# Манчаары оонньуулара

Манчаары оонньуулара — Баһылай Манчаары аатынан бириистэргэ ыытыллар Саха Сирин норуоттарын спартакиадата.
Бастакы спартакиада 1968 сыллаахха бэс ыйын 24—25 күннэригэр Дьокуускайга ыытыллыбыта.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин Правительствотын бэрэссэдээтэлэ В. Федоров 1997 сыл муус устар 4 күнүнээҕи 386 №-дээх Ыйааҕынан «Баһылай Манчаары бирииһигэр Спартакиада» күрэс аата, уларыйан, «Баһылай Манчаары бирииһигэр Олоҥхо Оонньуулара» диэн ааттаммыт. XIX Манчаары оонньуулара 2013 сыл от ыйын 1—4 күнүгэр Чурапчыга ыытыллыбыта.

# Манчаары оонньуулара
## Манчаары оонньууларын көрүҥнэрэ

| Күрэс көрүҥэ | Бастаан ыытыллыбыт сыла | | Кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Атах оонньуулара | 1968 | Кылыы, ыстаҥа, куобах | Атах оонньууларыгар кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Мас тардыһыыта | 1968 | | Мас тардыһыытыгар кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Гиирэни анньыы | 1968 | 60 кг, 70 кг. 80/82 кг, 82 кг үрдүкү | Гиирэни анньыыга кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Хапсаҕай | 1968 | | Хапсаҕайга кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Оҕунан ытыы | 1968 | | Оҕунан ытыыга кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Чэпчэки атлетика | 1969 | 20 км сүүрүү, 800 м, 1500 м, 3000 м, 10 000 м | Чэпчэки атлетикаҕа кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Төрүкү хомуур күрэс | 1993 | Тутум эргиир, кулун тардыы, бэрэбинэлээх сүүрүү, үс төгүл үс, таас көтөҕүү | Төрүкү хомуур күрэскэ кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Буулдьанан ытыы | 2009 | | Буулдьанан ытыыга кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Ат сүүрдүүтэ | 2009 | 1600 м, 2400 м, 3200 м | Ат сүүрдүүтүгэр кыайыылаахтар тиһиктэрэ |
| Хотугу хомуур күрэс | 1993 | Маамыктаны быраҕыы, наартаны ойуу | Хотугу хомуур күрэс кыайыылаахтарын тиһигэ |

# Манчаары оонньуулара
## Оонньуулар буолбут сыллара, ыытыллыбыт сирдэрэ

| Оонньуулар | Буолбут сыла | Ыытыллыбыт сирэ | Кыттыбыт улуус ахсаана | Кыттыбыт спортсмен ахсаана |
| I | 1968, бэс ыйа 24—25 | Дьокуускай Дьокуускай | 12 | 253 |
| II | 1969, бэс ыйа 28—29 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 16 | 350 |
| III | 1971, бэс ыйа 23—26 | Дьокуускай Дьокуускай | 18 | 400 |
| IV | 1973, бэс ыйа 27—29 | Дьокуускай Дьокуускай | 18 | 373 |
| V | 1975, бэс ыйа 25—27 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 17 | 350 |
| VI | 1977, бэс ыйа 23—24 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 21 | 450 |
| VII | 1979, бэс ыйа 16—17 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 19 | 451 |
| VIII | 1981, бэс ыйа 20—21 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 17 | 450 |
| IX | 1983, бэс ыйа 18—19 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 22 | 287 |
| X | 1985, бэс ыйа 8—9 | Бүлүү Бүлүү улууһа Бүлүү улууһа | 14 | 300 |
| XI | 1987, бэс ыйа 15—17 | Амма Амма улууһа | 22 | 509 |
| XII | 1990, бэс ыйа 15—17 | Бэрдьигэстээх Горнай улууһа Горнай улууһа | 17 | 400 |
| XIII | 1993, бэс ыйа 11—13 | Покровскай Хаҥалас улууһа | 23 | 497 |
| XIV | 1995, бэс ыйа 15—17 | Төҥүлү Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 27 | 474 |
| XV | 1997, бэс ыйа 25—27 | Ньурба Ньурба улууһа Ньурба улууһа | 29 | 599 |
| XVI | 1999 | Ытык Күөл Таатта улууһа | 40 | 1200 |
| XVII | 2005, от ыйа 1—4 | Майа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | 35 | 1500 |
| XVIII | 2009, от ыйа 1—5 | Бүлүү Бүлүү улууһа Бүлүү улууһа | | |
| XIX | 2013, от ыйа 1—4 | Чурапчы Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | 35 | 1779 |

