yasalma/wikipedia huggingface dataset:
# РБК

РБК («РосБизнесКонсалтинг») — Арассыыйа биир улахан чааһынай медия конгломерата, элбэх телеканаллары, радио, интернет хаһыаттары бас билэр.
Салалтата — Москуба уонна Өфө.
# Көҥүл тыл

Көҥүл тыл (ааҥл. freedom of speech) — киһиэхэ, дьоҥҥо барыларыгар айылҕаттан бэриллибит, мораль уонна һокуон өттүнэн көмүскэллэнэр быраап буолар.
Өйдөбүл быһыытынан, киһи киһини сыыһатын иһин кириитикэлиэхтээх — ол кириитикэтин иһин кинини бобуо суохтаах. Тойоттор харчы уоралларын норуот билиэхтээх, армияҕа дедовщина буоларын норуот билиэхтээх, полициялар дьону атаҕастыылларын норуот билиэхтээх. Көҥүл тыл хас биирдии киһи сүрүн бырааба, көҥүлэ буолар. Көҥүл тылы бобуу — политическай репрессия биир көрүҥэ буолар.

# Көҥүл тыл
## Өссө маны көр

* Цензура
# Кээмэй эбиискэ

Кээмэй эбиискэ (нууч. частица меры) - саҥа ирээтэ.
# Эйафьадлайокудль

Эйяфьядлайёкюдль (исланнар тылларынан Eyjafjallajökull) — Исландияҕа алтыс улахан тарыҥ. Рейкьявиктан 200 км арҕаа диэкки баар. Бу тарыҥҥа муус аннынан аата суох вулкан баар. Тарыҥ аатынан ааттыыллар — Эйяфьядлайёкюдль.
Үрдүгэ муора таһымыттан 1666 м, тарыҥ иэнэ 100 км² кэриҥэ. Кратера 3 - 4 км диаметрдаах. 2010 сылга диэри мууһнан бүрүнэн турара..
Ордук чугар бөһүөлэк (Скоугар) тарыҥ соҕурууҥҥу оһугар сытар. Тарыҥҥа Скоуга диэн үрэх баһа баар, бу үрэххэ Скоугафосс диэн күрүлгэн баар..
Вулкан эстиитэ 2010 сыл кулун тутар 20 күнүгэр саҕаламмыта. Муус устар 14 күнүгэр эстии күүһүрбүтэ.

# Эйафьадлайокудль
## Аата

Eyjafjallajökull — Арыы хайаларын тарыҥа:
* Eyja [ɛɪja] — арыы,
* Fjall [fjatll] — хайа,
* Jökull [jœːkʏtl] — тарыҥ.
# Саханефтегазсбыт

Саханефтегазсбыт (английскайдыы Sakhaneftegazsbyt эбэтэр грамматически сөптүк "Sakha oil and gas corporation"), Саха Сирин биир улахан ниэп тэрилтэтэ. Элбэх АЗС бас билэр. Салалтата — Дьокуускай.
Сүрүн саайта https://xn--80aaaeilas3cxbihgul1i.xn--p1ai/
# А. К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория

А.К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория
А. К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория - Арассыыйаҕа Карелия өрөспүүбүлүкэтигэр Петрозаводскай куоракка баар үрдүк үөрэх тэрилтэтэ.
Устуоруйата
1967 с.от ыйын 1 күнүгэрН.А. Римскай-Корсаков аатынан Ленинградтааҕы судаарыстыбаннай Ленин уордьаннаах консерватория Петрозаводскайдааҕы филиала арыллыбыт. 1991 с.балаҕан ыйын 9 күнүгэр Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория буолбут. 2003 с.ыам ыйын 13 күнүгэр Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория(институт). 2003 с.атырдьах ыйын 19 күнүгэр консерваторияҕа А. К. Глазунов аатын иҥэрбиттэр. 2011 с.ыам ыйын 26 күнүгэр Бэдэрээлинэй судаарыстыбаннай бүддьүөттэн үбүлэнэр үрдүк профессиональнай үөрэх тэрилтэтэ "А. К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория(академия)"

