүтүн, этин оҥорон таһаарыы, сылгы этин оҥорон таһаарыы, оҕуруот аһын үүннэрии.
Оһуохай дьиэтэ үлэлиир, норуот театра баар. Профтехучилище, орто оскуолалар, бастакы сүһүөх оскуолата, киин улуустааҕы балыыһа, эргиэн уонна өҥө оҥоруу тэрилтэлэрэ бааллар.
Сунтаарга өрөспүүбүлүкэҕэ бастакы алмааһы кырыылыыр завод 1992 сыллаахха сэтинньи 23 күнүгэр аһыллыбыта.

# Сунтаар
## Сунтаар бөһүөлэгиттэн төрүттээх биллэр дьон

* 1944 сыл сэтинньи 12 күнүгэр төрөөбүтэ Нестерова Люция Дмитриевна — поэт, литературовед.
* 1949 сыл алтынньы 9 күнүгэр төрөөбүтэ Михайлова Евгения Исаевна — Саха Өрөспүүбүлүкэтин вице-президенэ.
* 1957 сыл от ыйын 6 күнүгэр төрөөбүтэ Саввинов Анатолий Иванович — история билимин кандидата.
* 1960 сыл муус устар 28 күнүгэр төрөөбүтэ Избекова Евдокия Игнатьевна — филология билимин кандидата.
* 1975 сыл бэс ыйын 18 күнүгэр төрөөбүтэ Аммосов Айаал Александрович — Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыһа.

# Сунтаар
## Өссө маны көр

* Сунтаар улууһа
# Слепцов Спартак Иванович

Слепцов Спартак Иванович — Саха АССР үтүөлээх артыыһа.

# Слепцов Спартак Иванович
## Олоҕун олуктара

Чурапчы улууһун Бахсы нэһилиэгэр 1935 сыл балаҕан ыйын 9 күнүгэр колхозтаах дьиэ кэргэҥҥэ төрөөбүт.
1944 с. Эдьигээн орто оскуолатыгар киирбит.
1954—1957 сс. — Дьокуускайдааҕы культурнай сырдатар оскуолаҕа кулууп салаатыгар үөрэммит. Бүтэрэн баран, Бүлүү оройуонун Культуратын дьиэтигэр уус-уран салайааччынан, онтон үс сыл Үөһээ Бүлүүтээҕи көһө сылдьар драма театрыгар артыыстаабыт.
1961—1966 сс. — ГИТИС режиссер факультетын устудьуона.
1966 с. тохсунньутуттан 1968 с. атырдьах ыйыгар дылы Саха АССР культуратын министиэристибэтин аппаратыгар старшай инспектордаабыт. Бу сылдьан Саха государственнай музыкальнай драма театрын сыанатыгар икки спектаклы туруорбут: М. Эверстова-Обутова «Күөрэгэйин» уонна Л. Леонов «Нашествие».
1968 с. — Ньурба государственнай көһө сылдьар театрын сүрүн режиссера.
Ньурба театрыгар 40-тан тахса элбэх аактаах, 20 биир аактаах пьесалары туруорбута.
Башкир суруйааччытын И. Юмагулов пьесатынан Ньурба театра туроурбут «Нэркэс» спектаакыла Иккис Бүтүн Росситятааҕы драматургия уонна театр искусствотын фестивалыгар I истиэпэннээх диплом ылбыта. Театр коллектива бу үлэтин иһин Саха комсомолун бириэмийэтин лауреата буолбута.

