# Алтынньы 20

Алтынньы 20 диэн Григориан халандаарыгар сыл 293-с күнэ (ордук хонуктаах сылга 294-c күнэ). Сыл бүтүө 72 күн баар.

# Алтынньы 20
## Бэлиэ күннэр

* Саха Өрөспүүбүлүкэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ — Ийэ күнэ. СӨ бэрэсидьиэнин Ыйааҕынан 1993 сыл балаҕан ыйын 2 к. олохтоммута. Алтынньы үһүс баскыһыанньатыгар бэлиэтэнэр (сылыттан көрөн алтынньы 15—21 күннэриттэн биирдэстэригэр түбэһэр)
* Арассыыйа Арассыыйа — Аҕа күнэ (алтынньы үһүс өрөбүлүгэр 2021 сылтан бэлиэтэнэр)
* Дойдулар ардыларынааҕы Авиадиспетчер күнэ
* Дойдулар ардыларынааҕы Повар күнэ
* Аан дойдутааҕы Остеопороз утары охсуһуу күнэ
* Арассыыйа Арассыыйа — Байыаннай связист күнэ
* Вьетнам Вьетнам — Вьетнам дьахтарын күнэ
* Гуатемала Гуатемала — Өрөбөлүүссүйэ күнэ. 1944 сыллаахха саҕаламмыт 10 сыллаах демокрааттыы кэми ахталлар.
* Кения Кения — Дьоруойдар күннэрэ. Кения тутулуга суох буолуутугар кылааттарын киллэрбит дьону ахталлар
* Чехия Чехия — Мас олордуу күнэ

# Алтынньы 20
## Түбэлтэлэр

* 1714 — Арассыыйаҕа ыраахтааҕы Бүөтүр I Санкт-Петербургтан атын сирдэргэ таас дьиэ тутуутун боппут. Бу дьаһал саҥа куораты түргэнник тутарга туһуламмыта.
* 1818 — АХШ уонна Улуу Британия кыраныысса туһунан конвенция түһэрсибиттэр. Канаада уонна АХШ ыккардыларынааҕы кыраныысса сүрүннээн 49-с кэтирээһининэн ааспыт.
* 1929 — Сэбиэскэй Сойууска ВКП(б) киин кэмитиэтэ кэлимсэ коллективизация бэлиитикэтин биллэрбит. Ас-үөл оҥорон таһаарыытын чэпчэтэр туһугар тыа сиригэр чааһынай хаһаайыстыбалары холбоон холкуостары уонна сопхуостары тэрийэн саҕалаабыттар. Маҥнай утаа коллективизация утарсыыны көрсүбүт, ас-үөл оҥоруута аччаан 1932-1933 сыллардаахха хоргуйуу тахса сылдьыбыт. Кэлин тыа хаһаайыстыбатын көрдөрүүлэрэ үрдээбиттэр. Социализм систиэмэтэ ыһыллыбытын кэннэ Илин Европа дойдулара деколлективизацияны ыыппыттара, сири чааһынай бас билиигэ төннөрбүттэрэ.
* 1930 — Арҕаа Сибиир кыраайын састаабыгар Хакас автономнай уобалаһа тэриллибит.
* 1932 — Уһук Илин кыраайын састаабыгар Сахалин уобалаһа тэриллибит. Ол саҕана уобалас Сахалин арыытын хотугу аҥаарын эрэ ылара, арыы соҕуруу аҥаарын Дьоппуон бас билэрэ.
* 1938 — ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Ыйааҕынан Уһук Илин кыраайын икки кыраайга араарыы түмүгэр Хабаровскай кыраай уонна Приморскай кыраай тэриллибиттэр.
* 1944 — Иккис аан дойду сэриитэ: Сэбиэскэй аармыйа уонна Югославия бартыһааннара Белград куораты босхолообуттар.
* 1959 — Орто уонна кылгас лиинийэлэргэ туттуллар пассажирдары таһар турбиналаах көтөр аал «Ан-24» бастакытын көппүт. 1962-1979 сылларга уопсайа 1200 маннык көтөр аал оҥоһуллубута.
* 1962 — Гималай хайаларыгар кыраныысса мөккүөрүттэн сылтаан Кытай Ииндийэҕэ саба түспүт, биир ыйдаах Кытай-Ииндийэ сэриитэ саҕаламмыт. Үрдүк хайалардаах, хаҕыс килиимэттээх сиргэ буолбут кыргыһыыларга Кытай кыайбыт.
* 1973 — 14 сыл тутуллубут Сиднейдааҕы опера тыйаатырын Елизавета II ыраахтааҕы арыйбыт.
* 1993 — СӨ бэрэсидьиэнин 596№ ыйааҕынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин биэнсийэҕэ сулууспатын департаамена тэриллибит.
* 2005 — СӨ бырабыыталыстыбатын 562№ уурааҕынан «СӨ тырааныспарын комплекса 2005—2010 сылларга сайдыыта уонна 2015 сылга дылы сүрүн туһаайыылара» диэн судаарыстыбаннай тустаах бырагыраама ылыныллыбыт.
* 2003 — "Слоун Улуу Эркинэ" диэн миллиард сырдык сыла усталаах галактикалар бөлөхтөрүн булбуттар. Билиҥҥи кэмҥэ бу Куйаарга ордук улахан структура.
* 2007 — Москуба куоракка Саха сирин уопсастыбаннаһын долгуппут сидьиҥ быһыы тахсыбыт — Саха сириттэн сылдьар шахматист Сергей Николаевы скинхедтар өлөрбүттэр.
* 2011 — Ливияҕа гражданскай сэрии: өрө турааччылар Ливия диктаатарын Муаммар Каддафины туппуттар уонна сотору кэминэн өлөрбүттэр, манан Ливия бастакы гражданскай сэриитэ түмүктэммитэ.