# А. К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория
## Структурата

Факультеттара:
1. Исполнительскай факультет
Кафедралара:
-специальнай фортепиано
-камернай ансаамбыл уонна концертмейстерскай кылаас
-струннай үнстүрүмүөннэр
-норуодунай үнстүрүмүөннэр
-духовой уонна ударнай үнстүрүмүөннэр
-фортепиано уопсай кууруһа
2. Теоретико-дирижерскай факультет:
-дирижирование
-музыка уонна композиция түөрүйэлэрэ
-музыка устуоруйата
-финно-угорскай норуоттар музыкалара
-вокальнай уонна тыйаатыр ускуустубалара
-гуманитарнай дисциплиналар.
1992 сылтан консерваторияҕа "Музыкальное искусство" испэссээлинэскэ аспирантура арыллыбыт. 1994 с.Арассыыйаҕа соҕотох финно-угорскай норуоттарар музыкалара диэн кафедра арыллан аан дойдуга финно-угорскай этническай култуура сүппэтин уонна научнай суолталаах буоларыгар онно сөптөөх каадырдарынан Карелия өрөспүүбүлүкэтин эрэ буолбакка, этнос быһыытынан аймахтыы норуоттаах Арассыыйа эрэгийиэннэрин эмиэ хааччыйар. 2008 сылтан, үрдүк таһымнаах орто проф.үөрэхтээһин программатынан "Инструментальное исполнительство" уонна "Хоровое дирижирование" диэн испэссээлинэстэргэ үөрэтии бара турар. 2010 с.консерваторияҕа Диссертационнай сэбиэт үлэлиир. Бу үрдүк үөрэх тэрилтэтигэр, 580-тан тахса устудьуон уонна аспиран дьарыктанар.

# А. К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория
## Рейтиннэрэ

Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория:
1. Арассыыйа үрдүк үөрэх тэрилтэтин рейтинигэр 419-с миэстэ. 2. Карелия үрдүк үөрэх тэрилтэтин рейтинигэр 2-с миэстэ. 3. Петрозаводскай куорат үрдүк үөрэх тэрилтэтин рейтинигэр 2-с миэстэ

# А. К. Глазунов аатынан Петрозаводскайдааҕы судаарыстыбаннай консерватория
## Ссылкалара

http://glazunovcons.ru/conservatory/history https://www.culture.ru/institutes/38013/petrozavodskaya-gosudarstvennaya-konservatoriya-imeni-a-k-glazunova https://web.archive.org/web/20071212235223/http://conservatory.ru/node/281/ https://web.archive.org/web/20071212235223/http://conservatory.ru/node/281/ http://glazunovcons.ru/
# 2000 Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара

XXVII Сайыҥҥы Олимпия оонньуулара 2000 сыллаахха Аустралия Сидней куоратыгар буолан ааспыттара.
# Николай Уус

Борисов Николай Федорович (Николай Уус) — суруйааччы, Российскай Федерация үтүөлээх юриһа.

# Николай Уус
## Олоҕун олуктара

* 1932 сыллаахха ахсынньы 20 күнүгэр Мэҥэ-Хаҥалас улууһун Дьабыыл нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1961 с. — Томскайдааҕы государственнай университет юридическай факультетын бүтэрбитэ.
* Үлэлээбит идэлэрэ: зоотехник, следователь, прокурор көмөлөһөөччүтэ.
* 1972—1988 сс. — Саха АССР прокурорун солбуйааччыта.
* 1988 сылтан — Главнай государственнай арбитр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин Үрдүкү арбитражнай суутун Бэрэссэдээтэлинэн талылла сылдьыбыт.
* 1993 с. — Саха Өрөспүүбүлүкэтин суруйааччыларын чилиэнэ.
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ытык Сүбэтин президиумун чилиэнэ. Саха Өрөспүүбүлүкэтин ааһыныы боппуруостарыгар хамыыһыйатын бэрэссэдээтэлэ, Ис дьыала миниистирин сүбэтин чилиэнэ.

# Николай Уус
## Айар үлэтэ

Бастакы кэпсээнэ «Өймөкөөн тыатыгар» 1979 сыллаахха «Хотугу сулус» сурунаалга тахсыбыт. Онтон ыла 20-чэ кинигэлэри айан бэчээттэппит.

