# 1983 сыл

1983 сыл.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Тохсунньу

* Тохсунньу 27 — Дьоппуоҥҥа Хонсю уонна Хоккайдо арыыларын ситимниир Сэйкан бастакы тоннелэ тэһиллибит. Бу 53,85 км усталаах тоннель 2016 сыллаахха диэри аан дойдуга саамай уһун этэ. Оттон билигин саамай уһун уу аннынааҕы тоннель быһыытынан биллэр.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Олунньу

* Олунньу 24 — АХШ Кэнгириэһин анал хамыыһыйата Аан дойду иккис сэриитин кэмигэр АХШ-ка олорор дьоппуоннары лааҕырдарга олордубуттарын сөбө суоҕунан аахпыт.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Кулун тутар

* Кулун тутар 23 — АХШ бэрэсидьиэнэ Рональд Рейган СОИ оҥорор былаан баарын туһунан аан бастаан эппит.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Муус устар

* Муус устар 25 — Тымныы сэрии үгэннээн турдаҕына Сэбиэскэй Сойуус баһылыга Юрий Андропов АХШ оскуолаҕа үөрэнэр кыыһын ыалдьыттыы кэлэригэр ыҥырбыт. Бу Саманта Смит диэн оҕо ядернай сэрииттэн куттанарын туһунан Андроповка сурук суруйбута.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Ыам ыйа

* Ыам ыйын 20 — СПИД ыарыытын үөскэтэр ВИЧ вируһун булбуттар.
* Ыам ыйын 20 — Дьокуускай лүөччүктэрэ Д. Д. Шамаев уонна В. Д. Лондкевич бастакы Ту-154 сөмүлүөтү Дьокуускай аэропордугар аҕалбыттар.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Бэс ыйа

* Бэс ыйын 13 — Юпитеры чинчийэр сыаллаах көппүт Пионер-10 автоматическэй зонд Нептун орбитатын ааһан Күн систиэмэтиттэн тахсыбыт. Тас космоска бу зонду баҕар ким эмит булуо диэн иһигэр кылгас илдьит угуллубута.
* Бэс ыйын 16 — Андропов Юрий Владимирович ССРС Үрдүкү Сэбиэтин бөрөсүүдьүмүн бэрэстээтэлэ буолбут.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### От ыйа

* От ыйын 21 — Антарктидаҕа Восток станцияҕа Сир ньууругар саамай намыһах температура бэлиэтэммит — −89,2 °C.

# 1983 сыл
## Туох буолбута
### Сэтинньи

* Сэтинньи 7 — НАТО «Able Archer 83» байыаннай үөрэниини саҕалаабыт, Сэбиэскэй Сойуус Арҕаа Германияҕа уонна Польшаҕа баар сэбилэниилээх күүстэргэ сэриигэ бэлэм буолалларыгар дьаһайбыт.
* Сэтинньи 10 — Урбаанньыт Билл Гейтс бастакы Windows 1.0 (ааҥл. түннүктэр) операционнай систиэмэ бырайыагын көрдөрбүт. Ол эрээри бу систиэмэ икки сылынан буолан биирдэ атыыга тахсыбыта. 2019 сыллааҕы көрдөрүүнэн Windows аан дойду көмпүүтэрдэрин 88,5 %-гар турар эбит.
* Сэтинньи 14 — Кипр туурактар өттүлэринээҕи сорҕотун түмэнэ Кипр Туурак Федеративнай судаарыстыбатын тэрийэр туһунан биллэрбит.

# 1983 сыл
## Төрөөбүттэр

* Попова Александра Лукинична — бэйиэт, түмэт-дьайыксыт, саха тылын учуутала.
* Олунньу 22 — Дмитрий Давыдов — Саха сирин киинэ режиссера. Биллибит киинэлэрэ — «Тыалга кытыастар кутаа» (нууч. Костер на ветру) (2016), «Нет бога кроме меня» (2019), «Пугало» (2020). «Пугало» диэн хартыыната 2020 сыллаахха Кинотавр киинэ бэстибээлигэр «Бастыҥ фильм» буолбута.
* Муус устар 2 — Наталья Кривошапкина — Далаана — ырыаһыт, Эстрада тыйаатырын солиһа.
* Ыам ыйын 28 — «Саҥа ырыа» муусука күрэһин кыайыылааҕа, СӨ култууратын туйгуна, Сунтаар улууһун Сиэйэ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо ырыаһыт Сиэйэ Уола (Виктор Иванов).
* Бэс ыйын 27 — Алсу (Алсу Ралифовна Сафина), ырыаһыт, Арассыыйа үтүөлээх артыыһа.
* От ыйын 22 — Кирилл Толмацкай (Децл) — Арассыыйа рэп-толорооччута.
* Сэтинньи 16 — Елена Копырина — саха тылыгар туохтуур суолтатын чинчийэр учуонай, тыл үөрэҕин билимин хандьыдаата.

# 1983 сыл
## Өлбүттэр

* Дьячковскай Петр Прокопьевич (1912—1983) — Кыайыы парадын кыттыылааҕа.
* Кузьмин Валерий Ильич (1918—1983) — Социалистическай Үлэ Геройа, летчик.
* Посельская Аксения Васильевна (1924—1983) — саха бастакы балерината.
* Чарин Иосиф Иосифович (1921—1983) — педагогика билимнэрин кандидата, үөрэх инспектора.
* Тохсунньу 29 — Апросимов Дмитрий Нестерович (1929—1983) — биллиилээх эбэҥки поэта, худуоһунньук.
* Кулун тутар 24 — Ефремов Степан Павлович (1905—1983) — драматург.
* Ыам ыйын 23 — Хатыҥ Үрэххэ саха аатырбыт эппиһиэрэ Дмитрий Оллонов өлбүт. Кини хас да сэриигэ кыттыбыта. Бииргэ төрөөбүт 5 ини-биилэртэн түөрдэ Аҕа дойду сэриитин кыттыылаахтара, саамай эдэрдэрэ сэрии толоонугар охтубута.
* Бэс ыйын 6 — Боескоров Гаврил Ксенофонтович (1915—1983) — тыл үөрэҕин билимнэрин кандидата.
* Атырдьах ыйын 19 — Новгородов Афанасий Иннокентьевич, история билимнэрин доктара, профессор.
* ↑ Надежда Егорова, Бүгүн Сиэйэ Уола төрөөбүт күнэ, "Саха сирэ" хаһыат саайта