yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# Ребекка

Ребекка (ивр. רִבְקָה‎) диэн Биибилийэҕэ ахтыллар биир хатын ийэ. Ысхаак ойоҕо. Ысаап уонна Дьаакып игирэ уолаттар ийэлэрэ.
# Cаха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бырааһа

Cаха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бырааһа - ытык сыбаанньа, эмтиир-профилактикалыыр уонна санитарнай тэрилтэлэр, медиктэри бэлэмниир үөрэх кыһаларын, мэдиссиинэ билимин тэрилтэлэрин быраастарыгар ураты көдьүүстээх үлэлэрин иһин, 15 сылтан итэҕэ суох үлэлээбит буоллахтарына, иҥэриллэр.

# Cаха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх бырааһа
## Эбии көр

Саха Өрөспүүбүлүкэтин доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ
# Новая Боровая

Новая Боровая (укр. Нова Борова) диэн Украина Житомир уобалаһын куорат тииптээх бөһүөлэгэ. Дьонун ахсаана 5 603 (2012).
# Иванова Люция Прокопьевна

Иванова Люция Прокопьевна (1946с. кулун тутар 17 күнэ) Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна, «Саха-Азия» фонда стипендията, Саха Республикатын үөрэҕириитин бочуоттаах ветерана, педагогическай үлэ ветерана.

# Иванова Люция Прокопьевна
## Олоҕун олуктара

- 1971с. Благовещенскайдааҕы педагогическай институт омук тылын учууталын факультетын бүтэрбитэ.
- Бордоҥ орто оскуолатыгар 1976 сыллаахтан омук тылын учууталын уонна дириэктэри иитэр үлэҕэ солбуйааччынан үлэлээбитэ. 39 сыл оҕону үөрэтиигэ-иитиигэ үлэлээн билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олорор.
- Алын кылаас уонна нуучча тылын, литературатын учууталынан 35 сыл үлэлээбитэ

# Иванова Люция Прокопьевна
## Наҕараадалара, ытык ааттара

- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна
- «Саха-Азия» фонда стипендията
- РФ үөрэҕириитин уонна наукатын Бочуотунай грамоталара
- Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин бочуоттаах ветерана
- Педагогическай үлэ ветерана
# Арассыыйа нууччаларга

Арассыыйа нууччаларга - диэн Владимир Путин үбүлээһининэн үөскээбит нууччалар националистическай хамсааһыннара буолар. Сүрүннээн нууччалартан ураты атын омуктары үүрүөххэ диэн эбэтэр кыргыахха диэн.
# Freeform

Freeform (2016 сыл тохсунньутугар диэри — ABC Family) — американскай кабельнай уонна спутниковай телеканал, АХШ биир улахан уонна сүрүн медиа тэрилтэтэ. Тэрилтэ Disney-ABC Television Group диэн The Walt Disney Company бас билэр медиа бөлөҕөр киирэр. Freeform аудиторита 13 — 34 саастаах дьон. Дьиэ кэргэҥҥэ анаан уһуллубут бырагыраамалары, сериаллары, бэйэтэ устубут киинэлэрин көрдөрөр, ону таһынан атын тэлэбиисэр ханаалларын кытта бииргэ устар бырйыактардаах. Дойду олохтоохторун 81 бырыһыаннара көрүөхтэрин сөп.
# Уйаандьы

Уйаандьы өрүс. Индигир өрүс хаҥас салаата. Уһуна 586 км, тардыытын иэнэ 177000 км².
Полоуснай томтороот хотугу эниэтигэр бастаах Бакыы үрэх уонна Иргичээн сискэ бастаах Иргичээн үрэх холбоһор сиртэн саҕаланар. Өрүс Абый намталынан устар, олус өҕүллэҕэс үөстээх.
Тардыытыгар 770 км² уопсай иэннээх 7000 тахса күөл баар, ону таһынан 8000 үрэх баар. Алтыынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ.
Сүрүн салаалара хаҥастан Буор Үрэх (213 км.), уҥаттан Хатыҥнаах (606 км.) уонна Хачимныын (290 км.)