# Николай Уус
## Наҕараадалара уонна ытык ааттара

* Российскай Федерация үтүөлээх юриһа
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх юриһа
* Милиция туйгуна
* Юриспруденция бэтэрээнэ
* Бочуоттаах меценат
* Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2001)
* Мэҥэ-Хаҥалас улууһун ытык киһитэ (2002)

# Николай Уус
## Библиография

* Ытыллыбыт буулдьа: Кэпсээннэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1984. — 104 с.
* Эргэ саа: Кэпсээннэр. — Дь.: Кинигэ кыһата, 1987. — 136 с.
* «Манчаары Баһылай — юрист көрүүтүнэн: докумуоҥҥа олоҕурбут сэһэн». — Дь.: «Медиа-холдинг», 2012.
# Никифоров Владимир Маевич

Никифоров Владимир Маевич — филология билимин кандидата.

# Никифоров Владимир Маевич
## Олоҕун олуктара

* 1957 сыллаахха алтынньы 18 күнүгэр Саха АССР Ньурба улууһун Бастакы Дьаархан нэһилиэгэр төрөөбүтэ.
* 1981 с. — Ураллааҕы государственнай университеты бүтэрбитэ.
* 1981—1983 сс. — Өлүөхүмэ оройуонун хаһыатын корреспондена.
* 1983—1985 сс. — «Якутский университет» хаһыакка литсорудник, редактор эбээһинэһин толорооччу.
* 1985—1988 сс. — М. Горькай аатынан литература Институтын аспирана.
* 1988—1990 гг. — РНА СС Дьокуускайдааҕы билим Киинин ТЛИ Институтын старшай лаборана.
* 1990 с. — младшай научнай үлэһит.
* 1990 с. — филология билимин кандидатыгар «Якутские народные предания» тиэмэҕэ суруйбут диссертациятын ситиһиилээхтик көмүскээбитэ.
* 1991—1997 сс. — салаа сэбиэдиссэйэ.
* 1998 сылтан — гуманитарнай чинчийии уонна аҕыйах ахсааннаах омуктар кыһалҕаларын үөрэтэр Институт саха фольклоругар салаатын старшай научнай үлэһитэ.
В. М. Никифоров саха фольклорун үөрэтэр биир биллиилээх чинчийээччи, 40-н тахса ыстатыйа ааптара.

# Никифоров Владимир Маевич
## Сүрүн үлэлэрэ

* Якутские народные предания. Художественные особенности и историческое развитие жанра (Новосибирск, 1994) — монография.
* Стадии эпических коллизий в олонхо. Формы фольклорной и книжной трансформаций (Новосибирск, 2000).
* Историзм якутских преданий (М., 1989).
* Военное искусство древних якутов (Сб.: Фольклорное наследие народов Сибири и Дальнего Востока. — Якутск, 1991).
* Отражение межэтнических контактов в этнографической литературе и фольклоре (Сб.: Национальные отношения в регионах страны: История и современность. — Якутск, 1992. — Ч.2).
# Кырачаан кутуйахтар

Кырачаан кутуйахтар (лат. Micromys, нууч. Род Мыши малютки) - Кутуйахтыҥылар кэргэннэригэр киирэр уус. Саха сиригэр манна 1 көрүҥ - Кырачаан кутуйах - киирэр.
* Ойуур кутуйахтара
* Кутуйахтар
* Кырыысалар

# Кырачаан кутуйахтар
## Өссө маны көр

Бытаһыттыҥылар кэргэннэрэ
# Клешев Вячеслав Айдынович

Клешев Вячеслав Айдынович - Алтаай устуорук уонна этнограф учуонайа, устуоруйа билимин хандьыдаата. 30 тахса билим үлэтин ааптара. Монголияҕа, Кытайга, Кыргыстааҥҥа, Казахстааҥҥа уонна Узбекистааҥҥа чинчийиилэри ыыппыта.

# Клешев Вячеслав Айдынович
## Кинигэлэрэ

* Народная религия алтайцев: Вчера, сегодня. Горно-Алтайск, 2011
# Korean Air

Korean Air (Кореан Эйр, Кэриэйэ авиа хампаанньата) — Соҕуруу Кэриэйэ уонна аан дойду бөдөҥ авиа хампаанньаларыттан биирдэстэрэ.
Korean Air аан дойду саамай бөдөҥ 20 авиа хампаанньаларыттан биирдэстэрэ. 45 дойду 128 куоратыгар көтөр. Дойду иһинэн 12 сиргэ көтөр. Сүрүн хаабтара Сеул икки аэропорда — Инчхон уонна Кимпхо. Korean Air штаб-квартирата Сеулга Кансогу оройуонугар баар бөдөҥ филиаллара Чеджу аоэропорка уонна Пусааннааҕы Кимхэ аэропорка бааллар.
SkyTeam альянс төрүттээччи хампаанньалартан биирдэстэрэ. 2018 сыллаахха Кэриэйэҕэ буолар XXIII Пхенчан Олимпия оонньууларын официальнай спонсора буолбута.