# Алтынньы 20
## Төрөөбүттэр

* 1927 — Астрахань уобалаһыгар Римма Тазлова — мэдиссиинэ дуоктара, профессор, СӨ Үтүөлээх бырааһа, өр сылларга СГУ мэдиссиинэ салаатын устудьуоннарыгар психиатрия куурсун үөрэппитэ.
* 1934 — Егор Федоров (09.10.1987 өлб.) — саха прозатын биир тутаах чинчийээччитэ, филология билимин хандьыдаата.
* 1936 — Чурапчы улууһун Чакыр нэһилиэгэр Дмитрий Миронов — 1994-2014 сылларга СӨ Конституция Суутун бэрэстээтэлэ, юриспруденция дуоктара, Саха Өрөспүүбүлүкэтин ытык киһитэ (2011).
* 1945 — Борис Неустроев — Мандар Уус — аатырбыт тимир ууһа, СӨ народнай маастара, хомусчут, бөлүһүөк, спортсмен, Таатта улууһун Ытык олохтооҕо.
* 1959 — Владимир Степанов — «Кыым» хаһыат сүрүн эрэдээктэринэн үлэлии сылдьыбыт суруналыыс, "Ситим" медиа-холдинг солбуйааччы дириэктэрэ.
* 1967 — Дмитрий Махаров — 2007—2012 сыллардаахха Бүлүү улууһун баһылыга.

# Алтынньы 20
## Өлбүттэр

* 1942 — Алексей Бояров — Саха АССР үөрэх, доруобуйа харыстабылын уонна социальнай хааччыйыы наркома, Манчаары аатынан культурнай-сырдатар уопсастыба бэрэстээтэлэ, Саха суругун-бичигин сүбэтин сэкирэтээрэ.
* 1957 — Пётр Староватов — кыраайы үөрэтээччи, учуутал, Үлэ Дьоруойа, Саха сиригэр алмаас хостонуон сөбүн аан бастаан туруорсубут киһи.
* 2002 — Семен Атласов (17.06.1938 төр.) — Саха сиригэр сүөһү иитиитин чинчийээччи, устуоруйа билимин хандьыдаата.
* 2005 — Тимофей Степанов — саха живописеһа, саха норуодунай худуоһунньуга, реставратор, Арассыыйа худуоһунньуктарын Сойууһун чилиэнэ.