# Уйаандьы
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Б.э.и. 1479 сыл
## Туох буолбута

* Муус устар 24 — икки саастаах Тутмос III Эгиипэт ыраахтааҕыта буолбут, ол эрээри кини 22 сааһыгар диэри дьиҥнээх былааһы Хатшепсут диэн Тутмос III аҕатын атын ойоҕо тутан олорбута. Тутмос III 55 сылтан ордук фараоннаабыта, кини саҕана Эгиипэт муҥутуурдук күүһүрэ сылдьыбыта.
# Родионов Константин Константинович

Сабырык (Родионов Константин Константинович) — Мэҥэ-Хаҥалас биллиилээх кыраайы үөрэтээччитэ, Бүтэйдээх нэһилиэгин туһунан кинигэ ааптара, устуорук учуутал.

# Родионов Константин Константинович
## Олоҕун олуктара

1960 сыллаахха Чурапчы улууһун Хайахсытыгар төрөөбүтэ. Бүтэйдээх орто оскуолатын 1977 сыллаахха, СГУ историческай факультетын 1982 сыллаахха бүтэрбитэ. Оскуолаҕа устуоруйа учууталынан үлэлээбитэ. Билигин Мэҥэ-Хаҥалас Бүтэйдээҕэр духуобунас түмэлин комплексын үлэһитэ.
Сэттэ кинигэ ааптара.

# Родионов Константин Константинович
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үөрэҕириитин туйгуна
* РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ
* Бүтэйдээх нэһилиэгин ытык олохтооҕо
# Саҥыйах

Саҥыйах - дьахтар мааныга, ыраах айаҥҥа кэтэр кыһыҥҥы таҥаһа, саҕынньах көрүҥэ. Саһыл, кырса тыстарыттан аттараллара үһү, сиргэ соһуллар уһуннаах буолар эбит. Саҥыйаҕы бэдэр, бөрө, киис, тииҥ, кырынаас тириилэриттэн аттаран эмиэ тигэллэрэ. Билиҥҥи доха диэн ааттанар таҥаска майгынныыр

# Саҥыйах
## Саҕынньахтар көрүҥнэрэ

* Огдоко саҕынньах - кылгас саҕынньах, сүөһү, сылгы тириититтэн тигэллэрэ.
* Арбаҕас
* Дьогдьуурдаах, иҥээһиннээх бэдэр саҕынньах
* Баттах саҕынньах - эһэ, бөрө, ыт баттаҕыттан аттараллара үһү
* Быыһык саҕынньах - күһүҥҥү тугут тириититтэн тигэллэр, кыбыас гынан баран олус хойуу буолар
* Тугут саҕынньах - оҕо саҕынньаҕа
* Хотойдоох саҕынньах
* Тоҕус саһыл уорҕатыттан тигиллибит саҥыйах
* Күндү түүлээх аттарыылаах саҥыйах

# Саҥыйах
## Өссө маны көр

* Хахыр сон
* Таҥалай сон
* Кэдьиҥэ таҥалай
* Бууктаах сон
* Хотойдоох сон
* Бөрө бөртөлөөх сон
# JPMorgan Chase

JPMorgan Chase (ДьиПиМорган Чейз), АХШ биир сүрүн инвестиционнай тэрилтэтэ, Аан Дойду биир улахан харчы конгломерата буолар. Chase баан кини бас билиитигэр киирэр. Fortuna 500 компоненыгар киирэр.
# Яковлева Наталья Ильинична

Яковлева Наталья Ильинична, (1952 с. сэтинньи 28 күнэ, Хадан с., Сунтаар оройуона, Саха АССР) Российскай Федерация уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ .

# Яковлева Наталья Ильинична
## Олоҕун олуктара

· 1952 с. сэтинньи 28 күнүгэр Саха АССР Сунтаар оройуонун Хадан нэһилиэгэр төрөөбүтэ
· 1976 с. Саха государственнай университетын үөрэнэн бүтэрэн “математика учуутала” идэни ылар
· 2000 - с. – Хадан орто сокуолатын директора

# Яковлева Наталья Ильинична
## Наҕараадалара

- Российскай Федерация уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ
# Mr. Sandy

Mr. Sandy (Мистэр Сэнди) - АХШ сетевой ресторана, франчайзинг ньыматынан үлэлиир, 14 омук сиригэр 755 точкалаах.
# Guess

Guess (Гэс) — АХШ тэрилтэтэ, таҥас сап тигээччи уонна парфүм атыылааччы.
# Муҥха (оонньуу)