# Korean Air
## Устуоруйата

Korean Air хампаанньаны 1962 сыллаахха Соҕуруу Кэриэйэ бырабыыталыстыбата 1948 сыллаахха тэриллибит Korean National Airlines хампаанньа оннугар тэрийбитэ.
1984 сыл кулун тутар 1 күнүгэр авиа хампаанньа аатын Korean Air Lines диэнтэн Korean Air диэҥҥэ уларыппыта. Соҕуруу Кэриэйэ былааҕа («Тхэгыкки») истииллэх ливрея киллэриллибитэ: үрүҥ көмүстээх халлаан күөҕэ. Бу ливреяны Korean Air Boeing корпорацияны кытта оҥорбута уонна аан бастаан Fokker F28 сөмүлүөттэргэ туттубута.
2007 сыл кулун тутарыгар Korean Air хампаанньаҕа 16 623 киһи үлэлиир этэ. Ол сыл бэс ыйын 5 күнүгэр хампаанньа бэйэтин иһинэн чэпчэки сыананы тутуһар Jin Air хампаанньаны тэрийбитэ. Бу саҥа хампаанньа «Korea Train Express» тимир суол хампаанньатын кытта күрэстэһэр соруктаах. Саҥа лоу-костер Сеул уонна Чеджу ыккардыларыгар көтөн 2008 сыл от ыйын 17 күнүгэр үлэтин саҕалаабыта. Korean Air салалтата этэринэн «оҕо» хампаанньаҕа эбии Boeing 737 уонна Airbus A300 сөмүлүөттэр бэриллиэхтээхтэр.
# Чахыла

Чахыла (нууч. глаукома) — харах ис баттааһына үрдүүр ыарыыта.
# Портаал:Тас сахалар

* ПОРТААЛ:ТАС САХАЛАР
* «Все-таки жаль немого кино. Какое удовольствие было видеть, как женщина открывает рот, а голоса не слышно» (Чарли Чаплин) |
* Киирии
* «Тас сахалар» — Саха омуга былыр былыргыттан онон-манан тарҕанан, сирдэри баһылаан, тыаны солоон, ходуһа-мэччирэҥ оҥостон, булду-алды батыһан ханна-ханна тиийбэтэҕэ баарай. Сахалыы тыыннаах, сахалыы саҥарар дьоммут билиҥҥи Саха сирин кыраныыссатын таһыгар былыр былыргыттан олохсуйан хаалбыта устуоруйа чахчыта. Бу дьон сороҕо XVII үйэҕэ, сороҕо хойут даҕаны киин Саха сириттэн көһөн барбыт дьоннор сыдьааннара дииллэр. Оттон сорох чинчийээччилэр этэллэринэн саха төрүттэрэ манна көһөн иһэн сорҕолоро кэлэн иһэр сирдэригэр хаалан хаалбыттар. Тугун ханныгын билиҥҥи ноуука чопчулаабат эрээри — бу дьиҥ сахалыы тыыннаах, бэйэлээтэр бэйэбит дьоммут.
* «Тас сахалар» портаал бу дьон туһунан билиини биэрэр Бикипиэдьийэ иһинэн үлэни сүрүннүүр-түмэр соруктаах. Кыттыҥ, суруйуҥ, тупсарыҥ, көмө буолуҥ! |
| | Сэргэх чахчылар |
| Халыып:Портаал:Тас сахалар/Талыы киһи ||
* Сэргэх ыстатыйа
* Халыып:Портаал:Тас сахалар/Талыллыбыт ыстатыйа |
| | Категориялар |
| Категориялар Амыр сахалара категория көстүбэтэ Дьэһиэй сахалара категория көстүбэтэ Үт сахалара категория көстүбэтэ Долгааннар категория көстүбэтэ Лаамы сахалара категория көстүбэтэ Магадаан сахаларасубкатегорията суох Тиһиктэр Долгаан суруйааччылара Тас сахалар түөлбэлээн олорор сирдэрэ ||
* Новые статьи
* Халыып:Портаал:Тас сахалар/Саҥа ыстатыйалар |
| | Бырайыактар |
| Халыып:Портаал:Тас сахалар/Бырайыактар ||
* Билэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpgБилэ:Немое кино (проект) 2.jpg
* Талыллыбыт ыстатыйалар
* Халыып:Портаал:Тас сахалар/Портаал талыллыбыт ыстатыйалара |
| | Тас сахалар тустарынан сэргэх чахчылар |
| Халыып:Портаал:Тас сахалар/Билэҕит дуо ||
* Немое кино
* Халыып:Портаал:Тас сахалар/Портаал сонуннара |
| | Цитаты |
| Халыып:Портаал:Тас сахалар/Цитааталар ||
* Афиши
* Халыып:Портаал:Тас сахалар/Афишалар |
| | Литература |
| Халыып:Портаал:Тас сахалар/Литература ||
# Озберк Бурджу

