# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ

Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ Республика Карелия Karjalan tazavaldu Karjalan tasavalta Karjalan Tazovaldkund :
| Карелия былааҕа Карелия дьаралыга ||
| Киинэ | Петрозаводскай |
| Иэнэ | 180 520 км² |
| Дьонун ахсаана | 618 056 (2019) |
| Федеральнай уокуруга | Хотугулуу арҕаа |
| Экономическай оройуона | Хоту |
| Ил тыла | нуучча (омук тыла суолталаахтар карел, финн уонна вепс) |
| Республика баhылыга | Артур Парфенчиков |
| Кэм зоната | MSK (UTC+3, сайын UTC+4) |
Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ (Нууччалыы: Республика Карелия; Кареллыы: Karjalan tazavaldu; Финныы: Karjalan tasavalta; Вепстыы: Karjalan Tazovaldkund) диэн Арассыыйа Федерациятын субъега. Киин куората Петрозаводскай.
1922 сыллаахха бэс ыйын 8 күнүгэр тэриллибитэ.

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Географията

Өрөспүүбүлүкэ Арассыыйа Федерациятын хотугулуу арҕаатыгар, Үрүҥ уонна Балтик байҕаллар икки ардыларынааҕы сирдэригэр баар. Үрүҥ байҕал кытылын линията 630 км.
* Иэнэ: 180 520 км2
* Кыраньыыссалара:
** ис: Мурманскай уобалаhа (Х), Архангельскай уобалаhа (И/СИ), Вологда уобалаhа (СИ/С), Ленинград уобалаhа (С/СА)
** тас: Финляндия (СА/А/ХА) (кыраньыысса уhуна: 723 км)
** уу: Үрүҥ байҕал (Х/ХИ/И), Онега (СИ), Ладога (СА)
* Үрдүкү сирэ: 576 м, Нуорунен чыпчаала.

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Географията
### Өрүстэр

Карелияҕа 27,000 кэриҥэ өрүс баар. Сүрүн өрүстэрэ:
* Водла (Vodlajoki, 149 км)
* Кем (Kemijoki, 191 км)
* Ковда (Koutajoki)
* Шуя (Suojoki)
* Суна (Suunujoki)
* Выг (Uikujoki)

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Географията
### Күөллэр

Карелияҕа 60,000 кэриҥэ күөл баар. Ладога (Финныы: Laatokka) уонна Онега (Ääninen) Эуропа ордук улахан күөллэрэ. Атын күөллэрэ:
* Ньюкозеро (Nuokkijärvi)
* Пьяозеро (Pääjärvi)
* Сегозеро (Seesjärvi)
* Сямозеро (Säämäjärvi)
* Топозеро (Tuoppajärvi)
* Выгозеро (Uikujärvi)

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Географията
### Сирин баайа

Өрөспүүбүлүкэ сирин улахан өттө (148,000 км², эбэтэр 85%) тыа.
Сирин баайа: тимир урудаата, алмаас, ванадиум, молибден уо.д.а.

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Географията
### Климата

Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ Атлантик континентал климат зонатыгар баар. Тохсунньу орто температурата -8.0 °C, от ыйын гиэнэ +16.4 °C. Сыллааҕы сөҥүү орто таhыма 500-700 мм.

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Дьоно

* Олохтоохторун ахсаана: 716,281 (2002)
** Куорат олохтоохторо: 537.395 (75.0%)
** Тыа сирин олохтоохторо: 178,886 (25.0%)
** Эр дьон: 331,505 (46.3%)
** Дьахталлар: 384,776 (53.7%)
* Орто саас: 37.1
* Омуктар:
| | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 | 1989 | 2002 |
| Нууччалар | 153,967 (57.2%) | 296,529 (63.2%) | 412,773 (62.7%) | 486,198 (68.1%) | 522,230 (71.3%) | 581,571 (73.6%) | 548,941 (76.6%) |
| Кареллар | 100,781 (37.4%) | 108,571 (23.2%) | 85,473 (13.0%) | 84,180 (11.8%) | 81,274 (11.1%) | 78,928 (10.0%) | 65,651 (9.2%) |
| Беларустар | 555 (0.2%) | 4,263 (0.9%) | 71,900 (10.9%) | 66,410 (9.3%) | 59,394 (8.1%) | 55,530 (7.0%) | 37,681 (5.3%) |
| Украиннар | 708 (0.3%) | 21,112 (4.5%) | 23,569 (3.6%) | 27,440 (3.8%) | 23,765 (3.2%) | 28,242 (3.6%) | 19,248 (2.7%) |
| Финнар | 2,544 (0.9%) | 8,322 (1.8%) | 27,829 (4.2%) | 22,174 (3.1%) | 20,099 (2.7%) | 18,420 (2.3%) | 14,156 (2.0%) |
| Вепстар | 8,587 (3.2%) | 9,392 (2.0%) | 7,179 (1.1%) | 6,323 (0.9%) | 5,864 (0.8%) | 5,954 (0.8%) | 4,870 (0.7%) |
| Атыттар | 2,194 (0.8%) | 20,709 (4.4%) | 29,869 (4.5%) | 20,726 (2.9%) | 19,565 (2.7%) | 21,505 (2.7%) | 25,734 (3.6%) |

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Дьоно
### Олохтоох пууннар

5 тыh. тахса олохтоохтордоох пууннар Тохсунньу 1 2009 туругунан, https://web.archive.org/web/20010309110056/http://world-gazetteer.com/ :
| Петрозаводск | 269 207 | Суоярви | 10 924 |
| Кондопога | 33 554 | Надвоицы | 10 322 |
| Сегежа | 32 631 | Пудож | 9 730 |
| Костомукша | 29 995 | Олонец | 9 225 |
| Сортавала | 19 484 | Лахденпохья | 8 167 |
| Медвежьегорск | 15 496 | Лоухи | 5 257 |
| Кемь | 13 448 | Калевала | 5 303 |
| Питкяранта | 12 816 | Пиндуши | 5 134 |
| Беломорск | 11 776 | | |

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Экономиката

Олохтоох айылҕа баайдарын туттар индустрия салаалара: мас, маhы таҥастыыр, кумааҕы, хара металлургия уонна тутуу материалларын индустриялара.
Кэлии ресурстары туттар салаалар: массыына оҥоруута, өҥнөөх металлургия.

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Экономиката
### Бөдөҥ хампаанньалар

* «Авангард»
* «Вяртсильский метизный завод»
* «Карельский окатыш»
* «Карелэнерго»
* «Кондопога»
* «Ляскельский бумажный завод»
* «Петрозаводскмаш»
* «Онежский тракторный завод»
* «Сегежский ЦБК»
* «Суоярвская картонная фабрика»
* Целлюлозный завод «Питкяранта»

# Карелия Өрөспүүбүлүкэтэ
## Култуурата

Аан дойдутааҕы биллиилээх Калевала диэн карел-финн эпоhа.