Муҥха — саха оонньуута.
Элбэх оҕо оонньуур оонньуута. Үс эбэтэр биэс оҕо сиэттиһэн баран күөлгэ (төгүрүтүллүбүт сир) сылдьар оҕолору ("балыктары") туталлар уоннан чардаакка (күөл таһыгар оҥоһуллубут сир) илдьэллэр. Балыктар куоталлар, чардаакка киирэ иликтэринэ мөхсөн мүлчү көтө сатыыллар. Муҥхаһыттар балыгы үстэ куоттардахтарына бэйэлэрэ балык буолаллар
# The Home Depot

Home Depot International Trading — АХШ биир саамай улахан атыы эргиэн маҕаһыына, 1 миэстэ электро бытовой инструменнары атыылыырга. АХШ-тан ураты өссө 40 омук дойдуларыгар филиаллаах, олортон биир улахан филиала Кытайга баар. Кэнники Арассыыйаҕа эмиэ кэлэр былааннаах.
# Манаах уордьана

Манаах уордьана (нууч. Монашеский орден) — католиктарга уонна сорох протестааннарга анал андаҕар (обет) биэрбит манаахтар түмсүүлэрэ.
Манаах конгрегацияларыгар, уордьантан уратыта диэн, судургу андаҕар биэрэллэр.
# Баҕадьы

Баҕадьы эбэтэр муҥха — сорох сирдэргэ муҥханы ааттыыллар. Маннык ааттаах сир аата баар.

# Баҕадьы
## Туһаныллыбыт сирдэр

Попов И.К. «Саха тылыгар кылгас көмө тылдьыт». — Дьоккускай: «Бичик», 2004 — 11 с.
# Лингвистика

Лингвистика (сороҕор филология диэн ааттанар) диэн тылы чинчийэр билим. Ону үөрэтэр учуонайдар линвисттар диэн ааттаналлар.
Лингвистикаҕа биэс улахан чаастардаах: фонология (тыастар, эбэтэр фонема үөрэҕэ), морфология (тыл чааһын үөрэтии), синтаксис (тыл турар уочаратын уонна этиини үөрэтии), семантика (тыл суолтатын үөрэтии), уонна прагматика (этиигэ этиллибэтэх тыл суолтатын үөрэтии, холобура - мин тоннум диэтэххэ түннүгү сабыахха наада диэн суолтатын үөрэтии).
Лингвистиканы күн аайы туттар ньыма элбэх. Сорох лингвисттар теориянан дьарыктанллар, ол аата тыл теориятын уонна идеяларын үөрэтэллэр, ол курдук тыл хайдах сайдыбытын уонна тарҕаммытын үөрэтэллэр; социолинвистика дьон араас группалара атын тыллары туттууларын үөрэтэр. Сорох линвисттар прикладной линвистиканы туттан холобура суут линвистара буолан холуобунай дьыаланы арыйарга үлэлииллэр, эбэтэр компьютер линвгистиканы үөрэтэллэр (оччоҕуна компьютердар киһи тылын өйдүүр буолаллар).
Киэҥ контекстан көрдөххо лингвистика эволюционнай линвистиканы, ол эбэтэр тыл үөскээһинин, устуоруйа лингвистиката, тыл хайдах уларыйбытын, социолингвистика - араас социальнай группалары араас тылы кытта сыһыаннарын; психолингвистика тыл көстүүтүн уонна өй сыһыанын; нейролингвистика - мэйиигэ буолар процесстары; тыл ылыыныытын хайдах оҕо эбэтэр улахан киһи тылы үөрэтэрин киллэрэр.
Бэйэтэ билим да буолбутун иһин атын билимнэри кытары кэккэ сыһыаннаах. Семиотика, ол курдук бэлиэлэри тыллаах уонна тыла суоҕу тэҥниир. Литература теоретиктара тыл литератураҕа туттуутун чинчийэллэр. Ону тэҥэ акустиканы, антропологияны, биологияны, информатиканы, киһи анатомиятын, нейробиологияны, философияны, психологияны, социологияны уонна саҥа патоологияны үөрэх билимнэрин кытта кэккэ сыһыаннаах.
Лингвистика биир тылы атын тылы кытта тэҥнээн үөрэтэр. Оннук гыннахха бары тылларга баар уопсайдары булар.