Бурджý Озбéрк (туур. Burcu Özberk; 1989 сыллаахха ахсынньы 11 күнүгэр төрөөбүтэ, Турция өрөспүүбүлүкэтэ, Эскишехир куорат) — турок норуотун биллэр көстөр артыыһа.

# Озберк Бурджу
## Биографията

Бурджу Озберк 1989 сыллаахха ахсынньы 11 күнүгэр Турция Эскишеһир куоратыгар төрөөбүт. Кини бииргэ төрөөбүт эдьиийдээх. Хаджиттепе университетыгар тыйаатыр салаатын бүтэрбитэ. Билигин Стамбул куоракка олорор.

# Озберк Бурджу
## Карьерата

Бурджу Озберк Эрдал Бешикчиолу салайааччылаазх Татбикат тыйаатырга оонньуур. Кини маннык туруорууларга кыттыбыта: «Сказка Войцеха», «Дурацкая Любовь» уо д а. Киинэҕэ аан бастаан "Великолепный век" киинэ сэрийээлигэр Хуриджихан Султан, Паргалы Ибрагим паши уонна Хатидже Султан кыыстарын улахан эрдэҕинээҕитин оонньоон сүрэхтэммитэ. 2015 сылтан 2016 сыллаахха диэри Бурджу Назлы оруолугар «Дочери Гюнеш» диэн сэрийээлгэ уһуллубута. Ол бырайыак түмүктэммитин кэннэ, 2016 сыллаахха Бурджу «Замечательный зять» диэн ааттаах тэлэбиисэр сэрийээлигэр Мелике оруолугар тиксибитэ. 2017 сыллаахха Бурджу "Непокорный Каратай" диэн толору метрдаах киинэҕэ сүрүн дьахтар оруолун оонньообута. Ону таһынан эмиэ 2017 сыллаахха кини «Миндальные Сладости» сэрийээлгэ Айше оруолун толорубат. Эмиэ ити сыл күһүнүгэр кини «Семья Аслан» диэн хас даҕаны сиэрийэлээх киинэҕэ ылсыбыта. 2019 муус устарыгар «Любовь напоказ» диэн саҥа сэрийээлгэ оонньоон саҕалаабыта. Онно кинини кытта Чаглар Эртугрул диэн эмиэ биллиилээх киинэ артыыһа уһуллубута.

# Озберк Бурджу
## Тус олоҕо

2017 сыллаахтан Бурджу Альперен Дуймаз диэн артыыһы кытта көрсөн, доҕордоһон барбыта, арамааннаабыттара. Ол гынан баран эдэрдэр биир сылынан тапсыбакка арахсыбыттара. 2019 сыллаахха саас кыыс Фенербахче диэн волейбол кулуубун хамаандатын хапытаана Улаш Киягы кытта көсрүбүтэ.

