# Сунтаар улууһа

Сунтаар — Саха Сирин улууһа.
Сунтаар улууһа Сунтарский улус :
| Гиэрбэтэ | Былааҕа |
| Дойду | Арассыыйа Арассыыйа |
| Регион | Саха Өрөспүүбүлүкэтэ Саха Өрөспүүбүлүкэтэ |
| Улуус киинэ | Сунтаар |
| Иһигэр киирэллэр | 26 олохтоох тэриллии |
| Улуус баһылыга | Тихонов Владимир Иванович |
| Олохтоммут күнэ-дьыла | 1930, тохсунньу 9 |
| Урукку аата | Сунтаар, Хочо |
| Иэнэ | 57 800 км² |
| Официальный язык | саха, нуучча |
| Олохтоох дьонун ахсаана • Омуктара | 25 642 киһи (2007) сахалар |
| Олохтоохторун аата | сунтаардар |
| Чаһыыта | UTC+9 |
| Кэм зоната | MSK+6 (UTC+9, сайын UTC+10) |
| Официальнай ситим-сир ||
Сунтаар улууһа — Саха Өрөспүүбүлүкэтин улууһа. Киинэ — Сунтаар.

# Сунтаар улууһа
## Географията

Сирин иэнэ — 57,8 тыһ. кв.км. Дьокуускайга диэри ырааҕа: сиринэн — 985 км; уунан — 1 151 км; салгынынан — 1 390 км. 2002 с. сурутуу көрдөрөрүнэн, олохтоохторун ахсаана: 25,5 тыһ. киһи. Улуус Республика арҕаа өттүгэр тайаан сытар. Сирин ньууругар хаптал хайалаах сир баһыйар.
Улууска кыһыл көмүс, бороҥ чох, туус, эмтээх бадараан үөскээбит сирдэрдээх.

# Сунтаар улууһа
## Климата

Тохсунньу ыйга орто температура -33-36 кыраадыс, от ыйыгар +16...+18 кыраадыс сылаас. Сыл устата 220—300 мм сөҥүү түһэр. Сүрүн өрүһэ — Бүлүү.

# Сунтаар улууһа
## Историята

Төрүттэммит күнэ-дьыла — 1930 сыл тохсунньу 9 кунэ.

# Сунтаар улууһа
## Экономиката

Экономиката тыа хаһаайыстыбатыттан тутулуктаах. Олохтоохтор ынах, сылгы-сүөһү иитиитинэн, оҕуруот аһын уонна туораахтаах культураны үүннэриинэн дьарыктаналлар. Сунтаарга эти-үүтү оҥорор комбинат, олохтоох промышленность тэрилтэлэрэ, Кэмпэндээйигэ туус собуота улэлииллэр. Ыйынньык баһа Сунтаар сирин биир киэн туттуутунан Кэмпэндээйи курордт буолар. Манна сир анныттан тахсар туустаах эмтээх уу баар. Өссө 1640 с. тобольскай воеводалар ыыппыт киһилэрэ Воин Шахов 100 буут тууһу хостообуттаах эбит.

# Сунтаар улууһа
## Олохтоох дьоно

Омуктара: сахалар — 96,6%; нууччалар — 1,5%; эбэҥкилэр — 0,4%; эбээннэр — 0,4%; атыттар — 1,1%. Дьонун ахсаана 1989 с. — 25,3 тыһ. киһи эбит.

# Сунтаар улууһа
## Администрацияларынан араарыы

Улууска 26 тыа сиринээҕи муниципальнай тэриллиилэр бааллар.
| # | Нэһилиэктэр | Кииннэрэ | Кыра бөһүөлэктэр | Улуус кииниттэн, км | Иэнэ, км 2 | Олохтоох дьон ахсаана, киhи (2010 сыл) |
| 1 | Сунтаар | Сунтаар | | 0 | 309,2 | 10 303 |
| 2 | Элгээйи | Элгээйи | Үһүс Бордоҥ | 48 | 825,1 | 2170 |
| 3 | Тойбохой | Тойбохой | | 55 | 485,3 | 1723 |
| 4 | Кириэстээх | Кириэстээх | | 95 | 2695,1 | 894 |
| 5 | Бордоҥ | Сардаҥа | | 40 | 2058,1 | 986 |
| 6 | Кутана | Кутана | Тумул | 75 | 1233,9 | 945 |
| 7 | Сиэйэ | Сиэйэ | Комсомол, Бэс Сиэйэ | 97 | 354,9 | 839 |
| 8 | Арыылаах | Уһун Күөл | | 54 | 373,9 | 687 |
| 9 | Күндэйэ | Күндэйэ | Элгээн, Харыйалаах | 30 | 2225,8 | 859 |
| 10 | Бүлүүчээн | Хордоҕой | Ойууһут | 160 | 16 810,9 | 683 |
| 11 | Түбэй-Дьаархан | Арыылаах | Ыгыатта, Мэлэкэ | 112 | 2631,4 | 732 |
| 12 | Куокуну | Куокуну | | 111 | 3133,3 | 563 |
| 13 | Дьаархан | Арыылаах | | 80 | 1552,2 | 507 |
| 14 | Маар-Күөл | Маар-Күөл | | 68 | 1096,7 | 568 |
| 15 | Аллыҥа | Аллыҥа | | 40 | 429,9 | 474 |
| 16 | Кэмпэндээйи | Кэмпэндээйи | Чайыҥда | 55 | 4719,4 | 457 |
| 17 | Хадан | Агдаары | Эйикээр, Толоон | 25 | 6219,2 | 454 |
| 18 | Уустуйа | Уустуйа | | 5 | 437,1 | 321 |
| 19 | Күүкэй | Күүкэй | | 85 | 603,1 | 361 |
| 20 | Хоро | Хоро | | 68 | 3407,1 | 304 |
| 21 | Түбэй | Түбэй | Нөөрүктээйи | 103 | 1203,7 | 266 |
| 22 | Илимниир | Илимниир | | 21 | 141,9 | 255 |
| 23 | Туойдаах | Туойдаах | | 20 | 3206,0 | 168 |
| 24 | Толоон | Толоон | | 63 | 114,0 | 133 |
| 25 | Тэҥкэ | Тэҥкэ | | 75 | 564,4 | 139 |
| 26 | Наахара | Наахара | | 130 | 906,2 | 129 |
| | Барыта | | | | 57 738,0 | 25 920 |

# Сунтаар улууһа
## Улуус биллиилээх дьоно

Сунтаар сирэ-уота ыһыаҕынан, оһуокайынан, сахалыы куоластаах ырыаһыттарынан аатырар: С. Зверев – Кыыл Уола, Н. Е. Петров, А. Амбросьев, Е. Захарова о. д. а. биллэр норуот ырыаһыттардаахтар.

# Сунтаар улууһа
## Үөрэҕирии

    Сүрүн ыстатыйа: Сунтаар улууһун үөрэх тэрилтэлэрэ