# Лингвистика
## Өссө маны көр

* Тыл үөрэҕэ
# Таастыйар

Таастыйар диэн таастааһын үлэтигэр туттуллар суурадаһын (пааста). Таастыйар кирпииччэлэр таастар быыстарын толорон хам тутан кинилэри холбуур. Таастыйар сыыйа оҥоһуу таас буолар.
Таастыйар иһилигэ:
* Уу
* Кумах
* Хойуннарар - битум, сиэмэн, оппуос, гиипсэ
# Содул

Содул диэн туох эмэ алдьатыылаах көстүү, сыыһа быһыы туохха эмэ сабыдыала, куһаҕаҥҥа тэбиитэ. (1,406). Содул диэн киһи үчүгэй диэн санаатыттан оҥорор быһыыларыттан элбэх куһаҕан үөскээн тахсарын этиллэр. Арыгыны элбэхтик иһии содула, арыгыһыт буолуу биллэр, дьон сэрэнэ, харыстана сатыыллар да кыаттарбат. Киһи тулуура улааттаҕына арыгыны аһара испэт буолар кыахтанар.
Билигин ордук улахан содуллаах наркотик эдэрдэргэ тарҕанан кэлэн иһэр. Тыл үөрэхтээхтэрэ, суруйааччылар уонна үөрэх министерствота оҕо өйө-санаата сайдыытын билбэттэриттэн “айыы үчүгэй”, “айыыны оҥор” диэн этэн ыаллар баар-суох оҕолорун сыыһа үөрэтэ сылдьаллар. “Айыы үчүгэй”, “айыыны оҥор” диэн этиилэр оҕо дьон билбэттэрин, оҥорботторун оҥоро сатыыр санаатын аһара улаатыннаран сыыһа-халты туттунарын үксэтэр.
Эдэр киһи айыыны, киһи билбэтин, оҥорботун оҥоро сатаан наркотигы боруобалыы оонньуу сылдьан наркоман буолан хаалыыта содулга түбэһии диэн ааттанар. "Айыы үөрэҕэ" оҕолору сыыһа үөрэтиититтэн наркотик дьайыытыгар киирэн биэрэллэрэ элбээтэ. Ол иһин эдэр наркоманнар элбээн иһэллэриттэн наркотиктар тарҕаналлар.
Дьон билбэттэрин, оҥорботторун, айыыны оҥоро сатааһын араас содулу үөскэтэрэ элбэх. Сахалар ол иһин оҕону үөрэтиигэ “Айыыны оҥорума” диэн этиини туһаналлар. Бу сыыһа-халты туттубат буолууга үөрэтэр үөрэҕи оҕону иитиигэ туһаналлар. (2,28).

# Содул
## Туһаныллыбыт литература

1. Афанасьев П.С. Саха тылын быһаарыылаах кылгас тылдьыта. – Дьокуускай: Бичик, 2008. – 680 с.
2. Каженкин И.И. “Айыы диэмэ”, “Айыыны оҥорума”. – Дьокуускай: Компания “Дани АлмаС”, 2012. – 152 с.
# Уустуйа нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)

Уустуйа нэһилиэк (нууч. Устье). Сунтаар улууһун нэһилиэгэ, киинэ Уустуйа.

# Уустуйа нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)
## Географията

Улуус кииниттэн 5 км илин диэкки Кэмпэндээйи үрэх төрдүгэр турар.

# Уустуйа нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)
## Нэһилиэк олохтоохторо

Нэһилиэнньэтин ахсаана 368 киһи (2007 сыл).

# Уустуйа нэһилиэгэ (Сунтаар улууһа)
## Нэһилиэк историята

Уустуйа нэһилиэгэ 2003 сыл от ыйыгар, Кэмпэндээйи нэһилиэгиттэн араарыллан, тэриллибит.
# Диалектика

Диалектика диэн философияҕа аргумент эбэтэр мөккүөр быһаарыытна ньымата. Европа Орто сылларыгар диалектика (уонна логика) үс босхо искусстволарстар биирдэстэрэ буолар этэ, атыттара риторика уонна грамматика.
Диалектика процеһын сыала диэн ханнык эмит өйдөөбөт буолууну кэпсээтии нөҥүө быһаарыы буолар, уонна чахчыныы булуу буолар.
Диалектика үс сүрүн идеяҕа турар:
* 1: Туох барыта утарсар күүстэртэн турар.
* 2: Кыра-кыралаан тугу эмит уларыттаххына сотору буолан баран син биир улаханнык уларыйар.
* 3: Уларытыы эргииринэн буолбакка спиралларынан барар.
# 1727

1727 сыл.