# Озберк Бурджу
## Бэлиэтээһиннэр

* ↑ SARAY DIŞINDA DA BERABERLER.(тур.). Milliyet. Тургутулунна 2 Атырдьах ыйын 2014.
# Родионов Николай Николаевич (1886-1937)

Родионов Николай Николаевич (1886-1937) — Колчак Сибииргэ былааһын кэмигэр Благовещенскай куорат кулубата буола сылдьыбыт Өлүөхүмэттэн төрүттээх киһи, 1903 сыллаахтан бырабыыталыстыбаны утары аахсыйаларга кыттарын иһин полиция аһаҕас кэтэбилигэр сылдьыбыт, Күлүмнүүрдүүн алтыспыт.
Дьокуускайга Реальнай училищеҕа үөрэммит. Кинини бэйэтин билэр Ираида Клиорина суруйарынан, ол үөрэнэ сылдьан Игорь Будилевич диэн көскө сылдьар өрөбөлүссүйүнүөрү кытта билсэн кини дьайыытыгар киирбит. Полиция кэтэбилигэр киирбититтэн сылтаан училищеттан үүрүллүбүт. Өлүөхүмэҕэ төннөн тиийэн дьаамсыктар забастовкаларын тэрийбит. 1906 сыллаахха Күлүмнүүрдүүн бырабыыталыстыбаны утары аахсыйаорга кыттыбыт. Өлүөхүмэҕэ олорор кэмигэр сыылынайдар Саха уобалаһыттан күүрүүллэригэр көмөлөһөр эбит.
Клиорина ахтарынан, кинилэр Благовещенскайга олороллорун саҕана (Харбинтан 1917 сыл ахсынньытыгар көспүттэр) куорат баһылыган олорбут:
   "Ну, а в Благовещенске тогда был "Городским головой" дядя Коля, Николай Николаевич Родионов... Наши семьи сдружились потому, что Н.Н. Родионов был тоже якутянином, родом из Олекминска..."
1924 сыллаахха Читааҕа Күлүмнүүрдүүн Халыма туһунан мөккүспүтүн Клиорина ойуулуур: Күлүмнүүр (ол саҕана Саха сирин Москубатааҕы постпредствотын үлэһитэ) Саха Өрөспүүбүлүкэтин сирдэрин уонна экэниэмикэтин сайдыытын турууласпыт, Алдан көмүһүн хостууру, уонна Чуумпу далайга Айаан пуордун нөҥүө тахсары, оттон Родионов Дальревком аатыттан Халыманы Саха АССР-тан хайытан ылары туруорсубут, Дьокуускайтан сатаан салаллыа суоҕа диэн матыыптаан. Клиорина суруйарынан, ол да буоллар М.К. Аммосов кэлин Родионову Саха сиригэр үлэлии ыҥырбыт (оҕо эрдэҕиттэн 1905-06 сыллартан билэр буолан диир). Онно Н.Н. Захаренко (Клиорина таайа) салалтатынан САССР госпланын сэкиритээринэн үлэлээбит. Аммосовтыын чугаһыспыта бэрт буолан 1928 сыллаахха кинини батыһан Казахстааҥҥа барбыт.
Сураҕынан 1934 сыллаахха хаайыллыбыт (Клиорина сабаҕалыырынан, Карлагка сыппыт). Кэлин Караганда куоракка олоро сылдьыбыт. 1937 с. кулун тутар 19 күнүгэр иккистээн хаайыллыбыт, 1937 с. сэтинньи 1 күнүгэр ытыллыбыт. Донской манастыыр сиригэр көмүллүбүт.

# Родионов Николай Николаевич (1886-1937)
### Дьиэ кэргэнэ

* Кэргэнэ Александра, эрэ бастаан хаайыллыбыт кэмигэр бэйэтигэр тиийинэн өлбүт
* Кыыһа Муза
# Калиум