# Манчаары оонньуулара
## Оонньуулар түмүктэринэн кыайыылаах хамаандалар

| Оонньуулар | Буолбут сыла | Бастакы | Иккис | Үһүс |
| I | 1968 | Үөһээ Бүлүү улууһа Үөһээ Бүлүү улууһа | Уус-Алдан улууһа Уус-Алдан улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа |
| II | 1969 | Үөһээ Бүлүү улууһа Үөһээ Бүлүү улууһа | Уус-Алдан улууһа Уус-Алдан улууһа | Ньурба улууһа Ньурба улууһа |
| III | 1971 | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Уус-Алдан улууһа Уус-Алдан улууһа | Ньурба улууһа Ньурба улууһа |
| IV | 1973 | Ньурба улууһа Ньурба улууһа | Уус-Алдан улууһа Уус-Алдан улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа |
| V | 1975 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Ньурба улууһа Ньурба улууһа | Нам улууһа |
| VI | 1977 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| VI | 1977 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Ньурба улууһа Ньурба улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа |
| Хоту улуустар |||
| VI | 1977 | Муома улууһа Муома улууһа | Анаабыр улууһа | Өлөөн улууһа |
| VII | 1979 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| VII | 1979 | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Дьокуускай Дьокуускай |
| Хоту улуустар |||
| VII | 1979 | Муома улууһа Муома улууһа | Орто Халыма улууһа | Анаабыр улууһа |
| VIII | 1981 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| VIII | 1981 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Дьокуускай Дьокуускай | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа |
| Хоту улуустар |||
| VIII | 1981 | Орто Халыма улууһа | Муома улууһа Муома улууһа | Эдьигээн улууһа |
| IX | 1983 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| IX | 1983 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Дьокуускай Дьокуускай |
| Хоту улуустар |||
| IX | 1983 | Орто Халыма улууһа | Өлөөн улууһа | Муома улууһа Муома улууһа |
| X | 1985 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| X | 1985 | Дьокуускай Дьокуускай | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа |
| XI | 1987 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XI | 1987 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Дьокуускай Дьокуускай |
| Хоту улуустар |||
| XI | 1987 | Муома улууһа Муома улууһа | Орто Халыма улууһа | Булуҥ улууһа |
| XII | 1990 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XII | 1990 | Дьокуускай Дьокуускай | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа |
| XIII | 1993 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XIII | 1993 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Уус-Алдан улууһа Уус-Алдан улууһа |
| Хоту улуустар |||
| XIII | 1993 | Муома улууһа Муома улууһа | Өлөөн улууһа | Томпо улууһа Томпо улууһа |
| XIV | 1995 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XIV | 1995 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Үөһээ Бүлүү улууһа Үөһээ Бүлүү улууһа |
| Хоту улуустар |||
| XIV | 1995 | Эдьигээн улууһа | Өймөкөөн улууһа | Орто Халыма улууһа |
| XV | 1997 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XV | 1997 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Дьокуускай Дьокуускай | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа |
| Хоту улуустар |||
| XV | 1997 | Томпо улууһа Томпо улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа Үөһээ Дьааҥы улууһа | Эдьигээн улууһа |
| XVI | 1999 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XVI | 1999 | СГУ | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа |
| Хоту улуустар |||
| XVI | 1999 | Үөһээ Дьааҥы улууһа Үөһээ Дьааҥы улууһа | Эдьигээн улууһа | Өлөөн улууһа |
| XVII | 2005 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XVII | 2005 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Дьокуускай Дьокуускай | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа |
| Хоту улуустар |||
| XVII | 2005 | Орто Халыма улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа Үөһээ Дьааҥы улууһа | Өлөөн улууһа |
| XVIII | 2009 | Киин улуустар | Киин улуустар | Киин улуустар |
| XVIII | 2009 | Дьокуускай Дьокуускай | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа |
| Хоту улуустар |||
| XVIII | 2009 | Орто Халыма улууһа | Кэбээйи улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа Үөһээ Дьааҥы улууһа |
| XIX | 2013 | Бастакы бөлөх | Бастакы бөлөх | Бастакы бөлөх |
| XIX | 2013 | Дьокуускай Дьокуускай | Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет | Нүөрүҥгүрү улууһа |
| Иккис бөлөх |||
| XIX | 2013 | Мэҥэ-Хаҥалас улууһа Мэҥэ-Хаҥалас улууһа | Чурапчы улууһа Чурапчы улууһа | Сунтаар улууһа Сунтаар улууһа |
| Үһүс бөлөх |||
| XIX | 2013 | Кэбээйи улууһа | Томпо улууһа Томпо улууһа | Үөһээ Дьааҥы улууһа Үөһээ Дьааҥы улууһа |
| Төрдүс бөлөх |||
| XIX | 2013 | Эдьигээн улууһа | Муома улууһа Муома улууһа | Өлөөн улууһа |