# 1727
## Туох буолбута

* Алтынньы 21 — Арассыыйа уонна Кытай ыккардыларыгар Кяхта дуогабара түһэрсиллибит. Мантан саҕалаан атыы-эргиэн кэҥээбит. Эргиэҥҥэ туттуллар кяхта тыла диэн нуучча-кытай булкаас пиджин тыл үөскээбитэ. Холобура, "моя твоя понимай нету" диэн киэҥник тарҕаммыт этии ол тылтан кэлбитэ.

# 1727
## Төрөөбүттэр

Муус устар 29 — Жан Жорж Новер (29.4.1727-19.10.1810) - хореграфическай искусствоны уларыппыт үҥкүүнү үөрэтээччи, француз балетмейстера. Кинини «билиҥҥи балет аҕата» диэн ааттыыллар. ЮНЕСКО быһаарыытынан 1982 сыллаахтан Ж. Ж. Новер төрөөбүт күнүгэр аан дойду Үҥкүү күнүн бэлиэтиир.

# 1727
## Өлбүттэр

* Кулун тутар 31 — Ньютон Исаак (1642 төр.) — Англия физигэ, математига уонна астронома, классическэй физика төрүттээччилэриттэн биирдэстэрэ.
# Кыра үгүрүө

Кыра үгүрүө (лат. Lymnocryptes minimus, нууч. Гаршнеп) — көнө хара тумустаах, кылгас саһархайдыҥы хоҥор атахтаах үгүрүөтүҥү дьоҕус чөкчөҥөө.

# Кыра үгүрүө
## Эбии маны көр

* Үгүрүө
* Сурулаа үгүрүө
* Обот үгүрүө
# Аҕа дойду Улуу сэриитэ

Аҕа дойду улуу сэриитэ — ССРС фашистыы Германияны кытта 1941 сыл бэс ыйын 22 күнүттэн 1945 сыл ыам ыйын 9 күнүгэр кыайыар дылы ыыппыт сэриитэ. Иккис Аан дойду сэриитин сүрүн, быһаарыылаах сорҕото.
Германияны кытта Сэбиэскэй Сойууһу утары кини союзниктара Болгария, Венгрия, Италия, Румыния, Словакия, Финляндия, Хорватия сэриилэспиттэрэ.
# Каймаан арыылара

Каймаан арыылара (нууч. Острова́ Кайма́н эбэтэр Кайма́новы Острова́) (ааҥл. Cayman Islands) — Вест-Индияҕа Кариб байҕалыгар баар Кайма́н арыыларыгар сытар Британия сирдэрэ. Нууччалыы сурукка киирбит аата — Острова Кайман (KY, CYM).
Иэнэ — 264 км². Улахан Каймаан, Кыра Каймаан уонна Кайман-Брак диэн арыылардаах.
Олохтоохторо — 61 944 киһи (2020), мулааттар, европеецтэр уонна хара тириилээхтэр. Олохтоохторун 4/5 Улахан Каймаан арыыга олорор. Дьаһалта киин куората — Джорджтаун. Олохтоохтор сүрүн дьарыктара — туристарга өҥө оҥоруу уонна чараппаахы иитиитэ.
# Ииннээх

Ииннээх, Өлүөхүмэ улууһун Дэльгэй нэһилиэгэр баар бөһүөлэк. Улуус кииниттэн 141 км. Нэһилиэнньэтин ахсаана 200 киһи (2007 сыл). Олохтоохтор дьарыктара ынах-сүөһү иитиитэ уонна хортуоппуй үүннэрии.
Кузьминнар дойдулара.