Сүрүн ыстатыйа: калиум изотоптара :
| 19 аргон ← калиум → кальсиум Na ↑ K ↓ Rb Калиум in the periodic table of the elements Периодик табыл ||
| Бүтүн билиилэрэ ||
| Аата, бэлиэтэ, нүөмэрэ | калиум, K, 19 |
| Элемент категорията | алкали метал |
| Бөлөҕө, периода, блога | 1, 4, s |
| Өҥө | көмүстүҥү үрүҥ |
| Атом маассата | 39.0983(1) g·mol⁻¹ |
| Электрон конфигурацията | [Ar] 4s¹ |
| Электрон хахха | 2, 8, 8, 1 (Image) |
| Физик характеристикалара ||
| Фазата | solid |
| Чиҥэ | 0.89 g·cm⁻³ |
| Убаҕас чиҥэ уулларыгар | 0.828 g·cm⁻³ |
| Ууллуу кэрдииhэ | 336.53 K (63.38 °C, 146.08 °F) |
| Оргуйуу кэрдииhэ | 1032 K (759 °C, 1398 °F) |
| Triple point | 336.35 K (63°C), kPa |
| Атом характеристикалара ||
| Кристал тутула | cubic body centered |
| Аhыйыы нүөмэрэ | 1 (strongly basic oxide) |
| Электромэлдьэhиитэ | 0.82 (Pauling scale) |
| Ионизация энергиялара | | 1st: 418.8 kJ·mol⁻¹ |
| Ионизация энергиялара | | 2nd: 3052 kJ·mol⁻¹ |
| Ионизация энергиялара | | 3rd: 4420 kJ·mol⁻¹ |
| Атом радиуhа | 220 pm |
| Атом радиуhа (calc.) | 243 pm |
| Ковалент радиус | 196 pm |
| Van der Waals radius | 275 pm |
| Атын билиилэрэ ||
| Магнетизма | paramagnetic |
| Итиини ыытыы | (300 K) 102.5 W·m⁻¹·K⁻¹ |
| Итии кэҥээhинэ | (25 °C) 83.3 µm·m⁻¹·K⁻¹ |
| Тыас түргэнэ (thin rod) | (20 °C) 2000 m/s |
| Юҥ модула | 3.53 GPa |
| Кытаанах модула | 1.3 GPa |
| Сабардам модула | 3.1 GPa |
| Мос скалата | 0.4 |
| Бринелл скалата | 0.363 MPa |
| CAS регистрация нүөмэрэ | 7440-09-7 |
| Ордук бигэ изотоптара ||
| Сүрүн ыстатыйа: калиум изотоптара изо ИТ Аҥар үрэллиитэ РҮ ҮЭ (MeV) ҮО ³⁹K 93.26% ³⁹K is stable with 20 neutrons ⁴⁰K 0.012% 1.248(3)×10⁹ y β⁻ 1.311 ⁴⁰Ca ε 1.505 ⁴⁰Ar β⁺ 1.505 ⁴⁰Ar ⁴¹K 6.73% ⁴¹K is stable with 22 neutrons ||
| Халыып: Көрүү • Ырытыы • Уларыт ||
Калиум диэн химия элемена. Бэлиэтэ K уонна атом нүөмэрэ 19.
# Фосагро

Фосагро — Арассыыйа саамай улахан фосфорнай биллиргэх уонна минеральнай биллиргэх оҥорор тэрилтэтэ, 40% Арассыыйа рыногын хааччыйар уонна 37% планета рыногын хааччыйар, онон сибээстээн Аан Дойдуга биир саамай улахан биллиргэх оҥорор тэрилтэтэ. Атыылыыр сирэ үксэ Америка уонна Кытай. Компания Москваҕа төбө офистаах, Россия уонна оҕо хампаанньата Мурманскай уобаласка баар Мурманскай уобаласка баар уонна апатит боруодатын хостуур компанияны "Апатит" киирэр. Компания Европаҕа фосфаттарга олоҕуран уоҕурдууну ордук улахан оҥорон таһаарааччы буолар.

# Фосагро
### Фосагро Саха Сиригэр

2013 сыллаахха Мэҥэ Хаҥаласка һобуот тутар былаанын дьон утаран туттарбатахтара.
# Суор (сулустар бөлөхтөрө)

Суор, (латыынныы Corvus) — соҕуруу халлаан сулустарын бөлөхтөрө. Кыыс уонна Гидра бөлөхтөр ыккардыларынан баар. Ордук улахан сулуһа 2,6m улаханнаах. кулун тутар - муус устар ыйдарга ордук көстөр. Орто кэтирээһннэргэ уонна соҕуруу көстөр.

# Суор (сулустар бөлөхтөрө)
## Интириэһиргэтэр объект

* NGC 4038 галактика "Антенналар".