# Слепцов Спартак Иванович
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

Саха АССР үтүөлээх артыыһа (1977)
# Химия

Химия диэн материя иhин, ис тутулун уонна майгыларын чинчийэр үөрэх. Араас атомнары, молекулалары, кристаллары уо.д.а. материя өрүттэрин туспа да, холбуу да чинчийэр, онно энергия уонна энтропия диэн өйдөбүллэр киирэллэр, химия хардарыытын соhумарыгар холоонноон. Аныгы химия алхимияттан 1773 с. химия өрөбөлүүссүйэтэ буолуутун кэнниттэн сайдыбыта.
# Черненко Константин Устинович

Черненко Константин Устинович — (11 (24) балаҕан ыйа 1911(19110924) — 10 кулун тутар 1985) — 1984 сыл олунньу 13 күнүттэн ССКП КК Генеральнай сэкиритээрэ, 1984 сыл муус устар 11 күнүттэн ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бэрэстээтэлэ.
# Орто Америка

Орто Америка
| Иэнэ | 523,780 км² |
| Олохтоохторо | 40,545,745 (2007) |
| Чиҥэ | 77/км² |
| Дойдулар | 7 |
| Тыллар | Испан, Ааҥл, Майа тыллара, Гарифуна, Криол уо.д.а. |
| Кэм зоналара | UTC - 6:00, UTC - 5:00 |
Орто Америка (испанныы Centroamérica эбэтэр América Central) диэн Америка региона. Хоту уонна Соҕуруу Америка икки ардыларыгар баар.
Орто Америка дойдулара:
* Белиз
* Коста Рика
* Эль Салвадор
* Гуатемала
* [[Image:|22x20px|border |Flag of Хондурас]] Хондурас
* Никарагуа
* Панама
# Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет

Координаталара: 57°48′55″ с. ш. 28°20′36″ в. д.﻿ / ﻿57.81528° с. ш. 28.34333° в. д.﻿ / 57.81528; 28.34333 {{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на странице
Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет (ПсковСУ) — Арассыыйаҕа Псков куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.

# Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет
## Устуоруйата

2010 с. ахсынньы 27 күнүгэр Арассыыйа бырабыыталыстыбатын бэрэссэдээтэлэ В. В. Путин Псковтааҕы судаарыстыбаннай университеты тэрийэр туһунан 2440 нүөмэрдээх дьаһалы таһаарбыт. Университет биэс үрдүк үөрэх тэрилтэтин базатыгар төрүттэниэхтээҕэ: С. М. Киров аатынан Псковтааҕы судаарыстыбаннай педагогическай университет, Псковтааҕы судаарыстыбаннай политехническай институт, Псковтааҕы индустриальнай техникум, Псковтааҕы тутуу уонна экэнимикэ кэллиэһэ уонна Великолукскайдааҕы тутуу кэллиэһэ.
2011 с. муус устар 7 күнүгэр Арассыыйа Бэдэрээссийэтин наука уонна үөрэх министиэристибэтин 1465 нүөмэрдээх "Бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэн үөрэхтээһин үрдүк профессиональнай үөрэхтиир тэрилтэ «Псковтааҕы судаарыстыбаннай университеты» тэрийэр туһунан" бирикээһэ тахсыбыт.
2011 с. алтынньы 24 күнүгэр Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет судаарыстыбаннай тэрилтэлэр реестрдарыгар киллэриллибит.

# Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет
## Факультеттара

1. Историческай факультет
2. Ааҕар-суоттуур техника уонна электроэнергетика факультета
3. Инженернай уонна тутуу технологияларын факультета
4. Естественнай-географическай факультет
5. Менеджмент факультета
6. Технология уонна дизайан факультета
7. Нуучча филологиятын уонна омук тылын факультета
8. Физико-математическай факультет
9. Финансово-экономическай факультет
10. Юридическай факультет
11. Мэдиссиинэ факультета
12. Факультеттар ыккардыларынааҕы кафедра. Физичекэй култуура кафедрата.
Аспирантура
Научнай-педагогическай каадырдары 21 научнай испэссээлинэскэ бэлэмниир.

# Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет
## Рейтиннэрэ

Псковтааҕы судаарыстыбаннай университет
1. Псков куорат үрдүк үөпэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 1 миэстэ
2. Псковскай уобалас үрдүк үөрэх тэрилтэлэринн рейтинигэр 1 миэстэ
3. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 171-с миэстэ
4. Арассыыйа экэнэмиичэскэй үрдүк үөрэх тэрилтэлэрин рейтинигэр 2019 с. киирбит.