# Ииннээх
## Бөһүөлэктэн төрүттээхтэр

* 1918 сыл сэтинньи 7 күнүгэр төрөөбүтэ Кузьмин Валерий Ильич (07.11.1918—1983) — Социалистическай Үлэ Геройа, летчик.
* 1922 сыл ахсынньы 26 күнүгэр төрөөбүтэ Кузьмин Ариан Ильич — космос сардаҥаларын үөрэппит физик-учуонай, билим салайааччыта, СГУ ректора, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа.
* 1958 сыл тохсунньу 18 күнүгэр төрөөбүтэ Махарова (Кузьмина) Наталья Владимировна, медицина билимин доктора.
# Гранаада (Испания куората)

Гранаада (исп. Granada исп. Granada) — Испания куората уонна муниципалитета, Аналусияҕа киирэр Гранада провинция киинэ. Сабардыыр иэнэ 88,02 км². Олохтоохторун ахсаана 234 325 киһи (на 2009 сыллааҕы туругунан).

# Гранаада (Испания куората)
## Ини-бии куораттар

* [./Билэ:Flag_of_Italy.svg link=|20x20px] Флоренция (итал. Firenze), Италия
* [./Билэ:Flag_of_Brazil.svg link=|20x20px] Белу-Оризонти (порт. Belo Horizonte), Бразилия (1975)
* [./Билэ:Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg link=|20x20px] Шарджа (араб. لشارقة‎‎), ОАЭ

# Гранаада (Испания куората)
## Эбии көр

* Кыһыҥҥы Универсиада 2015 — 2015 сыллаахха олунньу 4 - 14 күннэригэр Гранаадаҕа буолбута.
# 2017 Конфедерация Кубога

2017 сыл FIFA Конфедерациятын Кубога диэн футболга FIFA Конфедерацияларын ыккардыгар Арассыыйаҕа ыытылллар футболга күрэс. Бэс ыйын 17 күнүттэн от ыйын 2 күнүгэр дылы буолар.

# 2017 Конфедерация Кубога
## Ыытыллар миэстэлэрэ

Арассыыйа 4 куоратыгар ыытыллар: Москва, Санкт-Петербург, Сочи уонна Казань.
Ыытыллар сирдэрэ :
| Аата | Зенит стандиона | Казань Арена | Открытие Арена | Фишт Олимпия оонньуларын стадиона |
| Хаартыската | | | | |
| Куората | Санкт-Петербург | Казань | Москва | Сочи |
| Көрөөччү ахсаана | 66,881 | 45,015 | 44,829 | 47,659 |
| Тутуллубут сыла | 2016 | 2013 | 2014 | 2013 |

# 2017 Конфедерация Кубога
## Квалификация

| Хамаанда | Конфедерация | Квалификация ааспыт биричиинэтэ |
| Арассыыйа Арассыыйа | UEFA | 2018 Аан дойду футбол чемпионатын хаһаайына |
| Германия Германия | UEFA | 2014 Аан дойду футбол чемпионатын чемпиона |
| Австралия Австралия | AFC | 2015 Азия футбол чемпионатын кыайыылааҕа |
| Чиили Чиили | CONMEBOL | 2015 Copa América кыайыылааҕа |
| Миэксикэ Миэксикэ | CONCACAF | 2015 CONCACAF Cup кыайыылааҕа |
| Саҥа Зеландия Саҥа Зеландия | OFC | 2016 OFC Nations Cup кыайыылааҕа |
| Португалия Португалия | UEFA | UEFA Euro 2016 кыайыылааҕа |
| Камерун Камерун | CAF | 2017 Africa Cup of Nations кыайыылааҕа |

# 2017 Конфедерация Кубога
## Группанан оонньуулар

Оонньуулар күннэрэ 2015 сыл от ыйын 24 күнүгэр талыллыбыттара.

# 2017 Конфедерация Кубога
## Группанан оонньуулар
### A группа

| Pos | Хамаанда | Pld | W | D | L | GF | GA | GD | Pts |
| 1 | Арассыыйа Арассыыйа | 1 | 1 | 0 | 0 | 2 | 0 | +2 | 3 |
| 2 | Саҥа Зеландия Саҥа Зеландия | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 2 | –2 | 0 |
| 3 | Португалия Португалия | 1 | 0 | 1 | 0 | 2 | 2 | –0 | 1 |
| 4 | Миэксикэ Миэксикэ | 1 | 0 | 1 | 0 | 2 | 2 | –0 | 1 |
| 2017 бэс ыйын 17 күнэ |
| Арассыыйа Арассыыйа | 2-0 | Саҥа Зеландия Саҥа Зеландия |
| 18 бэс ыйын2017 |
| Португалия Португалия | 2-2 | Миэксикэ Миэксикэ |
| 21 бэс ыйын 2017 |
| Арассыыйа Арассыыйа | v. | Португалия Португалия |
| Миэксикэ Миэксикэ | v. | Саҥа Зеландия Саҥа Зеландия |
| 24 бэс ыйын 2017 |
| Миэксикэ Миэксикэ | v. | Арассыыйа Арассыыйа |
| Саҥа Зеландия Саҥа Зеландия | v. | Португалия Португалия |