# Суор (сулустар бөлөхтөрө)
## Устуоруйата

Былыргыттан биллэр бөлөх. Клавдий Птолемей «Альмагест» каталогар баар. Суор — Аполлон артибут көтөрө.
# Локуора

Локуора (нууч. чемерица остродольная, лат. ) — сииктээх өнньүөстэргэ, сииктээх сыһыыга уонна тыа саҕатынан үүнэр элбэх сыллаах от үүнээйи. Модьу силиргэхтээх, үрдүк умнастаах сүлүһүннээх, эмтээх от. Уһуна 120 см тиийэр.
# Сунтаар (өрүс)

Сунтаар, Күөнтэ өрүс (Индигиир тардыыта) салаата.
Өймөкөөн үрдэлинэн устар. Сунтаар Хайатыгар бастаах. Устата 185 км. Алтынньыттан ыам ыйыгар дылы муустаах.
Урукку Халыма суол быһа охсон ааһар сиригэр Дальстрой кэмигэр мас күргэ тутуллубута. Күргэни билигин да туһаналлар.

# Сунтаар (өрүс)
## Ылыллыбыт сирэ

* Якутская АССР, словарь-справочник, Якутск, 1980.
# Көстүбэт киһи

Көстүбэт киһи (ааҥл. ghost), абааһы биир көрүҥэ, түүн 12:00 чаастан уһуктар уонна сарсыарда 4:00 төттөрү утуйар көстүбэт киһи көстүбэт эйгэ киһитэ. Элбэх үһүйүйээннэртэн даҕаны, сороҕор дьиҥнээх камераҕа уһуллан хаалар эттик. Учуонайдар скептически сыһыаннаһаллар, ол эрэн суох диэбэттэр (18% Аан Дойду дьоҥо олохторугар хотя бы биирдэ көрөллөр эбит). Аны ол дьон олус доруобайдар, бырахтарар уонна голлюцинация ыарыынан ыалдьыбаттар. Аны камеранан уһуллубут көстүбэт киһи хайдах даҕаны Photoshop буолбат.
Көстүбэт киһи туһунан Аан Дойду омугар барытыгар баар, сахаларга эрэ буотах.
Сүрүннээн киһи өлөрүгэр эбэтэр куһаҕан буолаары кыннаҕына көстөр эттик буолар.
Элбэх киһи көрбүт дьон этэринэн: араас формалаах буолар (ол эбэтэр эбэһээт киһи буотах), холобура билимҥигэ биллибэт кыыл эбэтэр араас киһи аҥара буолар (төбөтө суох киһи, биитэр чугуун төбө курдук буолуон сөп). Хараҕа айаҕа суох буолуон сөп, көтөр буолуон сөп. Куһаҕан өлүк сыттаах буолар. Куһаҕан санаалаах буолар.
Полтергейст бииһин ууһа буолуон сөп.
Көстүбэт киһи баар сирин абааһылаах сир дииллэр, эбэтэр дьиэтин - абааһылаах дьиэ.
Күлүк киһи аймаҕа буолуон сөп эбэтэр ол кини же.
# Өлүөхүмэ (куорат)

Өлүөхүмэ (был. Аанньаах) диэн Саха Өрөспүүбүлүкэтин соҕуруу өттүгэр баар куорат, Өлүөхүмэ улууhун киинэ. Олохтоохторун ахсаана 8813 к. (2008). Өлүөнэ хаҥас кытылыгар турар, Дьокуускайтан 530 км.

# Өлүөхүмэ (куорат)
## Климата

Салгын температуратын орто кээмэйэ (2012 сыл).
Салгын тэмпэрэтиирэтин орто кээмэйэ :
| Тохсунньу | Олунньу | Кулун тутар | Муус устар | Ыам ыйа | Бэс ыйа | От ыйа | Атырдьах | Балаҕан | Алтынньы | Сэтинньи | Ахсынньы | Сыл |
| -31.1 °C | -25.7 °C | -18.0 °C | -1.0 °C | 11.3 °C | 19.8 °C | 23.3 °C | 16.4 °C | 9.5 °C | -4.4 °C | -19.9 °C | -27.5 °C | °C |

# Өлүөхүмэ (куорат)
## Куораттан төрүттээхтэр

* 1936 сыл сэтинньи 22 күнүгэр төрөөбүтэ Борисов Спартак Степанович — Саха сирин политига
* 1937 сыл сэтинньи 18 күнүгэр төрөөбүтэ Крымскай Гермоген Филиппович, академик, 1988—1992 сыллардаахха Саха Сиринээҕи Билим киинин Президиумун бэрэссэдээтэлэ.
* Өлүөхүмэ панорамата
* Өлүөхүмэ. Куорат уулуссата

# Өлүөхүмэ (куорат)
## Ылыллыбыт сирэ

Энциклопедия Якутии. — М., 2000.