# 2017 Конфедерация Кубога
## Группанан оонньуулар
### B группа

| Pos | Хамаанда | Pld | W | D | L | GF | GA | GD | Pts |
| 1 | Чиили Чиили | 1 | 1 | 0 | 0 | 2 | 0 | +2 | 3 |
| 2 | Австралия Австралия | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | –0 | 0 |
| 3 | Германия Германия | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | –0 | 0 |
| 4 | Камерун Камерун | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 | 2 | –2 | 0 |
| 18 бэс ыйын 2017 |
| Камерун Камерун | 0-2 | Чиили Чиили |
| 19 бэс ыйын 2017 |
| Австралия Австралия | v. | Германия Германия |
| 22 бэс ыйын 2017 |
| Камерун Камерун | v. | Австралия Австралия |
| Германия Германия | v. | Чиили Чиили |
| 25 бэс ыйын 2017 |
| Германия Германия | v. | Камерун Камерун |
| Чиили Чиили | v. | Австралия Австралия |
# Grand Theft Auto

Grand Theft Auto (GTA) (МФА: [grænd θeft ˈɔː.təʊ], кылг. GTA) диэн — Британияҕа үлэлиир Rockstar North (урукку аата DMA Design) хампаанньа оҥорбут уонна сүнньүнэн сайыннарар көмпүүтэр мультиплатформеннай оонньуулар сиэрийэлэрэ. Кини хас чаастартан турар. Оонньуу Шотландия дойдутугар оҥоһуллубут. Билигин АХШ бас билэр. Айааччылара Rockstar North уонна Rockstar Leeds. Онньууну Rockstar Games хампаанньа таһаарар. Бастакы оонньуу 1997 сыллаахха тахсыбыта. Бу оонньууларга киһи буруйу оҥорооччу оруолун толорон, сакааһынан өлөрөр, бааннары халыыр уо.д.а.

# Grand Theft Auto
## Оонньуулар

Grand Theft Auto
* Grand Theft Auto (1997: PC уонна PlayStation, 1999: Game Boy Color)
** Grand Theft Auto: London, 1969 (1999)
*** Grand Theft Auto: London, 1961 (1999)
Grand Theft Auto II
* Grand Theft Auto 2 (1999: PC уонна PlayStation, 2000: [[Sega Dooodkdo
Ock Cocoxoreamcast|Dreamcast]] уонна Game Boy Color)
* Grand Theft Auto Advance (2004): (Game Boy Advance)
Grand Theft Auto III
* Grand Theft Auto III (2001: PlayStation 2, 2002: PC, 2003: Xbox)
* Grand Theft Auto: Vice City (2002: PlayStation 2, 2003: PC уонна Xbox)
* Grand Theft Auto: San Andreas (2004: PlayStation 2, 2005: PC уонна Xbox)
* Grand Theft Auto: Liberty City Stories (2005: PSP, 2006: PlayStation 2)
* Grand Theft Auto: Vice City Stories (2006: PSP, 2007: PlayStation 2)
Grand Theft Auto IV
* Grand Theft Auto IV (2008: Xbox 360 уонна PlayStation 3 (29 муус устар 2008), PC (3 ахсынньы 2008)
** Grand Theft Auto IV: The Lost and Damned (олунньу 2009)
** Grand Theft Auto: The Ballad of Gay Tony (2009 3/4 квартала)
* Grand Theft Auto: Chinatown Wars: (2008: Nintendo DS, релиhа: 20 кулун тутар 2009)
# Белянка

Белянка өрүс — Өлүөнэ өрүс уҥа салаата. Уһуна 217 км, тардыытын иэнэ 4560 кв.км. Баһа Верхоянскай сискэ сытар. Хас да сиһи быһа охсон ааһар.
Алтынньыттан ыам ыйыгар диэри тоҥ. Хаҥас өртүттэн Мунньи (103 км.) диэн бөдөҥ салаалаах.

# Белянка
## Ылыллыбыт сирэ

Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980 г.
# Чуускуннуҥулар кэргэннэрэ

Чуускуннуҥулар кэргэннэрэ (лат. Charadriidae, нууч. Семейство Ржанковые) - Чуускуннуҥулар аймахтарыгар (этэрээттэригэр) киирэр.
Саха сиригэр бу кэргэҥҥэ 5 уус бэрэстэбиитэллэрэ бааллар:
* Чуускуннар уустара
* Лопхойууттар уустара
* Алтан түөстэр уустара
* Чыыбыстар уустара
* Эриэн бараахтар уустара
# Абдуллин, Азат Хамматович

Абдуллин, Азат Хамматович
Азат Хамматович Абдуллин(төр. 1931с. бэс ыйын 26 күнүгэр, БАССР Зианчуринскай оройуонун Ургин дэриэбинэтигэр.) - башкир суруйааччыта, драматурга уонна публициһа. Нууччалыы тылынан суруйар. 1949-1953 сс.Уфаҕа, Башкирскай педагогическай институтка үөрэммит. 1953-1956 сс. Москваҕа М.Горькай аатынан аан дойду литературатын институтугар аспирантураҕа үөрэммит. Үөрэҕин кэнниттэн Башкир судаарыстыбаннай университетыгар преподавателинэн үлэлээбит, онтон, Москваҕа көспүт, онно идэтийбит суруйааччы уонна драматург буолбут. 1963 с.суруйуунан дьарыктаммыт, "Не забывай меня солнце!"- диэн поэт Сергей Чекмарёв олоҕор анаммыт пьесаны суруйбут. Пьеса, ССРС элбэх тыйаатырдарыгар(Казахстан судаарыстыбаннай академическай тыйаатырыгар10 сыл устата) туруоруллубут, хас да төгүл Уфаҕа уонна Москваҕа башкиирдыы уонна нууччалыы тылынан хаттаан бэчээттэммит. "Тринадцатый председатель"(1979) диэн дырааматынан Бүтүн Сойууска биллибитэ. Аан бастаан колхуос олоҕун итэҕэстэрин сырдатар пьеса, Вахтангов аатынан тыйаатырга туруоруллубут. Сүрүн оруолу артыыс Василий Лановой оонньообут. Пьеса дойду уонна тас дойдулар сүүстэн тахса тыйаатырдарыгар ситиһиилээхтик туруоруллубута. 1985 с. Абдуллин, "Тринадцатый председатель" салгыытын "Последний патриарх" диэн дырааманы суруйбута. 2004 с. Рудольф Нуреев туһунан "Нездешний сад" пьесаны суруйбутунан, Роман Виктюк тыйаатырыгар испэктээх туруорбуттара. Пьесалары таһынан, Абдулин, "Табунщик", "Звучащее поле", "Сияние таланта" диэн публицистическай очеркалары суруйбута. Айымньылара: "Не забывай меня солнце!" драмат.поэма. 1973 с; "Не забывай меня солнце!" Кэпсээн.1973 с; "Онотма мине кояш" . Пьеса. Башкирдыы тылынан тахсыбыта.1973 с.; "Белое молоко". Кэпсээн. 1976 с; "Красная роса". Кэпсээннэр. 1979 с.; "Тринадцатый председатель". Дыраама. 1981 с.; "Последний патриарх". Дыраама.1990 с. "Знак Почёта" уордьаннаах(16.11.1984). Башкортостан Өрөспүүбүлүкэтин Норуодунай суруйааччыта. https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD,_%D0%90%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 https://gtrk.tv/novosti/pisatel-i-dramaturg-azat-abdullin-udostoen-pochetnogo-zvaniya-narodnyy-pisatel-respubliki Архыыптаммыт 2020, Бэс ыйын 27 күнүгэр.
# Пакистаан

Пакистаан диэн Соҕуруу Азия дойдута. Араб байҕалын уонна Оман хомотун кытылларыгар сытар (кытыл линията 1,046 км). Кирбиилэhэр Афганистаанныын уонна Ираанныын арҕаа, Ииндийэлиин илин уонна Кытайдыын хотугулуу-илин.
# Мэйиилэ

Мэйиилэ — тыһыынчанан ахсааннаах кыыл таба үөрэ.